Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 297/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 207, art. 173, art. 175
journal: Dz.U. 2012 poz 572
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia NSA Tadeusz Michalik, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2017 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stypendium uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym rozstrzygnięciem z dnia [...] nr [...] Prodziekan ds. Studenckich i Kształcenia Wydziału Filologicznego Kultury Mediów Uniwersytetu [...], działając podstawie art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 z późn. zm., dalej Kpa) i art. 173 ust. 1 pkt 3 oraz art. 175 ust. 2 i 3, art. 207 ust 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1842 ze zm., dalej u.p.sz.w.) oraz § 15-21 regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] (załącznik nr 3 do zarządzenia nr 92 Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 21 września 2016 r. zmieniającego zarządzenie w sprawie ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu[...]), działając na mocy upoważnienia Rektora Uniwersytetu [...] w K. z dnia [...] nr I. dz. [...] - po rozpatrzeniu wniosku strony – K. K. z dnia [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów zakończonej decyzją Prodziekana ds. Studenckich i Kształcenia dr hab. prof. [...] T. S. z [...] o nr I. dz.[...] – orzeczenie pierwszoinstancyjne utrzymał w mocy.

I

Orzeczenia zapadły w następującym stanie prawnym i faktycznym.

Na druku urzędowym oznaczonym jako Załącznik nr 4 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] K. K. złożyła wniosek opatrzony datą 06 października 2016 r. o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów na rok akademicki 2016/2017 (dalej także: wniosek o stypendium). Zawarła w nim dane osobowe a także podała średnią ocen - 4,72. Dołączyła do niego załącznik B zawierający osiągnięcia naukowe. Na druku wniosku w pozycji adnotacje dziekanatu zakreślono w rubryce "decyzja dziekana" - "nie przyznaję stypendium rektora dla najlepszych studentów" w roku akademickim "2016/2017". Znajduje się tam także data 28 października 2016 r. i pieczęć Prodziekan ds. Studenckich i Kształcenia dr hab. prof. [...] T. S. (parafowana).

Następnie decyzją z [...] o nr[...], wydaną odrębnie od powyższej adnotacji urzędowej, Prodziekan ds. Studenckich i Kształcenia dr hab. prof. [...] T. S. - po rozpatrzeniu wniosku strony - nie przyznał jej w roku akademickim 2016/2017 stypendium rektora dla najlepszych studentów. Uzasadniając wskazał, że mocą § 17 ust. 4 regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] rektor corocznie w oparciu o możliwości finansowe Uczelni ustala procent studentów uprawnionych do stypendium (nie więcej niż 10% danego kierunku) [...]. W bieżącym roku akademickim - jak zaznaczył - procent studentów uprawnionych do stypendium rektora na kierunku kultury mediów wydziału filologicznego wynosi 6%, co stanowi 15 osób.

Wyjaśnił przy tym, że zgodnie z § 15 ust. 7 i 8 regulaminu o przyznaniu stypendium rektora decyduje miejsce studenta na liście rankingowej. Liczba punktów, która decyduje o miejscu studenta na liście rankingowej stanowi sumę punktów ze wszystkich uzyskanych osiągnięć. Przenosząc to na grunt rozpoznawanej sprawy wskazał, że strona osiągnęła łącznie wynik 7.2 punktów, natomiast najniższa uprawniająca liczba punktów do otrzymania stypendium wynosiła 8,2. W tych okolicznościach stwierdził, że strona nie znalazła się w procencie osób, którym zostało przyznane stypendium.

Równocześnie pouczył stronę o prawie zaskarżenia tej decyzji poprzez złożenie wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

Z uprawnienia tego skorzystała strona, składając pismem datowanym na 16 listopada 2016 r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniosła w nim, że ponieważ zbyt późno zapoznała się z komunikatem wywieszonym na tablicy przy drzwiach dziekanatu informującym o możliwości uzyskania dodatkowych punktów m.in. za udział w organizowaniu imprez kulturalnych i współpracy z placówkami wychowawczymi, uzupełniając jednocześnie, o te dokumentu, złożony środek odwoławczy (czyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy). I jakkolwiek strona nie wskazała odrębnie załączników to opisała je szczegółowo w wywiedzionym środku zaskarżenia wnosząc równocześnie o ponowne rozpatrzenie sprawy wraz z uznaniem jej dodatkowej działalności i przyznaniem - w związku z tym - dodatkowych punktów do kryterium przyznawania stypendium. Do wniosku dołączyła zaświadczenie z dnia 15 listopada 2016 r. wydane przez działającego z upoważnienia dyrektora Miejskiego Domu Kultury w M. (dalej MDK) - kierownika działu artystycznego, potwierdzające m.in., że w roku 2016, podobnie jak w latach poprzednich, niejednokrotnie czynnie uczestniczyła w organizacji imprez kulturalnych MDK w M.

Na wniosku tym - co ważne - uczyniono odręczną adnotację opatrzoną datą 22 listopada 2016 r. i pieczęcią Prodziekan ds. Studenckich i Kształcenia dr hab. prof. [...] T. S. Tym razem podobnież jak na wniosku strony z 06 października 2016 r. na pieczęci widnieje parafowany podpis. Z akt sprawy nie wynika czy stronie doręczono, czy też ogłoszono treść adnotacji.

Pismem z dnia 01 lutego 2017 r. strona zwróciła się do Rektora Uniwersytetu [...] z prośbą o pomoc w załatwieniu jej sprawy. Przedstawiła w nim przebieg zdarzeń, w porządku historycznym, tj. począwszy od dnia złożenia wniosku o przyznanie stypendium aż po zaskarżenie decyzji odmawiającej przyznania jej stypendium, eksponując przy tym daty i okoliczności nie dołączenia do pierwotnego wniosku z 06 października 2016 r. dodatkowych dokumentów potwierdzających jej pozauczelniane zaangażowanie w życie kulturalno-oświatowe społeczności lokalnej M. W tych ramach wskazała, na sposób umieszczenia komunikatu informującego o możliwości uzyskania dodatkowych punktów. Zaznaczyła, że nie umieszczenie go na stronie internetowej Uczelni czy Wydziału znacząco utrudniło zapoznanie się z nim i w ogóle powzięcie wiedzy o jego wydaniu.

Na piśmie tym uczyniono odręczną adnotację "w dyspozycji Dziekana Wydziału Filologicznego", z datą 10 luty 2017 r. opatrzoną pieczęcią Prorektora.

W dniu 16 lutego 2017 r. doręczono stronie - przytoczoną na wstępie - zaskarżoną decyzją z dnia [...] Prodziekana ds. Studenckich i Kształcenia Wydziału Filologicznego Uniwersytetu [...] w K. – T. S. utrzymującą w mocy jego decyzję z dnia [...] (obie decyzje o tożsamej liczbie dziennej: L.dz.[...]) w sprawie nieprzyznania jej stypendium rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2016/2017. W jej uzasadnieniu - ponad powtórzenie argumentów zawartych w decyzji pierwszoinstancyjnej - organ drugoinstancyjny podał, że stypendium przyznane było na podstawie wniosków złożonych w przewidzianym terminie. Zaznaczył, że regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] nie przewiduje uzupełniania dokumentacji po terminie 15 października. Zatem rozpatrując ponownie wniosek nie znalazł żadnej możliwości przychylenia się do prośby studentki. Uznając tym samym, że zaskarżona decyzja jest zasadna i została wydana zgodnie z prawem.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona zaskarżonej decyzji – analogicznie jak w poprzednio wywiedzionym środku zaskarżenia, jak i piśmie do Rektora z dnia 01 lutego 2017 r. – zarzuciła, co do istoty, błąd w ustaleniach faktycznych polegający na nieuprawnionym przyjęciu, że brak jest podstaw do przyznania jej dodatkowych punktów za osiągnięcia na niwie kulturalnej w ramach działalności poza Uczelnianej. Zaskarżonej decyzji - jej autor - zarzucił wydanie jej decyzji z rażącym naruszeniem, a to: art. 237 § 1 Kpa oraz brak ponownego rozpatrzenia sprawy z uwzględnieniem dostarczonych dokumentów w postaci zaświadczenia z miejskiego Domu Kultury w M., które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Formułując powyższe zarzuty wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz wydanie decyzji o przyznaniu jej stypendium i jego wypłacie wraz z należnymi odsetkami od dnia rozpoczęcia roku akademickiego 2016/2017.

W jej motywach strona skarżąca podniosła m.in., że ponowne rozpatrzenie sprawy powinno polegać na wzięciu pod uwagę wszystkich okoliczności włącznie z dostarczonym zaświadczeniem z Miejskiego Domu Kultury - czego, jak zaznaczyła, nie uczyniono. Jej zdaniem zaskarżona decyzja "nie stanowi odpowiedzi" na jej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym orzeczeniu i stwierdził, że jest ona nieuzasadniona oraz nie zawiera żadnych argumentów, które podważałyby jego merytoryczną prawidłowość. Tym samym wniósł o jej oddalenie. Zaakcentował przy tym, że Komunikat Prodziekana ds. Studenckich i Kształcenia Wydziału Filologicznego z dnia 1 września 2016 r. o uwzględnieniu innych osiągnięć naukowych, został wywieszony na drzwiach Dziekanatu Wydziału Filologicznego Uniwersytetu [...] w tym samym dniu. Podkreślił także, że procedura stanowiąca podstawę procedowania w przedmiotowej sprawie nie przewiduje uzupełniania dokumentacji po tym terminie, a zatem dołączone zaświadczenie nie mogło być wzięte pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu wniosku. Zaakcentował, że - w tych okolicznościach - Prodziekan podtrzymał swoją decyzję o nie przyznaniu studentce stypendium rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2016/2017. Podejmując "decyzję" - jak wskazał - Prodziekan nie wydał "decyzji w rozumieniu art. 104 Kpa". Stwierdził także, że o podjętej przez organ decyzji świadczy jedynie odręczna notatka Prodziekana widniejąca na wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy. Studentka nie została również poinformowana o rozstrzygnięciu w sprawie. Dlatego pismem z dnia 1 lutego 2017 r. wystąpiła do Rektora Uniwersytetu [...] w K. z prośbą o zajęcie się sprawą i odpowiedź na swój wniosek złożony do Prodziekana.

W dniu 16 lutego 2017 r. studentka otrzymała decyzję Prodziekana ds. Studenckich i Kształcenia Wydziału Filologicznego Uniwersytetu [...] w K. z dnia [...] 1. dz. [...] o utrzymaniu w mocy decyzji Prodziekana ds. Studenckich i Kształcenia Wydziału Filologicznego Uniwersytetu [...] w K. z dnia [...] r. 1. dz. [...] w sprawie nieprzyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2016/2017.

Odwołując się do regulacji prawnych przedmiotu wyjaśnił, że zgodnie z art. 173 ust. 1 pkt 3 ustawy student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie stypendium rektora dla najlepszych studentów. Świadczenie to przyznaje się ze środków funduszu pomocy materialnej, o którym stanowi art. 103 ustawy. Jednocześnie środki przeznaczone na stypendia rektora dla najlepszych studentów są przyznawane w liczbie nie większej niż 10% liczby studentów każdego kierunku studiów prowadzonego w uczelni i stanowią nie więcej niż 40% środków przeznaczonych łącznie na stypendia rektora dla najlepszych studentów, stypendia socjalne oraz zapomogi (art. 174 ust. 1 i ust. 4 ustawy). Stypendia rektora dla najlepszych studentów są przyznawane na wniosek studenta przez rektora, zaś od wydanej w tym względzie decyzji rektora przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 175 ust. 2 i 3 ustawy). Ponadto, zgodnie z art. 181 ust. 1 ustawy, stypendium rektora dla najlepszych studentów może otrzymywać student, który uzyskał za rok studiów wysoką średnią ocen, oraz posiada osiągnięcia naukowe lub artystyczne lub wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym.

Szczegółowy Regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 8 ustawy, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzory wniosków o przyznanie świadczeń pomocy materialnej, wzór oświadczenia o niepobieraniu świadczeń na innym kierunku studiów oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta, ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego (art. 186 ust. 1 ustawy).

Na tej podstawie zarządzeniem nr 77 z dnia 16 września 2011 r. Rektor Uniwersytetu [...] w K. wprowadził Regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu[...]. Tekst jednolity Regulaminu stanowi załącznik do zarządzenia Rektora [...] z dnia 29 września 2016 r.

Zgodnie z § 16 ust. 1 Regulaminu, studenci ubiegający się o stypendium rektora dla najlepszych studentów składają w dziekanacie wydziału wnioski wraz z odpowiednią dokumentacją na temat każdego z uzyskanych osiągnięć w terminie do 15 października lub do 30 marca w przypadku gdy studia drugiego stopnia na danym kierunku rozpoczynają się od semestru letniego.

Uszczegółowione zasady przyznawania stypendium rektora dla najlepszych studentów są określone przepisami § 17 do § 21 Regulaminu oraz załącznika nr 10 do Regulaminu - szczegółowe zasady, kryteria oceny merytorycznej oraz sposób dokumentowani osiągnięć we wniosku o stypendium rektora dla najlepszych studentów.

Zaznaczył także, że zgodnie z § 15 ust. 3 oraz ust. 6 do 8 regulaminu, osiągnięcia wykazane we wniosku studenta w kategorii osiągnięć naukowych i artystycznych poddawane są ocenie merytorycznej przez dziekanów wydziałów w porozumieniu z Wydziałową Radą Samorządu Studenckiego. Przy ubieganiu się o stypendium rektora, każde z uzyskanych osiągnięć wymienione w ust. 1 oceniane jest odrębnie według zakresu punktacji 0-10. O przyznaniu stypendium rektora decyduje miejsce studenta na liście rankingowej. Liczba punktów, która decyduje o miejscu studenta na liście rankingowej stanowi sumę punktów ze wszystkich uzyskanych osiągnięć wykazanych we wniosku o stypendium rektora.

Na podstawie § 19 ust. 1 i 2 do katalogu osiągnięć naukowych, opracowanych w porozumieniu z Uczelnianą Radą Samorządu Studentów, które kwalifikują studenta do ubiegania się o stypendium rektora, zalicza się następujące osiągnięcia nieobjęte programem studiów: wydane publikacje naukowe, do których zalicza się: monografie, książki, artykuły naukowe w czasopismach recenzowanych i nierecenzowanych, specjalistycznych, uczelnianych, zeszytach naukowych, publikacje referatu w wydawnictwie pokonferencyjnym, publikacje w formie elektronicznej (np. na stronie internetowej ośrodka badawczego, jednostki uczelni, czasopisma naukowego, wydawnictwa fachowego/ specjalistycznego); czynny udział w konferencji naukowej o charakterze międzynarodowym, ogólnopolskim, uczelnianym, wraz z referatem, komunikatem; udział w pracach naukowo - badawczych; studia według indywidualnego toku studiowania; inne osiągnięcia naukowe specyficzne dla danego wydziału/kierunku. Inne osiągnięcia naukowe, o których mowa w ust. 1 pkt 6, które będą brane pod uwagę przy ubieganiu się o stypendium rektora określa dziekan w porozumieniu z WRSS i ogłasza studentom wydziału do 3 października danego roku akademickiego.

Przenosząc te regulacje na grunt przedmiotowej sprawy podniósł, że uzyskany przez skarżącą wynik 7,2 punktów, obliczony zgodnie z § 18 ust. 5 (wartość punktową za uzyskaną średnią ocen oblicza się wg wzoru: liczba punktów za średnią ocen = (średnia ocen - 4) x 10) okazał się niewystarczający do uzyskania stypendium rektora dla najlepszego studenta. Najniższa uprawniająca liczba punktów w procencie osób, którym zostało przyznane stypendium wynosiła 8,2. Podkreślił, że zaświadczenie stanowiące o dodatkowej aktywności studentki zostało złożone przez skarżącą po terminie do złożenia wniosku wraz z kompletną dokumentacją o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów.

Nadto podał, że:

po pierwsze - "termin do składania wniosku o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów wraz z kompletem posiadanych osiągnięć, określony Regulaminem nie jest terminem zawitym prawa materialnego",

po drugie - "terminu takiego nie można byłoby przywrócić, niezależnie od powodów jego uchybienia, istnienia zawinienia, bądź braku winy w jego przekroczeniu. Uchybienie terminowi prawa materialnego prowadzi do wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnoprawnym lub wywołuje skutek prawny materialnej trwałości ukształtowanych praw", a także - co ważne -

po trzecie - ustanowiony w Regulaminie termin do złożenia wniosku wraz z kompletną dokumentacją o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów jest terminem procesowym, do dokonania określonej czynności procesowej i podlega przywróceniu na zasadach określonych w kodeksie postępowania administracyjnego.

Jednocześnie wskazał, że "aby organ rozpatrujący wniosek o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów mógł uwzględnić podczas ponownego rozpatrzenia zaświadczenie skarżącej o jej dodatkowej aktywności i uwzględnić go w procedurze przyznawania stypendium, studentka powinna wykazać brak swojej winy w uchybieniu terminu do złożenia kompletnej dokumentacji. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. O braku winy można bowiem mówić w sytuacjach niezależnych od zainteresowanego, w których nie miał on wpływu na zdarzenie, określane często jako losowe. Brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy strona nie była w stanie przeszkody pokonać przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując zdrowiem (własnym bądź innych), życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe. Taką przeszkodą może być przykładowo nagła choroba, nadzwyczajne utrudnienia wynikające z warunków atmosferycznych, czy też nieprzewidziane obiektywnie utrudnienia komunikacyjne. Nieznajomość prawa, czy nieumiejętność jego samodzielnej interpretacji, nie stanowi natomiast o braku winy w niedochowaniu ustawowego terminu do wniesienia środka odwoławczego". Na poparcie tegoż poglądu przytoczył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 grudnia 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 1366/2009, wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA.

Zdaniem organu - wyrażonym w odpowiedzi na skargę - skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w przekroczeniu terminu do złożenia wniosku wraz z kompletną dokumentacją o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów. Przywołane przez studentkę okoliczności niedostatecznego dostępu do informacji zawartych w ogłoszeniu wywieszonym na drzwiach dziekanatu w sprawie innych osiągnięć naukowych branych pod uwagę przy ubieganiu się o stypendium rektora nie mogą zostać uznane jako usprawiedliwiające uchybienie terminu. Okoliczności te nie noszą znamion zdarzeń nagłych, których pokonanie nie było możliwe nawet przy zachowaniu najwyższej staranności. Biorąc pod uwagę obiektywny miernik staranności, którego można wymagać od każdej osoby należycie dbającej o własne interesy, uznać należy, iż skarżąca nie uprawdopodobniła, by do uchybienia terminu do wniesienia odwołania doszło bez jej winy. Od strony postępowania administracyjnego oczekiwać bowiem należy zachowania dbałości w prowadzeniu własnych spraw. Skarżąca nie złożyła wraz z wnioskiem o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów w terminie określonym w Regulaminie zaświadczenia o posiadaniu dodatkowych aktywności. Przy dołożeniu należytej staranności, studentka miała możliwość zapoznania się z Komunikatem Prodziekana, wywieszonym na drzwiach Dziekanatu, tak jak uczynili to inni studenci.

Mając to na uwadze stwierdził, iż rozpatrując ponownie wniosek studentki o przyznanie jej stypendium rektora dla najlepszych studentów, nie mógł wziąć pod uwagę dołączonego zaświadczenia i uwzględnić go przy przyznawaniu punktacji mającej wpływ na przyznanie świadczenia.

II

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że prawo do sądu określone zostało w art. 45 ust.1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust.1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze zm.), ratyfikowanej przez Rzeczypospolitą Polską (art. 9, art. 87 ust.1, art. 89 ust.1 pkt 2 Konstytucji RP). Nadto Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 25 stycznia 1995 r. W 14/94 (Dz.U. Nr 14, poz. 67, OTK 1995/1/19) wskazał, że na prawo do sądu składa się także element materialny – możność prawnie skutecznej ochrony praw strony na drodze sądowej w ramach odpowiednio ukształtowanej procedury. Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która – zgodnie z art. 1 § 2 tej ustawy - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej.

Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm., dalej także: Ppsa) normuje, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje wydane w postępowaniu administracyjnym. Stosownie do art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Powyższe oznacza, że Sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze. Przytoczona regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przytoczona regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Powołane regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania, którą jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonej decyzji. Nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją wówczas, gdy wiąże się ona z negatywnymi skutkami dla niej, bowiem związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa.

Przeprowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, z przyczyn które Sąd wziął pod uwagę z urzędu nie będąc, o czym także powyżej, związany zarzutami i wnioskami skargi. Brak związania oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu. Niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, przytoczonymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami.

Ustalając istotny dla sprawy stan faktyczny Sąd stwierdza, że – co do meritum – nie jest on sporny i został nakreślony powyżej przy omawianiu stanowiska organu jak i strony skarżącej. W ocenie Sądu nie ma zatem konieczności jego ponownego powielania w tej części uzasadnienia.

Istota sporu dotyczy prawidłowości działania organu w stosunku do wniosku strony z 06 października 2016 r. o stypendium rektora dla najlepszych studentów i uzupełnieniu go w uruchomionym w terminie trybie odwoławczym, poprzez dołączenie do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy dodatkowych dokumentów potwierdzających jej osiągnięcia. Tym samym umożliwiających otrzymanie dodatkowych punktów, a wobec tego zwiększających jej liczbę punktów, plasujących ją przez to na wyższej pozycji rankingowej - co w ocenie organu było niedopuszczalne, z zdaniem strony wprost przeciwnie. Wprawdzie organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wskazał także na inną okoliczność i podstawę, a to - zdaje się z lektury jej uzasadnienia - brak wniosku strony o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie wniosku z 06 października 2017 r., i nie przywrócenie tego terminu, to jednak badaniu w tym postępowaniu poddano wydane rozstrzygnięcia szczegółowo przytoczone w części pierwszej uzasadnienia. Uwaga ta jawi się jako istotna zważywszy na błędy proceduralne towarzyszące wydaniu objętych skargą decyzji, albowiem dowodzą braku przejrzystości podstaw i przesłanek podejmowanych rozstrzygnięć.

Tym samym kwestią wymagającą wyjaśnienia pozostaje ocena, czy w sprawie organy prawidłowo zrealizowały prawo strony do wnioskowanego przez nią stypendium.

Jednocześnie na wstępie rozważań jawi się uwaga, że rozpatrzenie skargi należało rozpocząć od kwestii procesowych, albowiem prawidłowo ustalony stan faktyczny w oparciu o rzetelnie zgromadzone i rozpatrzone dowody daje dopiero podstawę do skontrolowania prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Uprawnienie organu do ustanowienia szczegółowych kryteriów udzielania świadczeń pomocy materialnej przewidzianych w art. 174 u.p.sz.w., oznacza prawo do skonkretyzowania ich warunków, które trzeba spełnić, aby to stypendium otrzymać. Na Uczelni strony tryb przyznawania stypendium ustalono m.in. w Regulaminie, wielokrotnie przywoływanym powyżej.

Akt ten – co z uwagi na zarzuty zawarte w skardze wymaga podkreślenia – jako prawnie obowiązujący i stanowił podstawę orzekania w sprawie, co jednakże nie pozostaje w kolizji z regulacjami ustawowymi tak Kpa, jak i ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

Jednocześnie wskazania wymaga, że w judykaturze ugruntowany jest pogląd podkreślający ograniczony formalizm procesowy charakteryzujący postępowanie administracyjne przed organami szkoły wyższej – tak: L. Klat Wertelecka, Organy szkoły wyższej w postępowaniu administracyjnym (w:) Zarządzanie szkołą wyższą, Wrocław 2014, s. 125 i n., a także wskazane tam orzecznictwo i przytoczona literatura. Formalizm ten - co wymaga podkreślenia - nie oznacza jednakowoż ani swobody w wyborze prawnej formy działania, gdy ta oznaczona jest przez ustawodawcę, ani jej elementów składowych, ani też nie uprawnia organu do jej niezastosowania i nie uzasadnia niewłaściwego jej zastosowania.

I jakkolwiek nie budzi wątpliwości Sądu, że ograniczenie to jest ze wszech miar uzasadnione, gdyż realizuje ono dążenie do zapewnienia "dobrej i skutecznej" administracji, uproszczenia i odformalizowania procedur oraz zapewnienia przejrzystości postępowania administracyjnego, to jednakże powinno ono mieć na celu "zagwarantowanie prawa do dobrej administracji za pomocą otwartej, efektywnej niezależnej administracji w oparciu o europejskie prawodawstwo" – tak: z. Kmieciak, Ogólne zasady prawa i postępowania administracyjnego, Warszawa 2000, s. 25-26, tenże (w:) Postępowanie administracyjne w Europie, Kraków 2005, s. 107.

Sąd w składzie orzekającym w pełni akceptuje przy tym stanowisko judykatury, że postępowanie administracyjne przed organami szkoły wyższej, dotyczące indywidualnych spraw studentów i doktorantów, ma charakter uproszczony, to jednakże zwraca uwagę, że znawcy przedmiotu podnoszą, że owe uproszczenie wyróżniają określone cechy – jak: niezbyt rozbudowana regulacja prawna, założona w przepisach szybkość działania organu administracji publicznej przy ograniczonym formalizmie czynności oraz szeroka dostępność tego postępowania dla różnych podmiotów – por. J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2014, s. 725. Zatem uproszczenie nie może wpływać na prawa jednostki zagwarantowane ustawą, jak merytoryczne rozpoznanie jej sprawy.

Organy szkoły wyższej w ramach prowadzonych postępowań realizując zasadę szybkości i prostoty postępowania, zawartą w art. 12 § 1 i § 2 Kpa zobowiązane są do stosowania tych regulacji i instytucji prawnych z kodeksu postępowania administracyjnego, które wskazują na uproszczony charakter podejmowanych czynności i ich uzewnętrzniania, w prawem przewidzianej formie.

Zagwarantowana przez Ustrojodawcę w art. 70 ust. 5 Konstytucji RP ustanowiona w nim autonomia Uczelni nie jest jednak niczym nieograniczona. Granice jej wyznacza prawo.

Rację ma zatem strona skarżąca, że organy Uczelni niewłaściwe zastosowały regulacje unormowane w kodeksie postępowania administracyjnego w załatwieniu jej wniosku, zwłaszcza uruchomionego przez nią trybu odwoławczego. Mocą art. 207 ust. 1 u.p.sz.w. do decyzji podjętych przez organy uczelni (...) w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Z kolei z ust. 2 tego przepisu wynika, że decyzje wydawane przez rektora w pierwszej instancji są ostateczne. W takim przypadku stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Przytoczone regulacje prawne nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że postępowanie w sprawie przyznania stypendium dla najlepszych doktorantów winno być prowadzone z uwzględnieniem przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Odpowiednie stosowanie przepisów postępowania administracyjnego, o którym stanowi w art. 207 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, polega na zachowaniu minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony przy uwzględnieniu specyfiki działania i organizacji szkoły wyższej. Przy czym nakaz ten należy rozumieć tak, że wszystkie gwarancje, jakie przysługują adresatowi decyzji administracyjnej na podstawie przepisów Kpa, winny mieć zastosowanie także do adresata decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, chyba że szczególne cechy sprawy wprost to uniemożliwiają - zob. wyrok NSA z dnia 13 października 2011 r., sygn. akt I OSK 1304/11.

Nadto podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie i literaturze przedmiotu podnosi się, że w indywidualnych sprawach studentów oraz doktorantów dominuje szerokie rozumienie odpowiedniego stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Wiele w tym względzie wniosło stanowisko TK, który w wyroku z 8 listopada 2000 r., SK 18/99, OTK 2000, nr 7, poz. 258 uznał, że "nakaz odpowiedniego stosowania Kpa należy rozumieć w ten sposób, że wszystkie gwarancje, jakie przysługują adresatowi decyzji administracyjnej na podstawie Kpa, winny mieć także zastosowanie do adresata «decyzji» rektora, chyba że szczególne cechy sprawy wprost to uniemożliwiają" (zob. także: P. Dańczak, Decyzja administracyjna w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, Warszawa 2015, s. 58 i in., oraz wskazane tam piśmiennictwo i przywołane orzeczenia). Odpowiednie stosowanie kodeksu postępowania administracyjnego w indywidualnych sprawach wynikających z przepisów ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym służy zapewnieniu właściwej procedury niezbędnej do załatwienia sprawy i zachowania uprawnień strony, przy jednoczesnym uwzględnieniu specyfiki szkoły wyższej. Konsekwencją tego poglądu stało się przyjęcie, że szczególny charakter postępowania przed organami szkoły wyższej przesądza jedynie o możliwości dokonywania tylko nieznacznych odstępstw od uregulowań zawartych w kodeksie postępowania administracyjnego, a związanych ze stosowania trybu i zasad postępowania wynikających z przepisów ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym - zob. wyrok NSA z dnia 6 września 2007 r., sygn. akt I OSK 909/07.

I jakkolwiek nie wdając się w kwestie merytorycznej treści wniosku złożonego z wystarczającą dokumentacją czy też możliwego do uzupełnienia na etapie odwoławczym - jak w przedmiotowej sprawie, i tym samym jego znaczeniu materialnym - Sąd stwierdza, że organ wydając zaskarżone rozstrzygniecie nie podporządkował go procedurze uregulowanej w Kpa. Uwaga ta jawi się jako kluczowa albowiem ustawodawca wyznaczył tak formę jak i tryb w jakiej organ zobowiązany jest załatwić merytorycznie sprawę strony. W tym zakresie organ po dokonaniu oceny formalnej wniosku winien dokonać jego oceny pod względem merytorycznym i wydać rozstrzygniecie odpowiadające prawu. Tym samym zainicjowana przez stronę sprawa administracyjna została przez organ rozstrzygnięta na podstawie przepisów prawa materialnego wyrażonych w ustawie – Prawo o szkolnictwie wyższym.

Skoro zatem ustawodawca mocą art. 207 u.p.sz.w. zadecydował o wyposażeniu organów uczelni w kompetencje do decydowania o przyznaniu stypendium w trybie poddanym rygorom Kpa, toteż wskazania wymaga, że oceniając zatem wyłącznie pod takim kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że jest ona obarczoną wadą, wynikającą z naruszenia zasad i przepisów postępowania, skutkującą koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Otóż z art. 60 ust. 6 powołanej ustawy wynika, że rektor jest jednoosobowym organem uczelni i podejmuje decyzje we wszystkich sprawach uczelni, co wynika z art. 66 ust. 2 tej ustawy. Zgodnie natomiast z regulacją zawartą w art. 207 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym decyzje wydawane przez rektora w pierwszej instancji są ostateczne. W takim przypadku stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 Kpa , co oznacza , że od decyzji rektora przysługuje stronie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stosownie do art. 127 § 3 Kpa do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, które to z kolei w art. 140 Kpa odsyłają w sprawach nieuregulowanych do odpowiedniego stosowania przepisów o postępowaniu przed organami pierwszej instancji.

Tym samym organy uczelni muszą przy wydawaniu decyzji (postanowień) w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów stosować odpowiednio przepisy Kpa. Związanie tymi przepisami są zatem również przy powierzeniu kontroli instancyjnej rozstrzygnięć wydanych w tym postępowaniu temu samemu organowi w ramach postępowania wywołanego wnioskiem o ponowne rozstrzygnięcie sprawy (art. 127 § 3 Kpa w zw. z art. 207 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym). W takim stanie faktycznym i prawnym sprawy rozstrzygnięcie Sądu musiało dotyczyć, jak wskazano na wstępie rozważań prawnych, zachowania przez organ administracji obowiązującej procedury administracyjnej w toku rozpoznawania wniosku skarżącego w obu trybach instancyjnych.

Zgodnie z art. 7 Kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przytoczony wyżej przepis ustanawia zasadę prawdy obiektywnej, która stanowi naczelną zasadę Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z tą zasadą, organ administracji publicznej zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zawarta w art. 7 Kpa zasada prawdy obiektywnej (materialnej), wyrażona również w innych przepisach Kodeksu, m.in. w art. 6, art. 10, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kpa ma fundamentalne znaczenie dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, ponieważ na podstawie ustalonego stanu faktycznego sprawy organ administracyjny dokonuje jego subsumcji pod stosowną normę prawną. W ten sposób organ przesądza o powstaniu określonego obowiązku bądź prawa, a więc skutków prawnych, które dotyczyć będą wyłącznie faktów uznanych przez organ. Ponadto art. 77 § 1 Kpa nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego obejmującego wszystkie jego części składowe, wszystkie środki dowodowe. Pominięcie zatem, czy też zlekceważenie jakiegokolwiek dowodu, czy jego oceny skutkuje wadliwością podjętej decyzji administracyjnej. Oznacza to, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy i podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania zgodnej z prawem decyzji.

Jednocześnie podkreślenia wymaga, że poddanie postępowania o przyznanie stypendium rygorom procedury administracyjnej uregulowanej w kodeksie postępowania administracyjnego nakłada na organ obowiązek badania przesłanek pozytywnych i negatywnych do mających wpływ na jego kompetencje do władczego ukształtowania woli strony. Organ rozpatrujący sprawę w wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany jest zatem do stosowania przepisów wspólnych wszystkim trybom, oraz postępowaniu w warunkach uregulowanych w Dziale I Kodeksu postępowania administracyjnego, zatytułowanym "Przepisy ogólne". Mocą 24 § 1 pkt 5 Kpa znajdującego się w tym dziale - pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. W tym miejscu wskazać należy, że takie brzmienie cytowany przepis uzyskał z dniem 11 kwietnia 2011 r. w wyniku nowelizacji wprowadzonej na podstawie art. 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2011, Nr 6, poz. 18 ze zm.). W uzasadnieniu projektu powołanej wyżej ustawy wskazano, że "celem tej nowelizacji jest wyłączenie pracowników, którzy brali udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, zarówno pracowników organu I instancji, jak również pracowników ministerstw i urzędów centralnych, którzy przygotowują i podpisują decyzje ministrów i kierowników urzędów centralnych wydawanych na skutek rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy". Wymaga też podkreślenia, że zasada wyłączenia pracownika od udziału w sprawie w wyższej instancji stanowi dla strony gwarancję procesową bezstronnego, dwukrotnego rozpoznania sprawy, zgodnie z ogólną zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, sformułowaną w art. 15 Kpa. Realizacja tej zasady ma na celu zapewnić, że nikt nie będzie sędzią we własnej sprawie, gdyż z wydanym poprzednio rozstrzygnięciem zwykle się identyfikuje przy jego ponownej ocenie. Regulacja ta służy stworzeniu warunków przyczyniających się do wyeliminowania wszelkich wątpliwości co do bezstronności organu administracji publicznej. Nie ulega wątpliwości, że przepisy regulujące wyłączenie pracownika organu administracji od ponownego rozpatrzenia tej samej sprawy pełnią funkcję gwarancji bezstronności i obiektywizmu przy rozpatrywaniu sprawy, a także służą zwiększeniu zaufania do organów administracji. Pracownik organu administracji biorący już wcześniej udział w czynnościach postępowania administracyjnego, przy ponownym rozpatrywaniu sprawy mógłby być determinowany wcześniej już zajętym stanowiskiem, ma on już bowiem określony pogląd na stan faktyczny sprawy i sposób rozstrzygnięcia tej sprawy. W sytuacji więc gdy ten sam pracownik organu ponownie rozpatruje tą samą sprawę, mogą pojawić się uzasadnione wątpliwości co do bezstronności tego pracownika.

W tym miejscu zasygnalizować jedynie należy, że zagadnienie dotyczące stosowania art. 24 § 1 pkt 5 Kpa uprzednio wywoływało rozbieżności w orzecznictwie sądowo-administracyjnym. Na tym tle wypowiedział się: Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GSP 2/06, uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lutego 2013 r. sygn. akt II GPS 4/12 oraz Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt P 57/07, a także Naczelny Sąd Administracyjny w składzie 7 sędziów w wyroku z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt II OPS 2/09 (ONSAiWSA 2009, nr 4, poz. 60). Według powołanej wyżej pierwszej uchwały, przepisy o wyłączeniu pracownika powinny mieć zastosowanie do członka samorządowego kolegium odwoławczego, jak również do osoby piastującej funkcję organu, gdyż w sytuacji, gdy dochodzi do ponownego rozpatrzenia wniosku przez ten sam organ, trzeba bezwzględnie oceniać, czy jest możliwe zastosowanie przesłanki wyłączenia pracownika. Jednocześnie w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 13/09 przyjęto, że przepis art. 24 § 1 pkt 5 Kpa nie ma zastosowania do osoby piastującej funkcję ministra w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 Kpa w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 Kpa. Z uchwały tej wynika explicite, że osoba której nie dotyczy zakaz ponownego rozpatrzenia sprawy przez tą samą osobę jest wyłącznie piastun funkcji ministra (przy czym podgląd wyrażony w tej uchwale ma zastosowanie również do innych jednoosobowych organów administracji). Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 6 grudnia 2011 r. sygn. akt SK 3/11 rozstrzygnął wątpliwości co do wykładni przepisów w tym zakresie i orzekł, że art. 127 § 3 w związku z art. 24 § 1 pkt 5 Kpa w zakresie, w jakim nie wyłącza osoby piastującej funkcję monokratycznego organu centralnej administracji rządowej od udziału w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdy osoba ta wydała zaskarżoną decyzję, jest zgodny z art. 78 w zw. z art. 2 oraz w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Kwestia możliwości wyłączenia pracownika organu monokratycznego, na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 Kpa, była również - jak podownao powyżej - przedmiotem rozważań składu powiększonego Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lutego 2013 r. sygn. akt II GPS 4/12 (ONSAiWSA 2013, nr 4, poz. 458) stwierdził , że "artykuł 24 § 1 pkt 5 Kpa w brzmieniu obowiązującym przed jego zmianą dokonaną przepisem art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r., Nr 6, poz. 18 ze zm.) miał zastosowanie do pracownika organu jednoosobowego w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem, o którym mowa w art. 127 § 3 tego Kodeksu". W uzasadnieniu tej uchwały podkreślono, że instytucja wyłączenia pracownika od rozpoznania sprawy powinna być rozważana jako gwarancja prawidłowej realizacji konstytucyjnego prawa do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji RP). Służy więc realizacji konstytucyjnych standardów sprawiedliwości proceduralnej, znajdujących podstawy prawne w art. 2 Konstytucji RP. Potrzeba ochrony wartości konstytucyjnych w postępowaniu administracyjnym jest bezwarunkowa i nie może być uzależniona od modelu postępowania administracyjnego. Każde postępowanie powinno dawać gwarancje bezstronnego i rzetelnego, ponownego rozpatrzenia sprawy. Powinny zatem istnieć możliwości wyłączenia pracownika, który brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji.

Wprawdzie wskazana wyżej uchwała wprost odnosi się do stanu prawnego obowiązującego przed 11 kwietnia 2011 r., to stanowisko w niej zawarte znajduje również zastosowanie w kontrolowanej sprawie. Zmiana w treści przepisu art. 24 § 1 pkt 5 Kpa, która weszła w życie 11 kwietnia 2011 r., polegająca na usunięciu zwrotu "w niższej instancji" sprawia, że waga argumentów podniesionych przez Naczelny Sąd Administracyjny w powołanej uchwale przemawia za potrzebą ich uwzględnienia. We wspomnianej wyżej uchwale wiele uwagi poświęcono wykazaniu, że art. 24 § 1 pkt 5 Kpa ma także zastosowanie w przypadku dwukrotnego rozpoznawania sprawy przez ten sam organ. W związku z wprowadzeniem omawianej zmiany w art. 24 § 1 pkt 5 Kpa tym bardziej należało opowiedzieć się za potrzebą stosowania powołanego przepisu w przypadku rozpatrywania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Konkludując tę część rozważań stwierdzić należy, że w związku z odesłaniem w art. 207 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym do odpowiedniego stosowania art. 127 § 3 Kpa zasada, o której powyżej, znajduje zastosowanie również przy ponownym rozpatrywaniu spraw przez rektora, jak również pracowników działających z jego upoważnienia. Oznacza to, że w sytuacji, gdy decyzja w sprawie odmowy przyznania stypendium nie jest wydawana osobiście przez rektora czyli osobę piastującą funkcję organu (piastuna organu), lecz przez upoważnione przez niego osoby - jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie, przy ponownym rozpoznaniu sprawy zastosowanie będzie miało wyłączenie, o którym mowa w art. 24 § 1 pkt 5 Kpa. Przepis art. 24 § 1 Kpa określający ustawowe przyczyny wyłączenia pracownika ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a ustawodawca poza przypadkiem wskazanym w 24 § 4 Kpa nie przewiduje w tym zakresie żadnych wyjątków.

W badanej sprawie pozostaje poza sporem, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja pierwszoinstancyjna wydane zostały przez działającego w imieniu rektora - na podstawie upoważnienia - Prodziekana ds. Studenckich i Kształcenia dr hab. prof. [...] T. S. Prodziekan nie będący piastunem organu, lecz pracownikiem organu podlegał na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 Kpa wyłączeniu od rozpoznania sprawy, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Niedopuszczalne było zatem wydanie zaskarżonej decyzji przez pracownika organu administracji, który wydał decyzję rozpatrując sprawę w pierwszej instancji.

Podkreślić w tym miejscu ponownie należy, że tylko Rektor Uniwersytetu [...]jako piastun funkcji organu nie podlega wyłączeniu przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, gdyż - o czym także powyżej - art. 24 § 1 pkt 5 Kpa nie dotyczy osób piastujących funkcję organu administracji publicznej (por. uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 13/09, ONSAiWSA 2010, nr 5, poz. 82).

Innymi słowy, gdyby w realiach rozpoznawanej sprawy decyzje w pierwszej i drugiej instancji wydane zostały przez Rektora, to art. 24 § 1 pkt 5 Kpa nie miałby zastosowania. Tymczasem w przedmiotowej sprawie dwukrotnie rozpoznał sprawę wydał decyzje Prodziekan ds. Studenckich i Kształcenia dr hab. prof. [...] T. S.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, uregulowanie to ma na celu uniknięcie sytuacji, w której dana osoba, działając z upoważnienia piastuna funkcji organu, dwukrotnie bierze udział w wydaniu rozstrzygnięcia. Pracownik, który raz już uczestniczył w czynnościach procesowych, ma przez to ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy, co z kolei - o czym była już mowa na wstępie - może budzić uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności i obiektywizmu, por. wyrok: WSA we Wrocławiu z 18 lipca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 160/17, WSA w Warszawie z 12 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 1600/12, NSA z 10 września 2013 r., sygn. akt I OSK 1377/13.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 3 Kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, art. 25 i art. 27 Kpa. Tym samym stwierdzenie powyższego stanowi - zgodnie z art. 145 § 1 pkt 3 Kpa - podstawę do wznowienia postępowania, stanowiącą samodzielną przesłankę do uchylenia decyzji administracyjnej. Stosownie zaś do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) Ppsa sąd administracyjny uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że w razie wystąpienia jednej z podstaw wznowienia, określonych w przepisach Kpa, sąd administracyjny jest zobligowany do wydania rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) Ppsa, bez względu na to, czy naruszenie to miało, czy też nie miało wpływu na wynik sprawy.

Z taką sytuacją mamy do czynienia w kontrolowanej sprawie, a w konsekwencji zaistniała podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) Ppsa.

Na marginesie Sąd zwraca uwagę, że z art. 107 § 3 Kpa - stosowanego wprost na podstawie art. 207 ust.1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym - wynika, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że uzasadnienie decyzji, stanowiące jej obowiązkowy składnik, jest wyrazem prawidłowego przeprowadzenia przez organ procesu rozpoznawczego i dedukcyjnego w zakresie niezbędnym dla rozstrzygnięcia sprawy. Uzasadnienie stanowi integralną część decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną jej część. Z tego względu, motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać tok rozumowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia oraz zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwianiu sprawy (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 27 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Op 8/12, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 30 października 2013 r., sygn. akt II SA/Po 311/13,). Niezrealizowanie dyspozycji art. 107 § 3 Kpa i brak właściwego uzasadnienia decyzji narusza zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd zaskarżonej decyzji.

Jednocześnie Sąd wskazuje, że mocą art. 200 Ppsa w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Wniosek taki - na podstawie art. 157 § 1 Ppsa - strona może w ciągu czternastu dni od doręczenia wyroku z urzędu - a gdy wyroku nie doręcza się stronie od dnia ogłoszenia - zgłosić wniosek o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o całości skargi albo nie zamieścił w wyroku dodatkowego orzeczenia, które według przepisów ustawy powinien był zamieścić z urzędu. Mocą art. 157 § 1a Ppsa wniosek powyższy, o którym mowa w § 1, zgłoszony po upływie terminu, podlega odrzuceniu. Tym samym - podsumowując - Sąd poucza Stronę, że wobec ziszczenia się przesłanki doręczenia jej uzasadnienia wyroku z urzędu może w ciągu czternastu dni od doręczenia jej wyroku zgłosić wniosek o zwrot kosztów. Wniosek o uzupełnienie wyroku co do zwrotu kosztów sąd może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym - art. 157 § 2 Ppsa § 3. Natomiast mocą art. 157 § 3 Ppsa orzeczenie uzupełniające wyrok zapada w formie wyroku, chyba że uzupełnienie dotyczy wyłącznie kosztów.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji.