Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 943/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-10-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 35, art. 28
journal: Dz.U. 2010 nr 217 poz 1427
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Rząsa, Sędziowie sędzia WSA Anna Szymańska,, sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Protokolant spec. Karolina Nawrocka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2016 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 35 ustawy z dnia [...] września 2010 r. o ewidencji ludności ( t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 388. ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania A. R., utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...], o wymeldowaniu A. R. z pobytu stałego z nieruchomości nr [...] w miejscowości R., gm. K.. W uzasadnieniu decyzji podano, iż w dniu [...] lipca 2014 r. na wniosek J. R. zostało wszczęte postępowanie o wymeldowanie A. R. z pobytu stałego z budynku nr [...] w miejscowości R., gm. K.. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Wójt Gminy K. w dniu [...] sierpnia 2014 r. wydał decyzję o wymeldowaniu ww. z miejsca pobytu stałego. Na skutek odwołania A. R. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2014 r. uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego. Po przeprowadzeniu dodatkowego postępowania wyjaśniającego Wójt Gminy K. ponownie ww. decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. orzekł o wymeldowaniu ww. osoby z miejsca pobytu stałego. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2015 r., po rozpatrzeniu odwołana A. R. uchylił decyzję Wójta Gminy K. i umorzył postępowanie w I instancji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wójt Gminy K. decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. orzekł o wymeldowaniu A. R. z pobytu stałego z nieruchomości nr [...] w miejscowości R., gm. K.. Wojewoda [...] uznał, że nie ma podstaw do uwzględnienia odwołania A. R. wniesionego od decyzji I instancji. Organ wskazał, że w sprawie ustalono następujący stan faktyczny. J. R. we wniosku o wymeldowanie z dnia [...] lipca 2014 r. i w piśmie z dnia [...] listopada 2015 r. wyjaśnił, że A. R. nie zamieszkuje w miejscu zameldowania, natomiast przebywa w mieszkaniu socjalnym, które otrzymała z Urzędu Gminy, tj. w budynku nr [...] w miejscowości S.. Wymieniona opuściła miejsce pobytu stałego trwale i dobrowolnie. A. R. do protokołu w dniu [...] sierpnia 2014 r. oświadczyła, że nie dokona dobrowolnie wymeldowania z pobytu stałego, ponieważ w budynku nr [...] w miejscowości R., gm. K. znajdują się jej rzeczy. Opuszczając nieruchomość zabrała ze sobą tylko najpotrzebniejsze rzeczy. Wskazała, że po wyprowadzce często przebywała w miejscu stałego zameldowania nawet po kilka dni. W dowołaniu z dnia [...] września 2014 r. stwierdziła, że budynku nr [...] w m. R., gm. K. nie opuściła dobrowolnie, a od dnia [...] sierpnia 2014 r. właściciel posesji utrudnia jej do niego dostęp. Przesłuchany w charakterze świadka A. R. (zamieszkujący w budynku nr [...] w miejscowości R., gm. K.) zeznał w dniu [...] sierpnia 2014 r., że A. R. nie mieszka w miejscu stałego zameldowania, a jedynie przyjeżdża w odwiedziny. Również P. K. (zamieszkujący w budynku nr [...] w miejscowości potwierdził powyższe informacje. W dnu [...] grudnia 2014 r. w nieruchomości nr [...] w miejscowości R., gm. K. zostały przeprowadzone oględziny budynku, które wykazały, że nie ma w nim rzeczy osobistych codziennego użytku należących do A. R.. Jedynie w jednym pomieszczeniu stwierdzono kilka sztuk bielizny i kilka ubrań. Syn wymienionej oświadczył, że matka z nimi nie mieszka. Do akt sprawy dołączono wyrok Sądu Rejonowego w P. I Wydział Cywilny z dnia [...] stycznia 2006 r., sygn. akt [...], orzekający w pkt I eksmisję A. R. wraz ze wszystkimi rzeczami z budynku położonego na nieruchomości nr [...] w miejscowości R., gm. K., w pkt II przyznającym A. R. uprawnienia do lokalu socjalnego, w pkt III nakazującym wstrzymanie wykonanie eksmisji do czasu złożenia przez Gminę K. ofert zawarcia umowy o najem lokalu socjalnego oraz kopię wyroku Sądu Okręgowego w O. - Wydział I Cywilny z dnia [...] maja 2005 r. sygn. akt [...] orzekającego rozwód związku małżeńskiego między J. R. a A. R. bez orzekania o winie rozkładu pożycia. Wojewoda [...] wskazał, iż pismem z dnia [...] stycznia 2016 r. wezwał A. R. do dostarczenia dokumentów, które potwierdziłyby, że nie opuściła ona miejsca zameldowania trwale i dobrowolnie i jest jej utrudniane wejście do budynku. W piśmie z dnia [...] stycznia 2016 r. A. R. wyjaśniła, że nie posiada kluczy do drzwi wejściowych, a fakt utrudniania jej dostępu do nieruchomości wielokrotnie zgłaszała dzielnicowemu. Podniosła również, że wniosła do sądu z wnioskiem o przywrócenie naruszonego posiadania. Organ wskazał iż wyrok w sprawie przywrócenia naruszonego posiadania zapadł [...] listopada 2004 r., sygn. akt [...], a więc na długo przed wskazaną przez wymienioną datą [...] listopada 2014 r., w której, jak twierdzi, został jej uniemożliwiony dostęp do budynku. Z przedłożonego przez A. R. zaświadczenia z dnia [...] stycznia 2016 r. wydanego przez Komendę Powiatową Policji w M., wynika, że wymieniona w dniu [...] czerwca 2015 r. i w dniu [...] grudnia 2015 r. zgłaszała na policji, że jej były mąż nie chce jej wpuścić do domu. Wojewoda wyjaśnił, że w myśl art. 35 ustawy o ewidencji ludności, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 (właściwy ze względu na położenie nieruchomości), wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2 (dysponujących tytułem prawnym do lokalu), decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Dodał, że w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić tylko wtedy, gdy dana osoba fizycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Przesłankami wymeldowania są więc tylko okoliczności faktyczne, nie zaś kwestie materialnoprawne, których rozstrzygnięcie mogłoby być przedmiotem postępowania przed sądem lub innym organem. Przy ustalaniu przesłanek wymienionych w tym przepisie należy mieć na uwadze, że tak zameldowanie jak i wymeldowanie z miejsca stałego pobytu ma charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy. Jeżeli osoba opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego i nie dopełnia obowiązku wymeldowania się, decyzję w tej sprawie musi podjąć właściwy organ gminy. W ocenie Wojewody ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że A. R. nie mieszka w miejscu zameldowania i opuściła je trwale i dobrowolnie. Ustalono to na podstawie wyjaśnień J. R., zeznań świadków – A. R. i P. K., oględzin budynku nr [...] w miejscowości R., gm. K., które wykazały, że nie ma tam rzeczy codziennego użytku należących do A. R. oraz wyjaśnień samej odwołującej, która potwierdziła, że w miejscu zameldowania na pobyt stały nie mieszka i jak twierdzi nie jest do niego wpuszczana od listopada 2014 r. W orzecznictwie wyrażono pogląd, że w sytuacji, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela (współwłaściciela), to o dobrowolnym opuszczeniu lokalu w rozumieniu powołanego przepisu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, umożliwiających powrót do lokalu lub gdy podjęte środki okazały się nieskuteczne (por. wyroki NSA w sprawach o sygn. akt: V SA 1424/99, V SA 108/00, V SA 3078/00). Nie jest dobrowolnym jedynie takie opuszczenie lokalu, do którego strona została zmuszona, jeżeli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym. Wojewoda stwierdził, iż w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie można uznać, aby przesłanka braku dobrowolności w opuszczeniu miejsca zameldowania na pobyt stały została spełniona. A. R. po opuszczeniu miejsca stałego zameldowania w 2014 r. zamieszkała w budynku nr [...] w miejscowości S. i nadal przebywa pod tym adresem. Natomiast do budynku nr [...] w miejscowości R., gm. K. nie ma dostępu (nie posiada kluczy) i nie podjęła żadnych kroków prawnych, aby taki dostęp uzyskać, przy czym dwukrotne zgłoszenie przez A. R. powyższej kwestii na policję, nie doprowadziło do ponownego zamieszkania wymienionej pod wskazanym adresem. Organ wyjaśnił, że ewidencja ludności służy rejestracji danych o miejscu rzeczywistego pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego. Jeżeli A. R. ponownie zamieszka w budynku nr [...] w miejscowości R., gm. K., będzie miała prawo, a nawet obowiązek dokonania czynności zameldowania, zgodnie z charakterem pobytu. Obecnie jej obowiązkiem jest zameldować się w miejscu, w którym obecnie przebywa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. R. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7, 77, 80, 107 k.pa, co mało istotny wpływ na wynik sprawy, podnosząc, że w toku postępowania były brane pod uwagę dowody tylko podane przez jej byłego męża J. R.. Dodała, że nie opuściła dobrowolnie miejsca stałego pobytu, tylko pod przymusem i groźbami ze strony jej byłego męża, który pozbawia jej godności jako człowieka i osoby niepełnosprawnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji był przepis art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 388 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą, zgodnie z którym organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Przy ustalaniu przesłanek wymienionych w tym przepisie należy mieć na uwadze, że tak zameldowanie jak i wymeldowanie z miejsca stałego pobytu ma charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy. Tym samym nie rodzi ono ani też nie niweczy żadnych praw rzeczowych bądź obligacyjnych do określonego lokalu. Realizacji tych praw można natomiast dochodzić na drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym. Jeżeli zatem dana osoba opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego i nie dopełnia obowiązku wymeldowania się, decyzję w tej sprawie musi podjąć właściwy organ gminy. Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy, pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Na definicję pojęcia "pobyt stały" składają się zatem dwa elementy: fakt zamieszkiwania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem i zamiar stałego tam przebywania. Zamieszkanie pod danym adresem nieodparcie łączy się z koncentracją życia zamieszkującego w tym miejscu. Abstrahując od samego faktu przebywania, nocowania czy wypoczywania w danym lokalu, o skoncentrowaniu spraw w tym miejscu świadczy pozostawienie w nim rzeczy osobistych i innych należących do konkretnej osoby, przygotowywanie i spożywanie posiłków, przyjmowanie gości, czy odbieranie korespondencji. Zatem, dla zaistnienia przesłanek pobytu stałego, konieczne jest dowiedzenie, że dana osoba fizyczna przebywa w konkretnym lokalu z zamiarem przebywania, o czym świadczy skupienie centrum życiowego w tym miejscu. Opuszczenie natomiast miejsca stałego pobytu następuje wówczas, gdy dana osoba nie zamieszkuje w konkretnym lokalu, nie przebywa tam, nie posiada swoich rzeczy, co świadczy o koncentracji centrum życiowego w innym miejscu, a na zachowanie takie wskazują okoliczności nie budzące wątpliwości. Wskazać należy, że istota postępowania ewidencyjnego sprowadza się do ustalenia, czy dana osoba przebywa, czy nie przebywa w lokalu, w którym jest zameldowana. Zasadnicze znaczenie ma więc ustalenie przez organ administracji publicznej, że osoba ta faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że przesłanka wymeldowana z lokalu zachodzi wtedy, gdy jego opuszczenie ma charakter trwały i dobrowolny. O takim opuszczeniu można co do zasady mówić wówczas, gdy osoba trwale zerwała więź z dotychczasowym miejscem zamieszkania, koncentrując swoje centrum życiowe w innym miejscu (por. wyroki NSA: z dnia 10 maja 2007 r. sygn. akt II OSK 722/06 i z dnia 16 stycznia 2013 r. sygn. akt II OSK 1713/11; dostępne na stronie w CBOSA). W rozpoznawanej sprawie okolicznością bezsporną jest, że prawomocnym wyrokiem z dna [...] stycznia 2006 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w P. I Wydział Cywilny orzekł eksmisję A. R. wraz ze wszystkimi swoimi osobami i rzeczami prawa jej reprezentującymi z budynku mieszkalnego położonego na nieruchomości S. R. w R. nr [...]. Jednocześnie Sąd przyznał skarżącej uprawnienie do lokalu socjalnego na terenie Gminy K.. Miejscem zamieszkania skarżącej od dnia [...] czerwca 2016 r. jest lokal socjalny w miejscowości [...] przydzielony jej przez Gminę K. w wykonaniu ww. wyroku Sądu Rejonowego w P.. Zaważyć należy, że prawomocny wyrok eksmisyjny ma w rozpoznawanej sprawie kluczowe znaczenie. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 8 marca2012 r., sygn. akt II OSK 1515/10, prawomocny wyrok sądu powszechnego orzekający eksmisję potwierdza zaistnienie przesłanki "opuszczenia miejsca pobytu stałego" z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Natomiast NSA w wyroku z dnia 15 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2143/10, stwierdził, że z uwagi na prawomocny wyrok nakazujący eksmisję ewentualne powództwo o przywrócenie posiadania nie mogłoby doprowadzić do uwzględnienia tego powództwa, bowiem skarżący nie dysponuje żadnymi środkami prawnymi, które mogłyby doprowadzić do przywrócenia jemu posiadania przedmiotowego lokalu. W tej sytuacji zamiar skarżącej powrotu do przedmiotowego lokalu nie może mieć żadnego wpływu na wynik sprawy. Powyższe wyroki co prawda zapadły w okresie obowiązywania ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.), jednak są one aktualne na gruncie obecnie obowiązującej ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, w tym art. 35 stanowiącego odpowiednik art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W przypadku istnienia wyroku eksmisyjnego nie jest zatem zasadne badanie przesłanki dobrowolności. Wyrok eksmisyjny, nakazujący skarżącej opróżnienie, opuszczenie i wydanie lokalu mieszkalnego pozostaje w oczywistej sprzeczności z zaistnieniem obu warunków, jakie muszą być spełnione dla zdefiniowania pojęcia "pobyt stały". Sytuacja uprawomocnienia się wyroku eksmisyjnego wyklucza bowiem zarówno fakt zamieszkiwania, jak i zamiar przebywania pod adresem, względem którego orzeczono eksmisję. Biorąc pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Sąd podzielił stanowisko organów, że zachodziły podstawy do wmeldowania skarżącej z przedmiotowego lokalu. Skarżąca w przedmiotowym budynku nie przebywa co najmniej od dnia zamieszkania w przydzielonym jej lokalu socjalnym, w którym obecnie koncentruje swoje centrum życiowe. Z ustaleń organów wynika też, że w spornym lokalu brak jest rzeczy codziennego użytku należących do skarżącej, przy czym sama przyznała, że w miejscu zameldowania na pobyt stały nie mieszka i nie jest do niego wpuszczana od listopada 2014 r. Wskazane powyżej okoliczności potwierdzają, że brak decyzji o wymeldowaniu powodowałby utrzymanie fikcyjnego stanu faktycznego i prawnego, naruszając tym samym sens i wiarygodność ewidencji ludności (vide: wyrok NSA z 25.10.2005 r., II OSK 127/05, wyrok WSA w Opolu z 11.03.2008 r., II SA/Op 31/08, wyrok WSA w Bydgoszczy z 2.08.2011 r., sygn. akt II SA/Bd 613/11; dostępne na stronie: nsa.gov.pl). Ewidencja ludności służy bowiem jedynie do odzwierciedlenia stanu faktycznego i dostarcza wiedzy o rzeczywistym miejscu pobytu obywateli. Wynika to wprost z art. 28 ust. 4 ustawy, zgodnie z którym zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi, organy obu instancji sprostały obowiązkom wynikającym z art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. prowadząc w niniejszej sprawie postępowanie wyjaśniające, którego wyniki, jak i motywy wydanych rozstrzygnięć znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniach decyzji sporządzonych zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.