Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 319/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca) Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 października 2024 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 8 kwietnia 2024 r. nr SKO/RŚ-423/63/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy na rzecz skarżącej A. B. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. B. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy (dalej: SKO, organ drugiej instancji) z dnia 8 kwietnia 2024 r. (nr SKO/RŚ-423/63/2024) wydana po rozpatrzeniu odwołania A. B. (dalej: strona, wnioskodawczyni, skarżąca) od decyzji Burmistrza Ścinawy (dalej: Burmistrz, organ pierwszej instancji) z dnia 12 lutego 2024 r. (nr OPS.8127.OŚP.4.2024) odmawiającej stronie ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

W dniu 15 grudnia 2023 r. do Miejskiego-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ścinawie wpłynął wniosek strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką W. B.

W toku postępowania prowadzonego przed organem pierwszej instancji ustalono, że strona mieszka wspólnie z matką, oraz mężem i córkami. Matka strony (lat. 71) jest wdową, oprócz wnioskodawczyni posiada jeszcze syna A. B., który mieszka w C. i jest aktywny zawodowo (nie jest w stanie przejąć opieki nad matką).

Na podstawie dokumentacji medycznej, złożonych przez stronę oświadczeń i wywiadu środowiskowego stwierdzono, że matka strony legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 18 maja 2022 r. o niezdolności do samodzielnej egzystencji do dnia 31 maja 2024 r. oraz posiada orzeczenie z dnia 23 listopada 2023 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności (ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 3 lipca 2023 r.). W. B. choruje na: cukrzycę typu II, nadciśnienie tętnicze, zaawansowaną chorobę zwyrodnieniową stawu kręgosłupa, chorobę krążków międzykręgowych lędźwiowych i innych z uszkodzeniem korzeni nerwów rdzeniowych, koksartrozę obustronną, nietrzymanie moczu, ciężką depresję. Dodatkowo, ma problemy z pamięcią i jest po alloplastyce biodra prawego.

Ustalono nadto, że matka strony nie jest osobą leżącą, jest zdolna do poruszania się przy pomocy kul ortopedycznych oraz przy pomocy osób drugich. Nie wymaga karmienia, posiłki spożywa samodzielnie. Z uwagi na nietrzymanie moczu używa pieluchomajtek. Potrzebuje pomocy przy – porannej i wieczornej toalecie, zmianie pampersów, dawkowaniu leków, ubieraniu się i rozbieraniu, dowożeniu do lekarzy, ćwiczeniach usprawniających, przygotowywaniu posiłków, robieniu zakupów, praniu, sprzątaniu, mierzeniu ciśnienia i poziomu cukru.

Odnotowano również, że strona była aktywna zawodowo do dnia 30 listopada 2023 r., pracując w Fundacji "[...]" w Ś. Zrezygnowała z pracy z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką. Zgodnie z jej oświadczeniem, z dniem 1 grudnia 2023 r. zaprzestała także pracy w gospodarstwie rolnym.

Odmawiając stronie w decyzji z dnia 12 lutego 2024 r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ pierwszej instancji wskazał, że zakres opieki jaką strona wykonuje przy matce nie stanowi przeszkody do podjęcia pracy zarobkowej. Dodał, że przy dobrej organizacji czasu pracy strona mogłaby pogodzić pracę np. w niepełnym wymiarze czasu z opieką nad matką. Organ pierwszej instancji wyraził także przekonanie, że rolnik przy właściwej organizacji czasu pracy może zarządzać gospodarstwem rolnym i sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną, albowiem jest organizatorem własnej pracy (ma możliwość zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczania czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze).

Wnosząc odwołanie od tej decyzji pełnomocnik strony zakwestionował stanowisko organu pierwszej instancji jakoby czynności jakie wykonuje strona w ramach opieki nad matką sprowadzały się, do zwykłych czynności dnia codziennego. Zwrócił uwagę, że wynikający z akt sprawy wykaz czynności opiekuńczych przeczy takiemu założeniu (czynności wykonywane w ramach opieki warunkują egzystowanie matki w warunkach godności człowieka). Jak argumentował, okoliczność, że matka strony nie wymaga leczenia odleżyn, cewnikowania czy karmienia przez sondę nie stanowi – w okolicznościach danej sprawy – uzasadnienia dla odmowy ustalenia stronie wnioskowanego świadczenia. Opieka jaką wykonuje strona przy niepełnosprawnej matce jest opieką stałą i długoterminową, sprawowaną w sposób ciągły i z taką częstotliwością, która stanowi przeszkodę do podjęcia pracy zarobkowej (choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy), a związek pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaniem opieki jest bezpośredni i ścisły.

Powołaną na wstępie decyzją SKO działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Z 2023 r. poz. 775 ze zm. dalej: k.p.a.) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W jej treści organ drugiej instancji powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wskazując na powyższe SKO skonstatowało, że prawidłowo organ pierwszej instancji ocenę pełnienia przesłanek do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przeprowadził z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Następnie organ drugiej instancji zwrócił uwagę, że podstawową przesłanką jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki na osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Zaznaczył, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować jego niepodejmowanie.

W świetle tej przesłanki organ drugiej instancji przeanalizował zgromadzony materiał dowodowy, koncentrując się w szczególności na rodzaju schorzeń W. B., treści oświadczenia strony w zakresie rodzaju i intensywności opieki, informacji uzyskanych w ramach wywiadu środowiskowego. W ramach oceny materiału dowodowego organ dokładnej analizie poddał także historię aktywności zawodowej strony. Wskazał, że strona do 30 listopada 2023 r. była zatrudniona w Fundacji "[...]" w Ś. na stanowisku asystenta osobistego dla osób niepełnosprawnych. Zwrócił także uwagę, że strona jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni fizycznej [...] ha (przeliczeniowej 1, 30 ha) na którym zaprzestała pracować od 1 grudnia 2023 r. Obecnie, mąż przejął obowiązki wynikające z pracy na roli (pracując jednocześnie zawodowo w Z.). W ramach pracy w gospodarstwie rolnym, do 30 listopada 2023 r. strona zajmowała się uprawą ziemniaków, cebuli, pietruszki i marchwi oraz sadzeniem truskawek. Nadto, pieleniem i sortowaniem warzyw.

Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy organ drugiej instancji podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że matka strony nie wymagała stałej opieki, a zakres czynności opiekuńczych nie wyklucza podjęcia przez stronę zatrudnienia. Stwierdził nadto, że dokumentacja zebrana w sprawie nie wskazuje na to, aby stan zdrowia W. B. pogorszył się w ostatnim czasie. Dodał, że okoliczności sprawy dają podstawy do przyjęcia, że jedynym powodem wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego była chęć uzyskania zastępczego dowodu oraz zmiana przepisów od dnia 1 stycznia 2024 r. w zakresie przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a nie faktyczny brak możliwości pogodzenia opieki nad mamą z wykonywaną pracą zarobkową oraz pracą w gospodarstwie rolnym. Dodatkowo podniósł, że praca na gospodarstwie rolnym o areale posiadanym przez stronę i w zakresie przedstawionym nie jest na tyle absorbująca i czasochłonna aby nie można było jej pogodzić z opieką nad niepełnosprawną matką.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona zarzuciła decyzji SKO:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie - art 7 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 78 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. i art. 108 k.p.a. poprzez:

- brak wszechstronnego zebrania i rozpoznania materiału dowodowego;

- przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy;

- nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką oraz by zakres opieki wykluczał możliwość przyznania stronie wnioskowanego świadczenia.

Wskazując na te zarzuty wniosła o:

- uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji;

- dopuszczenie i przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dołączonego do skargi orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 16 maja 2024 r. na okoliczność trwałej niezdolności W. B. do samodzielnej egzystencji;

- zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Podniosło, że w zaskarżonej decyzji organ nie kwestionował niepełnosprawności W. B., ani faktu sprawowania przez stronę opieki nad matką. W ocenie organu, przeprowadzone postępowanie wykazało natomiast, że w sprawie nie zaistniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez stronę z zatrudnienia a wykonywaną opieką. Stwierdziło, że: "ustalone okoliczności sprawy dają podstawy do przyjęcia, że jedynym powodem wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego była chęć uzyskania zastępczego źródła dochodu oraz zmiana przepisów prawa od dnia 1 stycznia 2024 r. w zakresie przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a nie faktyczny brak możliwości pogodzenia opieki nad mamą z wykonywaną pracą zarobkową oraz pracą w gospodarstwie rolnym." Organ odwoławczy odnotował także, że pomimo oświadczenia przez stronę, że jej matka potrzebuje pomocy od około 3 lat (oraz orzeczonej niezdolności W. B. do samodzielnej egzystencji od dnia 1 lutego 2022 r.), strona do czasu rezygnacji z zatrudnienia oraz zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym pozostawała aktywna zawodowo. W nawiązaniu do powyższego wskazał iż co prawda strona wskazywała na to, że "ostatnio stan zdrowia matki się pogorszył", jednak "z dołączonych dokumentów nie wynika aby tak było – w aktach sprawy znajduje się karta informacyjna wystawiona w dniu 21 sierpnia 2023 r. przez [...] Oddział U. w U., gdzie matka strony przebywała w okresie od 1 sierpnia do 22 sierpnia 2023 r. SKO wymieniło rodzaje zabiegów z jakich korzystała matka strony podczas pobytu w tym Ośrodku a następnie zwrócił uwagę na treść wypisu z tego Uzdrowiska ("Pacjentka czuje się dobrze, nie zgłasza pogorszenia stanu zdrowia. Stan psycho-fizyczny stabilny. Parametry życiowe w normie. Bez uwag ze strony teamu rehabilitacyjnego. Kontynuacja leczenia wg ustalonego planu terapii. Nie jest wymagany wzmożony nadzór ze strony pielęgniarek i lekarzy dyżurujących."), co zdaniem organu potwierdza wniosek, że W. B. nie wymaga stałej, ciągłej i permanentnej opieki.

W treści odpowiedzi na skargę organ nawiązał także do złożonego przez stronę oświadczenia o rezygnacji z dniem 1 grudnia 2023 r. w pracy w gospodarstwie rolnym uznając to oświadczenie za niewiarygodne. Powyższe uzasadniał stosunkowo niewielkim areałem rolnym, brakiem zwierząt gospodarskich (które należy doglądać każdego dnia, karmić i oporządzać), a także cyklicznością prac w gospodarstwie rolnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Zgodnie ze wspomnianą regulacją, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W sprawie poza sporem pozostawała kwestia tego, że skarżąca jako córka osoby legitymującej się znacznym stopniem niepełnosprawności mieści się w katalogu podmiotowym z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Organy administracji publicznej nie kwestionowały również tego, że skarżąca sprawuje opiekę nad schorowaną matką. U podstaw odmowy ustalenia stronie prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego była konkluzja tych organów, że zakres czynności opiekuńczych, jakie wykonuje strona nie pozostaje w związku przyczynowo-skutkowym z rezygnacją/niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia.

Co do zasady należy przyznać rację organom orzekającym w sprawie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem przyznawanym za fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz stanowić ma rekompensatę dla opiekuna z powodu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z obiektywną koniecznością opiekowania się taką osobą. Stąd, jednym z kluczowych kwestii, które organy administracyjne orzekające w tego typu sprawach są zobowiązane ustalić jest to, czy zakres czynności opiekuńczych spoczywających na wnioskodawcy stanowi obiektywną, tj. rzeczywistą przeszkodę dla kontynuowania lub podjęcia przez niego aktywności zawodowej, rozumianej w sposób zgodny z definicją zatrudnienia pomieszczoną w art. 3 pkt 22 u.ś.r.

W ustawie o świadczeniach rodzinnych brak jest definicji opieki w rozumieniu użytym w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. Lukę w tym zakresie wypełnia orzecznictwo sądowe, w którym wypracowane zostały pewne cechy opieki warunkującej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Odwołując się do orzecznictwa, określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej: WSA) we Wrocławiu z dnia 22 sierpnia 2024 r. , sygn. akt IV SA/Wr 187/24). Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają przyjąć, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym. Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) z dnia 23 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 786/21). Należy również zauważyć, że pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 11 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 361/24). Z kolei pod pojęciem opieki stałej należy także rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje (por. wyrok NSA z dnia 27 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1059/23).

W ocenie Sądu, przedstawiony w zaskarżonej decyzji wniosek organu administracyjnego, że przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe nie wykazało, by matka strony wymagała stałej opieki nie koresponduje z tym, co wynika z akt sprawy. Powyższa konstatacja świadczy o braku przeprowadzenia przez organ wszechstronnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Jak wynika z akt sprawy, matka strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (datowanym od dnia 3 lipca 2023 r.), w którym jako przyczynę niepełnosprawności wskazano upośledzenie narządu ruchu (symbol niepełnosprawności: 05-R).

Z ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie przez organy administracji publicznej wynika, że matka strony porusza się za pomocą kul ortopedycznych oraz musi korzystać pomocy ze strony osób trzecich. Skarżąca doprowadza matkę do toalety oraz pomaga jej wstać z łóżka.

Trzeba w tym miejscu jednak zauważyć, że niezależnie od trudności w zakresie samodzielnego poruszania się, matka strony, zgodnie z tym co oświadczyła skarżąca w toku postępowania, ma nerwicę lekową oraz cierpi na depresję. Zgodnie z oświadczeniem strony, z uwagi na problemy psychiczne, nie zostaje sama w domu. Fakt zaburzeń depresyjnych u podopiecznej strony został w sprawie udokumentowany. W aktach sprawy znajduje się bowiem opinia psychologiczna z dnia 30 czerwca 2023 r., z której wynika, że matka strony pozostaje (od 2022 r.) pod opieką P. z rozpoznaniem (F33.1) zaburzeń depresyjnych nawracających – epizod depresyjny umiarkowany. W treści tej opinii odnotowano, że jest ona pod stałą kontrolą lekarza [...] oraz uczęszcza na zajęcia wsparcia psychologicznego. W opinii psychologa wydającego tę opinię, konieczne jest jej dalsze leczenie [...] oraz wsparcie psychologiczne.

Warto w tym miejscu wspomnieć, że jak również wynika z akt sprawy (potwierdzonej za zgodność z oryginałem kserokopii odpisu skróconego aktu zgonu K. B.), w dniu 1 lutego 2022 r. zmarł mąż W. B.

Strona rezygnację z pracy zarobkowej oraz prowadzenia gospodarstwa rolnego uzasadniała okolicznością pogorszenia się na przestrzeni ostatnich 3 lat zdrowia matki. Mając na uwadze okres w którym skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia oraz pracy w gospodarstwie rolnym należy przyjąć, że wskazywany przez stronę okres pogorszenia się, stanu zdrowia matki przypadał także w okresie niespełna dwóch lat od śmieci męża W. B. Analizując rodzaj argumentacji przedstawionej w zaskarżonej decyzji nie można mieć wątpliwości co do tego, że dokonując ustaleń faktycznych w zakresie rodzaju schorzeń na jakie cierpi matka strony oraz związanego z tym faktem zakresu czynności opiekuńczych jakich wymaga ona w codziennym funkcjonowaniu organ drugiej instancji w zupełności pominął kwestię stanu zdrowia psychicznego W. B. oraz podnoszonych w tym kontekście przez skarżącą twierdzeń związanych z koniecznością zapewnienia stałej obecności przy matce osoby trzeciej.

Odwołując się do treści wyroku NSA z dnia 2 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 1834/23 należy wskazać, że pod pojęciem opieki stałej należy także rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje, np. nastąpi nagłe, okresowe, zaostrzenie objawów choroby.

Jak już wspomniano, w zaskarżonej decyzji organ drugiej instancji w ogóle nie odnosi się do kwestii stanu zdrowia psychicznego podopiecznej strony oraz twierdzeń skarżącej, że jej matka nie zostaje nigdy sama bez opieki, ograniczając się jedynie do wskazania, że W. B. strony cierpi na depresję oraz zgodnie z twierdzeniami strony ma nerwicę lękową. Tymczasem, o czym była już mowa, przez opiekę stałą w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. można także rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagająca opieki, wyrażającą się w stałej gotowości i możliwości udzielenia pomocy w sytuacji, gdy taka potrzeba zaistnieje. Należy również zauważyć, że sprawowanie opieki w myśl przepisów ustawy nie musi polegać na opiekowaniu się osobą wyłącznie leżącą.

W sprawie, niewątpliwie, organ nie dość wnikliwie ocenił zakres i charakter wszystkich czynności opiekuńczych jakich wymaga matka strony, błędnie wywodząc, m.in. na podstawie karty informacyjnej wystawionej w dniu 21 sierpnia 2023 r. przez [...] Oddział U. w U. (w którym matka strony przebywała w okresie od 1 sierpnia do 22 sierpnia 2023 r.) że matka strony nie wymaga stałej opieki ze strony córki. Akcentowana przez organ w zaskarżonej decyzji informacja pomieszczona w tej karcie ("[...] Kontynuacja leczenia wg ustalonego planu. Nie jest wymagany wzmożony nadzór ze strony pielęgniarek i lekarzy dyżurujących") nie podważa tego wniosku.

Sąd nie podziela jednocześnie wyrażonego w zaskarżonej decyzji stanowiska organu odnośnie do braku wystąpienia przesłanki rezygnacji czy niepodejmowania przez stronę zatrudnienia w związku z opieką nad matką. W toku postępowania prowadzonego w sprawie skarżą twierdziła, że do 30 listopada 2023 r. była zatrudniona w Fundacji "[...]" w Ś. na stanowisku asystenta osobistego dla osób z niepełnosprawnością. Rezygnacja z tego zatrudnienia nastąpiła w związku z koniecznością przejęcia opieki nad matką, która przewlekle choruje od kilkunastu lat, a od 3 lat jej stan zdrowia znacznie się pogorszył. Strona udokumentowała fakt rezygnacji z tego zatrudnienia. Podnosiła nadto, że od 1 grudnia 2023 r. zrezygnowała także z pracy w gospodarstwie rolnym.

Zdaniem Sądu, nie jest do przyjęcia zaprezentowana w zaskarżonej decyzji argumentacja organu, że "[...] dokumentacja zebrana w sprawie nie wskazuje na to, aby stan zdrowia W. B. pogorszył się w ostatnim czasie. W ocenie Kolegium faktu rezygnacji z zatrudnienia w żaden sposób nie można łączyć z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Natomiast przywołane wyżej okoliczności sprawy dają podstawy do przyjęcia, że jedynym powodem wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego była chęć uzyskania zastępczego dowodu oraz zmiana przepisów od dnia 1 stycznia 2024 r. w zakresie przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a nie faktyczny brak możliwości pogodzenia opieki nad mamą z wykonywaną pracą zarobkową oraz pracą w gospodarstwie rolnym. [...]."

Jeśli organ miał wątpliwości odnośnie do oceny, czy stan zdrowia matki strony istotnie wymusił na stronie rezygnację z zatrudnienia oraz prowadzenia gospodarstwa rolnego, to organ powinien był (jako gospodarz postępowania administracyjnego) wezwać stronę do wykazania pogorszenia się stanu zdrowia matki w momencie podjęcia decyzji o rezygnacji z zatrudnienia. W razie ewentualnych wątpliwości, organ powinien również rozważyć wezwanie strony do pełnego udokumentowania faktu zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym (oświadczenie strony, że od 2023 r. nie pobiera dopłat unijnych nie było kwestionowane przez organ).

Niezależnie od tych uwag, trzeba w tym miejscu wskazać, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wiąże nie tylko ze rezygnacją z zatrudnienia, ale i jego niepodejmowaniem z uwagi na konieczność opiekowania się schorowanym członkiem rodziny.

Przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową.

W ocenie Sądu, codzienna dbałość skarżącej o dobrostan psychiczny matki wypełnia przesłankę niepodejmowania przez nią zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad W. B. Niewątpliwie, część spośród czynności jakie skarżąca wykonuje mieści się w zakresie zwykłych czynności dnia codziennego, związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Powyższe należy jednak odnieść do pozostałych okoliczności sprawy, w tym stanu psychofizycznego podopiecznej strony, chorującej na depresję, co zostało poparte odpowiednią dokumentacją.

Na marginesie należy dodać, że z twierdzeń skarżącej wynika, że pomaga ona matce wstać z łóżka oraz odprowadza do toalety. W świetle niespornych okoliczności związanych ze schorzeniami podopiecznej strony w zakresie narządu ruchu, w sprawie nie poczyniono wyczerpujących ustaleń co do możliwości samodzielnego wstania przez W. B. z łózka/krzesła, tudzież toalety.

Kierując się przedstawioną argumentacją, Sąd stwierdzając naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lic ) p.p.s.a. w zw. Z art. 135 p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.)

W toku ponownego rozpoznania sprawy organy zobowiązane są po myśli art. 153 p.p.s.a. przyjąć stanowisko Sądu wyrażone w sprawie. Ponownie rozpoznając wniosek strony organy obowiązane są dokonać wszechstronnej oceny materiału dowodowego sprawy i przyjąć, że opieka jaka strona wykonuje przy matce spełnia warunek opieki stałej z uwagi na kondycję psychiczną W. B., co dotychczas w sprawie zostało pominięte.