Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1360/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61, art. 61a, art. 102, art. 156
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 18
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Protokolant spec. - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 października 2015 r. sprawy ze skargi B.S. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego; oddala skargę.


UZASADNIENIE

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] do nr [...] oraz [...] do nr [...] obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Pracy oraz tytułu wykonawczego nr [...] obejmującego należność z tytułu mandat karnego zawiadomieniem nr [...] z dnia [...] lutego 2013 r. dokonał zajęcia wierzytelności Skarżącej – B.S. w Banku [...] S.A. w W. O zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych powiadomiono Skarżącą w dniu [...] marca 2013 r., co wynika z potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy.

Pismem z dnia [...] marca 2013 r. Skarżąca wniosła do Dyrektora Izby Skarbowej w G. skargę na czynność egzekucyjną dokonaną ww. zawiadomieniem nr [...]. W skardze tej Skarżąca zawarła również wniosek o wstrzymanie prowadzonego postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia skargi.

W dniu [...] maja 2013 r. Dyrektor Izby Skarbowej w G. – stosownie do treści art. 61a i art. 123 k.p.a., a także art. 54 § 1 w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.), dalej u.p.e.a. – postanowił odmówić wszczęcia postępowania.

W motywach wskazano, że "jak wynika z akt sprawy z dniem [...] lutego 2013 r. B.S. złożyła w ZUS wniosek o umorzenie składek objętych ww. tytułami wykonawczymi. W sprawie znajduje zastosowanie art. 1 ust. 4 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu zaległości powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz. U. poz. 1551), zgodnie z którym w okresie od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13 (o umorzeniu składek lub odmowie ich umorzenia), postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu (...) z mocy prawa z dniem złożenia wniosku o umorzenie składek. W związku z powyższym w dniu składania zawartego w skardze z dnia [...] marca 2013 r. żądania wstrzymania postępowania egzekucyjnego, postępowanie to było zawieszone. Jednocześnie należy wskazać, że istotę wstrzymania postępowania egzekucyjnego jest czasowe zaprzestanie egzekucji. Ten sam skutek odnosi zawieszenie postępowania egzekucyjnego, w związku z czym prowadzenie postępowania w sprawie wstrzymania postępowania egzekucyjnego (...) jest bezcelowe. Stan sprawy spełnia zatem hipotezę art. 61a k.p.a."

Skarżąca nie uznając słuszności wydanego postanowienia skorzystała z przysługującego jej prawa zaskarżenia ww. postanowienia i pisma z dnia [...] czerwca 2013 r. wniosła zażalenie do Ministra Finansów. W zażaleniu zarzuciła, że zaskarżone postanowienie wydano z naruszeniem przepisów:

- art. 61a § 2 k.p.a. w związku z art. 18 i art. 54 § 6 u.p.e.a. poprzez bezzasadną odmowę wszczęcia postępowania w sprawie wstrzymania czynności egzekucyjnych;

- art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. w związku z art. 18 i art. 54 § 6 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym uzasadnieniu przyczyn odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wstrzymania czynności egzekucyjnych.

W uzasadnieniu zażalenia podnosi, że organ nadzoru bezpodstawnie uznał wniosek o wstrzymanie czynności egzekucyjnych – zawarty w skardze na czynności egzekucyjne – za wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego. W ocenie Skarżącej "Powyższy wniosek powinien być rozpatrzony merytorycznie, tj. oddalony w przypadku stwierdzenia przez Dyrektora Izby Skarbowej w G. bądź uwzględnionych poprzez wstrzymanie czynności egzekucyjnych – w przypadku stwierdzenia jego zasadności". Ponadto zarzuciła organowi nadzoru brak konsekwencji, z uwagi na fakt, iż:

- postanowieniem nr [...] z dnia [...] maja 2013 r. odmówiono wstrzymania postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...],

- postanowieniem nr [...] z dnia [...] maja 2013 r. uznano za uzasadnioną skargę na czynności egzekucyjne dokonane na podstawie ww. zawiadomienia nr [...].

Ponadto zarzuciła, że dokonanie zaskarżonej czynności egzekucyjnej nastąpiło z naruszeniem cyt. art. 1 ust. 14 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r., gdyż postępowania egzekucyjne wszczęte na podstawie tytułów wykonawczych wymienionych w treści zawiadomienia powinno być zawieszone, "gdyż w dniu [...] lutego 2013 r. wystąpiła do ZUS z wnioskiem o umorzenie nieopłaconych należności w okresie objętym abolicją od [...] stycznia 1999 r. do [...] lutego 2009 r."

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. Minister Finansów – stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 18 i 23 § 5 u.p.e.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Odnosząc się bezpośrednio do zarzutów zawartych w zażaleniu Minister Finansów zauważył, że B.S. kwestionuje prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz jego rodzaj – w kontekście innych rozstrzygnięć wydanych przez organy nadzoru, które nie stanowią przedmiotu jej zażalenia i dlatego nie mogą być weryfikowane w niniejszym postępowaniu zażaleniowym. Ponadto – skoro na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy, co do jej istoty – należało przyjąć, iż w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania strony. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się bowiem aktem formalnym, a nie merytorycznym.

Postępowanie egzekucyjne było w chwili złożenia wniosku o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego zawieszone z mocy prawa. Tak więc orzekanie o jego wstrzymaniu stało się niemożliwe i stan sprawy spełnił hipotezę art. 61a k.p.a. W związku z powyższym żądanie B.S. dotyczy wstrzymania czynności egzekucyjnych nie mogło stanowić podstawy do wszczęcia postępowania ze względu na brak podstaw prawnych do jego merytorycznego rozpatrzenia.

W przedstawionym stanie faktycznym i prawnym sprawy oddalić więc należy zarzut naruszenia przez Dyrektora Izby Skarbowej w G. przedmiotowym postępowaniu art. 61a § 2 ustawy k.p.a. Minister Finansów nie dopatrzył się również naruszenia przez organ nadzoru przepisów art. 18 i art. 54 § 6 u.p.e.a.

Wbrew zarzutom Skarżącej – zdaniem Ministra - postanowienie z dnia [...] maja 2013 r. spełnia również przesłanki określone w art. 124 § 1 i § 2 k.p.a., bowiem zawiera wszystkie niezbędne składniki określone w tym przepisie, jak również zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne.

Biorąc pod uwagę powyższe argumenty Minister stwierdził, iż Dyrektor Izby Skarbowej w G. słusznie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku zobowiązanej z dnia [...] marca 2013 r. o wstrzymanie postepowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych, wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G., Inspektorat [...].

W skardze – postulującej uchylenie postanowień Organów obu instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego – zarzucono:

- art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a.

- art. 61a § 1 k.p.a. – w związku z art. 18 i art. 54 § 6 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie podlegające na bezzasadnej odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wstrzymanie czynności egzekucyjnych, gdyż nie istnieje odrębna sprawa dotycząca wstrzymania czynności egzekucyjnych do rozstrzygnięcia której, w oparciu o przepis art. 18 u.p.e.a., stosuje się przepisy ogólnej procedury administracyjnej dotyczące wszczęcia postępowania (art. 61 k.p.a.) i odmowy jego wszczęcia (art. 61a k.p.a.),

- art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. w związku z art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie podlegające na błędnym uzasadnieniu przyczyn odmowy wszczęcia postępowania w sprawie, podczas gdy wniosek o wstrzymanie czynności egzekucyjnych powinien być rozpatrzony merytorycznie – uwzględniony bądź oddalony, gdyż nie istnieje odrębna sprawa dotycząca wstrzymania czynności egzekucyjnych, do rozstrzygnięcia której, w oparciu o przepis art. 18 u.p.e. a., stosuje się przepisy ogólnej procedury administracyjnej dotyczące wszczęcia postępowania (art. 61 k.p.a.) i odmowy jego wszczęcia (art. 61a k.p.a.).

W ocenie Skarżącej postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2015 r. zostało wydane z naruszeniem przepisów art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu zażalenia, w sytuacji gdy zarzuty sformułowane w jego treści uzasadniały uchylenie w całości przedmiotowego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia [...] maja 2013 r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez wstrzymanie czynności egzekucyjnych, których dotyczy skarga. Postanowienia organów obu instancji naruszają więc przepisy art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 18 i art. 54 § 6 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej w G. w postanowieniu z dnia [...] maja 2013 r. bezpodstawnie uznał wniosek o wstrzymanie czynności egzekucyjnych zawarty w zażaleniu za wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego. W swoim piśmie Skarżąca nie domagała się wszczęcia postępowania administracyjnego, lecz jedynie wstrzymania czynności egzekucyjnych. Powyższy wniosek powinien być rozpatrzony merytorycznie, tj. oddalony w przypadku stwierdzenia przez Dyrektora Izby Skarbowej przesłanek do jego uwzględnienia bądź uwzględniony poprzez wstrzymanie czynności egzekucyjnych – w przypadku stwierdzenia jego zasadności.

Wbrew stanowisku organów obydwu instancji nie istnieje odrębna sprawa dotycząca wstrzymania czynności egzekucyjnych, do rozstrzygnięcia której, w oparciu o przepisie art. 18 u.p.e.a., stosuje się przepisy ogólnej procedury administracyjnej dotyczące wszczęcia postępowania (art. 61 k.p.a.) i odmowy jego wszczęcia (art. 61a k.p.a.). Przepisy art. 61 i 61a k.p.a. nie mają tu odpowiedniego zastosowania.

Na potwierdzenie zasadności swojego stanowiska Skarżąca powoływała się na wyrok WSA w Olsztynie z dnia 22 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Ol 353/14 (publ. LEX nr 14713642): "Rozpatrywanie żądania zobowiązanego o umorzenie prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego nie jest odrębną od prowadzonego postępowania egzekucyjnego sprawą administracyjną, do rozstrzygnięcia której, w oparciu o przepis art. 18 u.p.e.a., stosuje się przepisy ogólnej procedury administracyjnej dotyczące wszczęcia postępowania (art. 61 k.p.a.) i odmowy jego wszczęcia (art. 61a k.p.a.). Przepisy art. 61 i art. 61a k.p.a. nie mają tu odpowiedniego zastosowania", a także na wyrok WSA w Olsztynie z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Ol 353/14: "Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przesłanki tej odmowy bada według kryterium podmiotowego, przedmiotowego a nadto należy uwzględnić inne przyczyny, których wystąpienie uzasadnia taką odmowę. Pojęcie postępowania określone w tym przepisie obejmuje postępowanie prowadzone w trybie głównym oraz postępowanie nadzwyczajne, z wyjątkiem postępowania wznowieniowego.

Sąd podziela w pełni stanowisko wyrażone w wyżej wskazanym wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim (I SA/Go 354/13), że rozpatrywanie żądanie zobowiązanego o umorzenie prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego nie jest odrębną od prowadzonego postępowania egzekucyjnego sprawą administracyjną, do rozstrzygnięcia której w oparciu o przepis art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stosuje się przepisy ogólnej procedury administracyjnej dotyczące wszczęcia postępowania (art. 61 k.p.a.) i odmowy jego wszczęcia (art. 61a k.p.a.). Przepisy art. 61 i art. 61a k.p.a. , nie mają tu odpowiedniego zastosowania.

Tym samym, zasadna jest argumentacja, iż wniosek składany przez zobowiązującego nie wszczyna jakiegoś "innego" postępowania, lecz jest to wniosek składany w toku postępowania egzekucyjnego. Skoro wniosek składany jest w toku postępowania egzekucyjnego, to nie może "wszczynać innego postępowania". Jego złożenie zmierza właśnie do tego, by toczące się postępowanie umorzyć. Innymi słowami, organ egzekucyjny nie prowadzi odrębnego postępowania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, a jedynie rozstrzyga, w ramach prowadzonego przez siebie postępowania egzekucyjnego, żądanie zobowiązanego umorzenia tego postępowania.

Skoro zobowiązany żądanie o umorzenie może wnieść na każdym etapie postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny zobowiązany jest do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, a zatem zbadania czy zaistniały wskazane w art. 59 u.p.e.a. przesłanki umorzenia egzekucyjnego i wydania postanowienia o umorzeniu postępowania, bądź odmowie jego umorzenia.

Reasumując, ocena legalności zaskarżonego postanowienia organ pierwszej instancji, według wskazanych na wstępie kryteriów, prowadziła do wniosku, iż zostały one wydane z naruszeniem przepisów art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 oraz art. 59 u.p.e.a., a naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało ich uchyleniem stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. Ponieważ dla usunięcia skutków niezgodnego z prawem orzeczenia o odmowie wszczęcia postępowania konieczne było uchylenie także postanowienia organu pierwszej instancji. Sad skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 135 p.p.s.a.".

Zwróciła też uwagę na wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 9 października 2013 r. sygn. akt I SA/Go 354/13: "Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowania nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przesłanki tej odmowy bada się według kryterium podmiotowego, przedmiotowego a nadto należy uwzględnić inne przyczyny, których wystąpienie uzasadnia taką odmowę. Podjęcie postępowania określone w tym przepisie obejmuje postępowanie prowadzone w trybie głównym oraz postepowanie nadzwyczajne, z wyjątkiem postępowania wznowieniowego regulowanego odrębną – zawartą w art. 149 § 3 k.p.a. – podstawą prawną odmowy jego wszczęcia.

Mając na uwadze powyższe rozważania należy podkreślić, że rozpatrywanie żądania zobowiązanego o umorzenie prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego nie jest odrębną od prowadzonego postępowania egzekucyjnego sprawą administracyjną, do rozstrzygnięcia której w oparciu o przepis art. 18 ustawy o postepowaniu egzekucyjnym w administracji stosuje się przepisy ogólnej procedury administracyjnej dotyczące wszczęcia postępowania (art. 61 k.p.a.) i odmowy jego wszczęcia(art. 61a k.p.a.). Przepisy art. 61 i art. 61a k.p.a. nie mają tu odpowiedniego zastosowania".

Stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej w G. nie jest konsekwentne, gdyż:

- postanowieniem nr [...] z dnia [...] maja 2013 r. odmówił wstrzymania postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...],

- postanowieniem nr [...] z dnia [...] maja 2013 r. uznał za uzasadnioną skargę na czynności egzekucyjne Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. polegające na zastosowaniu środka egzekucyjnego w postaci zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego na podstawie zawiadomienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. nr [...], Cz. Nr [...] z dnia [...] lutego 2013 r. doręczonego w dniu [...] marca 2013 r., w toku postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] od [...] do [...] , W [...] od [...] do [...] wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. i tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego przez Wojewodę [...].

Skarga dotyczyła jednego środka egzekucyjnego zastosowanego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez dwóch wierzycieli, to jest ZUS i Wojewodę [...]. Nie znajduje żadnego uzasadnienie odmienne rozstrzygnięcie w zakresie wniosku o wstrzymanie czynności egzekucyjnych w odniesieniu do tytułów wykonawczych wystawionych przez dwie instytucje (w jednym przypadku odmowa wstrzymania wykonania, w drugim przypadku odmowa wszczęcia postępowania egzekucyjnego).

Skoro treść skargi czynności egzekucyjne przemawiała za jej uwzględnieniem, to organ nadzoru powinien przed jej rozpatrzeniem wstrzymać postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wszystkich tytułów wykonawczych.

Podkreślenia wymaga, iż Dyrektor Izby Skarbowej w G. w postanowieniu z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] uznając za uzasadnioną skargę, stwierdził że zajęcie zostało dokonane z rażącym naruszeniem art. 80 § u.p.e.a. poprzez zaniechanie doręczenia wraz z zawiadomieniem z dnia [...] lutego 2013 r. odpisów tytułów wykonawczych. Jeżeli organ nadzoru stwierdził brak w obrocie prawnych tytułów wykonawczych, to powinien niezwłocznie po wpływie skargi wstrzymać czynności egzekucyjne.

Tak więc postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia [...] maja 2013 r. zostało wydane z naruszeniem przepisu art. 54 § 6 u.p.e.a. poprzez bezzasadne nieuwzględnienie wniosku o wstrzymanie czynności egzekucyjnych.

Zajęcie zostało dokonane z naruszeniem art. 1 ust. 14 cyt. ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. Postępowanie egzekucyjne prowadzone względem skarżącej na podstawie tytułów wykonawczych wymienionych w treści zawiadomienia powinny być zawieszone, gdyż w dniu [...] lutego 2013 r. wystąpiła do ZUS z wnioskiem o umorzenie nieopłaconych należności w okresie objętym abolicją od [...] stycznia 1999 r. do [...] lutego 2009 r. na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zostało doręczone skarżącej na adres po dacie złożenia wniosku o umorzenie należności.

W ocenie skarżącej po złożeniu wniosku o umorzenie nie było dopuszczalne stosowanie nowych środków egzekucyjnych. Na podstawie ww. przepisu: w okresie od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu.

Zatem postanowienia organów obydwu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów art. 124 § 1 i § 2 w związku z art. 61a § 1 w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie podlegające na błędnym uzasadnieniu przyczyn odmowy wszczęcia postępowania w sprawie, podczas gdy wniosek o wstrzymanie czynności egzekucyjnych powinien być rozpatrzony merytorycznie – uwzględniony bądź oddalony, albowiem nie istnieje odrębna sprawa dotycząca wstrzymania czynności do rozstrzygnięcia której, w oparciu o przepis art. 18 u.p.e.a., stosuje się przepisy ogólnej procedury administracyjnej dotyczące wszczęcia postępowania (art. 61 k.p.a.) i odmowy jego wszczęcia (art. 61a k.p.a.).

W odpowiedzi na skargę – żądając jej oddalenia – Minister Finansów podniósł argumenty zbieżne z motywami rozstrzygnięć.

Sąd zważył, co następuje:

I. Zgodnie z treścią art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm.) sądy administracyjne - podobnie jak powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy – zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Z art. 184 tego aktu normatywnego wynika, że sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności publicznej obowiązującej również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej.

Różnica pomiędzy sprawowaniem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne a załatwieniem sprawy wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość oczywista. Te ostatnie bowiem przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej do dalszego jej załatwienia; w przypadku zaś sądów administracyjnych – co do zasady - sprawa, której przedmiot jest związany z działalnością organów administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez Sąd organu. Sąd administracyjny bowiem dokonuje – w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych – kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia) lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia; ma jedynie skontrolować i ocenić działalność (a niekiedy bezczynność) tego organu. Nie może zatem – co do zasady – zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie rozstrzygać sprawy.

II. Określając zakres kognicji zauważyć należy, że sądy administracyjne, w tym wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako p.p.s.a.).

Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy.

Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych – w pierwszym rzędzie weryfikowana poprzez pryzmat podstawowych zasad postępowania administracyjnego - stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparaty administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa (vide P. Piszczek: Zasady ogólne Kodeksu postępowania administracyjnego w świetle orzecznictwa NSA, Episteme 2008, nr 79, s. 21-54).

III. W powyższym kontekście – stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. – należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy;

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeksu postępowania administracyjnego – Dz. U z 2013 r., poz. 267 ze zm. (dalej k.p.a.) lub w innych przepisach (np. w art. 247 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm. - dalej o.p.). Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych ustawach.

Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływ na wynik sprawy.

Za usprawniające tok postępowania administracyjnego należy uznać rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę w art. 145 § 3 p.p.s.a. polegające na tym, że w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2 tego przepisu, Sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza to postępowanie.

IV. Kolejną - istotną zmianą - służącą usprawnieniu postępowania administracyjnego jest przyznanie sądom administracyjnym uprawnienia do merytorycznego orzekania (art. 145a p.p.s.a.), które stanowi odstępstwo od funkcjonującego równolegle modelu kasacyjnego. Celem zmian jest przyznanie sądowi – w zakresie objętym art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz pkt 2 p.p.s.a. - uprawnienia zobowiązania organu w kwestii wydania decyzji lub postanowienia o wskazanym rozstrzygnięciu w określonym przez Sąd terminie. O ile okoliczności sprawy będą uzasadniały wydanie stosownego rozstrzygnięcia, Sąd nie tylko może uchylić zaskarżony akt administracyjny, ale wskazać - w wiążący sposób - tryb załatwienia sprawy, albo jej rozstrzygnięcie. Regulacja ta przyznaje więc Sądowi prawo do merytorycznego rozstrzygnięcia, które jest jednak wyłączone, gdy przepisy pozostawiają to uznaniu organu.

V. Istotnym – z punktu widzenia zakresu przedmiotowego kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne I instancji – jest art. 134 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – wprowadzony został wyjątek od tej zasady dotyczący skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego. Przeprowadzona zmiana wynika z brzmienia dodanego art. 57a p.p.s.a., który wprost stanowi o związaniu sądu administracyjnego granicami skargi oraz powołaną podstawą prawną w tego rodzaju sprawach.

VI. W ocenie Sądu nie jest prawidłowa koncepcja organów obu instancji stosujących art. 61 i art. 61a k.p.a., jak też Skarżącej która domaga się merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego i z tej racji – uchylenia zaskarżonych rozstrzygnięć, nie znajdują uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa.

Przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z art. 1 ust. 4 cyt. ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. w okresie od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13 (o umorzeniu składek lub odmowie ich umorzenia), postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu z mocy prawa – z dniem złożenia wniosku o umorzenie postępowania. W tej sytuacji nie istnieje potrzeba wydania w tej mierze żądnego aktu administracyjnego w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, albowiem nastąpiło to ex lege.

VII. Zgodnie z art. 18 u.p.a.e.a. w zw. z art. 102 k.p.a. w czasie zawieszenia postępowania organ administracji publicznej może podejmować tylko czynności niezbędne w celu usunięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo grożącego poważnym szkodom dla interesu społecznego.

Nie ulega wątpliwości, że złożony przez Skarżącą wniosek o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego nie mieści się w żadnej z tych kategorii; oznacza to, że nie powinien być przedmiotem jakiegokolwiek dalszego procedowania.

Reasumując, wniosek o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego winien oczekiwać na moment, kiedy zostanie podjęte – z mocy prawa – postępowanie egzekucyjne (i wtedy winien być rozpoznany) lub – w sytuacji umorzenia składek i innych należności – należy go uznać za bezprzedmiotowy.

VIII. W konsekwencji Sąd dostrzega wadliwość wydanych w sprawie rozstrzygnięć, które zostały wydane zupełnie zbytecznie.

Rodzi się pytanie, czy należy je wyeliminować z obrotu prawnego?

Zdaniem Sądu – na tak postawione pytanie – należy udzielić odpowiedzi negatywnej.

Za podstawę takiego stanowiska uznać należy fakt, iż intencją stanowiska Organów obu instancji było to, aby nie wszczynać postępowania (wyrażające się zastosowaniem art. 61a k.p.a.). Tak więc błędna forma rozstrzygnięć w swej istocie sprawia, że wniosek o umorzenie de facto oczekuje na merytoryczne rozpoznanie do chwili podjęcia postępowania egzekucyjnego (ex lege). Zatem – zdaniem Sądu – zaistniała sytuacja odpowiada temu, o czym była mowa w punkcie VIII uzasadnienia Sądu (gdyby Organy procedowały lege artis).

IX. Jeżeli weźmie się pod uwagę, to o czym była mowa w punkcie III c uzasadnienia Sądu, to należy, uznać, iż uchybienia które zostały wyżej wskazane, nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy. Wniosek o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego – de facto – mimo zbytecznych rozstrzygnięć nadal nie został rozpoznany.

X. Tak więc – w konsekwencji – nie są słuszne zarzuty Skarżącej wskazujące na potrzebę merytorycznego rozpoznania wniosku o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Nastąpi to – o ile zajdzie taka potrzeba (vide pkt VII uzasadnienia).

XI. Mając na względzie treść art. 151 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.