Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 669/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Koszty postępowania
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c), art. 135, art. 262 par. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 7, 77 par. 1, art. 84 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 234
journal: Dz.U. 2022 poz 2625
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi R. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 1 lipca 2024 r. znak: SKO.II.41/698/PW/2024 w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania związanymi ze sporządzeniem opinii biegłego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Wójta Gminy Gorzków z dnia 17 kwietnia 2024 r. znak: B.6631.02.2023.AK; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie na rzecz R. S. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 1 lipca 2024 r. znak: [...] - po rozpatrzeniu zażalenia R. S. (dalej także jako "skarżący" lub "strona") od postanowienia Wójta Gminy G. z dnia 17 kwietnia 2024 r. znak: [...] w przedmiocie obciążenia kosztami związanymi ze sporządzeniem opinii biegłego geologa w postępowaniu dotyczącym naruszenia stosunków wodnych – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 262 § 1 pkt 2 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako "k.p.a.") utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2024 r. Wójt Gminy G., na podstawie art. 264 § 1 i art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a., ustalił koszty przeprowadzonego na wniosek R. S. postępowania w sprawie zakłócenia stosunków wodnych między działką nr ewid.[...] a działką nr ewid.[...], położonymi w obrębie G.-O., w wysokości 1.700 złotych, na które składają się koszty czynności biegłego geologa. Jednocześnie organ pierwszej instancji kosztami tymi w całości obciążył skarżącego (jako wnioskodawcę wszczęcia postępowania), zobowiązując go do zapłaty ustalonej należności w terminie 30 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że na wniosek skarżącego w dniu 10 stycznia 2023 r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne mające na celu zbadanie możliwości zakłócenia stosunków wodnych między działką nr ewid.[...] (należącą do skarżącego) a działką nr ewid.[...] (należącą do G. D.). W toku postępowania została wywołana opinia w sprawie naruszenia stosunków wodnych, którą sporządziła biegłego geologa E. H.-K.. Opinia ta zanegowała spowodowanie zmiany stosunków wodnych na terenie ww. działek. Na tej podstawie Wójt Gminy G. decyzją z dnia 30 sierpnia 2023 r. odmówił nakazania G. D. przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Decyzja ta jest prawomocna. Organ pierwszej instancji stwierdził, że koszty opracowania powyższej opinii, wynoszące 1.700 złotych, stosownie do art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. ponosi wnioskodawca.

W zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 264 § 1 k.p.a. oraz art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako "p.p.s.a"), poprzez nałożenie na niego kosztów przeprowadzonego postępowania w sprawie zakłócenia stosunków wodnych, podczas gdy postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 stycznia 2024 r., sygn. akt II SPP/Lu 7/24, skarżącemu przyznano prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Po rozpatrzeniu zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do jego uwzględnienia i wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia 1 lipca 2024 r. (zaskarżonym do Sądu) utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy ustalił, że sprawa administracyjna, w toku której powzięto czynności dowodowe, które wygenerowały koszty podlegające zwrotowi przez stronę, dotyczyła naruszenia stosunków wodnych. Postępowanie prowadzono w oparciu o art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1087 ze zm., dalej jako "Pr.wod."). W postępowaniu tym decyzją z dnia 28 września 2022 r. Wójt Gminy G. odmówił nakazania G. D. przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Po rozpatrzeniu odwołania od tej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 2 stycznia 2023 r. uchyliło zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. W toku ponownego postępowania zlecono opracowanie opinii w sprawie naruszenia stosunków wodnych. Opinia została sporządzona przez E. H.-K. - uprawnionego geologa. Do opinii biegła dołączyła rachunek, z którego wynika, że z tytułu sporządzenia ekspertyzy Gmina zobowiązana jest do zapłaty kwoty [...]złotych. Decyzją z dnia 30 sierpnia 2023 r. Wójt Gminy G. ponownie odmówił nakazania G. D. przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom. Decyzją z dnia 2 listopada 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy powyższą decyzję. Z kolei wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Lu 1117/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę R. S. na decyzję organu odwoławczego z dnia 2 listopada 2023 r. Wyrok stał się prawomocny z dniem 14 maja 2024 r.

Kolegium stwierdziło, że w aktach administracyjnych znajduje potwierdzenie ustalony przez organ pierwszej instancji fakt wystąpienia przez skarżącego z żądaniem wszczęcia postępowania w trybie art. 234 Pr.wod. Skarżący domagał się nakazania G. D. przywrócenia spływu wód z jej działki do stanu pierwotnego poprzez wykonanie urządzeń przeciwdziałających szkodom.

W ocenie organu odwoławczego, zastosowane w sprawie przepisy, w tym art. 262 § 1 pkt 1 k.p.a. będący podstawą postanowienia organu pierwszej instancji, nie zostały naruszone w sposób mogący mieć jakikolwiek wpływ na wynik postępowania. Organ podkreślił, że mocą art. 263 § 1 k.p.a. do kosztów postepowania administracyjnego ustawodawca zaliczył m.in. należności biegłych. Kolegium podzieliło stanowisko Wójta Gminy G., iż sporządzenie w sprawie wszczętej ww. wnioskiem ekspertyzy (opinii biegłego), w celu wykorzystania jej dla potrzeb wyjaśnia okoliczności faktycznych sprawy, było realizowane wyłącznie w interesie skarżącego. W tej sytuacji nie można kwestionować, iż koszty sporządzenia opinii przez biegłego zostały wygenerowane na skutek działań skarżącego, który domagał się ochrony swego interesu prawnego poprzez zastosowanie wobec sąsiadów, w drodze decyzji, art. 234 Pr.wod. Organ odwoławczy, oddalając zażalenie, uwzględnił fakt, iż decyzja Wójta Gminy G. z dnia 30 sierpnia 2023 r. o odmowie uwzględnienia żądania skarżącego stała się ostateczna, jak również to, że sporządzona opinia nie potwierdziła twierdzeń skarżącego wskazujących na naruszenie stosunków wodnych ze szkodą dla jego gruntu.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego naruszenia art. 246 p.p.s.a., Kolegium wskazało, że przepis ten nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Przyznanie pomocy prawnej postanowieniem WSA w Lublinie dotyczyło postępowania wszczętego skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 listopada 2023 r. Skutki tego postanowienia nie mogą być przeniesione lub uwzględniane w innym postępowaniu prowadzonym przez inny organ lub sąd.

R. S., reprezentowany przez adwokata, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na postanowienie organu drugiej instancji. W skardze zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 262 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że koszty związane z dopuszczeniem i przeprowadzeniem dowodu z opinii biegłego w sprawie z zakresu regulacji art. 234 Pr.wod. są kosztami, które zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie.

W oparciu o powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i umorzenie postępowania. Ponadto zwrócił się o zasądzenie od organu drugiej instancji kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi jej autor - powołując się na wybrane orzeczenia sądów administracyjnych - wskazał, że w postępowaniu dotyczącym naruszenia stosunków wodnych niezbędne jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. W postępowaniu takim organ musi bowiem ustalić oraz wykazać istnienie związku przyczynowo-skutkowego między dokonaną zmianą na gruncie a wynikłą z powodu tej zmiany szkodą na gruncie sąsiednim. Ustalenie tego związku, czyli dokonanie oceny zmiany stosunków wodnych, wymaga natomiast wiadomości specjalnych i odpowiedniej wiedzy z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, melioracji wodnych i postępowań wodnoprawnych, ewentualnie przeprowadzenia odpowiednich analiz, badań, pomiarów i obliczeń. Oględziny nieruchomości przez osoby nieposiadające wyspecjalizowanej wiedzy w odnośnym zakresie mogą być niewystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy, tj. czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

Zdaniem skarżącego, nie sposób zatem uznać, że koszty związane z opinią biegłego są kosztami, które nie wynikają z ustawowego obowiązku organu. Powołując się na pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 25 września 2019 r. zapadłym w sprawie o sygnaturze II SA/Lu 281/19, skarżący wskazał, że przypadek, w którym koszty zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie, dotyczy sytuacji, gdy organ spełnił jej żądanie w sprawie przeprowadzenia dowodu, nie posiadając jednocześnie jakichkolwiek wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy i stwierdzając, że przeprowadzenie takiego dowodu jest całkowicie zbędne. Koszty postępowania poniesione w interesie strony to zatem koszty związane z dodatkowymi czynnościami postępowania dowodowego.

Skarżący podkreślił, że odmiennie, niż ma to miejsce przy orzekaniu o sposobie ponoszenia kosztów w sprawach, w których doszło do zmiany stosunków wodnych (gdzie przyjmuje się, że stronę, która doprowadziła do zmiany stosunków wodnych obciążają koszty biegłego), w sytuacji, gdy zmiany tej nie stwierdza się, nie można mówić o "zawinieniu" strony w wygenerowaniu tych kosztów.

Skarżący zwrócił uwagę, że w postępowaniu zakończonym wyrokiem oddalającym skargę (II SA/Lu 1117/23), decyzja wydana przez organ pierwszej instancji w dniu 28 września 2022 r. została uchylona przez SKO w Chełmie, a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia w celu przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego. Sam organ odwoławczy uznał więc, że przeprowadzenie tego dowodu jest niezbędne na cele rozstrzygnięcia sprawy.

Ponadto autor skargi podniósł, że skarżącemu w toku ww. postępowania przyznano prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Skarżący nie jest więc w stanie pokryć kosztów biegłego. Zwolnienie od kosztów uzyskane postanowieniem z dnia 22 stycznia 2024 r., sygn. akt II SPP/Lu 7/24, według skarżącego, rozciąga się również na niniejsze postępowanie, które pozostaje w bezpośrednim związku z postępowaniem głównym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."). Podkreślić należy, że w sprawach, w których przedmiotem skargi jest postanowienie, decyzja o rozpoznaniu sprawy w tym trybie pozostawiona jest sądowi i nie jest zależna ani od złożenia przez którąkolwiek ze stron wniosku w tym przedmiocie, ani też od ewentualnego żądania przez którejkolwiek ze stron przeprowadzenia rozprawy.

Wyjaśnić należy, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Skarga jest zasadna i to z przyczyn trafnie podniesionych w jej treści. Nie wszystkie jednak spośród zawartych w skardze twierdzeń zasługują na aprobatę.

Przypomnieć dla porządku należy, że przedmiotem skargi jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymujące w mocy postanowienie Wójta Gminy G., którym obciążono skarżącego kosztami związanymi ze sporządzeniem opinii biegłego geologa we wszczętym na wniosek skarżącego postępowaniu w sprawie zakłócenia stosunków wodnych między działką nr ewid.[...] a działką nr ewid.[...], położonymi w obrębie G.-O..

Błędne jest stanowisko autora skargi, jakoby wadliwość zaskarżonego rozstrzygnięcia wynikała z faktu, iż skarżącemu mocą prawomocnego postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 stycznia 2024 r. sygn. akt II SPP/Lu 7/24, przyznano prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wyjaśnić należy, że powyższe postanowienie zostało wydane w ramach postępowania sądowego ze skargi R. S. na decyzję ostateczną Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 listopada 2023 r., kończącą wszczęte na wniosek skarżącego postępowanie administracyjne w sprawie naruszenia stosunków wodnych. Postanowienie to obejmowało zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem kosztów związanych wyłącznie z postępowaniem przed sądem administracyjnym wszczętym ww. skargą, które zgodnie z art. 211 p.p.s.a. obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Słusznie stwierdził organ odwoławczy, że skutki tego postanowienia nie mogą być przeniesione lub uwzględniane w innym postępowaniu prowadzonym przez inny organ lub sąd. Tym samym powołane postanowienie referendarza sądowego nie zwalnia skarżącego od kosztów postępowania administracyjnego zakończonego ww. decyzją ostateczną organu odwoławczego. Postanowienie to co do zasady nie wykluczało zatem możliwości obciążenia skarżącego kosztami tegoż postępowania administracyjnego, na zasadach określonych w k.p.a.

W ocenie Sądu, pozostałe zarzuty i argumenty skargi zasługują natomiast na aprobatę.

Zgodnie z art. 262 § 1 k.p.a. stronę obciążają te koszty postępowania, które wynikły z winy strony (pkt 1) lub zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie (pkt 2). Art. 263 § 1 k.p.a. do kosztów postępowania zalicza m.in. należności świadków i biegłych, zaś § 2 tego artykułu pozwala organowi administracji publicznej zaliczyć do kosztów postępowania także inne koszty bezpośrednio związane z rozstrzygnięciem sprawy.

W niniejszej sprawie jako podstawę prawną obciążenia skarżącego kosztami postępowania administracyjnego wskazano art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. Organy uznały, że z mocy tego przepisu koszty sporządzenia opinii biegłego obciążają skarżącego, albowiem – jako powstałe w postępowaniu wszczętym na jego żądanie – zostały poniesione w jego interesie, a przy tym nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Z taką oceną charakteru czynności będącej źródłem spornych kosztów postępowania nie można się zgodzić.

Z treści art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. jednoznacznie wynika, że obciążenie strony kosztami postępowania nie jest uwarunkowane wyłącznie ustaleniem, iż dane koszty zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony. Możliwość zastosowania powyższego przepisu została bowiem dodatkowo ograniczona do takich kosztów, które powstały w wyniku działań organu administracji niemieszczących się w zakresie jego ustawowych obowiązków. To z kolei prowadzi do sformułowania zasady, że koszty postępowania administracyjnego ponosi organ - w takich granicach, w jakich wypełnia swoje ustawowe obowiązki. Dopiero uznanie, że dane koszty nie zostały poniesione wskutek wypełniania przez organ jego ustawowych obowiązków, pozwala na podjęcie rozważań, czy koszty te zostały poniesione "w interesie" lub "na żądanie" strony postępowania. Wyjaśnić trzeba, że zakres czynności, które powinien podjąć organ administracji w ramach ustawowych obowiązków, określają art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Ustanowiona w tych przepisach zasada prawdy obiektywnej w postępowaniu administracyjnym kładzie ciężar dowodu na organ administracji publicznej, co oznacza, że kosztami postępowania można obciążyć stronę wyłącznie wtedy, gdyby organ spełnił jej żądanie w sprawie przeprowadzenia dowodu, nie posiadając jednocześnie jakichkolwiek wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy i stwierdzając, że przeprowadzenie takiego dowodu jest całkowicie zbędne (zob. G. Łaszczyca, A. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom II. Komentarz do art. 104-269, LEX, 2007, wyd. II). Zatem koszty postępowania, o których mowa w art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a., będą związane z dodatkowymi czynnościami postępowania dowodowego, gdy np. strona domaga się dodatkowych jeszcze opinii biegłego, ponowienia ekspertyzy lub oględzin, przesłuchania dodatkowych świadków, pomimo wyjaśnienia okoliczności sprawy (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 880).

Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone przez tutejszy Sąd w wyroku z dnia 25 września 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 281/19, który zapadł w sprawie o analogicznym stanie faktycznym i prawnym. Wedle tego poglądu, zgodnie z powszechnie przyjętą regułą interpretacyjną, wyjątku od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez organ administracji, opisanego w art. 262 § 1 k.p.a., nie można traktować rozszerzająco. Zasada ta odnosi się przy tym nie tylko do postępowań wszczynanych z urzędu, ale dotyczy również postępowań wszczętych na żądanie strony, w których poniesienie kosztów postępowania wynikało z obowiązku ustawowego obciążającego organ administracji publicznej.

Jak już wcześniej wskazano, koszty postępowania, którymi w niniejszej sprawie obciążono skarżącego, zostały wygenerowane w wyniku przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego geologa w postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych. Postępowanie to prowadzone było w trybie art. 234 Pr.wod. Wyjaśnić należy, że przepis ten w ust. 1 stanowi, iż właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich (pkt 1); odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie (pkt 2). Zgodnie zaś z ust. 3 cytowanego artykułu, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.

Niezbędnym elementem postępowania administracyjnego prowadzonego w oparciu o art. 234 ust. 3 Pr.wod. jest zatem ustalenie, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie, oraz, czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Przy czym warunkiem koniecznym do nałożenia nakazów przewidzianych w tej normie jest powiązanie związkiem przyczynowo-skutkowym działań właściciela gruntów powodujących zmianę stosunków wodnych ze szkodą dla nieruchomości sąsiedniej. Dopiero bowiem zaistnienie wszystkich określonych w art. 234 ust. 3 Pr.wod. przesłanek stwarza po stronie organu obowiązek wydania nakazu, o którym mowa w tym przepisie (por. wyroki NSA: z dnia 3 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 1621/13; z dnia 17 września 2024 r., sygn. akt III OSK 349/23; wyrok WSA w Krakowie z dnia 4 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Kr 1219/20).

Zgodnie z art. 84 § 1 k.p.a. w sprawach wymagających wiadomości specjalnych, organy administracji publicznej mogą zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. W orzecznictwie sądów administracyjnych jest utrwalone stanowisko, zgodnie z którym w sprawach dotyczących zmiany stosunków wodnych prowadzony w oparciu o art. 234 Pr.wod. (uprzednio art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne) z uwagi na wymóg posiadania odpowiedniej wiedzy z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postepowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, tj. wiedzy specjalistycznej, wykraczającej poza wiedzę pracowników organu, co do zasady wymagane jest przeprowadzenie w oparciu o art. 84 § 1 k.p.a. dowodu z opinii biegłego posiadającego wiedzę w wymaganym zakresie. Zarówno bowiem ustalenie, czy w ogóle nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie, jak i dokonanie oceny, czy zmiana ta została wywołana działaniem właścicieli gruntu, oraz czy spowodowała ona szkody dla nieruchomości sąsiednich, a także ewentualne ustalenie sposobu zapobiegania wywołanym szkodom, przekracza wiedzę ogólną i wymaga wiadomości specjalnych (por. np. wyroki NSA: z dnia 3 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1621/13; z dnia 6 lipca 2017 r., sygn. akt II OSK 2792/15; z dnia 9 lipca 2024 r., sygn. akt III OSK 2343/22; wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 maja 2018 r., II SA/Kr 286/18).

W postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych co do zasady konieczne jest zatem przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Zdaniem Sądu, wyjątek od tej zasady dotyczyć może jedynie takich sytuacji, w których zarzut naruszenia stanu wody na gruncie jest w sposób oczywisty pozbawiony podstaw (np. w sytuacji stwierdzenia braku jakichkolwiek działań które choćby potencjalnie mogłyby wywołać taką zmianę). W każdym innym przypadku ustalenie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy o naruszenie stosunków wodnych wymaga natomiast wiadomości specjalnych. W postępowaniu administracyjnym to obowiązkiem organu, a nie strony, jest zaś podjęcie wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do wyczerpującego stanu faktycznego sprawy. Jak już bowiem wyżej wskazano, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a., którą uzupełnia art. 77 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej, stojąc na straży praworządności, zobligowane są do podjęcia w prowadzonym postępowaniu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W sprawach dotyczących naruszenia stosunków wodnych wywołanie opinii biegłego co do zasady mieści się zatem w obowiązkach organu wynikających z ww. norm postępowania.

Analiza przekazanych Sądowi akt sprawy prowadzi do wniosku, że podniesiony we wniosku skarżącego o wszczęcie postępowania zarzut dokonania zmiany stanu wody przez właścicielkę działki nr ewid.[...] ze szkodą dla nieruchomości skarżącego, nie był w sposób oczywisty bezzasadny i jego ocena wymagała przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego. Jak bowiem wynika z akt sprawy, skarżący wywodził naruszenie stosunków wodnych ze szkodą dla jego nieruchomości z faktu wykonania na działce nr [...], wzdłuż granicy z jego nieruchomością, opaski z kostki brukowej, zaś sama okoliczność wykonania takich robót została w toku postępowania potwierdzona. W tej sytuacji zarzut skarżącego wskazujący na wywołanie tymi robotami zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla jego nieruchomości, nie mógł zostać oceniony jako oczywiście bezpodstawny, a przez to niewymagający dla jego weryfikacji widomości specjalnych. Potwierdzeniem tego jest okoliczność, iż wydana w postępowaniu wszczętym powyższym wnioskiem decyzja Wójta Gminy G. z dnia 28 września 2022 r. o odmowie nakazania G. D. przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, która została wydana – jak wynika z jej treści – wyłącznie w oparciu o wnioski przeprowadzonej przez organ pierwszej instancji kontroli, nie uzyskała aprobaty organu odwoławczego. Kolegium decyzją z dnia 2 stycznia 2023 r. uchyliło bowiem powyższe rozstrzygnięcie i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Wprawdzie w przekazanych obecnie Sądowi aktach sprawy brak jest ww. decyzji kasatoryjnej organu odwoławczego (w tym kontekście wypada ubocznie zwrócić uwagę Kolegium, że obowiązkiem organu, którego decyzja jest przedmiotem skargi, jest przekazanie sądowi kompletnych akt sprawy – art. 54 § 2 p.p.s.a.), jednak odtworzenie motywów tej decyzji jest możliwe na podstawie decyzji wydanych w jej następstwie. W uzasadnieniu kolejnej decyzji wydanej w dniu 30 sierpnia 2023 r. organ pierwszej instancji podał bowiem, że prowadząc ponownie postępowanie "zgodnie z Uzasadnieniem do decyzji SKO w Chełmie z dnia 2 stycznia 29023 r. powołał biegłego hydrogeologa, który podjął się opracowania opinii w sprawie naruszenia stosunków wodnych". Utrzymując w mocy to rozstrzygnięcie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji ostatecznej z dnia 2 listopada 2023 r. również wskazało, że "Kierując się zaleceniami organu odwoławczego w toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ I instancji do porządzenia opinii powołał biegłego". Z powyższych stwierdzeń wynika, że w okolicznościach niniejszej sprawy sam organ odwoławczy uznał, iż dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego niezbędne jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Podkreślić należy, że przedmiotowa opinia była jedyną opinią biegłego wywołaną w toku postępowania i stała się zasadniczą podstawą decyzji organów obu instancji wydanych w ponownym postępowaniu.

W tych okolicznościach nie sposób uznać, że we wszczętym na wniosek skarżącego postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych wywołanie opinii biegłego nie wynikało z ustawowego obowiązku organów mającego swe źródło w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Opinia ta stanowiła podstawowy element materiału dowodowego, bez którego rozstrzygnięcie sprawy nie było możliwe, co zresztą – jak wskazano wyżej – dostrzegł w toku postępowania sam organ odwoławczy. Koszt przeprowadzenia tego dowodu nie mieści się zatem w kategorii kosztów postępowania wskazanej w art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a., a tym samym nie może obciążać skarżącego, i to niezależnie od tego, że sporządzona opinia ostatecznie wykazała bezzasadność jego zarzutów co do naruszenia stosunków wodnych ze szkodą dla jego nieruchomości.

Ubocznie wypada zauważyć, że skoro w przedmiotowym postępowaniu wykluczono spowodowanie przez którąkolwiek ze stron zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich, to nie sposób również uznać, że koszty tego postępowania (w tym sporządzonej na jego potrzeby opinii) wynikły z winy strony. Tym samym w sprawie nie zachodzi też przesłanka obciążenia strony kosztami postępowania określona w art. 262 § 1 pkt 1 k.p.a.

Brak wystąpienia w niniejszej sprawie przesłanek uzasadniających obciążenie strony kosztami postępowania związanymi ze sporządzeniem opinii przez biegłego, przesądza o konieczności uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia organu pierwszej instancji, jako wydanych z naruszeniem art. 262 § 1 k.p.a., mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W tej sytuacji jedynie w ubocznie należy podnieść zastrzeżenia co do wysokości kosztów, którymi obciążono skarżącego. Przypomnieć należy, że podstawą ustalenia wysokości tych kosztów był rachunek wystawiony przez biegłą E. H.-K.. Z treści tego rachunku (k. 127 akt adm.) wynika natomiast, że obejmuje on wynagrodzenie w łącznej kwocie 3.400 złotych za sporządzenie dwóch opinii w dwóch odrębnych sprawach. Z rachunku nie wynika jednak, czy koszt sporządzenia obu tych opinii był równy, tj. czy rzeczywiście wynosił – zgodnie z założeniem organów – po 1.700 złotych za każdą opinię. Celem ustalenia, jaka część kwoty objętej rachunkiem dotyczy opinii wywołanej w niniejszej sprawie, organ powinien był więc zwrócić się do biegłego o wyjaśnienie tej kwestii. Skoro jednak – jak wyżej wskazano - w sprawie nie wystąpiły przesłanki do zastosowania art. 262 § 1 k.p.a., czynność tę można uznać za zbędną.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Wyjaśnić w tym miejscu należy, że nie mógł zostać dodatkowo uwzględniony wniosek skargi o umorzenie postępowania administracyjnego, albowiem postępowanie w przedmiocie obciążenia strony kosztami miało charakter jedynie wpadkowy względem postępowania głównego w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych.

Orzeczenie o kosztach postępowania znajduje uzasadnienie w art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Zasądzone koszty postępowania obejmują uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 złotych, wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego, które stosownie do § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.), wynosi 480 złotych, oraz uiszczoną opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 złotych.