Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 659/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 50 ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 6 grudnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek – Krzywicka, Asesor WSA Tomasz Porczyński, , Protokolant Pomocnik sekretarza Aleksandra Borowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2024 roku sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 17 lipca 2024 roku znak: SKO.4115.139.2024 w przedmiocie zmiany decyzji dotyczącej odpłatności za usługi opiekuńcze 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi T. B. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką przy pl. [...], [...] Ł. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. MR


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 17 lipca 2024 r. znak: SKO.4115.139.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi po rozpatrzeniu odwołania Z. B. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", art. 50 ust. 1 w zw. z art. 106 ust. 5 oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 oraz art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.p.s.", § 1 pkt 1 lit. a Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U . z 2021 r. poz. 1296), powoływanej dalej jako: "rozporządzenie RM", uchwały Rady Miejskiej w Pabianicach z dnia 14 września 2022 r. w sprawie zmiany uchwały Rady Miejskiej w Pabianicach z dnia 18 grudnia 2019 roku nr XV/190/19 w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobierania (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z 5 października 2022 r. poz. 5375), powoływanej dalej jako: Uchwała Rady Miejskiej w Pabianicach" oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 570), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Pabianic z 18 kwietnia 2024 r., nr 5025.218.1.2024 wydaną na podstawie art. 104, art. 108 i art. 163 k.p.a. oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3, 4, art. 17 ust. 1 pkt II, art.50 ust. 2, art.96, art. 106 ust. 1, ust. 3b, ust. 4, ust. 5, art. 110 ust. 7 i ust. 8 u.p.s. o zmianie decyzji Miejskiego Centrum Pomocy Społecznej w Pabianicach nr 5025.218.2024 z 8 lutego 2024 r. w części dotyczącej odpłatności za usługi opiekuńcze w ten sposób, że od 1 kwietnia 2024 r. do 30 czerwca 2024 r. zmieniono odpłatność za jedną godzinę usługi w dni robocze z kwoty 7,80 zł na kwotę 13,00 zł. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

Z akt sprawy wynika, że Z.B. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą chorą przewlekle, wymaga utrzymania wymiaru realizowanej pomocy przez 3 dni robocze w tygodniu po 2 godz. dziennie. Decyzją nr 5025.218.2024 z 8 lutego 2024 r. organ I instancji ustalił skarżącemu odpłatność za jedną godzinę usługi w wysokości 7,80 zł w związku z posiadanym dochodem, który wynosił 1 966,89 zł. W marcu 2024 r. nastąpiła waloryzacja przyznanego na rzecz skarżącego świadczenia wypłacanego przez ZUS. Jego dochód zmienił się do kwoty 2 205,28 zł. Zmiana ta ma wpływ na ustaloną odpłatność za świadczoną pomoc w formie usług opiekuńczych.

Przywołaną na wstępie decyzją organ I instancji stwierdził zatem, że w związku z Uchwałą Rady Miejskiej w Pabianicach odpłatność za świadczone usługi od kwietnia 2024 r. zmienia się do kwoty 13,00 zł za jedną godzinę usługi w dni robocze ze względu na posiadany dochód, który od marca 2024 r. wynosi 2 205,28 zł. Z uwagi na ważny interes strony, tj. konieczność zabezpieczenia specjalistycznej opieki, decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

Od ww. decyzji odwołanie wniósł Z.B. nie zgadzając się z jej treścią i wnosząc o jej uchylenie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi po rozpoznaniu powyższego odwołania utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ przywołując treść art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, ust. 3, ust. 4, art. 7, art. 8 ust. 3, ust. 4, art. 50 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 5, art. 106 ust. 5 u.p.s. wskazało, że przyznanie pomocy społecznej jest zależne od całokształtu sytuacji życiowej osoby bądź rodziny, a także zakresu środków przeznaczanych na ten cel. Przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej, nawet jeśli jest ona związana z którąkolwiek okolicznością określoną w art. 7 u.p.s. nie jest prawem bezwarunkowym i nie wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej będących dysponentami środków publicznych, przeznaczonych na realizację zadań pomocy społecznej.

Usługi opiekuńcze stanowią świadczenia niepieniężne przyznawane w ramach systemu pomocy społecznej. Powodem ich przyznania może być wiek, choroba lub inna przyczyna, ze względu na którą świadczeniobiorca wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiony. Regulacja prawna tej instytucji jest zawarta w art. 50 ust. 1 i 2 u.p.s., który wprowadza kryteria obligatoryjnego i fakultatywnego przyznania usług opiekuńczych. Przyznanie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych, o których mowa w u.p.s., ma charakter obligatoryjny. Oznacza to, że usługi te muszą być przyznane w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek. Decyzje w sprawie tych usług mają charakter uznaniowy zarówno w zakresie rozmiaru przyznanego świadczenia (ilości godzin), jak też w części odnoszącej się do okresu i miejsca świadczenia, czy ewentualnej odpłatności. Osoba uprawniona do uzyskania pomocy w postaci usług opiekuńczych nie może oczekiwać, że ta forma pomocy zaspokoi jej wszelkie oczekiwania, jednakże pomoc ta musi realizować ustalone przez ustawodawcę cele społeczne zakreślone w art. 2 i 3 u.p.s.

Oprócz ustalenia, czy osoba wnioskująca wymaga pomocy innych osób, konieczne jest również wyjaśnienie, czy rodzina (krewni lub osoby niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z wnioskodawcą) mogą taką pomoc zapewnić. Oceny takiej powinien dokonać właściwy organ administracji publicznej indywidualnie w każdym rozpatrywanym przypadku.

Decyzją z 8 lutego 2024 r. nr 5025.218.2024 Prezydent Miasta Pabianic przyznał skarżącemu usługi opiekuńcze przez 3 dni robocze w tygodniu po 2 godziny dziennie, ustalając odpłatność za 1 godzinę w wysokości 7,80 zł. Wobec zmiany sytuacji dochodowej skarżącego organ miał podstawę prawną do modyfikacji ww. decyzji na niekorzyść skarżącego i decyzją nr 5025.218.1.2024 z 18 kwietnia 2024 r. zmienił swoją decyzję z 8 lutego 2024 r. nr 5025.218.2024 w części dotyczącej odpłatności za usługi opiekuńcze i ustalił nową wysokość za jedną godzinę usługi w dni robocze na kwotę 13,00 zł od dnia 1 kwietnia 2024 r. do 30 czerwca 2024 r. Konieczność tej zmiany wynika z bezspornego faktu zmiany sytuacji dochodowej skarżącego wynikającego z mającej miejsce w marcu 2024 r. waloryzacji świadczenia wypłacanego z ZUS. Dochód zmienił się z kwoty 1 966,89 zł na kwotę 2 205,28 zł miesięcznie. Organy pomocy społecznej zobowiązane są brać pod uwagę waloryzację świadczeń wypłacanych z ZUS i są zobowiązane do zmiany wysokości odpłatności decyzji w każdym przypadku zmiany dochodu osoby korzystającej z usług opiekuńczych.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Z.B., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, zaskarżył w całości decyzję organu II instancji nie zgadzając się z jej treścią.

W uzasadnieniu skarżący zwrócił uwagę na wzrost opłat za prąd i inne wydatki, leki oraz istniejące już zadłużenie których organy nie wzięły pod uwagę.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Mając na uwadze tak zakreślone granice kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem w sprawie nie doszło do naruszenia prawa o jakim mowa w powołanym art. 145 § 1 ustawy p.p.s.a.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. – o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 901 z zm.) [dalej: "u.p.s."]. Zgodnie z art. 50 ust. 2 u.p.s., usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. W okolicznościach niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, że przesłanki do przyznania Skarżącemu usług opiekuńczych zostały spełnione. Skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe.

Z treści przepisów wynika, że przypadek przyznania usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych o którym mowa w art. 50 ust. 1 u.p.s. ma charakter obligatoryjny co oznacza, że usługi te muszą być przyznane w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, niemniej jednak decyzje w sprawie tych usług mają charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do okresu i miejsca świadczenia, czy też ewentualnej odpłatności. W orzecznictwie przyjmuje się, że wyznacznikami ustalenia zakresu przyznania usługi są - z jednej strony - rozmiar potrzeb i sytuacja wnioskodawcy a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Oczywiście osoba uprawniona do uzyskania pomocy w postaci usług opiekuńczych na podstawie art. 50 ust. 1 i 3 u.p.s., nie może oczekiwać, że ta forma pomocy zaspokoi jej wszelkie oczekiwania, jednakże podkreślić należy, że pomoc ta musi realizować ustalone przez ustawodawcę cele społeczne zakreślone w art. 2 i 3 u.p.s. Zakres swobody działania organu administracyjnego, wynikający z przepisu prawa materialnego, jakim jest przepis art. 50 ust. 5 u.p.s., ograniczony jest przy tym ogólnymi regułami postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2016 r., sygn. akt 2665/16, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 22 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 1129/17, wyrok WSA w Łodzi z dnia 10 sierpnia 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 512/17).

Niewątpliwie co do zasady sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych jest ograniczona, sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem czy prowadząc postępowanie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a także czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany materiał dowodowy i czy następnie dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania owego uprawnienia i jego zakresu (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 5 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Łd 715/08, Lex nr 533298).

Skarżącemu pierwotnie przyznano usługi opiekuńcze na mocy decyzji Prezydenta Miasta Pabianic z 8 lutego 2024 r., przy czym koszt usługi opiekuńczej wynosił wówczas 7,80 zł za godzinę. W wyniku zmiany sytuacji dochodowej skarżącego tj. waloryzacji emerytury. Organ I instancji zmienił decyzję w sprawie przyznania usług opiekuńczych Skarżącemu w oparciu o uchwałę Radę Gminy z dnia 18 grudnia 2019 roku nr XV/190/19 w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi oraz szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również trybu ich pobierania (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z 5 października 2022 r. poz. 5375). W § 6 uchwały wprost rada gminy wskazała, że Świadczeniobiorca, którego dochód przekracza kwotę kryterium dochodowego, za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze ponosi odpłatność naliczaną według tabeli. Z tabeli tej wprost wynika, że dochód skarżącego określony według kryterium dochodowego po waloryzacji mieści się w widełkach 280% do 300% i w takiej sytuacji wysokość odpłatności w procentach ustalona od ceny za 1 godzinę usług opiekuńczych wynosi 50%. Sąd pragnie zauważyć, że odpłatność za usługi opiekuńcze świadczone w dni robocze została ustalona w wysokości 26 zł a skarżący otrzymuje 50% bonifikaty w związku ze swoją sytuacją finansową. Zmiana decyzji w zakresie wysokości odpłatności za usługi opiekuńcze była dopuszczalna na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s., zgodnie z którym, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

Jednocześnie należy zauważyć, że w przypadku Skarżącego jak wynika z akt sprawy nie została spełniona żadna z przesłanek do częściowego zwolnienia z ponoszenia odpłatności opisanych w § 7 uchwały.

Na kanwie powyższych rozważań należało stwierdzić, że organy - wbrew zarzutom skarżącego - dokonały wystarczających dla podjęcia rozstrzygnięcia ustaleń co do stanu faktycznego oraz w sposób prawidłowy oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, stosując się do zasad regulujących postępowanie administracyjne, określonych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Jednocześnie zgodzić się należy ze stanowiskiem organów, że w zaistniałych okolicznościach faktycznych sprawy obowiązujące przepisy prawa dostarczyły podstaw do wydania zaskarżonych decyzji organów obu instancji. Sąd miał również na uwadze, że ustalenia i ocena organów znalazły wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi z art. 107 § 3

Z tych względów, Sąd, nie podzielając zasadności zarzutów skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

dc