Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 421/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Grzegorz Saniewski sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Gołda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2024 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] 2024 r., na podstawie art. 1; art. 2 pkt 2; art. 3 pkt., 9, 14, 15, i 21; art. 17, art. 23 ust. 1 i 2; art. 24 ust. 1-4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz.390), zwanej dalej: "u.ś.r.", odmówił S. S., zwanej dalej: "skarżącą" lub "stroną", przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższe rozstrzygnięcie organ I instancji oparł o następujące ustalenia i rozważania:

W dniu [...].2023 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, I. K., która orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] nr [...] z dnia [...].2023 r., została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na okres do [...]2024 r.

W dniu [...].2024 r. pracownik socjalny przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy, który potwierdził sprawowanie przez skarżącą stałej opieki nad chorą matką.

W sprawie występuje przesłanka negatywna do przyznania wnioskowanego świadczenia, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r., który stanowi, iż świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z aktu małżeństwa I. K. wynika, że pozostaje ona w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co skarżąca potwierdziła w ankiecie dołączonej do wniosku w dniu [...].2023 r.

W odwołaniu skarżącej od powyższej decyzji skarżąca stwierdziła, że z nią się nie zgadzam i uważa ją za krzywdzącą, wnosząc o ponowne rozpatrzenie wniosku.

W uzasadnieniu odwołania wskazano, że od kilku lat strona z zaangażowaniem opiekuję się mamą, która z trudem radzi sobie z wykonywaniem czynności związanych z leczeniem (w tym z dojazdem do lekarza), a także z czynnościami dotyczącymi higieny osobistej; ubierania się; związanych z wykonywaniem podstawowych czynności domowych i dnia codziennego.

Wyjaśniono, że mama strony ma trudności z podniesieniem ręki oraz poruszaniem się i nie jest w stanie samodzielnie przynieść zakupów do mieszkania.

Podniesiono, że mama strony jest w trakcie rozwodu, pozostając z mężem – alkoholikiem w separacji, a z uwagi na stosowanie przez niego przemocy, na podst. art. 207 kk, jest objęty zakazem zbliżania się do żony w związku z czym nie mogła ona liczyć na jego pomoc.

Dodano, że w kwietniu br., mama strony przejdzie kolejną operację poprawy endoprotezy. Będzie wymagała po niej jeszcze większej, niż na co dzień opieki. Dodatkowo na ten rok planowana jest jeszcze operacja kręgosłupa (ucisk kręgów na nerwy).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2024 r., na podstawie art. 17 u.ś.r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023r. poz. 775), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie po przytoczeniu dotychczas ustalonego stanu faktycznego, organ odwoławczy oparł o następujące ustalenia i rozważania:

Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest legitymowanie się przez matkę strony orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym w orzeczeniu podano, że niepełnosprawność istnieje od [...].2023r.. Niepełnosprawność nie powstała zatem w wieku określonym w przepisie art. 17 ust. 1b u.ś.r., co zdaniem organu I instancji wyklucza przyznanie przedmiotowego świadczenia.

Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na wyrok z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał Konstytucyjny w Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) stwierdził, że "Art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji". Zasadne jest stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 14 grudnia 2016 r. (sygn. akt I OSK 1614/16, LEX nr: 2190248): w którym stwierdzono, że "W stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. Ib ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium".

Jednakże z akt sprawy wynika, że mąż osoby wymagającej opieki, z którym osoba wymagająca opieki pozostaje w separacji faktycznej i w trakcie rozwodu, nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Mając zaś na uwadze przepis art. 17 ust. 5 pkt. 2a u.ś.r., wprowadzający negatywną przesłankę, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w przedmiotowej sprawie zaistniała negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jak stwierdzono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2023 r. sygn. akt. I OSK 212/22, "w sytuacji pozostawania osoby podlegającej opiece w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie, która znajduje się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, która nawet faktycznie - w miejsce tego współmałżonka - sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną, rezygnując tym samym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zaznaczyć przy tym należy, że opieka, o której mowa nie musi być sprawowana osobiście przez zobowiązanego małżonka - chodzi o zapewnienie opieki, co oznacza, że obowiązek ten może być realizowany np. poprzez zatrudnienie pielęgniarki, czy też zorganizowanie innej formy opieki dla osoby niepełnosprawnej."

W związku z tym nie zostały spełnione warunki konieczne do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką.

W skardze złożonej do Sądu skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia w celu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z wnioskiem.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że stan zdrowia, nieosiągającego żadnych dochodów męża matki skarżącej wskutek nadużywania alkoholu nie pozwala na sprawowanie opieki nad żoną.

Wyjaśniono, że to skarżąca jest zobowiązana do opieki nad matką, w ramach której pomaga jej w funkcjonowaniu w codziennych czynnościach między innymi w ten sposób, że przyrządza posiłki, przygotowuje i podaje leki, pomaga w czynnościach higienicznych i sprząta.

Zakwestionowano stanowisko organu odwoławczego, że w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało w każdym przypadku. Zakwestionowano Wywodzono, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia (zob. np. wyroki NSA: z 5 listopada 2015 rv I OSK 1062/14; z 13 listopada 2015 r., I OSK 1286/14; z 12 maja 2017 r., I OSK 328/16; z 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/17). Formalistyczna wykładnia ww. przepisów mogłaby doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym, co byłoby sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej.

Argumentowano, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji osoby niepełnosprawnej w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli pozostaje ona w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek – nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli (zob. np. wyroki NSA: z 15 czerwca 2021 r., I OSK 364/21; z 18 listopada 2015 r., I OSK 1200/14; z 18 lipca 2012 r., I OSK 190/12; z 9 stycznia 2013 r., I OSK 1196/12; z 25 stycznia 2013 r., I OSK 1899/12; wyrok WSA w Białymstoku z 4 kwietnia 2013 r. II SA/Bk 987/12, wyrok WSA we Wrocławiu z 19 lutego 2015 r., IV SA/Wr 924/14).

Twierdzono, że małżonek podopiecznej nie jest w stanie z przyczyn zdrowotnych, sprawować nad nią opieki, bowiem cierpi na chorobę alkoholową, która powoduje zmiany w zachowaniu, zaburzenia psychiczne i choroby somatyczne np. w zakresie układu moczowego.

Wskazano, że przeciwskazaniem dla sprawowania takiej opieki jest też fakt doznania ze strony męża podopiecznej wobec niej przemocy, skutkiem czego prowadzona była w stosunku do niego procedura prowadząca do zakazu zbliżania się, a ponadto w dniu [...] 2023 r. I. K. wystąpiła o orzeczenie rozwiązania jej małżeństwa przez rozwód.

Podnoszono, że przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. uwzględnić należy cel regulacji zawartej w tych przepisach, a także treść art. 132 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Zdaniem skarżącej nie powinno wobec tego budzić wątpliwości, że w sytuacji, gdy osoby, na których w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny nie są w stanie opiekować się osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, to zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym obowiązek opieki nie tylko na zasadzie słuszności czy uznaniowości, ale prawnie przechodzi na zobowiązanego w dalszej kolejności, w przedmiotowej sprawie - na córkę.

Wywodzono, że rolą organów jest natomiast dokonanie ustaleń faktycznych obejmujących zarówno stan zdrowia osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, jak również stan zdrowia osoby obowiązanej do alimentacji w pierwszej kolejności, a nie ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, z uwzględnieniem zakresu czynności niezbędnych do prawidłowego sprawowania opieki na niepełnosprawnym członkiem rodziny. Dopiero po dokonaniu tego rodzaju ustaleń i ocen możliwe jest jednoznaczne rozstrzygnięcie, czy osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne prawo to przysługuje.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej zwaną: "p.p.s.a.", nie potwierdza, aby w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu materialnemu, oraz prawu procesowemu, w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji.

Odmawiając skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, organ I instancji, wskazując, że niepełnosprawność matki strony powstała od [...].2023 r., co oznacza brak spełnienia warunków do uzyskania wnioskowanego świadczenia, z uwagi na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. Przepis ten wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, która to przesłanka w ocenie organu I instancji nie występuje w sprawie ponieważ niepełnosprawność matki strony nie powstała w okresie wskazanym w ww. przepisie.

Drugą natomiast okolicznością wyłączającą przyznanie dochodzonego świadczenia był w ocenie organu pierwszoinstancyjnego fakt nielegitymowania się przez męża matki strony orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co w świetle treści 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r., wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis ten bowiem stanowi, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ odwoławczy słusznie uznał również, że organ I instancji zasadnie natomiast przesądził brak uprawnień do wnioskowanego świadczenia z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Bezspornym w niniejszej sprawie jest, że skarżąca jest córką osoby wymagającej opieki, pozostającej w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Z literalnego brzmienia powołanego art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., wynika, że skarżąca nie jest uprawniona do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, z tego względu, że jej matka, czyli osoba wymagająca opieki, ma męża, który nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Z powyższego nasuwa się wniosek, że to mąż matki strony w pierwszej kolejności może ubiegać się o przedmiotowe świadczenie, jednak jak wskazuje skarżąca, nie jest on w stanie sprawować faktycznej opieki nad żoną z uwagi na swoją własną faktyczną niepełnosprawność, jak i sądowy zakaz zbliżania się do niej. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest zatem to, czy z obiektywnych względów, pomimo braku orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym męża osoby wymagającej opieki, można wyłączyć zastosowanie negatywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia uregulowanej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a.u.ś.r.

W tym miejscu wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowały się dwa odmienne stanowiska co do tego, pod jakim warunkiem osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Pierwsze z nich, wyrażone również przez organ odwoławczy w niniejszej sprawie, wskazuje, że warunkiem koniecznym do nabycia przedmiotowego świadczenia jest legitymowanie się przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. (por. wyroki NSA z 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 229/21; z 10 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 699/21; z 6 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 815/21 – dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Zgodnie z drugim stanowiskiem, na które powołuje się skarżąca, legitymowanie się takim orzeczeniem przez małżonka osoby wymagającej opieki nie jest konieczne, jeżeli małżonek z przyczyn obiektywnych nie może realnie podjąć się opieki i w takiej sytuacji świadczenie może być przyznane osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności, a sprawującej faktyczną opiekę nad osobą takiej opieki wymagającej (por. wyroki NSA z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 364/21; z 18 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 744/21; z 24 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1139/21 – dostęp j.w.).

Z uwagi na powyższą rozbieżność w orzecznictwie, Naczelny Sąd Administracyjny na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 6 kwietnia 2022 r. podjął w dniu 14 listopada 2022 r. uchwałę w składzie siedmiu sędziów, o sygn. akt I OPS 2/22, która wyznacza aktualną linię orzeczniczą w kwestii przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w sytuacji gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co stanowi negatywną przesłankę przyznania ww. świadczenia zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

NSA w ww. orzekł, że: "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)."

W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie wynikają z niejednoznaczności przepisu art. 17 ust. 4 pkt 2 lit. a u.ś.r., zaś z tego, że przepis ten miałby zostać uznany za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, czy też prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. Zgodnie z powyższą uchwałą stwierdzić należy, że limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane, jakim jest brak orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym współmałżonka osoby wymagającej opieki, nie stanowi rażącego naruszenia zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, a udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Ustawodawca był uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Taka regulacja nie jest więc sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej.

W konsekwencji uznać należy, że nie jest wystarczającym wykazanie, że mąż osoby wymagającej opieki jest obiektywnie niezdolny do sprawowania tej opieki, gdyż warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w przypadku sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Sąd uznał za zasadne stanowisko organu odwoławczego o niemożności przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę pozostającą w związku małżeńskim, z tego względu, że jej mąż nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższe stanowi negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zaś niepełnosprawność męża, jednak niestwierdzona właściwym orzeczeniem, nie ma znaczenia dla zastosowania tej normy, o czym wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w powyżej wskazanej uchwale.

Z tych też względów zarzuty skargi kwestionujące prawidłowość wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., nie są zasadne.

Należy odnotować, że skarżąca poza faktem faktycznej niepełnosprawności męża swej matki spowodowanej alkoholizmem, powoływała się dodatkowo na fakt, że wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z [...] 2023 r., w sprawie [...] mąż matki strony został prawomocnie skazany za znęcanie się nad żoną i wobec niego orzeczono zakaz zbliżania się do niej na odległość mniejszą niż 50 metrów (ww. wyrok zawierają akta administracyjne).

Okoliczności te nie mogą jednak przesądzić o istnieniu uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. Treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., w sposób nie budzący wątpliwości wskazuje bowiem, że wyjątkiem od kryterium wyłączającego przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na małżeństwo osoby niepełnosprawnej jest jedynie sytuacja legitymowania się małżonka osoby niepełnosprawnej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak już wskazano to wyżej jest to kryterium o charakterze obiektywnym, którego stwierdzenie następuje w ściśle określony urzędowy sposób. Tak faktyczna niepełnosprawność z powodu alkoholizmu, jak i treść wyroku karnego nie stanowią wskazanego wyżej kryterium urzędowo stwierdzonej niepełnosprawności o znacznym stopniu. Powołane przez skarżącą ww. fakty odwołują się w istocie do niemożności osobistego sprawowania opieki, tj. osobistej pieczy, nad żoną z powodu alkoholizmu (przeszkody faktycznej) oraz zakazu styczności (przeszkody prawnej). Przeszkody te nie wyłączają jednak wszelkich innych form wsparcia małżonka przez małżonka – poza osobistą pieczą - zagwarantowanych prawnie przez prawo rodzinne. Określony w art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r., Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023, poz. 2809), zwaną dalej: "k.r.o.", obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny obejmuje szeroki katalog działań, a w tym również osobistych staraniach. Nie jest więc tak, by obowiązek z art. 27 k.r.o., był tożsamy jedynie z osobistą pieczą nad niepełnosprawnym małżonkiem sprawowaną przez drugiego małżonka. W przypadku bowiem nierealizowania obowiązku z art. 27 k.r.o. przez jednego z małżonków, drugiemu z nich służy roszczenie o alimenty. Tymczasem w świetle orzecznictwa sądów powszechnych, alkoholizm nie stanowi przeszkody do zasądzenia od alkoholika alimentów na podstawie k.r.o., jak też nie stanowi argumentu za domaganiem się alimentów z powodu popadnięcia w niedostatek z przyczyny alkoholizmu (por.: uchwala pełnego składu Izby Cywilnej i Administracyjnej z 16.12.1987 r., III CZP 91/86, OSNC 1988/4, poz. 42 – Wytyczne w zakresie wykładni prawa i praktyki sądowej w sprawach o alimenty).

Podobnie też przeszkody takiej nie stanowi sądowy zakaz styczności. Stanowi on rodzaj wymuszonego orzeczeniem sądu braku kontaktu. Brak kontaktu między małżonkami zachodzi jednak w wielu innych sytuacjach tak obiektywnych (pobyt w zakładzie leczniczym, zakładzie karnym), jak i wskutek ich wyboru, niechęci, czy założenia innego ośrodka życiowego, co również uprawnia odizolowanego lub opuszczonego małżonka do dochodzenia swych uprawnień na podstawie art. 27 k.r.o. poprzez zasądzenie alimentów. Regulacja u.ś.r. ani k.r.o. nie normuje jednak zagadnienia braku styczności małżonków, ani przyczyn tego. Natomiast jak już wskazano, brak realizacji obowiązku z art. 27 k.r.o., umożliwia zasądzenie alimentów na rzecz małżonka wymagającego wsparcia. Z powyższych przyczyn ww. dodatkowe argumenty skarżącej nie mogą mieć przesądzającego znaczenia. Trzeba też wziąć pod uwagę, że zgodnie z treścią ww. uchwały NSA z 14 listopada 2022 r. (o sygn. akt I OPS 2/22), warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w omawianej sytuacji jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy takim więc brzmieniu uchwały, uznanie, że skarżącej służy uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego we wskazanym stanie faktycznym byłoby w istocie stanowiskiem sprzecznym z ww. uchwałą, którą Sąd w pełni podziela.

Z tych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako niezasadną.