Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1614/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-08-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Karina Gniewek - Berezowska Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 27 października 2022 r. nr SKO.4111/909/2022 w przedmiocie uznania, że kwota pobrana na poczet świadczenia pielęgnacyjnego jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz adwokata Ł. B. wynagrodzenie w kwocie 590 zł 40/100 /słownie: pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 110 zł 40/100 /słownie: sto dziesięć złotych czterdzieści groszy/.


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z 27 października 2022 r. nr SKO.4111/909/2022, wydana w przedmiocie uznania, że kwota pobrana na poczet świadczenia pielęgnacyjnego jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu:

Decyzją z [...] stycznia 2022 r. nr [...] Burmistrz Miasta [...] (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") przyznał JP (dalej: "Skarżący") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki sparowanej nad żoną – UP, na okres od 1 kwietnia 2021 r. do 13 września 2021 r. Jednocześnie organ I instancji określił, że świadczenie pielęgnacyjne zostanie wypłacone w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwota pobranego specjalnego zasiłku opiekuńczego:

– w wysokości 1351 zł w okresie od 1 kwietnia do 31 sierpnia 2021 r.,

– w wysokości 585,40 zł w okresie od 1 września do 13 września 2021 r.

Decyzją z [...] sierpnia 2022 r. nr [...] Burmistrz uznał, że kwota wypłacona Skarżącemu na poczet świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 18 do 28 maja 2021 r., w łącznej wysokości 699,40 zł, jest świadczeniem nienależnie pobranym i jednocześnie zobowiązał Skarżącego do zwrotu ww. kwoty wraz z ustawowymi odsetkami.

Organ I instancji podał, że na podstawie informacji z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz firmy [...] ustalono, że Skarżący był zatrudniony na podstawie umowy zlecenia w okresie od 18 do 28 maja 2021 r. Skoro we wskazanym okresie Skarżący podjął zatrudnienie, to nie był uprawniony do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, jako że przesłanką do jego przyznania jest rezygnacja z zatrudnienia. Burmistrz podniósł, że Skarżący – zarówno w postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jak i w toku odrębnych postępowań prowadzonych w przedmiocie przyznania innych świadczeń rodzinnych – został skutecznie pouczony o warunkach nabywania świadczeń oraz konsekwencjach podjęcia zatrudnienia. To zaś uprawniało do wydania decyzji o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane i zobowiązania do ich zwrotu, na podstawie art. 30 ust. 1 w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390) – dalej: "u.ś.r.".

Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego, decyzją z 27 października 2022 r. nr SKO.4111/909/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...].

Podzielając w całości stanowisko organu I instancji Kolegium podało, że warunkiem uzyskania i pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającym z art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest rezygnacja z zatrudnienia wynikająca ze sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. O powyższym Skarżący został prawidłowo pouczony na etapie składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, co potwierdził własnoręcznym podpisem. We wniosku na skarżącego nałożono również obowiązek niezwłocznego powiadamiania podmiotu realizującego świadczenia rodzinne o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Ponadto pouczenie o treści art. 25 u.ś.r. zawarto w decyzji z 13 stycznia 2022 r. o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący został zatem prawidłowo pouczony o ciążących na nim obowiązkach. Tym samym, wobec podjęcia zatrudnienia w okresie 18-28 maja 2021 r., decyzję organu I instancji uznać należało za odpowiadającą prawu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, JP wniósł o poddanie kontroli zaskarżonej decyzji. Skarżący podniósł, że podjęcie zatrudnienia miało na celu uzyskanie środków finansowych na zakup leków, wobec czego brak jest podstaw do przyjęcia, że pobrane wówczas świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem nienależnie pobranym.

W piśmie z 14 sierpnia 2023 r. zawodowy pełnomocnik Skarżącego ustanowiony w ramach prawa pomocy, poparł w całości skargę i jednocześnie zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1 i ust. 1b, art. 3 pkt 22 , art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 i art. 30 ust. 9 u.ś.r. poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy i błędne przyjęcie, że względem Skarżącego zachodzą podstawy do wydania decyzji o uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane oraz zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) – dalej: "P.p.s.a.". Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Poddawszy ocenie legalności zaskarżoną decyzję w granicach wyznaczonych wyżej powołanymi przepisami, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd stwierdza, że ustalenia dokonane w sprawie przez organ I instancji i zaaprobowane przez organ odwoławczy, są wystarczające i mogą stanowić podstawę do poddania kontroli prawidłowości stanowiska wyrażonego w wydanej decyzji, w tym zastosowanych przepisów prawa. Ponadto organy wywiązały się z ciążącego na nich z mocy art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.) – dalej: "k.p.a.", obowiązku zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Przepis art. 30 ust. 1 u.ś.r. statuuje ogólną zasadę, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Zgodnie zaś z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Z powyższych regulacji wynika, że uznanie świadczenia za nienależnie pobrane ma charakter obiektywny. Do jego stwierdzenia niezbędne jest wyłącznie ustalenie, że świadczenie było wypłacane pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia oraz, że osoba uprawniona była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Warunkiem uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane jest świadomość świadczeniobiorcy braku prawa do pobierania danego świadczenia, która to świadomość musi wynikać z uprzedniego pouczenia. Obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony, i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego (por. wyrok WSA w Krakowie z 5 czerwca 2023 r. III SA/Kr 1887/22, wyrok WSA w Szczecinie z 29 czerwca 2023 r. II SA/Sz 438/23; dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przenosząc powyższe rozważania na płaszczyznę niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że Skarżący wnosząc o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożył oświadczenie z 23 kwietnia 2021 r. (k. 34 akt administracyjnych organu I instancji), że nie uzyskuje dochodów podlegających opodatkowaniu, a ostatni okres zatrudnienia obejmuje 2020 r. Ponadto Skarżący własnoręcznie podpisał formularz wniosku, w treści którego znalazły się stosowne pouczenia odnośnie okoliczności prawnych mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (strona 4 wniosku, k. 31 akt organu I instancji). Zasadnie przyjęły zatem organy obydwu instancji, że Skarżący został prawidłowo i skutecznie pouczony o tym, że warunkiem uzyskania i pobierania świadczenia pielęgnacyjnego – wynikającym z art. 17 ust. 1 u.ś.r. – jest rezygnacja z zatrudnienia wynikająca ze sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie budzi również wątpliwości Sądu i okoliczność ta nie jest zresztą kwestionowana przez strony, że Skarżący był zatrudniony na podstawie umowy zlecenia w okresie od 18 do 28 maja 2021 r. Powyższe wynika z informacji uzyskanych zarówno od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (pismo z 17 maja 2022 r.), jak i firmy [...] – podmiotu, który zatrudnił Skarżącego (pismo z 27 czerwca 2022 r. oraz nadesłana wraz z nim kopia umowy zlecenia zawarta 18 maja 2021 r.). W konsekwencji prawidłowo wskazały organy, że skoro w okresie 18 do 28 maja 2021 r. Skarżący podjął zatrudnienie, to nie był uprawniony do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Zasadniczą przesłanką do przyznania i pobierania świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem, stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r., rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. To zaś obligowało do wydania decyzji w przedmiocie uznania, że kwota pobrana na poczet świadczenia pielęgnacyjnego jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia na podstawie art. 30 ust. 1 w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.

Mając na uwadze powyższe, Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.

O wynagrodzeniu zawodowego pełnomocnika Skarżącego Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 P.p.s.a.