Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 641/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2022-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a pkt 1, ust. 1b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie Sędzia WSA Adam Matuszak Asesor WSA Grzegorz Klimek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 października 2022 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie na rzecz skarżącej kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 czerwca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (Kolegium), działając na podstawie z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej: u.ś.r.), po rozpatrzeniu odwołania M.P. (strona, skarżąca) od wydanej z upoważnienia Burmistrza G. przez Kierownika Wydziału Świadczeń Rodzinnych, Wychowawczych i Funduszu Alimentacyjnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. decyzji z dnia 28 lipca 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem – S.K. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w całości.

Zakwestionowana decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych sprawy.

W dniu 26 listopada 2020 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w G. wpłynął wniosek M.P. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem - S.K.

Po rozpoznaniu wniosku działający z upoważnienia Burmistrza G. Kierownik Wydziału Świadczeń Rodzinnych, Wychowawczych i Funduszu Alimentacyjnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. wydał w dniu 7 stycznia 2021 r. decyzję, na mocy której odmówił stronie przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, iż na gruncie przedmiotowej sprawy zaistniały negatywne przesłanki uniemożliwiające przyznanie stronie prawa do wnioskowanego świadczenia. W pierwszym rzędzie organ podkreślił, iż brak jest podstaw do przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia z uwagi na fakt, że żyje matka S.K. i nie legitymuje się ona orzeczeniem uznającym ją za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym. Co więcej niepełnosprawność S.K. powstała w okresach innych niż wymienione w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Ponadto w związku z opieką sprawowaną nad S.K. strona jest uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Na skutek złożonego przez stronę odwołania wskazana wyżej decyzja organu pierwszej instancji została na mocy wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji z dnia 25 marca 2021 r. uchylona w całości, a sprawa została przekazana organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, organ pierwszej instancji decyzją z dnia 26 kwietnia 2021 r. odmówił stronie przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że podstawą odmowy przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego był fakt, iż żyje matka S.K. i nie legitymuje się orzeczeniem uznającym ją za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym. Ponadto, w związku z opieką sprawowaną nad S.K. strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Na skutek wniesionego przez stronę odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 25 czerwca 2021 r. uchyliło wskazaną powyżej decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ pierwszej instancji w dniu 28 lipca 2021 r. wydał decyzję, na mocy której kolejny raz odmówił przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że podstawą odmowy przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia była okoliczność, iż strona w związku z opieką sprawowaną nad bratem - S.K. jest uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a ponadto żyje matka S.K., która nie legitymuje się orzeczeniem uznającym ją za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Od decyzji tej odwołała się reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika M.P. We wniesionym odwołaniu strona zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Wskazują na powyższe uchybienia strona zwróciła się o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu decyzji z dnia 30 czerwca 2022 r. Kolegium podniosło, że S.K. (ur. [...]) jest kawalerem i nie posiada dzieci. W aktach sprawy znajduje się wydane przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Olsztynie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 13 maja 1999 r., znak: Z-SN-0094-4240 Ps/99, z którego wynika, iż został on na stałe uznany za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika również, że jego niepełnosprawność istnieje od 1994 r. W toku przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego ustalono, iż z uwagi na swój stan zdrowia S.K. jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoje potrzeby życiowe jedynie w ograniczonym, minimalnym zakresie (jest on w stanie samodzielnie się poruszać oraz spożywać podane mu posiłki). W przeszłości przeszedł on uraz [...], w konsekwencji którego jest on częściowo sparaliżowany i ma [...]. Ponadto, S.K. choruje na [...]. Z akt sprawy wynika, iż ojciec S.K. nie żyje, natomiast jego matka – L.K. (ur. [...]) została uznana przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym na czas oznaczony do dnia 31 grudnia 2023 r. (orzeczenie z dnia 1 grudnia 2021 r., znak: ZON 8321.3.475.21). Opiekę nad S.K. sprawuje jego siostra – M.P. W ramach sprawowanej nad bratem opieki strona przygotowuje mu posiłki, realizuje recepty lekarskie i podaje leki, wykonuje czynności związane z utrzymaniem higieny osobistej, umawia wizyty lekarskie i asystuje w ich trakcie, robi zakupy, utrzymuje czystość w zajmowanych przez brata pomieszczeniach. Ponadto, strona wspiera brata we wszelkich pozostałych aspektach jego codziennego funkcjonowania. Z uwagi na fakt wspólnego zamieszkiwania z bratem sprawowana nad nim przez stronę opieka ma charakter stały i całodobowy. Co więcej, z uwagi na zakres oraz sposób sprawowania opieki nad bratem M.P. nie jest w stanie podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kolegium wskazało, że jest mu wiadomym z urzędu, że organ pierwszej instancji decyzją z dnia 4 grudnia 2020 r. przyznał stronie w związku z opieką sprawowaną nad S.K. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 31 października 2021 r. Dalej Kolegium argumentowało, że kryterium wieku, w którym powstała niepełnosprawność o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mogło stanowić przesłanki dla odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Podkreślenia wymaga bowiem, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., (K 38/13, OTK-A 2014/9/104) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Na gruncie przedmiotowej sprawy nie budzi natomiast żadnej wątpliwości, iż spokrewnioną w pierwszym stopniu osobą, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny względem S.K. jest jego matka – L.K. Co więcej, z materiałów zgromadzonych w toku prowadzonego postępowania nie wynika, aby L.K. była osobą małoletnią, została pozbawiona praw rodzicielskich nad S.K. lub legitymowała się orzeczeniem pozwalającym na uznanie jej za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skoro zatem L.K. nie legitymuje się orzeczeniem pozwalającym na uznanie jej za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, to brak jest podstaw do przyjęcia, że nie jest ona w stanie wypełnić we właściwy sposób ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego względem S.K. W tym stanie rzeczy, stosownie do treści art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r., skoro L.K. jest osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu i obciążoną w pierwszym rzędzie obowiązkiem alimentacyjnym względem S.K., to brak było podstaw do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad bratem. M.P. obciąża bowiem obowiązek alimentacyjny względem S.K. w dalszej kolejności niż obowiązek alimentacyjny obciążający L.K.

W skardze wywiedzionej do tut. Sądu na decyzję Kolegium pełnomocnik skarżącej zarzucił jej rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się siostry, będącej jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez wstępnych. Wskazał, że wykładnia językowa art. 17 ust. 1a u.ś.r. dokonana przez organ prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 145 § 1 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka

w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta, jak i decyzja ją poprzedzająca, naruszają prawo w stopniu skutkującym koniecznością ich uchylenia, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, wniosek taki został złożony przez pełnomocnika skarżącej i Kolegium.

Sąd zauważa ponadto, że wprawdzie w myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, ale regulacja ta stanowiła przedmiot oceny TK, który wyrokiem z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, jak słusznie uznało Kolegium, wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia i wbrew zarzutom skargi przesłanka ta nie była powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia..

W rozpoznawanej sprawie zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na brata uznając, że w pierwszej kolejności to matce wymagającego opieki przysługuje prawo ubiegania się o to świadczenie.

Na wstępie jednak wskazać należy, istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów. Świadczenie to stanowi zatem ekwiwalent zarobków za pracę. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, który nie może wykonywać pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i traci możliwość zarobkowania. Państwo wspiera w ten sposób tych, którzy obejmując opieką osoby niepełnosprawne, przyjmują na siebie realizację obowiązków spoczywających na państwie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy cyt. wyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności jeśli rezygnują lub nie podejmują zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad bliskimi osobami.

Zgodnie zaś z ust. 1a powołanego przepisu, świadczenie to przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W świetle stanowiska organu przedstawionego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji problem prawny, którego rozstrzygnięcie było konieczne w niniejszej sprawie sprowadzał się do odpowiedzi na pytanie, czy brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki osoby wymagającej opieki w każdym przypadku eliminuje z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego rodzeństwo faktycznie sprawujące opiekę.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela w tym zakresie pogląd wielokrotnie już wyrażany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym wskazane regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi (zob. np. wyroki z 5 listopada 2015 r., I OSK 1062/14, z 13 listopada 2015 r., I OSK 1286/14, z 12 maja 2017 r., I OSK 328/16 oraz z 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/17 – publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl, CBOSA).

W art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1329, dalej: k.r.o.). Nie można zatem pominąć treści art. 132 k.r.o., zgodnie z którym: "Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami". W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie rodzica i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji tylko w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).

Błędna jest zatem wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 1a u.ś.r., która wyklucza siostrę osoby niepełnosprawnej, wymagającej opieki, z kręgu osób upoważnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, także w przypadku, gdy rodzice nie mogą wprawdzie wykonywać opieki z powodu złego stanu zdrowia, lecz nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Formalistyczna wykładnia omawianych przepisów w okolicznościach rozpoznawanej sprawy mogłaby doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej.

Reasumując powyższe wywody należy stwierdzić, że w okolicznościach niniejszej sprawy rozstrzygnięcie o świadczeniu pielęgnacyjnym powinno uwzględniać, że formalnego ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r., nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje siostra osoby niepełnosprawnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1939/18 oraz z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 829/16, CBOSA).

Ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia matki osoby wymagającej opieki – L.K. z dnia 15 września 2021 r. wynika, że ze względu na jej wiek i ogólny stan zdrowia nie jest w stanie opiekować się swoim niepełnosprawnym synem. Wskazała, że jest osobą schorowaną po [...], ma trudności z poruszaniem się. Z kolei z zaświadczenia lekarskiego z dnia 3 listopada 2020 r. wynika, że L.K. ze względu na stan zdrowia jest osobą niezdolną do opiekowania się osobą niepełnosprawną. Natomiast w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności L.K. z dnia 1 grudnia 2021 r. stwierdzono, że wymaga ona korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji. Z akt sprawy wynika ponadto, że ojciec osoby wymagającej opieki nie żyje.

Na skutek przyjęcia literalnej wykładni powołanych wyżej przepisów u.ś.r., okoliczności wskazane w ostatnim akapicie nie zostały w żaden sposób zweryfikowane przez organy orzekające w niniejszym przypadku. Kolegium ograniczyło się wyłącznie do stwierdzenia, że L.K. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z tym, co wyżej podniesiono, nie jest to w omawianym zakresie okoliczność przesądzająca – zwłaszcza w sytuacji, gdy zachodzą uzasadnione wątpliwości, czy rzeczywiście matka skarżącej jest w stanie obiektywnie sprawować realną opiekę nad swoim niepełnosprawnym synem.

Zdaniem Sądu, nie zostało zatem ustalone, czy L.K. może sprawować opiekę nad niepełnosprawnym synem. W sprawie, organy nie poczyniły w tym zakresie żadnych własnych ustaleń. Oparły się jedynie na oświadczeniu L.K. i skarżącej. Aby uniknąć zarzutu braku wnikliwego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, w ponownie prowadzonym postępowaniu organy winny ustalić w sposób wyczerpujący, czy w zaistniałych okolicznościach faktycznych sytuacja rodzinna i zdrowotna L.K. pozwala jej na zorganizowanie opieki nad synem. Powyższe ustalenia winny być oparte na podstawie wszelkich możliwych środków dowodowych. Jedynie bowiem ustalenie w sposób niewątpliwy, że ze względów zdrowotnych, rodzinnych i finansowych L.K. nie może wywiązać się z obowiązku opieki wobec syna, może uzasadnić twierdzenie, że skarżąca jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad bratem, a opieka ta wymaga nie podejmowania zatrudnienia. Ustalenie ww. faktów pozwoli również na ustalenie, czy skarżąca ze względu na konieczność sprawowania opieki była zmuszony zaprzestać aktywności zawodowej.

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przytoczony wyżej przepis ustanawia zasadę prawdy obiektywnej, która stanowi naczelną zasadę Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z tą zasadą, organ administracji publicznej zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zawarta w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej (materialnej), wyrażona również w innych przepisach Kodeksu, m.in. w art. 6, 10, 77 § 1, 80, ma fundamentalne znaczenie dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, ponieważ na podstawie ustalonego stanu faktycznego sprawy organ administracyjny dokonuje jego subsumcji pod stosowną normę prawną. W ten sposób organ przesądza o powstaniu określonego obowiązku bądź prawa, a więc skutków prawnych, które dotyczyć będą wyłącznie faktów uznanych przez organ. Ponadto, art. 77 § 1 k.p.a. nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego obejmującego wszystkie jego części składowe, wszystkie środki dowodowe. Pominięcie zatem, czy też zlekceważenie jakiegokolwiek dowodu, skutkuje wadliwością podjętej decyzji administracyjnej. Oznacza to, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy i podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania zgodnej z prawem decyzji.

Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że organy, w tym również odwoławczy nie ustaliły wyczerpująco stanu faktycznego sprawy, tj. przede wszystkim możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego wobec syna przez jego matkę. Z kolei ustalenie tych okoliczności ma bezpośredni wpływ na ocenę, czy sprawowanie opieki nad chorym bratem wymagało rezygnacji przez skarżącą z podejmowania zatrudnienia.

Dlatego prowadząc ponowne postępowanie organ ustali stan faktyczny sprawy niezbędny do oceny zaistnienia wszystkich przesłanek wymaganych przez ustawodawcę do nabycia przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, biorąc pod uwagę powyżej przedstawione stanowisko Sądu. Jak wskazano na wstępie świadczenie pielęgnacyjne ma być rekompensatą za rezygnację z pracy lub niepodejmowanie zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Z kolei dla oceny związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z poszukiwania pracy przez skarżącą a wykonywaniem niezbędnej opieki nad chorym bratem, konieczna jest też ocena zachowania zobowiązanych do alimentacji. Brak bowiem świadczenia pomocy przez rodzica, przy konieczności jej świadczenia, nie może pozbawić osoby opiekującej się rekompensaty za rezygnację z zatrudnienia w celu sprawowania tej opieki.

Ze względu na zakres koniecznego do przeprowadzenia postępowania dowodowego, Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną, jak też poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.