Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 350/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 190 ust. 4
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 145 par. 1 lit. b i c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 64 par. 2,  art. 63 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Wita-Łyskawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2009 r. sprawy ze skargi [...] Spółdzielni Mieszkaniowej na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. decyzją z dnia [...]r. nr [...], na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 czerwca 1985 roku o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. nr 122, poz. 851 z 2006 roku ze zm.), art. 104 § 1 i 2 k.p.a., stwierdził u Z.K. chorobę zawodową - kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia, wymienioną w pozycji 18.2 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115).

W motywach tego rozstrzygnięcia organ ustalił, że Z.K. pracował w latach 1979-1981 i 1983-1985 w [...] Fabryce A w K. (obecnie "B" SA) jako [...], 1985-1986 w Elektrowi "C" w budowie jako [...]; 1986-1987 w Przedsiębiorstwie D w N. jako [...], 1987-1988 w Przedsiębiorstwie E w R. jako [...], 1989-1990 w KWK "F" w N. jako [...], 1990-1995 w KWK "G" w Z. jako [...]; 1996-1997 w H s.c. w Z. jako [...] i w latach 1997-2008 w [...] Spółdzielni I w Z. jako [...].

Następnie wskazał, że Z.K. pracując na stanowiskach:

- [...] (1980-1981, 1983-1985 w czasie wykonywania [...] krótkotrwały kontakt ze smarami olejami i cementem),

- [...] (1986-1988 - kontakt ze składnikami zaprawy murarskiej i cementu - dichrominian potasu, chlorek kobaltu, składnikami gumy rękawic ochronnych - tiuram, merkaptobenzotiazol, i w latach 1996-1997 kontakt z cementem, wapnem, gipsem, klejami do glazury),

- [...] (1997-2007 - kontakt z preparatami klasyfikowanymi jako działające drażniąco i uczulająco na skórę - tytan silikon uniwersalny, tytan uszczelniacz dekarski, tytan woda stop, Korekton rozcieńczalnik, Supermal emalie olejno-ftalowe, piana montażowa, cement "Odra", zaprawa murarska M5 Rolas, zaprawa klejąca Atlas KB-15, wapno hydratyzowane, klej do płytek ceramicznych, "Boranom" środek grzybobójczy),

miał okresowo zawodowy kontakt z preparatami o działaniu drażniącym i uczulającym na skórę.

Dalej stwierdził, że w wyniku przeprowadzonych badań w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. (orzeczenie lekarskie z dnia [...]r.) u Z.K. rozpoznano alergiczne kontaktowe zapalenie skóry pochodzenia zawodowego, a więc chorobę zawodową określoną w poz. 18.1 wykazu chorób zawodowych (testy alergiczne naskórkowe wykazały dodatnie odczyny na chrom, kobalt i balsam peruwiański). Natomiast Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w orzeczeniu z dnia [...]r. rozpoznał u ww. kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia - poz. 18.2 wykazu chorób zawodowych oraz nie stwierdził alergicznego tła schorzenia. Kontaktowe zapalenie skóry potwierdził w uzupełniającym orzeczeniu lekarskim z dnia [...]r. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w S. wycofując się z uprzednio wydanego orzeczenia o rozpoznaniu alergicznego kontaktowego zapalenia skóry. Na tej podstawie organ orzekł jak w sentencji wydanej w sprawie decyzji.

Odwołanie od wyżej opisanej decyzji wniosła [...] Spółdzielnia I w Z. domagając się ponownego rozpatrzenia sprawy. W uzasadnieniu odwołania podniesiono, że podczas badań profilaktycznych oraz wywiadów lekarskich przeprowadzanych w okresie zatrudnienia pracownik zataił dolegliwości dermatologiczne czym uniemożliwił odwołującej wykluczenie czynności wykonywanych w narażeniu na kontakt z czynnikami drażniącymi. Ponadto podczas pracy pracownik został zapoznany i poinformowany o właściwościach fizycznych i chemicznych substancji stosowanych podczas pracy, stopniu ich szkodliwości dla zdrowia, sposobach bezpiecznego ich stosowania, jak również był wyposażony w środki ochrony kończyn górnych. Zwrócono także uwagę na okoliczność, że przy rozpoznawaniu sprawy nie zostały zachowane terminy, o których mowa w § 2 ust. 2 rozporządzenia z dnia 30.07.2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (...), akcentując, że zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej i udokumentowane jej objawy chorobowe musza nastąpić w czasie narażenia zawodowego lub w okresie miesiąca po zakończeniu pracy w warunkach takiego narażenia. Pomimo, iż od [...]r. pracownik nie miał kontaktu z czynnikami o działaniu drażniącym zmiany skórne były widoczne również po okresie wyczerpania zasiłku chorobowego oraz występują aktualnie, co zdaniem odwołującej dowodzi, że choroba nie ma związku z wykonywaną pracą oraz, że istnieje duże prawdopodobieństwo narażenia w innych okolicznościach.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. nie uwzględnił odwołania i decyzją z dnia [...] roku nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśnił, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest orzeczenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną służby zdrowia istnienia schorzenia jako choroby wymienionej w obowiązującym wykazie chorób zawodowych oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą. Następnie podzielił ustalenia organu I instancji co do okresów zatrudnienia u poszczególnych pracodawców oraz zajmowanych stanowisk. Nadto stwierdził, że przeprowadzone w sprawie dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że Z.K. miał zawodowy kontakt: w latach 1980-1981, 1983-1985 z preparatami o działaniu drażniącym i uczulającym na skórę, w latach 1986-1988 ze składnikami zaprawy murarskiej i cementu - dichrominian potasu, chlorek kobaltu, składnikami gumy rękawic ochronnych - tiuram, merkaptobenzotiazol, w latach 1996-1997 z cementem, wapnem, gipsem, klejami do glazury oraz w latach 1997-2007 z preparatami klasyfikowanymi jako działające drażniąco i uczulająco na skórę (tytan silikon uniwersalny, tytan uszczelniacz dekarski, tytan woda stop, korekton rozcieńczalnik, superman emalie olejno-ftalowe, piana montażowa, cement zaprawa murarska M5 Rolas, zaprawa klejąca Atlas KB-15, wapno hydratyzowane, klej do płytek ceramicznych, "Boranom" środek grzybobójczy). Na tej podstawie uznał, że w wyżej wymienionych okresach pracy Z.K. pracował w warunkach sprzyjających rozwojowi choroby zawodowej skóry pod postacią kontaktowego zapalenia skóry z podrażnienia w następstwie kontaktu zawodowego z wymienionymi wyżej substancjami i preparatami.

Ponadto wskazał, że lekarze specjaliści dwóch kompetentnych placówek medycznych w konkluzjach swoich orzeczeń rozpoznali u badanego kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia i zakwalifikowali rozpoznaną chorobę do poz. 18.2 wykazu chorób zawodowych. Podkreślił, że podstawą do rozpoznania zawodowej etiologii zmian o charakterze kontaktowego zapalenia skóry z podrażnienia był wywiad zawodowy, przebieg schorzenia oraz wykonane badania i konsultacja dermatologiczna. Odpowiadając na zarzuty odwołania wyjaśnił, że wieloletnia praca Z.K. na stanowiskach [...] w kontakcie z substancjami i preparatami drażniącymi i uczulającymi daje podstawy do stwierdzenia zawodowej etiologii rozpoznanego schorzenia. Nadto powołując się na wyrok NSA z 7 kwietnia 1982, sygn. akt II SA 372/82 wywiódł, że dla uznania choroby za zawodową wystarczy samo stwierdzenie warunków narażających na powstanie choroby, nie jest natomiast konieczne udowodnienie , że w danym wypadku warunki takie ja spowodowały. Nie wyłącza to możliwości wykazania, że pomimo pracy w warunkach narażenia na dana chorobę jej powstanie w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, przy czym nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika. W tym stanie rzeczy organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach [...] Spółdzielnia I w Z., reprezentowana przez pełnomocnika, domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych polegających na bezpodstawnym przyjęciu, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy pracą u skarżącej a choroba stwierdzona u Z.K., podczas gdy obiektywna i wyważona ocena materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że związku takiego nie ma. W uzasadnieniu skargi przytoczono zasadniczo tą sama argumentację co w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Ponadto akcentowano okoliczność krótkotrwałego kontaktu pracownika ze środkami uczulającymi, zaznaczając przy tym, że pracownik ten często pełnił jedynie funkcje pomocnicze. Zdaniem skarżącej istniej duże prawdopodobieństwo narażenia pracownika w innych okolicznościach zwłaszcza u wcześniejszych pracodawców.

W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Oznacza to, w świetle art. 145 § 1 tej ustawy, iż tylko stwierdzenie, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd decyzji. Zaskarżona decyzja może zatem ulec uchyleniu jedynie wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga zasługuje na uwzględnienie choć zasadniczo z innych przyczyn niż w niej podniesione, a które Sąd zgodnie z powołanym wyżej art. 134 § 1 P.p.s.a. wziął pod uwagę z urzędu.

Przeprowadzając ocenę legalności zaskarżonej decyzji Sąd zasadniczo bierze pod rozwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie jej wydawania. W pewnych jednak sytuacjach nie może przejść do porządku nad okolicznościami zaszłymi po tej dacie. Są nimi między innymi zmiany prawne, które Sąd obowiązany jest uwzględniać z urzędu zwłaszcza, gdy mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Trzeba bowiem stwierdzić, że podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiło rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115), dalej jako rozporządzenie w sprawie wykazu chorób zawodowych. Tymczasem wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. w sprawie o sygn. akt P 23/07 (Dz. U. z 2008 r. Nr 116, poz. 740) Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż zarówno art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy (w zakresie w jakim nie określa wytycznych dotyczących treści rozporządzenia), jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Równocześnie Trybunał orzekł, iż przepisy te tracą moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia orzeczenia w Dzienniku Ustaw. Wyrok Trybunału w sprawie o sygn. akt P 23/07 został ogłoszony w dniu 2 lipca 2008 r. i z tym dniem wszedł on w życie. Od dnia 2 lipca 2008 r. rozpoczął zatem bieg dwunastomiesięczny termin, po upływie którego utraci moc art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy oraz przepisów rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych. Utrata mocy obowiązującej wymienionych przepisów nastąpiła zatem w dniu 3 lipca 2009 r. Z tą też chwilą, w opinii Sądu, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana ostateczna decyzja administracyjna, stanowi podstawę do wznowienia postępowania w sprawie.

Powyższe znajduje uzasadnienia w treści art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, który statuuje zasadę wzruszenia ostatecznych rozstrzygnięć, jakie zapadły na podstawie przepisów uznanych przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją. Oznacza to, że w nowym stanie prawnym ukształtowanym w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, rozpatrzenie sprawy jest nie tylko dopuszczalne, ale możliwość taka jest ujęta jako podmiotowe konstytucyjne prawo uprawnionego.

Zgodnie zatem z treścią art. 145a § 1 k.p.a. w sytuacji, gdy decyzja została wydana na podstawie aktu normatywnego, który został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP, umową międzynarodową lub ustawą strona może żądać wznowienia postępowania administracyjnego. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisów, które stanowiły podstawę prawną decyzji administracyjnych, w postępowaniu sądowoadministracyjnym powinno zatem przesądzać o uznaniu "naruszenia prawa" w samej decyzji administracyjnej.

Ponadto wskazać należy, że zgodnie z art. 63 § 3 k.p.a. jednym z wymogów formalnych odwołania (art. 63 § 1 k.p.a.) jest jego podpisanie przez wnoszącego. Ocena czy wniesione odwołanie spełnia niezbędne warunki formalne pozwalające na nadanie mu prawidłowego biegu, należy zatem do organu odwoławczego. Przyjdzie stwierdzić, że organ odwoławczy wskazanemu obowiązkowi nie sprostał, bowiem rozpoznał odwołanie bez oceny sposobu reprezentacji strony. Tymczasem odwołanie zostało podpisane przez Prezesa [...] Spółdzielni I oraz Specjalistę do spraw bhp i p.poż. Z odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego przedłożonego w postępowaniu przed tut. Sądem w tej sprawie wynika, że do składania oświadczeń i podpisywania w imieniu [...] Spółdzielni I wymagane jest współdziałanie dwóch członków zarządu. Ponadto z akt administracyjnych nie wynika, aby I.B. - Specjalista do spraw bhp i p.poż. posiadała umocowanie do podpisania odwołania. Braki odwołania w tym zakresie wymagały zatem usunięcia w trybie przewidzianym w art. 64 § 2 k.p.a. Tylko bowiem odwołanie podpisane przez osoby do tego umocowane może spowodować zamierzony skutek prawny w postaci jego merytorycznego rozpoznania, a tym samym do odniesienia się do wszystkich podniesionych w nim zarzutów oraz twierdzeń, czemu również organ odwoławczy nie sprostał.

W przypadku usunięcia braków formalnych odwołania we wskazanym wyżej trybie organ odwoławczy rozpoznając sprawę będzie miał na względzie nowy stan prawny, ukształtowany w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, a więc znowelizowane przepisy Kodeksu pracy, wprowadzone ustawą z dnia 22 maja 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 99, poz. 825), oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105, poz. 869).

Jednocześnie Sąd uznał za celowe wskazać organowi odwoławczemu, jako organowi wyższego stopnia, aby rozważył kwestię zbadania legalności decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. z dnia [...]r. nr [...] umarzającej na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., jako bezprzedmiotowe, postępowanie w sprawie zgłoszenia podejrzenia u Z.K. choroby zawodowej - alergicznego kontaktowego zapalenia skóry. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a., to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Okoliczność, iż w sprawie nie została spełniona jedna z przesłanek warunkujących uwzględnienie żądania strony, a tym samym stwierdzenia choroby zawodowej, nie czyni jej bezprzedmiotową. Stanowić może natomiast podstawę do odmownego załatwienia sprawy. Na marginesie przyjdzie wyrazić wątpliwość w kwestii bezkrytycznego przyjęcia wycofania się jednostki diagnostycznej I stopnia z wcześniej wydanej opinii bez przeprowadzenia ponownych testów alergicznych, jak również braku odniesienia się Instytutu do wyników testów przeprowadzonych przez jednostkę I stopnia, z której wynikają odmienne wnioski.

W tym stanie rzeczy - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit b) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań. O niewykonalności zaskarżonej decyzji przed uprawomocnieniem się wyroku Sąd orzekł zgodnie z art. 152 powołanej wyżej ustawy.