Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1685/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-02-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: Art. 1  par. 1  i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: Art. 3  par. 1, art. 134  par. 1, art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a  i c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 17, art. 24
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 1685/23 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 1 lutego 2024 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Jakub Makuch, Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.), Asesor WSA Marta Kisielowska, Protokolant: Specjalista Agata Zaręba-Piotrowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2024 r., sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 12 września 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/788/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżona decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12 września 2023 r. znak: SKO.ŚR/4111/788/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy w zw. z art. 24 ust. 2 i 2a z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej: u.ś.r.) oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczenia rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466), art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: k.p.a.),

- uchyliło decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Niepołomice z dnia 23 czerwca 2023 r. znak MGOPŚR 5211.172/23 orzekającą o odmowie ustalenia na rzecz M. B. (dalej: skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w całości

- i orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 2 458.00 zł (słownie: dwa tysiące czterysta pięćdziesiąt osiem złotych 00/100) miesięcznie w okresie od 1.03.2023 r. do 31.05.2025 r. w związku z opieką nad mężem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Burmistrz Miasta i Gminy Niepołomice w decyzji z dnia 23 czerwca 2023 r. orzekł o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką na mężem, wskazując, że niepełnosprawność męża skarżącej datuje się od 32. roku życia, a zatem nie powstała ona w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. (tj. przed ukończeniem 18. roku życia albo w trakcie nauki w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia). Ponadto organ I instancji stwierdził, że nie może uwzględnić oświadczenia skarżącej, że nie podejmuje zatrudnienia ze względu na konieczność stałej opieki nad ciężko chorym mężem, gdyż zgodnie z przepisem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. powinna sama legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, aby uzyskać wnioskowane świadczenie.

W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji skarżąca podniosła, że decyzja jest błędna i krzywdząca. Skarżąca znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej i finansowej. Opiekuje się jako jedyna osoba sprawna, swoim ciężko chorym mężem oraz 12 letnim synem i matką. Nie może obecnie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia, gdyż stan zdrowia męża znacznie się pogorszył, jest on człowiekiem schorowanym i wymagającym stałej pomocy i opieki. Nie jest to kwestionowane przez organ administracji.

Rozpoznając odwołanie Kolegium wskazało w pierwszej kolejności, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, orzeczenia o niepełnosprawności wydanego w dniu 10 maja 2023 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. oraz orzeczenia Lekarza Orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych O/Kraków z dnia 23 lutego 2023 r. wynika, że mąż skarżącej, pomimo stosunkowo młodego wieku, jest poważnie chorym człowiekiem - zaawansowana choroba nowotworowa, wymagającym stałej pomocy drugiej osoby. Taką całodzienną pomoc sprawuje skarżąca, mieszkająca z mężem i synem. Opieka ta jest niezbędna ze względu na udowodnione potrzeby męża.

Odnosząc się do wskazanej przez organ I instancji przeszkody w przyznaniu świadczenia w postaci terminu powstania niepełnosprawności, Kolegium zwróciło uwagę na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, zgodnie z którym art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Kolegium zwróciło uwagę na liczne orzeczenia sądów administracyjnych, które stoją zgodnie na stanowisku, że pomimo niezmienionego stanu prawnego (tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r.) sądy wprost i bezpośrednio, a organy administracji publicznej - pośrednio w pełni powinny stosować się do kierunku trybunalskiej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 u.ś.r. Tym samym obecnie nie jest dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej na podstawie literalnego brzmienia art. 17 ust. 1b u.ś.r., albowiem z uwagi na wejście w życie od dnia 23 października 2014 r. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13, art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że ustalenie daty powstania niepełnosprawności nie może stanowić przeszkody dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie Kolegium wskazało, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego żonie w związku z opieką nad mężem - wedle przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r, jest dopuszczalne.

Kolegium powołując się na wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 sierpnia 2023 r., sygn. II SA/Gd 646/23, stwierdziło, że przy ocenie związku przyczynowego między rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia przez skarżącą, brać należy pod uwagę moment złożenia wniosku, a więc obecną sytuację, nie zaś sytuację przeszłą, gdy do rezygnacji z zatrudnienia dojść mogło z innych przyczyn niż sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Skarżąca na moment złożenia wniosku nie podejmuje zatrudnienia, do którego podjęcia obecnie jest zdolna w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem przyjąć należy, że w sprawie zachodzi związek przyczynowy między rezygnacją (niepodejmowaniem), a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Kolegium wskazało następnie, że świadczenie pielęgnacyjne skierowane jest nie do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, a tylko tych spełniających określone ustawowo warunki, tj. takich, które decydują się na brak aktywności zawodowej właśnie w celu sprawowania czynności opiekuńczych. Jest pewnego rodzaju surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego na podstawie decyzji administracyjnej, a nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy. Celem instytucji świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód, wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Zarówno osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, jak też osoba opiekująca się innym członkiem rodziny, wobec którego obciążona jest obowiązkiem alimentacyjnym, wypełniają zobowiązanie o charakterze prawnorodzinnym, którego źródłem są przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską. Organ odwoławczy podkreślił, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Z normy art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Kolegium w realiach przedmiotowej sprawy przesłanki te zostały zrealizowane.

W dniu 21 września 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wydało postanowienie, w którym sprostowało z urzędu oczywisty błąd pisarski w wyrzeczeniu decyzji z dnia 12 września 2023 r. polegający na błędnym podaniu na stronie 1 decyzji w wierszu 26, 27 "w okresie od 1.05.2023r. do 31.05.2023r.", zamiast prawidłowo "w okresie od 1.03.2023r. do 31.05.2025r."

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego, a konkretnie art. 24 ust. 2a u.ś.r., poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, w konsekwencji ustalenie na rzecz skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 maja 2023 r. do 31 maja 2025 r. zamiast w okresie od 1 stycznia 2023 r. do 31 maja 2025 r.;

- naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 80 k.p.a., poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, tym samym przyjęcie, że podstawę faktyczną do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinno stanowić wyłącznie orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 10 maja 2023 r., podczas gdy ustalając okres, na który skarżącej należało przyznać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, organ II instancji powinien uwzględnić także orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 23 lutego 2023 r., wraz z potwierdzeniem złożenia wniosku o wydanie ww. orzeczenia ze stycznia 2023 r.;

- naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 113 k.p.a. poprzez jego zastosowanie, w konsekwencji czego rozstrzygnięto o uprawnieniu do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od marca 2023 r. do kwietnia 2023 r. w trybie, który miał prostować rzekomą, oczywistą omyłkę pisarską zawartą w zaskarżonej decyzji.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W trybie art. 135 k.p.a. skarżąca wniosła także o uchylenie postanowienia o sprostowaniu z dnia 21 września 2023 r.

Zdaniem skarżącej, przy ustalaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ II instancji powinien uwzględnić dwa orzeczenia, w tym orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w zakresie, w jakim decyzja ta wyznacza datę graniczną przysługiwania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (31 maja 2025 r.) oraz orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS wraz z potwierdzeniem wniosku o jego wydanie ze stycznia 2023 r., a to w jakim dokumenty te, wyznaczają datę początkową świadczenia pielęgnacyjnego, które należało przyznać skarżącej od stycznia 2023 r. Ostatecznie więc, świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać przyznane skarżącej od stycznia 2023 r., nie zaś jak w zaskarżonej decyzji od marca 2023 r. (uwzględniając postanowienie organu II instancji o sprostowaniu rzekomej, oczywistej omyłki zawartej w zaskarżonej decyzji).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., co oznacza, że jeżeli sąd administracyjny dostrzega naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, to niezależnie od argumentów skarżącego, tenże sąd administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie Sądu, w pierwszej kolejności należy wskazać, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie dokonało ustalenia i wystarczająco wnikliwej oceny stanu faktycznego sprawy.

Podstawę materialnoprawną działania organów w rozpoznawanej sprawie stanowił art. 24 ust. 2a u.ś.r., zgodnie z którym, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. jedną z koniecznych przesłanek warunkujących prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 3 pkt 21 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażono pogląd, zgodnie z którym wyrok sądu pracy i ubezpieczeń społecznych rozstrzygający o przyznaniu świadczenia, do którego prawo zostało uzależnione od całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji, należy traktować jak orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2007 r., sygn. I OSK 15/07; wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Poznaniu z dnia 16 marca 2016 r., sygn. IV SA/Po 944/15, w Bydgoszczy z dnia 27 października 2021 r., sygn. II SA/Bd 920/21, w Rzeszowie z dnia 19 października 2023 r., sygn. II SA/Rz 3/23, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Analogicznie należy zatem traktować orzeczenie wydane na wniosek o przyznanie świadczenia, do którego prawo zostało uzależnione od całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji oraz wniosek o takie świadczenie.

Zgodnie z art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1251), dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia, z zastrzeżeniem ust. 4. Przyznanie więc mężowi skarżącej (który nie ukończył 75 lat życia) prawa do dodatku pielęgnacyjnego, wiązało się z uprzednim rozstrzygnięciem zaistnienia przesłanki warunkującej prawo do tego świadczenia, którą stanowiła całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji, orzeczeniem z dnia 23 lutego 2023 r. W tych okolicznościach, należało więc, przy ocenie spełnienia przesłanek do świadczenia pielęgnacyjnego, uwzględnić ww. orzeczenie oraz datę złożenia wniosku, na podstawie którego zostało wydane, również dla oceny możliwości zastosowania art. 24 ust. 2a u.ś.r., tak jak tego domagała się skarżąca.

U.ś.r. nie reguluje sytuacji, gdy składający wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego posługuje się orzeczeniami o niepełnosprawności wydanymi przez różne organy do tego uprawnione, zarówno w kontekście okresu na jaki przyznawane jest świadczenie, jak i zachowania terminu określonego w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Stąd też - zdaniem Sądu - wnioskodawca może odwoływać się do tego orzeczenia, które gwarantuje mu przyznanie świadczenia za dłuższy okres (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 3 grudnia 2020 r., sygn. II SA/Go 698/20, opubl. w CBOSA), a także do każdego z nich osobno w odniesieniu do daty początkowej stwierdzenia stopnia niepełnosprawności i osobno daty końcowej obowiązywania orzeczenia.

Prowadząc ponowne postępowanie organ uwzględnieni ocenę prawną wyrażoną przez Sąd.

W tym stanie sprawy, uznając że skarga jest usprawiedliwiona, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.