Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1845/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-09-10 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6073 Opłaty adiacenckie oraz opłaty za niezagospodarowanie nieruchomości w zakreślonym terminie
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 2, art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt po rozpoznaniu w dniu 10 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "Stowarzyszenia [...]" z siedzibą w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi "Stowarzyszenia [...]" z siedzibą w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty adiacenckiej postanawia: odmówić "Stowarzyszeniu [...]" z siedzibą w [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 20 sierpnia 2014 r. "Stowarzyszenie [...]" z siedzibą w [...] wniosło sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 sierpnia 2014 r., którym odmówiono Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych.

W złożonym sprzeciwie Stowarzyszenie podniosło, że wykazało, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych w sprawie, gdyż aktualny stan posiadania Stowarzyszenia wynosi [...] złotych, a kwota niezbędna do zabezpieczenia wszystkich wpisów sądowych od zaskarżonych decyzji wynosi około 10.000,00 złotych. Podniosło, że rozpoczynając swoją działalność liczyło [...] członków, a w momencie podjęcia decyzji o złożeniu skarg do Sądu liczyło tylko [...] aktywnych członków. Zaznaczyło, że od początku swojej działalności nie nałożyło na swoich członków obowiązku uiszczania składek z przeznaczeniem na cele statutowe, gdyż nie zakładało, że sprawy trafią pod ocenę Sądu. Dodało, że było przekonane, iż Wójt Gminy [...] na etapie wydawania decyzji administracyjnych weźmie pod uwagę i rozpatrzy podniesione przez nie argumenty. Podkreśliło, że odwołując się od wszystkich wydawanych przez Wójta Gminy [...] decyzji w liczbie 119, starało się w ten sposób reprezentować wszystkich zainteresowanych.

Mając na uwadze, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływana dalej jako "p.p.s.a.") wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, postanowienie to traci moc, Sąd rozpoznając sprawę ponownie, zważył co następuje.

Przepisy ustawy p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a) lub częściowym (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. W niniejszej sprawie Stowarzyszenie wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Powołany przepis nie pozostawia zatem wątpliwości, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Oznacza to, że wnioskujący musi udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, zaś niewypełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ww. ustawy skutkuje odmową przyznania prawa pomocy.

Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Stowarzyszenie od początku swojego powstania zakładało doraźny czas działania, tj. do wydania decyzji przez organ I instancji i dlatego na żadnym etapie swojej działalności nie nałożyło na swoich członków obowiązku uiszczania składek z przeznaczeniem na cele statutowe. Dodało, że nie zakładało również żadnych kont bankowych. Zaznaczyło, że po zakończeniu spraw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie zostanie rozwiązane. Wskazało, że opiera się całkowicie na pracy społecznej swoich członków i nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Oświadczyło, że nie jest w stanie uiścić wpisów sądowych, tym bardziej, że łączna kwota tych wpisów dotycząca wszystkich 98 skarg wynosi około 10.000,00 złotych.

Z nadesłanych w dniu [...] lipca 2014 r. (data stempla biura podawczego) dodatkowych wyjaśnień, które dołączone zostały do sprawy o sygn. akt I SA/Wa 1820/14 wynika, że Stowarzyszenie zostało założone przez 50 osób z tym, że aktywnych członków Stowarzyszenia jest siedmiu. Stowarzyszenie oświadczyło, że wszystkie środki jakimi obecnie dysponuje pochodzą z wpłaty jednego z członków. Zaznaczyło, że ponieważ jest Stowarzyszeniem zwykłym, celowym, nie zajmuje się żadnymi innymi sprawami i nie ponosi żadnych, stałych miesięcznych kosztów. Oświadczyło, że nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Wskazało, że ze względu na pojawienie się wydatków związanych z celami Stowarzyszenia i nie nałożenia na swoich członków obowiązku uiszczania składek jeden z członków Stowarzyszenia zasilił je kwotą [...] złotych. Stowarzyszenie oznajmiło, że nie otrzymuje dotacji ze środków publicznych i prywatnych oraz nie podejmuje współpracy z administracją publiczną i biznesem, jak również nie korzysta i nie otrzymuje sponsoringu. Z nadesłanego przez Stowarzyszenie rejestru wpływów i wydatków za rok 2013 i I półrocze 2014 r. wynika, że w 2013 r. nie wpłynęły żadne środki na rzecz Stowarzyszenia. Z rejestru wpływów i wydatków w I półroczu 2014 r. wynika, że jeden z członków Stowarzyszenia dokonał wpłaty [...] złotych na cele statutowe, a saldo na dzień [...] czerwca 2014 r. wynosi [...] złotych.

Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie/regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa oraz podjąć niezbędne kroki celem uzyskania takich środków.

Wskazać należy, iż celem Stowarzyszenia jest działanie [...] z tytułu wzrostu wartości nieruchomości, co realizowane jest poprzez reprezentowanie społeczności lokalnej i występowanie z wnioskami i opiniami do właściwych organów administracji. Zaznaczyć należy, iż chcąc realizować swoją ww. działalność regulaminową Stowarzyszenie musi liczyć się z koniecznością ponoszenia także kosztów udziału w postępowaniach sądowych. Aby móc zatem realizować określone w regulaminie i przyjęte przez siebie cele Stowarzyszenie powinno zapewnić sobie środki finansowe na ich realizację.

Podkreślić należy, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Oznacza to, że ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich pomimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587).

W niniejszej sprawie z nadesłanego regulaminu oraz potwierdzenia zgłoszenia do rejestracji wynika, że Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym wpisanym do wykazu stowarzyszeń zwykłych na terenie powiatu [...] w dniu [...] listopada 2013 r. pod nr [...]. Stosownie natomiast do treści art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) jako stowarzyszenie zwykłe nie posiada osobowości prawnej, nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie zwykłe uzyskuje natomiast głównie środki na swoją działalność ze składek członkowskich (art. 40 ust. 1, art. 42 ust. 1 i 2 cyt. ustawy). Wskazać należy, że ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza, że określając cele i formy działania jego założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania.

Źródło finansowania Stowarzyszenia zostało przewidziane w pkt 7 regulaminu zakładając, że fundusze na działalność Stowarzyszenie będzie uzyskiwać ze składek członkowskich. Realizując zatem cele regulaminowe, członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych na ich realizację (np. poprzez ustalenie składek członkowskich na odpowiednim poziomie).

Jak wynika z formularza i nadesłanych wyjaśnień Stowarzyszenie nie nałożyło na swoich członków obowiązku uiszczania składek członkowskich, chociaż takie jedyne źródło finansowania działalności przewidzieli jego założyciele w regulaminie. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów oraz niepodejmowanie kroków zmierzających do zgromadzenia środków na prowadzenie działalności regulaminowej nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest bowiem niezasadne.

Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, iż zaniechanie pozyskiwania jakichkolwiek środków przez Stowarzyszenie, skutkujące brakiem środków na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo powoduje, iż faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 491/11).

Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06).

To, że działalność Stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej członków nie oznacza, że jest ono zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności regulaminowej, w zakresie reprezentowania społeczności lokalnej w kwestii opłaty adiacenckiej przed organami administracji czy Sądem, co zazwyczaj wiąże się z koniecznością ponoszenia kosztów. Z faktu, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit nie wynika, że jest ono zwolnione z obowiązku zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2013 r. sygn. akt II OZ 1047/13).

Stwierdzono zatem, że Stowarzyszenie chcąc realizować cele regulaminowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, powinno w pierwszej kolejności podjąć odpowiednie działania w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych np. poprzez podjęcie uchwały o pobieraniu składek członkowskich w odpowiedniej wysokości bądź też poprzez zwiększenie liczby członków lub przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy – Prawo o stowarzyszeniach oprócz składek członkowskich może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, może pozyskiwać dochody z własnej działalności, prowadzić działalność gospodarczą do uzyskania środków na działalność statutową. Zaznaczyć należy, iż doraźny czas na jaki Stowarzyszenie zostało utworzone nie ma znaczenia dla konieczności zapewnienia środków na działalność i realizację celów regulaminowych. Fakt przekazania przez jednego z członków Stowarzyszenia darowizny w wysokości [...] złotych potwierdza, że członkowie sami zauważają potrzebę zapewnienia środków finansowych na realizację ustalonych celów.

Wskazać należy, iż we wniesionym sprzeciwie Stowarzyszenie nie wskazało żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby jego uwzględnienie. Aktualna wysokość środków posiadanych przez Stowarzyszenie w kwocie [...] złotych nie jest okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy, lecz jedynie potwierdza, że Stowarzyszenie nadal nie podjęło żądnych działań by zapewnić sobie środki na realizację celów regulaminowych. Fakt nienałożenia na członków Stowarzyszenia obowiązku uiszczania składek członkowskich w sytuacji, gdy jest to jedyny przewidziany w regulaminie sposób finansowania działalności świadczy o niepodjęciu nadal niezbędnych działań mających na celu zapewnienie koniecznych środków na realizację celów, w tym także na pokrycie kosztów związanych z zainicjowanym przez siebie postępowaniem sądowym.

Przekonanie Stowarzyszenia, że Wójt Gminy [...] weźmie pod uwagę i rozpatrzy zgłoszone argumenty na etapie wydawania decyzji administracyjnej jest bez znaczenia przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie bowiem z regulaminem w oparciu o który Stowarzyszenie działa konieczne jest zapewnienie środków finansowych poprzez ustalenie składek członkowskich na realizację przyjętych celów. Jedyną natomiast przewidzianą w regulaminie formą uzyskiwania środków na działalność są składki członkowskie, których do chwili obecnej Stowarzyszenie nie ustaliło. Odnosząc się do podniesionej w sprzeciwie okoliczności, że w momencie podjęcia decyzji o złożeniu skargi do Sądu Stowarzyszenie liczyło tylko [...] aktywnych członków wskazać należy, że nie stanowi ona także przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Stowarzyszenie może bowiem zarówno zmniejszyć, jak także zwiększyć liczbę swoich członków podejmując stosowne działania.

Reasumując stwierdzić należy, że Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Osoba prawna ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich pomimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków Z dokonanej w niniejszej sprawie analizy wynika, że przyczyny te leżą po stronie wnioskodawcy i polegają na braku odpowiednich działań w celu zorganizowania środków finansowych na realizację celów regulaminowych, w tym także na pokrycie kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.