Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 91/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi M.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 30 listopada 2021 r. nr SKO.4114.474.2021 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 30 listopada 2021 r., znak: SKO.4114.474.2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpatrzeniu odwołania M. G., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", oraz art. 17 w związku z art. 23 i art. 24 ust. 1, ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej także w skrócie jako: "u.ś.r.", a także art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. 2018 r., poz. 570) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Zgierz z dnia 27 września 2021 r., nr GOPS.ŚR.523.76.2021 odmawiającą M. G. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. Ś.

Organ I instancji odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad M. Ś. z uwagi na to, że ze złożonego wniosku o przyznanie prawa do świadczenia wynika, że orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy KRUS (nr GI-34981810 z dnia 14 grudnia 2008 r.) określono datę powstania całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym na dzień 1 grudnia 2008 r., natomiast powstanie całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji na dzień 1 października 2002 r., a co za tym idzie nie zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., czyli niepełnosprawność nie powstała przed 18 rokiem życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Ponadto organ I instancji stwierdził, że M. Ś. jest osobą pozostającą w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Od powyższej decyzji M. G., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniosła odwołanie, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. w zw. z art. 23 i art. 27 k.r.i.o. wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 sierpnia 2021 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpoznaniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium, po przywołaniu treści art. 2, art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 i ust. 6 u.ś.r., w pierwszej kolejności stwierdziło, że przyjęta przez organ I instancji interpretacja art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest nieprawidłowa. W świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie ulega wątpliwości, że matka strony, urodzona w 1959 r., orzeczeniem z dnia 14 grudnia 2008 r. zaliczona została do osób niezdolnych do pracy w gospodarstwie rolnym i niezdolnych do samodzielnej egzystencji na stałe, przy czym trwała niezdolność do samodzielnej egzystencji występuje od 1 października 2002 r. Kolegium stwierdziło, że przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 dla określenia ich wpływu na sytuację prawną strony. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skutkiem tego orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osoba niepełnosprawna po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku. W ocenie Kolegium, organ I instancji wadliwie uznał, że skarżąca nie może uzyskać przedmiotowego świadczenia z tego względu, że nie można ustalić, kiedy powstała niepełnosprawność jej matki, w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wskazano, iż nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. W świetle przywołanego wyroku TK należy przyjąć, że nie ma znaczenia, kiedy powstała niepełnosprawność osoby znajdującej się pod opieką strony, a co za tym idzie należy uznać, że to kiedy powstała niepełnosprawność osoby znajdującej się pod opieką nie może stanowić podstawy do wydania decyzji odmownej.

Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że aby mogła być wydana decyzja pozytywna, czyli aby można było przyznać wnioskodawcy świadczenie pielęgnacyjne, muszą być spełnione wszystkie przesłanki pozytywne oraz nie mogą wystąpić przesłanki negatywne.

Z akt sprawy wynika, że matka skarżącej pozostaje jednak w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z akt sprawy wynika, że małżonek podopiecznej strony mimo, że mieszka ze swoja żoną (skarżąca nie mieszka ze swoją podopieczną na stałe, dojeżdża do niej ze swojego miejsca zamieszkania oddalonego o około 2 kilometry) to jednak z uwagi na to, że pracuje w gospodarstwie rolnym nie sprawuje nad żoną opieki. Mąż matki skarżącej mieszka razem z nią, niemniej jednak, nie zrezygnował z pracy – jest rolnikiem prowadzącym indywidualne gospodarstwo rolne, a wręcz przeciwnie, z uwagi na pracę zawodową opiekę nad jego żoną przejęła córka. Z akt sprawy wyraźnie wynika również, że mąż podopiecznej strony jest osobą zdrową, sprawną, nielegitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jedyną przeszkodą, dla której nie sprawuje opieki na swoją niezdolną do samodzielnej egzystencji żoną, jest wykonywana przez niego praca zawodowa. Organ wyjaśnił, że intencją ustawodawcy było zapewnienie środków utrzymania osobie w zamian za rezygnację z pracy zawodowej i podjęcie się opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem. A co za tym idzie nie można prowadzić takiej wykładni wskazanej przesłanki, która prowadziłaby w istocie do tego, że zobowiązany w pierwszej kolejności do opieki podmiot nie podejmuje się jej, gdyż nie chce zrezygnować z pracy, mimo że otrzymałby świadczenie, które rekompensowałoby mu zrezygnowanie z pracy, a świadczenie otrzymałaby córka.

Kolegium zwróciło jednocześnie uwagę na utrwalone orzecznictwo sądowe dotyczące tej przesłanki, które wskazuje, że osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Ponadto przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek, nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. W związku z powyższym, w ocenie Kolegium należało uznać, że okoliczności sprawy pozwalają na przyjęcie, że wskazana przesłanka negatywna ma miejsce w niniejszej sprawie.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, M. G., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zaskarżyła w całości decyzję organu II instancji, zarzucając naruszenie

A. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy

a. art. 128 oraz art. 23 i art. 27 k.r.i.o. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a u.ś.r. przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że córce, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;

b. art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a u.ś.r. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej M.Ś. nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nią, ponieważ jej mąż żyje i to na nim spoczywa obowiązek alimentacyjny w stosunku do żony;

c. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność, że osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, stanowi negatywną przesłankę do przyznania M. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

B. przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i bezpodstawne przyjęcie, że mąż niepełnosprawnej M. Ś. jest w stanie się nią opiekować, gdyż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy okoliczność ta nie została w ogóle zbadana i nie zostały w tym zakresie podjęte żadne działania zmierzające do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji zdrowotnej oraz zawodowej.

Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i ustalenie na rzecz M.G. świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 sierpnia 2021 r. na czas nieokreślony oraz o zwrot kosztów przedmiotowego postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że organy dokonały błędnej oraz pobieżnej oceny zebranego w sprawie materiału i nie zbadały szczegółowo przyczyn odstąpienia od opieki nad niepełnosprawną przez jej męża, albowiem mąż M. Ś. pracuje zawodowo i nie może przejąć opieki nad nią. Pełnomocnik skarżącej stwierdził, że dokonując wykładni przepisów u.ś.r. należy mieć na względzie cel regulacji zawartej we wskazanych przepisach – przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia. W sytuacji, gdy mąż nie jest w stanie sprawować opieki nad żoną, uznanie możliwości sprawowania opieki przez niego jest wyłącznie teoretyczne. Literalna wykładnia omawianych przepisów prowadzi więc do pozbawienia osób faktycznie sprawujących opiekę, a zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności, prawa do świadczenia alimentacyjnego. Akceptacja takiej wykładni prawa naruszałaby konstytucyjne zasady sprawiedliwości społecznej, nakaz ochrony i opieki nad rodziną, jak również wynikający z art. 71 ust. 1 Konstytucji, nakaz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Zastosowanie literalnej wykładni tego przepisu prowadziłoby w okolicznościach przedmiotowej sprawy do sytuacji, w której pomimo istnienia w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji członka rodziny, który chce i potrafi opiekować się niepełnosprawną matką, zostałby tej opieki pozbawiony, co jest niedopuszczalne. Zdaniem pełnomocnika skarżącej, skoro mąż osoby wymagającej opieki nie może jej sprawować, to należy rozważyć w dalszej kolejności możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r., w tym przez krewnych, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Wobec tego, skarżąca spełnia wszelkie przesłanki do przyznania jej świadczenia, tj. jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny oraz nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia w skrócie jako "p.p.s.a", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Skarga w niniejszym postępowaniu została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji w ramach wyżej wskazanego zakresu kognicji sądów administracyjnych wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja co do zasady odpowiada przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Zgierz odmawiająca M. G. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. Ś.

W kontrolowanej sprawie organ I instancji uznał, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad M. Ś. z uwagi na to, że nie zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., czyli niepełnosprawność nie powstała przed 18 rokiem życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Ponadto organ I instancji stwierdził, że M.Ś. jest osobą pozostającą w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium stwierdziło jednak, że przyjęta przez organ I instancji interpretacja art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest nieprawidłowa. W ocenie Kolegium nie ma bowiem znaczenia, kiedy powstała niepełnosprawność osoby znajdującej się pod opieką strony, a co za tym idzie należy uznać, że to kiedy powstała niepełnosprawność osoby znajdującej się pod opieką nie może stanowić podstawy do wydania decyzji odmownej. Zasadnicza przyczyną odmowy przyznania świadczenie pielęgnacyjnego jest pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim.

Problematyka rozważanego na gruncie rozpatrywanej sprawy świadczenia została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie pielęgnacyjne jest obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia zostały uregulowane w art. 17 u.ś.r.

Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Mając na uwadze wskazane wyżej unormowania i ustalony przez organy administracji stan faktyczny zgodzić się należy ze stanowiskiem Kolegium, że w niniejszej sprawie zostały spełnione dwie pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie z wnioskiem wystąpiła córka osoby wymagającej opieki stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a osoba, nad którą ma być sprawowana opieka legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w którym wskazano na konieczność stałej lub długotrwałej opieki pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (orzeczenie lekarza rzeczoznawcy KRUS nr GI-34981810 z dnia 14 grudnia 2008 r.), co jest w sprawie bezsporne.

W ocenie Sądu podzielić należy również stanowisko organu II instancji, że zaistniała negatywna przesłanka wykluczająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie fakt, iż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak ustaliły organy, mąż matki skarżącej mieszka razem z niepełnosprawną żoną, niemniej jednak, nie zrezygnował z pracy – jest rolnikiem prowadzącym indywidualne gospodarstwo rolne, a wręcz przeciwnie, z uwagi na pracę zawodową opiekę nad jego żoną przejęła córka. Z akt sprawy wyraźnie wynika również, że mąż podopiecznej strony jest osobą zdrową, sprawną, jedyną zaś przeszkodą, dla której nie sprawuje opieki na swoją niezdolną do samodzielnej egzystencji żoną, jest wykonywana przez niego praca zawodowa w gospodarstwie rolnym.

Językowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. prowadzi do wniosku, że ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym (Wyrok NSA z 23.01.2020 r., I OSK 2462/19, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej powoływana jako "CBOSA").

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie NSA, zgodnie z którym sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną osobę niż małżonek, lecz obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, w szczególności przez dziecko niepełnosprawnego małżonka, nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę. Przyznanie tegoż świadczenia możliwe jest także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale, co należy podkreślić, obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a opiekę tą - niejako w zastępstwie małżonka - sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki (tak przykładowo Wyrok NSA z 25.01.2021 r., I OSK 2103/20, CBOSA). Interpretacja art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. winna być oczywiście dokonywana bowiem łącznie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z art. 23 cyt. wyżej ustawy małżonkowie są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Stosownie zaś do art. 27 cyt. wyżej ustawy oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli.

Sąd w pełni podziela pogląd, że wbrew literalnemu brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. należy więc przyjąć, że sam fakt, że osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest jeszcze przesądzający o tym, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje innej osobie. Istnieją bowiem sytuacje, w których pomimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny. Wykładnia ta umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale, co należy ponownie podkreślić, tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli (zob. wyrok WSA w Łodzi z 28.04.2022 r., II SA/Łd 868/21, CBOSA). Mając na uwadze powyższe rozważania, zdaniem Sądu materiał dowodowy zebrany w sprawie uzasadnia jednak przyjęcie tezy, że po stronie S. Ś. - małżonka osoby wymagającej opieki, nie zachodzą obiektywne przeszkody uniemożliwiające sprawowanie opieki nad żoną wynikające np. ze stanu jego zdrowia lub wieku. W tym zakresie, w ocenie Sądu, należy uznać, że organy administracji przeprowadziły wyczerpujące ustalenia wbrew zarzutom skargi. Mąż niepełnosprawnej jest aktywny zawodowo, prowadzi gospodarstwo rolne, nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Fakt niesprawowania opieki wynika li tylko z jego decyzji i z pewnością brak jest podstaw do twierdzenia, że niemożność sprawowania opieki ma charakter obiektywny. Powyższa okoliczność wyłącza więc możliwość ubiegania się o świadczenie osób zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności, w tym wypadku skarżącej. W ocenie Sądu małżonek niepełnosprawnej ma bowiem obiektywnie możliwość sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną, a fakt niesprawowania opieki podyktowany jest jedynie decyzją męża, który pracuje w gospodarstwie rolnym. Co prawda należy przyznać rację pełnomocnikowi skarżącej, że organ nie zbadał sytuacji zdrowotnej męża niepełnosprawnej, ale w ocenie Sądu już sam fakt prowadzenia przez niego gospodarstwa rolnego może prowadzić do wniosków, że byłby w stanie świadczyć pomoc żonie. Z tego też względu okoliczność ta nie ma zdaniem Sądu znaczenia z punktu widzenia rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że organy prawidłowo odmówiły przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż niezależnie od rodzaju zastosowanej wykładni spornego art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., czy to ograniczenia się do jego wykładni językowej, czy też sięgnięcia do wykładni celowościowej, brak było podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Małżonek niepełnosprawnej nie legitymuje się bowiem orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z drugiej zaś strony obiektywnie jest w stanie zapewnić opiekę.

Końcowo zgodzić się należy z Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Łodzi, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż do ukończenia 25 roku życia, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443) orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W rezultacie, jak prawidłowo wywiodło Kolegium, organ I instancji nie mógł odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie skorzystał z tej możliwości. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jak wadliwie uczynił to organ I instancji, jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które mają obowiązek działać na podstawie przepisów obowiązującego prawa.

Podsumowując powyższe rozważania stwierdzić trzeba, że postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie kontrolowanych w sprawie decyzji zostało co do zasady przeprowadzone przez organy obu instancji zgodnie z wymogami art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 K.p.a., a drobne uchybienia wskazane wyżej nie miały wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Ustalony w sprawie stan faktyczny, na podstawie kompletnego materiału aktowego sprawy należy ocenić jako prawidłowy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a. organ wyjaśnił wszystkie przesłanki natury faktycznej i prawnej, które zadecydowały o jej wydaniu.

Z tych wszystkich względów podniesione w skardze zarzuty nie mogły zostać uwzględnione. Sąd, nie stwierdziwszy podstaw do uchylenia wydanej w sprawie decyzji, zobowiązany był oddalić skargę.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

E.S.