Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1758/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 12 w zw. z art. 79
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Piotr Przybysz, sędzia WSA Aneta Trochim-Tuchorska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 września 2016 r. sprawy ze skargi J. K. oraz J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

1. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. (zwany dalej: "NUS") działając na podstawie własnych tytułów wykonawczych z [...] grudnia 2014r. obejmujących należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych (zwany dalej: "p.d.f.") za 2008r. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec J. i J. K. (zwani dalej: "Skarżącymi"), dokonując zawiadomieniem z [...] grudnia 2014r. zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. . Zawiadomieniem z [...] grudnia 2014r. NUS zajął wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A.

2. Skarżący pismem z 2 stycznia 2015r. wnieśli zarzuty na postępowanie egzekucyjnego, powołując się na art. 33 § 1 pkt 6 i 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm., zwana dalej: "u.p.e.a.") - niedopuszczalność zastosowanego środka egzekucyjnego i zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

W uzasadnieniu podkreślili m.in., że są ludźmi schorowanymi, w bardzo podeszłym wieku, nie mają majątku i utrzymują się z mizernych – głodowych emerytur. Egzekucja stanowi więc realne zagrożenie wyrządzenia podatnikom znacznej szkody i spowodowania skutków niemożliwych do odwrócenia. Jest więc niehumanitarna, bezprawna i nieludzka. Skarżący wnieśli też o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzone na podstawie trzech tytułów wykonawczych, na mocy art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a., bo wykazali, że nie są w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych.

3. NUS postanowieniem z [...] marca 2015r. uznał ww. zarzuty za nieuzasadnione

W uzasadnieniu NUS wyjaśnił, po przedstawieniu przebiegu sprawy, kiedy zachodzi niedopuszczalność zastosowanego środka egzekucyjnego – gdy jest on bezprawny, bo np. nie został wskazany w ustawie (art. 1a pkt 12 u.p.e.a.), gdy narusza immunitety np. dyplomatyczne lub gdy jego zastosowanie byłoby w konkretnej sytuacji bezprawne. NUS zastosował środek przewidziany w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., dokonując zajęcia na podstawie art. 79 u.p.e.a.

NUS odwołując się do art. 7 § 2 u.p.e.a. i orzecznictwa wypracowanego na jego tle wskazał, że konieczność spełnienia celu postępowania egzekucyjnego, jakim jest dążenie organu egzekucyjnego do przymusowego wykonania obowiązku nie świadczy automatycznie o zastosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wierzyciel, stosownie do art. 6 § 1 u.p.e.a., w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązków, powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Wierzyciel wypełnił ww. dyspozycję przez skierowanie należności do przymusowego jej wyegzekwowania. NUS odwołując, na mocy art. 18 u.p.e.a. do ogólnych zasad wynikających z art. 6, art. 7, art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r., poz. 267 ze zm., zwana dalej: "k.p.a."), uznał, że zastosowany w sprawie środek jest właściwy, a wszczęcie postępowanie egzekucyjne było uzasadnione. Na mocy art. 10 u.p.e.a. egzekucji podlegają świadczenia pieniężne przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym w zakresie przewidzianym w art. 140 i 141 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2013r., poz. 1440 ze zm.). W sprawie, wbrew zarzutom nie wystąpiła sytuacja całkowitego pozbawienia Skarżących środków finansowych przekazywanych przez ZUS.

4. Skarżący w zażaleniu z 16 marca 2015r. wnieśli o zmianę ww. postanowienia i orzeczenie zgodnie z ich wnioskiem, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zarzutach oraz wskazując, że NUS chce ich pozbawić jedynych środków do egzystencji i podtrzymania życia.

5. Dyrektor Izby Skarbowej w W. (zwany dalej: "DIS") utrzymał w mocy ww. postanowienie NUS, podtrzymując jego podstawę faktyczną i prawną.

W uzasadnieniu wskazał, że Skarżący w zarzutach, jak i w zażaleniu odwołali się do art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. - niedopuszczalności zastosowanego środka egzekucyjnego. Egzekucja z majątku Skarżących była jednak prawidłowo wszczęta, na podstawie przywołanych tytułów wykonawczych, a środek egzekucyjny w postaci zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w ZUS (zawiadomieniem z [...] grudnia 2014r.) jest przewidziany w u.p.e.a. i jest dopuszczalny - art. 79 u.p.e.a. Niezasadny był więc ww. zarzut z art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.

DIS za niezasadny uznał też zarzut z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. i wskazał, że w przypadku zajęcia świadczeń z zaopatrzenia społecznego nie występuje sytuacja całkowitego pozbawienia zobowiązanych środków finansowych przekazywanych przez ZUS i jest to jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. Organ egzekucyjny na mocy art. 7 § 2 u.p.e.a. ma obowiązek stosować środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązków podatkowych.

6. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 25 maja 2015r. Skarżący wnieśli o uchylenie ww. postanowień DIS i NUS, z uwagi na naruszenie: art. 33 § 1 pkt 6 i 8 i art. 7 § 2 u.p.e.a.

W uzasadnieniu Skarżący wskazali, że ze względu na wiek i stan zdrowia podatników, a także wysoką kwotę zobowiązania egzekucja stanowi realne i bezpośrednie zagrożenie wyrządzenia podatnikom znacznej szkody i spowodowania skutków niemożliwych do odwrócenia. Zajęcie emerytur - jedynego źródła dochodów podatników - jest niehumanitarne i nieludzkie i najbardziej dotkliwe dla podatników, ponieważ Skarżący zostali pozbawieni możliwości kupna leków podtrzymujących życie i stan zdrowia podatnika, żywności, wizyt u lekarzy, itd. Wyrządzona szkoda nie będzie mogła zostać naprawiona przez późniejszy zwrot spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia. Zajęcie jedynego źródła dochodu stanowi w istocie skazanie podatników na wegetację bez środków do przeżycia. Skarżący powołali się na postanowienie WSA w Warszawie z 13 maja 2015r. sygn. akt III SA/Wa 3522/14, w którym uznano, że prowadzenie egzekucji będzie miało wpływ na możliwości utrzymania się podatników, a przede wszystkim może stanowić zagrożenie dla zdrowia podatników.

7. DIS, w odpowiedzi na skargę, wniósł o oddalenie skargi.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

1. Skarga jest niezasadna.

2. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014r., poz. 1647 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2016r., poz. 718, zwana dalej: "P.p.s.a.") sprawowana jest na mocy kryterium zgodności z prawem. Oznacza to, że by wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

3. Zdaniem Sądu, żadna z wyżej wskazanych przesłanek nie zaszła w rozpoznawanej sprawie.

W ocenie Sądu wydane w sprawie postanowienia są prawidłowe w okolicznościach faktycznych sprawy, mających odzwierciedlenie w aktach sprawy – administracyjnych i sądowych.

Należy też wskazać, na wstępie, czemu służy postępowanie egzekucyjne i stosowane przez nie środki egzekucyjne, co wyraźnie wynika z art. 1 u.p.e.a., a w szczególności jego punktu drugiego – "prowadzone przez organy egzekucyjne postępowanie i stosowane przez nie środki przymusu służące doprowadzeniu do wykonania lub zabezpieczenia wykonania obowiązków, o których mowa w art. 2" U.p.e.a. określa również, na mocy art. 1 pkt 1 u.p.e.a., sposób postępowania wierzycieli w przypadkach uchylania się zobowiązanych od wykonania ciążących na nich obowiązków, o których mowa w art. 2.

Z treści art. 7 § 1 u.p.e.a. wynika, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie.

W art. 7 § 2 u.p.e.a. wskazano, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.

Art. 7 § 3 u.p.e.a. stanowi, że stosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne, gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy.

Z art. 2 § 1 pkt 1 u.p.e.a. wynika zaś, że egzekucji administracyjnej podlegają następujące obowiązki: podatki, opłaty i inne należności, do których stosuje się przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r. poz. 613, z późn. zm.).

Tym samym prowadzonym wobec Skarżących postępowaniem egzekucyjnym mogły być objęte należności – bez względu na kwotę - wynikające z decyzji dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008r., który określono Skarżącym, z uwagi na treść art. 2 § 1 pkt 1 u.p.e.a.

Z akt administracyjnych wynika, tak jak wskazują Skarżący, że kwota ww. zobowiązania podatkowego w p.d.f. za 2008r. jest wysoka i wynosi 2.648.993 zł (k. 14 akt administracyjnych). Tym samym organ egzekucyjny - w celu doprowadzenia do wykonania ww. obowiązku podatkowego Skarżących, z którego nie wywiązali się dobrowolnie - zobowiązany był zastosować, stosownie do treści art. 1 pkt 2 u.p.e.a. oraz art. 7 § 2 u.p.e.a., środki przymusu prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązku.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że w odniesieniu do Skarżących za wcześniejszy rok podatkowy - 2007r. - w zakresie p.d.f. – również podjęto próby prowadzenia egzekucji administracyjnej z innych składników majątkowych Skarżących niż świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego i z renty socjalnej. Dokonano bowiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, ale zastosowane środki egzekucyjne, przewidziane w u.p.e.a., nie doprowadziły do zaspokojenia wierzyciela (k. 22 akt administracyjnych).

Dodatkowo w zakresie zobowiązania podatkowego w p.d.f. za 2008r., jak wynika z akt administracyjnych sprawy, również zastosowano inny środek egzekucyjny, niż zajęcie świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego i z renty socjalnej w ZUS. Dokonano bowiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A., ale uzyskano informację, że saldo zajętego rachunku wynosi 0 zł (k. 28-30 akt administracyjnych sprawy).

W kontekście powyższych okoliczności faktycznych, wynikających z akt administracyjnych sprawy, nie sposób więc za zasadny uznać zarzutu naruszenia art. 7 § 2 u.p.e.a. Organ egzekucyjny próbując wykonać podstawowy cel postępowania egzekucyjnego - doprowadzenia do wykonania obowiązku podatkowego, który spoczywał na Skarżących (ww. decyzja w podatku dochodowym od osób, dążył do zastosowania najmniej uciążliwych dla zobowiązanych – Skarżących - a gdy to nie przyniosło rezultatu, sięgnął po środek, który służy bezpośredniemu wykonaniu ww. obowiązku.

W tym zakresie prawidłowe było powołanie się przez organ egzekucyjny - NUS, jak również przez organ nadzoru nad egzekucją administracyjną – DIS, na orzecznictwo Sądów administracyjnych. Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 7 czerwca 2011r. sygn. akt I SA/Wr 218/11, że o zastosowaniu najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego można mówić, gdy istnieje możliwość wyboru. Jeśli natomiast w konkretnej sprawie organ egzekucyjny ma do dyspozycji tylko jeden środek egzekucyjny, to wówczas nie tylko jest on uprawniony, ale i zobowiązany do jego stosowania. Sam fakt konieczności spełnienia celu postępowania egzekucyjnego, jakim jest dążenie organu egzekucyjnego do przymusowego wykonania obowiązku, nie świadczy automatycznie o stosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (dostępny na: www.nsa.gov.pl).

Z akt rozpoznawanej sprawy nie wynika, że organy podatkowe dysponowały innymi niż świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego i z renty socjalnej składnikami majątkowymi Skarżących, z których możliwa byłaby egzekucja, a miały za zadanie zastosować środki przymusu służące doprowadzeniu do wykonania obowiązku podatkowego wynikającego z wydanej w odniesieniu do Skarżących decyzji w zakresie p.d.f. za 2008r. Nie można zatem przyjąć, że prowadzona wobec Skarżących egzekucja była środkiem represji, czy też, że doszło do ingerencji w prawa i wolności zobowiązanych. Zajęte świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego i z renty socjalnej były jedynymi składnikami majątkowymi, z których prowadzenie egzekucji administracyjnej ww. zobowiązań było możliwe. Organ egzekucyjny był więc zobowiązany do przeprowadzenia egzekucji przy zastosowaniu środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie i nie mógł samowolnie od niej odstąpić.

Dodatkowo wskazać należy, że zastosowany przez organ egzekucyjny środek egzekucyjny w postaci zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz z renty socjalnej w ZUS jest dopuszczalny na mocy art. 1a pkt 12 tiret trzecie u.p.e.a. w związku z art. 79 u.p.e.a. Z akt rozpoznawanej sprawy nie wynika również, aby zachodziły przesłanki wskazane w art. 7 § 3 u.p.e.a. Skarżący nie wskazali w skardze był choćby jednego, innego niż zajęte świadczenia składnika majątkowego Skarżących, przy pomocy którego możliwe byłoby zaspokojenie należności objętych tytułem wykonawczym w sposób mniej uciążliwy. Zajęcia świadczeń Skarżących z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz z renty socjalnej w ZUS dokonano zgodnie z obowiązująca procedurą, z jednoczesnym prawidłowym zrealizowaniem zasady celowości postępowania egzekucyjnego.

Tym samym prawidłowe było przyjęcie przez organy administracyjne obu instancji, że niezasadny był zarzut Skarżących dotyczący naruszenia przepisów art. 33 § 1 pkt 6 i 8 u.p.e.a.

Natomiast okoliczności, które podnosząc Skarżący w uzasadnieniu naruszenia ww. przepisu, a w szczególności, że z uwagi na wiek i stan zdrowia podatników, a także wysoką kwotę zobowiązania egzekucja stanowi realne i bezpośrednie zagrożenie wyrządzenia podatnikom znacznej szkody i skutków niemożliwych do odwrócenia – stanowić mogą przesłanki do zastosowania tzw. ochrony tymczasowej – instytucji wstrzymania wykonania ww. decyzji, na podstawie której doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Powołane przez Skarżący postanowienie WSA w Warszawie z 13 maja 2015r. sygn. akt III SA/Wa 3522/14 wskazuje, że w odniesieniu do zobowiązania podatkowego za 2007r. doszło do wstrzymania wykonania decyzji DIS, co nie oznacza, że na tej podstawie organy podatkowe nie mogły prowadzić egzekucji zobowiązania podatkowego w p.d.f. za 2008r. oraz za zasadne uznać zarzuty sformułowane przez Skarżącą w piśmie z 2 stycznia 2015r.

W ocenie Sądu organy administracyjne, co również wynika z akt sprawy, nie naruszyły ponadto art. 6 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., działały bowiem na gruncie obowiązujących przepisów prawa, które w sposób prawidłowy zastosowały. Organ odwoławczy, dokonując oceny prawidłowości dokonanych przez organ egzekucyjny działań, podobnie, jak organ pierwszej instancji, w sposób dokładny wyjaśniły stan faktyczny sprawy (art. 7 k.p.a.). Tym samym nie została naruszona zasada pozyskiwania zaufania do organów administracyjnych, wyrażona w art. 8 k.p.a., mająca zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie art. 18 u.p.e.a.

4. Sąd, z tych względów, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.