Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 453/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1993
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak- Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Szymon Widłak Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 września 2024 r. w sprawie ze skargi F. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 maja 2024 r., nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty lub umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 20 marca 2024 r., Nr [...], Dyrektor Centrum Usług Społecznych w R., działający z upoważnienia Burmistrza R., odmówił zobowiązanemu F. D. rozłożenia na raty lub umorzenia 30% należności z tytułu wypłaconych przez Centrum Usług Społecznych w R. świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego, otrzymanych przez osoby uprawnione: D. K., D. J. i D. J.1.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancyjny wskazał, że F. D. posiada zadłużenie względem Funduszu Alimentacyjnego z tytułu wypłacenia alimentów zasądzonych na rzecz jego dzieci: K. , J. i J.1. D.. W dniu 24 marca 2023 r. F. D. złożył pierwszy wniosek o umorzenie w całości ciążących na nim zobowiązań alimentacyjnych. Wniosek nie został uwzględniony ( vide: decyzja Burmistrza Gminy i Miasta R. Nr [...] z dnia 09 maja 2023r.)

W dniu 31 stycznia 2024r. do Centrum Usług Społecznych w R. wpłynęło ponowne podanie F. D. z wnioskiem o umorzenie 30% zobowiązań wynikających z wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego lub rozłożenie na raty wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego dzieci K. , J. i J.1 D.. F. D. we wniosku podniósł, że jego sytuacja rodzinna i zdrowotna nie uległa poprawie od daty złożenia pierwszego wniosku. Wnioskodawca we wniosku wskazał, że począwszy od 2020r., w niedługim czasie po uzyskaniu prawa do świadczeń emerytalnych, skutecznie prowadzona jest wobec niego przez Komornika przy Sądzie Rejonowym w K. Z. S. egzekucja (sygn.. akt [...]). Wnioskodawca jest osobą w podeszłym wieku ( ma 71 lat). Posiada wykształcenie podstawowe. Utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł z tym, że otrzymuje tylko [...] zł miesięcznie z uwagi na potrącenia komornicze. Posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Z tego powodu ma ograniczone możliwości zarobkowania. F. D. pozostaje pod stałą opieką poradni specjalistycznej pulmonologicznej w związku z przewlekłą chorobą płuc. Cierpi nadto na schorzenia reumatologiczne. Dolegliwości wnioskodawcy nie tylko w znaczący sposób utrudniają mu codzienne funkcjonowanie, ale uniemożliwiają podjęcie dodatkowej prac zarobkowej. Koszty zaspokojenia najbardziej elementarnych potrzeb życiowych sprawiają, że wnioskodawca nie jest w stanie spłacać zaległości alimentacyjnych.

Organ wyjaśnił, iż koniecznym i jedynym warunkiem umorzenia choćby części należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego, w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat. Zgodnie z zaświadczeniem Komornika Sądowego z dnia 08 lutego 2024r. egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego nie była skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Ponadto organ wskazał, iż nie zachodzą przesłanki z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów do zastosowania ulgi w spłacie zadłużenia. Po analizie całości sprawy, w tym dokumentów i oświadczeń uzyskanych w trakcie postępowania administracyjnego, organ administracji uznał, skoro umorzenie należności w części jest instytucją stosowaną wyjątkowo, to też dłużnik, aby jego wniosek o umorzenie należności w części mógł zostać uwzględniony, musi znaleźć się w nadzwyczajnie trudnej sytuacji. Natomiast zastosowanie ulgi w rozłożeniu na raty należności uzasadnione jest w przypadku realnej możliwości spłaty zobowiązania w możliwie krótkim czasie, co w tym przypadku nie ma miejsca. Znaczna kwota zadłużenia jak i deklarowana kwota spłaty - deklaruje [...] zł miesięcznie powodują, że byłaby spłacana przez wiele lat. Jest mało prawdopodobne, aby ewentualna ulga wpłynęła na wywiązanie się z obowiązku zwrotu długu. Nie bez znaczenia jest także to, aby odzyskanie należności nastąpiło w jak najszybszym czasie, czego nie gwarantuje rozłożenie należności na wiele niskich rat. Zdaniem organu nie ma podstaw do odstąpienia od żądania zwrotu lub zastosowania ulgi, gdy istnieją szanse na odzyskanie należnych kwot. Gwarancję odzyskania należności daje egzekucja komornicza, która wpisana została do ustawy jako zasada.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł F. D., reprezentowany przez J. D.1, zarzucając jej naruszenie art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, art. 30 ust. 1 oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dalej u.p.o.u.a. przez brak właściwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i uznanie, iż sytuacja zdrowotna, osobista jak i materialna strony nie uzasadnia rozłożenia na raty lub umorzenia 30% należności z tytułu wypłaconych świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego.

Odwołujący wskazał, iż pobieranie przez niego świadczeń w ramach zaopatrzenia emerytalnego, ukończony siedemdziesiąty rok życia oraz fakt, że cierpi na schorzenia uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia (przewlekła choroba płuc, problemy reumatologiczne, nadciśnienie tętnicze, miażdżyca tętnic) powodują, że trudno uznać go za osobę w wieku aktywności zawodowej, bądź osobę, której sytuacja majątkowa, czy dochodowa zmieni się na tyle, aby posiadał możliwość jednorazowej spłaty zadłużenia alimentacyjnego w przyszłości (stan zadłużenia na dzień 20 marca 2024 r. wynosi [...] zł.) Aktualna sytuacja odwołującego się, brak wystarczających środków do życia sprawiają, że spłata zadłużenia uniemożliwia mu byt w granicach minimum socjalnego. Odwołujący zaznaczył, iż w obecnej sytuacji, w świetle pogarszającego się stanu zdrowia, uzyskanie dodatkowego dochodu staje się dla niego niemożliwe, a tym samym powoduje, że po potrąceniach z tytułu prowadzonej egzekucji na rzecz funduszu alimentacyjnego oraz z tytułu czynszu w ramach umowy najmu lokalu mieszkalnego na jego rachunku bankowym pozostaje kwota, która w oczywisty sposób nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych oraz usprawiedliwionych potrzeb. Sytuacja dochodowa odwołującego się jest na tyle trudna, że jako dłużnik Skarbu Państwa jest zmuszony dodatkowo nadwyrężać ww. instytucję, korzystając z pomocy Centrum Usług Społecznych finansowanej ze środków Skarbu Państwa, pobierając jednorazowe zasiłki celowe na częściowe pokrycie kosztów zakupu niezbędnych lekarstw czy opału, gdyż każdorazowo spełnia ustawowe kryteria do otrzymywania pomocy tego rodzaju.

Decyzją z dnia 13 maja 2024 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję wyjaśniając, po przytoczeniu treści przepisów prawa, że począwszy od 2020r., w niedługim czasie po uzyskaniu przez F. D. prawa do świadczeń emerytalnych, skutecznie prowadzona jest wobec niego przez Komornika przy Sądzie Rejonowym w K. Z. S. egzekucja (sygn. akt [...]).

Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że F. D. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszka w wynajmowanym mieszkaniu. Utrzymuje się z emerytury z ZUS. Jest osobą niepełnosprawną- ma orzeczony stopień niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym od 2013r. na stałe. Choruje przewlekle na płuca, astmę, nadciśnienie tętnicze, miażdżyce tętnic. Strona otrzymuje emeryturę z ZUS z czego duża część potrącana jest z powodu zaległych należności alimentacyjnych. Z powodu niskich dochodów klient korzysta z zasiłków jednorazowych celowych z CUS w R. na zakup żywności, zakup ceków. Dzieci klienta również pomagają mu w opłatach czynszu, rachunków, w zakupi leków. F. D. wynajmuje mieszkanie składające się z 1 pokoju, kuchni, łazienki, wc. Mieszkanie jest ogrzewane jest piecem węglowym. Dłużnik nie posiada nieruchomości oraz ruchomości. Pan F. D. posiada prawo do emerytury. Obecnie kwota przyznanego świadczenia to [...] zł po potrąceniach komorniczych do wypłaty przysługuje [...] zł.

Kolegium podniosło, iż mając na uwadze obowiązujące przepisy prawa i materiał zgromadzony w niniejszej sprawie uznać należało, że przesłanki jakimi kierował się organ I instancji są słuszne i uzasadnione. Niewątpliwie obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców. Wynika to z faktu, że alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowanie, czy edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą, podlegającą ochronie ze strony państwa.

Organ zaznaczył, że dopiero po uzyskaniu prawa do emerytury tj. od 2020 r., Komornik Sądowy rozpoczął egzekucję zaległych świadczeń alimentacyjnych. We wcześniejszym okresie Strona nie wykazywała chęci spłaty zadłużenia, dopiero potrącenia komornicze umożliwiły w sposób regularny zwrot wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Niewątpliwe jest, że potracenia komornicze pozwolą na szybszą spłatę zadłużenia względem Skarbu Państwa. Strona wnioskowała o umorzenie zadłużenia. W ocenie organu przez szczególne uzasadnione przypadki należy rozumieć pewne wyjątkowe, nietypowe okoliczności. Okoliczności takie w sprawie nie zachodzą. Umorzenie lub rozłożenie na raty należności nie uzasadnia trudna sytuacja finansowa i niewielkie dochody. Zła kondycja finansowa jest bowiem cechą większości zobowiązanych, których świadczenia wypłaca fundusz alimentacyjny. Umorzenie z tej przyczyny czyniłoby martwą regulację o obowiązku zwrotu organowi właściwemu świadczeń wypłacanych z funduszu. Organ uznał, iż sytuacja dochodowa Strony nie uzasadnia umorzenia w 30% ciążących na Odwołującym należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczek alimentacyjnych otrzymanych przez osoby uprawnione: D. K., D. J. i D. J.1. Organ uznał, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia lub rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych.

Kolegium zaznaczyło, iż organ I instancji w myśl art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. słusznie wskazał, że zgodnie z zaświadczeniem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. Z. S. egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego nie była skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Po analizie dokonanych wpłat wskazuje się, że egzekucja w okresie ostatnich 3 lat nie była skuteczna w rozumieniu art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a.. Ponadto organ rozpatrzył wniosek Strony na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z żądaniem Strony.

Organ wskazał, że zaskarżona decyzja w zakresie wniosku dłużnika alimentacyjnego, o którym mowa w art. 30 ust.2 u.p.o.u.a., ma charakter uznaniowy.

W ocenie Kolegium przeprowadzone postępowanie nie wykazało aby okoliczności dochodowe i rodzinne odwołującego dawały podstawę do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczki alimentacyjnej. Okoliczności te muszą być bowiem szczególne. Chodzi tu o takie okoliczności rodzinne i finansowe, które uzasadniają umorzenie zadłużenia alimentacyjnego. Tymczasem zebrany w sprawie materiał nie daje podstaw do takiego uznania. Mimo, że aktualna sytuacja dochodowa Strony została uznana za trudną, a to z powodu zajęcia komorniczego dokonywanego na poczet zaległości alimentacyjnych, to nie jest to szczególną okoliczność. Należy wskazać, ze sytuacja Strony uległa polepszeniu od kiedy uzyskał emeryturę, ponieważ wcześniej nie uzyskiwał stałego dochodu i nie dokonywał spłaty zadłużenia, które narastało. Obecna trudna sytuacja materialna jest okolicznością dotyczącą wszystkich dłużników alimentacyjnych, gdyż uruchomienie funduszu alimentacyjnego następuje tylko wówczas, gdy dłużnik nie ma majątku ani dochodów podlegających egzekucji. Prawidłowa jest ocena bieżącej sytuacji dochodowej F. D. jako nieprzesądzającej o zastosowaniu ulgi.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu koncentrujących się wokół trudnej sytuacji finansowej, wynikającej z wysokiego zajęcia komorniczego na emeryturze, należy stwierdzić, że nie jest to szczególna okoliczność, która uzasadnia udzielenie ulgi w spłacenie należności. Wysokość zadłużenia wskazuje jednoznacznie, że F. D. przez lata nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci, co spowodowało powstanie dużego zadłużenia i dlatego nie można uznać, że jest to okoliczność obiektywna, na którą strona nie miała wpływu i powinna ona mieć wpływ na udzielenie wnioskowanej ulgi. Strona sama dopuściła do tak dużego zadłużenia, od którego naliczane są odsetki za zwłokę, podlegające spłacie przed sumą dłużną. Ponadto działanie strony w zakresie powstania tak znacznego zadłużenia w zakresie wypłat z funduszu alimentacyjnego było działaniem nieodpowiedzialnym, gdyż strona nie była osobą niepełnosprawną, a niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym datuje się od 20 listopada 2013 r. Organ zgodził się ze Stroną, że kwota, jaka z otrzymywanej przez skarżącego emerytury pozostaje po potrąceniu, "uniemożliwia mu byt w granicach minimum socjalnego", jednakże należy zauważyć, że dłużnik może liczyć na wsparcie ze strony rodziny oraz organu.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł F. D. zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572), dalej k.p.a., poprzez brak dogłębnego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy oraz przyjęcie, że organ pierwszej instancji prawidłowo i wyczerpująco ustalił stan faktyczny sprawy, co skutkowało podjęciem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Wskazując na powyższe Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji z powodu wskazanego naruszenia, które miało istotny wpływ na wynik postępowania.

W uzasadnieniu skargi Skarżący zwrócił uwagę na nieścisłości w ustaleniach obu organów dotyczących wysokości zajęcia komorniczego z zaopatrzenia emerytalnego z tytułu zaległości alimentacyjnych oraz kwoty, która pozostaje do wypłaty. Organ pierwszej instancji wskazuje, na wysokość emerytury [...] zł oraz kwotę do wypłaty [...] zł (co wydaje się być wskazaniem błędnym zważywszy, że wysokość potrącenia z zaopatrzenia emerytalnego zgodnie z art. 140 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1672) na poczet należności alimentacyjnych nie może przekraczać 60% miesięcznego świadczenia oraz biorąc pod uwagę informacje uzyskane od komornika zajmującego się sprawą egzekucyjną), podczas gdy organ odwoławczy operuje kwotą do wypłaty w wysokości [...] zł. Błędne ustalenia w tym zakresie stanowią oczywistą obrazę przepisów postępowania - art. 107 § 3 k.p.a. wzw. z art. 140 k.p.a., mogącą niewątpliwie mieć wpływ na wynik postępowania.

Wprawdzie kwoty comiesięcznych potrąceń dokonywanych przez organ egzekucyjny nie są identyczne, jednak pozostałe w ich wyniku środki do wypłaty można określić w przedziale [...] - [...] zł, co w pomniejszeniu o czynsz z tytułu najmu lokalu mieszkalnego w wysokości [...] zł miesięcznie w oczywisty sposób nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb, nie zapewnia skarżącemu bytu w granicach minimum socjalnego.

Skarżący zaznaczył, iż ważnym elementem stanu faktycznego pomijanym przez oba organy, w kontekście dogłębnej analizy sytuacji materialnej i życiowej skarżącego, jest fakt regularnego korzystania przez niego ze świadczeń pomocy społecznej, co dość wyraźnie uwypukla trudną sytuację finansową skarżącego. Korzystanie przez niego z dostępnym form pomocy w postaci świadczeń socjalnych ma charakter wieloletni i utrwalony, co również nie pozostaje bez znaczenia dla oceny sytuacji dochodowej skarżącego, co za tym możliwości spłaty zadłużenia. Słusznie wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że egzekucja zaległych świadczeń nie powinna prowadzić do sytuacji, w której dłużnik Skarbu Państwa, w ostateczności stanie się beneficjentem środków z pomocy społecznej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zaznaczenia wymaga, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do brzmienia przepisu art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 zwanej dalej: "p.p.s.a.".). Zgodnie z treścią cyt. art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożył Skarżący, a organ w odpowiedzi na skargę nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza odmawiającą Skarżącemu umorzenia oraz rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 581 ze zm.) - dalej u.p.o.u.a.. Mówi on w ust. 1, że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 u.p.o.u.a. w łącznej wysokości:

1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Natomiast, zgodnie z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

W kontrolowanej sprawie organy uznały, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie zaległości w całości lub części czy tez rozłożenie ich na raty.

Istota sporu w świetle zarzutów skargi sprowadza się do oceny czy organy administracyjne prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i na jego podstawie zasadnie odmówiły skarżącemu zastosowania ulg w spłacie zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do odmowy umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. wskazać należy, iż celem tej regulacji jest udzielenie realnej pomocy dłużnikom alimentacyjnym, którzy w konkretnych okolicznościach faktycznych, doprowadzają do uregulowania swoich zobowiązań. Jednocześnie przepis ten odpowiada podstawowemu założeniu, że zarówno niepłacenie alimentów na rzecz dzieci, jak i niespłacanie należności, które zostały tym dzieciom wypłacone przez budżet Państwa, aby uchronić je przed negatywnymi skutkami braku alimentacji ze strony rodzica, są sytuacjami, które nie mogą być promowane przez obowiązujący system prawny.

Jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych, które to stanowisko Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni popiera, jedyną i konieczną przesłanką umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek w świetle art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum odpowiednio 3 lat. Kategoryczne sformułowanie tego przepisu nie pozostawia natomiast wątpliwości, że nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych (por. wyroki NSA z 26.09.2017 r., sygn. akt I OSK 526/17; z 19 września 2017 r., sygn. akt I OSK 3071/15 i z 12 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 1426/11; wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z ustaleń organu, nie kwestionowanych przez Skarżącego, wynika, że egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego nie była skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

W tym miejscu zaznaczyć również należy, iż rozstrzygnięcia organów administracji wydawane w przedmiocie udzielenia ulg w spłacie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty przez ustawodawcę w powołanym wyżej art. 30 ust. 1 i 2 u.p.o.u.a. zwrot "wierzyciel może". Uznaniowy charakter decyzji przejawia się tym, że organ administracyjny może podjąć w sprawie rozstrzygnięcie, lecz nie ma nakazu ustalenia określonej jego treści. Takie sformułowanie wskazuje, że organ może ograniczyć nałożony na dłużnika obowiązek zwrotu należności, natomiast nie ma on takiego obowiązku. Wybór treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia tych należności może być zatem swobodny, co nie oznacza dowolności w jego podjęciu.

Odnosząc się do przesłanek wynikających z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. dodatkowo wskazać należy, iż w bogatym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, dotyczącym możliwości umorzenia świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wskazuje się na to, że zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności jest odstępstwem, czy wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych.

Trzeba bowiem mieć na uwadze, że sam fakt wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji własnego dziecka. Każde natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych (por. wyrok NSA z 20 października 2022 r., sygn. akt I OSK 1851/20).

Okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu wypłaconych alimentów muszą mieć charakter wyjątkowy, powinny też być niezależne od dłużnika alimentacyjnego, a więc powinny być następstwem zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, na powstanie których dłużnik nie miał wpływu, a trudności uniemożliwiające spłatę zadłużenia powinny mieć charakter trwały, bez szans na poprawę (por. wyrok WSA w Szczecinie z 16 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 747/22). Dokonując wykładni art. 30 ust. 2 cyt. ustawy i tym samym sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, o której mowa w tym przepisie nie można pominąć, że przy ocenie tej sytuacji należy mieć na uwadze nie tylko aktualną sytuację dłużnika, lecz także należy ocenić, czy istnieją perspektywy poprawy jego sytuacji w przyszłości. Inne są bowiem możliwości spłaty zadłużenia przez osoby np. legitymujące się orzeczeniem o trwałej niezdolności do pracy, czy też będące w podeszłym wieku, a inne osoby młodej, nie legitymującej się takim orzeczeniem (por. wyrok NSA z 1 grudnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1363/22). Wskazuje się, że - co do zasady - każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczną, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd bądź ustalonych w ramach ugody alimentów. W tej sytuacji uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych (zob. w tej materii m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 14 lipca 2020 r.; sygn. akt I OSK 2861/19 oraz z dnia 15 maja 2018 r.; sygn. akt I OSK 2670/17; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl; por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 lutego 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 862/20; LEX nr 3156832).

Podsumowując należy wyjaśnić, że uznaniowość rozstrzygnięcia w przedmiocie ulg w spłacie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oznacza, że nawet w sytuacji, gdy wnioskodawca spełnia wskazane w tym przepisie kryteria zastosowania ulgi w spłacie zadłużenia, to nie rodzi to po jego stronie żadnego roszczenia wobec organu. Jednakże prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy może nastąpić wyłącznie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu jej okoliczności, a decyzja musi być dostatecznie uzasadniona przez wskazanie okoliczności takiego rozstrzygnięcia, co wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Rolą organu jest bowiem stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. pozostaje wnikliwie ustalenie istnienia (lub braku) okoliczności przemawiających za udzieleniem wnioskowanej ulgi, przeprowadzenie zgodnie z art. 80 k.p.a. oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego oraz uzasadnienie wydanej decyzji w sposób odpowiadający wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Z kolei sądowa kontrola legalności takiego aktu polega na zbadaniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy oraz czy rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór stanowiska i na ich podstawie dokonał obiektywnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla wydanego rozstrzygnięcia.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, zgromadziły materiał dowodowy w sposób pozwalający na dokonanie prawidłowych ustaleń w zakresie sytuacji finansowej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego, którą następnie rozważyły i oceniły w sposób należyty.

Nie ma wątpliwości, że sytuacja skarżącego jest obecnie trudna zarówno pod kątem finansowym i zdrowotnym. Skarżący korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, co wbrew zarzutom skargi zostało przez organ uwzględnione.

W tym miejscu zaznaczyć należy, iż z przeprowadzonego w dniu 12 lutego 2024 r. wywiadu środowiskowego wynika, że F. D. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszka w wynajmowanym mieszkaniu (czynsz [...] zł). Utrzymuje się z emerytury z ZUS. Jest osobą niepełnosprawną- ma orzeczony stopień niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym od 2013r. na stałe (orzeczenie z dnia 11 grudnia 2013 r. znajduje się w aktach administracyjnych).

Co istotne z punktu widzenia zarzutów skargi w wywiadzie wskazano, iż z powodu niskich dochodów Skarżący korzysta z zasiłków jednorazowych celowych z CUS w R. na zakup żywności, zakup leków. Ponadto w trakcie wywiadu ustalono, że dzieci klienta również pomagają mu w opłatach czynszu, rachunków, w zakupi leków. Co istotne w kwestii opłacania czynszu za mieszkanie, a to z uwagi na zarzut skargi, zaznaczyć należy, iż w oświadczeniu z dnia 12 lutego 2024 r. skarżący jednoznacznie wskazał, że "połowę czynszu opłacają za mnie córki J.1 i M. , które mieszkają w P.(...)".

Tym samym argumentacji skargi, że "dzieci skarżącego nie partycypują w opłacaniu czynszu z tytułu umowy najmu lokalu mieszkalnego zawartej przez skarżącego, w szczególności nie płacą połowy wysokości czynszu, co sugeruje w swoim wywiadzie organ pierwszej instancji, a jedynie pomagają w pokryciu opłat za leki, media oraz w drobnych sprawach codziennego" nie zasługuje na uwzględnienie.

Organ swoje ustalenia oparł na oświadczeniach Skarżącego złożone w dniu 12 lutego 2024 r., a które odzwierciedlenie znajdują nie tylko w sporządzonym i podpisanym przez Skarżącego wywiadzie środowiskowym ale również w odrębnie złożonym oświadczeniu.

Kolejną okoliczności do której należy się odnieść jest kwestia błędnego wskazania przez organ I instancji kwoty pozostającej do wypłaty emerytury. W tym miejscu wskazać należy, iż organ I instancji powyższe przytoczył w części opisującej okoliczności wskazane we wniosku. Natomiast, co ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie, organ II instancji prawidłowo wskazał jaka kwota jest potrącana, a jaka Skarżącemu pozostaje do dyspozycji. Kwoty te jednoznacznie wynikają z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o waloryzacji emerytury. Z tych też względów ustalenia organu, iż Skarżącemu do dyspozycji pozostaje kwota [...]zł, gdyż z emerytury wynoszącej [...] zł dokonywane są potrącenia w wysokości [...] zł uznać należy za prawidłowe.

W ocenie Sądu organy obu instancji zgromadziły kompletny, a zarazem wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy materiał dowodowy, który poddały wnikliwej i szczegółowej analizie, czemu dały wraz w motywach wydanych rozstrzygnięć.

Orzeczona odmowa jest w realiach kontrolowanej sprawy w pełni i poprawnie uzasadniona. Organom orzekającym nie można postawić skutecznego zarzutu naruszenia granic uznania administracyjnego.

Lektura zebranego w sprawie materiału dowodowego pozwala stwierdzić, że w toku postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie kontrolowanych decyzji organy prawidłowo ustaliły i udokumentowały sytuację dochodową i rodzinną wnioskodawcy, co zostało szczegółowo opisane wyżej.

W świetle powyższych okoliczności, których skarżący nie zdołał skutecznie podważyć w toku postępowania administracyjnego zgodzić się trzeba z organami orzekającymi w sprawie, że sytuacja zdrowotna i finansowa skarżącego jest bez wątpienia trudna, niemniej jednak nie jest ona na tyle wyjątkowa, żeby zasadnym było na chwilę obecną zastosować ulgi w spłacie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. W analogicznej sytuacji, jak skarżący, znajduje się zdecydowana większość dłużników alimentacyjnych.

W tym miejscu wskazać należy, iż gdyby każdemu zgodnie z oczekiwaniami umarzać należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, to jak trafnie argumentowały organy orzekające w sprawie, instytucja umorzenia byłaby martwa, a ciężar utrzymania dzieci spoczywał na Skarbie Państwa, czy też mówiąc inaczej na ogóle podatników, a nie na rodzicach, którzy w pierwszej kolejności obciążeni są obowiązkiem alimentacyjnym względem dzieci (art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy).

W tym miejscu jeszcze raz należy zaznaczyć, iż wydanie decyzji w ramach tzw. "luzu decyzyjnego"- z czym mamy do czynienia zarówno w przypadku art. 30 ust. 1 jaki art. 30 ust. 2 ustawy - nie oznacza, że taka decyzja nie podlega żadnej kontroli sądu administracyjnego. Kontrola ta jest w tym przypadku dość ograniczona i polega na ocenie, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (vide: wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2429/14). Innymi słowy, sądowa kontrola decyzji uznaniowych obejmuje jedynie proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu, czy wszechstronność oceny faktów. Dotyczy ona zatem jedynie tej części treści decyzji uznaniowej, która jest powiązana z kryteriami prawnymi a nie obejmuje tej części rozstrzygnięcia, które wiąże się z realizowaniem określonej polityki administracyjnego stosowania prawa - rozumienia celowości administracyjnej czy roli słuszności w kształtowaniu treści decyzji (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 2015 r. sygn. akt I OSK 1375/14).

Mając na uwadze zakres kontroli decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego Sąd uznał, iż w rozpatrywanej sprawie, pomimo drobnych uchybień, organy obu instancji prawidłowo, z poszanowaniem wymogów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. ustaliły i rozważyły aktualną sytuację dochodową i rodzinną skarżącego, a swoje stanowisko, co do braku podstaw do zastosowania omawianych ulg, zaprezentowały w motywach podjętych rozstrzygnięć sporządzonych zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.

Wyjaśnić w tym miejscu trzeba, że orzeczona obecnie odmowa nie zamyka skarżącemu prawnej możliwości ubiegania się w przyszłości o zastosowanie jednej z ulg o ile nastąpi zmiana okoliczności faktycznych sprawy choćby mając na uwadze większą ściągalność alimentów ze względu na dokonaną w 2023 r. waloryzację emerytury czy też ewentualne pogorszenie stanu zdrowia Skarżącego wymagającego większych nakładów finansowych.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

.