Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2707/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędzia WSA Izabela Ostrowska Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi P. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego P. T., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] września 2013 r., nr [...] przyznającą P. C. zasiłek celowy w miesiącu wrześniu 2013 r. w wysokości [...] zł na częściowe pokrycie zakupu leków oraz odmawiającą przyznania zasiłku celowego na opłacenie czynszu.

Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

W następstwie wniosku P. C. z dnia [...] sierpnia 2013 r., Prezydent W. decyzją z dnia [...] września 2013 r., nr [...] przyznał P. C. zasiłek celowy w miesiącu wrześniu 2013 r. w wysokości [...] zł na częściowe pokrycie zakupu leków oraz odmówił przyznania zasiłku celowego na opłacenie czynszu.

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że wnioskodawca regularnie korzysta ze wsparcia Ośrodka Pomocy Społecznej. Obecnie decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] ma przyznane prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków NFZ na okres od 27 czerwca 2013 r. do 24 września 2013 r., natomiast decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] otrzymał prawo do korzystania z bezpłatnych gorących posiłków w okresie od 1 sierpnia 2013 r. do 30 listopada 2013 r.

Prezydent W. dodał, że P. C. jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim, korzystającą z pomocy społecznej od 2003 r. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Od 10 lat jest osobą bierną zawodowo. Wszelkie próby aktywizacji zawodowej nie dają rezultatu. Organ wyjaśnił, że Ośrodek Pomocy Społecznej wielokrotnie zawierał z P. C. kontrakt socjalny, mający na celu poprawę jakości życia. Kontrakty te były jednak zrywane. I tak, ostatni kontrakt socjalny został podpisany [...] września 2012 r. Następnie 5 lutego 2013 r. zainteresowany dokonał rejestracji w PUP i otrzymał skierowanie do firmy na stanowisko pracownika porządkowego. P. C. nie podjął jednak pracy, a 12 lutego 2013 r. wyrejestrował się z PUP.

Organ dodał, że P. C. nie posiada żadnego dochodu. Tym samym spełnione zostało kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto, w ocenie Prezydenta W., sytuacja P. C. uzasadnia przyznanie pomocy finansowej na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, tj. zasiłku celowego w wysokości [...] zł na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków. Z uwagi jednak na ograniczone środki finansowe, którymi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej (średnia kwota przypadająca na zasiłki celowe w roku 2013 r. to ok. [...] zł miesięcznie na jedno świadczenie), organ wyjaśnił, iż nie może zabezpieczać wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej wysokości.

Rozpatrując wniosek z dnia 12 sierpnia 2013 r. w części dotyczącej opłacenia czynszu, Prezydent W. stwierdził, iż w tym zakresie jest on niezasadny. Zainteresowany wyrokiem Sądu Rejonowego dla [...] w W. [...] Wydział Cywilny z dnia [...] marca 2010 r. i postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w W. [...] Wydział Cywilny z dnia [...] maja 2012 r., z uwagi na nieopłacanie czynszu, został eksmitowany z zajmowanego lokalu przy ul. [...] w W. Egzekucja obowiązku opróżnienia lokalu mieszkalnego została wyznaczona na dzień 23 września 2013 r. Jakkolwiek wyrok ten nie został jeszcze wykonany, to jednak dalsze zajmowanie lokalu jest zajmowaniem bezumownym. Tym samym opłacenie zaległego czynszu nie jest niezbędną potrzebą bytową.

Od powyższej decyzji P. C. złożył odwołanie, kwestionując podjęte przez organ I instancji rozstrzygnięcie.

Decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podzieliło stanowisko Prezydenta W. i utrzymało w mocy zaskarżone orzeczenie. Zdaniem organu ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wskazuje, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich pożądanej. Przy czym ma to być pomoc, a nie stałe źródło dochodu. Ponadto, w ocenie Kolegium, nie ma przeciwwskazań do podjęcia przez P. C. pracy, której ten nie podejmuje ze wzglądu na opiekę nad ojcem, czy bratem. Przy całkowicie biernej postawie skarżący nie może oczekiwać, że organy pomocy społecznej przejmą ciężar jego utrzymania i będą zaspokajać wszystkie potrzeby.

P. C. złożył skargę na powyższą decyzję z dnia [...] października 2013 r. podnosząc, że od 2003 r. opiekuje się ojcem (I grupa inwalidzka) i bratem (II grupa inwalidzka). To z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi członkami rodziny nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Dodał, że bezprawnie opiekunowie OPS próbują nakłonić go do rezygnacji z opieki nad ojcem i bratem.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.– dalej ppsa).

Stan faktyczny w sprawie nie jest sporny, dlatego Sąd akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ odwoławczy w kwestionowanej decyzji dokonał jej kontroli pod względem zgodności z prawem. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji uznały, że P. C. spełnia przesłanki warunkujące uzyskanie świadczenia z pomocy społecznej i przyznały skarżącemu pomoc w formie zasiłku celowego w kwocie [...] zł na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków, odmawiając jednocześnie przyznania zasiłku celowego na opłacenie czynszu.

Zaskarżone rozstrzygnięcia wydane zostały w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.), która określa rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania. Ustawa ta w jej art. 2 ust. 1 wskazuje, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Zadaniem pomocy społecznej jest zatem wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1).

Skarżący powinien mieć jednak świadomość, że powyższe nie oznacza, iż pomoc społeczna ma zaspokajać wszystkie potrzeby i oczekiwania osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej. Udzielając świadczeń z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Rozmiar świadczenia powinien być więc odpowiedni do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy oraz do możliwości finansowych organów odpowiedzialnych za udzielenie pomocy.

Jak wynika z treści art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy, wnioskodawcy może być przyznany zasiłek celowy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Z powołanego przepisu wynika jednocześnie, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego oraz jego wysokość ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nie zawsze osoba spełniająca ustawowe kryteria do przyznania świadczenia, świadczenie to otrzyma, ponieważ organ może, ale nie musi je przyznać. Nie zawsze też świadczenie przyznane zostanie w wysokości zgodnej z oczekiwaniami osoby ubiegającej się o nie.

Podkreślić należy, że uznanie administracyjne obejmuje również prawo do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalić w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, w ocenie Sądu brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonych rozstrzygnięć.

Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, że skarżący posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. Od 2003 r. korzysta z różnego rodzaju form pomocy społecznej. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W związku z niepłaceniem czynszu, wobec skarżącego orzeczono eksmisję z zajmowanego lokalu. Skarżący zalega również z opłatami za energię elektryczną i gaz. Od jedenastu lat jest bierny zawodowo, nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy. W dniu [...] września 2012 r. zawarł ostatni kontrakt socjalny, w którym zobowiązany został do podjęcia terapii psychologicznej, mającej na celu poprawę jego funkcjonowania. Kontrakt ten jednak zerwał.

Skarżący wskazuje, że nie jest zainteresowany podjęciem pracy zarobkowej. Jako powód swojej decyzji wskazuje na konieczność sprawowania opieki nad przebywającym na emeryturze, chorym ojcem oraz bratem.

W ocenie Sądu, organy wydając zaskarżone rozstrzygnięcia uwzględniły tą trudną sytuację materialną oraz osobistą wnioskodawcy i przyznały mu zasiłek celowy na niezbędne potrzeby życiowe tj. pokrycie części kosztów zakupu leków.

Z drugiej strony zasadne, zdaniem Sądu, było odmówienie przyznania skarżącemu zasiłku celowego na opłacenie czynszu za lokal, z którego skarżący został eksmitowany. Po pierwsze, opłaty za czynsz – co do zasady – nie są niezbędną potrzebą bytową, tym bardziej w sytuacji, gdy zaległości doprowadziły do eksmisji z zajmowanego lokalu.

Jak wskazano powyżej, celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej, w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Pomoc ta nie jest jednak w przypadku zasiłków celowych obligatoryjna, ponadto jej wysokość i forma uzależnione są od hierarchii potrzeb osób, które tej pomocy wymagają.

Skarżący nie może zatem oczekiwać, że przy zachowaniu biernej postawy życiowej, nawet w jego trudnej sytuacji związanej z ojcem czy bratem, organy pomocy społecznej przejmą na siebie ciężar jego utrzymania i zaspokajać będą wszystkie jego potrzeby, w tym również pokrywać jego zadłużenie, tym bardziej że zgodnie z cytowanym powyżej art. 39 ustawy o pomocy społecznej nie maja takiego obowiązku. W szczególności w sytuacji, gdy wnioskodawca nie wykazuje większej aktywności celem poprawy swojej trudnej sytuacji materialnej i życiowej, a wręcz przeciwnie – przejawia postawę roszczeniową i nie współpracuje z pracownikami Ośrodka Pomocy Społecznej.

Podkreślić ponadto należy, że organy pomocy społecznej, dysponując ograniczonymi środkami finansowymi, muszą mieć na względzie nie tylko potrzeby skarżącego (który otrzymuje stałe wsparcie z pomocy społecznej) oraz cel pomocy, ale także potrzeby innych osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej. Jak wynika z akt sprawy, średnia kwota przypadająca na zasiłki celowe w roku 2013 r., jaką dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej Filia Nr [...] Dzielnicy [...], to ok. [...] zł miesięcznie na jedno świadczenie.

W tej sytuacji Sąd orzekający uznał, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, są zgodne z prawem. Organy nie uchybiły zasadom postępowania administracyjnego i w sposób wyczerpujący przedstawiły w uzasadnieniach wydanych decyzji swoje racje oraz motywy podjętego rozstrzygnięcia.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono w oparciu o art. 250 ppsa.