Wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt III RN 2/00
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 2000-07-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 609  Gospodarka wodna, w tym ochrona wód, budownictwo wodne, melioracje, zaopatrzenie w wodę
Powołane przepisy: article: art. 50 ust. 1-2
journal: Dz.U. 1974 nr 38 poz. 230
law: Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne.
Teza: Pięcioletni termin, o którym mowa w art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne /Dz.U. nr 38 poz. 230 ze zm./, nie ma zastosowania do nakazania właścicielowi przywrócenia gruntu do stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, a gdy to jest gospodarczo nieuzasadnione - do nałożenia obowiązku zapłaty odszkodowania /art. 50 ust. 2 Prawa wodnego/.

TEZY

Pięcioletni termin, o którym mowa w art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne /Dz.U. nr 38 poz. 230 ze zm./, nie ma zastosowania do nakazania właścicielowi przywrócenia gruntu do stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, a gdy to jest gospodarczo nieuzasadnione - do nałożenia obowiązku zapłaty odszkodowania /art. 50 ust. 2 Prawa wodnego/.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy ze skargi Jerzego Jana L. na decyzję Wojewody L. z dnia 27 kwietnia 1998 r., (...) w przedmiocie stosunków wodnych na gruncie na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Lublinie z dnia 22 kwietnia 1998 r. I SA/Lu 696/98 - uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę NSA OZ w Lublinie do ponownego rozpoznania.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu Rejonowego w L. decyzją z dnia 30 stycznia 1998 r., wydaną na podstawie art. 50 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne /Dz.U. nr 38 poz. 230 ze zm.- powoływanej nadal jako: Prawo wodne/ oraz art. 104 Kpa, orzekł, iż brak jest możliwości przywrócenia do stanu poprzedniego stosunków wodnych na terenie, stanowiących własność Jerzego L. działek nr 590, nr 591, nr 592 i nr 698, które położone są przy rowie melioracyjnym w miejscowości M. W wyniku odwołania Jerzego L., Wojewoda L. decyzją z dnia 27 kwietnia 1998 r. uchylił zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji i zobowiązał Wiesława W. - użytkownika działki nr 586 do usunięcia przegrody w postaci podkładu kolejowego, który ułożony został w poprzek rowu melioracyjnego "S-K", powyżej sadzawki usytuowanej na tej działce. Jednocześnie Wojewoda L. stwierdził, że nie jest możliwe nałożenie na Wiesława W. obowiązku likwidacji sadzawki na działce nr 586 i na Wiesława K. obowiązku likwidacji istniejącego przepustu na rowie w obrębie działki nr 588, a na właścicieli pozostałych działek przyległych do rowu "S-K" obowiązku przywrócenia jego parametrów do stanu poprzedniego. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia, Wojewoda L. stwierdził, że podniesienie poziomu wody, w wyniku ułożenia przez Wiesława W. podkładu kolejowego, wydłuża okres występowania podwyższonego stanu wody w rowie melioracyjnym oraz w obszarze jego oddziaływania i dlatego konieczne było zobowiązanie Wiesława W., jako użytkownika działki nr 586, do usunięcia istniejącej przegrody na trasie spływu wód rowem melioracyjnym. Natomiast fakt istnienia sadzawki w obrębie działki Wiesława W. oraz przepustów w obrębie działki Wiesława K. nie może być przedmiotem ingerencji organu, ponieważ stan ten trwa od ponad pięciu lat i korzysta z ochrony prawnej przewidzianej w art. 50 Prawa wodnego. Ponadto, zły stan rowu melioracyjnego "S-K" jest następstwem zaniechania jego konserwacji w 1991 r.

Naczelny Sąd Administracyjny (...) wyrokiem z dnia 22 kwietnia 1999 r. /II SA/Lu 698/98/ oddalił skargę Jerzego L. na powyższą decyzję Wojewody L. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził, że wprawdzie z ustaleń organu administracji w niniejszej sprawie wynika, że Wiesław W. przez wybudowanie sadzawki zmienił stan wody na gruncie, co spowodowało podniesienie poziomu wody w rowie melioracyjnym, a w konsekwencji także szkodliwie oddziałuje między innymi na przyległe nieruchomości, co zobowiązuje organ administracyjny do nakazania właścicielowi gruntu przywrócenie do stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub do zapłaty odszkodowania /art. 50 Prawa wodnego/, ale: "powyższa regulacja ma jednak zastosowanie, gdy od zmiany dotychczasowego stanu wody na gruncie upłynęło nie więcej niż 5 lat. Z upływem tego okresu dokonana zmiana stanu wody na gruncie utrwaliła się i korzysta z ustawowej ochrony (...)", a sytuacja taka ma miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego pismem z dnia 7 stycznia 2000 r. (...) wniósł rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego (...), zarzucając temu wyrokowi rażące naruszenie: po pierwsze - art. 2, art. 64 ust. 2, art. 74 ust. 2 i ust. 4 Konstytucji RP w związku z art. 41 ust. 2 i art. 50 ust. 1 i ust. 2 Prawa wodnego oraz w związku z art. 13 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska /t.j. Dz.U. 1994 nr 49 poz. 196 ze zm. powoływanej nadal jako: ustawa o ochronie środowiska/ i z art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych /Dz.U. nr 16 poz. 78 powoływanej nadal jako: ustawa o ochronie gruntów/, a to wobec przyjęcia, że upływ pięciu lat od wprowadzenia zmiany stanu wody na gruncie, także w wypadku, gdy zmiana taka powoduje szkody na gruntach sąsiednich, w każdym wypadku wyklucza dopuszczalność zastosowania środków przewidzianych w art. 50 ust. 2 Prawa wodnego: po drugie - art. 7, art. 10, art. 11, art. 61 par. 4, art. 77 par. 1 Kpa, wobec braku dostatecznego zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz wobec braku ustalenia wszystkich podmiotów zobowiązanych do zapewnienia drożności rowu melioracyjnego, mającego chronić przed degradacją grunty rolne, co dotyczy w szczególności braku udziału w postępowaniu Spółki Wodnej w M., na której ciążył i nadal ciąży obowiązek prowadzenia racjonalnej gospodarki wodnej na terenach, na których położona jest także nieruchomość skarżącego; oraz po trzecie art. 27 ust. 1 w związku z art. 22 ustawy o NSA, wobec braku wskazania na okoliczności, które mogły uzasadniać oddalenie skargi. W konsekwencji, w rewizji nadzwyczajnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu (...) do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że z art. 50 ust. 1 w związku z art. 41 ust. 2 Prawa wodnego wynika, iż każda zmiana stosunków wodnych na gruncie, która okaże się szkodliwa dla gruntów sąsiednich, powinna być uznana za bezprawną, co powinno spowodować zastosowanie środków prawnych określonych w art. 50 ust. 2 Prawa wodnego. Równocześnie w rewizji nadzwyczajnej wyrażony został pogląd prawny, wedle którego: "Norma ta nie przewiduje żadnego ograniczenia w czasie stosowania przewidzianych w niej środków kompensacyjnych i prewencyjnych. W szczególności nie wynika z niej, by uprawnienie do zastosowania tych środków wygasło po upływie 5 lat od wprowadzenia zmian stanu wody na gruncie, które w sposób szkodliwy oddziaływają na nieruchomości sąsiednie". Natomiast ograniczenie dochodzenia roszczeń odszkodowawczych, w związku ze szkodą będącą następstwem bezprawnej zmiany stanu wody na gruncie, wynika z art. 40 Prawa wodnego. Ponadto, w uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej zarzucono, że w rozpoznawanej sprawie organy administracyjne naruszyły swe obowiązki wynikające z art. 66 pkt 6 ustawy o ochronie środowiska, ponieważ nie zbadały, czy w danym wypadku zapewniono sprawne funkcjonowanie urządzeń melioracyjnych mających służyć ochronie środowiska, co powinny zapewnić spółki wodne /art. 108 w związku z art. 111 par. 2 Prawa wodnego/.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.

W art. 50 ust. 1 Prawa wodnego sformułowana została norma prawna, która skierowana jest do właściciela gruntu i zakazuje mu wprowadzania zmiany stanu wody, jaki na tym gruncie istnieje już co najmniej od pięciu lat, w sytuacji, gdy: "taka zmiana mogłaby szkodliwie r oddziaływać na nieruchomości sąsiednie". Równocześnie jednak, w art. 50 ust. 2 Prawa wodnego sformułowana została norma kompetencyjna, w myśl której, jeżeli zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na nieruchomości sąsiednie albo na gospodarkę wodną, to wówczas na właściwym organie administracji publicznej - wójcie lub burmistrzu /prezydencie miasta/ ciąży - nie ograniczony w czasie - obowiązek nakazania właścicielowi gruntu przywrócenie do stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, a w sytuacji, gdy okaże się to gospodarczo nieuzasadnione, nałożenia na właściciela gruntu obowiązku zapłaty odszkodowania. Dlatego słuszny okazał się podniesiony w rewizji nadzwyczajnej zarzut, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego błędnie wywiedziono, jakoby właściwy organ administracji publicznej mógł korzystać z kompetencji określonej w art. 50 ust. 2 Prawa wodnego tylko wtedy: "gdy od zmiany dotychczasowego stanu wody na gruncie upłynęło nie więcej niż 5 lat Z upływem tego okresu dokonana zmiana stanu wody na gruncie utrwaliła się i korzysta z ustawowej ochrony". Trafny jest również podniesiony w rewizji nadzwyczajnej zarzut, że w toku postępowania w rozpoznawanej sprawie nie wyjaśniono, dlaczego w postępowaniu tym nie uczestniczyła również w charakterze strony Spółka Wodna w M., na której ciążył obowiązek właściwego utrzymania i eksploatacji urządzeń wodnych na tym terenie /art. 108 oraz art. 110 - art. 111 Prawa wodnego oraz art. 7, art. 10, art. 61 par. 4 i art. 77 par. 1 Kpa w związku z art. 59 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm. - powoływanej nadal jako: ustawa o NSA/.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. /Dz.U. nr 78 poz. 483/ oraz art. 393[13] par. 1 Kpc w związku art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, (...) /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./ orzekł jak w sentencji.