Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 293/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-06-13 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Zwolniono od kosztów sądowych w części
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 1 i 2,  art. 258 par. 1 i  par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.K. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie renty strukturalnej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającą kwotę 50 zł (pięćdziesiąt złotych), 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie.


UZASADNIENIE

Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, K.K. nadał do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. W treści tego formularza oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką, zamieszkują - na zasadzie służebności mieszkania - w domu stanowiącym własność córki i posiadają 14-letni samochód osobowy marki [...]. Nie posiadają natomiast żadnych zasobów pieniężnych ani innego majątku.

Miesięczny dochód przypadający na dwuosobowe gospodarstwo domowe wnioskodawcy zadeklarowany został w kwocie 2.959,87 zł, na którą składają się emerytury pobierane przez niego (853,00 zł) oraz przez jego żonę (2.106,87 zł). Równocześnie skarżący wywiódł, że wydatki ponoszone na utrzymanie, "codzienną egzystencję" oraz na spłatę pożyczki z kasy zapomogowo-pożyczkowej pochłaniają prawie całą kwotę wspomnianych dochodów.

Następnie, odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (zarządzenie z dnia 13 maja 2017 r.), K.K. sprecyzował, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata oraz wyjaśnił, że aktualnie otrzymuje jedynie świadczenie z ZUS, z kolei rentę strukturalną pobierał tylko do roku 2015. Równocześnie wnioskujący przedstawił między innymi decyzje ustalające wysokość emerytur pobieranych przez niego i małżonkę (kwoty netto odpowiednio 854,00 zł i 2.108,87 zł), akt notarialny, na mocy którego ustanowiona została na jego rzecz służebność nieodpłatnego mieszkania oraz dokumenty potwierdzające ponoszone koszty utrzymania. Nadesłał także pismo procesowe datowane na 28 maja 2017 r., w którym oświadczył, iż w zajmowanym przezeń domu zamieszkuje również jego syn wraz ze swą rodziną, jednak stanowią oni odrębne gospodarstwo domowe, a wydatkami na opał, prąd i wodę dzieli się z nimi po połowie.

Rozpoznając wniosek zważono, co następuje.

Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.

Odnosząc się do wniosku K.K. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 § 2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawcy doprowadziła do konkluzji, że wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy został przezeń zachowany, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.

Z oświadczeń skarżącego wynika bowiem, że nie posiada on żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku. Jest przy tym osobą w podeszłym wieku (70 lat), sam osiąga niski dochód (netto 854 zł miesięcznie), a równocześnie trzeba mieć w polu widzenia, iż jest równocześnie obowiązany do uiszczenia wpisu od skargi nie tylko w zakresie sprawy niniejszej lecz także w trzech innych zawisłych przed tutejszym Sądem sprawach (sygn. akt IV SA/Gl 294/17, IV SA/Gl 295/17 i IV SA/Gl 296/17), zaś niezwłoczne wygenerowanie środków na pokrycie wszystkich tych opłat w pełnej wysokości mogłoby być dla niego trudne oraz narazić jego i żonę na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu.

Zdaniem rozpoznającego wniosek, okoliczności sprawy nie uzasadniają jednak całkowitego uwzględnienia zgłoszonego żądania. Sytuacja materialna, w jakiej znajduje się wnioskujący nie jest bowiem tak trudna, aby uznać, iż spełnia on kryterium od którego ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

W tym miejscu przyjdzie podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Oznacza to, że prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane wyłącznie wtedy, gdy wnioskodawca, pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie jakichkolwiek przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem.

W ocenie rozpoznającego wniosek, skarżący do osób takich nie należy. Trzeba bowiem podkreślić, że o faktycznej sytuacji majątkowej oraz o możliwościach płatniczych strony decyduje nie tylko wysokość jej własnego dochodu, lecz przede wszystkim rozmiar dochodów ogółem przypadających na jej gospodarstwo domowe. Tymczasem tak skarżący jak i jego małżonka uzyskują stałe dochody z tytułu emerytur, których suma netto wynosi prawie 3 tysiące zł, co umożliwia wygenerowanie środków wystarczających na przynajmniej częściową partycypację w kosztach niniejszego postępowania. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że wnioskodawca nie podnosił, aby w przypadku jego i małżonki zachodziły okoliczności mogące świadczyć o wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej (jak np. niepełnosprawność w stopniu znacznym, ciężka obłożna choroba, straty poniesione w wyniku katastrofy lub klęski żywiołowej itp.), czy też, aby miał ponosić ponadprzeciętne koszty koniecznego utrzymania.

Jak wynika z nadesłanych w toku postępowania dokumentów źródłowych, suma obciążających jego gospodarstwo domowe, udokumentowanych i niezbędnych kosztów wynosi bowiem miesięcznie 616,46 zł, na co składa się opał, w kwocie 93,85 zł (skarżący przedstawił fakturę za zakup węgla opiewającą na kwotę 2.252,31 zł, którą podzielono na 12 miesięcy, uzyskując 187,69 zł, przy czym przyjęto połowę tej kwoty, gdyż wnioskodawca oświadczył, że ponosi przedmiotowy koszt po połowie z synem), opłata za wywóz śmieci: 82 zł, opłata za telewizję: 49,90 zł, opłata za telefon 122,05 zł, opłata za energię elektryczną: 193,69 zł (należność za 2 miesiące wynosząca 774,75 zł, a zatem na miesiąc przypada 387,38 zł, co także podzielono na pół, gdyż i ten koszt skarżący uiszcza po połowie z synem), opłata za wodę 34,97 zł (należność za 2 miesiące wynosząca 139,89 zł, a zatem na miesiąc przypada 69,95 zł, z czego również przyjęto 1/2, bowiem i tu skarżący dzieli się z synem po połowie) oraz składka ubezpieczeniowa: 40 zł (należność za 3 miesiące wynosząca 120 zł).

W wyliczeniu tym nie uwzględniono udokumentowanego przez wnioskodawcę wydatku na zakup pomocy naukowych, gdyż takowy nie stanowi koniecznego, podstawowego kosztu utrzymania Nie uwzględniono również spłaty pożyczki zaciągniętej w kasie zapomogowo-pożyczkowej, jako że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa, zaspokajanie zobowiązań prywatnoprawnych (do których należą zaciągnięte pożyczki) nie może wyprzedzać regulowania opłat w postępowaniu sądowoadministracyjnym mających charakter danin publicznoprawnych. Zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych opłat może być bowiem stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 - dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). W konsekwencji, ewentualne preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego (por. między innymi: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 września 2013 r., sygn. akt I GZ 442/13 i z dnia 24 maja 2011 r., sygn. akt II FZ 211/11 oraz postanowienia Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Rzeszowie, z dnia 25 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 842/10 i w Opolu, z dnia 6 maja 2005 r., sygn. akt I SA/Op 72/05 - wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA).

Mając na uwadze powyższe przyjdzie stwierdzić, że różnica pomiędzy dochodem gospodarstwa domowego wnioskodawcy (2.962,87 zł) a sumą koniecznych, podstawowych i udokumentowanych przezeń kosztów utrzymania (616,46 zł) wynosi 2.346,41 zł. Nawet więc uwzględniwszy, że kwotę tą należy jeszcze pomniejszyć o wydatki na zakup leków (deklarowana miesięczna kwota 100 zł) oraz o koszty, jakie wiążą się zazwyczaj z niezbędnym wyżywieniem i zakupem koniecznych środków czystości dla dwóch osób, nie budzi wątpliwości, że umożliwia ona skarżącemu częściowe opłacenie wpisów we wszystkich czterech sprawach, w których ubiega się on aktualnie o prawo pomocy, w kwocie ogółem 200 zł (4 * 50 zł), a także na sukcesywne dokonywanie oszczędności umożliwiających pokrycie w takiej wysokości ewentualnych przyszłych opłat sądowych oraz opłacenie adwokata - o ile udział takiego pełnomocnika w sprawie uzna on za niezbędny, bez uszczerbku w niezbędnych potrzebach jego i żony.

Zważywszy wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 przywołanej ustawy.