Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 169/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne: Koszty postępowania
Rozgraniczenie nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1, art. 31 ust. 1, ust. 4
journal: Dz.U. 2023 poz 1752
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (t. j.)
article: art. 262 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Asesor WSA Agnieszka Kosowska, , po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi T. K. i Z. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] stycznia 2024 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu (dalej jako "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy T. z [...] listopada 2023 r., nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego. SKO za nieprawidłowe uznało jedynie określenie przez organ I instancji terminu wyznaczonego do uregulowania kosztów postępowania. Kolegium postanowiło uchylić zaskarżone postanowienie w tym zakresie i orzec co do istoty sprawy, poprzez wyznaczenie nowego terminu na uiszczenie przedmiotowych kosztów, które dotychczas nie zostały uregulowane.

Podstawę faktyczną powyższego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia:

Decyzją z [...] listopada 2023 r., nr [...] Wójt Gminy T. (dalej jako "organ I instancji") umorzył postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości położonych w obrębie G. P. oznaczonych w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr 810, stanowiącej własność K. D. i Z. D. (dalej jako "wnioskodawcy" lub "uczestnicy postępowania") oraz działka ewidencyjna nr 3011, stanowiąca własność T. K. i Z. K.. Wójt wskazał, że w dniu 20 września 2023 r. w trakcie czynności ustalania przebiegu granic została zawarta ugoda graniczna.

Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z [...] stycznia 2024 r., sygn. akt [...]

Postępowanie rozgraniczeniowe zostało wszczęte na wniosek K. D. i Z. D..

Postanowieniem z [...] listopada 2023 r. organ I instancji ustalił koszty postępowania rozgraniczeniowego. Kosztami rozgraniczenia, które wyniosły łącznie 5 000,00 zł, organ I instancji na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm.), dalej jako "k.p.a.", obciążył strony postępowania rozgraniczeniowego w następujący sposób:

- K. D. i Z. D. – właścicieli działki nr 810 - kwotą 2 500,00 zł;

- T. K. i Z. K. – właścicieli działki 3011 - kwotą 2 500,00 zł.

Wójt zobowiązał T. K. i Z. K. do uiszczenia kosztów na konto Gminy T. w terminie 30 dni od dnia otrzymania postanowienia o kosztach postępowania rozgraniczeniowego (pkt 4).

W wyniku rozpatrzenia zażalenia T. K. i Z. K., organ odwoławczy postanowieniem z 11 stycznia 2024 r. utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji w zakresie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego i uchyliło je w części dotyczącej określenia przez organ I instancji terminu na uregulowanie kosztów postępowania. SKO zobowiązało T. K. i Z. K. do uiszczenia tych kosztów w terminie 30 od dnia, którym niniejsze postanowienie stanie się ostateczne.

W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy podniósł, że rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. Organ powołał uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2006 r. sygn. akt I OPS 5/06, w której wyrażono pogląd, że postępowanie w sprawie rozgraniczenia toczy się nie tylko w interesie strony inicjującej to postępowanie, ale również w interesie właściciela nieruchomości sąsiedniej, gdyż ustalenie przebiegu granic pomiędzy ich działkami leży w ich wspólnym interesie. Zatem organ administracji publicznej orzekając o kosztach postępowania rozgraniczeniowego może obciążyć kosztami rozgraniczenia nieruchomości strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości, a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania.

Odnosząc się do sprawy Kolegium stwierdziło, że postępowanie rozgraniczeniowe pomiędzy działkami nr 810 a 3011 zostało wszczęte na wniosek małżonków D., ale ustalenie granic nastąpiło w interesie obu stron. Postępowanie rozgraniczeniowe zakończyło się zawarciem ugody. Każda ze stron wprawdzie przedstawiała własny przebieg granicy, jednakże strony, czyniąc sobie wzajemne ustępstwa, ustaliły wspólnie przebieg granicy.

Prawidłowo w ocenie organu odwoławczego organ I instancji do kosztów rozgraniczenia zaliczył koszty wynagrodzenia geodety, które są koniecznymi kosztami postępowania rozgraniczeniowego oraz koszty doręczenia pism urzędowych. Zgodnie z rachunkiem nr [...] r. z 16 listopada 2023 r. na koszty te złożyły się koszty prac kameralnych związanych z analizą danych i materiałów geodezyjnych, wykonaniem dokumentacji rozgraniczenia i dokumentacji technicznej, prace terenowe, uzyskanie niezbędnych danych i materiałów z PZGiK oraz badanie ksiąg wieczystych.

Odnośnie do zarzutu nieuprawnionego nadania postanowieniu rygoru natychmiastowej wykonalności organ II instancji zauważył, że postanowieniu nie został nadany taki rygor. Niemniej jednak realizacja nałożonego obowiązku może nastąpić dopiero od momentu, w którym postanowienie stanie się ostateczne. Mając powyższe na względzie, organ II instancji zmienił rozstrzygnięcie organu I instancji w tym zakresie.

Skargę na postanowienie organu odwoławczego wnieśli T. K. i Z. K. (dalej jako "skarżący").

Skarżący wnieśli o uchylenie postanowienia I i II instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, że nie osiągnęli żadnych korzyści z przeprowadzonego postępowania rozgraniczeniowego i obciążenie ich kosztami tego postępowania było nieuzasadnione. Zdaniem skarżących nieuprawnione było rozpoznanie wniosku o rozgraniczenie i nakłonienie stron do zawarcia ugory, ponieważ stan faktyczny i prawny został ustalony w 2017 r.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie o ustaleniu kosztów postępowania rozgraniczeniowego nieruchomości oznaczonych jako działki nr 810 i nr 3011. Organ ustalił wysokość kosztów na kwotę 5 000,00 zł i obciążył tymi kosztami właścicieli rozgraniczanych nieruchomości, ustalając, że koszty rozgraniczenia ponoszą właściciele sąsiednich nieruchomości po połowie, tj. po 2 500,00 zł.

Rozgraniczenie nieruchomości w postępowaniu administracyjnym normują przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2023 r. poz. 1752 z późn. zm.), dalej: "ustawa" oraz przepisy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości (Dz. U. z 1999 r. Nr 45, poz. 453).

Celem postępowania rozgraniczeniowego jest ustalenie przebiegu granic nieruchomości przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów (art. 29 ust. 1 ustawy). Organem przeprowadzającym rozgraniczenie z urzędu lub na wniosek strony, stosownie do art. 29 ust. 3 i art. 30 ust. 1 wskazanej ustawy, jest wójt (burmistrz, prezydent miasta). Czynności ustalania przebiegu granic wykonuje geodeta upoważniony przez wymienione organy (art. 31 ust. 1 ustawy). Rodzaje dokumentów stanowiących podstawę ustalania przebiegu granic oraz sposób i tryb wykonywania przez geodetę czynności ustalania przebiegu granic i sporządzania dokumentacji przy rozgraniczaniu nieruchomości określają przepisy rozporządzenia w sprawie rozgraniczania nieruchomości.

Przytoczone przepisy wskazują na zasadę udziału geodety w postępowaniu dotyczącym rozgraniczenia nieruchomości. W konsekwencji koniecznymi kosztami postępowania rozgraniczeniowego są koszty związane z czynnościami geodety w tym postępowaniu. Należą one do kosztów postępowania administracyjnego.

Przepisy ustawy oraz przepisy rozporządzenia nie zawierają norm dotyczących kosztów administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego, ani sposobu ich rozliczania. Stosuje się w tym przypadku przepisy Działu IX ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.), dalej: "k.p.a."

Zgodnie z art. 263 § 1 k.p.a., do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56, koszty spowodowane oględzinami na miejscu, koszty doręczenia stronom pism urzędowych, a także koszty mediacji. Organ administracji publicznej może zaliczyć do kosztów postępowania także inne koszty bezpośrednio związane z rozstrzygnięciem sprawy (art. 261 § 2 k.p.a.).

Stronę obciążają te koszty postępowania, które: 1) wynikły z winy strony, 2) zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie (art. 262 § 1 k.p.a.). W uzasadnionych przypadkach organ administracji publicznej może zażądać od strony złożenia zaliczki w określonej wysokości na pokrycie kosztów postępowania (art. 262 § 1 i 2 k.p.a.).

Przepis art. 262 § 1 k.p.a. ustala zasady rozdziału kosztów postępowania pomiędzy stronę (strony) a organ administracji. Oznacza to, że koszty postępowania, których poniesienie nie jest ustawowym obowiązkiem organu, obciążają strony. Wskazany przepis stanowi podstawę do orzekania o kosztach rozgraniczenia poniesionych przez organ administracji publicznej, w tym także o wynagrodzeniu upoważnionego geodety. Przepisy ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne nie nakładają bowiem na organ administracji publicznej obowiązku ponoszenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego.

Ustalenie wysokości kosztów postępowania, osób zobowiązanych do ich poniesienia oraz terminu i sposobu ich uiszczenia następuje w drodze postanowienia wydawanego przez organ jednocześnie z wydaniem decyzji. Na postanowienie w sprawie kosztów postępowania osobie zobowiązanej do ich poniesienia służy zażalenie (art. 264 § 1 i 2 k.p.a.).

Zasady rozdziału kosztów postępowania rozgraniczeniowego, w szczególności zasady obciążania tymi kosztami uczestników postępowania o rozgraniczenie określone zostały w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 11 grudnia 2006 r., sygn. akt I OPS 5/06 (opubl. w ONSAiWSA 2007, nr 2, poz. 26) wyraził pogląd, że organ administracji publicznej, orzekając na podstawie przepisu art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. o kosztach postępowania rozgraniczeniowego, może – uwzględniając normę art. 152 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – obciążyć kosztami rozgraniczenia strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości, a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania. Uzasadniając swoje stanowisko, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że koszty postępowania, których poniesienie nie jest ustawowym obowiązkiem organu, obciążają strony (art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a.), a w wypadku kosztów rozgraniczenia obciążają one strony będące właścicielami rozgraniczanych nieruchomości, według zasady wyrażonej w przepisie art. 152 k.c. Pogląd o zasadności obciążenia kosztami postępowania rozgraniczeniowego właścicieli rozgraniczanych nieruchomości utrwalony jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. przykładowo wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach I OSK 1744/17, I OSK 2885/15 i I OSK 48/16, I OSK 2341/20, I OSK 1563/20, I OSK 1967/20, I OSK 931/21).

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w powołanej uchwale, udział w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony jest równoznaczny ze stwierdzeniem, że toczy się ono w interesie każdej ze stron postępowania. Interes prawny jest bowiem kategorią obiektywną. Twierdzenie, że posiada go jedynie strona, która żąda wszczęcia postępowania, bo postępowanie toczy się w jej interesie, gdyż to ona domaga się konkretyzacji swojego interesu prawnego w sprawie, pozostałoby w sprzeczności z pojęciem legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym. Ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości leży w interesie prawnym wszystkich właścicieli, gdyż granice gruntów sąsiadujących stały się sporne.

W niniejszej sprawie postępowanie rozgraniczeniowe zostało wszczęte na wniosek K. D. i Z. D.. Wniosek o rozgraniczenie dotyczył nieruchomości oznaczonej numerem 810 (własność wnioskodawców) z nieruchomością numer [...] (własność skarżących), położonych w Gródkach Pierwszych. Z uwagi na zawartą w dniu 20 września 2023 r. przez obie strony ugodę przed geodetą, Wójt Gminy T. decyzją z [...] listopada 2023 r. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości położonych w obrębie G. P. oznaczonymi w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr 810, stanowiąca własność K. D. i Z. D. z działką sąsiednią nr 3011, której właścicielami są skarżący.

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 153 Kodeksu cywilnego rozgraniczenie przeprowadza się, jeżeli granice gruntów stały się sporne. Z akt sprawy wynika, że między wnioskodawcami a skarżącymi zaistniał realny spór dotyczący przebiegu granicy. W uzasadnieniu wniosku o rozgraniczenie wnioskodawcy podnieśli, że skarżący "wchodzą z użytkowaniem" w ich nieruchomość, jednoznacznie zatem wskazali, że istnieje spór o granicę i dochodzi do naruszania granicy na niekorzyść wnioskodawców. O istnieniu sporu o granicę świadczą także odmienne stanowiska stron co do wskazywanego przebiegu granic nieruchomości. Jak wynika z protokołu granicznego z 20 września 2023 r., skarżący wskazali przebieg granicy od punktu 5-76, przez punkty 5-104 oraz 5-103 do punktu 5-102, natomiast uczestnicy wskazali przebieg granicy od punktu 5-76, przez punkt 2, 5, 7 do punktu 5-102. Spór ten zakończył się ugodą stron z 20 września 2023 r., która ustaliła granice wskazanych działek w następujący sposób: od punktu 5-76 przez punkty 26, 25 i 19 do punktu 5-102. Ostatecznie zatem obie strony poczyniły wzajemne ustępstwa i ustaliły nowy przebieg granicy.

Wyliczenie składników kosztów postępowania zostało zawarte w art. 263 § 1 k.p.a., który stanowi, że do tych kosztów zalicza się koszty podroży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56, a także koszty spowodowane oględzinami na miejscu, jak również koszty doręczenia stronom pism urzędowych. W toku prowadzonego postępowania rozgraniczeniowego kosztami tego postępowania, które zostały poniesione w interesie obu stron, były koszty stanowiące wynagrodzenie geodety kwocie 5 000,00 zł, ustalone zgodnie z fakturą nr [...] z dnia 16 listopada 2023 r.

Prawidłowe jest stanowisko organu, że koszty rozgraniczenia w sprawie niniejszej powinni ponieść właściciele wszystkich rozgraniczanych nieruchomości, a zatem połowę kosztów (2 500,00 zł) powinni ponieść wnioskodawcy, a drugą połowę kosztów – skarżący (czyli też 2 500,00 zł). Powyższe ustalenie kosztów postępowania wynikało z obowiązującej na gruncie prawa cywilnego zasady, że właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu i utrzymywaniu stałych znaków granicznych oraz że ponoszą po połowie koszty rozgraniczenia oraz koszty urządzenia i utrzymywania znaków granicznych. Nie ulega wątpliwości, że obie strony odniosły korzyść z ustalenia przebiegu granicy w drodze ugody, ugoda zakończyła bowiem istniejący spor graniczny u doprowadziła do ustalenia i trwałego oznaczenia punktów granicznych. Jak wynika z aktu ugody, w ustalonych zgodnie punktach granicznych wkopane zostały graniczniki betonowe. Rozgraniczenie nastąpiło zatem w interesie obu stron, a nie tylko wnioskodawców, jak twierdzą skarżący. Dodać należy, że jak wynika z pisma skarżącego Z. K. z 21 stycznia 2021 r., skierowanego do uczestników postępowania, skarżący zamierzali wybudować nowe ogrodzenie i w związku z tym domagali się od uczestników usunięcia z uznawanej przez siebie granicy krzewów, kwiatów i drzew. Nie ulega zatem wątpliwości, że ustalenie przebiegu granicy w ugodzie umożliwia skarżącym wykonanie ogrodzenia, istnieje bowiem pewność co do przebiegu granicy.

Rozdzielenie kosztów postępowania rozgraniczeniowego po połowie nie narusza art. 262 § 1 k.p.a.

Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, że w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję o umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego skarżący zakwestionowali zawartą w sprawie ugodę. Uchylenie się od skutków prawnych ugody nastąpić może tylko przed sądem powszechnym, w postępowaniu cywilnym. Zawarta przez skarżących ugoda ma moc ugody sądowej i jest wiążąca. Organ nie miał żadnych podstaw do odstąpienia od obciążenia skarżących kosztami postępowania rozgraniczeniowego z powodu kwestionowania przez skarżących zawartej ugody. Podkreślenia wymaga, że w sprawie powstały koszty wykonania prac geodezyjnych przez geodetę i koszty te nie obciążają organu.

W ocenie sądu, wbrew stanowisku skarżących, koszty postępowania rozgraniczeniowego zostały ustalone i rozdzielone prawidłowo. W toku kontroli zaskarżonego postanowienia, sąd nie stwierdził naruszenia prawa materialnego i procesowego, które by dawało podstawę do uwzględnienia skargi. Organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności sprawy. Rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy. Zaskarżone postanowienie zawiera szczegółową argumentację i wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935).

Sprawa niniejsza została rozpoznana przez sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.