Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 941/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4, art. 89 ust. 4 pkt 3.
journal: Dz.U. 2019 poz 847
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk (spr.) Protokolant asystent sędziego Magdalena Czyżewska po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 21 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Go 529/20 w sprawie ze skargi "I." Sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 16 lipca 2020 r. nr 0801-IOA.4246.16.2020.DMK w przedmiocie kary pieniężnej dla posiadacza zależnego lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. oddala skargę, 3. zasądza od "I." Sp. z o.o. w B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze 12.100 (dwanaście tysięcy sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I.

Decyzją z 16 marca 2020 r. znak 418000-COP-1.4246.36.2020.2 Naczelnik Lubuskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gorzowie Wielkopolskim, na podstawie art. 2 ust. 3, art. 14 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 3 oraz ust. 4 pkt 3, art. 90 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 91 ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 847 ze zm. - dalej jako UGH), wymierzył I. Sp. z o.o. w B. karę pieniężną w kwocie 800.000 zł jako posiadaczowi zależnemu lokalu mieszczącego się w Z., przy [...], w którym w dniu 12 września 2017 r. znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier: Vision Energy Hot Fun nr [...], Vision Hot Fun nr [...], Vision Turbo Hot Fun nr [...], Vision Hot Fun nr [...], Vision Hot Fun nr [...], Vision Turbo Hot Fun nr [...], Vision Energy Hot Fun nr [...], Vision Turbo Hot Fun nr [...].

W dniu 12 września 2017 r. funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej przeprowadzili kontrolę w lokalu z automatami, znajdującym się w ww. lokalizacji. Podczas kontroli stwierdzono zainstalowane i gotowe do użycia automaty do gier (8 sztuk).

Kontrolujący przeprowadzili na ujawnionych automatach gry kontrolne, których wyniki pozwoliły uznać, że prowadzone są na ww. urządzeniach gry o wygrane pieniężne oraz, że mają one charakter losowy, bowiem bębny obracają się z prędkością uniemożliwiającą przewidzenie następnych znaków graficznych, tym samym grający nie ma wpływu na wynik gry, który zależy wyłącznie od przypadku.

W trakcie prowadzonego postępowania karnego skarbowego powołany został biegły sądowy z zakresu informatyki. Wyniki sporządzonych ekspertyz, załączonych do akt, potwierdziły że skontrolowane automaty są automatami hazardowymi.

II.

Decyzją z 16 lipca 2020 r. znak 0801-IOA.4246.16.2020.DMK, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

III.

Wyrokiem z 19 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Go 529/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uchylił zaskarżoną decyzję DIAS i orzekł o kosztach postępowania. W uzasadnieniu wskazał, że odpowiedzialność podmiotu, o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 3 UGH zależy od łącznego spełnienia następujących warunków:

- podmiot był posiadaczem zależnym lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier hazardowych,

- lokal ten był we władaniu tego posiadacza w następstwie ważnego (pod względem prawnym) przeniesienia posiadania,

- w dacie stwierdzenia znajdowania się w lokalu niezarejestrowanych automatów do gier hazardowych była w nim wykonywana przez posiadacza w sposób faktyczny, działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa.

W ocenie WSA organy nie dokonały dokładnych ustaleń faktycznych dotyczących ważności umów przenoszących posiadanie, jak i stanu faktycznego (władania lokalem). Z uzasadnienia decyzji wynika bowiem, że organy skoncentrowały się wyłącznie na umowie łączącej posiadacza samoistnego z posiadaczem zależnym (skarżącą spółką). O umowie podnajmu skarżącej ze spółką "Q." jest jedynie wzmianka, gdyż organy nie analizowały tego pod kątem przeniesienia władztwa nad lokalem czyli tego, kto faktycznie władał lokalem w dacie stwierdzenia znajdowania się w nim niezarejestrowanych automatów do gier hazardowych.

Organy nie ustaliły, czy umowy te były ważne i czy przeniosły posiadanie na podnajemcę i czy ostatecznie władał on lokalem. Chodzi tu bowiem o stan faktyczny a nie tylko formalne zapisy umów przedstawianych przez stronę, bo to ustalenie jest kluczowe dla przypisania posiadaczowi lokalu odpowiedzialności, o której mowa art. 89 ust. 1 pkt 3 UGH. Kwestia ta wiąże się zatem z koniecznością dokonania ustaleń nie tylko co do prawa, ale również stanu faktycznego, w szczególności kto był faktycznym posiadaczem lokalu (posiadaczem władającym lokalem), w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty czyli zweryfikowanie stanu prawnego i faktycznego związanego z konkretnym lokalem i jego dysponentami. W toku takiego postępowania organ powinien analizować nie tylko formalne zapisy ewentualnych umów łączących posiadaczy lokalu i ich ważność, ale również to, jaki jest stan faktyczny "obrazujący rzeczywistych dzierżycieli (dzierżyciela) lokalu" (por. S. Radowicki w: Ustawa o grach hazardowych. Komentarz, op. cit.).

Niejasny jest również, zdaniem WSA, status prawny i faktyczny przedmiotu posiadania czyli lokalu. Z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy wynika, że przedmiotem umowy najmu z dnia 26 maja 2017 r., łączącej posiadacza samoistnego (właściciela) z najemcą czyli skarżącą spółką, jest "część powierzchni - 430m²" w jak to określono w umowie "niemieszkalnym lokalu usługowo-handlowym" o powierzchni 7225 m². Nie wiadomo zatem czy to co organ uznaje za lokal rzeczywiście nim jest, a tym bardziej czy jest to lokal samodzielny.

Jeśli chodzi o "podnajem", w aktach znajdują się dwie umowy z dnia 1 czerwca 2017 r. zawarte między skarżącą spółką a spółką "Q.". Obie mają identyczną treść ale różnią się graficznie (formą i podpisami). Kwestia, czy jest to ta sama umowa, czy może dwie odrębne, czy jest (są) ważne i czy na jej (ich) podstawie doszło do przeniesienia posiadania i kto faktycznie włada lokalem, w którym znajdowały się automaty nie była w ogóle badana przez organy. Nadto w umowach tych mowa jest o oddaniu w podnajem lokalu użytkowego o powierzchni 72,25 m². Czy rzeczywiście jest to lokal, czy jest on samodzielny i jak się ma do "lokali", o których mowa jest w umowie najmu z dnia 26 maja 2017 r. organy nie ustaliły. Nie zostało również jasno ustalone to, czy w lokalu w dniu ujawnienia w nim niezarejestrowanych automatów była faktycznie prowadzona działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa. Kwestie te nie zostały z tego powodu rozważone w uzasadnieniu decyzji, które w większości poświęcone jest automatom i zagadnieniom związanym z urządzaniem gier hazardowych, a więc odrębnej przesłance odpowiedzialności.

IV.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze zaskarżając to orzeczenie w całości i zarzucając:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

▪ na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a PPSA nietrafną ocenę ze strony Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego prawidłowości zastosowania przez organ podatkowy uregulowań prawnych art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 2094 z późn. zm. zwanej dalej u.g.h.) poprzez jego błędną wykładnię, tj. błędne uznanie, że regulacja dotyczy wyłącznie takiego posiadacza, który jest posiadaczem zależnym i który zarazem włada rzeczą;

II. przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

▪ art. 3 § 1, art. 3 § 2, art. 133 § 1, art. 134 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), w zw. z art. 151 PPSA poprzez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, pomimo istnienia podstaw do oddalenia skargi,

▪ art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) PPSA w zw. z art. 191 OP w zw. z art. 3 § 1 PPSA poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji z uwagi na błędne dokonanie kontroli działalności organu administracji i błędne uznanie, że w sprawie nie zostały wzięte pod uwagę i prawidłowo ocenione okoliczności faktyczne istotne z punktu widzenia prawidłowej wykładni art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4 u.g.h., błędnie stwierdzając, że organy nie dokonały dokładnych ustaleń faktycznych dotyczących ważności umów przenoszących posiadanie, jak i stanu faktycznego (władania lokalem).

Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i merytoryczne rozpoznanie sprawy, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gorzowie Wielkopolskim. W obu przypadkach wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

V.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną spółka wniosła o jej oddalenie oraz o orzeczenie o kosztach postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

VI.

Skarga kasacyjna jest zasadna.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego przeprowadzonego przez WSA, które ustawodawca jednoznacznie i enumeratywnie wylicza w art. 183 § 2 ustawy procesowej.

VII.

Przechodząc do meritum sprawy w pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, że sprawy skarżącej spółki były już przedmiotem rozpoznania Naczelnego Sądu Administracyjnego, w bardzo podobnych stanach faktycznych i prawnych, w których szczególnie istotną rolę odgrywa data 1 czerwca 2017 r., odnosząca się do zawarcia przez spółkę szeregu umów podnajmu wynajętych wcześniej lokali. Istota problemu poruszanego w niniejszej sprawie nie odbiega zasadniczo od kwestii poruszanych we wcześniejszych judykatach. Podzielić zatem w całości należy rozważania wyrażone m.in. w wyrokach z 31 stycznia 2023 r. sygn. akt II GSK 548/22 oraz z 25 stycznia 2024 r. sygn. akt II GSK 626/23. I choć dotyczą one innej lokalizacji oraz innego właściciela lokalu, to schemat działania spółki jest w każdej z tych spraw taki sam i wskazuje na systemowe powiązanie prowadzonej działalności gospodarczej, z automatami hazardowymi do gier.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, całościowa analiza zarzutów skargi kasacyjnej przekonuje do tezy, że ich istota tkwi w negowaniu oceny Sądu pierwszej instancji i to zarówno tej prawnej - wykładnia prawa, jak i faktycznej - subsumcja wywiedzionej normy prawnej do ustalonego stanu faktycznego jak i zarzutów niewyjaśnienia określonych okoliczności ustalonych w toku postępowania np. treści i znaczenia zawartych umów. Strona skarżąca kasacyjnie podważa zatem ocenę WSA co do kwestii legitymowania się przez spółkę cechą posiadacza zależnego lokalu, faktu władania nim, czy wreszcie charakteru wykonywanej w lokalu działalności gospodarczej, uprawniającej do nałożenia kary pieniężnej oraz charakteru samego lokalu.

Oceniając zatem łącznie wszystkie podniesione uchybienia, które komplementarnie się uzupełniają, należy zauważyć, że w doktrynie i orzecznictwie sądowym zgodnie podkreśla się, że z art. 89 ust. 1 pkt 3 UGH, w brzmieniu nadanym przepisami ustawy nowelizującej z 15 grudnia 2016 r., wynika, że karze pieniężnej podlega posiadacz zależny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa. Pojęcie niezarejestrowanych automatów należy odnosić do urządzeń, które nie zostały zarejestrowane stosownie do treści art. 23a UGH lub też takie, co do których wygasła udzielona rejestracja. Kara z tytułu naruszenia wspomnianych przepisów, zgodnie z treścią art. 89 ust. 4 pkt 3 UGH wynosi 100.000 zł od każdego automatu. Odpowiedzialności administracyjnej na tej podstawie podlega - co do zasady - posiadacz samoistny lokalu, chyba że lokal ów jest przedmiotem posiadania zależnego. W takiej sytuacji odpowiedzialność posiadacza samoistnego jest wyłączona. Ustawodawca nie zdefiniował jednak w UGH pojęć: posiadacza zależnego, posiadacza samoistnego oraz lokalu. Wskazać więc wypada, że instytucja posiadania (samoistnego/zależnego), należy do sfery uregulowań prawa cywilnego. Zgodnie bowiem z art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). W doktrynie zaznacza się, że posiadacz samoistny włada rzeczą jak właściciel, zaś podział wskazany w art. 336 k.c. oparty jest na elemencie woli posiadacza. Posiadanie samoistne zachodzi wówczas, gdy posiadacz przez posiadanie, czyli władztwo nad rzeczą, realizuje w stosunku do rzeczy uprawnienia, które przysługują właścicielowi, zgodnie z treścią art. 140 k.c. Posiadaniem zależnym jest natomiast zwykle władztwo nad rzeczą, które wywodzi się ze stosunku prawnego, który daje posiadaczowi pewne, ściśle określone, uprawnienia do rzeczy (por. Ustawa o grach hazardowych, Komentarz, red. S. Radowicki, red. M. Wierzbowski, WKP 2019, Lex).

Z kolei interpretacja pojęcia lokalu rzeczywiście może napotykać na pewne problemy interpretacyjne, jako że istnieje szereg aktów prawnych posługujących się tym pojęciem lub pojęciami zbliżonymi (np. ustawa z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, ustawa z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, Kodeks cywilny - zwłaszcza art. 680-692; ustawa z 24 czerwca 1994 r. o własności lokali). Z przepisów tych wynika, że interpretacja pojęcia lokalu jest bardzo szeroka. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie nie funkcjonuje jedna, uniwersalna i powszechnie akceptowana definicja. "Taki stan powoduje, że biorąc pod uwagę możliwe sankcje wynikające z ustawy o grach hazardowych, zasadne jest przyjmowanie możliwie szerokiej interpretacji pojęcia lokalu, którym posługuje się ustawodawca w art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4 UGH. Stąd pojęcie to obejmować powinno wszelkie powierzchnie wydzielone w sposób wyraźny (np. ścianami, odrębnym wejściem), znajdujące się również w ramach innego obiektu/pomieszczenia (np. budynku, galerii handlowej, lokalu biurowego), przeznaczone jednocześnie do pobytu osób (w celach mieszkalnych lub związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej). Podmiotami podlegającymi sankcjom wskazanym w art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4 UGH są zatem posiadacze zależni albo samoistni lokali w rozumieniu prezentowanym powyżej (por. Ustawa o grach hazardowych, Komentarz ...). Pojęcie lokalu należy widzieć więc z perspektywy funkcji jaką pełni, a nie którejś z ustawowych definicji, które zawsze są konstruowane w kontekście realizacji celu danej ustawy. Lokalem może być zatem zarówno wydzielona faktycznie, w ramach innego lokalu, przestrzeń, służąca funkcjonalnie prowadzonej działalności gospodarczej, w której znajdują się niezarejestrowane automaty, jak i może nim być np. kontener, w którym znajdują się automaty. W tej sprawie nie może być zatem sporu, że ujawnione automaty znajdowały się w lokalu. Dalsze wyjaśnianie tej kwestii uznać należało za bezcelowe, tym bardziej, że nie było to szerzej kontestowane w toku postępowania.

Wskazano już wcześniej, że zakresem przedmiotowym art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4 w zw. z ust. 4 pkt 3 UGH jest objęcie sankcją administracyjną działań podmiotów wskazanych w tym przepisie, polegających na ulokowaniu niezarejestrowanych automatów do gier w lokalach, w których prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa. Konieczne jest jednak zwrócenie uwagi na kilka kwestii, które mogą być istotne dla postępowania w przedmiocie nałożenia sankcji administracyjnej na posiadaczy lokali (samoistnych/zależnych).

Po pierwsze, dla nałożenia ewentualnej sankcji nie mają znaczenia kwestie własnościowe dotyczące automatów do gier i urządzeń. Nie ma więc znaczenia, czy urządzenie jest własnością posiadacza lokalu, jest przedmiotem dzierżawy czy też prawa do niego przysługują podmiotowi trzeciemu. Dla nałożenia kary wystarczające jest bowiem, by automat do gier znajdował się w danym lokalu, rozumianym funkcjonalnie. Tak też było w tej sprawie.

Po drugie, nałożenie sankcji możliwe jest niezależnie od faktycznego stanu automatu do gier, w szczególności jego stanu technicznego. Nawet więc jeśli dany automat jest niesprawny technicznie lub też jest odłączony od zasilania, względnie źródła danych (serwera), to fakt taki nie wyklucza możliwości nałożenia sankcji. Nie ma też znaczenia ewentualne nieeksponowanie automatu do gier czy urządzenia do gier w lokalu (np. zasłonięcie go, brak reklamy lokalu, itp.). Wystarczający dla spełnienia przesłanki uzasadniającej nałożenie sankcji jest sam fakt fizycznego ulokowania automatu do gier w konkretnym lokalu. Co istotne, automat do gier musi mieć status automatu niezarejestrowanego, w świetle obowiązku określonego w art. 23a ustawy. Również i ten stan występuje w niniejszej sprawie, zwłaszcza że automaty działały i urządzano na nich gry hazardowe.

Po trzecie, dla zastosowania sankcji konieczne jest, by w danym lokalu, w którym znajduje się niezarejestrowany automat do gier, prowadzony był wymieniony w ustawie typ działalności (gastronomiczna, handlowa lub usługowa). Nie ma przy tym znaczenia, czy działalność ta prowadzona jest bezpośrednio przez posiadacza samoistnego/zależnego lokalu, czy też przez podmiot trzeci. Działalność taka musi być wykonywana w sposób faktyczny i może nią być także urządzanie gier.

Ponownie więc odwołując się do cytowanego wyżej opracowania należy zauważyć, że art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4 UGH wskazuje, że co do zasady podmiotem odpowiedzialnym za wymienione w nim czyny jest posiadacz samoistny lokalu, chyba że wykaże on, że lokal stał się przedmiotem posiadania zależnego. W takim przypadku odpowiedzialność zostaje przeniesiona na posiadacza zależnego. Dodatkowo istotne jest, że na gruncie art. 337 k.c. przepis ów stosować należy per analogiam do sytuacji oddania rzeczy przez posiadacza zależnego kolejnemu posiadaczowi w posiadanie zależne (swoisty łańcuch posiadania). W sytuacji takiej, posiadacz zależny nie traci jednak swego posiadania, oddając rzecz w dalsze posiadanie zależne. Jeśli zatem posiadacz zależny, na co wskazują okoliczności sprawy, nie wyzbywa się w istocie swojego posiadania wskutek oddania rzeczy np. w podnajem, powstaje sytuacja współistnienia dwóch (lub więcej) podmiotów, które nabywają status posiadacza zależnego. W tym kontekście rysuje się istotne pytanie o podmiot podlegający odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4 UGH. Prawodawca zaniechał umieszczenia w przepisach rozwiązania analogicznego do zastosowanego względem posiadaczy samoistnych i zwolnienia ich z odpowiedzialności w przypadku oddania lokalu w posiadanie zależne. W związku z tym wydaje się zasadne i najbardziej racjonalne przyjęcie, że skoro ustawodawca nie zastosował w art. 89 ust. 1 pkt 3 UGH zabiegu tożsamego z zastosowanym w pkt 4 tego artykułu, to było to działanie w pełni celowe, umożliwiające i nakazujące organom każdorazowe badanie i weryfikację, który z posiadaczy zależnych jest w faktycznym władaniu/dzierżeniu lokalu. Za takim rozumieniem przepisu przemawia przede wszystkim jego wykładnia teleologiczna, znajdująca swe podstawy w treści uzasadnienia projektu noweli ustawy o grach hazardowych z 15 grudnia 2016 r. Zaznacza się bowiem w nim, że: "Projekt przewiduje rozszerzenie katalogu podmiotów podlegających karze pieniężnej za naruszenie przepisów regulujących rynek gier hazardowych. Katalog ten został rozszerzony o podmioty urządzające gry hazardowe z naruszeniem udzielonej koncesji lub zezwolenia, właściciela lokalu, podmiot posiadający tytuł prawny do lokalu lub podmiot faktycznie władający lokalem, w którym organizowane są nielegalne gry hazardowe".

Z tak zredagowanego uzasadnienia wynika jasno, że celem ustawodawcy było skuteczne sankcjonowanie podmiotu dzierżącego lokal (jeśli nie jest to właściciel), co oznacza, że w przypadku zaistnienia szeregu posiadaczy zależnych lokalu odpowiedzialność ponosić powinien - co do zasady - ten, który faktycznie lokalem dysponuje, przy czym może to być kilka podmiotów, zwłaszcza przy próbie stosowania konstrukcji obchodzących prawo. Konstatacja taka obliguje zatem każdorazowo organ do dokładnego zweryfikowania stanu prawnego i faktycznego związanego z konkretnym lokalem i jego dysponentami. Jednocześnie jednak w toku takiego badania organ może a wręcz powinien badać nie tylko zapisy ewentualnych umów łączących posiadaczy lokalu, te bowiem mogą pozorować stan prawny, ale przede wszystkim stan faktyczny obrazujący rzeczywistych dzierżycieli lokalu i łączące ich relacje. Wprowadzenie odpowiedzialności posiadacza lokalu miało bowiem sprawić, by wszelka współpraca z urządzającymi gry na automatach stała się wyjątkowo nieopłacalna, odcinając tym samym urządzających od "możliwości lokalowych", z których mogliby korzystać w swoim procederze.

Samo więc zawarcie przez posiadacza zależnego umowy oddającej lokal w dalsze posiadanie zależne nie świadczy per se o pozbyciu się władztwa nad nim i w związku z tym odpowiedzialności za to, co w lokalu się dzieje i znajduje. Istotne jest bowiem to, czy w drodze zawierania różnego rodzaju umów, nie dochodzi do tworzenia pozorów legalności działania, ukrywających realny cel działalności, np. pranie pieniędzy pochodzących z hazardu poprzez kreowanie pozornych stanów obrotu nieruchomościami (podnajmowanie ich powierzchni) i jedynie formalnego "odcinania" się od realnie prowadzonej w nich działalności hazardowej, pod pozorem wspomnianego już "legalnego uczestnictwa w rynku najmu nieruchomości".

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić trzeba, wzorem innych sprawy dotyczących tej spółki, że organy prawidłowo przyjęły, że w dniu kontroli lokal znajdujący się w Z., przy [...], był we władaniu I. Sp. z o.o., co wynika z treści umowy najmu z 26 maja 2017 r. zawartej pomiędzy – P. (właściciel lokalu, wynajmujący), a firmą I. Sp. z o.o. , jako najemcą. Zgodnie z treścią tej umowy najemca przejmował wskazany w niej lokal z dniem 1 czerwca 2017 r. Następnie, tego samego dnia (1 czerwca 2017 r.), I. Sp. z o.o. jako "oddający w podnajem" zawarła z Q. Sp. z o.o. w B., umowę podnajmu ww. lokalu. Obie umowy zostały podpisane przez Prezesa Zarządu I. Sp. z o.o. – S.U.

WSA błędnie uważa, że ujawnienie w aktach sprawy dwóch egzemplarzy tej samej umowy podnajmu z 1 czerwca 2017 r., jak również pewne niejednoznaczności w zakresie powierzchni wynajmowanego lokalu ujawnione w umowie najmu z 26 maja 2017 r., skutkują takimi wadami postępowania wyjaśniającego organów, które nakazują uchylenie decyzji i ponowne zbadanie sprawy, w tym wyjaśnienie wskazanych okoliczności. Tymczasem w sprawie w ogóle nie ma sporu co do tego, gdzie ujawniono automaty, kto jest właścicielem lokalu (a ściślej całego kompleksu lokali przy [...] w Z.), komu lokal w którym ujawniono automaty wynajęto (spółka) i komu w dalszej kolejności go formalnie podnajęto (spółka Q.). Okoliczności te są w sprawie jasne i co ważniejsze nie były skutecznie kwestionowane przez skarżącą spółkę. Doszukiwanie się zatem sprzeczności w materiale dowodowym, co do faktu właściwości fizycznych lokalu, jest błędne i nie mogło pozostać niezauważone. Lokal, w którym ujawniono automaty, został szczegółowo opisany w protokole oględzin i nie ma sporu co do tego, że stanowi on własność wynajmującego, został wynajęty spółce i podnajęty dla Q. Spółka w ogóle nie negowała faktu wynajęcia i podnajęcia lokalu, a fakt przypisania jej cechy posiadacza zależnego, który rzeczywiście dzierży, pomimo dalszego podnajmu, lokal.

W kontekście powyższego Naczelny Sąd Administracyjny podziela twierdzenia skarżącego kasacyjnie organu, że stanowisko spółki, iż ta nie była posiadaczem zależnym lokalu, jest niezasadne. Fakt, że spółka mogła podnająć lokal dalszym podmiotom, nie zmienia tego, że w okolicznościach sprawy nie utraciła jego posiadania. Zawarcie bowiem umowy podnajmu ze spółką Q. zmierzało do uniknięcia odpowiedzialności za prowadzenie działalności, która w świetle zmienionych przepisów ustawy o grach hazardowych podlegała sankcji administracyjnej, na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 89 ust. 4 pkt 3 UGH.

Jest to przekonujące zwłaszcza wtedy, gdy w procesie oceny zachowania spółki, czego WSA nie wziął pod uwagę, uwzględni się także i tę okoliczność, że obie spółki, tj. I. i Q., pozostają ze sobą w ścisłym związku osobowo-kapitałowym, zaś zmiany osobowe i jedynie pozorne rozdzielenie działalności zostały podęte na krótko przed rozpoczęciem szeroko zakrojonej aktywności, w której tle niewątpliwie pozostawał najem i podnajem lokali związanych z wykonywaniem działalności sprzecznej z ustawą o grach hazardowych. Co istotne, aneksy do umowy łączącej obie spółki zmierzały do nakładania na Q. dodatkowych ciężarów finansowych (cykliczne podwyższanie czynszu, nakładanie "dodatkowej" opłaty w wysokości odpowiedniego procentu wartości rocznych czynszów umownych), co świadczy o korzystaniu przez skarżącą spółkę ze schematu bazującego na próbie unikania, pod pozorem legalnego podnajmu nieruchomości i czerpania z tego zysków, bezpośredniej odpowiedzialności za udostępnianie jako posiadacz zależny lokalu w celu umieszczenia w nim automatów. W efekcie, co trzeba precyzyjnie nazwać, pod pozorem płaconego przez Q. czynszu najmu i rocznej opłaty dodatkowej, wyprowadzano środki z działalności co najmniej sprzyjającej nielegalnej działalności hazardowej.

Co przy tym warte podkreślenia, spółka podejmowała takie działania pomimo bycia stroną w wielu sprawach opartych na tym samym schemacie i pomimo kwestionowania takiego zachowania przez organy.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela także stanowisko organu, co do uznania urządzania gier hazardowych na automatach za działalność usługową, o której mowa jest w art. 89 ust. 1 pkt 3 UGH. Przepis ten wskazuje na podmiot podlegający karze, którym jest posiadacz zależny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym jest prowadzona działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa. "W przypadku prowadzenia działalności polegającej wyłącznie na oferowaniu gier na niezarejestrowanych automatach do gier, w świetle powyższego, uznać należy, że przedmiotem działalności podmiotu jest świadczenie tylko tego typu usług, tj. działalność usługowa. Tym samym lokal, w którym oferowana jest gra na automatach, stanowi lokal, w którym prowadzona jest działalność usługowa w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o grach hazardowych. Jednocześnie wskazać należy, że zarówno Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług (PKWiU), wprowadzona do polskiego porządku prawnego rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 4 września 2015 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług (PKWiU) (Dz. U. z 2015 r. poz. 1676, z późn. zm.), jak i Polską Klasyfikacji Działalności (PKD), wprowadzona rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2007 r. w Sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) (Dz. U. z 2007 r. Nr 251, poz. 1885, z późn. zm.) zostały opracowane do stosowania w statystyce, ewidencji i dokumentacji oraz rachunkowości, a także w urzędowych rejestrach i systemach .informacyjnych administracji publicznej. Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy o statystyce publicznej (Dz.U. z 2016 r. poz. 1068, z późn. zm.) standardowe klasyfikacje i nomenklatury (czyli PKWiU oraz PKD) służą do określenia przebiegu i opisu procesów gospodarczych i społecznych. Określenie przez podmiot podejmujący działalność gospodarczą przedmiotu wykonywanej działalności zgodnie ż kodami PKD ma znaczenie głównie ewidencyjne. Brak wpisu kodu PKD odpowiadającego rzeczywiście prowadzonej działalności gospodarczej stanowi zatem po stronie sprzedawcy czy usługodawcy uchybienie jedynie obowiązkom administracyjnym, jednakże co do zasady nie pociąga za sobą innych negatywnych konsekwencji. Ponadto w Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług (PKWiU) z dnia 4 września 2015 r., w sekcji R USŁUGI KULTURALNE, ROZRYWKOWE, SPORTOWE I REKREACYJNE wymieniono usługi związane z udostępnieniem automatów do gier (Symbol PKWiU 92.00.12). Stąd też prowadzanie określonej działalności usługowej (gospodarczej) nie jest uzależnione od ścisłego jej określenia w obowiązującej nomenklaturze (służącej zresztą do innych celów). Dlatego też karze pieniężnej wskazanej w art. 89 ustawy o grach hazardowych winien podlegać podmiot świadczący faktyczną działalność usługową również w zakresie nie ujętym w PKD.

Kończąc ten etap rozważań należy na marginesie wskazać na cel zmiany ustawy o grach hazardowych, która wprowadziła odpowiedzialność posiadacza zależnego lokalu, w którym znajdują się "nielegalne" automaty i w którym prowadzona jest określona działalność gospodarcza. Była nim niewątpliwie chęć kompleksowego oddziaływania na podmioty nielegalnie urządzające gry hazardowe na automatach, poprzez penalizowanie podmiotów dzierżących samoistnie lub zależnie lokal, w którym prowadzona jest działalność gospodarcza, atrakcyjna z punktu widzenia urządzających gry na automatach, a więc - mówiąc w pewnym uproszczeniu - przyciągającą potencjalną klientelę, mogącą poszukiwać "rozrywki" w hazardzie. Skoro więc penalizowany jest stan, w którym posiadacz zależny prowadzi np. bar, w którym serwowane jest jedzenie i alkohol, i który zezwala na umieszczenie w nim automatów, to tym bardziej nie może nie ponosić odpowiedzialności podmiot, który tworząc jedynie pozory legalnego działania (dalszego podnajmu lokali), zasłania się rzekomym brakiem działalności wymienionej w przepisie. Błędnie bowiem nie zalicza do tego rodzaju działalności nielegalnego urządzania gier na automatach.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku, zaś na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi spółki na decyzję DIAS.

O kosztach postępowania orzeczono zaś na podstawie art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a), § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) oraz § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.).