Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1336/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) WSA Katarzyna Marasek-Zybura po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 marca 2023 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 29 czerwca 2022 r. nr SKO-NP.-4115-298/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 29 czerwca 2022 r. nr SKO-NP-4115-298/22 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735), art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej jako: "u.ś.r.") po rozpatrzeniu odwołania E. K. (dalej: skarżąca) utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy C. z dnia 31 marca 2022 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad matką M. S.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 2 lipca 2021 r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N. (z dnia 20.08.2015r., nr akt: [...]). Przy czym z ww. orzeczenia wynika, iż daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 22 maja 2015r.

Wójt Gminy C. po rozpoznaniu ww. wniosku, decyzją z dnia 4 sierpnia 2021 r. nr [...] odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

W wyniku odwołania od ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, decyzją z dnia 2 grudnia 2021 r. nr SKO-NP.-4115-554/21, uchyliło zaskrzoną decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W ocenie Kolegium, organ I instancji nie wykazał w sposób dostateczny czy pozostałe dzieci matki skarżącej z obiektywnych względów nie mogą uczestniczyć w ramach ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego w sposób pośredni w opiece nad niepełnosprawną matką.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ I instancji decyzją z dnia 31 marca 2022 r. nr [...] odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 u.ś.r. warunkująca prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego

W ponownie prowadzonym postępowaniu, organ I instancji ustalił, że skarżąca sprawuje całodobową opiekę nad matką. Zakres sprawowanej opieki obejmuje wszystkie czynności życia codziennego. Ponadto matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z A. S., który również legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Zgodnie z dołączoną do dokumentacji informacją o krewnych w linii prostej zobowiązanych do alimentacji ustalono, iż rodzeństwo skarżącej nie jest w stanie zająć się niepełnosprawną matką. Organ zwrócił również uwagę, że skarżąca była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką sprawowaną nad matką w okresie od 1 lutego 2016 r. do 31 października 2019 r. Za okres od 1 listopada 2019 r. odmówiono skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką sprawowaną nad matką, ponieważ zostało przekroczone kryterium dochodowe tj. 764,00 zł.

W ocenie organu I instancji skarżąca nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy do przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem niepełnosprawność u matki skarżącej powstała w wieku 76 lat.

Nadto organ I instancji stwierdził, że skarżąca oraz jej rodzeństwo są w stanie pomóc w sprawowaniu opieki nad niepełnosprawną matką. Odległość od miejsca zamieszkania czy praca zawodowa nie są przestankami obiektywnymi, uniemożliwiającymi sprawowanie opieki, gdyż wypełnianie obowiązku alimentacyjnego nie musi polegać na świadczeniu osobistej opieki. Jak wynika z ustaleń w sprawie pozostałe osoby zobowiązane do opieki nad matką nie uprawdopodobniły ograniczonych możliwości partycypowania w sprawowaniu opieki nad najbliższym członkiem rodziny. Przedstawione przez osoby zobowiązane do alimentacji przeszkody nie wykluczają podjęcia czynności opiekuńczych nawet w ograniczonym zakresie i nie można zakwalifikować je do obiektywnych przestanek. Ponadto wypełnianie obowiązku alimentacyjnego nie musi polegać na świadczeniu osobistej opieki. Może polegać ona na wyborze jednej z osób - jak w przypadku skarżącej i przekazania jej środków pieniężnych, które zrekompensowałyby koszty poniesione w związku z tą opieką. Mogą być one proporcjonalnie podzielone na wszystkie osoby zobowiązane do alimentacji, zmniejszając tym samym obciążenie finansowe poszczególnych osób.

W związku z powyższym nie zostały spełnione wszystkie warunki określane w w/w ustawie o świadczeniach rodzinnych do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu wniosła skarżąca, domagając się uchylenie zaskarżonej decyzji i bezpośrednie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne zastosowanie art. 17 ust 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust 1 Konstytucji RP.

- naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez córkę dorosłej osoby wymagającej opieki skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Nowym Sączu utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważaniach Kolegium zwróciło uwagę, że organ I instancji ponownie dokonał błędnej wykładni przepisów prawa materialnego. W związku z powyższym Kolegium w zaskarżonej decyzji wskazało na obszerną wykładnię odnoszącą się do niekonstytucyjnego przepisu art. 17 ust. 1b ustawy zawartą w poprzedniej decyzji kasatoryjnej z dnia 2 grudnia 2021 r.. znak: SKO-NP-4115-554/21. Kolegium w pełni podzieliło ugruntowany w orzecznictwie sądowo administracyjnym pogląd, iż w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13

Niezależnie od powyższego, SKO w Nowym Sączu stwierdziło, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Zgodnie, bowiem z art. 17 ust. 1 omawianej ustawy, podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy.

Z załączonego do akt sprawy wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 26 stycznia 2022 r. wynika, iż skarżąca zamieszkuje wspólnie ze swoją rodziną oraz niepełnosprawnymi rodzicami, którymi się opiekuje. Rodzice skarżącej są starszymi osobami, obydwoje są niepełnosprawni ruchowo i leżą w łóżkach. Stan zdrowia obydwojga rodziców wymaga sprawowania nad nimi stałej, całodobowej opieki. Matka skarżącej (I. 83) cierpi na zwyrodnienie kręgosłupa, nadciśnienie tętnicze, migotanie przedsionków, chorobę wieńcową, zakrzepicę żył i dusznicę bolesną. Obecnie nie jest w stanie poruszać się po domu nawet z pomocą innych osób, wymaga pomocy we wszystkich czynnościach życiowych. Z kolei ojciec skarżącej (I. 87) od kilku lat jest osobą leżącą w wyniku dwukrotnego zawału prawej półkuli mózgu. Ponadto cierpi na przewlekłą niewydolność krążeniową, migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze. Skarżąca od lat opiekuje się rodzicami całodobowo. Wykonuje wszystkie czynności konieczne do egzystencji tj. mycie, kąpanie, zmienianie pampersów, zmienianie pozycji ciała w łóżku, zapobieganie odleżynom bądź pielęgnowanie odleżyn, zmiana worków cewnikowych, przygotowanie odpowiednich posiłków, karmienie, podawanie napojów, lekarstw, oklepywanie, kontakt z lekarzem. W związku z powyższym skarżąca nie może podjąć zatrudnienia. Jak ustalono podczas wywiadu rodzeństwo skarżącej nie pomaga jej fizycznie ani też finansowo, gdyż mieszkają w większości w odległych miejscowościach, pozostają w stałym leczeniu.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji ustalił także krąg osób zobowiązanych do alimentacji matki skarżącej i jak wynika z tych ustaleń oprócz skarżącej zobowiązane do alimentacji matki jest jej liczne rodzeństwo a to: T. S., zam. P., który oświadczył, iż pracuje w systemie zmianowym i z tego względu oraz na odległość miejsca zamieszkania nie jest w stanie sprawować opieki nad rodzicami. E. C., zam. S. oświadczyła, iż gospodaruje wspólnie z mężem, pozostaje na emeryturze ale nie jest w stanie świadczyć opieki nad mamą z uwagi na odległe miejsce zamieszkania. Z. L., zam. M. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i prowadzi działalność gospodarczą, ale z uwagi na odległe miejsce zamieszkania oraz trudną sytuację dochodową, stan zdrowia, nie jest w stanie partycypować w opiece nad niepełnosprawnymi rodzicami. L. S., zam. J. - jak ustalono - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Ww. legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i pozostaje na rencie inwalidzkiej. M. B., zam. N. oświadczyła, iż z uwagi na zły stan zdrowia lekki stopień niepełnosprawności) i ciężką sytuację finansową nie jest w stanie pomóc mamie finansowo i rzeczowo. I. D. (zam. S.) oświadczyła, iż nie jest w stanie partycypować w kosztach związanych z opieką nad niepełnosprawną mamą. Z prowadzonej działalności gospodarczej osiąga stratę. S. S., zam. K., oświadczył, iż przebywa na rencie wypadkowej. Z kolai A. S. zam. T. oświadczył, iż ze względu na stan zdrowia (umiarkowany stopień niepełnosprawności) nie jest w stanie sprawować opieki nad rodzicami.

Kolegium uznało, że mimo faktu, iż matka skarżącej jest osobą posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności to fakt, że zobowiązane do alimentacji wobec niej - oprócz skarżącej - są jeszcze pozostałe jej dzieci. Organ odwoławczy nie kwestionuje faktu, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką ale jest do tego zobowiązana nie tylko moralnie ale także prawnie z racji ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego względem matki i wywiązywanie się z tego obowiązku nie musi odbywać się kosztem budżetu państwa. Ponadto skarżąca może współdzielić opiekę nad rodzicami z czwórką rodzeństwa zamieszkującą na terenie Gminy C. i w N., skoro osoby te nie są w stanie finansowo partycypować w tej opiece.

Na powyższą decyzję skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez; dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. , poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji na jej rzecz uniemożliwia przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego jednemu z nich pomimo spełnienia przez niego wszystkich ustawowych przesłanek.

2. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez córkę osoby wymagającej opieki, pomimo posiadania innych dzieci, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji oraz zobowiązanie organu do wydania decyzji przyznającej skarżącemu świadczenie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi, skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 29 czerwca 2022 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy C. z dnia 31 marca 2022 roku w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. S., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Na podstawie art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić jednak powołany art. 17 ust. 1b u.ś.r. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej. Takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazać należy, że pogląd ten jest prawidłowy. Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzega jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyraża stanowisko o konieczności uchylania decyzji bazujących na tej przesłance (por.m.in. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16).

W niniejszej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że jest ono wystawione na stałe, a symbol niepełnosprawności został określony jako 05-R. W aktach jedna karta leczenia szpitalnego z dnia 7 czerwca 2019r, z której wynika, że M. S. cierpi na chorobę niedokrwienną serca, dusznicę bolesną stabilną, migotanie przedsionków, nadciśnienie i chorobę zwyrodnieniowa kręgosłupa. Z karty tej wynika, że pacjentka przeszła zabieg angioplastyki i wypisana została do domu w stanie dobrym.

Oprócz skarżącej M. S. ma jeszcze ośmioro rodzeństwa, z których żadne nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca zamieszkuje wspólnie ze swoją rodziną oraz niepełnosprawnymi rodzicami, którymi się opiekuje. Rodzice skarżącej są niepełnosprawni ruchowo i są osobami leżącymi. Matka skarżącej cierpi na zwyrodnienie kręgosłupa, nadciśnienie tętnicze, migotanie przedsionków, chorobę wieńcową, zakrzepicę żył i dusznicę bolesną. Obecnie nie jest w stanie poruszać się po domu nawet z pomocą innych osób, wymaga pomocy we wszystkich czynnościach życiowych. Z kolei ojciec skarżącej od kilku lat jest osobą leżącą w wyniku dwukrotnego zawału prawej półkuli mózgu. Ponadto cierpi na przewlekłą niewydolność krążeniową, migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze. Skarżąca wskazała, że wykonuje wszystkie czynności konieczne do egzystencji tj. mycie, kąpanie, zmienianie pampersów, zmienianie pozycji ciała w łóżku, zapobieganie odleżynom bądź pielęgnowanie odleżyn, zmiana worków cewnikowych, przygotowanie odpowiednich posiłków, karmienie, podawanie napojów, lekarstw, oklepywanie, kontakt z lekarzem.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I nastąpiła z powołaniem się na art. 17 ust. 1b u.ś.r.. Z kolei organ II instancji jako przyczynę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazał na posiadanie przez skarżąca licznego rodzeństwa, które jest zobowiązane do alimentacji wobec swojej matki w jednakowym stopniu co skarżąca.

Jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia jest, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. W niniejszej sprawie oprócz skarżącej występuje jeszcze ośmioro jej rodzeństwa obciążonych w tym samym stopniu wobec M. S. obowiązkiem alimentacyjnym, co skarżąca. Ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osobą niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba, zwłaszcza że w niniejszej sprawie zakres czynności opiekuńczych nie jest szeroki. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei art. 129 § 2 k.r.o. stanowi, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Art. 135 § 1 k.r.o. przewiduje, iż zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania obowiązków alimentacyjnych w drodze sądowej. Trafnie z kolei w uchwale NSA z 14.11.2022 r. (I OPS 2/22, LEX nr 3431610) zwraca się uwagę, że zgodnie z art. 135 § 2 k.r.o., wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego, w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Wskazuje się przy tym, że sposób wypełniania obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 135 § 2 k.r.o., zależy od woli osoby zobowiązanej. Przepis ten ma charakter przywileju dla zobowiązanego do alimentów, który nie pracuje lub osiąga niewielkie dochody, a chce wypełnić obowiązek alimentacyjny. Nie można jednak wymusić "osobistych starań" osób zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych, w tej formie obowiązek alimentacyjny nie może zostać orzeczony, nie podlega też egzekucji.

Należy podkreślić, że w orzecznictwie przyjmuje się że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby uprawnione w pierwszej kolejności z osobą jej wymagającą, mogą jednak uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej w dalszej kolejności. Przyjmuje się bowiem, że pozbawienie krewnych wyższego stopnia świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z udokumentowanych i obiektywnych powodów opieki takiej nie mogą sprawować osoby bliżej spokrewnione, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji). Godziłoby to też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji) - por. wyroki NSA z dnia 20 września 2013 r., I OSK 2/13; 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16; 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18; 16 kwietnia 2020 r., I OSK 1115/19) i 4 grudnia 2020 r., I OSK 1947/20, CBOSA). Zasada ta może być również stosowana w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych.

Należy jednak podkreślić, że w uchwale NSA z dnia 14.11.2022 r., przyjęto, że jedynie legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, realizuje to obiektywne kryterium. Wykładania ta ma związek ze zmianą brzmienia art. 17 ust. 1a u.ś.r. Ustawodawca zastąpił bowiem 01 stycznia 2013r. (ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 z późn. zm.) przesłankę braku możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przesłanką legitymowania się przez tę osobę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Naczelny Sąd Administracyjny uznał dalej, że limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą.

W niniejszej sprawie zarówno skarżąca, jak i jej rodzeństwo, są osobami zobligowanymi do świadczeń alimentacyjnych wobec M. S. w jednakowym stopniu, jak również do ewentualnego otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skoro dopuszczalna jest interpretacja, że świadczenie pielęgnacyjne można przyznać osobie dalej spokrewnionej przed osobą spokrewnioną w stopniu bliższym, to również w niniejszej sytuacji należy przyjąć, że nie było wykluczone przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednej z osób, które są spokrewnione w tym samym stopniu, o ile obiektywne okoliczności wyłączają możliwość wykonania obowiązku alimentacyjnego przez inne osoby, przy czym tą obiektywną przesłanką jest legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała istnienia obiektywnych przeszkód w sprawowaniu opieki nad M. S. przez swoje rodzeństwo. Żadne z nich nie legitymuje się bowiem orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.