Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1092/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 25
journal: Dz.U. 2024 poz 421
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j.)
article: art. 2 ust. 1, art. 4, art. 26
journal: Dz.U. 2024 poz 167
law: Ustawa z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojny na terytorium tego państwa
article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi N. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 lipca 2024 r. nr 010070/680/3104389/2023; 390926324 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białystoku z dnia 9 maja 2024 r.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 5 lipca 2024 r., nr 010070/680/3104389/2023 (390926324) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "Prezes ZUS" lub "Organ odwoławczy") utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "Organ I instancji" lub "ZUS") z 9 maja 2024 r. w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych.

Powyższa decyzja Prezesa ZUS zapadła w następującym stanie sprawy.

ZUS stwierdził, że wypłacone N. K. (dalej "Skarżąca") świadczenie wychowawcze na syna M. V. za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 marca 2024 r. w łącznej kwocie 5 900,00 zł stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze. Wskazał, że nienależnie pobrane świadczenie Skarżąca zobowiązana jest zwrócić łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty. Kwota odsetek za okres od 1 lipca 2023 r. do 9 maja 2024 r., czyli do dnia wydania decyzji, wynosi 292,45 zł. Należności w łącznej wysokości 6 192,45 zł należy wpłacić na podany rachunek bankowy ZUS w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

Jako podstawę prawną decyzji z 9 maja 2024 r. ZUS wskazał art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 421 z późn. zm.; dalej "u.p.p.w.d.").

W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca wyraziła swoje niezadowolenie oraz podała, że po przekroczeniu granicy 2 marca 2022 r. w M. nie wyjeżdżała z dziećmi z Polski, a także nie rejestrowała się w systemie innego państwa UE.

Zaskarżoną obecnie decyzją Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję Organu I instancji. W uzasadnieniu podał, że 28 stycznia 2023 r. weszły z życie znowelizowane przepisy ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 167 z późn. zm.; dalej "u.o.p.o.U.") zgodnie, z którymi nie przyznaje się ochrony tymczasowej tym obywatelom Ukrainy, którzy korzystają z ochrony tymczasowej na terenie innego niż Rzeczypospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych. Tym samym pobyt Skarżącej na terytorium Polski nie może zostać uznany za legalny na mocy ww. ustawy.

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 u.o.p.o.U. obywatel Ukrainy traci legalność pobytu na terytorium Polski od dnia następnego po dniu wykreślenia z rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej. Wskazana w rejestrze Komendanta Głównego Straży Granicznej data wykreślenia obywatela Ukrainy stanowi dla ZUS podstawę do uchylenia prawa do świadczenia. Z zapisów z rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej wynika, że od dnia następującego po 28 stycznia 2023 r. Skarżąca wraz z dzieckiem utracili prawo do legalnego pobytu w Polsce jako uchodźca przybyły do Polski w związku z działaniami wojennymi na terytorium Ukrainy, a to z uwagi na wykreślenie z rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej z powodu zarejestrowania się w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej.

W dalszej części uzasadnienia Organ odwoławczy wskazał, że zarejestrowanie w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE oznacza, że obywatel Ukrainy podjął w innym państwie członkowskim UE zatrudnienie, podlegające na zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych, a to oznacza, że w tym państwie uzyska również prawo do legalnego pobytu, co dowodzi, że jest również jego państwem zamieszkania. Równocześnie wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 u.o.p.o.U., w przypadku gdy wjazd obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nastąpił przez granicę, na której nie jest prowadzona kontrola graniczna osób przekraczających tę granicę, Komendant Główny Straży Granicznej rejestruje pobyt obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na jego wniosek złożony w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że obywatel Ukrainy, po ponownym przyjeździe do Polski w celu aktualizacji danych w zakresie legalności pobytu powinien skontaktować się z urzędem gminy/miasta w miejscu zamieszkania celem ponownego nadania statusu UKR od daty powrotu do Polski.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach, Skarżąca podała, że w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 31 marca 2024 r. przebywała wraz z dziećmi na terenie Polski i nie wyjeżdżała za granicę. Status UKR został omyłkowo cofnięty przez Straż Graniczną. Pomyłka ta została już skorygowana w bazie PESEL, na dowód czego Skarżąca do skargi dołączyła: zaświadczenia z rejestru PESEL dotyczące jej oraz dziecka; zaświadczenie z przedszkola, że dziecko Skarżącej spełnia obowiązek rocznego przygotowania przedszkolnego; zaświadczenie z Gminnego Ośrodka Sportu i Rekreacji o zamieszkiwaniu przez Skarżącą wraz z dziećmi w Gminnym Ośrodku Sportu i Rekreacji w K. w okresie od 9 maja 2022 r. do nadal.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał twierdzenia i wnioski zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wyjaśnił, że 7 marca 2023 r. Skarżąca złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na dzieci na okres świadczeniowy 2023/2024. Wniosek został rozpatrzony automatycznie i 13 marca 2023 r. Skarżącej przyznano prawo do świadczenia na cały okres świadczeniowy.

Następnie ZUS dokonał weryfikacji sprawy. Z posiadanych danych wynikało, że Skarżąca posiadała legalny pobyt w Polsce do 28 stycznia 2023 r. Zatem 21 marca 2024 r. uchylono Skarżącej prawo do świadczenia od 1 czerwca 2023 r. do 31 marca 2024 r. na każde dziecko z uwagi na zapisy w rejestrze Komendanta Głównego Straży Granicznej o utracie legalności pobytu w związku z zarejestrowaniem się w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej. Skarżąca złożyła odwołania od tych decyzji, jednakże Prezes ZUS wydał 3 czerwca 2024 r. postanowienia o uchybieniu terminu na złożenie odwołania od decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia. Postanowienia te zostały zaskarżone przez Skarżącą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (sprawy zarejestrowane pod sygn. akt II SA/Gl 972/24 i II SA/Gl 973/24). Następnie 9 maja 2024 r. Organ I instancji wydał decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r.

Nadto Organ odwoławczy wskazał, że 16 lipca 2024 r. dokonał kolejnego odczytu rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej, z którego nadal wynika, że Skarżąca wraz z dziećmi posiada legalny pobyt w Polsce do 28 stycznia 2023 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej "p.p.s.a.").

Wyjaśnić należy także, że sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., z uwagi na to, że Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o rozstrzygnięcie sprawy w tym trybie, a Skarżąca w ustawowym terminie nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

W wyniku kontroli zgodności z prawem decyzji organów obu instancji Sąd doszedł do przekonania, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.).

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 4 ust. 1 u.o.p.o.U. - w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji - obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 oraz z 2023 r. poz. 497, 1394 i 1941). W myśl natomiast art. 4 ust. 1a u.o.p.o.U. obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, któremu numer PESEL nadano przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nadaje się w rejestrze PESEL, na jego wniosek, o którym mowa w ust. 1, status, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, i wprowadza się jego dane do rejestru, o którym mowa w art. 6 ust. 1. Przepis art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 736), stanowi zaś, że w rejestrze PESEL i rejestrach mieszkańców gromadzony jest status cudzoziemca oznaczony jako UKR - w przypadku osoby, której nadano numer PESEL na podstawie art. 4 u.o.p.o.U.

Stosownie do art. 2 ust. 1 u.o.p.o.U. jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 30 września 2025 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki, o ile dziecko to nie jest obywatelem polskim ani obywatelem innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Wyjazd obywatela Ukrainy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni pozbawia go uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1 (art. 11 ust. 2 u.o.p.o.U.).

Komendant Główny Straży Granicznej prowadzi w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej rejestr obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy oraz którzy złożyli wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1 (art. 3 ust. 3 u.o.p.o.U.).

Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 2 u.o.p.o.U. - w związku z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 854) - obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2023 r. poz. 810 i 1565), jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Komendant Główny Straży Granicznej udostępnia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 2-4, oraz dofinansowania, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, oraz, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny, organowi właściwemu w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 1, informację o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2 (art. 26 ust. 3a u.o.p.o.U.). Informację udostępnia się w drodze teletransmisji danych i obejmuje ona następujące dane: 1) imię (imiona) i nazwisko (nazwiska); 2) datę urodzenia; 3) rodzaj dokumentu stanowiącego podstawę przekroczenia granicy, jeżeli występuje; 4) serię i numer dokumentu stanowiącego podstawę przekroczenia granicy, jeżeli występuje; 5) numer PESEL - jeżeli został nadany; 6) informację o dacie końcowej okresu pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznawanego za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 oraz informację o datach wjazdów i wyjazdów z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 26 ust. 3b u.o.p.o.U.).

Zaś z art. 26 ust. 3c, ust. 3e, ust. 3g, ust. 3h i ust. 3i u.o.p.o.U. wynika, że ZUS jest obowiązany do weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, i z rejestru PESEL. ZUS może również wzywać obywatela Ukrainy przebywającego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, otrzymującego świadczenie wychowawcze, do osobistego stawiennictwa we wskazanej w wezwaniu jednostce organizacyjnej w terminie 3 dni roboczych, w celu złożenia wyjaśnień niezbędnych do prawidłowego ustalenia i realizacji świadczenia. W postępowaniu w ww. zakresie stosuje się k.p.a., ponieważ ustawodawca wyraźnie wskazał przypadki wyłączenia jego stosowania, które nie obejmują ani przyznawania oraz uchylenia i zmiany świadczenia wychowawczego, ani wstrzymania wypłaty tego świadczenia, ani prowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 12 marca 2024 r., IV SA/Wr 316/23, opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Stosownie do art. 25 u.p.p.w.d. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (ust. 1). Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się m. in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (ust. 2 pkt 6). Zaś w myśl art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.

Odnosząc wyżej zacytowane regulacje prawne do okoliczności faktycznych sprawy należy wskazać, że ZUS, po rozpatrzeniu wniosku Skarżącej z 7 marca 2023 r., przyznał jej świadczenie wychowawcze na syna na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. (informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego z 13 marca 2023 r.).

W trakcie okresu świadczeniowego ZUS przeprowadził weryfikację prawa Skarżącej do świadczenia wychowawczego na podstawie danych zawartych w rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. Na podstawie ww. rejestru ZUS ustalił, że Skarżąca i jej dziecko utracili legalność pobytu w Polsce 28 stycznia 2023 r. (wydruki z rejestru z 21 marca 2024 r.). Z akt administracyjnych nie wynika, by Organ I instancji dokonał jakieś dodatkowej weryfikacji w celu ustalenia, czy Skarżąca i jej dziecko przebywają legalnie na terytorium Polski. Skarżąca do pisma z 8 maja 2024 r., kierowanego do ZUS, dołączyła zaświadczenia z 8 maja 2024 r. z rejestru PESEL, z których wynika, że jej dzieci posiadają status cudzoziemca UKR. Z kolejnej weryfikacji, z 16 lipca 2024 r., wynika, że Skarżąca i dziecko, wjechali do Polski 2 marca 2022 r., posiadają status uchodźcy UKR, a także wynika z nich, że ponownie wjechali do kraju 28 stycznia 2023 r. W rejestrze zarówno w przypadku Skarżącej, jak i jej dziecka wskazano na dwa okresy legalności pobytu w Polsce, tj. od 2022-03-02 do 24-08-2023 oraz od 2022-03-02 do 28-01-2023. Z obydwu wydruków danych z rejestru nie wynika, by Skarżąca miała opuścić kraj po 28 stycznia 2023 r. – brak jest daty wyjazdu. Nadto nie wynika z nich, by Skarżąca dokonała zarejestrowania w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE.

Z akt sprawy nie wynika, by po uzyskaniu wydruków z rejestrów Straży Granicznej, organy dokonywały innych ustaleń, weryfikacji w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Natomiast Skarżąca składała do ZUS zaświadczenia z rejestru PESEL, które potwierdzały, że ona i jej dzieci posiadają status cudzoziemca UKR i widnieje tam data zmiany - 28 stycznia 2023 r. Pomiędzy informacjami uzyskanymi z rejestru Straży Granicznej a przedstawionymi przez Skarżącą (zaświadczenia z rejestru PESEL), istnieją zasadnicze rozbieżności. Uwzględniając powyższe okoliczności nie sposób przyjąć, że orzekające w sprawie organy dysponując wiarygodną informacją o statusie Skarżącej z rejestru PESEL, mogły oprzeć swoje decyzje wyłącznie na podstawie niezaktualizowanego rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej. Organy ZUS pominęły wyjaśnienia Skarżącej i przedłożone przez nią dokumenty, a tym samym zaniechały przeprowadzenia postępowania dowodowego celem weryfikacji uprawnienia Skarżącej do świadczenia wychowawczego. Organy ZUS oparły się wyłącznie o dane wynikające z rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej. Skoro Skarżąca kwestionowała pozbawienie jej prawa do świadczenia wychowawczego, organy ZUS miały obowiązek wyjaśnić okoliczności podawane przez Skarżącą z wykorzystaniem instrumentów przewidzianych zarówno w u.o.p.o.U. jak i k.p.a.

W ocenie Sądu w obowiązującym stanie prawnym brak jest podstaw do tego, aby konsekwencje związane z niekompletnością danych w Rejestrze Straży Granicznej przerzucać wyłącznie na osobę ubiegającą się bądź pobierającą świadczenie wychowawcze. Zwłaszcza w sytuacji, gdy - tak jak w realiach rozpoznawanej sprawy - organy nie wskazały Skarżącej żadnych środków prawnych pozwalających na wyeliminowanie istniejących rozbieżności. W szczególności organy mogły wezwać Skarżącą do przedłożenia dowodów wykazujących fakt nieopuszczenia kraju, a dalszego legalnego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej. Z załączonej do skargi kopii zaświadczenia z Gminnego Ośrodka Sportu i Rekreacji w K. wynika, że Skarżąca i jej dzieci zamieszkują na terenie ośrodka od 9 maja 2022 r. do nadal.

ZUS powinien także we własnym zakresie kontaktować się z Komendantem Głównym Straży Granicznej celem wyjaśnienia zaistniałych wątpliwości, a nie wyłącznie oczekiwać na działania Skarżącej. Skarżąca nie miała bowiem wpływu na zaktualizowanie danych w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej. Z art. 26 ust. 3i u.o.p.o.U. wynika, że ZUS jest obowiązany do weryfikacji dalszego prawa do świadczenia wychowawczego "w szczególności" na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, i z rejestru PESEL. Oznacza to, że dane z rejestrów publicznych stanowią tylko jeden z możliwych środków dowodowych.

Organy administracji publicznej winny kierować się zasadą prawdy obiektywnej co oznacza, że z urzędu powinny podejmować wszelkie działania zmierzające do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Dążąc do ustalenia prawdy obiektywnej ograny powinny zgromadzić materiał dowodowy, który następnie w całokształcie powinny poddać pełnej ocenie z punktu widzenia przedmiotu (istoty) rozstrzyganej sprawy administracyjnej. Dokonane takiej oceny, aby można było uniknąć zarzutu dowolności przyjętych ustaleń faktycznych, musi zostać zobrazowane w treści uzasadnienia decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.). Te podstawowe zasady postępowania administracyjnego nie zostały w sprawie Skarżącej zachowane.

W tym stanie rzeczy w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8 § 1, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w związku z art. 26 ust. 3c i ust. 3i u.o.p.o.U. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Organy obu instancji dopuściły się także naruszenia prawa materialnego, tj. dokonały błędnej wykładni art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. Pominęły bowiem całkowicie cel przepisów u.p.p.w.d. jakim jest częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowaniem dzieci. Jak zgodnie wskazuje się w orzecznictwie regulacji tej nie można interpretować ani stosować w sposób, który prowadziłby do rezultatów nie dających się pogodzić z ratio legis ustawy. Chociaż świadczenie wychowawcze przysługuje osobie uprawnionej to w istocie świadczenie to służy dziecku. Przy ustaleniu, że rodzic dziecka, któremu świadczenie wychowawcze przyznano, faktycznie w tym okresie nie posiadał prawa do tego świadczenia, ale świadczenie zostało przeznaczone na pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb dziecka, to brak jest podstaw do żądania zwrotu takiego świadczenia. W konsekwencji okoliczność na co świadczenie wypłacone zostało przeznaczone (wykorzystane) ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenie to było nienależne (por. wyrok WSA w Łodzi z 24 czerwca 2021 r, II SA/Łd 668/20; WSA w Gliwicach z 7 lipca 2021 r., II SA/Gl 47/21 oraz z 15 lipca 2021 r., II SA/Gl 572/21; WSA w Krakowie z 18 października 2021 r., III SA/Kr 772/21; wyrok WSA w Olsztynie z 23 września 2021 r., II SA/Ol 648/21 – opubl. w CBOSA).

Wyjaśnić także trzeba, że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy nie zależało od wyniku postępowań sądowych ze skarg Skarżącej na postanowienia Prezesa ZUS o stwierdzeniu uchybienia terminu na złożenie odwołania od decyzji z 21 marca 2024 r. o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 marca 2024 r. (sprawy zarejestrowane pod sygn. akt II SA/Gl 972/24 i II SA/Gl 973/24). Pozbawienie Skarżącej prawa do wypłaconego (pobranego) świadczenia wychowawczego nastąpić może jedynie przy zastosowaniu instytucji świadczenia nienależnego pobranego, podlegającego zwrotowi (art. 25 u.p.p.w.d.). Decyzja uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc tj. z mocą na przyszłość od daty wydania decyzji (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 11 sierpnia 2021 r., II SA/Łd 361/21; wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 stycznia 2018 r., I SA/Wa 1759/17; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 16 kwietnia 2019 r., II SA/Bd 70/19; wyrok NSA z dnia 7 lutego 2018 r., I OSK 1894/17 - opubl. CBOSA). W trybie art. 27 u.p.p.w.d. nie podlega uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane, czyli świadczenie już pobrane.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy ZUS uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną i w oparciu o wszelkie dostępnie środki dowodowe zweryfikuje prawo Skarżącej do świadczenia wychowawczego na dziecko na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 marca 2024 r. W przypadku ustalenia, że Skarżąca spełniała warunki do pobierania świadczenia za ww. okres, ZUS umorzy postępowanie administracyjne w sprawie jako bezprzedmiotowe. W przypadku zaś ustalenia, że Skarżąca w ww. okresie nie była uprawniona do świadczenia wychowawczego, organ ustali czy wypłacone świadczenie zostało wykorzystane na pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb dziecka. Jeżeli pobrane przez Skarżącą świadczenie zostało spożytkowane na pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb dziecka, to postępowanie administracyjne należy umorzyć jako bezprzedmiotowe. Wydane w sprawie rozstrzygnięcie organ winien należycie, tj. z uwzględnieniem treści art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnić.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.