Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1088/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie: sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 marca 2024 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...] dnia [...] maja 2023 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz D. M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 23 maja 2023 r., nr ŚR.4314.137.2023, Prezydent Torunia odmówił D. M. (skarżącej) przyznania prawa o świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem – A. M.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ zwięźle przywołał stan sprawy, stwierdzając, że przeprowadzony wywiad środowiskowy potwierdził sprawowanie przez skarżącą stałej opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Organ wskazał, że w sprawie zaistniała przesłanka negatywna przyznania wnioskowanego świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 – dalej "u.ś.r."), albowiem skarżąca wraz z niepełnosprawnym tworzą związek małżeńsko. Organ stwierdził ponadto, że skarżąca jest osoba uprawnioną do emerytury, co stanowi drugą z negatywnych przesłanek przyznania świadczenia wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Po rozpoznaniu odwołania od powyższej decyzji, decyzją z dnia 13 lipca 2023 r., nr SKO-82-575/23, Samorządowe Kolegium Odwoławcze W Toruniu utrzymało w mocy rozstrzygnięcie I instancji. W uzasadnieniu, po przytoczeniu stanu faktycznego sprawy, organ przywołał treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. i stwierdził, że o ile nieprawidłowo organ I instancji przyjął, iż pozostawanie w małżeństwie opiekuna i podopiecznego jest negatywną przesłanką dla przyznania świadczenia, to jednak z uwagi na to, że skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, przeszkoda dla przyznania świadczenia wynika z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Organ szeroko wywiódł, że nabycie uprawnienia do emerytury niweczy możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i wynika to z różnych charakterów obu świadczeń. W ocenie organu wnioskodawca nie ma też możliwości wyboru pomiędzy konkurencyjnymi świadczeniami, a odmienna wykładnia ww. przepisu ma charakter prawotwórczy.

W skardze na powyższą decyzję D. M., reprezentowana przez adwokata, wniosła o jej uchylenie wraz z decyzją I instancji, zasądzenie kosztów postępowania, a nadto rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zarzuciłanaruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez uznanie, że uprawnienie strony do emerytury uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że wnioskowane świadczenie się nie należy, albowiem brak jest związku między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia oraz sprawowaniem opieki nad mężem. W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na rzecz postawionych decyzji SKO zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") wykazała, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca podjęte zostały z naruszeniem prawa procesowego i materialnego, toteż podlegają one uchyleniu.

Zasadniczy problem prawny w niniejszej sprawy sprowadził się do konieczności wyjaśnienia, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymaga załatwienia odmownego w każdym przypadku, gdy strona posiada prawo do jednego ze świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (publ. jak wcześniej wskazano). Przepis powyższy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.

Poza sporem w sprawie pozostaje, że mąż skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Wynika to z orzeczenia Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia [...] sierpnia 2022 r., nr [...], o stwierdzeniu znacznego stopnia niepełnosprawności A. M. od [...] lutego 2018 r. do [...] sierpnia 2023 r. (orzeczenie w akt adm.). Skarżąca uprawniona jest do emerytury, co wynika z załączonej do akt decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia [...] marca 2022 r., nr [...], o waloryzacji emerytury skarżącej.

Sąd popiera dominujące aktualnie stanowisko orzecznictwa sądowoadministracyjnego, że w obecnych realiach pozbawienie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi otrzymującemu świadczenie emerytalno-rentowe w niższej wysokości nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej i narusza konstytucyjną zasadę równości. Ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prowadzi do rezultatów odmiennych niż rezultaty wykładni językowej w dacie uchwalania ustawy, kiedy świadczenie pielęgnacyjne wynosić miało 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego to wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. W obecnych warunkach wysokość świadczenia pielęgnacyjnego przekracza minimalne wysokości emerytur i rent. Stąd też konieczne jest sięgnięcie do dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej, celem zweryfikowania wyników wykładni językowej. Zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej, jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa. Skoro celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, to pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających świadczenie emerytalno-rentowe w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej (vide: wyroki NSA: z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19 i z 27 maja 2020 r. sygn. akt 2375/19; z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).

Osobom, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 ustawy (czyli wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1b) ustawodawca pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne. Zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1251,), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Za słuszny uznać należy pogląd, który realizację uprawnienia osoby pobierającej świadczenie emerytalno-rentowe do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego warunkuje dokonaniem przez tę osobę wyboru któregoś z konkurencyjnych świadczeń. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego. Swój wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).

Ograniczenie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. należy przy tym wiązać z realizacją prawa do świadczenia emerytalno-rentowego tj. z wypłatą tego świadczenia, nie zaś z samym ustalonym prawem (zob. NSA w wyroku z dnia 19 maja 2021 r., sygn. I OSK 190/21 – dostępny jw.).

Prawidłowa, prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., dokonywana w kontekście art. 17 ust. 1 i art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS prowadzi zatem do wniosku, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej do emerytury jest możliwe, jeżeli dokona ona wyboru jednego konkurencyjnego świadczenia kosztem drugiego. Zawieszenie wypłaty emerytury wpływa zatem na aktualność przeszkody wywodzonej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Na organie administracji publicznej ciąży przy tym obowiązek poinformowania strony o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty oraz wezwania do złożenia wymaganych dokumentów, stosując odpowiednio przepisy art. 24a ust. 1-3 u.ś.r. Powyższy obowiązek wynika z art. 9 k.p.a. i 79a k.p.a. Pouczenie takie winno być kierowane do strony po ustaleniu przez organ, że wszelkie inne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są w przypadku danego wnioskodawcy spełnione. Służy to zapobiegnięciu sytuacji, w której strona, pozostając w niepewności co do rozstrzygnięcia w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, zmuszona była rezygnować z dotychczas pobieranego świadczenia emerytalnego, a co potencjalnie groziłoby okresową utratą środków finansowych dotychczas umożliwiających stronie utrzymanie się.

W kontekście powyższego stwierdzić należy, że błędna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., dokonana w niniejszej sprawie przez organy obu instancji, nie przesądza jeszcze o tym, że wniosek skarżącej winien zostać załatwiony pozytywnie. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się oświadczenie pielęgnacyjne jest zatem rezygnacja (lub powstrzymanie się) z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. mówi o osobach, które "w celu sprawowania opieki nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Pomiędzy tymi okolicznościami tj. rezygnacją (niepodejmowaniem pracy zarobkowej) a sprawowaną opieką musi więc zachodzić bezpośredni i ścisły związek przyczynowo-skutkowy. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1124/18 - dostępny jw.). Przedmiotowe świadczenie nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 655/21; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 września 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 612/21 – dostępne jw.).

Ustalenia wymaga nadto sam charakter sprawowanej opieki. W art. 17 ust. 1 u.ś.r. mowa jest bowiem o stałej i długotrwałej opiece. Sprawowana opieka ma być stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, której zakres jest wyznaczony niepełnosprawnością danej osoby niepełnosprawnej. Jej intensywność musi wykluczać możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Kwestie zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem oraz związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem tej opieki zostały w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zasadniczo pominięte. Organ I instancji odniósł się do nich zdawkowo (stwierdzając, że skarżąca sprawuje stałą opiekę nad mężem), zaś organ odwoławczy w ogóle nie skomentował, czy opieka sprawowana przez skarżącą jest opieką stałą i długotrwałą w rozumieniu u.ś.r. oraz czy jej zakres rodzi po stronie skarżącej konieczność rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia. Powyższe uznać należy za konsekwencję przyjętego przez organy obu instancji błędnego stanowiska co do automatycznej stosowalności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wobec wnioskodawców uprawnionych do emerytury.

Postępowanie poprzedzające wydanie decyzji objęło przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w dniu 11 maja 2023 (formularz w aktach adm.) oraz odebranie od skarżącej oświadczenia co do czynności wykonywanych przy mężu (w załączeniu do formularza). Z oświadczenia wynika, że skarżąca nie pracuje zarobkowo, pełni całodobowo opiekę nad mężem, przygotowuje posiłki, pomaga przy ubieraniu, myciu, wizytach lekarskich. W konkluzji wywiadu środowiskowego pracownik socjalny stwierdził zaś, że skarżąca faktycznie pełni całodobową opiekę nad niepełnosprawnym mężem. Zauważyć należy na marginesie, że formularz nie został podpisany przez pracownika socjalnego, a więc z formalnego punktu widzenia jest dowodem nieistniejącym. Nadto formularz wniosku nie jest kompletny przykładowo nie wypełniono rubryki oświadczeń dotyczących statusu rolnika, zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego

Powyższy materiał dowodowy nie może stanowić podstawy jakichkolwiek ustaleń organu co do zaistnienia w sprawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Pomija on zasadnicze kwestie takie jak: charakter niepełnosprawności męża i związane z nią ograniczenia, czasowy wymiar sprawowanej opieki, rodzaj czynności wykonywanych przy mężu, ewentualne sprawowanie jej wespół z innymi domownikami. Postępowanie dowodowe co do okoliczności, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., wymaga zatem powtórzenia z oczywistej w ocenie Sądu przyczyny, tj. nader skąpych, a właściwie to żadnych ustaleń co do charakteru opieki, która musi nosić cechy opieki stałej i długotrwałej.

Z uwagi na brak rozważań SKO w tym zakresie, Sąd nie jest w stanie ocenić poglądu SKO na jedną z zasadniczych kwestii podlegających analizie w postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie wiadomo, czy lakoniczne stanowisko Burmistrza Miasta i Gminy Dobrzyń nad Wisłą zostało podzielone, czy też zakwestionowane przez organ rozpoznający sprawę w drugiej instancji. Z powyższego powodu przedwczesnym byłoby odnoszenie się do zarzutu skargi naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. – wbrew twierdzeniu skarżącej, organ w ogóle nie ocenił wystąpienia przesłanek, o których mowa w tym przepisie.

Organy obu instancji w ogóle nie odniosły się do kwestii związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) z zatrudnienia a sprawowaniem przez skarżącą stałej i długotrwałej opieki. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. mówi bowiem o osobach, które "w celu sprawowania opieki nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Pomiędzy tymi okolicznościami tj. rezygnacją (niepodejmowaniem pracy zarobkowej) a sprawowaną opieką musi więc zachodzić bezpośredni i ścisły związek przyczynowo-skutkowy. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1124/18 - dostępny jw.). Przedmiotowe świadczenie nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 655/21; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 września 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 612/21 – dostępne jw.).

Zwrócić przy tym należy uwagę, że brak jest jakichkolwiek ustaleń, czy ponad sześćdziesięcioletnia skarżąca jest w ogóle zdolna zdrowotnie do podjęcia pracy, a jeżeli tak, to jakiej i gdzie. W sytuacji, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się osoba w wieku emerytalnym pogłębionych ustaleń wymaga, czynionych wespół z samą stroną wnioskującą, czy i jakie przygotowanie zawodowe taka osoba posiada, do kiedy i gdzie pracowała, co było przyczyną zaniechania pracy (czy w istocie była to konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy było to po prostu osiągnięcie wieku emerytalnego) oraz czy i gdzie upatruje możliwości podjęcia pracy, od której powstrzymuje się, jak twierdzi, z uwagi na konieczność opieki nad mężem.

Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 24 sierpnia 2022 r. zostało wydane na czas określony do 31 sierpnia 2023 r., zatem Zespół ds. Orzekania o stopniu niepełnosprawności zakładał potencjalną możliwość poprawy stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej. Rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadzony w sprawie nie jest rzetelny, nie daje możliwości oceny realnej sytuacji i zakresu niezbędnej opieki wnioskodawczyni i nad mężem, a tym bardziej tego czy ewentualnie sprawowana opieka uniemożliwiałaby podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Czy w ogóle realnie skarżąca zrezygnowała z pracy lub nie podejmuje jej wyłącznie z powodu konieczności sprawowania takiej stałej opieki nad mężem, która jej to uniemożliwia.

Zwrócić należy uwagę na rodzaj schorzenia wskazanego w orzeczeniu, tj. schorzenia o symbolu 07-S, a więc schorzenia układu oddechowego i krążenia. Co do zasady schorzenie takie nie wyklucza, że podopieczny jest w stanie wykonać podstawowe czynności życia codziennego samodzielnie, a co z kolei ma znaczenie przy ocenie ewentualnej możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Zgodzić należy się z organem, że prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. (zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) prowadzi do wniosku, że warunek ten jest kierowany do osób niebędących małżonkiem niepełnosprawnego, ubiegających się do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W takiej sytuacji jest to możliwe, jeżeli osoba niepełnosprawna jest niezamężna lub małżonek również legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W żadnym wypadku przepisu tego nie powinno się odczytywać w ten sposób, że dopiero orzeczenie niepełnosprawności wobec opiekuna osoby niepełnosprawnej otwiera drogę do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Niepełnosprawny w stopniu znacznym małżonek jest zaś w sposób oczywisty pozbawiony, a przynajmniej znacznie ograniczony w zdolności wykonywania jakiejkolwiek opieki.

Prawidłowe stanowisko SKO w powyższym zakresie nie miało jednak wpływu na to, że zaskarżona decyzja obarczona była istotną wadą wynikającą z nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., uzasadniającą jej uchylenie wraz z decyzją I instancji, gdzie Prezydent Torunia wyraził tożsame stanowisko co do braku możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej do emerytury.

Z uwagi na powyższe uchybienia decyzje obu instancji zasługują na uchylenie. Ponownie rozpoznając sprawę organ przyjmie ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu co do prawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. oraz prawidłowości ustaleń dotyczących istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką.

Sąd dostrzega, że na skutek zmiany stanu prawnego zaistniałej w zw. z wejściem w życie regulacji art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 203 r., poz. 1429) stan prawny uległ istotnej zmianie (uchylono szereg przepisów u.ś.r., w tym m.in. jej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, zmieniono brzmienie art. 17 ust. 1). Zgodnie jednak z przepisem intertemporalnym z art. 63 ust. 1 ww. nowelizacji w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (u.ś.r. – przyp. Sądu) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

W tym zakresie zatem organ winien ocenić, jaki wpływ na okoliczności faktyczne danej sprawy ma powyższa zmiana prawa. Wskazać przyjdzie, że przepisy w brzemieniu dotychczasowym mogą mieć zastosowanie tylko w sytuacji gdyby prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. Oznacza to, że do tego dnia musiałyby zostać spełnione łącznie wszystkie przesłanki pozytywne , o których wyżej była mowa przy braku istnienia przesłanek negatywnych.

W tym stanie rzeczy Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Postępowanie dowodowe w sprawie musi zostać uzupełnione w zasadniczej części, tj. w zakresie dotyczącym charakteru i wymiaru sprawowanej nad mężem opieki, a także istnienia związku przyczynowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. O zwrocie kosztów postępowania w postaci wynagrodzenia pełnomocnika skarżącej (480 zł) Sąd orzekł na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800).

Sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. (zgodny wniosek stron).