Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 385/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-08-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i decyzję II instancji
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 35, art. 25 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1397
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.
article: art. 7 , art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 188, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 lipca 2020 r. sygn. akt III SA/Kr 125/20 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz J. S. kwotę 677 (sześćset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 28 lipca 2020 r. sygn. akt III SA/Kr 125/20 oddalił skargę J. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu 17 kwietnia 2019 r. J. S. złożył do Wójta Gminy I. (dalej: Wójta) wniosek o wymeldowanie jego brata L. S. z pobytu stałego w budynku nr [...] w I. J. S. wyjaśnił, że jego brat od czerwca 2018 r. nie mieszka pod wskazanym adresem, a obecnie prawdopodobnie mieszka u swojej konkubiny, gdzie jest zameldowany czasowo. Natomiast w budynku nr [...] w I. L. S. pojawia się sporadycznie, każdorazowo robiąc awanturę i znęcając się psychicznie nad mieszkającą tam matką. Każdorazowo podczas jego wizyty wzywana jest też policja i pogotowie. J. S. dodał, że jego brat jest wieloletnim alkoholikiem z poważnymi problemami zdrowotnymi i z uwagi na jego agresywność wniósł o podjęcie działań chroniących przed ciągłymi pogróżkami.

Wójt Gminy I. decyzją z dnia [...] września 2019 r. nr [...] wymeldował L. S. z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego nr [...] w I. Organ pierwszej instancji ustalił, że L. S. opuścił lokal mieszkalny nr [...] w I., a swoje sprawy życiowe skoncentrował w innym miejscu zamieszkania, tj. w miejscowości S. [...], gdzie dokonał zameldowania na pobyt czasowy od 13 sierpnia 2018 r. do 13 sierpnia 2020 r. Organ zaznaczył, że L. S. nie posiada kluczy do ww. budynku w I., nie ponosi jego kosztów utrzymania, a opuszczając budynek zabrał część swoich osobistych rzeczy. Obecnie przedmiotowy lokal jest dla niego wyłącznie miejscem zameldowania, a nie faktycznego pobytu. Organ stwierdził, że utrzymywanie nadal zameldowania L. S. w przedmiotowym lokalu byłoby wyłącznie fikcją meldunkową – stanem niezgodnym z faktycznym miejscem pobytu. Zdaniem organu pozostawienie przez L. S. rzeczy osobistych i innych sprzętów, z których nie korzysta w codziennym funkcjonowaniu, oraz okazjonalne odwiedziny i krótkotrwałe pobyty w tym budynku nie mogą być dowodem na stałe zamieszkanie.

W odwołaniu od powyższej decyzji L. S. podniósł, że w miejscowości S. jest zameldowany wyłącznie na pobyt czasowy do 2020 r., gdyż zamierza powrócić do miejsca zameldowania na pobyt stały. Odwołujący opisał też swoją sytuację rodzinną i stwierdził, że decyzja Wójta nie zawiera prawdy. Podniósł, że wymeldować można osobę, gdy nie przebywa w miejscu zameldowania co najmniej przez 6 miesięcy, a jego zdaniem taka sytuacja w przedmiotowej sprawie nie zaistniała.

Po rozpatrzeniu odwołania L. S. Wojewoda [...] (dalej: Wojewoda) decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2019 r., poz. 1397; dalej: ustawa), uchylił decyzję Wójta Gminy I. z dnia [...] września 2019 r. nr [...] i odmówił wymeldowania L. S. z pobytu stałego pod adresem I. [...].

Zdaniem organu odwoławczego okoliczność skoncentrowania swoich życiowych spraw przez L. S. pod adresem S. [...] nie uprawniała organu pierwszej instancji do jego wymeldowania z pobytu stałego, albowiem po ustaniu pobytu czasowego ma on prawo powrócić do lokalu, w którym zameldowany jest na pobyt stały. Organ odwoławczy wyjaśnił, że będąc zameldowanym na pobyt stały można posiadać inne miejsca zameldowania na pobyt czasowy, uzasadnione czasową koncentracją spraw życiowych pod innym adresem – każdorazowo z zamiarem powrotu do miejsca zameldowania na pobyt stały.

Wojewoda stwierdził, że L. S. posiada zameldowanie na pobyt stały pod adresem I. [...], gdzie – jak przyznają wszystkie strony postępowania – mieszka od urodzenia. Natomiast w czerwcu / sierpniu 2018 r. odwołujący opuścił rzeczony budynek i przeniósł swoje sprawy życiowe do miejscowości S. [...], gdzie został zameldowany na pobyt czasowy. W ocenie organu odwoławczego L. S., zgłaszając w Urzędzie Gminy W. w sierpniu 2018 r. pobyt czasowy pod adresem S. [...], dał wyraz swojej woli, że zamierza skoncentrować swoje sprawy życiowe poza budynkiem nr [...] w I. wyłącznie czasowo. Zdaniem organu, gdyby odwołujący zgłosił w organie gminy pobyt czasowy w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego, to wówczas dla organu odwoławczego mógłby to być sygnał, że zameldował się na pobyt czasowy wyłącznie w celu uzyskania rozstrzygnięcia o odmowie wymeldowania z pobytu stałego. Tym samym organ drugiej instancji uznał, że skoro L. S. czasowo skoncentrował swoje sprawy życiowe pod adresem S. [...], to nie ma podstaw do jego wymeldowania z pobytu stałego pod adresem I. [...].

Organ podkreślił przy tym, że wymeldowanie nie może służyć wyprowadzeniu osoby z lokalu, ale jest następstwem dobrowolnego i trwałego opuszczenia nieruchomości, w której osoba zameldowana dotychczasowo ogniskowała swoje sprawy życiowe. Natomiast stanowisko J. S. oraz H. S., że należy wymeldować L. S. z uwagi na awanturniczy sposób bycia oraz problemy zdrowotne, jest w ocenie Wojewody niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Wskazał, że jeśli J. S. nie zgadza się na zamieszkiwanie L. S. pod adresem I. [...], w budynku stanowiącym jego wyłączną własność, a L. S. nie chce jej dobrowolnie opuścić, to powinien dochodzić swoich praw na drodze cywilnoprawnej przed sądami powszechnymi.

W związku z powyższym Wojewoda uznał, że nie doszło do trwałego opuszczenia przez L. S. budynku, w którym zameldowany jest na pobyt stały, dlatego też uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji i orzekł o odmowie wymeldowania odwołującego z pobytu stałego pod adresem I. [...].

J. S. wniósł skargę na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia. Organowi odwoławczemu zarzucił naruszenie art. 35 ustawy oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł m.in., że całokształt okoliczności zaistniałych w przedmiotowej sprawie jednoznacznie wskazuje, że L. S. skoncentrował swoje centrum życiowe w miejscowości S. – to tam bowiem mieszka, nocuje, spożywa posiłki, natomiast w I. bywa sporadycznie (z większą częstotliwością od czasu, kiedy dowiedział się o toczącej się sprawie w przedmiocie jego wymeldowania). W ocenie skarżącego Wojewoda błędnie ustalił, jakoby awanturniczy sposób zachowania L. S. miał stanowić decydujący czynnik w niniejszej sprawie. Skarżący przyznał, że jest to kwestia ważna, lecz nie decydująca z punktu widzenia przepisów prawa. W żadnej bowiem mierze nie wpływa ona na fakt, że L. S. opuścił miejsce stałego zameldowania dobrowolnie. Zdaniem skarżącego przesłanki z art. 35 ustawy zostały spełnione, a okoliczność, że L. S. dokonał zameldowania na pobyt czasowy, nie przesądza automatycznie o woli jego powrotu do stałego miejsca zameldowania. Zamiar zamieszkiwania lub chęć ponownego zamieszkiwania w miejscu zameldowania musi bowiem wynikać nie tylko z twierdzeń osoby zainteresowanej, ale również z całokształtu okoliczności faktycznych i uwarunkowań prawnych w sprawie, takich jak: koncentracja interesów życiowych w danym miejscu oraz obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przywołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę.

Sąd przytoczył treść art. 35 ustawy, zgodnie z którym organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Wyjaśnił, że o trwałym opuszczeniu dotychczasowego miejsca pobytu stałego świadczy nie tylko fizyczne i długotrwałe nieprzebywanie osoby pod wskazanym adresem, ale także zamiar zainteresowanej osoby założenia w nowym miejscu ośrodka swoich spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych, który jest połączony z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania.

Odwołując się do przepisów art. 25 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 27 ust. 2 ustawy, Sąd wskazał, że ustalenie stanu przebywania na stałe w danym lokalu nie wyłącza możliwości przejściowej nieobecności czy też występowania nawet regularnych okresów fizycznej nieobecności w miejscu stałego zameldowania. Takie sytuacje nie upoważniają do automatycznego stwierdzenia, iż zameldowany opuścił je w rozumieniu, jakie nadaje temu terminowi art. 35 ustawy.

Jak wynika z akt sprawy, L. S. opuścił lokal mieszkalny nr [...] w I. i został zameldowany na pobyt czasowy od 13 sierpnia 2018 r. do 13 sierpnia 2020 r. w miejscowości S. [...]. Sąd podzielił stanowisko Wojewody, że meldując się na pobyt czasowy pod adresem S. [...] L. S. wyraził wolę powrotu do miejsca stałego zameldowania w budynku nr [...] w I.. Nie można zatem uznać, że opuszczenie przez niego miejsca stałego zameldowania miało charakter trwały i uzasadniało jego wymeldowanie. Zdaniem Sądu bez znaczenia pozostaje podnoszony przez skarżącego fakt, że w toku postępowania administracyjnego L. S. wniósł o przesyłanie korespondencji na adres S. [...] (zważywszy w szczególności, że przebywa obecnie pod tym adresem i nie ma on dostępu do budynku nr [...] w I. oraz pozostaje w konflikcie z mieszkającymi bratem i matką). W konkluzji Sąd uznał, że organ odwoławczy prawidłowo uchylił decyzję Wójta i odmówił wymeldowania L. S.

Odnośnie do kwestii braku zgody skarżącego na pobyt L. S. w budynku nr [...] w I. z uwagi na to, że nadużywa on alkoholu i awanturuje się, Sąd wskazał, że kwestia ta nie podlega ocenie w toku postępowania administracyjnego w przedmiocie wymeldowania. Stosownie bowiem do art. 28 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Oznacza to, że postępowanie meldunkowe spełnia jedynie cele ewidencyjne. Sąd podzielił zatem stanowisko Wojewody, że skoro skarżący nie zgadza się na zamieszkiwanie L. S. pod adresem I. [...], to powinien dochodzić swoich praw na drodze cywilnoprawnej przed sądami powszechnymi.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący J. S. Wyrok zaskarżył w całości i zarzucił Sądowi pierwszej instancji:

1. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 35 w zw. z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na niesłusznym przyjęciu, że opuszczenie przez L. S. miejsca stałego pobytu w I. nr [...] nie ma charakteru trwałego, a to w związku z dokonaniem przez niego czynności rejestrowej – zameldowaniem na pobyt czasowy w miejscowości S. [...], co zdaniem Sądu oznacza przejaw woli powrotu L. S. do miejsca stałego pobytu w I. nr [...], a w konsekwencji uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki konieczne do wymeldowania L. S. z miejsca pobytu w I. nr [...], podczas gdy prawidłowa wykładnia dyspozycji przepisu art. 35 i art. 25 ust. 1 ustawy winna prowadzić do wniosku, iż opuszczenie miejsca stałego pobytu ma miejsce wtedy, gdy dana osoba faktycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów, przy przyjęciu, że rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny – przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany – przez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu, przy jednoczesnym wskazaniu, że zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby, w miejscu, w którym się zameldowała – utrzymywanie wobec tego meldunku w poprzednim miejscu pobytu stałego wobec osoby, która to miejsce opuściła jest niczym innym aniżeli utrzymywaniem swoistej fikcji meldunkowej.

2. Naruszenie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewłaściwą kontrolę działalności organu administracji, a w konsekwencji oddalenie skargi, pomimo tego, że organ administracji dopuścił się błędu w ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, polegającego na braku rozpatrzenia sprawy w sposób wyczerpujący poprzez pominięcie dowodów z dokumentów przedstawionych przez skarżącego we wnioskach dowodowych z dnia 10 lutego 2020 r. i 15 czerwca 2020 r., a tym samym niezasadne przyjęcie, że opuszczenie przez L. S. miejsca pobytu w I. nr [...] nie nosi cech trwałości oraz że wymieniony ma zamiar powrotu do miejsca stałego pobytu w I., podczas gdy L. S. od czerwca 2018 r. przebywa pod adresem S. [...], gdzie skoncentrował swoje sprawy życiowe, w tym w szczególności zawarł związek małżeński – co jest jawnym wyrazem woli przeniesienia swojego centrum życiowego do miejsca, w którym aktualnie L. S. przebywa.

W oparciu o powyższe skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a ponadto o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego niezbędnych do celowego dochodzenia praw, tym kosztów zastępstwa prawnego, wg norm prawem przepisanych. Skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną H. S. oświadczyła, że w pełni popiera wniesioną skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Jak stanowi art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.

Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało uznać, że zawiera ona usprawiedliwione podstawy.

Skarga kasacyjna zawiera zarzuty naruszenia zarówno przepisów postępowania, jak i prawa materialnego. W takiej sytuacji, zasadniczo, w pierwszej kolejności należy odnieść się do pierwszych ze wskazanych zarzutów, albowiem dopiero prawidłowo ustalony stan faktyczny daje podstawę do oceny trafności zastosowania przepisów prawa materialnego. Analiza zarzutów rozpoznawanej skargi kasacyjnej i ich uzasadnienia pozwala jednakże na przyjęcie, że zasadnym będzie omówienie wskazanych w skardze kasacyjnej problemów łącznie.

Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowym wymeldowanie z pobytu stałego winno być oparte na stwierdzeniu, że osoba zameldowana w miejscu pobytu opuściła je oraz że nie występuje u niej zamiar przebywania w tym miejscu jako miejscu stałego pobytu, to jest miejscu koncentracji jej interesów życiowych. Wynikającymi z art. 35 w zw. z art. 25 ust. 1 ustawy przesłankami wymeldowania z pobytu stałego jest zatem ustalenie, że zainteresowany fizycznie nie zamieszkuje pod danym adresem, a opuszczenie lokalu miało charakter trwały i dobrowolny. W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że L. S. opuścił miejsce stałego pobytu w I. nr [...] dobrowolnie i fizycznie nie zamieszkuje tam. Kwestią sporną pozostaje natomiast ustalenie, czy rezygnacja z przebywania w miejscu stałego zameldowania ma charakter trwały i wiąże się z zamiarem przeniesienia swojego ośrodka życiowego w nowym miejscu.

Trafnie wskazano w skardze kasacyjnej, że na występowanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zameldowania, rozumianej jako rezygnacja z zamiaru stałego przebywania w danym miejscu, winien wskazywać całokształt zachowań wymeldowywanego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się (por. np. wyroki NSA: z 4 czerwca 2019 r., II OSK 1349/18; z 4 grudnia 2018 r., II OSK 359/18; publ. CBOSA) – a stanowisko to Sąd w składzie rozpoznającym sprawę w pełni podziela, że treścią postępowania administracyjnego prowadzonego w tego rodzaju sprawie będzie udowodnienie, że jej okoliczności wskazują na istnienie po stronie osoby, która ma zostać wymeldowana, zamiaru trwałego zerwania więzi z miejscem zameldowania, przy czym katalog takich sytuacji jest otwarty. Przez zamiar opuszczenia miejsca pobytu należy zatem pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale także wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności, np. sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu (przebywanie w nim w sensie fizycznym, praca, nauka), posiadanie rzeczy w lokalu lub związanych z danym lokalem (np. kluczy, rzeczy osobistych), a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim.

Skarżący kasacyjnie, w ramach zarzutu naruszenia przepisów prawa procesowego, trafnie podniósł, że Sąd pierwszej instancji w sposób niedostateczny rozważył okoliczności przedmiotowej sprawy. Sąd zaakceptował bowiem stanowisko Wojewody, który jako podstawę odmowy wymeldowania L. S. z pobytu stałego w I. nr [...] uznał wyłącznie fakt, iż ten dokonał meldunku na pobyt czasowy w miejscowości S., co ma przejawiać wolę jego powrotu do I. Sąd ten w uzasadnieniu sam wszak podkreślił, że postępowanie meldunkowe spełnia jedynie cele ewidencyjne – służyć ma rejestracji stanu faktycznego i zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób. Nie może jednocześnie zejść z pola widzenia, że wielokrotnie zdarza się, że meldunek w danym lokalu okazuje się niezgodny ze stanem faktycznym, a w konsekwencji stanowi fikcję sprzeczną z istotą i funkcją ewidencji ludności. Odnosi się to zarówno do sytuacji, gdy dana osoba zameldowana na pobyt stały nie przebywa w lokalu i okoliczność ta ma charakter trwały, jak też gdy mimo zameldowania na pobyt czasowy w danym lokalu pobyt tam ma w istocie charakter trwały, stały. Nie można zatem zaakceptować takiej oceny, jak dokonana przez Wojewodę w zaskarżonej decyzji, zaaprobowanej bezkrytycznie przez Sąd pierwszej instancji, że koronnym argumentem przemawiającym za brakiem trwałości opuszczenia przez L. S. lokalu nr [...] w I. jest zameldowanie się wymienionego na pobyt czasowy – a nie stały – pod adresem S. [...]. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżona decyzja została wydana niezgodnie z zasadą prawdy obiektywnej i bez rozważenia całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, a tym samym nie spełnia wymogów z art. 7 i art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Organ wskazując bowiem, że ustalenia faktyczne sprawy odnoszące się do przesłanki trwałości opuszczenia przez L. S. miejsca zameldowania na pobyt stały oparł na fakcie dokonania jego meldunku na pobyt czasowy pod innym adresem, nie dokonał jednocześnie oceny pozostałych dowodów zgromadzonych w sprawie, przede wszystkim zeznań stron postępowania i świadków. Powyższe uchybienie było też konsekwencją błędnej wykładni art. 35 w zw. z art. 25 ust. 1 ustawy, nieuwzględniającej konieczności ustalenia zamiaru trwałego opuszczenia miejsca stałego pobytu nie tylko w oparciu o wyraźną deklaracją zainteresowanego, ale również wyrażonego w sposób dorozumiany – przez ocenę całokształtu zachowań danej osoby, które w sposób nie budzący wątpliwości wskazują na wolę skoncentrowania jej aktywności życiowej w innym miejscu.

Jak wyżej wyjaśniono, aby uznać pobyt danej osoby za stały, należy fizycznie zamieszkiwać pod oznaczonym adresem i jednocześnie mieć wolę stałego w nim przebywania, czyli koncentracji spraw życiowych. W kontrolowanym postępowaniu w sprawie o wymeldowanie L. S. obowiązkiem orzekających w sprawie organów administracji było więc dokonanie oceny, czy miejsce jego stałego zameldowania – budynek nr [...] w I., nadal stanowi ośrodek jego interesów osobistych i majątkowych. Ocenie w tego rodzaju sprawach zwykle powinny podlegać takie kwestie, jak to, czy zainteresowany w dalszym ciągu stale realizuje tam swoje podstawowe czynności życiowe, w szczególności mieszka, nocuje, przygotowuje i spożywa posiłki, przechowuje rzeczy niezbędne do bytowania, przyjmuje wizyty gości, przyjmuje korespondencję itp. Wymieniony katalog takich sytuacji, dowodzących zamiaru trwałego zerwania więzi z miejscem stałego zameldowania, jest otwarty. Każdorazowo ocena ta powinna uwzględniać specyfikę danej sprawy, w tym tryb dotychczasowego życia osoby mającej zostać wymeldowaną. Doświadczenie życiowe wskazuje bowiem, że bardziej złożony będzie proces przenoszenia ośrodka swoich interesów życiowych osoby aktywnej zawodowo, posiadającej własną rodzinę (małżonka bądź partnera, dzieci) i znaczną ilość przedmiotów codziennego użytku, podejmującej różnego rodzaju aktywności pozazawodowe, mającej krąg znajomych. Zgoła odmienna sytuacja ma jednak miejsce w odniesieniu do osób wykazujących ograniczoną aktywność społeczną, nieposiadających tak szerokiego spektrum spraw życiowych. Konieczne jest zatem zidentyfikowanie, na podstawie całokształtu zachowań i codziennego funkcjonowania danej osoby, co mieści się pod pojęciem jej interesów życiowych i gdzie są one na stałe realizowane.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że Wojewoda zaniechał dokonania oceny, czy w świetle całokształtu ujawnionych w sprawie okoliczności L. S. opuścił budynek nr [...] w I. w znaczeniu wynikającym z przepisu art. 35 ustawy, tj. czy całokształt zachowań zameldowanego wskazuje na to, że ww. budynek przestał być miejscem koncentracji jego interesów życiowych (nie utrzymuje stałej więzi z miejscem zameldowania, nie mieszka w nim i nie ma tam swoich rzeczy osobistych, nie stanowi ono też centrum jego spraw życiowych). Niewystarczające w tym względzie było ograniczenie się Wojewody do bezkrytycznego przyjęcia, wyłącznie na podstawie faktu dokonania zameldowania czasowego (a nie stałego) pod adresem S. [...], że L. S. jedynie czasowo skoncentrował swoje sprawy życie w nowym miejscu zamieszkania i tym samym nie doszło do trwałego opuszczenia budynku nr [...] w I. Jak wynika bowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego, tj. licznych protokołów zeznań stron i świadków, L. S. przed opuszczeniem miejsca stałego zameldowania nie założył własnej rodziny, nie pracował zawodowo, nie posiadał kluczy do budynku, jak również swoich osobistych rzeczy (oprócz ubrań), nie pomagał w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, nie ponosił kosztów związanych z utrzymaniem budynku mieszkalnego, był osobą chorą, nadużywającą alkoholu, a wcześniej wyżywienie, lekarstwa i ubezpieczenie zapewniała mu matka H. S. Organ odwoławczy tych dowodów nie poddał ocenie. Nie podjął również czynności mających na celu wyjaśnienie sytuacji osobistej L. S. po wyprowadzeniu z adresu stałego zameldowania. Pewnych informacji w tym zakresie dostarczył sam L. S. w złożonym odwołaniu. Mianowicie kilkukrotnie opisał P. S., z którą zamieszkał pod adresem czasowego meldunku, jako swoją "przyszłą żonę" (gdy we wcześniej składanych wyjaśnieniach twierdził, że jest ona jedynie jego koleżanką – a nie konkubiną). Jak wynika z odwołania, wyżej wymieniona opiekowała się L. S., opłacała mu składki na ubezpieczenie KRUS (do czego, wg odwołującego się, miała się zobowiązać przed organem pomocy społecznej), jak również odwiedzała wraz z nim jego rodzinę, tj. matkę i brata J. oraz drugiego brata S.

Przypomnieć warto, że obowiązkiem organu drugiej instancji jest nie tylko ocena prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, ale ponowne rozpoznanie sprawy w jej całokształcie. Wymogom powyższym Wojewoda nie sprostał. Zgodnie z art. 136 § 1 k.p.a. organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Sygnalizowana przez L. S. okoliczność pozostawania w związku z P. S. i plany co do dalszego wspólnego życia niewątpliwie powinny zostać przez organ odwoławczy zbadane i uwzględnione w stanie faktycznym sprawy. Wskazane kwestie mogą bowiem okazać się istotne z punktu widzenia spełnienia przesłanki trwałości opuszczenia miejsca pobytu stałego wynikającej z art. 35 ustawy. Zaniechanie organu w tym zakresie, jak również wskazane wyżej niepoddanie ocenie całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, należy uznać za naruszenie przepisów postępowania – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., czego nie dostrzegł Sąd pierwszej instancji. Sąd Wojewódzki powielił również naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. błędną wykładnię art. 35 w zw. z art. 25 ust. 1 ustawy, popełnione przez organ odwoławczy.

Uznając, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, jak również przyjmując, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny – działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. – uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję Wojewody z dnia 25 listopada 2019 r.

Wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organu drugiej instancji przy jednoczesnym pozostawieniu w nim rozstrzygnięcia Wójta stanowi, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, punkt wyjścia do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy w zakresie ustalenia, czy L. S. trwale opuścił miejsce pobytu stałego z zamiarem skoncentrowania swojego centrum życiowego w innym miejscu. Następnie organ winien dokonać subsumpcji danego, aktualnego stanu faktycznego pod określony przepis prawa materialnego, uwzględniając przedstawioną wyżej wykładnię art. 35 w zw. z art. 25 ust. 1 ustawy. Dokonana ocena zgromadzonego materiału dowodowego winna odpowiadać zasadzie swobody oceny dowodów określonej w art. 80 k.p.a. i znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 tej ustawy. Organ uwzględni całokształt zgromadzonego materiału dowodowego, a w razie konieczności uzupełni go – w szczególności co do kwestii codziennego funkcjonowania L. S. pod adresem S. [...]. Znamiennym jest bowiem, że nie przesłuchano w sprawie w charakterze świadka P. S., u której wyżej wymieniony zamieszkał pod wskazanym adresem.

Biorąc pod uwagę, że zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy winien brać pod uwagę stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie wydawania decyzji przez ten organ, to rzeczą Wojewody będzie również uwzględnienie aktualnej sytuacji osobistej L. S. z zakresie wynikającym z mających w sprawie zastosowania przepisów prawa materialnego. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że nie mogło odnieść zamierzonego skutku odwoływanie się w skardze kasacyjnej do dowodów zgłoszonych przez skarżącego we wnioskach z 10 lutego 2020 r. i 15 czerwca 2020 r. Skarżący wnosił, w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a., o dopuszczenie dowodów z: protokołu rozprawy z dnia [...] stycznia 2020 r., sygn. [...], odpisu skróconego aktu małżeństwa L. S. z [...] lutego 2020 r. oraz protokołu rozprawy z dnia [...] czerwca 2020 r., sygn. [...]. Przypomnieć wypada, że rolą sądów administracyjnych nie jest dokonywanie ustaleń faktycznych, a ocena, czy zaskarżony akt poprzedziło postępowanie wyjaśniające przeprowadzone w zgodzie z wymogami określonymi m.in. w art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. W niniejszej sprawie, stosownie do art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd pierwszej instancji kontrolując legalność zaskarżonej decyzji badał m.in., czy jest ona zgodna ze stanem prawnym i faktycznym w dacie rozstrzygania przez Wojewodę – [...] listopada 2019 r. Wszelkie późniejsze zdarzenia, jak zawarcie przez L. S. związku małżeńskiego i ewentualne skoncentrowanie na stałe swoich spraw życiowych w miejscu zamieszkania żony (w S.), nie miałyby zatem wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. Skoro w postępowaniu administracyjnym zakończonym zaskarżoną decyzją skarżący nie powołał się na powyższe okoliczność oraz dowody – z uwagi na oczywisty ich brak w dacie wydania zaskarżonej decyzji, to nie mógł skutecznie żądać, by to Sąd po raz pierwszy dokonywał ich oceny. Ani Sąd pierwszej instancji, ani obecnie rozpoznający sprawę Naczelny Sąd Administracyjny wbrew oczekiwaniom strony nie ma bowiem możliwości oceny tych kwestii, albowiem wykroczyłby wówczas poza zakres działania sądów administracyjnych określony w art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167). W ten sposób Sąd samodzielnie, tj. z pominięciem organów, poczyniłby ustalenia faktyczne w sprawie. Dodatkowo takie działanie Sądu pozbawiłoby strony możliwości wyrażenia swojego stanowiska. Niezależnie od powyższego wskazać trzeba, że wobec uchylenia zaskarżonej decyzji nadal otwarta pozostaje kwestia orzeczenia w przedmiocie wymeldowania L. S. z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego nr [...] w I. Powyższe dowody mogą zostać przez skarżącego zgłoszone w prowadzonym ponownie postępowaniu administracyjnym, a w dalszej kolejności podlegać będą ocenie organu.

O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego orzeczono na podstawie art. 200, art. 203 § 1 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. Zasądzono od organu na rzecz skarżącego kasacyjnie tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego łącznie kwotę 677 zł, na która składają się: 100 zł tytułem uiszczonego wpisu od skargi, 100 zł tytułem uiszczonego wpisu od skargi kasacyjnej, 100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku, 17 zł tytułem uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz wynagrodzenie pełnomocnika procesowego będącego adwokatem w kwocie 360 zł ustalone za udział w postępowaniu kasacyjnym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (§ 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie; Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a.