Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 2661/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6140 Nadanie stopnia i tytułu naukowego oraz potwierdzenie równoznaczności dyplomów, świadectw i tytułów
Hasła tematyczne: Stopnie i tytuły naukowe
Skarżony organ: Minister Edukacji i Nauki
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 189 ust. 1b
journal: Dz.U. 2018 poz 1669
law: Ustawa z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
article: art. 107 § 1 pkt 8, art. 107 § 3, art. 15
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 29 ust. 1, art. 20 ust. 6
journal: Dz.U. 2017 poz 1789
law: Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) Protokolant: asystent sędziego Aleksandra Kraus po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rady Doskonałości Naukowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 1963/21 w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania stopnia naukowego doktora habilitowanego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Rady Doskonałości Naukowej na rzecz K. S. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 1963/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K.S. na decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania stopnia naukowego doktora habilitowanego, uchylił zaskarżoną decyzję (pkt 1), a także zasądził od Rady Doskonałości Naukowej na rzecz K.S. zwrot kosztów postępowania (pkt 2).

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

K.S. (dalej: "skarżąca") w dniu [...] kwietnia 2019 r. złożyła do Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów wniosek o przeprowadzenie postępowania habilitacyjnego w dziedzinie sztuk plastycznych, w dyscyplinie sztuki piękne.

Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów decyzją z [...] listopada 2019 r. (nr [...]) powołała Komisję Habilitacyjną, w skład której weszli: prof. L.M. (przewodniczący komisji), dr hab. G.P. (sekretarz komisji), prof. A.B. (członek komisji), prof. J.O. (członek komisji) oraz recenzenci: prof. P.K., prof. G.K., dr hab. J.S.

Prof. P.K. oraz dr hab. J.S. sporządzili recenzje negatywne, natomiast prof. G.M. ocenił, że K.S. spełnia warunki do uzyskania stopnia doktora, o których mowa w art. 16 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym praz o stopniach i tytule naukowym w zakresie sztuki (Dz. U. z 2017 r. poz. 1789 ze zm., zwana dalej: "ustawa o stopniach naukowych i tytule naukowym" ).

W dniu 6 marca 2020 r. odbyło się posiedzenie Komisji Habilitacyjnej na którym, po zapoznaniu się z recenzjami sporządzonymi przez trzech jej członków oraz dokumentami przedstawionymi przez skarżącą, dotyczącymi jej aktywności artystycznej, dydaktycznej i organizacyjnej, podjęto uchwałę z dnia 6 marca 2020 r. (nr BCK-VII-L-10471/19) zawierającą negatywną opinię w sprawie poparcia wniosku o nadanie dr K.S. stopnia doktora habilitowanego w dziedzinie sztuk plastycznych, w dyscyplinie sztuki piękne (wynik głosowania: 2 głosy za nadaniem stopnia, cztery osoby przeciw oraz jedna osoba się wstrzymała).

W piśmie z 9 marca 2020 r. K.S. zwróciła się do Rady Naukowej ds. stopni w dziedzinie sztuki Akademii Sztuk Pięknych w G. z wnioskiem o zawieszenie postępowania habilitacyjnego oraz o ustalenie, czy członek Komisji Habilitacyjnej, recenzent prof. P.K., spełnia wymagania określone w art. 20 ust. 6 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym, a także o ustalenie, czy sporządzona przez niego recenzja jej pracy habilitacyjnej spełnia wszelkie wymogi formalne "Dobrych praktyk w procedurach recenzyjnych w nauce".

Rada Naukowa ds. stopni w dziedzinie sztuki Akademii Sztuk Pięknych w G. postanowieniem z [...] maja 2020 r., wydanym na podstawie art. 123 § 1 oraz art. 101 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., zwana dalej: "k.p.a."), odmówiła zawieszenia postępowania habilitacyjnego, zgodnie z wnioskiem skarżącej.

W pismach z 25 maja i 27 maja 2020 r. K.S. podniosła, że prof. P.K. nie spełnia wszystkich wymagań stawianych członkom Komisji Habilitacyjnej (art. 20 ust. 6 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki) i wniosła o jego wyłączenie ze składu Komisji, powołanie innego członka Komisji oraz odroczenie posiedzenia Rady Naukowej.

Rada Naukowa ds. stopni w dziedzinie sztuki Akademii Sztuk Pięknych w G. nie uwzględniła wniosku skarżącej o odroczenie posiedzenia i w dniu 28 maja 2020 r. , działając na podstawie art. 18 ust. 1 oraz art. 18a ust. 11 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym w zw. z art. 179 ust. 2, ust. 3 pkt 1, 2 lit. b ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1669 ze zm., zwane dalej: "Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce"), podjęła uchwałę (nr 7) w sprawie odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego dr K.S. w dziedzinie sztuki plastyczne, w dyscyplinie sztuki piękne (wynik głosowania: 15 głosów "za" odmową nadania stopnia doktora habilitowanego, 0 głosów "przeciw" odmowie nadania stopnia doktora habilitowanego", 0 głosów "wstrzymujących się").

W piśmie z 7 lipca 2020 r. K.S. wniosła odwołanie do Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów decyzją z [...] grudnia 2020 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 21 ust. 2 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym w zw. z art. 179 ust. 2 Przepisów wprowadzających ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce), utrzymała w mocy uchwałę Rady Naukowej ds. Stopni w Dziedzinie Sztuki Akademii Sztuk Pięknych w G. z dnia 28 maja 2020 r. (nr 7) o odmowie nadania dr K.S. stopnia doktora habilitowanego w dziedzinie sztuki plastyczne w dyscyplinie sztuki piękne (wynik głosowania Sekcji Rady - za uchyleniem zaskarżonej uchwały - 0 głosów, przeciw uchyleniu -10 głosów, wstrzymujących się - 0 głosów, brak głosu - 1).

W piśmie z 21 kwietnia 2021 r. K.S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Rada Doskonałości Naukowej (następca prawny Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów) w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie.

Z protokołu posiedzenia Prezydium Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z 23 grudnia 2020 r. oraz listy obecności, nadesłanych do Sądu pismem z 5 maja 2022 r., wynika, że w posiedzeniu Prezydium, odbytym w formie wideokonferencji, uczestniczył Przewodniczący Komisji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w powołanym wyżej wyroku uznał, że skarga była zasadna i zasługiwała na uwzględnienie.

Uzasadniając swoje stanowisko Sąd I instancji wskazał, że uchwale Prezydium Komisji podjętej na posiedzeniu tego organu w dniu 23 grudnia 2020 r. odbytym w formie wideokonferencji nadano formę decyzji z tej samej daty. Ta decyzja jest przedmiotem skargi. Do niej mają zatem zastosowanie przepisy art. 189 ust. 1a i 1b ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o szkolnictwie wyższym i nauce. Według tych przepisów posiedzenia prezydium Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów i jej sekcji mogą być przeprowadzane przy użyciu środków komunikacji elektronicznej (ust. 1a); uchwały podjęte w trakcie posiedzenia przeprowadzonego w ten sposób podpisuje przewodniczący Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, a w przypadku jego nieobecności - sekretarz Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów. Decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne.

Ze wspomnianego protokołu posiedzenia Prezydium Komisji z 23 grudnia 2020 r. wynika, że w posiedzeniu Prezydium uczestniczył przewodniczący Komisji. Decyzja (uchwała) podjęta na tym posiedzeniu została zaś podpisana przez sekretarza Komisji, co prowadzi do wniosku, że organ naruszył powołany wyżej art. 189 ust. 1 b ustawy wprowadzającej i art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a. i to uchybienie jest dostateczną podstawą do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

W niniejszej sprawie zasadniczy zarzut skargi sprowadza się do twierdzenia, że skład komisji habilitacyjnej był nienależycie obsadzony, ponieważ jeden z jej członków (i jednocześnie recenzent) nie spełnia wszelkich wymagań określonych w art. 20 ust. 6 ustawy z 2003 r. Z powołanego przepisu wynika, że członek komisji habilitacyjnej musi m. in. prowadzić działalność naukową lub dydaktyczną w zakresie danej lub pokrewnej dyscypliny naukowej lub artystycznej.

Według Sądu wyjaśnienia organu co do tego, że prof. P.K. spełnia ustawowe wymagania stawiane członkowi komisji habilitacyjnej (prowadzi działalność naukową lub dydaktyczną) nie są dostateczne i przekonywujące. Przede wszystkim chodzi o tego rodzaju działalność prowadzoną aktualnie, czyli w czasie zasiadania w komisji habilitacyjnej. Ma to stanowić gwarancję, że członek komisji habilitacyjnej czynnie uczestniczący w nauce lub dydaktyce legitymuje się aktualną wiedzą naukową w danej dziedzinie, niezbędną do oceny cudzej wiedzy i pracy naukowej. Organ przyznaje, że prof. P.K. od 2017 r. nie jest czynnym pedagogiem, nie prowadzi więc działalności dydaktycznej na poziomie akademickim. Jednocześnie stwierdza, że Prof. K. nadal zapraszany jest do prowadzenia warsztatów artystycznych przez liczne ośrodki edukacji artystycznej. Na potwierdzenie powyższego nie podaje jednak żadnych faktów, które pozwoliłyby odeprzeć ten zarzut skargi.

Sąd I instancji podkreślił, że niezależnie od tego należy zwrócić uwagę, że z treści art. 29 ust. 1 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym wynika, że w postępowaniach dotyczących nadania stopnia doktora i doktora habilitowanego albo tytułu profesora oraz nadania, ograniczenia, zawieszenia i pozbawienia uprawnienia do nadawania tych stopni w zakresie nieuregulowanym w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Należy przypomnieć, że "odpowiednie" stosowanie prawa zakłada również możliwość niezastosowania określonych przepisów lub poddania ich modyfikacji, jednakże wyłącznie wówczas, gdy są one bezprzedmiotowe lub nie przystają do materii, w której miałyby znaleźć zastosowanie. Tego rodzaju zastrzeżenia nie dotyczą zastosowania art. 107 § 1 i 3 do uchwał Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, o których mowa w art. 35 ust. 3 ustawy o stopniach naukowych, co znajduje wprost potwierdzenie w treści art. 189 ust. 1b ustawy - Przepisy wprowadzające. Podejmowanie decyzji w głosowaniu tajnym za pomocą systemu teleinformatycznego nie pozbawia możliwości przyjęcia w tym trybie uzasadnienia rozstrzygnięcia, odpowiadającego wymaganiom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Konkludując, odpowiednie stosowanie art. 107 § 3 k.p.a. w postępowaniu habilitacyjnym nie daje podstaw do stwierdzenia, że po stronie Komisji nie istnieje obowiązek uzasadnienia decyzji w sposób, który umożliwiałby poznanie motywów rozstrzygnięcia oraz dokonanie jego instancyjnej, a następnie sądowej kontroli.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że uzasadnienie rozstrzygnięcia mającego charakter decyzji administracyjnej stanowi istotną gwarancję realizacji podstawowych zasad postępowania administracyjnego: zasady zaufania (art. 8 § 1 i 2 k.p.a.) i zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.) oraz konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 ust. 1 i 78 Konstytucji RP). Nie sposób przyjąć, że te zasady prawa mają w sprawach dotyczących nadania stopni naukowych i tytułu naukowego mniejsze znaczenie niż w innych sprawach załatwianych w postępowaniu administracyjnym.

Stwierdzone przez Sąd uchybienia procesowe, dotyczące zaskarżonej decyzji mogły mieć, zdaniem Sądu, istotny wpływ na wynik sprawy.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła Rada Doskonałości Naukowej, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu:

I. naruszenie prawa materialnego:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., zwana dalej: "p.p.s.a.") w związku z art. 189 ust. 1 b ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a.) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że uprawnienie do podpisania decyzji podjętej na podstawie uchwały prezydium Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów przez sekretarza Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów jest możliwe tylko w sytuacji, gdy na tymże posiedzeniu prezydium Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, o którym mowa w art. 189 ust. 1a tejże ustawy nie jest obecny przewodniczący Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, podczas gdy prawidłowa wykładnia art. 189 ust. 1b ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce powinna odnosić się do samej czynności złożenia podpisu na decyzji administracyjnej mającej miejsce po powzięciu uchwały w warunkach określonych w art. 189 ust. 1 a tejże ustawy, a uprawnienie sekretarza Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów do podpisania decyzji zgodnych z uchwałami podjętymi na posiedzeniu prezydium Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów powinno się odnosić do nieobecności przewodniczącego Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów nie w trakcie danego posiedzenia Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów a w chwili podpisywania tejże decyzji.

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 189 ust. 1 b ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a. poprzez błędną subsumcję polegającą na wadliwym uznaniu, że ustalony w sprawie konkretny stan faktyczny - obecność na posiedzeniu przewodniczącego Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów - odpowiada abstrakcyjnemu stanowi faktycznemu określonemu w hipotezie określonej normy prawnej, a więc zdaniem sądu wyklucza możliwość podpisania podjętej uchwały przez sekretarza Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, podczas gdy hipoteza normy art. 189 ust. 1b tejże ustawy odnosi się do chwili podpisania decyzji na podstawie uchwały prezydium, a więc decyzja taka może być podpisana przez sekretarza nawet gdy na posiedzeniu prezydium jest obecny jej przewodniczący ale nie jest on obecny w chwili podpisywania danej decyzji.

II. naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a. poprzez przyjęcie, że zaskarżona decyzja Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów została podpisana przez osobę nieupoważnioną do wydawania decyzji, podczas gdy podpisująca się pod nią osoba była do tego upoważniona;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 29 ust. 1 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz w związku z § 15 ust. 2 w związku z § 8 pkt 2 lit a Statutu Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów (załącznik do zarządzenia nr 47 Prezesa Rady Ministrów z dnia 4 czerwca 2012 r.) poprzez uznanie, że podejmowanie decyzji w głosowaniu tajnym za pomocą systemu teleinformatycznego nie uniemożliwia przyjęcia w tym trybie uzasadnienia rozstrzygnięcia, odpowiadającego wymaganiom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., podczas gdy głosowania na posiedzeniach prezydium Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów objęte są tajnością nie tylko względem osób spoza prezydium, ale względem każdego członka prezydium z osobna, co z oczywistych względów ogranicza możliwość zastosowania w przedmiotowej sprawie art. 107 § 3 k.p.a.;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 189 ust. 1b ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 15 k.p.a., jak również art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez uznanie przez Sąd I instancji, że "Podejmowanie decyzji w głosowaniu tajnym za pomocą systemu teleinformatycznego nie pozbawia możliwości przyjęcia w tym trybie uzasadnienia rozstrzygnięcia, odpowiadającego wymaganiom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Jest to jedynie kwestia techniczna, dotycząca sposobu przygotowania i przedstawienia osobom uczestniczącym w głosowaniu projektu uzasadnienia, uwzględniającego przebieg jawnego posiedzenia, na którym podjęto uchwałę", podczas gdy organ podejmuje decyzję na posiedzeniu i nie ma możliwości ponowie podejmować rozstrzygnięcia w kwestii uzasadnienia tejże decyzji - zarówno ustawa o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki, jak i KPA oraz statut Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów nie dawały a obecnie nie dają Radzie Doskonałości Naukowej uprawnienia do podejmowania decyzji w zakresie uzasadnień do wcześniej wydanych własnych decyzji;

4) art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 20 ust. 6 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez uznanie, że zgromadzony w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy nie wskazuje na fakt, że prof. P.K. spełnia wymagania do bycia członkiem komisji habilitacyjnej podczas gdy wyjaśnienia organu zawarte w zaskarżonej decyzji wskazują, że prof. P.K. był uprawniony do pełnienia funkcji członka komisji habilitacyjnej.

Mając powyższe na uwadze skarżąca kasacyjnie Rada wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie skargi K.S. na decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] utrzymującą w mocy uchwałę nr 7 Rady Naukowej ds. Stopni w Dziedzinie Sztuki Akademii Sztuk Pięknych w G. z dnia 28 maja 2020 r. odmawiającą nadania dr K.S. stopnia doktora habilitowanego w dziedzinie sztuki plastyczne w dyscyplinie sztuki piękne. Jednocześnie wniosła o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także zrzekła się przeprowadzenia rozprawy w przedmiotowej sprawie.

Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Pismem z dnia 31 października 2021 r. K.S. zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

Jeśli skarga kasacyjna oparta jest na obydwu podstawach kasacyjnych, co do zasady rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegać powinny zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, albowiem zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy i motywy rozstrzygnięcia nie budzą wątpliwości.

W niniejszej sprawie, wbrew przyjętej w skardze kasacyjnej konstrukcji podstaw kasacyjnych, w istocie mamy do czynienia wyłącznie z zarzutami dotyczącymi naruszenia przepisów postępowania. Wskazany w zarzutach ujętych w pkt I.1 i 2 art. 189 pkt 1b p.p.s.a. ma bowiem charakter procesowy, a nie materialny. Stanowi on, że "uchwały podjęte w trakcie posiedzenia przeprowadzonego w sposób, o którym mowa w ust. 1a, podpisuje przewodniczący Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, a w przypadku jego nieobecności - sekretarz Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów." Normuje on to, kto podpisuje uchwały organu kolegialnego (Prezydium Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów), podjęte w trybie "zdalnym", o jakim mowa w ust. 1a art. 189. Jest to więc zdecydowanie przepis o charakterze proceduralnym. W skardze kasacyjnej powiązany został zresztą z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., który stanowi o tym, jakie rozstrzygnięcie podejmuje Sąd I instancji w przypadku naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zauważyć wobec tego należy, że niedopuszczalnym jest utożsamianie zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego, czy posługiwanie się nimi zamiennie, bowiem dotyczą one odmiennych pojęć prawnych i dotyczą różnych instytucji prawa. Dlatego też w art. 174 p.p.s.a. przewidziano dwie podstawy kasacyjne" (wyrok NSA z 26.02.2020 r. I OSK 632/19, LEX nr 3015141). Już choćby z tej tylko przyczyny zarzuty postawione w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) należałoby uznać za nieusprawiedliwione.

Niezależnie od powyższej uwagi w niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie organ zarzucił naruszenie art. 189 ust. 1b ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że uprawnienie do podpisania decyzji podjętej na podstawie uchwały prezydium Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów przez sekretarza Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów jest możliwe tylko w sytuacji, gdy na tymże posiedzeniu prezydium Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, o którym mowa w art. 189 ust. 1a tejże ustawy nie jest obecny przewodniczący Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów. W ocenie skarżącego kasacyjnie organu prawidłowa wykładnia art. 189 ust. 1b ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce powinna odnosić się do samej czynności złożenia podpisu na decyzji administracyjnej mającej miejsce po powzięciu uchwały w warunkach określonych w art. 189 ust. 1 a tejże ustawy, a uprawnienie sekretarza Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów do podpisania podjętych na posiedzeniu prezydium Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów powinno się odnosić do nieobecności przewodniczącego Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów nie w trakcie danego posiedzenia Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów a w chwili podpisywania tejże uchwały. Podnosząc z kolei zarzut naruszenia art. 189 ust. 1b ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez błędną subsumcję polegającą na wadliwym uznaniu, że ustalony w sprawie konkretny stan faktyczny - obecność na posiedzeniu przewodniczącego Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów - odpowiada abstrakcyjnemu stanowi faktycznemu określonemu w hipotezie określonej normy prawnej, a więc zdaniem sądu wyklucza możliwość podpisania podjętej uchwały przez sekretarza Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, skarżący kasacyjnie organ podniósł, że hipoteza normy art. 189 ust. 1b tej ustawy odnosi się do chwili podpisania decyzji na podstawie uchwały prezydium, a więc decyzja taka może być podpisana przez sekretarza nawet, gdy na posiedzeniu prezydium jest obecny jej przewodniczący, ale nie jest obecny w chwili podpisywania danej decyzji.

Przechodząc do oceny skargi kasacyjnej w tym zakresie uznać należy, że istota problemu sprowadza się w istocie do wykładni art. 189 ust. 1b ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Ponownie wskazać należy, że zgodnie z art. 189 ust. 1a tej ustawy posiedzenia prezydium Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów i jej sekcji mogą być przeprowadzane przy użyciu środków komunikacji elektronicznej, zapewniających w szczególności:

1) transmisję posiedzenia w czasie rzeczywistym między jego uczestnikami,

2) wielostronną komunikację w czasie rzeczywistym, w ramach której uczestnicy posiedzenia mogą wypowiadać się w jego toku

- z zachowaniem niezbędnych zasad bezpieczeństwa.

Natomiast art. 189 ust. 1b tej powołanej ustawy stanowi, że uchwały podjęte w trakcie posiedzenia przeprowadzonego w sposób, o którym mowa w ust. 1a, podpisuje przewodniczący Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, a w przypadku jego nieobecności - sekretarz Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego poprawność rozumowania Sądu I instancji co do wykładni art. 189 ust. 1b ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie budzi wątpliwości. Nie można bowiem podzielić argumentacji skarżącego kasacyjnie, że przepis ten należy wykładać w ten sposób, że odnosi się on do samej czynności złożenia podpisu mającej miejsce po podjęciu uchwały w warunkach określonych w art. 189 ust. 1a tej ustawy, a uprawnienie sekretarza Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów do podpisania podjętych na posiedzeniu prezydium Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów odnosi się do nieobecności przewodniczącego Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów nie w trakcie posiedzenia Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, a w chwili podpisywania uchwały. Zdaniem skarżącego kasacyjnie nie ma zatem znaczenia, czy przewodniczący prezydium jest bądź nie jest obecny na posiedzeniu prezydium. Prawidłowa wykładnia ww. art. 189 ust. 1b powinna być bowiem dokonywana w oderwaniu od obecności danych osób na posiedzeniu prezydium. Przepis ten wskazuje, kto jest uprawniony do podpisania decyzji po posiedzeniu prezydium. Jeżeli danego dnia będzie obecny przewodniczący prezydium to on podpisuje decyzję, a jeżeli nie będzie przewodniczącego to uprawniony do podpisania decyzji jest sekretarz.

Skład NSA orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w wyrokach NSA z: 28.11.2023 r., sygn. III OSK 1017/22, 5 października 2013 r., sygn. III OSK 839/22 oraz 16 grudnia 2022 r., sygn. III OSK 559/22). Otóż w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego art. 189 ust. 1b ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce należy interpretować w ścisłym związku z art. 189 ust. 1a tej ustawy. Ustęp 1b stanowiący, że uchwały podjęte w trakcie posiedzenia przeprowadzonego w sposób, o którym mowa w ust. 1a, podpisuje przewodniczący Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, a w przypadku jego nieobecności - sekretarz Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów jest bowiem konsekwencją wprowadzonej w ustępie 1a art. 189 możliwości przeprowadzenia posiedzenia prezydium przy użyciu środków komunikacji elektronicznej jak i podjęcia uchwały w trakcie posiedzenia przeprowadzonego w opisany wyżej sposób. Głosowanie zdalne ma zatem na celu "organizacyjne" dostosowanie sposobu procedowania prezydium w zakresie podpisywania uchwał do zmienionego sposobu głosowania. Logicznym jest, że skoro w trakcie odbywanego posiedzenia zdalnego wszyscy członkowie prezydium nie są obecni fizycznie w jednym miejscu tym samym nie mogą złożyć swoich podpisów pod podjętą uchwałą. Ustawodawca wprowadzając z dniem 24 czerwca 2020 r. wskazaną regulację ograniczył tym samym obowiązek złożenia podpisu pod podjętą uchwałą wyłącznie do jednej osoby (przewodniczącego lub sekretarza). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uprawnienie sekretarza aktualizuje się jednakże wyłącznie - na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd I instancji - w razie nieobecności przewodniczącego. Literalna jak i celowościowa wykładnia przepisu art. 189 ust. 1b nie pozwala przy tym na interpretację inną niż wskazująca, że chodzi o nieobecność przewodniczącego na posiedzeniu prezydium, na którym podjęto daną uchwałę. Nie bez znaczenia jest również to, że prezydium Komisji, jako organ kolegialny, podejmuje decyzję w formie uchwały. Jest zatem oczywiste, że norma zawarta w art. 189 ust. 1b ustawy odnosi się do uchwały podejmowanej przez ten organ Centralnej Komisji. Jeśli zatem w posiedzeniu i w głosowaniu nad uchwałą brał udział przewodniczący Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, to nie można uznać, na gruncie powołanego przepisu, że uprawnionym do podpisania uchwały (decyzji) był sekretarz Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela odmiennego zapatrywania skarżącego kasacyjnie jakoby uprawnienie sekretarza do złożenia podpisu nie odnosiło się do nieobecności przewodniczącego w trakcie posiedzenia prezydium, ale chwili podpisywania uchwały. Podkreślenia wymaga, że literalne brzmienie art. 189 ust. 1b ustawy wskazuje, że w przypadku obecności przewodniczącego na posiedzeniu prezydium ma on obowiązek podpisać podjęte na tym posiedzeniu uchwały. Uprawnienie sekretarza jako subsydiarne aktualizuje się zaś wyłącznie w razie nieobecności przewodniczącego na posiedzeniu. Odnosząc powyższe do posiedzenia prezydium odbytego w formule przewidzianej przez art. 189 ust. 1a ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w dniu 23 grudnia 2020 r. należy wskazać, że Sąd I instancji w sposób prawidłowy uznał, że sekretarz nie był uprawniony do podpisania uchwały, gdyż na posiedzeniu w tym dniu obecny był przewodniczący, co prowadzi do wniosku, że uchwała została podpisana z naruszeniem powołanego wyżej art. 189 ust. 1b ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w zw. ze stosowanym odpowiednio art.107 § 1 pkt 8 k.p.a.

Zarówno zatem zarzut błędnej wykładni, jak i błędnej subsumcji art. 189 ust.1b ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, należy uznać za nieusprawiedliwione.

W konsekwencji niezasadny jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a. Skoro z protokołu posiedzenia Prezydium Komisji z 23 grudnia 2020 r. wynika, że uczestniczył w nim przewodniczący Komisji, to decyzja (uchwała) podjęta na tym posiedzeniu powinna zostać podpisana przez niego. Tymczasem została podpisana przez sekretarza Komisji, co prowadzi do wniosku, że organ naruszył powołany wyżej art. 189 ust. 1 b ustawy wprowadzającej i art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a., który w tych okolicznościach faktycznych nie był do tego uprawniony.

Na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 29 ust. 1 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz w związku z § 15 ust. 2 w związku z § 8 pkt 2 lit a Statutu Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów (załącznik do zarządzenia nr 47 Prezesa Rady Ministrów z dnia 4 czerwca 2012 r.). Zarzut ten odwołuje się przede wszystkim do faktu, że podejmowanie decyzji w głosowaniu tajnym za pomocą systemu teleinformatycznego uniemożliwia w tym trybie sporządzenie uzasadnienia rozstrzygnięcia, odpowiadającego w pełni wymaganiom z art. 107 § 3 k.p.a. Otóż jak wynika z treści z treści art. 29 ust. 1 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym w postępowaniach dotyczących nadania stopnia doktora i doktora habilitowanego albo tytułu profesora oraz nadania, ograniczenia, zawieszenia i pozbawienia uprawnienia do nadawania tych stopni w zakresie nieuregulowanym w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Należy przypomnieć, że "odpowiednie" stosowanie prawa zakłada również możliwość niezastosowania określonych przepisów lub poddania ich modyfikacji, jednakże wyłącznie wówczas, gdy są one bezprzedmiotowe lub nie przystają do materii, w której miałyby znaleźć zastosowanie. Odpowiednie stosowanie art. 107 § 3 k.p.a. w postępowaniu habilitacyjnym nie daje podstaw do stwierdzenia, że po stronie Komisji nie istnieje obowiązek uzasadnienia decyzji w sposób, który w podstawowym przynajmniej zakresie umożliwiałby poznanie motywów rozstrzygnięcia oraz dokonanie jego instancyjnej, a następnie sądowej kontroli. Skład NSA orzekający w niniejszej sprawie podziela już wcześniej wyrażany w orzecznictwie pogląd, że decyzja (uchwała) Centralnej Komisji będąca wynikiem tajnego głosowania nie musi odpowiadać ściśle przepisowi art. 107 § 3 k.p.a. Zatem zawarte w niej uzasadnienie nie musi być wyczerpujące i odpowiadać tym samym w pełni wymogom z art. 107 § 3 k.p.a. (zob. wyroki NSA z: 13 lipca 2018 r., sygn. I OSK 2222/16, 27 stycznia 2012 r., sygn. I OSK 2052/11, 27 kwietnia 2020 r., sygn. I OSK 1226/09, 10 grudnia 2009 r., sygn. I OSK 902/09). Decyzja (uchwała) jest podejmowana przez uprawnione gremium (o charakterze kolegialnym) w głosowaniu tajnym, którego motywów nie sposób w pełni przedstawić w uzasadnieniu. Dlatego też dopuszczalne jest nieprzedstawienie szczegółowych motywów podjęcia takiej decyzji i wynikająca stąd ogólnikowość uzasadnienia, gdyż jest ona pewną wypadkową szeregu ocen i poglądów, niekoniecznie podzielanych w całości przez całe gremium. Postępowanie w sprawach o nadanie tytułu naukowego oraz stopni naukowych cechuje odrębność, która wyznacza ograniczony zakres kontroli sądu administracyjnego. Tym niemniej "Centralna Komisja powinna uzasadnić swoją decyzję w stopniu umożliwiającym Sądowi dokonanie kontroli podjętego rozstrzygnięcia, zwłaszcza że sądowa kontrola w istotnej części ogranicza się do tego, czy w postępowaniu przed organami I i II instancji były zachowane podstawowe reguły proceduralne dotyczące postępowania w sprawach stopni naukowych" (wyrok NSA z 24.01.2020 r. I OSK 1586/18).

W niniejszej sprawie to minimum nie zostało zachowane, gdyż zarówno z materiału dowodowego sprawy, jak i przede wszystkim z uzasadnienia zaskarżonej decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] nie wynika, że prof. P.K. spełnia ustawowe wymagania stawiane członkowi komisji habilitacyjnej (prowadzi działalność naukową lub dydaktyczną). Przede wszystkim chodzi o tego rodzaju działalność prowadzoną aktualnie, czyli w czasie zasiadania w komisji habilitacyjnej. Ma to stanowić gwarancję, że członek komisji habilitacyjnej czynnie uczestniczący w nauce lub dydaktyce legitymuje się aktualną wiedzą naukową w danej dziedzinie, niezbędną do oceny cudzej wiedzy i pracy naukowej. Z jednej strony wynika, że prof. P.K. od 2017r. nie jest czynnym pedagogiem, nie prowadzi więc działalności dydaktycznej na poziomie akademickim. Z drugiej strony wskazuje się, że prof. K. nadal zapraszany jest do prowadzenia warsztatów artystycznych przez liczne ośrodki edukacji artystycznej. Podkreśla się (także w skardze kasacyjnej), iż prof. P.K. jest uznanym twórcą, wybitnym polskim artystą grafikiem o wielkim dorobku artystycznym i naukowym, a jego nazwisko jest rozpoznawalne w świecie grafiki projektowej na całym świecie. Co więcej nadal nie ustępuje w swojej pracy twórczej i dużej aktywności wystawienniczej. Niestety poza tymi ogólnikami nie wskazano żadnych faktów, które pozwoliłyby stwierdzić, że recenzent nadal prowadzi/prowadził działalność dydaktyczną lub naukową będąc zapraszany do prowadzenia warsztatów na terenie Europy (dokąd? kiedy?). Okoliczności tej sprawy potwierdzają, że sporządzenie uzasadnienia spełniającego minimalne wymagania z art. 107 § 3 k.p.a. (takiego, które poddawałoby się kontroli sądowej) było możliwe, ale nie zostało to uczynione w sposób poprawny.

Tym samym niezasadny jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 20 ust. 6 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz art. 107 § 3 k.p.a., gdyż jak słusznie wskazał Sąd I instancji zgromadzony w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy nie wskazuje na fakt, że prof. P.K. spełnia wymagania do bycia członkiem komisji habilitacyjnej.

Jako częściowo zasadny ocenić należy zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 189 ust. 1b ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 15 k.p.a., jak również art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez uznanie przez Sąd I instancji, że "podejmowanie decyzji w głosowaniu tajnym za pomocą systemu teleinformatycznego nie pozbawia możliwości przyjęcia w tym trybie uzasadnienia rozstrzygnięcia, odpowiadającego wymaganiom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Jest to jedynie kwestia techniczna, dotycząca sposobu przygotowania i przedstawienia osobom uczestniczącym w głosowaniu projektu uzasadnienia, uwzględniającego przebieg jawnego posiedzenia, na którym podjęto uchwałę". Otóż zasadnie skarżący kasacyjnie organ podniósł, że na posiedzeniu podejmuje on decyzję i nie ma możliwości ponowie podejmować rozstrzygnięcia w kwestii samego uzasadnienia tejże decyzji - zarówno ustawa o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki, jak i k.p.a. oraz statut Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów nie dawały a obecnie nie dają Radzie Doskonałości Naukowej uprawnienia do odrębnego procedowania w zakresie uzasadnień do wcześniej wydanych własnych decyzji. Sporządzenie uzasadnienia jest czynnością następczą w stosunku do podjętego rozstrzygnięcia i ciąży de facto na osobie, która podpisuje końcowo decyzję wraz z uzasadnieniem. Nie prowadzi się odrębnej dyskusji i głosowania w przedmiocie uzasadnienia wcześniej podjętej decyzji (uchwały) na forum tego gremium.

Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, a skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego zostało wydane w oparciu o przepis art. 204 pkt 2 p.p.s.a.