Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 285/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 6h
journal: Dz.U. 2023 poz 1469
law: Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Sędziowie WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca) WSA Andrzej Niezgoda po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 lutego 2024 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 lutego 2023 r. nr SKO.PO/40/1/2022 w przedmiocie umorzenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. uchyla decyzję Wójta Gminy K. z dnia 23 maja 2022 r. nr OŚR.I.3222.11.2022.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do sądu decyzją z 1 lutego 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ("organ odwoławczy", "organ drugiej instancji", "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania T. B. ("strona", "skarżący") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K.-O. ("organ pierwszej instancji") z dnia 23 maja 2022 r. w przedmiocie umorzenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz z akt sprawy wynika, że organ pierwszej instancji decyzją z dnia 23 maja 2022 r. odmówił stronie umorzenia zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od 1 lipca 2013 r. do 31 października 2021 r. w łącznej kwocie 893,00 zł.

Skarżący w odwołaniu od decyzji Wójta wyjaśnił, że od 2010 r. korzysta ze zwolnienia lekarskiego z przerwami. Nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, nie posiada kosza na śmieci, nie oddaje żadnych śmieci, nie podpisał też żadnej deklaracji "na śmieci".

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, w uzasadnieniu decyzji wyjaśniło, że do opłat z tytułu gospodarowania odpadami komunalnymi stosuje się przepisy działu III Ordynacji podatkowej, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta. W świetle art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może udzielić ulgi, w tym m.in. umorzyć opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi w całości lub w części. Organ odwoławczy zaznaczył, że przyznanie ulgi ma charakter wyjątkowy, o ważnym interesie strony nie może decydować jej subiektywne przekonanie, oraz że ze względu na konstrukcję uznania administracyjnego, jaką ustawodawca przewidział dla decyzji w przedmiocie ulgi, nawet w przypadku stwierdzenia zaistnienia w sprawie przesłanek udzielenia ulgi, organ może, ale nie musi uwzględnić wniosek strony o umorzenie należności. Z ustaleń organów wynika, że skarżący mieszka sam w murowanym parterowym domu o powierzchni 88 m2. Na nieruchomości znajduje się także obora murowana, stodoła murowana i budynek gospodarczy. Skarżący posiada gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni 10,84 ha. Część gruntów wydzierżawia. Z tytułu czynszu skarżący otrzymuje od dzierżawcy kwotę otrzymanych od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) dopłat bezpośrednich w wysokości od 7.500,00 zł do 8.000,00 zł rocznie. Dzierżawca oddaje je skarżącemu w ratach po 200 - 300 zł tygodniowo, w razie potrzeb zgłaszanych przez wydzierżawiającego. Skarżący i dzierżawca nie składają wniosków o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego do produkcji rolnej, ponieważ skarżący ma duże zaległości w podatku rolnym, nie chce uregulować zaległości i nie pozwala na to dzierżawcy. Z pisma ARiMR z 2 maja 2022 r. wynika, że część działek wchodzących w skład gospodarstwa rolnego zostało zadeklarowanych we wnioskach o przyznanie płatności bezpośrednich przez samą stronę.

Skarżący płaci za energię elektryczną 200 zł co dwa miesiące, za gaz butlowy 130 zł za butlę, za drewno na ogrzewanie około 1500 zł na rok. Za wodę nie płaci, gdyż została odcięta z powodu zaległości. Nie płaci on też składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Są one pokrywane z kwoty naliczanej ze zwolnień lekarskich.

Według organu odwoławczego wydatki nie stanowią znacznego udziału w dochodach gospodarstwa domowego. Wprawdzie, jak wykazują dołączone zaświadczenia lekarskie, skarżący od lat leczy się na różne schorzenia, nie mniej jednak nie jest to okoliczność uzasadniająca umorzenie zaległości w opłatach za okres około 8 lat. Jeżeli podatnik regularnie regulowałby niewygórowane opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, nie doszłoby do tak znacznego zadłużenia. Postępowanie nie wykazało, aby w tym okresie u podatnika zaszły jakieś nadzwyczajne czy niespodziewane zdarzenia uzasadniające umorzenie tej zaległości.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wnosił o "zwolnienie z opłaty 893 zł", ponieważ jest w trudnej sytuacji życiowej i osobistej. Jest chory, mieszka sam, nie posiada kosza i "nie oddaje śmieci". Opłaca składki w KRUS, podatki, należności za światło, gaz, kupuje opał, korzysta z pomocy dzieci. Skarżący wskazał, że korzysta ze zwolnienia lekarskiego, nie prowadzi działalności gospodarczej, według zaświadczenia lekarskiego nie może pracować fizycznie oraz w gospodarstwie rolnym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wnosiło o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i dodając że skarga nie zawiera nowych okoliczności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, mogącym mieć wpływ na wynik sprawy a także przepisów prawa materialnego. Do takiego wniosku prowadzi analiza sprawy niezależnie od treści skargi. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 6h ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2023 r. poz. 1469 ze zm.) właściciele nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy (a także inne osoby wymienione w tym przepisie) są zobowiązani ponosić opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi na rzecz gminy, na terenie której są położone ich nieruchomości. Obowiązek ponoszenia opłaty powstaje w przypadku nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy - za każdy miesiąc, w którym na danej nieruchomości zamieszkuje mieszkaniec (art. 6i ust. 1 pkt 1 wymienionej wyżej ustawy).

Według art. 6q ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta, a w przypadku przejęcia przez związek międzygminny zadań gminy, o których mowa w art. 3 ust. 2, w zakresie gospodarowania odpadami komunalnymi, w zakresie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, które stanowią dochód związku międzygminnego - zarządowi związku międzygminnego.

Oznacza to, że do opłat, o których mowa zastosowanie mają przepisy dotyczące ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, w tym art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm.) a także przepisy o przedawnieniu zobowiązań podatkowych.

Zgodnie z art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe.

Jednak prowadzenie postępowania i podjęcie przez organ decyzji na skutek wniosku o umorzenie zaległości ma uzasadnienie tylko, jeżeli istnieje przedmiot postępowania, to jest jeżeli istnieje zaległość, której dotyczy wniosek o umorzenie. Istnienie tej zaległości uzależnione jest, z jednej strony, od tego czy zaległość w ogóle powstała, z drugiej strony, od tego czy nadal istnieje, to znaczy czy nie wygasła w jeden ze sposobów wymienionych w art. 59 § 1 Ordynacji podatkowej, na przykład przez przedawnienie.

Ustalenie czy zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, co do których został złożony wniosek o umorzenie istnieją (np. czy zobowiązania nie uległy przedawnieniu), jest pierwszą okolicznością, od której zależy dalsze postępowanie w przedmiocie umorzenia tych zaległości.

Jeżeli okoliczności sprawy prowadzą do ustalenia, że należności, których dotyczy wniosek nie istnieją w całości lub w części, bowiem uległy przedawnieniu, wtedy organ, na podstawie art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej zobowiązany jest do umorzenia postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu opłat, w całości lub w odpowiedniej części, jako bezprzedmiotowego. Z tego względu, mimo że przedawnienie zaległości podatkowych (w tym przypadku z tytułu opłat) nie należy do wskazanych w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej przesłanek mogących dawać podstawę do umorzenia należności, to kwestia ich przedawnienia, od której zależy istnienie przedmiotu sprawy, mieści się w granicach sprawy o umorzenie zaległości. Okoliczność, czy doszło do przedawnienia zobowiązań z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, powinna w pierwszej kolejności być badana przez organ w czasie postępowania w przedmiocie ich umorzenia, skoro stwierdzenie przedawnienia tych zobowiązań powoduje bezprzedmiotowość rozstrzygania w przedmiocie umorzenia zaległości na podstawie art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 6q ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

W rozpoznawanej sprawie istnieje możliwość, że część zobowiązań przedawniła się. W przypadku zobowiązań z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi należnych za poszczególne miesiące roku 2013 - zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, przedawniłyby się one z dniem 31 grudnia 2018 r. a zobowiązania za następne okresy, z upływem kolejnych terminów. Możliwe jest, że taki skutek upływu czasu nie wystąpił, jeżeli zaistniały okoliczności mające wpływ na bieg terminów przedawnienia, to jest powodujące przerwę lub zawieszenie ich biegu. Tych okoliczności organy jednak nie badały z naruszeniem art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej.

W razie stwierdzenia, że nastąpiło przedawnienie tylko części zobowiązań, ustalenie jaka kwota należności pozostała do zapłaty jest istotne dla oceny przesłanek umorzenia zaległości na podstawie art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej.

Dodatkowo należy zauważyć, że nawet gdyby w omawianej sprawie nie wystąpiły omówione wyżej uchybienia i nawet gdyby założyć, że organy prawidłowo ustaliły brak przesłanki umorzenia zaległości w postaci ważnego interesu podatnika, to zaskarżonej decyzji nie można byłoby uznać za nienaruszającą prawa. Podkreślić bowiem trzeba, że według art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej drugą przesłanką, która niezależnie od ważnego interesu podatnika zobowiązuje organ do rozważenia umorzenia zaległości w ramach uznania administracyjnego, jest interes publiczny. Organy co do istnienia interesu publicznego nie przedstawiły żadnych ustaleń i rozważań z naruszeniem art. 122 i art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej.

Ponownie rozpatrując sprawę organ w pierwszej kolejności powinien ustalić, czy i w jakim zakresie doszło do przedawnienia zobowiązań skarżącego z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Jeżeli ustali, że część zobowiązań przedawniła się, organ powinien w tym zakresie umorzyć postępowanie w przedmiocie umorzenia zaległości. Następnie, uwzględniając wysokość pozostałych nieprzedawnionych zaległości oraz inne istotne okoliczności organ powinien ustalić, czy istnieje co najmniej jedna z przesłanek umorzenia zaległości przewidzianych w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, to jest ważny interes podatnika lub interes publiczny. Organ powinien uwzględnić, że przy ustaleniu istnienia ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, nie może korzystać z uznania administracyjnego. W razie ustalenia, że żadna z tych przesłanek nie istnieje, organ powinien odmówić umorzenia zaległości. Jeżeli organ ustali istnienie choćby jednej z tych przesłanek, ma obowiązek orzec w przedmiocie wniosku o umorzenie zaległości, korzystając z uznania administracyjnego.

Sąd nie oceniał dotychczasowych ustaleń przedstawionych w zaskarżonej decyzji, ponieważ organ ponownie rozpatrując sprawę powinien uwzględnić stan rzeczy aktualny w dniu orzekania.

Biorąc pod uwagę omówione wyżej okoliczności, w tym zakres potrzebnych ustaleń, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję a także decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a.