Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 95/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-07-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 lipca 2024 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 4 sierpnia 2023 r., nr [...], działając na podstawie art. 2, art. 3, art. 17, art. 20, art. 24, art. 26 i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390; dalej: "u.ś.r.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej: "K.p.a."), odmówił A. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad W. Ś..

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że wnioskiem z dnia 24 maja 2023 r. A. K. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad W. Ś., która nie posiada dokumentu potwierdzającego, że jej niepełnosprawność powstała przed 18 rokiem życia lub 25 rokiem życia w trakcie nauki. Tymczasem zgodnie z zasadą legalności wyrażoną w art. 6 K.p.a. organy działają na podstawie przepisów prawa, czyli przepisów prawa obecnie obowiązujących w aktualnym brzmieniu wynikającego z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Co prawda wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2024 r., sygn. akt K 38/13, wszedł w życie w dniu 23 października 2014 r., to nie doprowadził do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego.

Organ I instancji wskazał także, że w dniu 1 sierpnia 2023 r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy, z którego wynika, iż opieka nad W. Ś. obejmuje mycie, karmienie, ubieranie, pranie, podawanie leków, posiłków i robienie zakupów. Zdaniem I instancji nie może przychylić się do stwierdzenia, że opieka nad W. Ś. jest stała, osobista i długotrwała.

W odwołaniu z dnia 11 sierpnia 2023 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego A. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1) prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP; 2) naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez odwołującą nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu odwołująca wskazała, że w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

Odwołująca podniosła także, że przepisy nie uzależniają otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nieustannie przez całą dobę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 30 listopada 2023 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, że organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r., albowiem nie uwzględnił faktu, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie przywołanego przez odwołującą wyroku Trybunału Konstytucyjnego, eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu. Oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy więc dokonywać z pominięciem kryterium wiekowego określonego w art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r.

Niemniej jednak, analizując zebrane w sprawie dokumenty organ odwoławczy stwierdził, że nie została spełniona inna przesłanka wymagana do przyznania wnioskodawczym świadczenia pielęgnacyjnego. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że wnioskodawczyni ma [...] lata i w okresie ostatnich 20 lat przepracowała jeden miesiąc (od 24 kwietnia 2023 r. do 24 maja 2023 r.) na umowie zlecenie. W. Ś. była natomiast niezdolna do samodzielnej egzystencji od dnia 1 października 2019 r. Mając na uwadze te okoliczności nie sposób uznać, aby A. K. zrezygnowała z pracy z uwagi na konieczność podejmowania opieki nad matką, lecz nie podejmowała pracy z innych przyczyn - w ustaleniach wywiadu środowiskowego z dnia 1 sierpnia 2023 r. wskazano, że wnioskodawczyni zajmowała się wychowywaniem piątki dzieci w różnym wieku. Ponadto ostatnie zatrudnienie wnioskodawczyni zostało rozwiązane przez pracodawcę w drodze wypowiedzenia (a zatem nie była to rezygnacja ze strony wnioskodawczyni).

Ponadto zdaniem organu odwoławczego w wątpliwość należy poddać fakt sprawowania przez odwołującą stałej, osobistej i długotrwałej opieki nad matką. Jak wynika z akt sprawy, W. Ś. prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, albowiem A. K. mieszka ze swoim mężem i dziećmi w odrębnym mieszkaniu w tym samym budynku. Tymczasem zarówno we wniosku, jak i w oświadczeniu złożonym podczas wywiadu środowiskowego odwołująca wskazał, że czuwa codziennie podczas snu matki, wstaje do niej w nocy, podaje picie, pomaga z toaletą. Zdaniem organu odwoławczego w takiej sytuacji odwołująca musiałaby spędzać każdą noc poza swoim mieszkaniem, jak i zresztą przebywać poza nim cały dzień, albowiem opisywane przez odwołującą czynności wykonywane przy matce zajmują w zasadzie całą dobę (tj. od rana do wieczora oraz czuwanie w nocy). A. K. ma pięcioro dzieci, z czego co najmniej dwoje potrzebuje ciągłej opieki z uwagi na wiek ([...] córka i [...] syn). Nie jest przy tym możliwe, aby dziećmi zajmował się (i musiałaby to być również stała, całodzienna opieka) mąż wnioskodawczym, ponieważ w oświadczeniu z dnia 28 czerwca 2023 r. odwołująca wskazała, że mąż nie jest jej w stanie pomagać w ciągu dnia i nocy, ponieważ dorabia przy pracach dorywczych i bywa w częstych rozjazdach.

W skardze z dnia 10 stycznia 2024 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że warunku stałej opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana. W tej sytuacji nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece stałej i długoterminowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Kontroli Sądu poddano decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 listopada 2023 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 4 sierpnia 2023 r., nr [...], o odmowie przyznania A. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką W. Ś..

Odmawiając skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką organ I instancji, powołując się na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Tymczasem z przestawionego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 17 listopada 2021 r. nie wynika data powstania niepełnosprawności, natomiast orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji zostało wydane, kiedy W. Ś. miała 70 lat. Dodatkowo organ I instancji wskazał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka wskazana w art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem opieka nad W. Ś. obejmuje pomoc w myciu, karmieniu, ubieraniu, praniu, podawaniu leków, posiłków i robieniu zakupów i zdaniem organu I instancji nie można przychylić się do stwierdzenia, że opieka sprawowana przez skarżącą jest stała, osobista i długotrwała.

Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji przyznał przy tym rację stronie skarżącej w kwestii daty powstania niepełnosprawności, albowiem w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, powstanie niepełnosprawność osoby wymagającej opieki po 18 roku życia nie mogło stanowić przesłanki do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Uznał jednak, że w sprawie w istocie zaistniała przeszkoda w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z faktu, że w sprawie nie wystąpił wynikający z art. 17 ust. 1 u.ś.r. związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem przez A. K. zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad jej niepełnosprawną matką. Dodatkowo organ odwoławczy poddał w wątpliwość fakt sprawowania przez skarżącą stałej, osobistej i długotrwałej opieki nad matką.

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym stanowisko organu odwoławczego w tym zakresie jest zasadne.

W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. (który ma zastosowanie w sprawie ponieważ wniosek został złożony w dniu 24 maja 2023 r. – w tym zakresie zob. rozważania w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 3 lipca 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 410/24 – wszystkie powołane w niniejszym wyroku orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powyższego wynika, że przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest faktyczna rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zauważenia bowiem wymaga, że świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które - jest uzyskiwane przez uprawnionego, nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Nie ma natomiast stanowić zastępczego źródła dochodu w przypadku, gdy choć wnioskodawca wykonuje ciążący na nim obowiązek opieki nad członkiem rodziny, to nie musiał z tego tytułu rezygnować z zatrudnienia (nie był aktywny zawodowo i brak aktywności zawodowej nie jest wynikiem konieczności sprawowania opieki). Celem ustawodawcy nie było i nie jest traktowanie świadczenia pielęgnacyjnego jako źródła dochodu dla osoby, która nie odnajdywała się i nie odnajduje w realiach rynku pracy z różnych przyczyn, lecz zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej niejakiego ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na cel sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem, dzieckiem lub rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku opieki nad tymi osobami, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Każdorazowo więc organy właściwe muszą zbadać, czy w odniesieniu do danego stanu faktycznego ziścił się ów związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. A. Kawecka, Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, publ. LEX/el. 2019).

Rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego obowiązkiem organów jest więc każdorazowe ustalenie, czy w okolicznościach sprawy istnieje związek przyczynowy między niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia lub pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Wskazać przy tym należy, że w art. 3 pkt 22 u.ś.r. ustawodawca zawarł – na użytek tej ustawy – legalną definicję pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", wskazując, że jest to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Wobec tego ocena, czy dana osoba nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi być dokonywana z uwzględnieniem art. 3 pkt 22 u.ś.r.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca urodziła się w dniu [...] 1981 r. i w dniu składania wniosku miała 41 lat. Ze złożonej informacji o okresach składkowych i nieskładkowych oraz świadectw pracy wynika przy tym, że od dnia [...] września 1997 r. do dnia [...] czerwca 1998 r. skarżąca była zatrudniona w Domy Towarowe "X" S.A. w W. Oddział w P. , a następnie od dnia [...] stycznia 2000 r. do dnia [...] stycznia 2003 r. była zatrudniona w P.H.U. "Y." Sp. z o.o. z siedzibą w S. , z czego między 3 lipca 2000 r., a 31 stycznia 2003 r. skarżąca przebywała na urlopie wychowawczym. Umowa została rozwiązana przez pracodawcę. Po tym okresie skarżąca nie podejmowała żadnego zatrudnienia aż do dnia 24 kwietnia 2023 r., tj. kiedy na miesiąc przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca podpisała umowę zlecenia na dystrybucję plakatów reklamowych na okres jednego miesiąca. Oznacza to, że nie licząc wspomnianej umowy zlecenia, skarżąca przez 20 lat nie wykonywała żadnej pracy zarobkowej. W tym czasie była zarejestrowana jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. w okresach od dnia 25 marca 2003 r. do dnia 2 października 2003 r., od dnia 17 stycznia 2008 r. do dnia 22 kwietnia 2008 r., od dnia 20 sierpnia 2008 r. do dnia 25 marca 2009 r., od dnia 15 stycznia 2010 r. do dnia 25 lipca 2010 r. i od dni 25 maja 2018 r. do dnia 6 czerwca 2018 r. Ostatnie z tych okresów przypadają przy tym na kolejne ciąże skarżącej. Z oświadczenia złożonego w dniu 26 czerwca 2023 r. wynika, że skarżąca jest matką piątki dzieci – K. G. urodzonej w dniu [...] 1999 r., M. G. urodzonego w dniu [...] 2008 r., M. G. urodzonej w dniu [...] 2010 r., W. K. urodzonej w dniu [...] 2018 r. i A. K. urodzonego w dniu [...] 2020 r. Niewątpliwie więc skarżąca nie podejmowała zatrudnienia w związku z wykonywaniem opieki nad małoletnimi dziećmi, co też skarżąca potwierdziła w wywiadzie środowiskowym wskazując, że pracowała dorywczo (sprzątanie bez umowy) i zajmowała się wychowywaniem dzieci. Zgodnie z deklaracją opiekę nad matką sprawuje od 2018 r. – przed 2018 r. była to pomoc w codziennym funkcjonowaniu. Deklarowana data rozpoczęcia sprawowania opieki nad matką przypada więc w okresie urodzenia W. K. i później A. K.. W dniu złożenia wniosku dzieci miały przy tym odpowiednio [...] lat i [...] lata.

Mając powyższe na uwadze należy zgodzić się z organem odwoławczym, że w sytuacji, w której skarżąca od 20 lat nie podejmowała pracy, poza jednomiesięcznym zleceniem tuż przed złożeniem wniosku o świadczenie, to stwierdzić należy, że nie zachodzi w niniejszej sprawie związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z pracy, a opieką nad niepełnosprawną matką skarżącej. Skarżąca przestała wykonywać pracę na długo przed ustaleniem niezdolności jej matki do samodzielnej egzystencji w 2019 r. Ostatnia umowa o pracę została rozwiązana w 2003 r. z woli pracodawcy, natomiast skarżąca nie podejmował później zatrudnienia w związku z opieką nad dziećmi. Nie sposób zatem uznać, że skarżąca podjęłaby zatrudnienie, gdyby nie konieczność zapewnienia matce właściwej opieki. Oceny tej nie zmienia podpisanie przez skarżącą jednomiesięcznej umowy zlecenia na dystrybucję ulotek przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca nie zrezygnowała z wykonywania tej pracy w celu opieki nad matką – skarżąca deklaruje opiekę od 2018 r., natomiast sama umowa była zawarta na czas określony jednego miesiąca i po tym terminie wygasła.

Reasumując, właściwie całe swoje życie, poza kilkuletnim okresem zatrudnienia, z czego część przypada na urlop wychowawczy, skarżąca pozostawała bierna zawodowo. Absencja zawodowa wynikała przy tym z jej decyzji życiowej, albowiem skarżąca poświęciła się wychowaniu piątki dzieci. Deklarowana data przejęcia opieki nad matką (2018 r.) przypada przy tym na czas kiedy skarżąca była bierna zawodowo już od 15 lat. Wobec tego skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką i nie sposób uznawać, aby w tym przypadku opieka nad matką była powodem niepodejmowania zatrudnienia. Nie zachodzi więc związek pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad matką. Zasadnie zatem organ odwoławczy uznał, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia nie ma związku koniecznością sprawowania opieki nad matką. Skoro skarżąca począwszy od dnia 1 lutego 2003 r. nie pracowała i nie osiągała dochodów z tego tytułu, to trudno ustalić, utratę jakich dochodów świadczenie pielęgnacyjne miałoby w tym wypadku zrekompensować. Trudno również uznać, że skarżąca była gotowa podjąć aktywność zawodową w czasie podjęcia opieki nad matką, jeżeli takiej aktywności uprzednio przez 15 lat nie wykazywała (20 lat licząc od daty złożenia wniosku). Zasadnie zatem organ odwoławczy przyjął, że brak jest bezpośredniego i ścisłego związku pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym powszechnie przyjmuje się, że na ocenę występowania w sprawie przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. ma wpływ dotychczasowa aktywność zawodowa wnioskodawcy, a także przedział czasowy pomiędzy rezygnacją z pracy, a podjęciem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 28 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 463/20, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 15 września 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 315/22).

Reasumując, sama konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie stanowi - w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. - samodzielnej i wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. W niniejszej sprawie zaś taki związek przyczynowy nie zachodzi. Do ustaleń tych nie odniósł się przy tym w żaden sposób profesjonalny pełnomocnik skarżącej w treści złożonej skargi.

Za sprawę drugorzędną Sąd uznał natomiast rozważania organu odwoławczego odnośnie faktycznego sprawowania przez skarżącą opieki nad matką całodobowo, w sposób wykluczający podjęcie jakiekolwiek zatrudnienia. Odmowa przyznania prawa pomocy słusznie nastąpiła z powodu braku związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z pracy przez skarżącą, a opieką nad niepełnosprawną matką skarżącej. Tym niemniej zdaniem Sądu sprawowanie opieki nad dziećmi co do zasady nie wyklucza sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w wymiarze uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia skoro osoba ta jest leżąca, wymaga karmienia i przewijania.

Końcowo Sąd wskazuje skarżącej, że w związku ze zmianą przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadzoną ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429), opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18 rok życia zostali pozbawieni możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jednak możliwe stało się ubieganie się bezpośrednio przez osobę niepełnosprawną o przyznanie świadczenia wspierającego na warunkach określonych w ustawie o świadczeniu wspierającym.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "P.p.s.a."), oddalił skargę.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na mocy art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 P.p.s.a.