Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 491/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2024-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 169 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1669
law: Ustawa z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
article: art. 145 § 3
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 5 grudnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant specjalista Anna Piontczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2024 roku sprawy ze skargi L. M. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie stypendium doktoranckiego 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) umarza postępowanie administracyjne; 3) przyznaje od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz radcy prawnego A. G. kwotę 720 zł (siedemset dwadzieścia) złotych, tytułem wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla osoby nieznanej z miejsca pobytu.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...], Rektor Uniwersytetu [...] (dalej: "Rektor") nakazał L.M. (dalej: "skarżący") zwrot stypendium doktorskiego w wysokości [...] zł w terminie 30 dni od dnia otrzymania decyzji. W uzasadnieniu wskazał, że [...] r. pomiędzy Uniwersytetem [...] (dalej: "Uniwersytet") a skarżącym zawarta została umowa, zgodnie z którą Uniwersytet zobowiązał się wypłacić stypendium doktorskie w okresach miesięcznych z góry od [...] r. do [...] r. w wysokości [...] zł, a jak wynika z umowy znajdującej się w aktach sprawy, skarżący zobowiązał się do zwrotu całości pobranego stypendium, jeżeli w ciągu dwóch lat od daty upływu okresu, na który stypendium zostało przyznane, nie przystąpi do obrony rozprawy doktorskiej. W uzasadnieniu decyzji Rektor wskazał, że skarżący przystąpił do obrony dopiero [...] r. i z tą datą uzyskał stopień naukowy doktora nauk [...] w dyscyplinie [...]. W dniu [...] r. zawarto natomiast ugodę, mocą której skarżący uznał dług i zobowiązał się do spłaty pobranego stypendium doktorskiego w wysokości [...] zł w 24 ratach miesięcznych płatnych od [...] r. do [...] r. Skarżący nie dotrzymał postanowień zawartej ugody, wpłacił bowiem [...] zł i zaprzestał spłacania kolejnych rat.

Mając na uwadze powyższe, Rektor powołując się na § 7 ust. 1 pkt 2 i § 7 ust. 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 25 maja 2005 r. w sprawie stypendiów doktorskich i habilitacyjnych (Dz.U. Nr 115, poz. 965; dalej: "rozporządzenie MENiS"), stanowiących podstawę żądania zwrotu pobranego stypendium, jeżeli w ciągu dwóch lat od daty upływu okresu, na który stypendium zostało przyznane, osoba, która pobierała stypendium, nie przystąpiła do obrony rozprawy doktorskiej, oraz art. 22 i 29 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz.U. z 2017 r. poz. 1789 ze zm.; dalej: "u.s.n.") w zw. z art. 179 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r. poz. 1669 ze zm.; dalej: "przepisy wprowadzające"), nakazał skarżącemu zwrot stypendium doktorskiego we wskazanej wyżej wysokości.

Skargę na przedmiotową decyzję wniósł kurator ustanowiony dla nieznanego z miejsca pobytu skarżącego, zarzucając jej naruszenie:

1. art. 169 pkt 2 przepisów wprowadzających w zw. z art. 22 i 29 ust. 1 u.s.n. w zw. z § 7 ust. 1 pkt 2 i § 7 ust. 3 rozporządzenia MENiS w zw. z art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572; dalej: "k.p.a.") poprzez wydanie decyzji w oparciu o nieobowiązujące w dniu jej wydania przepisy,

2. art. 209 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742 ze zm.; dalej: "p.s.w.n.") poprzez nakazanie zwrotu stypendium w sytuacji braku podstawy prawnej wydania decyzji w tym przedmiocie.

W oparciu o powyższe zarzuty kurator wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o przyznanie wynagrodzenia w stawce powiększonej o stawkę podatku VAT, oświadczając jednocześnie, że nie zostało ono uiszczone w całości ani w części.

W uzasadnieniu podniósł, że zgodnie z art. 169 pkt 2 przepisów wprowadzających u.s.n. traci moc ustawa o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki, a przepisy te weszły w życie z dniem 1 października 2018 r. W konsekwencji wraz z uchyleniem u.s.n. uchylone zostały jej przepisy wykonawcze, w tym rozporządzenie MENiS, a to oznacza, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie obowiązywały już przepisy § 7 ust. 1 pkt 2 i § 7 ust. 3 rozporządzenia MENiS ani § 10 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 19 lipca 2011 r. w sprawie warunków przyznawania stypendiów osobom, którym wszczęto przewód doktorski (Dz.U. Nr 160, poz. 956; dalej: "rozporządzenie MNSW") regulujące zasady zwrotu przyznanego stypendium dla doktorantów. Obowiązujące przepisy nie przewidują natomiast zwrotu tego rodzaju stypendiów, czego wyrazem jest treść art. 209 p.s.w.n. Kurator zauważył również, że art. 179 ust. 1 przepisów wprowadzających, na który powołał się Rektor, odnosi się do samego nadania stopnia naukowego i postępowania o jego nadanie. Nie znajduje zatem zastosowania do zwrotu stypendium doktorskiego. Ponadto skarżący obronił pracę doktorską i z dniem [...] r. uzyskał stopień naukowy doktora, zatem w dacie wydania decyzji jego przewód doktorski był już zakończony.

W odpowiedzi na skargę Rektor, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu stanął na stanowisku, że art. 179 ust. 1 przepisów wprowadzających odnosi się do wszystkich aspektów przewodów doktorskich, których częścią jest również przyznanie stypendium i jego ewentualny zwrot. Odmienne stanowisko prowadziłoby do niesprawiedliwej sytuacji, w której stypendia podlegające zwrotowi nie mogłyby być odzyskane. Stwierdził również, że nie ma żadnego usprawiedliwienia dla uznania, że przystąpienie do obrony rozprawy doktorskiej w późniejszym czasie spowodowało, że nie jest już możliwe żądanie zwrotu wcześniej pobranego stypendium.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie kurator, zastępowany przez substytuta procesowego, podtrzymał wniesioną skargę oraz zarzuty w niej wskazane.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje:

W świetle art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sąd administracyjny ma obowiązek badania zaskarżonych aktów wyłącznie w zakresie ich legalności, a więc z punktu widzenia ich zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W niniejszej sprawie skarga jest zasadna. W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności, Sąd stwierdził bowiem naruszenie prawa, które uzasadnia nie tylko uchylenie zaskarżonej decyzji, ale i umorzenie postępowania administracyjnego.

Przedmiotem niniejszej sprawy jest zwrot pobranego stypendium doktorskiego. W stanie prawnym sprzed utraty mocy u.s.n., co nastąpiło jak słusznie zauważył kurator z dniem 1 października 2018 r. na mocy art. 169 pkt 2 przepisów wprowadzających, warunki przyznawania stypendiów, w tym tryb i kryteria cofania i zwrotu stypendiów w przypadku niewykazywania dostatecznych postępów w pracy naukowej, wynikały z przepisów wykonawczych wydawanych na podstawie art. 22 ust. 2 u.s.n., w tym z przywołanych przez strony rozporządzenia MENiS i rozporządzenia MNSW.

Rację ma jednak kurator, że w zakresie nieuregulowanym w przepisach przejściowych wraz z uchyleniem u.s.n. utraciły moc również i wydane na podstawie tej ustawy przepisy wykonawcze. Rektor, wydając sporną decyzję, na podstawie treści § 7 ust. 1 pkt 2 i § 7 ust. 3 rozporządzenia MENiS oraz art. 22 i 29 ust. 1 u.s.n., powołał się jednak w tym zakresie na art. 179 ust. 1 przepisów wprowadzających. Wbrew zaś przekonaniu Rektora przepis ten nie ma zastosowania w warunkach niniejszej sprawy.

Zgodnie z treścią art. 179 ust. 1 przepisów wprowadzających przewody doktorskie wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie p.s.w.n. są przeprowadzane na zasadach dotychczasowych, z tym że jeżeli nadanie stopnia doktora, następuje po dniu 30 kwietnia 2019 r., stopień nadaje się w dziedzinach i dyscyplinach określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 5 ust. 3 p.s.w.n.

Z treści tego przepisu wynika, że odnosi się on do przewodów doktorskich wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie p.s.w.n. W pierwszej więc kolejności zauważyć pozostaje, że stosownie do art. 14 ust. 2 u.s.n. czynności przewodu doktorskiego kończą się uchwałami w przedmiocie: 1) wszczęcia przewodu doktorskiego i wyznaczenia promotora, a także promotora pomocniczego, w przypadku jego udziału w przewodzie, 2) wyznaczenia recenzentów, 3) przyjęcia rozprawy doktorskiej i dopuszczenia jej do publicznej obrony, 4) przyjęcia publicznej obrony rozprawy doktorskiej, 5) nadania stopnia doktora. Uchwały te zamykają określone etapy przewodu doktorskiego, zaś podejmowane w jego ramach czynności zmierzają, co wynika z przytoczonego przepisu, do jego zakończenia w drodze nadania stopnia doktora. Celem wszczętego przewodu doktorskiego jest bowiem nadanie tego stopnia. Mając to na uwadze podzielić należy stanowisko kuratora, zgodnie z którym art. 179 ust. 1 przepisów wprowadzających ma zastosowanie stricte do nadania stopnia doktora i postępowania o jego nadanie. Zauważyć jednocześnie należy, że czynności przewodu doktorskiego mogą mieć wpływ na uzyskanie, cofnięcie i zwrot stypendium, lecz kwestie stypendialne mają jedynie charakter poboczny w stosunku do głównego nurtu przewodu doktorskiego. Nie można zatem w drodze wykładni rozszerzającej, wykraczającej poza literalne brzmienie tego przepisu, przyjąć że znajduje on zastosowanie również do tych kwestii, tym bardziej, że do stypendiów, o których mowa w art. 22 ust. 1 u.s.n., ustawodawca odniósł się wprost w art. 184 przepisów wprowadzających, ograniczając zakres tej regulacji do kwestii przyznawania i wypłaty tych stypendiów. Przepisy obecnie obowiązujące nie przewidują natomiast zwrotu stypendium doktorskiego.

Po drugie, w warunkach niniejszej sprawy - jak wynika z decyzji - skarżącemu nadano stopień naukowy doktora nauk ekonomicznych [...] r. Z tym też dniem przewód doktorski uznać należy zatem za zakończony. Uchwała o nadaniu stopnia doktora kończy bowiem pozytywnie zamknięty przewód doktorski i co do zasady staje się prawomocna z chwilą jej podjęcia (art. 14 ust. 2 i art. 15 ust. 1 u.s.n.). Niezależnie zatem od zakresu regulacji art. 179 ust. 1 przepisów wprowadzających, w żaden sposób nie można uznać, że przepis ten ma zastosowanie do przewodu doktorskiego, który zakończył się [...] r., a zatem ponad dwa lata przed dniem wejścia w życie p.s.w.n.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja obarczona jest istotną wadą prawną wynikającą z podjęcia rozstrzygnięcia na podstawie nieobowiązujących już przepisów. Stanowi to podstawę jej uchylenia, a w dalszej kolejności - umorzenia postępowania administracyjnego. Brak jest bowiem regulacji prawnych, które w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy mogłyby stanowić podstawę żądania od skarżącego zwrotu stypendium doktorskiego. To czyni dalsze postępowanie administracyjne w tym przedmiocie bezprzedmiotowym.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 145 § 3 p.p.s.a., orzekł jak w punktach 1 i 2 sentencji.

O kosztach kuratora ustanowionego w postępowaniu administracyjnym dla nieznanego z miejsca pobytu skarżącego, którego reprezentował ten kurator także w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Sąd orzekł, na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U z 2023 r. poz. 1935 ze zm.) w zw. z § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2018 r., poz. 536) w zw. z art. 211 i 213 pkt 1 p.p.s.a., w punkcie 3 sentencji, przyznając na jego rzecz kwotę 720 zł (tj. 40 % stawki minimalnej w wysokości 1.800 zł). Przepisy wskazanych rozporządzeń nie przewidują podwyższenia stawki minimalnej ani wynagrodzenia kuratora o kwotę podatku od towarów i usług.