Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 283/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA T. Zbrojewski, Sędzia WSA Cz. Nowak-Kolczyńska (spr.), Sędzia WSA B. Rymaszewska, Protokolant asystent sędziego B. Czyżewska, po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi S. S. na postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. przyznaje od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi S. P. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził niedopuszczalność wniosku S S. o ponowne rozpoznanie sprawy w przedmiocie przyznania świadczenia pieniężnego. W sprawie ustalono, że S. S. z wnioskiem o przyznanie świadczenia pieniężnego wystąpił w kwietniu 2001 roku. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych umorzył postępowanie administracyjne z powodu przekroczenia terminu ustawowego (31 grudnia 1999 r.) do złożenia takiego wniosku. S.S. ponownie wystąpił o to świadczenie w kwietniu 2004 roku.

Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stosując tryb art. 154 kodeksu postępowania administracyjnego uchylił decyzję własną z dnia [...] wobec stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności przepisu stanowiącego ów termin do składania wniosków o świadczenie pieniężne i odmówił S. S. przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego z powodu niespełnienia warunku 6 – miesięcznej deportacji.

Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy złożył S.S. podnosząc, że 19 kwietnia 1943 r. został wywieziony do Francji, a wrócił do Polski wiosną 1945 r.. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając jako organ odwoławczy, utrzymał w mocy zaskarżona decyzję. Ustalił, że S. S. przebywał na deportacji od 17 kwietnia 1944 r. do 15 września 1944 r. tj. do wyzwolenia Saint - Pierremont, łącznie 4 miesiące i 29 dni. Pismem z dnia 1 grudnia 2004 r. (data sporządzenia pisma) S.S. zwrócił się do Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o sprawdzenie opisanych przez niego faktów. Zaprzeczył, by został wywieziony na roboty przymusowe dopiero 17 kwietnia 1944 r. i podniósł, że brak danych co do okresu trwania tego wywiezienia nie może wywoływać ujemnych dla niego skutków.

Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowieniem z dnia [...] opisanym na wstępie stwierdził niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. W uzasadnieniu wyjaśnił, iż pismo z dnia 1 grudnia 2005 jest wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy. A wobec tego, że odwołujący wyczerpał tryb dwuinstancyjnego rozpoznania sprawy, dalsze odwołanie jest niedopuszczalne. Dodatkowo organ wskazał, że strona została prawidłowo pouczona o prawie do złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i z tego prawa nie skorzystała.

Skargę na to postanowienie złożył S.S. wnosząc o jego zmianę i przyznanie uprawnień kombatanckich. Skarżący wskazał, że Urząd do Spraw Kombatantów swoim rozstrzygnięciem naruszył jego prawa i dobra osobiste. Podał, iż oczekuje na decyzję, która przywróci mu nadzieję, że żyje w "demokratycznym i prawnym" kraju, szanującym ludzi. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu odpowiedzi wskazał na okoliczności podnoszone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Dodatkowo wyjaśnił, że w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich zostanie udzielona skarżącemu odrębna odpowiedź.

W piśmie procesowym z dnia 31 października 2005 r., działający w imieniu skarżącego pełnomocnik z urzędu dodatkowo zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów procedury administracyjnej, art. 7, art. 77 § 1, art. 86, art. 64 § 2 w zw. z art. 63 § 1 kpa, przez niewezwanie strony do udzielenia informacji, czy pismo jest skargą do WSA, czy wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy przez Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W konkluzji wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzających je decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu

Na wstępie należy podnieść, iż zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta, stosownie do § 2 pierwszego z wymienionych przepisów, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeśli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego oraz legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia tego organu, tj. zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Z tego względu Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonego postanowienia, a jedynie uwzględniając skargę może, stosownie do art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi uchylić to postanowienie, jeśli stwierdzi:

- naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

- naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

- inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Kontrolując legalność zaskarżonego postanowienia w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów proceduralnych, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Postanowienie to zostało bowiem podjęte bez dostatecznego wyjaśnienia okoliczności niezbędnych do rozpoznania sprawy, tj. bez rozważenia rzeczywistej treści żądania S.S., zawartego w piśmie z dnia 1 grudnia 2004 r..

Powszechne jest stanowisko, wyrażone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż "w razie wątpliwości sprecyzowanie żądania należy do strony, nie do sfery ocennej organu" (wyrok NSA z dnia 11 czerwca 1990 r., I SA 367/90, ONSA 1990, Nr 2- 3, poz. 47).

Pismo złożone przez skarżącego w niniejszej sprawie nie precyzowało owego żądania, chociaż wyraźnie wskazywało, ze skarżący nie zgadza się z wydaną decyzją o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego i wnosi o sprawdzenie podawanych przez niego faktów, w szczególności daty wywiezienia i powrotu z deportacji do kraju. Słusznie więc podnosi strona skarżąca, że organ nie wyjaśnił pod tym względem jej żądania, a w szczególności nie ustalił, o co chodzi w piśmie: czy skarżący wnosi o ponowne rozpoznanie sprawy, czy domaga się skierowania sprawy do sądu. Wskazuje to, jak trafnie zarzuca skarżący, na naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli skarżący wyrażał niezadowolenie z decyzji, to rzeczą organu było wyjaśnienie, jaka jest jego rzeczywista wola. Zwłaszcza, iż okoliczności sprawy wskazywały, że skarżący jest osobą nieporadną i nie ma orientacji co do obowiązującego prawa. Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych miał zaś świadomość, iż od ostatecznej decyzji z dnia [...], utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...]odmawiającą przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego nie przysługiwał w ogóle zwyczajny środek zaskarżenia, czyli wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, stosownie do treści art. 127 § 3 kpa. Oznacza to, że organ administracji publicznej winien dołożyć starań, by wyjaśnić sprawę wskazaną w piśmie z dnia 1 grudnia 2004 r. poprzez wezwanie wnioskodawcy do sprecyzowania treści żądania. Tymczasem z akt administracyjnych wynika, iż rzeczywista treść żądania S.S. nie była przedmiotem rozważań organu, a Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ocenę tego pisma ograniczył do jego kwalifikacji jako wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, co w konsekwencji uniemożliwiło merytoryczne rozpoznanie żądania skarżącego zgodnie z jego wolą. Tym działaniem - w ocenie Sądu - naruszył również przepis art. 9 kpa, gdyż stosownie do jego treści, organ administracji publicznej obowiązany był do należytego i wyczerpującego poinformowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw w toczącym się postępowaniu. Powinien zatem udzielić skarżącemu całokształtu informacji związanej z załatwieniem tej sprawy, w szczególności o stanie faktycznym założonym w normie prawa materialnego, z którego ustaleniem wiążą się określone następstwa prawne, korzystne lub niekorzystne dla pozytywnego załatwienia sprawy. Obowiązany był czuwać nad tym, by skarżący nie poniósł szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu winien udzielić niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, w tym pouczyć o dopuszczalności pisma i konsekwencjach wiążących się z zamierzonymi przez niego działaniami.

Naruszenie wskazanego w art. 9 k.p.a. obowiązku, zdaniem Sądu, stanowi wystarczającą podstawę do uchylenia zaskarżonego postanowienia, w szczególności dlatego, że jak wynika z okoliczności sprawy, skarżący po raz pierwszy zetknął się z takimi problemami faktycznymi i prawnymi, nie mając przygotowania pozwalającego na ich rozeznanie (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 1984 r., III SA 729/84, ONSA1984, nr 2, poz. 117; wyrok SN z 23 lipca 1992r., III ARN 40/92 oraz M. Jaśkowska, A. Wróbel: Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Zakamycze 2000, s. 148).

Analiza zaskarżonego postanowienia prowadzi do przekonania, iż nie spełnia ono również wymogów art. 124 kpa. Przepis ten określa obligatoryjne składniki postanowienia i jego uzasadnienia, a w szczególności zawiera wymóg uzasadnienia prawnego w stosunku do postanowień, na które przysługuje zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego. Uzasadnienie prawne - to wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa ( art. 107 § 3 w zw. z art. 126 kpa). Organ winien więc wyjaśnić stronie swój tok myślenia prowadzący do zastosowania przepisu prawnego w sprawie stanowiącego podstawę prawną postanowienia o niedopuszczalności odwołania, jak również treść tego przepisu. Zawarte w postanowieniu rozstrzygnięcie winno stanowić logiczną konsekwencję ustalonego w postępowaniu stanu faktycznego i jego ocenę w świetle obowiązujących przepisów prawnych. Strona ma prawo znać motywy i przesłanki podjętego postanowienia, w istocie zamykającego jej drogę do merytorycznego rozpoznania sprawy. Bez tej wiedzy nie może bronić swoich słusznych interesów oraz prowadzić polemiki z organem. Obowiązek uzasadnienia postanowienia wynika nie tylko z powołanego przepisu, ale także z ogólnych zasad kpa ( art. 8, art. 9, art. 11 kpa).

Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie zawiera treści przepisu prawnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia tj. przepisu art. 134 kpa, ani nie wyjaśnia, dlaczego organ zastosował ten przepis w istniejącym stanie faktycznym sprawy. Uzasadnienie to zawiera jedynie stwierdzenie, iż strona wyczerpała możliwość dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, co powoduje niedopuszczalność odwołania nie wyjaśniając, dlaczego zakwalifikowano pismo skarżącego, w istocie "nienazwane", jako odwołanie. Nie wyjaśnia tego również stwierdzenie organu, że strona została prawidłowo pouczona w decyzji z dnia [...] o prawie do złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i z prawa tego nie skorzystała.

Podnoszone przez stronę skarżącą kwestie merytoryczne związane z deportacją, (w tym żądanie uchylenia decyzji o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego) nie mogą być przedmiotem oceny Sądu w tym postępowaniu, gdyż przedmiotem zaskarżenia było jedynie postanowienie o niedopuszczalności odwołania, a postanowienie to ma wyłącznie charakter procesowy.

Mając na uwadze fakt, iż przy wydaniu zaskarżonego postanowienia doszło do naruszenia wyżej wskazanych przepisów postępowania administracyjnego, Sąd działając zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił to postanowienie celem przeprowadzenia postępowania ponownie w sposób niekolidujący z przepisami prawa. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 ppsa oraz § 18 ust. 1 pkt 1 c i § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonego postanowienia Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 wskazanej ustawy za zbędne.