Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1674/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-05-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 31zo ust. 8
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 czerwca 2021 r. sygn. akt III SA/Gl 356/21 w sprawie ze skargi A na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: Sąd I instancji, WSA) wyrokiem z 29 czerwca 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 356/21 oddalił skargę A (dalej: strona, Spółka) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z 29 stycznia 2021 w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Skargę kasacyjną – stosownie do treści art. 173 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) – wniosła Spółka, a zaskarżając wyrok w całości, zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy; tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 31zo ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, i innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020.1842 ze zm.; dalej: ustawa COVID-19), polegające na nienależytym wykonaniu przez Sąd I instancji obowiązku kontroli, skutkujące oddaleniem skargi i nieuchyleniem decyzji pomimo jej wydania przez organ II instancji z naruszeniem przepisu prawa materialnego mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a polegający na dokonaniu przez organ błędnej wykładni wskazanego przepisu prawa materialnego, który stanowił podstawę zaskarżonej decyzji, polegającej na uznaniu przez organ, iż warunkiem udzielenia ulgi w opłacaniu składek jest wpis właściwego kodu PKD jako rodzaju działalności przeważającej w rejestrze Regon;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2021.423 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) w zw. z art. 136 § 1 k.p.a. w zw. z art. 31zo ust. 8 ustawy COVID-19, polegające na nienależytym wykonaniu przez Sąd I instancji obowiązku kontroli, skutkujące oddaleniem skargi i nieuchyleniem decyzji pomimo jej wydania przez organ II instancji z naruszeniem przepisów postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na nieprzeprowadzeniu przez organ postępowania zmierzającego do ustalenia rzeczywistego rodzaju prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności przeważającej.

3. art. 106 § 3 p.p.s.a., a które miało istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, polegające na nieprzeprowadzeniu dowodu z wydruku ze strony internetowej https://ivs.travel/, na okoliczność rodzaju prowadzonej przeważającej działalności gospodarczej przez skarżącego;

4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7 i art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s. w zw. z art. 31zo ust. 8 ustawy COVID-19 polegające na nienależytym wykonaniu przez Sąd I instancji obowiązku kontroli, skutkujące oddaleniem skargi i nieuchyleniem decyzji pomimo jej wydania przez organ z naruszeniem przepisów postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez brak wydania decyzji kasatoryjnej w sprawie, w sytuacji, w której decyzja organu została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części, co doprowadziło do naruszenia zasady prawdy obiektywnej oraz prawa strony do powoływania dowodów w postępowaniu.

Mając na uwadze powyższe zarzuty zażądano uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenia na rzecz Spółki zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W motywach wskazano argumenty przemawiające za uwzględnieniem skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ zażądał oddalenia skargi kasacyjnej i zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej; natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy naruszenia przepisów postępowania, ale tylko takiego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W orzecznictwie NSA wielokrotnie zwracano uwagę, że zarzuty oparte na podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. powinny wykazać, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Tak więc kasator powinien wykazać i uzasadnić, że wojewódzki sąd administracyjny nieprawidłowo odczytał normę prawną wynikającą z treści przepisu prawa materialnego bądź mylnie zrozumiał treść przepisu prawa materialnego. W każdym więc z tych przypadków chodzi o sytuację, gdy wykładnia dokonana przez sąd jest nie do przyjęcia w kontekście logiczno-językowym, pozostałych przepisów prawa lub celu, w jakim został wprowadzony dany przepis. Natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu dlaczego powinien być zastosowany (zob. wyrok NSA z 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2735/15; wyrok NSA z 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II FSK 1342/15; wyrok NSA z 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2668/15, niepubl.).

W rozpoznawanej skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty oparte na obydwu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a. W pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii naruszenia prawa procesowego, gdyż stosowanie norm materialnych może być oceniane wówczas, kiedy prawidłowo został ustalony stan faktyczny w następstwie niewadliwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego.

W dalszej kolejności – stosownie do treści argumentacji zawartej w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 1893/14 – wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej i sformułowanymi w niej zarzutami (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że nie można korygować zarzutów i ingerować w ich konstrukcję, o czym niżej.

Uwzględniając powyższe wskazać należy, że nie zasługuje na uwzględnienie najdalej idący zarzut nr 4 petitum skargi kasacyjnej wskazujący na nienależyte wykonywanie przez Sąd I instancji funkcji kontrolnych. Trafnie określono w motywach zaskarżonego wyroku jej zakres (patrz str. 4 motywów) – vide treść art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2021.157 ze zm.; dalej: p.u.s.a.) oraz art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a.

Strona – tak na etapie postępowania administracyjnego, jak też sądowoadministracyjnego – nie była pozbawiona możliwości "prawa (...) do powołania dowodów w postępowaniu". Wykazał to w motywach Sąd I instancji, a także ZUS w odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny pragnie wskazać, że Spółka – w toku postępowania administracyjnego – mogła wykazać rzeczywisty przedmiot działalności innymi dowodami tj. za pomocą faktur, rachunków lub zeznań pracowników Spółki (składając odpowiednie wnioski dowodowe), czego nie uczyniła. Postępowanie wyjaśniające to nie tylko domena ZUS lecz także strony, która winna wykazać podstawę swoich żądań i zaoferować przeprowadzenie dowodów, które pozwalają urzeczywistnić zasadę prawdy obiektywnej. O ile w początkowej fazie postępowania administracyjnego strona mogła nie być zorientowana co do kierunku postępowania dowodowego, to po wydaniu decyzji z 1 grudnia 2020 r. miała – biorąc pod uwagę wskazaną podstawę prawną i uzasadnienie – możliwość zorientowania się, co należy udokumentować (zwłaszcza że korzystała z profesjonalnego pełnomocnika). Trudno też odnieść się do zarzutu braku "przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części", bowiem nie uściśla się tego w motywach skargi kasacyjnej.

Nie zasługuje – w tym kontekście – na uwzględnienie zarzut nr 3 petitum skargi kasacyjnej, który w odpowiedzi na skargę kasacyjną został określony jako "nie mający znaczenia dowód z wydruku ze strony internetowej" zwłaszcza, że załączony tekst w języku angielskim nie został przetłumaczony na język polski.

Reasumując należy stwierdzić, że jeżeli Spółka nie wykonała obowiązku zgłoszenia danych zgodnych z prawdziwym stanem rzeczy i nie zadbał o to, aby w rejestrach zostały ujawnione prawidłowe dane, to ponosi ryzyko z tym związane w postaci braku możliwości skorzystania z uprawnień przewidzianych Tarczą Antykryzysową. Tak więc interpretacja, że weryfikacja oświadczeń przedsiębiorców o rodzaju przeważającej działalności gospodarczej następuje w oparciu o aktualny, publiczny, urzędowy rejestr jest logiczna ponieważ pozostaje spójna z pozostałymi regulacjami, w tym zakłada przestrzeganie obowiązków rejestrowych przez podmioty prowadzące działalność gospodarczą; nie mają – w tym kontekście – istotnego znaczenia "wydruki ze strony internetowej".

Należy także wskazać na celowość takiego rozwiązania. W sytuacji kryzysu i konieczności sprawnego działania w zakresie udzielenia pomocy potrzebującym podmiotom, trudno oczekiwać od organów (w tym ZUS) aby prowadziły wnikliwą i czasochłonną analizę wniosków o udzielenie wsparcia. Dlatego słusznym wydaje się rozwiązanie, że zakłada się profesjonalizm podmiotów działających na rynku oraz wynikającą z tego prawdziwość danych zawartych w rejestrach, jako podstawowe źródło informacji służącej weryfikacji złożonych wniosków.

Nawet jeżeli złożony w skardze wniosek o przeprowadzenie dowodu z wydruku strony internetowej nie został właściwie ocieniony z uwagi na brak stosownego tłumaczenia, to w żadnej mierze za jego pomocą nie można było wykazać, że jest to właśnie "przeważająca działalność gospodarcza".

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut nr 1 petitum skargi kasacyjnej, gdyż art. 31zo ust. 8 ustawy COVID-19 jest przepisem prawa materialnego i jego naruszenie w postaci "błędnej wykładni" nie może być oceniane przez pryzmat naruszenia przepisów postępowania, a więc w trybie art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Podobnie należy odnieść się do treści zarzutu nr 2 petitum skargi kasacyjnej i wskazać – nawiązując do rozważań dot. zarzutu nr 4 wniesionego środka zaskarżenia – że "ustalenie rzeczywistego rodzaju prowadzonej przez przedsiębiorcę przeważającej działalności", to nie tylko wymóg, który należy kierować względem ZUS, ale także możliwość inicjatywy dowodowej strony (która w toku postępowania administracyjnego – co należy jeszcze raz podkreślić – korzystała z pomocy profesjonalnego pełnomocnika).

Mając na względzie treść art. 184 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 1 p.p.s.a.