Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 936/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-02-16 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Podatek akcyzowy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 260; art. 255; art. 245 par. 1 pkt. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie przewodniczący : Asesor sądowy Marzanna Sałuda po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] r. M. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego.

Następnie M. B. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych.

We wniosku tym powołał się na okoliczność, iż jedyne źródło dochodu stanowi dla niego wynagrodzenie za pracę, które obciążone jest tytułami egzekucyjnymi i po dokonanych w tym zakresie potrąceniach pozostaje do jego dyspozycji kwota około [...] zł. W formularzu PPF w części dotyczącej oświadczenia o majątku i dochodach wskazał brak jakichkolwiek nieruchomości, zasobów pieniężnych przedmiotów wartościowych. Równocześnie wskazał, że mieszka wraz z małżonką i dzieckiem podnosząc jednak, iż nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Pomimo to wśród osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wymienił małoletniego syna.

Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku uznano za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej skarżącego referendarz sądowy zarządzeniem z dnia [...] r. wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: odpisów lub kserokopii dokumentów obrazujących wysokość dochodów skarżącego i małżonki osiągniętych w okresie [...] ostatnich miesięcy, źródła z których omawiany dochód jest uzyskiwany oraz posiadanych przez małżonkę składników majątku, orientacyjne określenie wysokości wydatków ponoszonych miesięcznie w związku z kosztami utrzymania domu wraz z dowodami wydatki te uprawdapadabniającymi ze wskazaniem kto i w jakiej wysokości w nich partycypuje; nadesłanie odpisów lub kserokopii zeznań podatkowych złożonych przez skarżącego i małżonkę za rok [...] bądź zaświadczenia o wysokości ich dochodów za ten rok, przedłożenie wyciągów z posiadanych przezeń i jego małżonkę rachunków bankowych za ostatnie [...] miesiące, zaświadczenia wystawionego przez bank, dotyczącego informacji o wysokości zajęć oraz o sposobie ich spłaty ewentualnie udokumentowanie zamknięcia rachunku; dokumentów wskazujących podmiot któremu przysługuje tytuł własności nieruchomości wykazanej w formularzu jako adres zamieszkania skarżącego ze wskazaniem kto i w jakiej wysokości ponosi koszty utrzymania tego lokalu, wyjaśnienie czy prowadzenie działalności gospodarczej jest kontynuowane, w razie odpowiedzi negatywnej przesłanie dokumentów te okoliczność potwierdzających .

W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłał kopie: zeznania podatkowego o wysokości dochodu uzyskanego za rok [...] i decyzji Wójta Gminy z dnia [...] r. o wykreśleniu prowadzonej działalności gospodarczej z ewidencji prowadzonej w tym zakresie. Równocześnie skarżący w piśmie procesowym podniósł , iż nie są mu znane dochody osiągane przez małżonkę bowiem od roku [...] pozostaje z nią w rozdzielności majątkowej a małżonka odmówiła mu udostępnienia informacji o wysokości i źródłach swych dochodów. W odniesieniu do nieruchomości położonej w B. wskazał ,iż należy ona do [...], zaś nieruchomość położona przy ul. G. była przez niego dzierżawiona , obecnie jednak umowa dzierżawy "została zakończona" w związku z zaprzestaniem prowadzenia przezeń działalności gospodarczej. Wskazał także, iż mieszka u [...] i nie posiada żadnych faktur mogących potwierdzać ponoszone koszty. Dodał też, iż zarówno on jak i małżonka, nie posiadają żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej [...] Euro, majątku ani oszczędności.

Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2008 r., referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy.

W uzasadnieniu stwierdził, iż skarżący nie wykazał by znajdował się w sytuacji określonej przez art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Wyjaśnił, iż przyznanie prawa pomocy jest uzależnione od postępowania strony na której ciąży powinność wykazania – udowodnienia iż jej sytuacja materialno – finansowa uzasadnia uwzględnienie wniosku . Dokonana w tym kontekście analiza okoliczności sprawy doprowadziła zdaniem referendarza sądowego do wniosku , że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania. Referendarz podkreślił, iż skarżący nie uzupełnił swego wniosku w stopniu czyniącym zadość powołanemu wyżej zarządzeniu. W szczególności skarżący nie zastosował się w pełni do wystosowanego wezwania mającego na celu obiektywne wyjaśnienie jego możliwości płatniczych. Nie przedłożono bowiem: wyciągów i rachunków bankowych, nie podano wysokości dochodu małżonki i jego źródła akcentując jednocześnie , że zgodnie ze stanowiskiem judykatury pojęcie "stanu majątkowego strony", o którym mowa w przepisie art. 252 §1 p.p.s.a. obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe. Referendarz podkreślił, iż jakkolwiek skarżący wskazał, iż nie prowadzi z małżonką wspólnego gospodarstwa domowego to jednak nie podał racjonalnych przesłanek uprawdopodabniających tę okoliczność . W myśl zaś gdy zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej stąd brak złożenia przez stronę jakichkolwiek informacji i dokumentów w powyższym zakresie stanowi okoliczność wykluczającą przyznanie prawa pomocy . Referendarz podkreślił jednocześnie, że skarżący nie udzielił także wyjaśnień w kwestii kosztów utrzymania ograniczając się stwierdzenia, iż "mieszka u [...] i nie posiada żadnych faktur, którymi mógłby potwierdzić ponoszone koszty".

W sprzeciwie od powyższego postanowienia złożonym w dniu [...] r. przez pełnomocnika skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania a to art. 243 § 1 , art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a poprzez odmowę przyznania prawa pomocy u którego podstaw legło stwierdzenie iż skarżący nie wykazał iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny , naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez nie uznanie złożonych oświadczeń o stanie majątkowym i dochodach za nie wystarczające do częściowego zwolnienia od kosztów sądowych.

Podniósł , iż skarżący wyjaśnił wszystkie wątpliwości jakie istniały po stronie składającego wniosek . Wyciągi bankowe nie zostały przedłożone gdyż skarżący oświadczył że nie ma majątku przekraczającego kwotę [...] Euro, nie posiada także środków pieniężnych na rachunkach bankowych a po pokryciu należności dochodzonych przez organ egzekucyjny pozostaje mu kwota [...] zł, która to jedynie stanowi jego źródło utrzymania .

Pełnomocnik podkreślił też iż w postanowieniu pominięto okoliczność, iż skarżący pozostaje w faktycznej separacji z małżonką oraz, iż koszty utrzymania domu ponosi [...] skarżącego zatem nie posiada dowodów potwierdzających fakt ich ponoszenia.

Końcowo pełnomocnik podkreślił, iż referendarz podjął negatywne orzeczenie wskazując jako jego przyczyny brak wyjaśnienia odpowiednich danych przez skarżącego podczas gdy ich wyjaśnienia w ogóle nie żądał.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) zwanej dalej ustawą p.p.s.a., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpatrzeniu.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy o p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy.

Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.

Rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, iż przesłanka zwolnienia strony skarżącej z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w tym, należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego - nie została spełniona.

Do chwili obecnej, strona nie wykonała w należyty sposób wezwania z dnia [...] r. – nie nadesłała żądanych dokumentów źródłowych, które w pełni zobrazowałyby jej rzeczywistą sytuację finansową oraz możliwości płatnicze.

Skarżący nie uzupełnił swego wniosku w stopniu czyniącym zadość zarządzeniu z dnia [...]r. W szczególności, pomimo zawartego w tym zarządzeniu wyraźnego wezwania, nie nadesłał wyciągów bankowych ani jakichkolwiek innych dokumentów umożliwiających dokonanie ustaleń co do stanu należących do niego i jego żony rachunków bankowych. Wskazał tylko, że prowadzona jest egzekucja co do jego majątku w wyniku, której pozostaje mu na utrzymanie [...] zł. Nie podał wysokości dochodu swej małżonki i nie przedłożył dokumentów potwierdzających źródła dochodów oraz ich rozmiaru. Nie przedłożył też złożonej przez nią deklaracji podatkowej za [...] rok. Wskazał wprawdzie, że od roku [...] pozostaje z małżonką w rozdzielności majątkowej , jednakże nie potwierdził tego żadnymi dowodami. Wskazując we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczność mieszkania wspólnego z rodziną podkreślił ,iż nie prowadzi z małżonką wspólnego gospodarstwa domowego co wskazywałoby na istnienie separacji . Okoliczności tej jednak w jakikolwiek sposób nie uwiarygodnił chociażby przykładowo poprzez dołączenie orzeczenia sądu o separacji czy dowodu na wniesienie pozwu o jej orzeczenie . Jak zaś już wyżej nadmieniono ciężar dowodu ciąży na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zaakcentować też trzeba , że zgodnie ze stanowiskiem judykatury (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt I OZ 657/06, publ.: LEX Nr 181557), pojęcie "stanu majątkowego strony", o którym mowa w przepisie art. 252 §1 p.p.s.a. - branego pod uwagę przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy - nie może być interpretowane wąsko, gdyż nie jest ono tożsame z "jej majątkiem". Zakres tego pojęcia jest bowiem zbliżony do "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe.

Jak już wskazano powyżej skarżący podał wprawdzie, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, ale tego nie uprawdopodobnił. Równocześnie oświadczył, że wspólnie z małżonką zamieszkuje przy czym nie wskazał przy tym racjonalnych przesłanek, które uprawdopodabniałyby fakt odrębnego gospodarowania lub uzasadniałyby taki stan rzeczy. Nie podał również żadnych dodatkowych informacji, pozwalających wyjaśnić nietypową raczej sytuację, w której małżonkowie niepozostający w separacji i zamieszkujący razem, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i nie mają wiedzy o warunkach materialnych (źródłach dochodów) współmałżonka. Są to okoliczności szczególnie istotne w tej sprawie jako, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ.: ONSAiWSA 2005/1/8). W rezultacie, brak uwiarygodnienia przez stronę w jakikolwiek sposób tejże okoliczności stanowi negatywną przesłankę przyjęcia, iż zachowała ona wymóg, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.

Dodatkowo należy odnotować, że M. B. nie udzielił także wyjaśnień w kwestii kosztów utrzymania (opłaty za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon itp.) ograniczając się wyłącznie do lakonicznego stwierdzenia, iż "mieszka u [...] i nie posiada żadnych faktur, którymi mógłby potwierdzić ponoszone koszty". Nie wskazał jednak, dlaczego nie określił ich orientacyjnej miesięcznej kwoty, ani nie podał, kto i w jakiej wysokości w nich partycypuje, a w szczególności, czy są one w całości uiszczane przez [...], czy też częściowo również przez niego. Ta zaś okoliczność również istotny ma wpływ na ocenę możliwości płatniczych strony zwłaszcza w kontekście treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a nakazującego przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym gdy strona nie jest w stanie ponieść bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania swoich i rodziny pełnych kosztów postępowania .

Warto także zwrócić uwagę, że w swym piśmie złożonym do Sądu w dniu [...] r. wnioskujący podał, iż nieruchomość położoną w B., przy ul. G. dzierżawił, zaś zawarta w tym zakresie umowa "została zakończona" w związku z likwidacją prowadzonej przezeń działalności gospodarczej, tymczasem oświadczenie to budzić może uzasadnione wątpliwości. Z przedłożonej kopii decyzji z dnia [...] r., wydanej przez Wójta Gminy wynika bowiem, iż rzeczona działalność uległa wykreśleniu z ewidencji z dniem [...] r., podczas gdy skarżący wskazał ten adres w rubryce nr 2. 1 wniosku o przyznanie prawa pomocy, który złożony został blisko [...] miesięcy później ([...] r.). Równocześnie skarżący, choć był do tego wyraźnie wezwany, nie udokumentował w żaden sposób tytułu prawnego, jaki przysługuje mu do omawianej nieruchomości.

Zauważyć również trzeba, iż wezwaniem z dnia [...]r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania odpisu zeznania podatkowego złożonego za [...] r ., co zostało wykonane przez przedłożenie zeznania o wysokości dochodu w roku podatkowym [...] r ( PIT -[...]) na formularzu przeznaczonym dla podatników prowadzących działalność gospodarczą .

Jednakże z przedłożonego zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu wystawionego przez firmę "A" sp. z o.o. w P. wynika, iż skarżący zatrudniony był od [...] r ( do [...]) na stanowisku [...] w wymiarze [...] . Ta okoliczność została jednakże całkowicie pominięta przez stronę pomimo wystosowania wezwania o przedłożenie dokumentów żródłowych mających na celu wyjaśnienie rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Albowiem zarówno nie przedłożono zeznania podatkowego złożonego w związku z osiągnięciem dochodu z tego źródła, informacji od płatnika o wysokości dochodu za okres od [...] do [...]r , bądź pisemnego wyjaśnienia co do tej kwestii .

Przepis art. 255 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w tym zakresie albowiem instytucja prawa pomocy ma zagwarantować prawo do sądu osobom których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na ponoszenie występujących w sprawie opłat sądowych i wydatków, do których zalicza się również należny w sprawie wpis sądowy od skargi. Orzekanie na podstawie niepełnych danych nie jest możliwe ani dopuszczalne. Z uwagi na fakt, iż w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca nie wykazała się chęcią współpracy, przyjąć należało, iż nie udowodniła w sposób wystarczająco przekonujący jakoby zasługiwała na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Stanowisko strony, która uchyla się od zaprezentowania stosownej dokumentacji potwierdzającej jej aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze, nie zasługuje na aprobatę. Z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Strona skarżąca uznając za bezcelowe wykonanie wezwania z dnia [...] r. uniemożliwiła Sądowi dokonanie wnikliwej i rzetelnej oceny jej kondycji finansowej co nie pozwala na przychylenie się do wniosku.

Wobec powyższego na podstawie art. 260 P.p.s.a. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.