Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SAB/Gd 154/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
659
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Zobowiązano do dokonania czynności
Powołane przepisy: article: art. 35
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi W. G. i M. G. na przewlekłość postępowania Wojewody Pomorskiego w sprawie odszkodowania za nieruchomość 1. zobowiązuje Wojewodę Pomorskiego do załatwienia sprawy dotyczącej ustalenia odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr 988/1 o powierzchni 0,0019 ha, położoną w Żukowie, obręb Chwaszczyno, której własność przeszła z mocy prawa na rzecz Województwa Pomorskiego na podstawie ostatecznej decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia 20 października 2015 r., nr WI-II.7820.12.17.2015.MM o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn. "Rozbudowa drogi wojewódzkiej nr 218, stanowiącej dojazd do Trójmiasta, odc. Chwaszczyno – Gdańsk" w terminie 1 (jednego) miesiąca od dnia zwrotu akt administracyjnych wraz z wyrokiem ze stwierdzeniem jego prawomocności; 2. stwierdza, że przewlekłość której dopuścił się Wojewoda Pomorski w rozpoznaniu przedmiotowej sprawy miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. wymierza Wojewodzie Pomorskiemu grzywnę w kwocie 500 zł (pięćset złotych); 4. zasądza od Wojewody Pomorskiego solidarnie na rzecz skarżących W. G. i M. G. kwotę 580 zł (pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Skarga W. G. i M. G. na przewlekłość postępowania Wojewody Pomorskiego w sprawie dotyczącej ustalenia odszkodowania za nieruchomość wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

W dniu 20 października 2015 r. Wojewoda Pomorski wydał decyzję nr WI-II.7820.12.17.2015.MM o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn. "Rozbudowa drogi wojewódzkiej nr [...], stanowiącej dojazd do T., odc. [...]". Decyzją tą została objęta m.in. nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] o pow. 0,0019 ha (powstała z podziału działki nr [...]), położona w gminie Ż., obręb C., powiat k. Na mocy art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 162 ze zm.), decyzji tej z dniem jej wydania został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Decyzją z dnia 24 października 2016 r., nr DLI.III.6621.198.2015.PK.17, Minister Infrastruktury i Budownictwa uchylił w części powyższą decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 20 października 2015 r. i w tym zakresie orzekł, natomiast w pozostałym zakresie utrzymał ją w mocy. Uchylenie nie dotyczyło działki nr [...] położonej w gminie Ż., obręb C.

Pismem z dnia 24 stycznia 2017 r. Wojewoda Pomorski zawiadomił strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odszkodowania za działkę nr [...] położoną w gminie Ż., obręb C. Jednocześnie. Wojewoda powołał biegłego rzeczoznawcę majątkowego w celu ustalenia wartości przedmiotowej nieruchomości.

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, w ramach którego rzeczoznawca majątkowy sporządziła operat szacunkowy z dnia 18 kwietnia 2017 r. decyzją z dnia 30 czerwca 2017 r., nr NSP-III.7570.272.2016.SK, Wojewoda Pomorski orzekł o ustaleniu na rzecz skarżących, będących poprzednimi współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości, odszkodowania w łącznej wysokości 23 934,75 zł.

Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 19 września 2018 r., nr DLI.7.6615.380.2017.PNW.

Jednakże, po rozpatrzeniu skargi wniesionej przez skarżących, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 marca 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 3171/18, uchylił zarówno decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 19 września 2018 r., jak i poprzedzającą ją decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 30 czerwca 2017 r., wskazując, że w sprawie konieczne jest przeprowadzenie ponownej wyceny, tym razem opartej już na prawidłowym ustaleniu stanu faktycznego, w tym przede wszystkim w odniesieniu do stanu zabudowań i roślin na dzień wywłaszczenia. Po oddaleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi kasacyjnej organu w sprawie I OSK 1996/19 wyrok Sądu I instancji stał się prawomocny od dnia 11 sierpnia 2022 r. i został przekazany wraz z uzasadnieniem i stwierdzeniem jego prawomocności do Wojewody Pomorskiego w dniu 30 listopada 2022 r.

Ponownie rozpoznając sprawę, Wojewoda Pomorski pismem z dnia 23 lutego 2023 r. zwrócił się do Zarządu Województwa Pomorskiego, reprezentowanego przez Dyrektora Zarządu Dróg Wojewódzkich w Gdańsku z prośbą o udzielenie informacji dotyczących części składowych, które znajdowały się na przedmiotowej nieruchomości w dniu wydania decyzji zrid.

W piśmie z dnia 27 lutego 2023 r. Zarząd Województwa Pomorskiego, reprezentowany przez Dyrektora Zarządu Dróg Wojewódzkich w Gdańsku wyjaśnił, że nie dysponuje informacjami, o które wnioskował Wojewoda.

W związku z powyższym, w piśmie z dnia 6 marca 2023 r. Wojewoda Pomorski skierował do skarżących zapytanie, czy posiadają informację, jakie części składowe znajdowały się na przedmiotowej nieruchomości w dniu wydania decyzji zrid.

Pismem z dnia 11 kwietnia 2023 r. skarżący udzielili wymaganych informacji.

Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2023 r. Wojewoda Pomorski powołał biegłego rzeczoznawcę majątkowego w celu sporządzenia nowego operatu szacunkowego określającego wartość przedmiotowej nieruchomości. Jednocześnie, pismem z tego samego dnia poinformował, że planuje zakończyć sprawę do dnia 31 sierpnia 2023 r.

Następnie pismem z dnia 29 sierpnia 2023 r. Wojewoda poinformował strony postępowania, że w związku z oczekiwaniem na sporządzenie przez rzeczoznawcę majątkowego opinii o wartości nieruchomości w formie operatu szacunkowego zakończenie postępowania w uprzednio wskazanym terminie nie jest możliwe a sprawę planuje zakończyć do dnia 29 grudnia 2023 r.

W piśmie z dnia 27 września 2023 r. skarżący złożyli ponaglenie na bezczynność Wojewody Pomorskiego, wzywając jednocześnie do niezwłocznej wypłaty odszkodowania w kwocie stanowiącej wyrównanie rzeczywiście poniesionej szkody.

Postanowieniem z dnia 24 października 2023 r., nr DLI-IV.7615.243.2023.MK, Minister Rozwoju i Technologii uznał, że Wojewoda Pomorski nie dopuścił się bezczynności ani przewlekłego prowadzenia postępowania w niniejszej sprawie.

Pismem z dnia 13 grudnia 2023 r. Wojewoda Pomorski poinformował strony postępowania o sporządzeniu operatu szacunkowego, o zebraniu w sprawie całego materiału dowodowego i o wyznaczeniu stronom 14-dniowego terminu na zapoznanie się z nim oraz na zgłoszenie ewentualnych uwag. Ponadto, Wojewoda wskazał, że załatwienie sprawy w uprzednio wskazanym terminie nie jest możliwe a sprawa zostanie załatwiona do dnia 29 lutego 2024 r.

W dniu 22 listopada 2023 r. skarżący wnieśli skargę na przewlekłość postępowania Wojewody Pomorskiego w niniejszej sprawie, wnosząc o: nakazanie organowi niezwłoczne podjęcie czynności w sprawie i jej zakończenie poprzez wypłatę odszkodowania; ukaranie organu grzywną z tytułu nieuzasadnionej bezczynności i zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę, Wojewoda wniósł o jej oddalenie, ewentualnie o umorzenie postępowania. Zdaniem Wojewody w prowadzeniu przedmiotowego postępowania nie wystąpiła przewlekłość. W toku postępowania Wojewoda podejmował bowiem czynności mające na celu uzyskanie rzetelnego materiału dowodowego a przede wszystkim ustalenia wartości wskazanej nieruchomości w formie operatu szacunkowego. Konieczność prolongowania terminu zakończenia postępowania nie wynikała z braku poszanowania interesu stron postępowania, czy też obowiązującego prawa, ale z konieczności uzyskania operatu szacunkowego oraz dokonania oceny opinii pod względem zachowania warunków formalnoprawnych oraz jego wartości dowodowej, jak również dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego przedmiotowej sprawy.

Rozpoznając wniesioną skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) a także na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., kontrola zgodności z prawem działalności administracji publicznej wykazała, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga jest zasadna.

W skardze tej skarżący zarzucili Wojewodzie Pomorskiemu przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie dotyczącej ustalenia odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], położoną w Ż., obręb C., której własność przeszła z mocy prawa na rzecz Województwa Pomorskiego na podstawie ostatecznej decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia 20 października 2015 r., nr WI-II.7820.12.17.2015.MM, o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn. "Rozbudowa drogi wojewódzkiej nr [...], stanowiącej dojazd do T., odc. [...]".

Na wstępie Sąd ocenił, że wniesiona skarga spełnia wymogi formalne umożliwiające jej merytoryczne rozpoznanie. Przed wniesieniem skargi skarżący wyczerpali bowiem przysługujące im środki zaskarżenia, zgodnie z wymogiem art. 52 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie.

Z akt sprawy wynika, że skarżący w piśmie z dnia 27 września 2023 r. wystąpili do Ministra Rozwoju i Technologii złożyli skargę na bezczynność Wojewody Pomorskiego, która niewątpliwie stanowiła ponaglenie na niezałatwienie sprawy w terminie, wypełniając tym samym wymóg wynikający z art. 37 § 3 pkt 1 k.p.a., zgodnie z którym ponaglenie wnosi się do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie. Postanowieniem z dnia 24 października 2023 r. Minister Rozwoju i Technologii uznał, że Wojewoda Pomorski nie dopuścił się bezczynności ani przewlekłego prowadzenia postępowania w niniejszej sprawie. W myśl przy tym art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Wobec powyższego nie jest konieczne do skutecznego wniesienia skargi na bezczynność czy przewlekłe prowadzenie postępowania oczekiwanie na rozpoznanie przez właściwy organ ponaglenia ani oczekiwanie na upływ czasu jaki przepisy prawa dają organom administracji na przekazanie i rozpoznanie ponaglenia (por. wyrok NSA z dnia 19 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 323/18; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt III SAB/Wr 953/19, dostępne na stronie internetowej https://orzczenia.nsa.gov.pl).

Przystępując zatem do merytorycznej oceny zarzutu przewlekłego prowadzenia postępowania, wyjaśnić należy, że w obowiązujących przepisach zostały przewidziane dwa stany zaniechania organów administracji odrębnie typizowane, choć powodujące takie same konsekwencje prawne. Wobec sygnalizowanego przez praktykę i doktrynę problemu rozgraniczenia znaczenia obu pojęć ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz. 935) znowelizowano art. 37 § 1 k.p.a. od dnia 1 czerwca 2017 r. Zgodnie z jego aktualnym brzmieniem bezczynność to stan, w którym nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. (art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.). Przewlekłość postępowania zaś to stan, w którym postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Bezczynność zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (por. wyrok NSA z dnia 9 października 2018 r., sygn. akt I OSK 1987/18, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przewlekłość występuje natomiast w postępowaniu prowadzonym w sposób, który przez czas dłuższy niż wymagany do jego zakończenia i bez uzasadnionej i ważnej przyczyny nie zmierza do bezpośredniego załatwienia sprawy (art. 12 k.p.a.).

Należy przy tym podkreślić, że postępowanie administracyjne jest postępowaniem, w którym pozycja strony postępowania i organu administracji publicznej nie są równe. Dlatego też Kodeks postępowania administracyjnego statuuje zasady rządzące tym postępowaniem mające za zadanie wyrównać relacje między organem a stronami postępowania, w szczególności zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwowych wyrażoną w art. 8 k.p.a. Pogłębieniu zaufania obywateli do organów państwa służy zaś m.in. zasada szybkości postępowania, którą statuuje art. 12 k.p.a. Wskazane zasady ogólne postępowania administracyjnego, wraz konstytucyjnymi zasadami demokratycznego państwa prawnego i zasadą legalizmu, służą realizacji prawa obywateli do dobrej administracji. Prawo do rozpoznania sprawy administracyjnej w rozsądnym terminie, jako element prawa do dobrej administracji, jest również jednym z praw podstawowych w porządku prawnym Unii Europejskiej (zob. art. 41 ust. 1 Karty Praw Podstawowych - Dz.U.UE.C.2007.303.1). Powołany przepis Karty, uznany w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego za wiążący dla państw członkowskich jako zasada ogólna prawa unijnego (zob. np. wyrok NSA z 10 lutego 2016 r., II GSK 2294/14, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl i cyt. tam orzecznictwo), stanowi, że podstawowym prawem obywatela Unii Europejskiej jest domaganie się od organów zgodnego z prawem rozpatrzenia sprawy bez zbędnej zwłoki.

Realizacji zasady szybkości postępowania służy m.in. określenie przez ustawodawcę polskiego terminów załatwiania spraw przez organy administracji publicznej. Zgodnie z art. 35 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Przepisy szczególne mogą określać inne terminy rozpoznania sprawy (§ 4). Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz.U. poz. 2320), okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (§ 5).

Powołując się na stanowisko doktryny i orzecznictwa, stwierdzić trzeba, że przewlekłość w prowadzeniu postępowania występuje wówczas gdy podejmowane przez ten organ czynności procesowe nie charakteryzują się koncentracją niezbędną w świetle art. 12 k.p.a. ustanawiającego zasadę szybkości postępowania, względnie mają charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy (zob. wyrok NSA z dnia 5 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1031/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przez pojęcie przewlekłego prowadzenia postępowania należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 5, Warszawa 2012, str. 44; J. Drachal, J. Jasielski, R. Stankiewicz, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2011, str. 69-70), ewentualnie mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy (J. Borkowski (w): B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2011, str. 238). Pojęcie "przewlekłość postępowania" obejmować będzie zatem opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy. Ponadto, pojęcie "przewlekłości postępowania", obejmujące opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu jest stanem obiektywnym, istniejącym niezależnie od ostatecznego załatwienia sprawy. Przewlekłość postępowania jest stanem sprawy, którego zaistnienie sąd ocenia bez względu na to, czy organ podjął, czy też nie dalsze czynności w sprawie. Dlatego też, stwierdzenie, że w określonej dacie, a tą będzie data orzekania przez sąd, można zakwalifikować postępowanie organu jako dotknięte przewlekłością jego prowadzenia, wymaga gruntownego zbadania sprawy pod wieloma względami, dokonania oceny czynności procesowych, analizy faktów i okoliczności zależnych od działania organu i jego pracowników oraz stanu zastoju procesowego sprawy wynikającego z zaniechania lub wadliwości działań podejmowanych przez strony lub innych uczestników postępowania (zob. J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydanie 11, Warszawa 2011, str. 238).

W związku z tym w postępowaniu sądowoadministracyjnym w sprawie ze skargi na przewlekle prowadzenie postępowania przez organ administracji publicznej sąd administracyjny bada, czy podejmowane przez organ czynności zmierzały do należytego i szybkiego załatwienia sprawy, w jakich odstępach czasu są one podejmowane, a także czy nie są to czynności pozorne, przedłużające postępowanie i nieprowadzące w istocie do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie. Oceniając zwłokę organu w załatwieniu konkretnej sprawy administracyjnej nie można abstrahować od jej charakteru (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 lipca 2013 r., sygn. akt I SAB/Wa 202/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozsądny termin postępowania musi zostać określony w świetle wszystkich okoliczności danej sprawy oraz w oparciu o następujące kryteria: złożoność sprawy, postawa samego skarżącego i właściwych organów, znaczenie przedmiotu postępowania dla skarżącego. W sprawach o skomplikowanym stanie faktycznym, w których zachodzi konieczność przeprowadzenia wielu dowodów, obowiązkiem organu jest sprawne prowadzenie postępowania dowodowego (co nie zawsze znaczy szybkie), zmierzające do ustalenia stanu faktycznego pozwalającego na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy (zob. wyrok WSA W Gdańsku z dnia 30 maja 2017 r., sygn. akt II SAB/Gd 25/17, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu, analiza chronologii podejmowanych przez Wojewodę w niniejszej sprawie czynności, opisanych dokładnie powyżej, prowadzi do wniosku, że organ ten dopuścił się zarzucanego mu przez skarżących przewlekłego prowadzenia postępowania w sprawie dotyczącej ustalenia odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], położoną w Ż., obręb C., której własność przeszła z mocy prawa na rzecz Województwa Pomorskiego na podstawie ostatecznej decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia 20 października 2015 r., nr WI-II.7820.12.17.2015.MM, o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn. "Rozbudowa drogi wojewódzkiej nr [...], stanowiącej dojazd do T., odc. [...]".

O wszczęciu postępowania w przedmiotowej sprawie Wojewoda zawiadomił strony pismem z dnia 24 stycznia 2017 r. Rozstrzygająca sprawę decyzja wydana przez Wojewodę Pomorskiego w dniu 30 czerwca 2017 r. oraz utrzymująca ją w mocy decyzja Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 13 września 2018 r. zostały uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 marca 2019 r. Wyrok ten stał się prawomocny od dnia 11 sierpnia 2022 r. a akta administracyjne sprawy wraz z wyrokiem ze stwierdzeniem jego prawomocności i uzasadnieniem tego wyroku zostały zwrócone do Wojewody Pomorskiego w dniu 30 listopada 2022 r. Zgodnie zaś z treścią art. 286 § 1 p.p.s.a. po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu pierwszej instancji kończącego postępowanie akta administracyjne sprawy zwraca się organowi administracji publicznej, załączając odpis orzeczenia ze stwierdzeniem jego prawomocności. Zarządzenie o zwrocie akt może wydać referendarz sądowy. Termin do załatwienia sprawy przez organ administracji określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia organowi akt albo, w przypadku, o którym mowa w § 1a, odpisu orzeczenia (art. 286 § 2 p.p.s.a.).

Ponownie rozpoznając sprawę, pierwszą czynność w sprawie Wojewoda podjął zaś dopiero w dniu 23 lutego 2023 r., a więc już po upływie terminu do załatwienia sprawy wynikającego z przepisów k.p.a. Przy tym, w aktach sprawy brak jest uzasadnienia dla takiego opóźnienia. Również, w odpowiedzi na skargę organ nie wyjaśnił w ogóle przyczyn tego opóźnienia.

Ponadto, postanowienie o powołaniu rzeczoznawcy majątkowego Wojewoda wydał w dniu 18 kwietnia 2023 r. a operat szacunkowy sporządzony został dopiero w dniu 28 listopada 2023 r.

Co więcej, do dnia wniesienia skargi w niniejszej sprawie organ nie załatwił sprawy a już po wniesieniu skargi pismem z dnia 13 grudnia 2023 r. poinformował o zebraniu w sprawie całego materiału dowodowego i o możliwości zapoznania się z nim w terminie 14 dni, i wnoszenia uwag, jednocześnie wyznaczając termin załatwienia sprawy do dnia 29 lutego 2024 r.

Zdaniem Sądu, z powyższego wynika, że czynności organu w toku tego postępowania podejmowane były w dużych odstępach czasu a działanie takie nie znajduje racjonalnego uzasadnienia w okolicznościach wynikających z akt administracyjnych. Z przedstawionego w stanie faktycznym sprawy zestawienia wynika, że w toku postępowania nie wystąpiły sytuacje, które przedłużałyby termin załatwienia sprawy zgodnie z art. 35 § 5 k.p.a. Przepis art. 35 § 5 k.p.a. stanowi, że do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu.

Z kolei, samo zawiadomienie strony, nawet kilkukrotne, w trybie art. 36 § 1 k.p.a. o nowym terminie załatwienia sprawy nie chroni organu przed możliwością stwierdzenia przez sąd, że organ prowadzi postępowanie przewlekle. Oceny zaistnienia tego stanu sąd dokonuje bowiem w oparciu o stwierdzony sposób działania organu, nie zaś jedynie na podstawie formalnego stwierdzenia dokonania przez organ zawiadomienia w powyższym trybie (tak WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 8 lipca 2021 r., sygn. akt III SAB/Gd 36/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zobowiązał Wojewodę Pomorskiego do załatwienia sprawy dotyczącej ustalenia odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], położoną w Ż., obręb C., której własność przeszła z mocy prawa na rzecz Województwa Pomorskiego na podstawie ostatecznej decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia 20 października 2015 r., nr WI-II.7820.12.17.2015.MM, o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn. "Rozbudowa drogi wojewódzkiej nr [...], stanowiącej dojazd do T., odc. [...]" w terminie 1 miesiąca od dnia zwrotu akt administracyjnych wraz z wyrokiem ze stwierdzeniem jego prawomocności.

Kierując się jednocześnie wymogiem art. 149 § 1 pkt 3 oraz § 1a p.p.s.a., Sąd stwierdził, że organ dopuścił się przewlekłości postępowania, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Dokonując oceny, czy naruszenie prawa jest rażące, należy bowiem wziąć pod uwagę nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest zatem wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. W orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się także, iż naruszenie prawa rażące oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków skarżącego i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy można powiedzieć, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Charakter rażący ma bezczynność o znamionach "wyjątkowej" (por. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 2451/14, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). O rażącym naruszeniu prawa w postaci bezczynności może świadczyć zlekceważenie wnioskodawcy i jego żądania (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2016 r., sygn. akt I OSK 296/15, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zwłoka w wykonaniu obowiązku musi być efektem nacechowanego złą wolą, uporczywego zaniechania, pozbawionego racjonalnego uzasadnienia. Zatem o tym, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa nie decyduje tylko sam przedmiot sprawy, ale wszystkie okoliczności z tym związane, w tym także czas trwania bezczynności (zob. wyrok NSA z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 237/15, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu, przewlekłość prowadzonego przez organ postępowania nosi cechy rażącego naruszenia prawa, albowiem postępowanie toczy się od 24 stycznia 2017 r. a ponownie rozpoznając sprawę pierwszą czynność w sprawie organ podjął dopiero trzy miesiące po dacie zwrotu akt administracyjnych organowi przez Sąd. Nadto, zauważyć należy, że rzeczoznawca majątkowy, wybrany przez organ, sporządzał operat szacunkowy w sprawie prawie 7 miesięcy. W sytuacji zaś, kiedy sprawa zostaje przekazana organowi do ponownego rozpatrzenia, w ocenie Sądu, ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ powinno nastąpić niezwłocznie i w pierwszej kolejności. Tymczasem, Wojewoda nie załatwił przedmiotowej sprawy ani w pierwszej kolejności, jak i nawet w najdłuższym terminie przewidzianym przez przepisy prawa a sprawa toczyła się już od 2017 r. Wszystko to, zdaniem Sądu, świadczy zaś o tym, że przewlekłość organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, albowiem niewątpliwie godzi to w przewidzianą w art. 12 k.p.a. zasadę szybkości postępowania administracyjnego.

Nadto, rozpoznając wniosek skarżących, Sąd wymierzył Wojewodzie Pomorskiemu grzywnę w wysokości 500 zł, o czym orzekł w punkcie 3 wyroku.

Sąd miał przy tym na uwadze, że wymierzenie grzywny jest środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, a więc w tego rodzaju sytuacjach, gdzie oceniając całokształt działań organu można dojść do przekonania, że noszą one znamiona niedopuszczalnego, nieuzasadnionego naruszenia przepisów o terminach załatwiania spraw. W przepisach nie została określona ani wysokość minimalna, ani też nie wskazano wprost kryteriów, jakimi powinien w takich przypadkach kierować się sąd administracyjny, pozostawiając to uznaniu sądu nie oznaczającemu jednak dowolności. Przy wymierzaniu grzywny i określaniu jej wysokości uwzględnić należy stopień naruszenia prawa przez organ, okoliczności towarzyszące naruszeniu i zwłoce w załatwieniu sprawy.

W niniejszej sprawie, uwzględniając te uwarunkowania, Sąd uznał, że wymierzenie grzywny w wysokości 500 zł przy nadal trwającej rażącej przewlekłości, długotrwałym prowadzeniu postępowania i braku podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, jest adekwatne i wystarczające do osiągnięcia celu w postaci zdyscyplinowania organu do załatwienia sprawy.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 4 wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając solidarnie od organu na rzecz skarżących kwotę 580 zł.

Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest lub przewlekłe prowadzenie postępowania.