Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 975/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-07-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie WSA Elżbieta Sobielarska /spr./ Asesor WSA Mirosław Gdesz Protokolant Bożena Dąbkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lipca 2005 r. sprawy ze skargi S. K. i M. K. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i odszkodowania oddala skargę


UZASADNIENIE

I SA/Wa 975/04

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...] Minister Infrastruktury, po rozpatrzeniu odwołań: pełnomocnika Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad oraz M. K. i S. K. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2003 r., nr [...] orzekającej o:

- wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa na cel budowy autostrady płatnej A-2 prawa własności części nieruchomości położonej na terenie Gminy [...], obręb [...], ark. mapy 1, oznaczonej jako działki nr [...],

- ustaleniu odszkodowania za dokonane wywłaszczenie w wysokości [...] zł,

- dokonaniu wypłaty ustalonego odszkodowania jednorazowo w terminie 14 dniu od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna, ze środków budżetu Państwa z części, której dysponentem jest Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad,

- wyznaczeniu S. K. i M. K. terminu wydania przedmiotowej nieruchomości wynoszącego 30 dni licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji oraz o tym,

- że decyzja ta stanowi podstawę do dokonania wpisu prawa własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej

uchylił powyższą decyzję w części wyznaczającej S. i M. K., termin wydania nieruchomości wynoszący 30 dni licząc od uprawomocnienia się decyzji i orzekł o wyznaczeniu wyżej wymienionego terminu wydania przedmiotowej części nieruchomości wynoszącego 30 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji właścicielom, a w pozostałej części utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu podniósł, że decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1996 r., nr [...] o ustaleniu lokalizacji autostrady A-2 objęta została część nieruchomości położonej na terenie Gminy [...], obręb [...], oznaczona obecnie jako działki nr [...] stanowiące współwłasność S. K. i M. K. obciążona prawem służebności osobistej na rzecz T. K. na udziale M. K..

Decyzją z dnia [...] lipca 2000 r., nr [...] Wojewoda [...] orzekł o wywłaszczeniu tej nieruchomości na budowę autostrady A-2 i ustalił odszkodowanie za dokonane wywłaszczenie.

Decyzją z dnia [...] września 2000 r., nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast utrzymał w mocy decyzję z [...] lipca 2000 r. Wojewody [...].

Na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] września 2000 r. S. K. i M. K. złożyli skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 27 lutego 2003 r., sygn. akt I SA 2324/02 uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...].

W uzasadnieniu zarzucił organom rozstrzygającym sprawę pominięcie jako przedmiotu wywłaszczenia nieruchomości budynkowych usytuowanych na działce nr [...] – w sytuacji kiedy dwa z budynków położone są częściowo na sąsiedniej działce nr [...] nie objętej wywłaszczeniem pozostającej poza pasem drogowym planowanej autostrady A-2, a na działce nr [...] znajduje się jeszcze jeden budynek mieszkalny o pow. [...] m2, w którym T. K. ma prawo służebności osobistej. Działka powyższa nie jest objęta decyzją wywłaszczeniową, lecz skoro rzeczoznawca wziął ten budynek do wyliczenia wartości dożywotniej służebności – a było to uzasadnione stanem faktycznym - to jego położenie, wyposażenie i stan techniczny ma znaczenie w sprawie i może wpłynąć na treść decyzji. Dla określenia wartości służebności osobistej koniecznym jest ustalenie, w którym budynku i lokalu jest ona wykonywana.

Decyzją z dnia [...] października 2003 r., nr [...] Wojewoda [...] ponownie rozpoznając sprawę po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie orzekł o wywłaszczeniu przedmiotowej części nieruchomości. Jednocześnie w tej decyzji ustalił odszkodowanie za wywłaszczenie w wysokości [...] zł, które miało zostać wypłacone jednorazowo w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna, ze środków budżetu państwa, w części której dysponentem jest Generalna Dyrekcja Dróg i Autostrad oraz wyznaczył S. K. i M. K. termin wydania wywłaszczonej nieruchomości na 30 dni od uprawomocnienia się decyzji oraz orzekł, że decyzja ta stanowi podstawę do dokonanie wpisu w księdze wieczystej prawa własności Skarbu Państwa.

Od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2003 r. odwołanie do Ministra Infrastruktury wnieśli: S. i M. K. oraz pełnomocnik Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad. S. K. i M. K. zakwestionowali operat szacunkowy sporządzony dla potrzeb ustalenia odszkodowania zarzucając mu: rozbieżności w ilości i jakości składników mienia ustalonych przez biegłych, a stanem mienia wykazanym przez właścicieli, brak szacunku gruntu pod budynkami na działce nr [...], niewłaściwe określenie stopnia zużycia budynków oraz brak określenia wartości służebności osobistej.

Natomiast pełnomocnik Generalnej Dyrekcji Dróg i Autostrad wniósł o uchylenie decyzji w pkt 4 wskazującym termin wydania nieruchomości i wydanie orzeczenia co do istoty w tym zakresie, ponieważ jego zdaniem wskazany termin wydania nieruchomości sprzeciwia się celom ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. – którym jest umożliwienie jak najszybszego pozyskiwania nieruchomości przeznaczonych pod budowę dróg.

Rozpatrując odwołanie organ stwierdził, że skoro w niniejszej sprawie, z uwagi na brak zgody ze strony właścicieli na proponowaną ofertę Agencji Budowy i Eksploatacji Autostrad (poprzednik Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad), nie doszło do zawarcia umowy cywilnoprawnej, wojewoda miał obowiązek wszcząć postępowanie wywłaszczeniowe.

Odszkodowanie zostało ustalone przy uwzględnieniu operatu szacującego wartość nieruchomości sporządzonego przez biegłego K. O. według stanu nieruchomości z dnia [...] lipca 1996 r. (data wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji autostrady) i aktualnej wartości rynkowej, a zatem zgodnie z powołanym art. 18 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r.

Kwestionując operat szacunkowy, przy uwzględnieniu którego zostało ustalone odszkodowanie w niniejszej sprawie, skarżący nie przedstawili alternatywnej opinii rzeczoznawcy majątkowego, mimo iż na rozprawie administracyjnej, która odbyła się 24 czerwca 2003 r. wnieśli o przedłużenie terminu postępowania administracyjnego do 15 sierpnia 2003 r. w celu sporządzenia we własnym zakresie konkurencyjnego operatu szacunkowego.

Organ wojewódzki zobowiązał właścicieli do przedłożenia operatu w terminie do dnia 15 sierpnia 2003 r. Alternatywna opinia rzeczoznawcy majątkowego nie została jednak przez skarżących doręczona organowi, a jedynie przy piśmie z dnia 7 sierpnia 2003 r. przesłany został protokół dotyczący inwentaryzacji części składowych nieruchomości gruntowej zabudowanej sporządzony w dniu 1 sierpnia 2003 r. przez specjalistę z zakresu rolnictwa.

Przedstawiony protokół nie mógł zostać uwzględniony przez organ orzekający przy ustalaniu odszkodowania, bowiem nie spełnia on wymogów określonych w art. 18 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. oraz przepisach ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 ze zm.).

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego rozbieżności w stanie ilościowym i jakościowym składników mienia szacowanego przez biegłych, a stanem mienia wykazanym przez właścicieli, organ wyjaśnił, iż biegły przy sporządzaniu przedmiotowego operatu uwzględnił wcześniejszą opinię sporządzoną przez biegłą W. F.. Do operatu dołączone są kopie protokołów z wizji lokalnej przeprowadzonej w dniu 13 marca 2003 r. na przedmiotowym gruncie, które zostały podpisane przez skarżących i w których potwierdzona została ilość części składowych nieruchomości znajdujących się na działkach nr [...]. Tym samym zarzut skarżących, iż na nieruchomości znajdują się inne składniki majątkowe jest bezzasadny.

W odniesieniu natomiast do zarzutu o nieoszacowaniu przez biegłego gruntu znajdującego się pod budynkiem położonym na działce nr [...] wyjaśnił, iż działka nr [...] nie podlega wycenie, gdyż nie jest objęta postępowaniem wywłaszczeniowym.

Nie jest również zasadny zarzut dotyczący niewłaściwego określenia przez rzeczoznawcę stopnia zużycia budynków, bowiem zgodnie ze Standardami Rzeczoznawców Majątkowych (standard II.4 pkt 2) – ocena zużycia nieruchomości należy do samodzielnej czynności rzeczoznawcy.

Odnosząc się do zarzutu o nieokreśleniu przez rzeczoznawcę wartości służebności osobistej obciążającej przedmiotową nieruchomość wyjaśnił, iż służebność osobista dotyczy budynku znajdującego się na działce nr [...], a ta część nieruchomości nie jest przedmiotem wyceny, gdyż budynek zlokalizowany jest na działce nieobjętej wywłaszczeniem.

Na uwzględnienie zasługiwał, zdaniem organu, natomiast zarzut pełnomocnika Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad dotyczący pkt 4 decyzji z dnia [...] października 2003 r., w którym orzeczono o wyznaczeniu S. K. i M. K. terminu wydania nieruchomości wynoszącego 30 dniu licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji.

Przepis art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. określa minimalny termin 30 dni jaki może zostać wyznaczony właścicielowi do wydania nieruchomości. Wskazany termin dotyczy jednak decyzji ostatecznej, bowiem w postępowaniu administracyjnym sprawę kończy decyzja ostateczna, zatem organ wojewódzki błędnie wyznaczył termin wydania przedmiotowej części nieruchomości wynoszący 30 dni licząc do dnia uprawomocnienia się decyzji, skoro kodeks postępowania administracyjnego nie posługuje się pojęciem "prawomocności" decyzji.

Na decyzję Ministra Infrastruktury skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli S. K. i M. K. wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Wojewody. Podnieśli że ustalone odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości nie odpowiada ich wartości; Zarzucili naruszenie przez organ prowadzący postępowanie art. 7, 84, 75, 76, 77, 78 i 80 kpa oraz to, że postępowanie to stało się bezprzedmiotowe, bowiem Skarb Państwa za zgodą skarżących objął w posiadanie sporną nieruchomość w marcu 2004 r. Zdaniem skarżących biegły K. O. ustalając ilość składników mienia oparł się na wcześniejszej opinii innego biegłego – W. F., która zinwentaryzowała składniki mienia na dzień wizji, a nie na dzień [...] lipca 1996 r., to jest na dzień lokalizacji autostrady A-2, natomiast nie uwzględnił stopnia zużycia budynków określonych przez nią, a był on korzystniejszy dla skarżących. Skoro była znana różnica w opiniach obu biegłych (65-0%), to organ orzekający powinien to wyjaśnić. Zdaniem skarżących nie mogli oni sami wykonać operatu, bo nie byłby on dowodem w sprawie. Ustalając odszkodowanie organ zdaniem skarżących naruszył przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, w tym zakresie. Podnieśli, że brak było podstaw do prowadzenia postępowania wywłaszczeniowego, bowiem objęte zaskarżoną decyzją nieruchomości zostały przejęte przez Skarb Państwa za ich zgodą.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury podniósł, iż fakt zbycia aktem notarialnym przedmiotowej nieruchomości przez skarżących na rzecz Skarbu Państwa w dniu 19 lutego 2004 r. nie był znany organowi centralnemu w chwili wydania zaskarżonej decyzji, natomiast pozostałe zarzuty stanowią polemikę z ustaleniami faktycznymi i prawnymi mającymi oparcie w materiale dowodowym sprawy i przepisach prawa i wnieśli o jej oddalenie.

Do akt sprawy wpłynęło też pismo procesowe Generalnej Dyrekcji Dróg i Autostrad, która zgłosiła swój udział w postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podkreślić należy, że ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez wojewódzkie sądy administracyjne sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego.

W rozpatrywanej sprawie skład orzekający podzielił stanowisko organu zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...] i uznał, że powyższa decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] z dnia [...] października 2003 r., nr [...] wywłaszczająca na rzecz Skarbu Państwa na cele budowy autostrady płatnej A-2 część nieruchomości położonej na ternie Gminy [...] obręb [...] (działki nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] – o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] – o pow. [...] ha) uregulowanej w księdze wieczystej nr KW [...] stanowiącej współwłasność S. K. i M. K., obciążonej służebnością osobistą na rzecz T. K. oraz ustalająca odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość i ustalająca termin jej wywłaszczenia, a także wyznaczająca wyżej wymienionym właścicielom nieruchomości termin do jej wydania nie naruszają obowiązującego prawa.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowi przepis art. 42 ust. 1, art. 16 i art. 18 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i lokalizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych (Dz. U. Nr 80, poz. 721) w związku z art. 113 ust. 1 i 3, art. 118 ust. 1, art. 119, art. 121, art. 123, art. 129 ust. 1 i art. 132 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 ze zm.).

Zdaniem sądu, postępowanie wywłaszczeniowe zostało przeprowadzone prawidłowo, czego zresztą skarżący nie kwestionują. Skarżący nie zgadzają się tylko z wysokością przyznanego im odszkodowania, zarzucając, że opinia biegłego nie jest prawidłowo sporządzona.

Tymczasem z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy bezspornie wynika, że operat został sporządzony zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, a wysokość odszkodowania ustalona prawidłowo.

Operat szacunkowy sporządzony przez uprawnionego rzeczoznawcą majątkowego – inż. K. O. był drugim operatem sporządzonym w niniejszej sprawie (wykonanym na zlecenie organu ponownie rozpatrującemu sprawę po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie).

Operat ten przedstawia wycenę wywłaszczonych nieruchomości zgodnie z zasadami określonymi w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r., ustalając aktualną wartość rynkową powyższych nieruchomości z uwzględnieniem ich stanu na dzień wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji autostrady tj. na dzień [...] lipca 1996 r., według jej wartości rynkowej w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości.

Biegły mógł też, zgodnie z obowiązującymi Standardami Rzeczoznawców Majątkowych posiłkować się wcześniej sporządzonym operatem szacunkowym odnoszącym się do tego samego przedmiotu – w tym wypadku nieruchomości, jeżeli dane, z których korzysta nie budzą wątpliwości i nie są kwestionowane przez żadną ze stron.

Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, ponieważ skarżący bez zastrzeżeń podpisali protokół z wizji lokalnej z dnia 13 marca 2000 r. – ustalający wszystkie składniki mienia znajdujące się na działce także w dacie wydania decyzji lokalizacyjnej o budowie autostrady. Biegły K. O. tylko w tym zakresie oparł się na operacie biegłej F.. Skoro zatem operat sporządzony przez biegłego O. w części dotyczącej naniesień zgodny jest z tym protokołem, to bezzasadny jest zarzut skarżących, iż na przedmiotowej nieruchomości znajdują lub znajdowały się inne składniki majątkowe. Natomiast ocena stopnia zużycia nieruchomości należy do samodzielnych czynności rzeczoznawcy, który nie ma obowiązku przyjmowania w tej mierze ustaleń innego rzeczoznawcy sporządzającego wcześniejszą opinię, jeżeli badając sprawę doszedł do innych wniosków.

Skarżący nie zgadzali się z opinią rzeczoznawcy K. O. i zobowiązali się przedłożyć swój operat szacunkowy, na co organ wyraził zgodę. Pomimo ustalenia terminu do jego złożenia zobowiązania nie wypełnili. Ponieważ opinia powyższego rzeczoznawcy nie budziła zastrzeżeń organu, słusznie, zdaniem sądu uznał, że nie ma potrzeby sporządzenia kolejnego operatu w tej sprawie. Subiektywne przekonanie skarżących o wyższej wartości nieruchomości nie może świadczyć o wadliwości operatu szacunkowego.

Zasadnie i zgodnie z obowiązującym prawem postąpił organ, ustalając w decyzji termin wydania spornej nieruchomości Generalnej Dyrekcji Dróg i Autostrad na 30 dni od doręczenia decyzji ostatecznej, a nie decyzji prawomocnej, ponieważ decyzja Wojewody [...] zezwalała im na niezwłoczne zajęcie nieruchomości w celu rozpoczęcia robót przygotowawczych pod budowę autostrady. W razie nie rozpoczęcia robót w terminie Skarb Państwa narażony byłby na ogromne straty.

Wprawdzie akt notarialny z dnia [...].02.2004 r. w § 8 zawierał także zobowiązanie skarżących do wydania wywłaszczonej nieruchomości, jednakże nie to było jego przedmiotem, lecz nabycie przez Generalna Dyrekcję Dróg i Krajowych i Autostrad tzw. "resztówek" nieruchomości leżących poza pasem autostrady, z powodu braku możliwości ich wykorzystywania na dotychczasowe cele (art. 13 ust. 3 ustawy szczególnej z dnia 10 kwietnia 2003 r.). Ponadto, powyższy akt notarialny dotyczył działek o nr [...] o pow. [...] ha i dz. nr [...] o pow. [...] ha nie będących przedmiotem niniejszego postępowania.

Dlatego też argumenty przedstawione w skardze nie mogą zostać uwzględnione.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.