Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 389/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7,77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Tomasz Wójcik sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 października 2023 r. sprawy ze skargi G. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 maja 2023 r. nr UP-348/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

W dniu [...] lutego 2022 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako Zakład, organ) wpłynął wniosek G. P. (skarżący) o umorzenie należności z tytułu składek.

W wyniku przeprowadzonego postępowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu [...] kwietnia 2022 r. decyzję, którą odmówił skarżącemu: umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek oraz pochodnych tych zaległości (odsetki za zwłokę, koszty upomnień).

Wnioskiem z dnia [...] maja 2022 r. Skarżący zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności wobec Zakładu. We wniosku powołał się na trudną sytuację finansową i zdrowotną.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie znajdując podstaw do umorzenia, decyzją

z dnia [...] lipca 2022 r. utrzymał w mocy ww. decyzję o odmowie umorzenia należności

z tytułu składek.

Nie zgadzając się z podjętym rozstrzygnięciem, skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy.

Wyrokiem z 8 listopada 2022 r. sygn. akt I SA/Bd 474/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił ww. decyzję z [...] lipca 2022 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ZUS. W ocenie Sądu w sprawie prawidłowa jest ocena organu, co do niewystąpienia przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r.

w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365), dalej też: "rozporządzenie", natomiast za przedwczesną uznał ocenę organu co do braku wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia.

Rozpoznając ponownie sprawę w kontekście wytycznych zawartych w ww. wyroku Sądu, decyzją z dnia [...] maja 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2022 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu w pierwszej kolejności organ odwoławczy dokonał analizy kwestii przedawnienia dochodzonych należności z tytułu składek i uznał, że organ I instancji prawidłowo stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

Rozpoznając sprawę w kontekście przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy

z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.), dalej: "u.s.u.s.", ZUS wskazał, że w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, iż przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych, a przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn,

o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe. Ponadto organ wskazał, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ nastąpiło zaprzestanie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, jednocześnie skarżący uzyskuje dochód z tytułu pobieranego świadczenia rentowego, z którego dokonywane są potrącenia na rzecz ZUS, nie zostało także spełnione kryterium braku następców prawnych – skarżący ma matkę i siostrę. Organ zauważył, że zgodnie z wykładnią językową przywołanego przepisu wszystkie wymienione okoliczności, tj.: zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej, brak majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, muszą wystąpić łącznie - wystąpienie którejkolwiek z ww. okoliczności wyklucza zajście przedmiotowej przesłanki. Nadto organ podał, że przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniósł skarżący, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Nie zachodzi także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie zachodzi również przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., gdyż brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, bowiem w stosunku do strony prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T., w ramach którego dokonano zajęcia rachunku bankowego w [...] i zajęcia świadczenia rentowego.

Wskazując na przesłanki umorzenia należności z tytułu składek wymienione

w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. organ zauważył, że przesłanka wykazana w § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia nie ma w stosunku do skarżącego zastosowania, ponieważ nie prowadzi on już działalności gospodarczej.

Odnośnie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia organ podał, że jak wynika z dokumentów będących w aktach sprawy, skarżący pozostaje pod stałą kontrolą lekarską i przyjmuje lekarstwa. Posiada także orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z [...] stycznia 2022 r., z którego wynika, że jest częściowo niezdolny do pracy do [...] stycznia 2025 r. Organ podkreślił, że skarżący pobiera rentę

z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jednakże zaznaczył, że nie istnieją żadne przeciwwskazania w przepisach, aby osoba, wobec której orzeczono częściową niezdolność do pracy podejmowała pracę choćby na część etatu.

Zdaniem Zakładu, ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się bowiem do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Zakład podał, że przeanalizował zawarte w skardze z [...] sierpnia 2022 r. wydatki skarżącego i stwierdził, że wynoszą one od [...] zł do [...] zł i są "niższe" niż wykazane w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z [...] kwietnia 2023 r. ([...] zł). Ponadto skarżący załączył do akt sprawy plan płatności za gaz w okresie od [...] lipca 2022 r. do [...] maja 2023 r. i fakturę VAT nr [...] za energię elektryczną wystawione na jego matkę E. P. (poprzednio B. ). Skarżący nie przedstawił natomiast dowodów, np. wyciągów z konta bankowego czy innych dokumentów, potwierdzających opłacanie powyższych wydatków. Zdaniem organu, można zatem domniemywać, że w tym zakresie otrzymuje wsparcie finansowe od matki. Równocześnie skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów, takich jak na przykład wezwania do zapłaty czy upomnienia, które świadczyłyby o tym, że ma problemy z opłacaniem należności. Dodatkowo wskazane przez skarżącego wydatki, w ocenie organu, nie są nadzwyczajnymi kosztami, jakie musi ponosić. Zakład zaznaczył, że skarżący oświadczył, iż nie posiada zobowiązań pieniężnych wobec innych wierzycieli niż ZUS, zatem jego budżet nie jest dodatkowo obciążony. Organ wskazał, że aktualny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego wynosi [...] zł i stanowi kwotę świadczenia z tytułu przyznanej renty przed potrąceniami. Kształtuje się na niższym poziomie od minimum socjalnego ustalonego 31 marca 2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w IV kwartale 2022 r., które dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 1.581,08 zł. Natomiast wyższym od minimum egzystencji w 2022 r., które dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego wyniosło 775,42 zł. Zatem w niniejszej sprawie, w ocenie organu, nie można stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa. Organ zwrócił również uwagę na fakt otrzymywania jednorazowego "trzynastego" i "czternastego" świadczenia, co

z pewnością wpływa na poprawę sytuacji finansowej skarżącego. Podkreślił, że

z powyższych świadczeń nie można dokonać potrąceń i egzekucji.

Organ zauważył, że w skardze skarżący poinformował również, że od lutego 2022 r. nie otrzymuje zapomóg, ponieważ odmówiono ich jemu. Natomiast z przedłożonych przez skarżącego decyzji z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w T. wynika, że otrzymał on pomoc finansową w formie specjalnych zasiłków/świadczeń pieniężnych od lutego 2022 r. do marca 2022 r., w grudniu 2022 r. oraz od stycznia 2023 r. do lutego 2023 r. Deklarowane przez skarżącego aktualne niekorzystanie ze wsparcia instytucji socjalnych, w ocenie Zakładu, może prowadzić do wniosku, że sytuacja materialno-finansowa skarżącego uległa poprawie i nie wymaga dalszej pomocy finansowej. Organ zaznaczył, że skarżący ma 40 lat i do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało mu jeszcze 25 lat aktywności zawodowej. Orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy zostało wydane natomiast skarżącemu na czas określony - do [...] stycznia 2025 r.

ZUS podkreślił, że upatruje szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości poprzez kontynuowanie postępowania egzekucyjnego. Natomiast po podjęciu zatrudnienia w przyszłości, skarżący będzie mógł zwrócić się do ZUS z wnioskiem o układ ratalny dostosowany do jego możliwości płatniczych.

Organ podniósł również, że decydując się na założenie działalności gospodarczej skarżący powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek, a za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

ZUS podkreślił, że umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. Zdaniem organu, w przedmiotowej sprawie brak jest natomiast dowodów, że takie okoliczności zachodzą. Podjęcie więc decyzji o umorzeniu należności biorąc pod uwagę powyższą argumentację, na chwilę obecną, w ocenie ZUS byłoby przedwczesne i nieuzasadnione.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem skarżący złożył skargę do tut. Sądu. Zarzucił, że ZUS nie wziął pod uwagę, że jego sytuacja finansowa także przed chorobą nie była dobra, a już wtedy miał problemy, skoro nie opłacał składek. Z uwagi na to nie mógł wziąć kredytów, ponieważ brakowało mu zdolności kredytowej. Skarżący wskazał, że jego zobowiązania finansowe, to tylko bieżące koszty życia, które są bardzo wysokie, a w ostatnim czasie znacznie wzrosły, oraz egzekucja zaległych składek przez ZUS. Ponadto w ostatnich dniach został wezwany przez Urząd Skarbowy do zapłaty [...] zł, ponieważ takie zajęcie zostało wystawione przez ZUS. Podniósł, że niestety nie może tego poprzeć pismem, bo takiego nie dostał lub też nie odebrał w terminie. Skarżący wskazał, że złożył wniosek o umorzenie w związku z trudną sytuacją materialną. Zatem oprócz egzekucji z renty prowadzone są dodatkowe działania mające na celu windykację. Skarżący oświadczył, że nie posiada konta bankowego, bo nie stać go na opłaty za jego prowadzenie, karty itp. Opłaty robi na poczcie. Na dowód opóźnień w płaceniu rachunków, załączył stosowne wezwania. Skarżący zarzucił ZUS-owi, że nie dostrzega jego tragicznej sytuacji materialnej. Zauważył, że według prawa windykacja z konta bankowego występuje powyżej kwoty ok. [...] zł netto, a ZUS prowadzi windykację

z kwoty [...]brutto u osoby, która prowadzi samodzielne gospodarstwo. Skarżący stwierdził, że koncentrowanie się tylko na interesie społecznym jako uzasadnieniu windykacji z jego niskiego świadczenia i odmawianie mu prawa do zwolnienia z zapłat zaległych składek jest nieobiektywne. Zapomogi, które zostały mu wypłacone skarżący otrzymał po złożeniu wniosku o umorzenie zaległych składek. Ponadto używanie tego argumentu przeciw niemu uznał za niestosowne, bowiem w jednym z poprzednich pism, ZUS zarzucił mu brak korzystania z takich zapomóg. Skarżący stwierdził, że jego problemy zdrowotne jak na razie są i raczej nie miną. Prowadząc działalność nie zakładał choroby, tak poważnej, że zagrażającej życiu, więc uznał, że problemy finansowe są tylko przejściowe i dalszy rozwój działalności pozwoli mu na ich uregulowanie. Składając wniosek o umorzenie odsetek wskazał jednoznacznie, że egzekucja jest dla niego dużym obciążeniem, więc subiektywna opinia, że "do tej pory mi nie ciążyły" jest niesprawiedliwa.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

I. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego tylko z punktu widzenia jej legalności, tj. z punktu widzenia zgodności tej decyzji

z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze z zm.), dalej: "p.p.s.a.", wynika zaś, że zaskarżona decyzja ulega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko sąd, niezależnie od zarzutów

i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonej decyzji.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r.

o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem

i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Podkreślenia wymaga, że przed wydaniem wyroku Sąd umożliwił skarżącemu pisemne wypowiedzenie się w sprawie, wyznaczając mu 10- dniowy termin.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo.

II. Należy zauważyć, że sprawa ta była już rozpoznawana przez tut. Sąd, który wyrokiem z dnia 8 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 474/22 uchylił poprzednią decyzję organu odwoławczego.

W myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W świetle tego przepisu ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Sąd nie może zatem formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych

z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu oraz reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej.

Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest kwestia zasadności odmówienia skarżącemu umorzenia przez ZUS należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Dla oceny niniejszej sprawy znaczenie ma zmiana art. 24 ust. 4 u.s.u.s., która nastąpiła z dniem 1 stycznia 2012 r. Od tego dnia przepis ten stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

Mając na uwadze powyższą regulację, organ w decyzji z dnia [...] kwietnia 2022 r. podnosi, że ze względu na przesłankę z art. 24b u.s.u.s. doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia. W tym kontekście podaje, że sukcesywnie od [...] maja 2013 r. zaległości skarżącego były obejmowane postępowaniem egzekucyjnym, co skutkowało zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, który trwa nadal. Powyższe ustalenie zostało potwierdzone w zaskarżonej decyzji i nie zostało skutecznie podważone przez skarżącego. W poprzednio wydanym wyroku zagadnienie to zostało także skontrolowane i uznano, że ocena "dokona przez organ w zakresie nieprzedawnienia należności nie budzi wątpliwości Sądu i ma oparcie w powołanym przez organ materiale dowodowym. Strona Skarżąca nie podważyła tych ustaleń, ich nie kwestionuje i nie podaje argumentacji, a przede wszystkim dowodów, które uprawniałyby do uznania, że doszło do przedawnienia należności, a ustalenia organu są błędne." Obecnie nie stwierdzono podstaw do odstąpienia od tego stanowiska.

III. Przechodząc do dalszej oceny zaskarżonej decyzji podać należy, że

z przepisów art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. wynika, iż należności z tytułu składek mogą być przez ZUS umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność zachodzi

w sytuacjach wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., a zatem gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2017 r. poz. 2344 ze zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku,

z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z przywołanych przepisów prawa wynika, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, iż organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Jednak wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać

z wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.

W przypadku stwierdzenia braku przesłanek w sprawie umorzenia zadłużenia

z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, konieczne jest uzasadnienie takiego stanowiska, z powołaniem się na konkretne dowody lub fakty.

W niniejszej sprawie, organ analizując stan faktyczny nie stwierdził ww. ustawowych przesłanek przemawiających za możliwością umorzenia należności ZUS, ostatecznie konkludując, że brak jest podstaw do zastosowania przepisów umożliwiających umorzenie należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., a stanowisko to tut. Sąd ocenia jako uprawnione w świetle materiału dowodowego. Organ bowiem ustalił, że brak dowodów, z których wynikałoby, iż sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe

z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie ma żadnych dowodów/dokumentów, które potwierdzałyby okoliczności wymienione w tych przepisach prawa. Z przyczyn oczywistych w sprawie nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Zobowiązanie skarżącego przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie zachodzi. Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, zatem nie występują okoliczności wymienione

w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Jednocześnie nie wystąpiła przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., bowiem komornik sądowy ani naczelnik urzędu skarbowego nie stwierdzili braku majątku. Nie można też przesądzić przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 tej ustawy, ponieważ jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, nie zostało ono zakończone. Brak zatem podstaw, aby twierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Byłoby to przedwczesne.

Z podanych względów tut. Sąd uznaje za prawidłową ocenę organu, co do niewystąpienia w sprawie całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Przy czym należy mieć na uwadze, że w poprzednio wydanym wyroku także ta kwestia została przesądzona, a obecnie nie ma uzasadnienia do zmiany tego stanowiska.

IV. Wobec tego kwestią, która pozostaje do rozważenia jest przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwość umorzenia w uzasadnionych przypadkach należności

z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podstawy umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zostały określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej

z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z przepisów tych wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zdaniem tut. Sądu w sprawie prawidłowa jest ocena organu, co do niewystąpienia przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 2 tego rozporządzenia, a przedstawiona argumentacja w decyzji z powołaniem się na okoliczności i dowody, zasługuje na akceptację. W tym kontekście zasadnie organ podnosi, że skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej. Ponadto podkreślić należy, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, lecz było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Ryzykiem prowadzenia działalności gospodarczej nie można obciążać Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z powołaniem się na tę przesłankę.

Uprawnione są też wywody organu w zakresie braku przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Wprawdzie skarżący powołuje się na zły stan zdrowia, przedstawia dokumentację medyczną, jednakże nie wyczerpuje to tej przesłanki. Oczywiście tut. Sąd nie bagatelizuje podanych okoliczności i dostrzega powoływanie się na choroby,

z którymi boryka się skarżący. Podnieść jednak należy, że skarżący legitymuje się orzeczoną "częściową" niezdolnością do pracy, a nie "całkowitą". Nie zostało zatem dowodowo wykazane, że Skarżący nie może uzyskiwać żadnych dochodów ze względu na jego stan zdrowia. Podkreślić należy, że dla zrealizowania się przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie wystarczy stwierdzenie choroby, lecz musi to być przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu. Choroba zatem skarżącego musiałaby być przewlekła i to tego rodzaju, że uniemożliwiałaby skarżącemu uzyskiwanie dochodu. Natomiast z orzeczenia lekarza orzecznika wynika, że skarżący jest "częściowo niezdolny do pracy do [...] stycznia 2025 r." (k. 8 akt administracyjnych). Tut. Sąd nie może pominąć tego dokumentu urzędowego i wywodzić inne ustalenia z nim sprzeczne. Dokument ten zaprzecza tezie, że skarżący nie może wykonywać żadnej pracy. Zdaniem tut. Sądu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych zasadnie uznał za udokumentowane problemy zdrowotne skarżącego i tego nie zlekceważył, co tut. Sąd także dostrzega, jednakże są to okoliczności niestanowiące podstawy do ustalenia wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Podkreślić należy, że dla oceny tej przesłanki nie są istotne subiektywne odczucia, lecz dowody (dokumenty) w tym niewątpliwie orzeczenia wystawione przez lekarza orzecznika ZUS. W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów, z których wynikałoby, że istnieją podstawy do podważenia orzeczenia o "częściowej niezdolności do pracy" i stwierdzenia, że niezdolność ta ma charakter całkowity. W konsekwencji wskazana przesłanka umorzenia należności nie występuje, a ocena ZUS w tym zakresie jest trafna. Tak też została oceniona w poprzednim wyroku, a w świetle dowodów zebranych przed wydaniem zaskarżonej nie ma podstaw do zmiany tego stanowiska.

V. Sąd za błędną natomiast uznał ocenę organu co do braku przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego rozporządzenia, tj. czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wprawdzie organ stosownie do wytycznych zawartych w wyroku z dnia 8 listopada 2022r. sygn. akt I SA/Bd 474/22 poczynił ustalenia faktyczne, jednakże ich ocena nie jest trafna. We wskazanym wyroku WSA skonstatował, że nie przesądza przyszłego rozstrzygnięcia, lecz wyłącznie wskazuje, że ustalenie czy występuje, czy nie występuje przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie może być obecnie dokonane i wymaga dalszego badania. Mając to na uwadze, organ dokonał dalszego badania związanych z tym okoliczności, jednakże wysunął błędny wniosek co do braku tej przesłanki. I tak z akt sprawy i decyzji wynika, że organ dokonał analizy sytuacji rodzinnej. Odwołując się do oświadczenia podał, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Organ przeanalizował powyższe wydatki i stwierdził, że wynoszą one od ok. [...] zł do [...] zł. Organ nie kwestionuje twierdzenia skarżącego, że otrzymuje on wsparcie finansowe od matki

w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb egzystencji. Jednakże zauważył, że skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów, takich jak na przykład wezwania do zapłaty czy upomnienia, które świadczyłyby o tym, że ma problemy z opłacaniem należności. Dodatkowo wskazał, że podane przez skarżącego wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi ponosić, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Ponadto skarżący nie posiada zobowiązań pieniężnych wobec innych wierzycieli niż ZUS, zatem budżet nie jest dodatkowo obciążony.

Zauważyć jednak należy, że jak podaje organ, aktualny dochód skarżącego

w gospodarstwie domowym wynosi [...] zł i stanowi kwotę świadczenia z tytułu przyznanej renty, przed potrąceniami. Kształtuje się na niższym poziomie od minimum socjalnego ustalonego 31 marca 2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w IV kwartale 2022 r., które dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 1.581,08 zł. Natomiast wyższym od minimum egzystencji

w 2022r., które dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego wyniosło 775,42 zł. Zatem organ uznaje, że w niniejszej sprawie nie można stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa.

Pomimo tych kwotowych danych i to na dzień wydania decyzji, organ stawia wnioski co do braku przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego rozporządzenia, które pozostają w sprzeczności z powyższymi ustaleniami. Sam organ przyznaje, że dochód

w gospodarstwie domowym skarżącego kształtuje się w 2023 r. na poziomie poniżej minimum socjalnego. To już wskazuje na wystąpienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, przy braku majątku. Ponadto przyznaje, że z przedłożonych przez skarżącego decyzji z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w T. wynika, że otrzymał pomoc finansową w formie specjalnych zasiłków/świadczeń pieniężnych od lutego 2022 r. do marca 2022 r., w grudniu 2022 r. oraz od stycznia 2023 r. do lutego 2023 r. Deklarowane aktualnie niekorzystanie ze wsparcia instytucji socjalnych może prowadzić – zdaniem organu - do wniosku, że sytuacja materialno-finansowa skarżącego uległa poprawie i nie wymaga już dalszej pomocy finansowej. Organ wskazuje też na wypłaty jednorazowego "trzynastego" i "czternastego" świadczenia.

Zdaniem Sądu, należy zatem uznać, że GOPS w T. objął pomocą społeczną osobę, która do tej pomocy się kwalifikowała i jest do niej uprawniona. Skoro środki finansowe, którymi dysponuje skarżący są tak niskie, że kształtują się poniżej poziomu minimum socjalnego, a powołana do udzielania pomocy społecznej instytucja (tj. GOPS) przyznawała taką pomoc (także na początkowe miesiące 2023 r.), to niezrozumiałe jest twierdzenie o niewykazaniu przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia.

Stany faktyczne są odmienne w różnych sprawach i nie można ich zrównywać. Należy starać się ustalić konkretną dla wnioskodawcy sytuację, także rodzinną, zdrowotną i związane z tym skutki finansowe. Sąd ma też na uwadze decyzje podejmowane przez GOPS w T., któremu sytuacja materialna i zdrowotna skarżącego niewątpliwie jest dobrze znana. Nie można akceptować stanu, w którym jeden organ uznaje, że pomoc społeczna jest konieczna i ją przyznaje, z kolei drugi organ uznaje, że sytuacja majątkowa, zdrowotna skarżącego nie ma charakteru wyjątkowego na tle innych osób (rodzin), nawet jeżeli występują okresy przerw w przyznaniu pomocy społecznej. Powyżej przytoczone dane zaprzeczają twierdzeniom Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że skarżący nie udowodnił, iż ze względu na stan majątkowy nie jest

w stanie opłacić należności z tytułu składek, gdyż skutkowałoby to brakiem możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych.

Nie znajduje oparcia w materiale dowodowym ustalenie, a nawet pozostaje

w sprzeczności z niektórymi fragmentami uzasadnienia decyzji, że sytuacja skarżącego w kontekście przedstawionych wydatków również na tyle uległa poprawie, że regulowane są bieżące zobowiązania związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Okoliczność, że skarżący (ewentualnie jego matka wspomagając go) reguluje zobowiązania wobec dostawców prądu, wody itp., nie oznacza, że sytuacja finansowa jest dobra i stabilna.

Dalej organ wywodzi, że możliwe będzie w przyszłości wystąpienie z wnioskiem

o ustalenie układu ratalnego.

W powyższym kontekście niezrozumiałe są sugestie organu o ewentualnej możliwości uregulowania przez skarżącego zaległości w systemie ratalnym. Skoro osiągane dochody są poniżej minimum socjalnego, a GOPS kwalifikuje skarżącego - jeszcze na początkowe miesiące 2023 r. - do skorzystania z pomocy społecznej, to niewątpliwie sytuacja finansowa jest oceniana jako bardzo trudna. Z kolei ZUS upatruje powstania w przyszłości ewentualnej nadwyżki dochodów na wydatkami, która mogłaby być przeznaczona na spłatę zaległych należności. Sąd zauważa, że jest to zdarzenie przyszłe oraz niepewne i nie może być brane pod uwagę przy ocenie wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Kwestie związane z prawdopodobieństwem wystąpienia zdarzeń przyszłych mogą być oceniane w ramach uznania administracyjnego, a nie oceny istnienia przesłanek umorzenia. Każdy wniosek o ulgę musi podlegać indywidualnej ocenie, a nie być przywołaniem ogólnych – wprawdzie słusznych – tez, lecz nieprzystających do danej sprawy, czy jego etapu. Ponadto dla oceny wystąpienia tej przesłanki nie ma znaczenia, że skarżący naruszył kilka lat temu przepisy prawa poprzez nieuiszczenie składek. Zawsze bowiem powstanie zaległości

z tytułu składek jest skutkiem niewywiązywania się w terminie z obowiązków ich opłacenia. Są to zdarzenia czasowo odległe, natomiast rozstrzygnięcie niniejszej sprawy – w kontekście wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia – wymaga uwzględnienia stanu majątkowego skarżącego na dzień złożenia wniosku lub wydania decyzji (jeżeli zaszły zmiany między datą złożenia wniosku a wydaniem decyzji).

Mając na uwadze powyższe okoliczności, tut. Sąd stwierdza, że została spełniona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Zaskarżona decyzja narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. Organ zatem przyjmie podane stanowisko Sądu, co do wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i ponownie oceni sprawę, tym razem w ramach uznania administracyjnego. Należy zatem mieć na uwadze, że decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne będzie miała charakter uznaniowy, nie przesądzając obecnie czy pozytywny, czy negatywny.

W przypadku bowiem wystąpienia nawet przesłanki umorzenia składek, Zakład nie ma obowiązku ich umorzenia, jednakże obowiązany jest dokonać oceny sprawy w kontekście zasady swobodnej, a nie dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego. Oznacza to, że organ obowiązany jest ocenić sprawę w ramach uznania administracyjnego, a tut. Sąd nie przesądza obecnie tego rozstrzygnięcia. Jednocześnie Skarżący ma prawo złożyć organowi nowe dowody i wyjaśnienia. Organ zapewni mu czynny udział

w postępowaniu i wyznaczy termin do zapoznania się z materiałem dowodowym i do wypowiedzenia się w sprawie (art. 10 § 1 k.p.a.).

Ponadto podkreślić należy, że pismo skarżącego wraz z dokumentacją medyczną zostało złożone do organu dopiero [...] października 2023 r. i wpłynęło do tut. Sądu [...] października 2023 r., a zatem po wydaniu wyroku, co było niezależne od działań organu, któremu nie można postawić zarzutów w tym względzie. Nie mogło zatem mieć wpływu na ocenę sprawy. Wobec jednak uwzględnienia skargi, nie ma przeszkód, aby skarżący złożył nowe dowody w ZUS. Organ także oceni na ile pomoc matki jest dalej możliwa, skoro skarżący do skargi załączył dowody – wezwania jej do zapłaty. W związku z tym skarżący obowiązany jest organowi, a nie dopiero Sądowi przedłożyć wszelkie dokumenty dotąd nie złożone, a dotyczące jego sytuacji zdrowotnej oraz finansowej.

Reasumując, Sąd obecnie przesądza o istnieniu przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego rozporządzenia, a nie o umorzeniu zaległości z tytuł składek. Sąd stwierdza, że materiał dowodowy wymaga ponownej oceny w ramach uznania administracyjnego.

Jednocześnie Sąd zauważa, że nie ma uprawnienia do umorzenia zaległych składek, jak również nie może nakazać Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych udzielenia ulgi. Odmowa udzielenia ulgi nie może jednak mieć charakteru dowolnego, lecz musi mieścić się w granicach swobodnej oceny dowodów.

VI. Mając powyższe na uwadze, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) p.p.s.a