Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 2421/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2004-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędziowie NSA Tadeusz M. Geremek ( spr.) Maria Skwierzyńska Protokolant sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2004r. sprawy ze skargi Z.K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji w sprawie o wymiar cła; o d d a l a s k a r g ę /-/ T.M.Geremek /-/ W. Zygmont /-/M. Skwierzyńska


UZASADNIENIE

W dniu 15.05.1993r. Oddział Celny w S. przekazał do Urzędu Celnego. samochód osobowy marki Honda Civic, nr nadwozia [...] celem dokonania odprawy celnej ostatecznej. Zgodnie z postanowieniem odbiorcą towaru miał być Z.K., a M.B. występował jako przewoźnik ( w fakturze przedłożonej na granicy Z.K. również figurował jako nabywca towaru ). Ponieważ powyższy pojazd nie został dostarczony do urzędu celnego odbiorczego Dyrektor Urzędu Celnego decyzją nr [...] z dnia [...] wymierzył należności celne z tytułu jego przywozu na polski obszar celny. Z. K. został wskazany jako podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą.

Wniósł on odwołanie od powyższej decyzji. Prezes Głównego Urzędu Ceł wydał po jego rozpatrzeniu w dniu [...] decyzję utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Z. K. zaskarżył orzeczenie organu odwoławczego do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w P., który wyrokiem z dnia 14.09.2000r. ( sygn. akt I SA/Po 1039/99 ) oddalił jego skargę jako bezzasadną.

Pismem z dnia 17.02.20003r. Z.K. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia 25.04.1995r., jednakże Dyrektor Izby Celnej odmówił wszczęcia postępowania w tej sprawie, albowiem przedmiotowy wniosek wpłynął po upływie terminów ustawowych, przewidzianych zarówno w art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej, jak i w art. 2652 Kodeksu Celnego.

Pismem z dnia 26.03.2003r. Z.K. wniósł o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 30.04.1999r., albowiem wyszły na jaw nowe okoliczności istotne dla przedmiotowej sprawy, ujęte w wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 07.02.2003r. ( sygn. akt. IV KA 1743/02 ).Powołując się na zasadę równości podatkowej wskazał również, że w analogicznej sprawie dotyczącej M.L. organ celny odstąpił od dochodzenia roszczeń celnych na skutek wyroku sądowego.

Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z dnia [...] wznowił postępowanie w sprawie, a następnie decyzją z dnia [...] odmówił uchylenia decyzji organu odwoławczego, gdyż uznał, że okoliczności wskazanych przez Z. K. nie można zakwalifikować do przesłanek wymienionych w przepisie art. 240 § 1 pkt. 5 Ordynacji podatkowej.

W uzasadnieniu decyzji podniósł, iż przedmiotowy wyrok Sądu Okręgowego - utrzymujący w mocy wyrok Sądu Rejonowego w P. ( sygn. akt IVK 800/01 ) uznający M.B. za winnego doprowadzenia Z.K. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez wprowadzenie go w błąd co do faktu dopełnienia formalności celnych i podatkowych związanych ze sprowadzeniem z zagranicy samochodu Honda Civic – zapadł w dniu 07.02.2003r., a zatem nie istniał w dacie wydawania decyzji przez Prezesa Głównego Urzędu Ceł ( 30.04.1999r. ). Nie można go wobec tego uznać za nowy dowód istniejący w dniu wydania decyzji i nie znany organowi wydającemu orzeczenie.

Fakt skazania M.B. za popełnienie powyższego przestępstwa przeciwko Z.K. nie został uznany przez organ administracyjny za nową okoliczność istotną dla rozpatrywanej sprawy, albowiem Prezes Głównego Urzędu Ceł w momencie wydawania decyzji był świadomy tego, iż wnioskodawca był ofiarą oszustwa dokonanego przez M.B. , czemu dał wyraz w uzasadnieniu swojego orzeczenia. Dokonanie tego oszustwa nie miało znaczenia dla przedmiotowego postępowania celnego i stanowić może jedynie podstawę do dochodzenia przez Z.K. na drodze cywilnoprawnej odszkodowania od sprawcy.

Dyrektor Izby Celnej stwierdził także, iż wnioskodawca bezzasadnie powołuje się na rozstrzygnięcia organów celnych dotyczące M.L. albowiem polskie ustawodawstwo nie przewiduje instytucji precedensu. Ponieważ każda sprawa powinna być rozpatrywana indywidualnie w oparciu o stan faktyczny w niej występujący oraz obowiązujące prawo, wskazana przez wnioskodawcę sprawa L. nie mogła mieć wpływu na przedmiotowe postępowanie.

Z.K. pismem z dnia 20.05.2003r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, żądając uchylenia orzeczenia i umorzenia postępowania. W uzasadnieniu wniosku podniósł m. in., iż organ celny miał problemy z ustaleniem stanu faktycznego, bo musiał sprostować wydaną decyzję, co wskazuje na nie zebranie całego materiału dowodowego w sprawie i niewyczerpujące jego rozpatrzenie. Wskazał , że urząd celny, Prezes GUC i Naczelny Sąd Administracyjny nie byli w stanie jednoznacznie stwierdzić daty wprowadzenia przedmiotowego samochodu na polski obszar celny. Stwierdził również, iż upoważnienie z dnia 13.05.1993r. udzielone M.B. nie uprawniało do zakupu tego pojazdu w jego imieniu. Z.K. podtrzymał ponadto swoją tezę o istnieniu analogii pomiędzy sprawą M.L. a jego sytuacją prawną.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Stwierdził ponownie brak istnienia w przedmiotowej sprawie przesłanek z art. 240 § 1 pkt. 5 Ordynacji podatkowej, który skutkował odmową uchylenia decyzji organu odwoławczego . Potwierdzenie wyrokiem sądowym faktu popełnienia przez M.B. oszustwa oraz ukaranie go pozostaje bowiem bez wpływu na obowiązki publiczno – prawne ciążące na Z.K. , jako podmiocie dokonującym obrotu celnego z zagranicą. Postępowanie karne toczone w sprawie o powyższe przestępstwo zostało zawieszone do czasu ustalenia przez właściwe organy celne osoby bezpośrednio zobowiązanej do zapłaty należności celnych i podatkowych , a zatem potwierdzenie tego stanu rzeczy przez Sąd Okręgowy jako sąd odwoławczy nie wnosi żadnej nowej okoliczności, istotnej dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W ocenie organu celnego również uznanie przez Sąd Rejonowy w sprawie karnej , iż M.B. otrzymał od wnioskodawcy dokumenty związane z ulgą celną nie może stanowić nowej istotnej okoliczności, albowiem faktem bezspornym jest, że dokument ten nie został przedstawiony organowi celnemu.

Zarzut niedopuszczenia przez organ celny dokumentów zgromadzonych w sprawie karnej uznano za chybiony z tego względu, że postępowanie celne jest postępowaniem odrębnym, prowadzonym w oparciu o odrębne uregulowania prawne, a ostateczna decyzja Prezesa Głównego Urzędu Ceł nie jest sprzeczna z ustaleniami poczynionymi w postępowaniu karnym. Podstawy do podważenia przedmiotowych orzeczeń nie może także stanowić fakt omyłkowego zapisu występującego w uzasadnieniu organu I instancji ( powielonego przez Prezesa GUC oraz NSA ) dotyczącego miesiąca , w którym sprowadzono przedmiotowy samochód.

Od powyższej decyzji Z.K. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której domaga się uchylenia jej w całości. W uzasadnieniu skargi przytoczył najważniejsze fakty dotyczące zawarcia umowy z M.B. , sprowadzenia przedmiotowego pojazdu oraz postępowania prowadzonego przez organa celne. Jako nowe okoliczności - powstałe w wyniku prawomocnego zakończenia postępowania karnego - wskazał on jednoznaczne ustalenie winy M.B. jako osoby zobowiązanej do załatwienia czynności celno – podatkowych ( co nie było wiadome w dacie wydawania wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny ) oraz uznanie za udowodnione otrzymania przez sprowadzającego samochód od skarżącego zaświadczenia uprawniającego do ulgi celnej. Z.K. ponownie powołał się na sprawę M.L. , którego nie obciążono w analogicznej sprawie należnościami celnymi.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty przytoczone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Materialną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy art. 240 § 1 pkt. 5 ustawy z dnia 29.08.1997r. – Ordynacja podatkowa ( Dz. U. Nr 137, poz. 926, ze zmian. ) w zw. z art. 262 ustawy z dnia 09.01.1997r. – Kodeks Celny ( t. jedn. - Dz. U. Nr 75 z 2001r., poz. 802, ze zmian. ).

Zgodnie z art. 240 § 1 pkt. 5 Ordynacji podatkowej w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie , jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nie znane organowi, który wydał decyzję. Dla wznowienia postępowania na podstawie tego przepisu niezbędne jest więc łączne wystąpienie trzech przesłanek : ujawnienie nowych okoliczności lub dowodów istotnych dla sprawy ( tzn. takich , które mogły mięć realny wpływ na odmienne rozstrzygnięcie danej sprawy w kwestiach zasadniczych; patrz - wyrok NSA z 25.06.1985r., sygn. I SA 198/85, OSNA 1985/1/35 ) , istnienie tych okoliczności faktycznych lub dowodów w dniu wydania decyzji ostatecznej oraz to, że nie były one znane organowi, który wydał decyzję.

Skarżący podaje jako nową okoliczność istotną dla rozpatrzenia przedmiotowej sprawy fakt wydania przez Sąd Okręgowy w P. w dniu 07.02.2003r. ( sygn. akt IV Ka 1743/02 ) wyroku utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w P. z dnia 04.07.2002r. ( sygn. akt IV K 800/01 ). Wyrokiem tym M.B. został uznany za winnego tego, iż w dniu 17.05.1993r. w P., działając w celi osiągnięcia korzyści majątkowej, wprowadzając w błąd Z.K. co do faktu dopełnienia formalności celnych i podatkowych związanych ze sprowadzeniem z zagranicy przedmiotowego samochodu marki Honda Civic, doprowadził go do niekorzystnego rozporządzenia własnym mieniem w postaci pieniędzy w kwocie [...] zł, to jest przestępstwa oszustwa określonego w przepisie art. 205 § 1 dawnego Kodeksu karnego.

M.B. w ramach prowadzonej przez siebie firmy "A" zawarł z pokrzywdzonym w dniu 13.05.1993r. umowę, poprzez którą zobowiązał się do sprowadzenia z zagranicy przedmiotowego pojazdu oraz do dokonania wymaganych czynności prawnych i faktycznych dotyczących odprawy celnej samochodu i uiszczenia należności publicznoprawnych. Z.K. dostarczył mu zaświadczenie PKO [...] uprawniające go do skorzystania z ulgi celnej przy zakupie samochodu oraz poświadczone notarialnie upoważnienie dla M.B. do załatwienia w jego imieniu formalności celnych dotyczących pojazdu. Zgłaszając samochód w dniu 15.05.1993r. do odprawy celnej w S. M.B. jako odbiorcę wskazał skarżącego K.. W ciągu następnych 14 dni pojazd miał zostać zgłoszony do odprawy w Urzędzie Celnym w P.. M.B. nie dokonał jednak tego zgłoszenia, a w dniu 17.05.1993r. przekazał pokrzywdzonemu samochód oraz wystawił mu fakturę zawierającą potwierdzenie dokonania odprawy celnej i zapłaty podatku obrotowego. Cena pojazdu zawierała według B. także kwotę rzekomo zapłaconych należności celnych.

Biorąc pod uwagę powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy stwierdził, iż czyn M.B wyczerpał w pełni znamiona przestępstwa oszustwa, dokonanego ze szkodą dla Z.K , albowiem wprowadziajac w błąd co do faktu dopełnienia formalności celnych i podatkowych, doprowadził go do niekorzystnego rozporządzenia mieniem pieniężnym w kwocie [...] zł ( taką bowiem sumą obciążono skarżącego z tytułu nieuiszczonego podatku obrotowego ).

Powyższy prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w P. niewątpliwie potwierdza popełnienie przez M.B. czynu zabronionego związanego ze sprowadzeniem przedmiotowego pojazdu, jednakże fakt poniesienia przez niego odpowiedzialności karnej z tego tytułu nie może mieć wpływu na istnienie autonomicznych zobowiązań skarżącego Z.K. w sferze prawa celnego. To on był bowiem podmiotem dokonującym w przedmiotowej sprawie obrotu towarowego z zagranicą. Zawarł z M. B. nienazwaną umowę cywilnoprawną o świadczenie usługi, której istota polegała na sprowadzeniu dla skarżącego z zagranicy samochodu osobowego. B. jako zleceniobiorca nabył przedmiotowy pojazd na rzecz zleceniodawcy, czego potwierdzeniem jest faktura wystawiona na nazwisko skarżącego jako odbiorcy. Z.K. był wobec tego – w świetle ówcześnie obowiązującego przepisu art. 2 pkt. 6 ustawy z dnia 28.12.1989r. – Prawo celne ( Dz. U. Nr 75, poz. 445 ze zmian. ) - podmiotem dokonującym obrotu towarowego z zagranicą na własny rachunek i we własnym imieniu , a zatem trafnie występował on w dokumentach celnych jako odbiorca samochodu zobowiązany do poniesienia wszelkich świadczeń związanych ze sprowadzeniem samochodu. Decyzja Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] wymierzająca należności celne z tytułu przywozu została wobec tego prawidłowo skierowana pod adresem Z.K. , pomimo tego, że to M.B. nie zgłosił pojazdu do odprawy celnej, ani nie przedstawił zaświadczenia banku uprawniającego skarżącego do skorzystania z ulgi celnej. Z.K. poprzez udzielenie B. upoważnienia do załatwienia formalności celnych ponosi odpowiedzialność również za niewykonanie przez pełnomocnika określonych obowiązków celnych. Zgodnie bowiem z przepisem art. 95 § 2 Kodeksu Cywilnego ( stosowanego uzupełniająco do administracyjnoprawnych regulacji dotyczących przedstawicielstwa ) czynności prawne dokonane przez przedstawiciela w granicach umocowania pociągają za sobą skutki bezpośrednio dla zainteresowanego, przy czym odnosi się to również do zaniechania dokonania danych czynności. Teza ta znalazła potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ( patrz m. in. wyrok z dnia 13.12.2001r., sygn. SA/Sz 1185/2000 ), zgodnie z którym fakt nienależytego wywiązania się pełnomocnika z obowiązków wobec swojego mocodawcy nie ma wpływu na odpowiedzialność udzielającego pełnomocnictwa jako zobowiązanego z mocy prawa do wykonania obowiązków wynikających z prawa celnego.

Publicznoprawne zobowiązanie celne skarżącego, istniejące z tytułu powyższego stosunku prawnego, nie może być wobec tego w jakikolwiek sposób powiązane z ukaraniem przez Sąd Rejonowy M.B. za popełnienie przestępstwa oszustwa , albowiem poniósł on w ten sposób wyłącznie odpowiedzialność osobistą za naruszenie przepisów prawa karnego. Jego wina leży zatem w sferze odpowiedzialności prawnokarnej, a fakt ten nie może pociągać za sobą odpowiedzialności za zobowiązania wynikające z przepisów celnych. Potwierdzenie wyrokiem sądowym faktu niewywiązania się pełnomocnika z ciążących na nim zobowiązań wobec mocodawcy pozostaje zatem bez wpływu na obowiązki publicznoprawne, ciążące na podmiocie dokonującym obrotu towarowego z zagranicą.

Stwierdzając , że przestępstwo M.B. nie mogło mieć wpływu na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy przez organa celne należy jednak podkreślić, iż stanowić ono mogło podstawę do dochodzenia przez skarżącego Z.K. ( jako pokrzywdzonego ) na drodze cywilnoprawnej od sprawcy odszkodowania opartego na odpowiedzialności deliktowej za popełnienie czynu niedozwolonego ( przepis art. 415 Kodeksu Cywilnego ).

Biorąc pod uwagę powyższe , Sąd uznał, że popełnienie przez M.B. przedmiotowego przestępstwa nie stanowi nowej okoliczności faktycznej istotnej dla sprawy i nieznanej organowi administracyjnemu w momencie podejmowania decyzji. Okoliczności dotyczące sprowadzenia pojazdu przez M.B. i dokonania przez niego w związku z tym oszustwa były bowiem znane organowi II instancji ( Prezesowi Głównego Urzędu Ceł ) w dniu podejmowania decyzji o utrzymaniu orzeczenia organu I instancji w mocy ( tj. 30.04.1999r. ). Kwestię tą brał również pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, rozpatrując skargę Z.K. na decyzję organu odwoławczego. Tym bardziej nie można uznać , że jest to okoliczność istotna dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, gdyż jej istnienie ( jak wskazano powyżej ) pozostaje bez wpływu na treść wydanych orzeczeń. Prawomocny wyrok skazujący Sądu Rejonowego nie koliduje w żaden sposób z ustaleniami faktycznymi i prawnymi dokonanymi w sprawie przez organy celne i Naczelny Sąd Administracyjny. Odmienne ustalenie Sądu co do faktu otrzymania przez B. od skarżącego dokumentu związanego z ulgą celną również nie jest okolicznością istotną dla sprawy, albowiem - niezależnie od tego, kto władał nim w momencie sprowadzenia pojazdu – nie został on przedstawiony organowi celnemu, czego skutki prawne ponosi skarżący.

Dyrektor Izby Celnej prawidłowo uznał zatem, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodziły przesłanki z art. 240 § 1 pkt. 5 Ordynacji podatkowej, wobec czego odmówił uchylenia decyzji ostatecznej Prezesa Głównego Urzędu Ceł oraz utrzymał w mocy swoje orzeczenie po ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Nietrafny jest również zarzut skarżącego dotyczący konieczności powoływania się przez organy celne na rozstrzygnięcia zapadłe w analogicznej ( według niego ) sprawie dotyczącej M.L., albowiem Dyrektor Izby Celnej. prawidłowo uznał, że każda sprawa celna zgodnie z obowiązującym w Polsce prawem jest rozpatrywana indywidualnie w oparciu o stan faktyczny w niej występujący. W związku z tym okoliczności sprawy M.L. nie mogły bezpośrednio rzutować na prawidłowość ustalenia praw i obowiązków skarżącego, a zatem nie mogły stanowić przedmiotu badania w ramach postępowania prowadzonego przez organa celne w stosunku do Z.K.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd stwierdził , iż zarzuty podniesione w skardze nie zasługiwały na uwzględnienie, wobec czego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. u. Nr 153, poz. 1271 ze zmian. ) orzekł o jej oddaleniu.

/-/ T. Geremek /-/ W. Zygmont /-/M. Skwierzyńska