Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 674/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 200 i 205
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 64 par 1 pkt 4, art. 64c par 4, i par 6a pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 25 października 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.), Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Kowalska, , Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Protokolant Sekretarz sądowy Aneta Lubasińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2018 roku sprawy ze skargi Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. na rzecz Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z [...] numer [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. orzekł o utrzymaniu w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z [...] Nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 4384,55 zł, powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec A Sp. z o.o. na podstawie tytułu wykonawczego z 10 października 2016 r. Nr [...], wystawionego przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej jako: Prezes Zarządu PFRON).

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne;

Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. prowadził wobec A Sp. z o. o. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z 10.10.2016 r. Nr [...], wystawionego przez Prezesa Zarządu PFRON, obejmującego należności z tytułu dofinansowań do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego za okres od maja 2011 r. do czerwca 2012 r., sierpień i wrzesień 2012 r., okres od listopada 2012 r. do lutego 2013 r., od kwietnia 2013 r. do maja 2014 r.

Zawiadomieniem z 30 listopada 2016 r. Nr [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w B SA. Przedmiotowe zawiadomienie zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 5 grudnia 2016 r., natomiast zobowiązanej spółce, wraz z odpisem ww. tytułu wykonawczego, zostało doręczone w trybie określonym w art. 44 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego w dniu 20 grudnia 2016 r. W odpowiedzi na ww. zawiadomienie B S.A. poinformował, że podjął działania zmierzające do zabezpieczenia wierzytelności wynikających z zajętego rachunku.

Postanowieniem z [...] Nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] w oparciu o art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. z uwagi na jego bezskuteczność. Ww. postanowienie zostało doręczone wierzycielowi,

tj. Prezesowi Zarządu PFRON w dniu 9 maja 2017 r. Ponadto organ egzekucyjny zawiadomieniem z 23 czerwca 2017 r. poinformował wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie 4.384,55 zł, powstałych w toku przedmiotowego postępowania egzekucyjnego, na które składa się opłata manipulacyjna i opłata za zajęcie rachunku bankowego. Powyższe zawiadomienie wierzyciel otrzymał 29 czerwca 2017 r.

W dniu 5 maja 2017 r. Prezes Zarządu PFRON wniósł do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 4 384,55 zł powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec A Sp. z o.o. w oparciu o tytuł wykonawczy Nr [...].

Prezes Zarządu PFRON wniósł na powyższe rozstrzygnięcie zażalenie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. W jego uzasadnieniu zauważył, że na rachunku bankowym w B S.A., zajętym w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec A Sp. z o.o., nie było żadnych środków pieniężnych. W związku z tym wierzyciel zakwestionował możliwość naliczenia opłaty za ww. czynność egzekucyjną, wskazując, że na skutek skierowania zawiadomienia o zajęciu nie doszło de facto do zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności. Skoro bowiem na zajętym rachunku nie było środków pieniężnych, którymi dłużnik mógł dysponować, to nie istniała wierzytelność, którą można było zająć. W opinii wierzyciela, nawet, gdyby przyjąć, że czynność egzekucyjna polegająca na zajęciu rachunku bankowego jest czynnością egzekucyjną niezależnie od tego czy dłużnik dysponuje wierzytelnością wobec banku z tytułu prowadzenia przez ten bank rachunku bankowego, to nie można wywieść, że ta czynności uprawnia organ egzekucyjny do pobrania opłaty na podstawie art. 64 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem Prezesa Zarządu PFRON, powołany przepis nie przewiduje opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a w pkt 4 wprost odnosi się wyłącznie do zajęcia wierzytelności, a zatem, skoro w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ustawodawca nie uregulował w ogóle opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a organ egzekucyjny wyliczając ją oparł się na przepisie dotyczącym zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, to - zdaniem wierzyciela - należy uznać, że warunkiem pobrania opłaty na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 ww. ustawy, jest istnienie wierzytelności, a organ egzekucyjny w żaden sposób nie wykazał jej istnienia. Jednocześnie Prezes Zarządu PFRON zauważył, że powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w wyrokach WSA w Poznaniu z dnia 26.11.2014 r. sygn. akt I SA/Po 638/14 i z dnia 18.12.2015 r. sygn. akt I SA/Po 1204/15.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł., po przeprowadzeniu analizy akt sprawy stwierdził, że zasady ponoszenia kosztów egzekucyjnych w administracji zostały określone w Rozdziale 6 Działu I ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Wskazał, że zgodnie z art. 64c § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji opłaty za czynności egzekucyjne, opłata manipulacyjna oraz określone w art. 64b ww. ustawy wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym stanowią koszty egzekucyjne. Koszty te, co do zasady, obciążają zobowiązanego. Dalej organ wskazał, że ustawodawca wprowadził wyjątki od powyższej regulacji, przewidując odpowiedzialność wierzyciela (niebędącego jednocześnie organem egzekucyjnym) za ww. koszty, tj.: jeżeli wskutek uchybień wierzyciela wystawiono tytuł wykonawczy z wadami, które uniemożliwiają przeprowadzenie egzekucji, a które nie mogły być znane organowi egzekucyjnemu w chwili skierowania tego tytułu do egzekucji (art. 64c § 2 ww. ustawy); jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel (art. 64c § 3 ww. ustawy) oraz jeżeli koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 powołanej ustawy). Jedną z sytuacji wypełniających dyspozycję art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jest okoliczność umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego względem zobowiązanego, która - zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. - zgodnie z art. 64c § 4 ww. ustawy, prowadzi do sytuacji, że do pokrycia kosztów egzekucyjnych zobligowany jest wierzyciel.

Organ II instancji powołując szerokie orzecznictwo sądów administracyjnych podkreślił przy tym, że regulacje art. 64c § 4, § 5 oraz § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wykluczają uznanie, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny posiada w stosunku do zobowiązanego wierzytelność o zapłatę kosztów egzekucyjnych. Wierzytelność ta istniała względem zobowiązanego w toku postępowania egzekucyjnego, a jej podstawę stanowiły wystawione przez wierzyciela tytuły wykonawcze. Ściągnięcie kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego może nastąpić jedynie przy zastosowaniu środków egzekucji administracyjnej należności pieniężnych w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego na jego podstawie Zgodnie z art. 64c § 6a pkt 2 ww. ustawy, organ egzekucyjny zawiadamia wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela. Natomiast art. 64c § 7 cytowanej ustawy stanowi, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w § 6a.

W ocenie organu II instancji, w świetle powołanych wyżej przepisów dotyczących kosztów egzekucji administracyjnej, organ pierwszej instancji, po umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec A Sp. z o.o. na podstawie tytułu wykonawczego Nr[...], wystawionego przez Prezesa Zarządu PFRON, miał podstawy do obciążenia wierzyciela, kosztami egzekucyjnymi powstałymi w toku tego postępowania. Zaistniała bowiem sytuacja określona w art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. że koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. zważył, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie ww. tytułu wykonawczego Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. dokonał czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanej spółki w B SA. - zawiadomieniem z dnia z dnia 30.11.2016 r. Nr [...]. Ww. zawiadomienie, dłużnik zajętej wierzytelności otrzymał 05.12.2016 r. Doręczenie powyższego zawiadomienia oraz odpisu tytułu wykonawczego A Sp. z o.o. nastąpiło natomiast 20.12.2016 r., w trybie określonym w art. 44 k.p.a. W wyniku zastosowanego środka egzekucyjnego organ egzekucyjny nie uzyskał żadnych kwot, ponieważ na rachunku bankowym nie było środków pieniężnych.

Odnosząc się do wysokości naliczonych przez organ egzekucyjny kosztów egzekucyjnych powstałych w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym, organ II instancji wskazał, iż ustawodawca w art. 64 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uregulował kwestię wysokości opłat pobieranych przez organ egzekucyjny za dokonane czynności egzekucyjne w egzekucji należności pieniężnych. Przepis ten zawiera katalog zamknięty czynności egzekucyjnych wraz z wysokością opłat za dokonanie każdej z nich. W myśl art. 64 § 1 pkt 4 ww. ustawy, organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Stosownie zaś do art. 64 § 6 ww. ustawy, organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata manipulacyjna wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1,40 zł. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

W dalszej kolejności organ powołując treść art. 64 § 7, art. 64 § 9 pkt 2 oraz

art. 64 § 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wskazał, że zaskarżonym postanowieniem z 17 lipca 2017 r. organ egzekucyjny - na podstawie wskazanego wyżej art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - obciążył wierzyciela przedmiotowego postępowania egzekucyjnego kosztami egzekucyjnymi w wysokości 4 384,55 zł, na które składają się: opłata manipulacyjna, w wysokości 726,43 zł, należna w wysokości 1% kwoty egzekwowanej należności (tj. należności głównej i odsetek za zwłokę) oraz opłata za zastosowanie środka egzekucyjnego, tj. za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w B S.A. w wysokości 3 658,12 zł, należna w wysokości 5% egzekwowanej należności. Po dokonaniu analizy prawidłowości naliczenia kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o ww. tytuł wykonawczy, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. stwierdził, iż zostały one określone w prawidłowej wysokości.

Organ odwoławczy zważył przy tym, iż w zażaleniu Prezes Zarządu PFRON nie zakwestionował sposobu wyliczenia wysokości kosztów egzekucyjnych, lecz możliwość naliczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego A Sp. z o.o. w B. SA., w sytuacji, gdy na rachunku nie było środków pieniężnych. Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł., podniesiona przez wierzyciela argumentacja nie znajduje potwierdzenia w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, regulujących zasady naliczania kosztów postępowania egzekucyjnego. Wskazał, że organ egzekucyjny był zobowiązany do poszukiwania majątku spółki A i w tym celu skierował do B S.A. zawiadomienie z 30.11.2016 r. Nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Zaznaczył przy tym, iż przepisy prawa nie nakładają na organ egzekucyjny obowiązku uprzedniego badania przed dokonaniem zajęcia, czy egzekucja z danego składnika majątkowego zobowiązanego, np. z rachunku bankowego, będzie efektywna. W omawianej sprawie zastosowanie środka egzekucyjnego nie poskutkowało przekazaniem środków pieniężnych do organu egzekucyjnego. Nie zmienia to jednak, w ocenie organu odwoławczego faktu, iż do zastosowania środka egzekucyjnego doszło, a z czynnością tą wiąże się naliczenie opłaty przez organ egzekucyjny. Opłata ta nie jest uzależniona od efektywności zastosowanego środka egzekucyjnego, ale od tego, czy zastosowanie tej czynności było prawnie skuteczne w oparciu o art. 80 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. biorąc pod uwagę powołane przepisy nie można uznać, że ustawodawca uzależnił możliwość naliczenia opłaty od tego, czy wskutek zajęcia doszło do wyegzekwowania jakichkolwiek kwot. Do zajęcia dochodzi w chwili przesłania zawiadomienia o zajęciu do banku, który prowadzi rachunek. Wobec czego właśnie to dokonanie zajęcia powoduje skuteczność formalną i jest podstawą do naliczenia kosztów.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. odnosząc się do stanowiska prezentowanego w powołanych w zażaleniu wierzyciela wyrokach WSA w Poznaniu z dnia 26.11.2014 r. sygn. akt ISA/Po 638/14 i z dnia 18.12.2015 r. sygn. akt I SA/Po 1204/15, wskazał, że orzeczenie Sądu wiąże w konkretnej sprawie. Zatem w ocenie organu odwoławczego, powyższa argumentacja wierzyciela jest nieuzasadniona. Niezależnie zaś od powyższego organ zważył, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku

z dnia 28.06.2016 r. sygn. akt SK 31/14 orzekł o niezgodności z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przepisu art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, art. 64 § 4 ww. ustawy, w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej oraz art. 64 § 8 ww. ustawy, w zakresie w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 ww. ustawy oraz opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Podkreślił przy tym, że orzeczenie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016 r. sygn. akt SK 31/14 dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego,

a zatem wejście w życie przedmiotowego orzeczenia nie spowodowało utraty mocy obowiązującej przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z tym, że przepisy te utraciły walor domniemania konstytucyjności w zakresie, w jakim dotyczą kwestii objętych stwierdzonym przez Trybunał Konstytucyjny pominięciem prawodawczym. Jednocześnie art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Podobnie zgodnie z art. 6 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Administracyjne organy egzekucyjne nie są zatem uprawnione do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów, a obowiązek działania przez organy na podstawie obowiązujących przepisów prawa wyraża się w braku możliwości pominięcia funkcjonujących regulacji prawnych, czy działaniu wbrew tym przepisom. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. zważył ponadto, że Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku z dnia 28.06.2016 r., odnosząc się do skutków tegoż wyroku zaznaczył, że dla właściwej realizacji wyroku konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 ww. ustawy, ale także maksymalną wysokość innych kosztów egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych.

W związku z powyższym, w ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł.,

w realiach analizowanej sprawy do czasu wejścia w życie nowych przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych - zarówno organ egzekucyjny, jak i organ odwoławczy może rozstrzygać wyłącznie na podstawie obecnie obowiązujących w tym zakresie regulacji prawnych.

Skargę na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. wniósł pełnomocnik Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w W., zarzucając rozstrzygnięciu:

1. naruszenie art. 190 § 4 Konstytucji RP poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 par 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017, poz. 1201 ze zm.), które to przepisy Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 roku (sygn. akt SK 31/14), uznał za niekonstytucyjne oraz poprzez oparcie skarżonego postanowienia na ww. przepisach art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. bez uwzględnienia wskazanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w tym zakresie;

2. naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w wyniku uznania przez organ, że w niniejszej sprawie doszło do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, pomimo braku środków na tym rachunku, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu wskazuje, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych;

3. błędną ocenę stanu faktycznego polegającą na uznaniu, że doszło w niniejszej sprawie do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym, podczas gdy prawidłowa ocena prowadzi do wniosku, że do zajęcia wierzytelności nie doszło wobec faktu, że nie było na rachunku żadnych środków pieniężnych, czego konsekwencją jest brak podstaw do pobrania opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w niniejszej sprawie.

W oparciu o wskazane zarzuty, pełnomocnik strony skarżącej wniósł o uchylenie

w całości postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z [...] w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, a także zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że sąd administracyjny sprawuje kontrolę działań organów administracji publicznej, w tym postanowień wydawanych w postępowaniu egzekucyjnym, w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej "p.p.s.a."), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Podkreślić również należy, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny I instancji rozstrzyga sprawę w granicach sprawy administracyjnej, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie sądu administracyjnego oznacza m.in., że sąd ma obowiązek rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą zaskarżoną decyzją z punktu widzenia zgodności z prawem całego postępowania administracyjnego, a podstawę orzekania przez ten sąd stanowi cały materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji w toku całego prowadzonego w danej sprawie postępowania, gdyż zgodnie z ar. 133 § 1 p.p.s.a., sąd rozpoznaje sprawę na podstawie akt sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżone postanowienie stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] o utrzymaniu w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 4384,55 zł, powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec A Sp. z o.o. na podstawie tytułu wykonawczego z [...] Nr[...], wystawionego przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

Na wstępie niniejszych rozważań wskazać należy, iż kwestie związane z powstaniem i wysokością kosztów egzekucyjnych oraz podmiotów obowiązanych do ich poniesienia uregulowane zostały w Dziale I Rozdziale 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2016 r., poz. 599 ze zm.; dalej jako: "u.p.e.a."). Podstawę materialnoprawną dla podjęcia zaskarżonego postanowienia stanowił przepis art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., art. 64 c § 4 i § 6a pkt 2 u.p.e.a.

W niniejszej sprawie stan faktyczny sprawy nie był kwestionowany. Poza sporem jest bowiem fakt, iż zawiadomieniem z 30.11.2016 r. organ egzekucyjny wystąpił do B. S.A. w B. o dokonanie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, prowadzonego w tej placówce dla A Sp. z o.o., jak również, że postanowieniem z [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. na podstawie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuł wykonawczy z 10 października 2016 r. nr [...] w związku z bezskutecznością egzekucji, a następnie postanowieniem z 17.07.2017 r. obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 4.384,55 zł powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec A Sp. z o.o. w oparciu o powyższy tytuł.

Kwestią sporną w przedmiotowej sprawie pozostaje zasadność obciążenia Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych – wierzyciela, kosztami postępowania egzekucyjnego, prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] z[..], obejmującego należności zobowiązanego – A Spółki z o.o. w kwocie 4.384,55 zł. W niniejszej sprawie skarżący zakwestionował możliwość naliczenia opłaty egzekucyjnej za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, w sytuacji, gdy na rachunku nie było środków pieniężnych. W ocenie skarżącego prawidłowa wykładnia przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. wskazuje, że opłata egzekucyjna w określonej w tym przepisie wysokości może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Skoro w niniejszej sprawie nie było na rachunku bankowym żadnych pieniędzy, to brak było podstaw prawnych do pobrania opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Strona zarzuciła również naruszenie art. 190 § 4 Konstytucji RP poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 par 6 u.p.e.a., które to przepisy Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 roku (sygn. akt SK 31/14), uznał za niekonstytucyjne oraz poprzez oparcie skarżonego postanowienia na ww. przepisach art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., bez uwzględnienia wskazanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w tym zakresie.

Zaznaczyć należy, iż wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., o sygn. akt SK 31/14 (opublikowanym w: Dz. U. z 2016 r., poz. 1244), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wskazanego wyroku (pkt 4.3 uzasadnienia) wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy, jak wyjaśnił Trybunał, określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za których podjęcie opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te, nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym staję się więc obciążeniem podatkowym. Regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną. W pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wyeliminował zatem z porządku prawnego przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. w całości. W konsekwencji, co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Wyrok ten zmienił jednakże normatywną treść tych przepisów, derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Dopóki zatem ustawodawca w uwzględnieniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, opłaty manipulacyjnej i wysokości innych opłat egzekucyjnych, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Nie można zatem podzielić stanowiska organu, że skoro Trybunał Konstytucyjny nie orzekł o utracie mocy obowiązującej wskazanych przepisów, do czasu interwencji ustawodawcy organ ma obowiązek orzekać zgodnie regulacjami określonymi w ustawie egzekucyjnej. Bezczynność ustawodawcy nie może prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczenia opartego na niekonstytucyjnej podstawie prawnej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego obowiązuje, został ogłoszony i opublikowany. Zawarte w jego uzasadnieniu wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które Trybunał powołał jako wzorzec konstytucyjności.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, na które składa się opłata za zajęcie rachunku bankowego oraz opłata manipulacyjna, organ w żaden sposób nie odniósł się do kwestii adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie stały się swoistą sankcją pieniężną. Organ pominął zatem te argumenty, które zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przepisów. Jeżeli uwzględnić czasochłonność, stopień skomplikowania podejmowanych czynności, czy też konieczny nakład pracy organu egzekucyjnego, co podkreślono w skardze, w zestawieniu z wysokością ustalonych kosztów - powstaje uzasadniona wątpliwość czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych, wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Na wadę konstrukcyjną regulacji, wynikającą z braku zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, prowadzącą w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części dochodzonego obowiązku pieniężnego wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 marca 2017 r. sygn. akt II FSK 579/15 (dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Konieczność uwzględniania przez organy skutków jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 ustawy egzekucyjnej ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14, potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt II FSK 2066/14 z dnia 8 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1021/16, z dnia 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1484/15 oraz wyroki WSA z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 958/17, z dnia 15 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 801/17 dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ponownie rozpoznając sprawę organ, w razie braku interwencji ustawodawcy, winien ocenić czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych, wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Organ winien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego z tym zastrzeżeniem, że jakkolwiek funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, to istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. Innymi słowy, dokonując ewentualnego miarkowania należy uwzględnić współmierność poniesionych kosztów organu egzekucyjnego, nakładu pracy poniesionego w związku z egzekwowaniem należności do kosztów egzekucyjnych, jakimi faktycznie zostaje obciążona strona, tak by nie doszło do pozyskania nieuzasadnionego dochodu.

W ocenie Sądu nie zasługuje natomiast na uwzględnienie zarzut wadliwego uznania przez organ, że do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego dochodzi także w sytuacji, gdy na rachunku zobowiązanego brak jest jakichkolwiek środków pieniężnych. Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie doszło do skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego - zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego w B. S.A. Dopełniono bowiem wymogów odnoszących się do zgodnego z przepisami zastosowania tego środka egzekucyjnego. Przeszkody do uznania, że doszło do skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego nie stanowi to, że w tym czasie na rachunku A Sp. z o.o. prowadzonym przez B. S.S. brak było środków pieniężnych. Odwołując się do art. 80 § 2 u.p.e.a., podkreślić należy, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Niezasadny jest tutaj zarzut, że dla skutecznego zastosowania tego środka egzekucyjnego wymagane jest rzeczywiste zajęcie określonej kwoty pieniędzy. Takie rozumienie skuteczności zastosowania omawianego środka egzekucyjnego prowadziłoby do nierównego traktowania podmiotów, u których doszło do zajęcia "chociaż jednej złotówki" (co rodziłoby określonego rodzaju konsekwencje) i podmiotów, u których nie było żadnych wpływów na konto bankowe.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, uznając za uzasadnione zarzuty skargi w zakresie niewłaściwego zastosowania przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...].

W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono w oparciu o treść art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w pkt 2 sentencji, w kwocie równej uiszczonemu wpisowi sądowemu od skargi (100 zł) i kosztom zastępstwa procesowego radcy prawnego (480 zł), wynikającym z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 t.j.), a także opłatą skarbową od udzielonego pełnomocnictwa (17 zł).

d.j.