Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1380/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184, art. 204
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Edyta Anyżewska, Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia NSA Włodzimierz Kubiak, Protokolant Dorota Pawlicka, po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej D. Sp. z o.o. w Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 maja 2006 r. sygn. akt I SA/Lu 142/06 w sprawie ze skargi D. Sp. z o.o. w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego i odmowy wstrzymania czynności egzekucyjnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od D. Sp. z o.o. w Z. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie kwotę 120 (słowne: sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 19 maja 2006 r., sygn. II FSK 1380/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę D. spółki z o.o. w Z. (dalej: Spółka) od postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia [...], nr [...], utrzymującego w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Zamościu z dnia [...], nr [...], w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego i odmowy wstrzymania czynności egzekucyjnych. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; w skrócie: p.p.s.a.).

Uzasadniając Sąd wskazał, że w skardze od postanowienia organu odwoławczego, skierowanej do WSA w Lublinie, Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia organu pierwszej instancji. Zarzucono przy tym organowi egzekucyjnemu uchybienie przy zwracaniu i ponownym zajęciu tej samej wierzytelności, stwierdzając, że nie została jej przekazana kwota 38.717,85 zł. Zakwestionowano interpretację art. 504 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.; w skrócie: K.c.) przyjętą przez organy egzekucyjne, wywodząc, że brzmienie tego przepisu dopuszcza możliwość potrącenia wierzytelności w sytuacji, gdy w chwili zajęcia wierzytelności te istniały choćby nie były jeszcze wymagalne. Bezspornym, zdaniem Spółki, pozostaje też fakt, że zgodnym oświadczeniem woli z dnia 13 sierpnia 2005 r. strony objęły kompensatą również niewymagalne wierzytelności. Na poparcie swych wywodów powołano wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt II CR 384/77, oraz przedłożono dowody wskazujące, zdaniem Spółki, na fakt częściowego wykonania usług objętych fakturami nr 00254/MWW i 00255/MWW.

Oddalając skargę, WSA w Lublinie stwierdził, że jest bezsporne, iż na podstawie czterech tytułów wykonawczych wystawionych na Spółkę organ egzekucyjny, w oparciu o art. 89 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 986 ze zm.; dalej: u.p.e.a.), dokonał zajęcia wierzytelności Spółki. Zwrócono uwagę, że Spółka nie neguje, iż zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z dnia 10 sierpnia 2005 r. zostało doręczone dłużnikowi w dniu 16 sierpnia 2005 r. Akta sprawy nie zawierają zaś przedmiotowego zawiadomienia oraz dowodu jego doręczania - znajduje się w nich jedynie pismo skarżącej z dnia 7 września 2005 r., stanowiące odpowiedź na wezwanie organu podatkowego z dnia 31 sierpnia 2005 r., w którym Spółka uznaje zajęte wierzytelności.

Podkreślono, że podstawą wystawienia na stronę skarżącą tytułu wykonawczego o nr [...] z dnia [...] stanowiło ostateczne postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] wydane w oparciu o art. 71a § 9 u.p.e.a. Podstawę zarzutu Spółki w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego stanowił zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 § 1 u.p.e.a.), a to wobec ponownego zajęcia tej samej wierzytelności, która to wierzytelność - wobec skutecznego potrącenia z dnia 13 sierpnia 2005 r. - uległa umorzeniu.

Odnosząc się do powyższego zarzutu, za całkowicie bezpodstawny Sąd uznał zarzut niedokonania Spółce przez organ egzekucyjny zwrotu całej wyegzekwowanej kwoty, tj. 352.968,75 zł, gdyż - jak wynika z materiału dowodowego - kwota ta została zwrócona poleceniami przelewu z dnia 9 listopada 2005 r. (odpowiednio na kwoty: 220.568,10 zł, 93.685,80 zł, 38.670,85 zł). Za nietrafny uznano również zarzut ponownego zajęcia tej samej wierzytelności, gdyż postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie poprzednio wystawionych tytułów wykonawczych zostało umorzone z uwagi na niespełnienie przez te tytuły wymogów art. 27 u.p.e.a., a kwota ta została Spółce w całości zwrócona.

Zdaniem Sądu, do rozważenia pozostaje zatem zarzut nieistnienia obowiązku z uwagi na skutkujące ich umorzeniem potrącenie wzajemnych wierzytelności.

Zwrócono w związku z tym uwagę, że umową przelewu wierzytelności, zawartą w dniu 5 sierpnia 2005 r. pomiędzy Spółką (jako cedentem), a "D." S.A. (jako cesjonariuszem), cesjonariusz zobowiązał się do zapłaty cedentowi w dniu 12 sierpnia 2005 r. kwoty 2.423.927,11 zł. Sprzedaż powyższych wierzytelności potwierdzono fakturą VAT nr 05-FVS/0012/MW z dnia 5 sierpnia 2005 r. W konsekwencji tej umowy, czego organ egzekucyjny nie neguje, Spółka uzyskała wierzytelność w stosunku do "D." S.A. o zapłatę ceny sprzedaży wierzytelności. W dniu 13 sierpnia 2005 r. Zarząd "D." S.A. złożył oświadczenie woli o kompensacie kwoty wynikającej z tytułu nabycia wierzytelności (która to wierzytelność była wymagana) z kwotami należnymi "D." S.A. z tytułu faktur nr 00161/MWW-00225/MWW w kwocie odpowiadającej kwocie wskazanej w fakturze VAT z dnia 5 sierpnia 2005 r.

Powołując się na regulację prawną zawartą w art. 498 K.c., Sąd zauważył, że w toku postępowania Spółka nie negowała, iż przedmiotowe oświadczenie woli obejmowało faktury, które w dacie złożenia oświadczenia nie były wymagalne, jak też faktury (nr 0054-00255), których wymagalność następowała po skutecznym zajęciu wierzytelności w dniu 16 sierpnia 2005 r. Poza sporem pozostawał też fakt spełnienia przez złożone Spółce oświadczenia o kompensacie wzajemnych należności wymogu art. 499 zdanie pierwsze K.c. Wskazano, że przepis ten, w zdaniu drugim, reguluje skutki potrącenia w aspekcie czasowym, stanowiąc, że oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. Oznacza to, że złożone skutecznie oświadczenie o potrąceniu, wywiera skutki prawne od chwili kiedy potrącenie stało się w ogóle możliwe, a więc od daty, w której istniał stan potrącalności obu wierzytelności (por. wyrok SN dnia 27 listopada 2003 r., sygn. akt III CK 152/02).

Skoro wierzytelności Spółki w dacie złożenia oświadczenia o potrąceniu ani też w dniu ich zajęcia nie były wymagalne, zdaniem WSA, prawidłowo organ egzekucyjny uznał, że oświadczenie z dnia 13 sierpnia 2005 r. nie wywołało właściwych dla potrącenia skutków prawnych (tj. ich umorzenia). Natomiast art. 89 § 1 u.p.e.a. stwarza możliwość zajęcia wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług także na te wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia. Z kolei stosownie do art. 504 K.c. zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią wyłącza możliwość umorzenia wierzytelności przez potrącenie m.in. wówczas, gdy wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili, a przy tym później niż wierzytelność zajęta.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku WSA w Lublinie z dnia 19 maja 2006 r., skierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wniosła Spółka (reprezentowana przez pełnomocnika - radcę prawnego), zaskarżając ten wyrok w całości.

Sformułowano obydwie podstawy kasacyjne z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzucając: (1) naruszenie prawa materialnego, tj. (a) art. 498 K.c., art. 499 zd. 2 K.c. i art. 504 K.c., przez ich zastosowanie w sytuacji, gdy w rozpatrywanej sprawie potrącenie jest w istocie kompensatą umowną (potrąceniem umownym), u którego podstaw leży umowa zainteresowanych stron (tj. Spółki i "D." S.A.), a więc nie jest potrąceniem ustawowym, a w konsekwencji nie ma do niego zastosowania reżim prawny określony art. 498-505 K.c.; (b) art. 65 § 2 K.c., przez jego niezastosowanie, tj. zaniechanie zbadania, jaki był zgodny zamiar stron i cel czynności prawnej w postaci porozumienia, którego efektem było potrącenie umowne wzajemnych wierzytelności, dokonane pomiędzy Spółką a "D." S.A.; (2) naruszenie przepisów postępowania, tj. (a) art. 106 § 3 p.p.s.a., przez nierozpoznanie istoty sprawy w zakresie, w jakim Sąd I instancji zaniechał ustalenia, jaki jest rzeczywisty charakter prawny przedmiotowego potrącenia, a w szczególności czy znajduje doń zastosowanie reżim prawny określony przepisami art. 498 i in. K.c., a w każdym razie naruszenie przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.; dalej: K.p.c.) przez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności wymienionych w skardze kasacyjnej dowodów z dokumentów, skutkujący dowolną jego oceną, co z kolei spowodowało sprzeczność pomiędzy istotnymi dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleniami Sądu, a treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wskutek błędnego przyjęcia, że w stanie faktycznym sprawy nie doszło do potrącenia umownego, lecz ustawowego; (b) art. 33 pkt 1 u.p.e.a., przez odmowę jego zastosowania w stanie faktycznym sprawy, w sytuacji, gdy przedmiotowa wierzytelność uległa umorzeniu, z uwagi na skuteczne potrącenie umowne.

W dalszej części skargi kasacyjnej "z ostrożności procesowej" sformułowano kolejne zarzuty "na wypadek, gdyby NSA nie podzielił stanowiska co do charakteru prawnego przedmiotowego potrącenia", tj. (1) naruszenia prawa materialnego (a) art. 504 K.c., przez jego błędną wykładnię polegającą na nietrafnym przyjęciu, że

istniejące wierzytelności, aczkolwiek niewymagalne w dacie potrącenia, nie mogą być przedmiotem skutecznego potrącenia, co w konsekwencji skutkowało błędnym przyjęciem przez Sąd, iż przedmiotowe zobowiązanie wobec ,.D." S.A. po stronie Spółki w dacie zajęcia istniało, a w konsekwencji mogło być przedmiotem zajęcia; (b) art. 499 zd. 2 K.c. przez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż moc

wsteczna oświadczenia w przedmiocie potrącenia z dnia 13.08.2005 r. nastąpiła

dopiero po dniu zajęcia, w sytuacji gdy potrącenie stało się możliwe wcześniej,

albowiem przedmiotowa usługa została wykonana jeszcze przed datą zajęcia; (2) naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 33 pkt 1 u.p.e.a., przez odmowę jego zastosowania w stanie faktycznym sprawy w sytuacji, gdy przedmiotowa wierzytelność uległa umorzeniu, z uwagi na skuteczne potrącenie umowne.

Wskazując na tak sformułowane podstawy kasacyjnej, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Lublinie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadniając skargę kasacyjną podano m.in., że na umowny charakter przedmiotowego potrącenia, wskazuje z jednej strony fakt wystosowania przez Zarząd "D." S.A. pisma z dnia 13 sierpnia 2005 r. i jego treść, a w szczególności informacja o dokonanej kompensacie, będącej wynikiem zawartego wcześniej w tym przedmiocie pomiędzy stronami porozumienia, a z drugiej strony, będący odpowiedzią na to pismo przejaw zgodnej woli ze strony skarżącego, w postaci zgodnego z tym oświadczeniem księgowania, czego dowodem jest z kolei, znajdujący się w aktach sprawy niniejszej dokument w postaci potwierdzenia salda, które jest klasycznym przykładem dokonania kompensaty umownej (por. tak m.in. K. Zawada [w:] Kodeks cywilny Tom II. Komentarz pod red. K. Pietrzykowskiego, Warszawa 2005, s. 91; M. Pyziak-Szafnicka: Potrącenia w prawie cywilnym, Wyd. Zakamycze, Kraków 2002, s. 356 i n.). Zdaniem Spółki, wymienione czynności i oświadczenia woli stron są dowodem na zawarcie per facta concludentia umowy potrącenia. Spółka w ten sposób nie tylko przystała na ofertę zawarcia umowy kompensacyjnej, lecz przystąpiła również do jej wykonania. Taka zaś forma zawarcia umowy kompensacyjnej jest powszechnie dopuszczalna, zarówno w doktrynie i orzecznictwie, w myśl zasady swobody umów, wyrażonej w art. 3531 K.c. i w konsekwencji szeroko praktykowana w stosunkach gospodarczych. Zwrócono uwagę, że mimo, iż powyższe kwestie związane z rzeczywistym charakterem prawnym przedmiotowego potrącenia podnoszone były przez pełnomocnika skarżącego w toku rozprawy, Sąd ostatecznie, z obrazą art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 K.p.c., nie uczynił ich przedmiotem swego zainteresowania.

W dalszej części uzasadnienia skargi kasacyjnej zaakcentowano błędną wykładnię przez Sąd art. 504 K.c. w kontekście oceny skuteczności potrącenia z dnia 13 sierpnia 2005 r., polegającą na nietrafnym przyjęciu, że istniejące, aczkolwiek niewymagalne w dacie potrącenia wierzytelności, nie mogą być przedmiotem skutecznego potrącenia, co w konsekwencji skutkowało błędnym przyjęciem przez Sąd, iż przedmiotowy obowiązek istniał. Podkreślono, że skuteczność potrącenia zachodzi również w sytuacji, gdy w dacie zajęcia niewymagalna jest tylko wierzytelność zajęta, a wierzytelności dłużnika zajętej wierzytelności posiada już przymiot wymagalności. Zdaniem Spółki, fakt wystawienia faktur VAT z dniem 16 sierpnia 2005 r. nie ma wpływu na powstanie wierzytelności. Determinuje jedynie określone konsekwencje na gruncie prawa podatkowego, tj. podatku VAT. Zwrócono uwagę, że Wojewódzki Sąd Administracyjny oparł swe stanowisko, w myśl którego wierzytelności "D." S.A., objęte tymi fakturami nie uległy skutecznemu potrąceniu, jedynie na tym, że w istocie techniczna czynność wystawienia faktur nastąpiła już po dacie zajęcia. Wykluczenie więc skuteczności przedmiotowego potrącenia tychże wierzytelności z tylko takiego powodu nie zasługuje na aprobatę. Dokonane przez organ egzekucyjny zajęcie wierzytelności nie mogło odnieść zamierzonego skutku, ponieważ w dacie zajęcia wierzytelność mająca być jego przedmiotem nie istniała, gdyż została umorzona w wyniku skutecznie dokonanego potrącenia. Konsekwencją powyższego jest zasadność wskazanego zarzutu naruszenia art. 33 pkt 1 u.p.e.a.

Na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2007 r., odbytej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie, będący radcą prawnym, wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosowanie do art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z powyższego wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany zawartymi w niej podstawami i wnioskami. Związanie wnioskami skargi kasacyjnej oznacza niemożność wyjścia poza tę część wyroku Sądu pierwszej instancji, której strona nie zaskarżyła. Związanie natomiast podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że Naczelny Sąd Administracyjny jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej, ani ich uściślanie. W świetle przedstawionej regulacji prawnej za niedopuszczalne należy uznać formułowanie w skardze kasacyjnej alternatywnej podstawy kasacyjnej, co miało miejsce w rozpatrywanym przypadku.

Wobec przedstawienia przez autora skargi kasacyjnej zarówno zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega drugi z zarzutów. Podkreślenia wymaga, że dla każdego postępowania kluczowe znaczenie ma ustalenie stanu faktycznego sprawy, bowiem tylko w takim przypadku możliwe jest ustalenie praw i obowiązków strony tego postępowania. Tylko dla prawidłowo ustalonego stanu faktycznego można zastosować przepisy prawa materialnego skutkujące powstaniem prawa i obowiązków strony postępowania sądowoadministracyjnego.

Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia przepisów postępowania na wstępie należy wskazać, że stosownie do art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzut ten może zostać uwzględniony jedynie wtedy, gdy uchybienie sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Użycie przez ustawodawcę słowa "wpływ" oznacza, że pomiędzy uchybieniem procesowym, a wydanym w sprawie orzeczeniem podlegającym zaskarżeniu powinien zachodzić związek przyczynowy. Związek ten nie musi być realny wystarczy, że zaistniała hipotetyczna możliwość odmiennego wyniku sprawy.

Podnoszony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy skierowany był wobec stanu faktycznego sprawy.

Skarżący zarzucił, powołując się na regulację prawną zawartą w art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 K.p.c., że Sąd pierwszej instancji zaniechał ustalenia, jaki był rzeczywisty charakter przedmiotowego potrącenia, a w szczególności wszechstronnie nie rozważył zebranego w sprawie materiału dowodowego, co doprowadziło do dowolnej oceny i błędnego przyjęcia, że w stanie faktycznym sprawy doszło do potrącenia ustawowego, a nie potrącenia umownego.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzut ten jest bezpodstawny. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd pierwszej instancji przyjął i uzasadnił, z jakich względów uznał, że w rozpatrywanej sprawie doszło do potrącenia ustawowego. Zaaprobowany przez WSA stan faktyczny nie został skutecznie podważony. Art. 106 § 3 p.ps.a. daje fakultatywne uprawnienie dla Sądu, a nie obowiązek przeprowadzenia dowodów z dokumentów. Takiego postępowania WSA w Lublinie nie przeprowadził, więc powołanie zarzutu naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. było nieuzasadnione.

Wadliwe jest również powołanie zarzutu naruszenia art. 33 pkt 1 u.p.e.a. Należy zwrócić uwagę, że przepis ten nie był stosowany przez Sąd w zaskarżonym wyroku, lecz stosował go jedynie organ administracji rozpatrujący zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Zarzut ten został więc sformułowany nieprawidłowo. Nie został on bowiem powiązany z zarzutem naruszenia jakiegokolwiek przepisu postępowania sądowoadministracyjnego. W tej sytuacji należy uznać, że tak sformułowana podstawa kasacyjna nie odnosi się do naruszenia przepisów postępowania sądowego, lecz postępowania administracyjnego. Podnosząc zarzut naruszenia przepisów postępowania, należy w skardze kasacyjnej wskazać przepisy procedury sądowej, które zostały naruszone. Dlatego zarzut taki może być uznany za skuteczny tylko wtedy, gdy następuje wskazanie konkretnych przepisów p.p.s.a. Pogląd ten został przyjęty w doktrynie i orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2004 r., sygn. akt FSK 181/04, ONSAiWSA 2004, nr 2, poz. 36; B. Adamiak: Glosa do wyroku NSA z dnia 25 marca 2004 r., sygn. OSK 81/04, opublik. [w:] OSP 2004, nr 11, poz. 135; B. Gruszczyński [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Zakamycze 2005, s. 456; H. Knysiak-Molczyk [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 546; J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2006, s. 368).

Brak zarzutów w skardze kasacyjnej umożliwiających badanie prawidłowości zaaprobowanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ustaleń faktycznych oznacza, że są one wiążące. Należy bowiem mieć na uwadze to, że przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena z punktu widzenia zgodności z prawem procesu konkretyzacji (zastosowania) norm prawa materialnego (głównie administracyjnego) w określonej sytuacji faktycznej. Zadaniem sądu jest ocena, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym materiał procesowy jest pełny, czy został zebrany prawidłowo i jest wystarczający do wymaganego przez prawo ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Stanowi o tym przepis art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Jeżeli ustalenie to wypada dla organów administracyjnych pozytywnie, sąd będzie uprawniony do oddalenia skargi (art. 151 p.p.s.a.), jeżeli oczywiście nie występuje w sprawie naruszenie prawa materialnego.

Wobec tego, w ramach zarzutów naruszenia prawa materialnego, strona wnosząca skargę kasacyjną nie może skutecznie powoływać się na błędne (kwestionowane przez stronę) ustalenie faktu (por. wyroki NSA z dnia 8 czerwca 2005 r. sygn. akt FSK 1778/04, niepubl.; z dnia 30 sierpnia 2005 r. sygn. akt FSK 2022/04, niepubl.). Tymczasem, jak wynika z treści skargi kasacyjnej, jej autor próbuje dowieść istnienia przesłanki do przyjęcia, że w rozpatrywanym przypadku doszło do potrącenia umownego, a nie ustawowego. Do tego celu zmierza uzasadnienie zarówno pierwszej (art. 498 K.c., art. 499 zd. 2 K.c. i art. 504 K.c.), jak i drugiej grupy zarzutów powołanych w petitum skargi kasacyjnej (art. 65 § 2 K.c.). W uzasadnieniu pierwszej grupy zarzutów, strona wnosząca skargę kasacyjną usiłuje bowiem wykazać, że w konkretnym przypadku doszło do potrącenia umownego. Z kolei w drugiej grupie zarzutów podjęto próbę wykazania, że Sąd zaniechał zbadania, że w istocie zamiarem stron było potrącenie umowne, a nie ustawowe. Powołana przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną dla uzasadnienia podstaw kasacyjnych argumentacja polega zatem na polemice z dokonaną przez Sąd oceną okoliczności faktycznych.

Podkreślenia w związku z tym wymaga, że Sąd w zaskarżonym wyroku wyraźnie przyjął, iż w dniu 13 sierpnia 2005 r. Zarząd "D." S.A. złożył oświadczenie woli o kompensacie kwoty wynikającej z nabycia w dniu 5 sierpnia 2005 r. wierzytelności, które obejmowało również faktury niewymagalne w dacie złożenia oświadczenia. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca przy tym uwagę, że nie znajduje żadnego potwierdzenia w materiale sprawy, iż potrącenie z dnia 13 sierpnia 2005 r. miało charakter zgodnego oświadczenia woli Spółki i Z.O. "D." S. A. Bez znaczenia w związku z tym pozostaje, że adresat tego oświadczenia woli, tj. Spółka, nie podważała zgodności z prawem tego oświadczenia i zrealizowała je zgodnie z jego treścią.

Jeśli więc oświadczenie o potrąceniu z dnia 13 sierpnia 2005 r., wywierające skutek tego właśnie dnia, było jednostronną czynnością prawną, to w myśl art. 499 K.c. jego prawną dopuszczalność i skuteczność należy oceniać w świetle art. 498 K.c. Ostatnio cytowany przepis wyraźnie stanowi, że gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym (§ 1); wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej (§ 2). Nie może więc ulegać wątpliwości, że jednostronnym oświadczeniem woli jednej z dwóch osób, będących względem siebie wierzycielem i dłużnikiem, mogą być potrącone tylko wierzytelności, które są wymagalne i mogą być dochodzone we właściwym dla nich trybie.

Potracenie z dnia 13 sierpnia 2005 r. nie spełnia jednak tego warunku w odniesieniu do niektórych należności. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że w toku postępowania Spółka nie negowała, iż przedmiotowe oświadczenie woli obejmowało faktury, które w dacie złożenia oświadczenia nie były wymagalne, jak też faktury (nr 0054-00255), których wymagalność następowała po skutecznym zajęciu wierzytelności w dniu 16 sierpnia 2005 r.

Jeśli wierzytelności potrącającego nie były wymagalne w momencie złożenia oświadczenia o potrąceniu, to w świetle art. 498 § 1 K.c. nie mogły być one objęte potrąceniem, a w konsekwencji nie dotyczy ich skutek potrącenia, o którym mowa w art. 498 § 2 K.c. Nie uległy więc one umorzeniu, lecz nadal istniały i mogły być przedmiotem zajęcia.

Stosownie do art. 499 zd. 2 K.c., oświadczenie o potrąceniu ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. Nie działa natomiast na przyszłość. Dlatego w sprawie nie ma w ogóle zastosowania art. 504 K.c., wg którego zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią wyłącza umorzenie tej wierzytelności przez potrącenie tylko wtedy, gdy dłużnik stał się wierzycielem swego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia albo gdy jego wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili, a przy tym dopiero później aniżeli wierzytelność zajęta. Przepis ten reguluję sytuację, gdy zajęcie nastąpiło przed dokonaniem potrącenia, co w stanie rozpatrywanej sprawy nie miało miejsca.

Kierując się przytoczonymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 2 p.p.s.a.