Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 10/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 9, art. 8 par. 1, art. 12 par. 1, art. 10 par. 1, art. 79a par. 1, art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 31zo ust. 1, art. 31 zq ust. 1, ust. 4, ust. 7
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 28 , art. 29
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtysiak Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 marca 2021 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 17 września 2020 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2020 r. M. T. (dalej: "Skarżący") złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") wystąpił o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za miesiąc marzec 2020 r.

ZUS wydał w dniu [...] września 2020 r. sygnatura sprawy: [...] decyzję nr na podstawie art.105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 31zo ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm., dalej: "ustawa COVID"), w której umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa do zwolnienia z opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek za miesiąc marzec 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji ZUS przywołał treść art. 31 zo ust. 1 ustawy COVID i art. 105 §1 k.p.a. i wskazał, że w sprawie zachodziła bezprzedmiotowość postępowania z uwagi, iż Skarżący nie złożył dokumentów rozliczeniowych ZUS DRA za miesiąc marzec 2020 r. ZUS podał, że zgodnie z art. 31 zq pkt 3 ustawy COVID, warunkiem otrzymania zwolnienia z opłacania składek było złożenie przez ich płatnika dokumentów rozliczeniowych do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że zgodnie z przepisami był on zwolniony z obowiązku ich składania. ZUS wskazał, że Skarżący nie składał dokumentów rozliczeniowych od stycznia 2020 r. ZUS

Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, w którym podniósł, że organ nie poinformował go o konieczności złożenia stosownych dokumentów i dopiero na infolinii ZUS uzyskał właściwą informację. Zdaniem skarżącego, najistotniejszy jest fakt, że złożył właściwe dokumenty, choć po terminie na ich złożenie oraz fakt regulowania przez niego składek w terminie.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 31zq ust. 8 ustawa COVID utrzymał w mocy decyzję z [...] września 2020r. umarzającą postępowanie w sprawie przyznania prawa do zwolnienia z opłacania nieopłaconych należności M. T. z tytułu składek należnych za marzec 2020r.

Organ przytoczył treść art. 31zq ust. 8, art. 31zo, art. 31 zp ust. 1 ustawy COVID i wskazał, że Skarżący zobowiązany był przesłać do 30 czerwca 2020 r. za miesiące marzec, kwiecień i maj 2020 r. deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (według ZUS , Skarżący nie złożył deklaracji rozliczeniowych od stycznia 2020 r.) Wobec braku ww. deklaracji, ZUS nie mógł dokonać zwolnienia Skarżącego z obowiązku uiszczenia należnych składek.

Skarżący złożył skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i wskazał, że jest ona dla niego krzywdząca, gdyż złożył deklaracje dnia [...] września 2020 r. jak tylko dowiedział się o obowiązku ich złożenia. Ponadto podniósł, że jako osoba indywidualnie prowadząca działalność bez zatrudniania pracowników nie jest zobowiązana do składania miesięcznych deklaracji rozliczeniowych i taką informację otrzymał w Oddziale ZUS.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje:

Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia, ich zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Zgodnie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie zaznaczyć należy, że na podstawie art. 31zt ustawy COVID, obsługa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek.

Tym samym, Sąd uznaje się za właściwy miejscowo do rozpoznania sprawy na podstawie § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym spraw z zakresu działania Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz.U. z 2020 r. poz. 1773), który wskazuje, że rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 i art. 29 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266, ze zm.), przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę.

W niniejszej sprawie Skarżący posiada miejsce zamieszkania na obszarze właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Stąd wniosek ZUS jest niezasadny.

Przystępując do kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazać należy, że zgodnie z art. 31 zo ust. 1 ustawy COVID, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Stosownie do art. 31zq ust. 1 ustawy COVID, za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania.

ZUS zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięczny należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31zq ust. 2 ustawy COVID).

Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek,

o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID).

Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31zq ust. 4 ustawy COVID).

ZUS informuje płatnika składek o zwolnieniu z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w ust. 2 (art. 31zq ust. 5 ustawy COVID)

W przypadku płatnika składek, który utworzył profil informacyjny w systemie teleinformatycznym ZUS, informacja o której mowa w ust. 5, udostępniana jest wyłącznie na tym profilu (art. 31zq ust. 6 ustawy COVID).

Odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji (art. 31zq ust. 7 ustawy COVID).

Od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 31 zq ust. 8 ustawy COVID).

Jak wynikało z zaskarżonej decyzji, ZUS przyjął, że Skarżący, który złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku uiszczenia składek za dany miesiąc, nie złożył stosownych dokumentów ZUS DRA w terminie do 30 czerwca 2020 r. Powyższe zostało uznane przez ZUS za wystąpienie przesłanki bezprzedmiotowości postępowania z art. 105 § 1 k.p.a.

Zdaniem Sądu, postępowanie ZUS było błędne, gdyż art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, określa bowiem zasady, na jakich przyznane może zostać zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Wynika z niego, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Obowiązkiem ZUS jest rozpoznanie wniosku Skarżącego i:

- jeżeli skarżący spełnia przesłanki, uzasadniające zwolnienie go z obowiązku uiszczenia składek za przedmiotowe miesiące to organ winien wydać informację na podstawie art. 13 zq ust. 5 ustawy COVID, bądź

- wydać decyzję o odmowie zwolnienia z obowiązku uiszczenia należnych składek za dane miesiące na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy COVID, w przypadku, gdy skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania mu ww. zwolnienia.

Wyjaśnić należy, że art. 105 § 1 k.p.a, dotyczy sytuacji, gdy postępowanie administracyjne z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wówczas wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Przepis ten ma zastosowanie w sytuacji, gdy wszczęte już postępowanie okazało się bezprzedmiotowe, tj. gdy, ogólnie ujmując, przestał istnieć przedmiot postępowania, tj. gdy w toku postępowania wystąpiła przeszkoda do rozpatrzenia sprawy mająca charakter trwały i nieusuwalny (na przykład wycofano wniosek). W rozpatrywanej sprawie sytuacja taka nie wystąpiła, gdyż przedmiot postępowania nadal istnieje, co wynika z tego, że Skarżący jest zainteresowany zwolnieniem go z obowiązku opłacania składek za wskazany we wniosku okres. Dlatego niedopuszczalne było orzeczenie o umorzeniu postępowania w sprawie z uwagi na bezprzedmiotowość, uzasadnione argumentami wskazującymi na niespełnienie warunków do zwolnienia, czyli nieadekwatnie do zastosowanej podstawy prawnej. Wydając zaskarżone rozstrzygniecie ZUS nie rozstrzygnął sprawy zainicjowanej wnioskiem Skarżącego.

Rozpatrując sprawę ponownie ZUS rozpatrzy merytorycznie wniosek Skarżącego i wyda stosowne orzeczenie, mając na uwadze ww. wskazania.

Podkreślić należy, że ZUS, wydając decyzję winien pamiętać o treści art. 107 k.p.a. Każda decyzja administracyjna musi zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, tj. wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Wyjątek od ww. zasady możliwy jest jedynie w sytuacji, gdy decyzja wydana przez organ, gdy uwzględnia w całości żądanie strony, lecz nie dotyczy to decyzji rozstrzygających sporne interesy stron oraz decyzji wydanych na skutek odwołania (art. 107 § 4 k.p.a.).

W ponownym postępowaniu ZUS uwzględni obowiązki wynikające z art. 7 i 9 k.p.a. Podkreślić bowiem należy, że do postępowania ZUS z mocy art. 31 zq ust. 8 ustawy COVID, art. 180 k.p.a. oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.), a w tym zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny: stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.). Zauważyć też należy, że co do zasady płatnicy nie mogą ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu, który prowadził postępowanie z oczywistą obrazą art. 7, art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a.

W związku z powyższym Sąd na podstawie art.145 § 1 lit.c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.