Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 948/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 77, art. 80, art. 107 par. 1 i par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 3 pkt 21 lit. c), art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a), art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 43, art. 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
article: art. 103 ust. 3, art. 134 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2022 poz 504
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 28 lutego 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska, Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw (spr.), Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Protokolant Starszy asystent sędziego Jarosław Moraczewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2024 roku sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 28 sierpnia 2023 roku znak: KO.4111.365.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi decyzją z dnia 28 sierpnia 2023 r., znak: KO.4111.365.2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach (dalej także: Kolegium, organ II instancji, organ odwoławczy), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) (dalej: k.p.a.) i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) (dalej: u.ś.r.) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy B. (dalej także: organ I instancji) z dnia 29 maja 2023 r., znak: SP.5211.13.2023 – ODM., odmawiającą przyznania M.P. (dalej także: wnioskodawczyni, odwołująca, skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką M.N..

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:

Wnioskiem z dnia 21 kwietnia 2023 r. M.P. zwróciła się do Wójta Gminy B. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad swoją matką M.N.. Zgodnie z załączonym do wniosku wypisem z treści orzeczenia lekarza rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddziału Regionalnego w P. z dnia [...] kwietnia 2007 r. M.N. jest trwale całkowicie niezdolna do pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 28 lutego 2007 r. i również od tego dnia jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Matka wnioskodawczyni miała czworo dzieci, jednak dwoje z nich nie żyje, a najstarsza córka zamieszkuje w innej miejscowości. Ponadto sama choruje na nowotwór, wobec czego nie może sprawować opieki nad matką. Najmłodsza córka M.N. - M.P. zamieszkuje wraz z matką i zajmuje się nią od kilkunastu lat. M.P. legitymuje się przy tym orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] listopada 2021 r. o uznaniu za częściowo niezdolną do pracy do dnia 30 listopada 2024 r. Wnioskodawczyni przysługuje z tego tytułu prawo do renty w wysokości 1.253,73 zł miesięcznie, zaś od 1 marca 2022 r. w kwocie 1.341,49 zł

(75 % renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy). W pisemnym oświadczeniu

z dnia 10 maja 2023 r. M.P. wskazała, iż nie zrezygnowała z renty, nie zawiesiła również prawa do tego świadczenia z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. w sprawie o sygn. SK 2/17, w którym to wyroku uznano art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. za niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim pozbawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby z ustaloną rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

W dniu 24 kwietnia 2023 r. pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy, z którego wynika, iż wnioskodawczyni jest osobą w wieku aktywności zawodowej, jednak od wielu lat nie podejmuje zatrudnienia – w 2001 r. nabyła uprawnienia do pobierania renty chorobowej. W momencie ubiegania się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie zrezygnowała z ww. uprawnienia. Wnioskodawczyni zamieszkuje z matką od 2018 roku, zaś od 2019 roku M.N. wymaga całkowitego wsparcia osoby drugiej z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia. Matka wnioskodawczyni cierpi na zwyrodnienie kręgosłupa, wielopoziomową dyskopatię, chorobę stawów kolanowych, niedokrwienność serca, stan po zabiegu implantacji stentu, nadciśnienie tętnicze, zakrzepicę żył głębokich kończyn dolnych, cukrzycę typu II, przewlekłą chorobę nerek, niedoczynność tarczycy, otyłość. Wnioskodawczyni przedstawiła godzinowy rozkład czynności, związanych z opieką nad matką.

Pismem z dnia 10 maja 2023 r. organ I instancji zawiadomił wnioskodawczynię o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, w terminie 7 dni od dnia doręczenia powyższego pisma, wskazując, że nie zostały wykazane przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. M.P.

nie skorzystała jednak z tej możliwości.

Decyzją z dnia 29 maja 2023 r. Wójt Gminy B. odmówił M.P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką M.N.. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ I instancji wskazał, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. uzależnia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku, w którym powstała niepełnosprawność u osoby, wymagającej opieki. Wprawdzie treść art. 17 ust. 1b pkt 2a -2d u.ś.r. została uchylona w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, z dniem 23 października 2014 r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U. poz. 1443). Jednakże brzmienie przepisów u.ś.r. umożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad osobą, której niepełnosprawność powstała powyżej 18 roku życia lub po ukończeniu nauki w szkole lub w szkole wyższej po ukończeniu 25 roku życia nie została zmieniona przez ustawodawcę. Wnioskodawczyni nie spełnia więc przesłanki określonej w powyższym przepisie ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, ponieważ niepełnosprawność M.N. została określona przez lekarza orzecznika KRUS i datuje się na 28 lutego 2007 r., a więc 70 rok życia osoby wymagającej opieki.

Organ I instancji zauważył również, że wprawdzie w niniejszej sprawie zaszły okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny wnioskodawczyni względem jej matki przed obowiązkiem alimentacyjnym jej rodziców a następnie męża. Ponadto niewątpliwie wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad matką oraz nie podejmuje zatrudnienia, a także innej pracy zarobkowej z uwagi na sprawowanie opieki. Jednak M.P. nie spełnia również przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., bowiem posiada ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M.P.,

jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach nie znalazło podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia organu I instancji i decyzją z dnia 28 sierpnia 2023 r. utrzymało je w mocy. W swoich rozważaniach organ II instancji podkreślił, że w świetle przepisów u.ś.r. nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia warunków, wiążących się zarówno z osobą ubiegającą się o świadczenie, jak i z osobą wymagającą opieki oraz innymi członkami rodzin tych osób. Warunkiem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest łączne wystąpienie pozytywnych przesłanek określonych w art. 17 u.ś.r. (sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną i niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania tej opieki) przy jednoczesnym braku którejkolwiek z przesłanek negatywnych określonych przez ustawodawcę w tym przepisie.

Kolegium stwierdziło, że organ I instancji dwukrotnie, tj. pismem z dnia 25 kwietnia 2023 r. oraz z dnia 10 maja 2023 r. poinformował wnioskodawczynię o braku możliwości przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na wypłatę renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. M.P. w dniu 10 maja 2023 r. złożyła oświadczenie, że nie zrezygnowała, a także nie zawiesiła prawa do renty jaką otrzymuje, powołując się w tej kwestii na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17. Stwierdziła, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne nie musi rezygnować ani zawieszać prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Jak wynika z powyższego, M.P. dokonała wyboru świadczenia, które chce otrzymywać.

Odnosząc się jednak do powołanej przez organ I instancji podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w kwestii niespełnienia przesłanki związanej z wiekiem osoby wymagającej opieki, Kolegium odniosło się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Trybunał Konstytucyjny uznał przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Jak stanowi art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, natomiast zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji orzeczenia Trybunału wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Wyrok K 38/13 został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443, a ponieważ Trybunał nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zatem wszedł w życie z dniem ogłoszenia. W początkowym okresie funkcjonowania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego przeważało stanowisko według którego skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Takie stanowisko wynikało głównie z uzasadnienia wyroku, w którym Trybunał Konstytucyjny wskazał, że wykonanie wyroku wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Trybunał nie przesądził przy tym, jaki model ustalenia świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć, gdyż ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody. Brak odpowiednich uregulowań ustawodawczych spowodował zmianę linii orzeczniczej sądów administracyjnych i choć wydane wyroki wiążą w konkretnej sprawie, to jednak jest to ugruntowane stanowisko, które należy zaakceptować, gdyż w innym przypadku dochodziłoby do nieuzasadnionego przedłużania postępowania w sprawie. Obecnie dominuje stanowisko według którego art. 17 ust. 1b u.ś.r. utracił przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż określono w tym przepisie, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Podnosi się przy tym, że nie jest także prawnie istotne powoływanie się na fragment uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego dotyczący skutków wejścia w życie tego wyroku. Sądy wskazują, że stwierdzenie niekonstytucyjności części przepisu w wyroku zakresowym wywołuje domniemanie niekonstytucyjności tej zakwestionowanej części, a skoro sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dokonanej oceny zgodności z Konstytucją, to znaczy, że nie mogą uchylić się od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia, ponieważ uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia. Uwzględniając przedstawione orzecznictwo sądowe, Kolegium wskazało, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, którego niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18. roku życia lub po ukończeniu 25. roku życia.

Odnosząc się zaś do argumentacji organu I instancji, dotyczącej pobierania przez skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, organ odwoławczy przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17. W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawującą opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z uwagi na powyższe art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. utracił z dniem 9 stycznia 2020 r. moc w tym zakresie, pozostając w mocy w pozostałej części. Trybunał Konstytucyjny przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Trybunał wskazał, że sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Trybunał uznał, że zakwestionowany przepis jest wadliwy nie z uwagi na fakt, że osoba pobierająca rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy powinna pobierać oba świadczenia - rentę i świadczenie pielęgnacyjne, lecz że osoba taka nie powinna być pozbawiona prawa do uzyskania świadczenia w wyższej wysokości, zaznaczając przy tym brak możliwości rozwiązania problemu przez wypłatę uprawnionemu świadczenia uzupełniającego. W orzecznictwie wskazano, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie powoduje skutku w postaci możliwości pobierania dwóch świadczeń jednocześnie z różnych systemów - ubezpieczenia społecznego oraz pomocy społecznej.

Kolegium stwierdziło, że niezależnie od treści powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest wyłączone z uwagi na normę art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. jedynie w sytuacji, gdy osoba, której przysługuje przewidziane w niej świadczenie (każde świadczenie, nie tylko renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy) nie zrezygnuje z jego pobierania. Początkowo w wyrokach sądów administracyjnych wyrażano stanowisko, zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do renty lub emerytury nie w całości, ale do wysokości pobieranego świadczenia. Zatem zgodnie z tym stanowiskiem osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w powyższym przepisie, należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym. Jednak w aktualnych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny zaprezentował stanowisko, w którym nie podzielono przedstawionego wyżej sposobu rozwiązania problemu zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczenia emerytalno-rentowego. NSA uznał, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto) pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jednoznacznie określa kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę lub rentę, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (w niniejszej sprawie renty). Wybór może zrealizować przez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury/renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Dlatego też organ podkreślił, iż osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę (rentę), winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, np. poprzez rezygnację z emerytury, renty. Zawieszenie prawa do emerytury, czy renty skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty świadczenia poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty. Emerytura czy renta jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury, renty.

W ocenie Kolegium, organ I instancji, stosownie do przepisów art. 9 k.p.a. oraz art. 79a § 1 i § 2 i art. 10 § 1 k.p.a., czyniąc zadość określonym w tych przepisach obowiązkom, skierował do strony zawiadomienie, wskazując na przesłanki zależne od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Organ zacytował w zawiadomieniu treść przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., z którego jednoznacznie wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma (m.in.) ustalone prawo do renty. Jednocześnie organ wskazał sposób wyeliminowania przez stronę tej zależnej od niej negatywnej przesłanki uniemożliwiającej ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując na możliwość rezygnacji przez stronę z prawa do renty przez złożenie do organu emerytalno-rentowego w tej sprawie stosownego wniosku i przedłożenie organowi prowadzącemu postępowanie administracyjne o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wydanej przez organ emerytalno-rentowy decyzji. W dniu 10 maja 2023 r. M.P. oświadczyła, że nie zrezygnowała, a także nie zawiesiła prawa do renty jaką otrzymuje. Takie działanie strony, w ocenie Kolegium, nie daje podstaw do wydania pozytywnej decyzji w postaci ustalenia na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę na powyższą decyzję wniosła M.P., zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 roku o sygn. akt SK 2/17. Z uwagi na opisane naruszenie prawa skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu skargi M.P. przytoczyła stanowiska organów obu instancji oraz wskazała, iż jej matka jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie posiada ona orzeczenia zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, ale legitymuje się orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 23 kwietnia 2007 r., z którego wynika iż jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, co w świetle art. 3 pkt 21 lit. e u.ś.r. jest równoznaczne ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Nie budzi najmniejszych wątpliwości, że skarżąca jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W myśl przepisów prawnorodzinnych skarżąca jako dziecko jest osobą spośród osób zobowiązanych do spełniania świadczenia alimentacyjnego, która realizuje je,

a przez to jest uprawniona do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Przez sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką, skarżąca nie może poprawić swojej sytuacji majątkowej poprzez podjęcie pracy.

Skarżąca zauważyła, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/17 orzekł o tym, że: "Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". Ponadto Trybunał Konstytucyjny w pkt II sentencji swojego wyroku odroczył moment utraty mocy obowiązującej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. we wskazanym zakresie na okres sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia tego wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten (zakresowo) utracił moc obowiązującą w dniu 9 stycznia 2020 r. Wyrok zakresowy polskiego sądu konstytucyjnego polega na tym, że nie dochodzi do wyeliminowania z obrotu prawnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego, jednakże w zakresie, w jakim orzeczono jego niekonstytucyjność nie może stać się on podstawą prawną w procesie stosowania prawa. Skutkiem powyższego wyroku jest to, że w zakresie, w jakim uniemożliwia się przyznanie wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś. r. jest niezgodny z Konstytucją RP. "Prawodawca negatywny" uznał zatem, że z przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. "usunięto" przesłankę polegającą na pobieraniu świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro fakt pobierania tego konkretnego świadczenia ubezpieczeniowego jest indyferentny dla prawodawcy, nie ma żadnych przeszkód, aby przyznać wnioskodawcy świadczenie pielęgnacyjne. Do czasu unormowania skutków wynikłych z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/17, nie ma żadnych przeszkód do tego, aby skarżąca pobierała jednocześnie rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy oraz świadczenie pielęgnacyjne.

Ponadto organ I instancji nie powinien żądać od skarżącej zawieszenia prawa do pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, ponieważ nie ma żadnego związku pomiędzy pobieraniem tejże renty a wnioskowanym prawem do świadczenia pielęgnacyjnego. Oto właśnie, zdaniem skarżącej, jest skutek derogacyjnego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Mając na uwadze powyższe, skarżąca wyraziła pogląd, iż organy I i II instancji dopuściły się naruszenia wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji stanowi podstawę do uchylenia obu decyzji.

Z uwagi na powyższe, skarżąca wniosła jak w petitum skargi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach podtrzymało argumentację wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w konsekwencji wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określony jest przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) (dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną w tej sprawie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 28 sierpnia

2023 r., znak: KO.4111.365.2023, utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy B. z dnia 29 maja 2023 r., znak: SP.5211.13.2023 – ODM., odmawiającą przyznania M.P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką M.N., Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa.

Na wstępie należy jednak podkreślić, iż od dnia 1 stycznia 2024 r. nastąpiła znacząca zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429) – uchylono m.in. art. 17 ust. 1b u.ś.r., zmianie uległa również treść art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. Zgodnie jednak z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Jednakże Sąd ocenia sprawę według stanu faktycznego i prawnego z chwili wydawania decyzji przez organ II instancji. Zatem późniejsza zmiana przepisów nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia w kontrolowanej sprawie (por. wyrok WSA w Krakowie z 12 stycznia 2024 r., III SA/Kr 705/23, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA).

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania decyzji przez organ II instancji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl zaś art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organy administracji trafnie więc wskazały, iż w kontrolowanej sprawie skarżąca niewątpliwie jest osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w myśl art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Wystąpiła bowiem o przyznanie prawa do tego świadczenia z uwagi na sprawowanie opieki nad swoją niepełnosprawną matką. Bezsporne jest również to, że M.N. legitymuje się orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddziału Regionalnego w P. z dnia [...] kwietnia 2007 r., stwierdzającym iż jest trwale całkowicie niezdolna do pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 28 lutego 2007 r. i również od tego dnia jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Zgodnie natomiast z art. 3 pkt 21 lit. c u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to m.in. stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach.

Stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Organ odwoławczy słusznie uznał za błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. dokonaną przez organ I instancji. Nie uwzględniała ona bowiem skutków wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W następstwie powyższego wyroku przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie. Następuje to w chwili opublikowania orzeczenia w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. Wyrok w sprawie o sygn. K 38/13 wszedł w życie w dniu 23 października 2014 r., zaś Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie skorzystał z tej możliwości. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, zatem zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy obowiązane są uwzględnić je, wydając swoje rozstrzygnięcia po wejściu wyroku Trybunału w życie. Kolegium zatem słusznie wskazało, iż Wójt Gminy B. niezasadnie oparł swoją decyzję odmawiającą przyznania M.P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad M.N. również na treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach prawidłowo jednak utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podkreślając, iż powodem odmowy przyznania świadczenia wnioskodawczyni jest przysługujące jej prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Stosownie do treści art. 17 ust. 5 lit. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia (lit. a), lub ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (lit. b).

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest już stanowisko, zgodnie z którym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zatem pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających wymienione świadczenia w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne, powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, pomimo że opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej ze względu na sprawowaną opiekę. W rezultacie prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę czy rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (por. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2020 r., I OSK 780/20, CBOSA; por. także: wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2024 r., I OSK 2372/22, CBOSA).

Kolegium trafnie wskazało, iż wybór taki może być zrealizowany przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1251) (dalej: u.e.r.f.u.s.). W myśl tego przepisu, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do świadczenia, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty świadczenia poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.).

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, nie zmienia powyższej oceny stanowisko zajęte przez Trybunał Konstytucyjny w przywoływanym przez skarżącą wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. w sprawie o sygn. SK 2/17 (OTK-A 2019, nr 36). Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, który usuwa z systemu prawa negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w stosunku do osoby mającej ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przez co osoba taka może ubiegać się o to świadczenie. Ponieważ prawodawca pierwotnie, co do zasady wykluczył w ustawie osoby uprawnione do renty od możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, regulacja prawna nie zawiera rozwiązań odnoszących się do usuwania skutku zbiegu prawa do świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecznego, stanowiących formę redystrybucji dochodu narodowego za pośrednictwem budżetu państwa. Trybunał Konstytucyjny, jako "prawodawca negatywny" takich rozwiązań wyrokiem wprowadzić nie mógł, co nie niweczy tego, że orzeczenie o niekonstytucyjności zakresowej przepisu prowadzi do nowej sytuacji prawnej, pozbawionej kompleksowej regulacji, w szczególności odnoszącej się do warunków uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu z innym świadczeniem z zakresu szeroko rozumianego zabezpieczenia społecznego. Zostało to dostrzeżone przez TK w uzasadnieniu wyroku, stwierdzono w nim bowiem, że: "Trybunał dostrzega, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, jak ma to miejsce w przypadku skarżącej. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia". Pożądaną i optymalną reakcją na zmianę stanu prawnego wywołaną wyrokiem TK jest ingerencja ustawodawcy. Wprawdzie nastąpiła ona, jednak ze skutkiem dopiero od dnia 1 stycznia 2024 r. Do stanów faktycznych, występujących przed tą datą, brak stosownych unormowań ustawowych powoduje, że stan prawny wywołany wyrokiem podlega stosowaniu w rozpoznawanych przypadkach z uwzględnieniem kontekstu systemowego, w tym konstytucyjnego i funkcjonalnego.

Jak wskazano w wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. SK 2/17, osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może więc – a zatem jest w stanie – faktycznie pracować. Co istotne, nie istnieją również legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia. Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103-106 ustawy o FUS. Zdaniem Trybunału, "wskazane w przywołanym przepisie prawo do szczególnej pomocy musi być bowiem tak ukształtowane, aby znajdujące się w trudnej sytuacji rodziny, a do takich należy zaliczyć rodziny, których członkami są niepełnosprawne dzieci, miały możliwość otrzymywania świadczeń pielęgnacyjnych w sytuacji, kiedy to osoba sprawująca opiekę w celu jej wykonywania rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zwłaszcza, jeśli minimalne świadczenie rentowe jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne". Osoby, które pobierają świadczenia z systemu ubezpieczenia społecznego, mogą podjąć zatrudnienie, ale rezygnują z tego ze względu na sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Zasada równości, która stała za rozstrzygnięciem przyjętym w wyroku SK 2/17, powinna zatem znaleźć zastosowanie również do warunków, na jakich opiekunowie osób niepełnosprawnych uprawnieni do świadczeń z ubezpieczenia społecznego (emerytury, renty), rezygnujący z zatrudnienia, mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nakazuje ona przyjąć, że, wyrok TK nie wywołał skutku polegającego na możliwości pobierania przez osoby uprawnione zarówno świadczeń z zabezpieczenia społecznego, jak i świadczenia pielęgnacyjnego, ale warunkiem jest dokonanie wyboru i rezygnacja z dotychczas pobieranego świadczenia. Tezę taką można odnaleźć również w uzasadnieniu wyroku SK 2/17, w którym Trybunał stwierdził, że "brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, (zwłaszcza) jeżeli świadczenia tego nie pobierają" (por. wyrok NSA z 30 listopada 2023 r., I OSK 1938/22, LEX nr 3647491, CBOSA, por. także: wyrok NSA z 10 stycznia 2024 r., I OSK 4/23, LEX nr 3655427, CBOSA).

Zauważyć natomiast należy, że proponowana przez skarżącą wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. prowadziłaby do nierównego traktowania obywateli, umożliwiałaby bowiem pewnej grupie opiekunów osób niepełnosprawnych korzystanie zarówno ze świadczeń o charakterze emerytalno-rentowym jak i świadczenia pielęgnacyjnego. Tymczasem opiekunowie rezygnujący z zatrudnienia mogliby korzystać wyłącznie ze świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 30 listopada 2023 r., I OSK 1938/22, CBOSA; wyrok NSA z 6 grudnia 2023 r., I OSK 2154/22, CBOSA; wyrok NSA z 10 stycznia 2024 r., I OSK 4/23, CBOSA).

Powyższej oceny Sądu nie zmienia fakt wprowadzającego w błąd pouczenia zawartego we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (SR-5), złożonym przez skarżącą w dniu 21 kwietnia 2023 r. w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w B., znajdującym się w aktach administracyjnych sprawy, w którym stwierdzono (s. 2/4), że "Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli (art. 17 ust. 5 ustawy): 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty (nie dotyczy renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy) [...]". Chociaż powyższe pouczenie mogło skarżącą wprowadzić w błąd to jednak, jak wynika z pisma skarżącej z dnia 10 maja 2023 r. w odpowiedzi na pismo organu I instancji z dnia 25 kwietnia 2023 r., w którym organ zwracał się o informację dotyczącą rezygnacji z renty lub zawieszenia renty przez skarżącą, skarżąca posiadała wiedzę o konieczności dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Skarżąca bowiem, w piśmie z dnia 10 maja 2023 r., powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt SK 2/17) oświadczyła, że nie zrezygnowała z renty, ani też jej nie zawiesiła, stwierdzając, że w związku z powyższym wyrokiem przysługują jej oba świadczenia (renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy i świadczenie pielęgnacyjne) w pełnej wysokości. W dalszej kolejności organ I instancji pismem z dnia 10 maja 2023 r. poinformował skarżącą, że nie zostały wykazane przesłanki zależne od strony w tym: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty [...]. W piśmie tym organ poinformował także stronę, że niewykazanie przesłanek zależnych od strony może skutkować wydaniem decyzji niegodnej z jej żądaniem. Nie sposób więc uznać, że wprowadzające w błąd pouczenie zawarte we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (SR-5) stało się przyczyną nie dokonania przez skarżąca wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego.

Skarżąca nie zwraca również uwagi na fakt, iż zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury czy też renty od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty. Dopiero bowiem, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury lub renty, możliwe będzie - postulowane przez stronę - płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Nie mogło to jednak nastąpić w okolicznościach kontrolowanej sprawy - wobec braku uzyskania przez skarżącą decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty. Dopiero od dnia, kiedy wstrzymana zostaje wypłata renty, możliwe jest przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego - kiedy to spełniony zostanie warunek wynikający z art. 24 ust. 2 u.ś.r. Przyznanie wnioskowanego świadczenia w okresie poprzedzającym tę datę uznaje się za nieuzasadnione. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien stronę poinformować, co rzeczywiście miało miejsce na gruncie kontrolowanej sprawy.

Podsumowując, zdaniem Sądu, przedstawiona przez skarżącą wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nie zasługuje na uwzględnienie, jest sprzeczna z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa oraz z aktualnym orzecznictwem judykatury. Dopiero zawieszenie pobierania przez skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy usunie negatywną przesłankę przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Stwierdzić należy, że, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa materialnego ani procesowego w takim zakresie, który skutkowałby koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone zgodnie z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 i art. 80 k.p.a., a decyzja i uzasadnienie decyzji odpowiadają wymogom art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł

o oddaleniu skargi.