Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1036/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-08-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Jarecka, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.), Sędzia WSA Jakub Pinkowski, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi Z. P. i W. P. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie w sprawie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2006 r. Minister Finansów (dalej "Minister") na podstawie art. 134 w związku z art. 144 i art. 141 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.), dalej powoływana jako "k.p.a." oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, z późn. zm.) stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia Z. i W. P. (dalej "skarżący") z dnia 27 lipca 2005 r. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] lutego 2003 r., w sprawie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego.

2. Z uzasadnienia postanowienia Ministra Finansów wynika, że zażalenie wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia stronie. Minister stwierdził, że w przedmiotowej sprawie postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] lutego 2003 r., zawierało błędne pouczenie o przysługującej skarżącym skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, podczas gdy zgodnie z art. 54 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, na postanowienie o oddaleniu skargi na czynności egzekucyjne przysługuje zażalenie do Ministra Finansów.

Dyrektor Izby Skarbowej w K., postanowieniem z dnia [...] czerwca 2003 r., sprostował z urzędu oczywistą omyłkę w postanowieniu z dnia [...] lutego 2003 r. i pouczył ich, iż na postanowienie oddalające skargę na czynności egzekucyjne przysługuje zażalenie do Ministra Finansów, które należy wnieść w terminie siedmiu dni od daty jego otrzymania. W postanowieniu o sprostowaniu oczywistej omyłki wskazano, iż termin ten będzie liczony od dnia otrzymania postanowienia. Zostało ono doręczone skarżącym w dniu 9 czerwca 2003 r. Termin do wniesienia zażalenia upłynął więc w dniu 16 czerwca 2003 r., co oznacza, iż zażalenie skarżących z 27 lipca 2005 r. zostało wniesione z uchybieniem terminu.

3. Na powyższe postanowienie Ministra Finansów skarżący w dniu 13 września 2006 r. (data stempla pocztowego) wnieśli skargę, żądając uchylenia zaskarżonego postanowienia (skarżący błędnie wskazali nazwę aktu administracyjnego, pisząc, iż skarżą "decyzję Ministra Finansów"), które w ocenie skarżących zostało wydane z naruszeniem prawa i zamykało im drogę do złożenia zażalenia na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. Skarżący wskazali, że zgodnie z błędnym pouczeniem o przysługującej skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w terminie złożyli skargę do Sądu, zamiast zażalenia do Ministra Finansów. Dopiero gdy sprawa zawisła przed Sądem i ten zwrócił się do organu administracji o przesłanie akt sprawy, sprostowano postanowienie, wskazując, iż przysługuje na nie zażalenia.

Pomimo otrzymanego sprostowania skarżący oczekiwali, że Sąd rozpatrzy skargę lub przekaże sprawę organowi właściwemu, ponieważ w ich ocenie nie mogły toczyć się w sprawie dwa postępowania jednocześnie.

Skarżący zarzucili Sądowi i organowi administracji naruszenie art. 6 oraz art. 8 i 9 k.p.a. W ich ocenie wskazane organy powinny poinformować skarżących o konieczności niezwłocznego wycofania skargi z WSA w Krakowie i złożenia zażalenia w toku instancji, zgodnie z nowym pouczeniem. Za niewystarczające uznali postępowanie organu administracji, który uznał kwestię za załatwioną przesyłając nowe pouczenie oraz Sądu, który ograniczył swoje działanie do wydania decyzji o odrzuceniu skargi.

W wyniku takiego procedowania organów skarżący ponieśli negatywne konsekwencje wprowadzenia w błąd przez organ administracji, pomimo że działali w przeświadczeniu, że nawet błędne lecz przez nich niezawinione skierowanie sprawy na drogę sądową nie może doprowadzić do zamknięcia możliwości dochodzenia słusznych praw.

4. Odpowiadając na skargę Minister powtórzył argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Stwierdził również, iż jego obowiązkiem jako organu odwoławczego było zbadanie, czy środek odwoławczy został wniesiony w terminie przewidzianym przepisami. Ponadto uznał, że podnoszona w skardze okoliczność, iż wniesienie zażalenia po terminie uwarunkowane było oczekiwaniem na rozpoznanie przez sąd administracyjny wniesionej skargi nie może zostać uznana jako przesłanka uzasadniająca wydłużenie terminu do wniesienia zażalenia.

Przyznał, że Dyrektor Izby Skarbowej w K. błędnie pouczył skarżących o przysługujących im środku zaskarżenia, ale błąd ten został zniwelowany postanowieniem z dnia [...] czerwca 2003 roku. Stwierdził również, iż aby skarżący nie ponieśli negatywnych skutków błędnego pouczenia, siedmiodniowy termin do wniesienia zażalenia na postanowienie oddalające skargę na czynności egzekucyjne był liczony od dnia doręczenia postanowienia o sprostowaniu oczywistej omyłki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

5. Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a." lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione, jak również ma prawo uwzględnić jedynie część wniosków skargi.

6. Niniejsza sprawa dotyczy oceny legalności postanowienia Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2006 r. wydanego w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] lutego 2003 r. w sprawie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne. Z akt sprawy wynika, że organ administracyjny wydając postanowienie z [...] lutego 2003 r. nieprawidłowo pouczył skarżących o przysługującym środku zaskarżenia i swój błąd usiłował naprawić przez wydanie w dniu [...] czerwca 2003 r. postanowienia w sprawie sprostowania odwołania, w którym zawarł pouczenie o przysługującym zażaleniu.

8. Postanowienie z dnia [...] czerwca 2003 r. Dyrektor Izby Skarbowej w K. wydał na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. Zgodnie z powołanym przepisem organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. W ocenie Sądu błędne pouczenie co do przysługującego środka zaskarżenia jak i organu, który jest właściwy do rozpoznania tego środka nie podlega trybowi prostowania orzeczenia przewidzianemu w art. 113 k.p.a. Stwierdził to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 3 sierpnia 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 4321/06. W orzeczeniu tym Sąd uchylając postanowienie Ministra Finansów odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej stwierdził również nieważność postanowienia Dyrektora w sprawie sprostowania pouczenia.

9. Podkreślić należy, że ustawodawca przewidział inny tryb naprawienia błędu, którym było obarczone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. oddalające skargę na czynności egzekucyjne. Jest nim uregulowana w art. 111 k.p.a. procedura uzupełnienia i prostowania decyzji. Zgodnie z powołanym przepisem strona może w terminie czternastu dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji zażądać jej uzupełnienia co do rozstrzygnięcia bądź co do prawa odwołania, wniesienia w stosunku do decyzji powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego albo sprostowania zamieszczonego w decyzji pouczenia w tych kwestiach. Podkreślić jednak należy, że postępowanie takie może wszcząć tylko strona i to w przewidzianym w ustawie terminie. W konsekwencji wada aktu administracji polegająca na błędnym pouczeniu o przysługującym stronie prawie do wniesienia środka zaskarżenia, może być naprawiona przez organ administracyjny w formie procesowej, jedynie gdy strona o to wystąpi, a nie z urzędu. Tym samym organ, chcąc - bez stosownego żądania strony - naprawić wadliwość wydanego przez siebie aktu w postaci braku pouczenia o przysługujących środkach zaskarżenia, która to wada nie daje podstaw, co podkreśla się w doktrynie (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 6 zaktualizowane i rozszerzone, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 520), do uchylenia tego aktu, powinien skierować do skarżących pismo informujące o błędnym pouczeniu i wskazać właściwy tryb odwoławczy. Stwierdzić więc należy, że postanowienie w sprawie sprostowania pouczenia o środku odwoławczym, organ administracji wydał bez podstawy prawnej, ponieważ skarżący nie złożyli wniosku o przeprowadzenie takiego postępowania.

10. W konsekwencji, błędne pouczenie zawarte w postanowieniu z dnia [...] lutego 2003 r., wobec braku wniosku skarżących o jego sprostowanie, organ administracji powinien ocenić mając na uwadze art. 112 k.p.a., który to przepis ma chronić strony przed skutkami błędu organu. Stosownie do art. 112 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.a. błędne pouczenie co do prawa odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. W rozpoznawanym przypadku skarżący zgodnie z pouczeniem wnieśli skargę na postanowienie Ministra do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie, który postanowieniem z dnia 23 czerwca 2005 r. postanowił skargę odrzucić. Podkreślić jednak należy, iż wprawdzie mylne pouczenie strony nie powinno jej szkodzić, gdy strona zastosowała się do tego pouczenia, lecz nie wpływa ono na bieg terminu do wniesienia środka zaskarżenia, który jest terminem ustawowym i rozpoczyna się od daty ściśle określonej w przepisach. Termin ten nie przedłużyłby się nawet na skutek właściwego pouczenia strony o trybie i terminie złożenia zażalenia. Fakt mylnego pouczenia strony o trybie i sposobie złożenia (...) zażalenia nie wpływa na bieg terminu do wniesienia tego środka, lecz może stanowić podstawę do przywrócenia terminu (patrz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 grudnia 2005 r., sygn. akt I OSK 271/05, LEX nr 188813). Jeśli więc, tak jak w tej sprawie, skarżący działając w oparciu o błędne pouczenie złożyli skargę na wymienione postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej do Naczelnego Sądu Administracyjnego zamiast złożyć zażalenie do Ministra Finansów, Dyrektor Izby Skarbowej powinien skierować do skarżących pismo informujące o błędnym pouczeniu, wskazać właściwy tryb odwoławczy jak również dalszy tok postępowania.

W szczególności organ administracji powinien również pouczyć skarżących o możliwości złożenia na podstawie art. 58 k.p.a. prośby o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności, co należało uczynić w terminie siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi. W niniejszej sprawie organy administracji zaniedbały wymienionym obowiązkom, a w konsekwencji nie wypełniły obowiązku nieszkodzenia stronie błędnym pouczeniem i nie wypełniły dyspozycji art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

11. Oznacza to, że postępowanie Ministra Finansów, który stwierdzając uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K., uznał, że skarżący powinni złożyć zażalenie w terminie siedmiu dni od otrzymania postanowienia z [...] czerwca 2006 r., a więc od daty otrzymania postanowienia w przedmiocie sprostowania orzeczenia, które strona chce zaskarżyć, nie ma uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa. Termin do złożenia zażalenia upłynął siedem dni od otrzymania postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej oddalającego skargę na czynności egzekucyjne z dnia [...] lutego 2003 r. i nie przedłużył się na skutek pouczenia strony o trybie jego zaskarżenia postanowieniem z dnia [...] czerwca 2003 r. Z akt sprawy wynika, że skarżący dowiedzieli się o upływie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie oddalające ich skargę na czynności egzekucyjne dopiero w dniu otrzymania postanowienia WSA w Krakowie tj. 21 lipca 2005 r. Skarżący złożyli wniosek o przywrócenie terminu, w terminie siedmiu dni od ustania przyczyny jego uchybienia (27 lipiec 2005 r.), tj. w terminie siedmiu dni od otrzymania postanowienia WSA w Krakowie.

Dlatego też rozstrzygnięcie Ministra polegające na stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia zażalenia, było przedwczesne. Skarżący łącznie z zażaleniem na postanowienie oddalające ich skargę na czynności egzekucyjne złożyli wniosek o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności (złożenie zażalenia było jednym z wymogów formalnych wniosku o przywrócenie terminu). Minister tego samego dnia, tj. [...] sierpnia 2006 r. rozpoznał zarówno wniosek o przywrócenie terminu jak i zażalenie. W pierwszej sprawie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, a w drugiej sprawie - będącej przedmiotem niniejszego postępowania - stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia. Takie działanie nie może zasługiwać na aprobatę, tym bardziej, że w toku postępowania administracyjnego właściwe organy niejednokrotnie działały wbrew obowiązującym przepisom prawa, naruszając prawa stron tego postępowania.

Przede wszystkim stwierdziły uchybienie terminu do wniesienia zażalenia, pomimo niezbadania wniosku o jego przywrócenie. Jest oczywiste, że Minister nie mógł rozpoznać załączonego do wniosku o przywrócenie terminu zażalenia i stwierdzić, że zostało ono wniesione z uchybieniem terminu, jeśli nie rozpoznał prawidłowo samego wniosku.

12. Mając na względzie powyższe, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt c) P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.