Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1395/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 156 par 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Kaja Angerman, Sędziowie sędzia WSA Aneta Dąbrowska, sędzia WSA Grzegorz Rząsa (spr.), Protokolant ref. Marika Bibrowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2018 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa- Prezydenta Miasta [...] na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Inwestycji i Rozwoju (dalej: "Minister") z [...] marca 2018 r., znak [...] (dalej: "zaskarżona decyzja"). Decyzją tą Minister, po rozpatrzeniu odwołania Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [...] (dalej: "skarżący"), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] (dalej: "Wojewoda") z [...] czerwca 2013 r., znak [...] orzekającą o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...] maja 1961 r., znak [...] o przyznaniu F. D. prawa do zamiennej nieruchomości rolnej w [...], odpowiedniej ze względu na charakter, wyposażenie i położenie nadającej się do prowadzenia gospodarstwa rolnego, tytułem odszkodowania jako byłemu właścicielowi nieruchomości objętej [...] [...] I. kat. [...] o pow. [...] m², a stanowiącej gospodarstwo rolne wywłaszczonej orzeczeniem z dnia [...] maja 1959 r., znak [...] na rzecz Skarbu Państwa na cele budowy osiedla mieszkaniowego "[...]" w [...].

II. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

II.1. Orzeczeniem z dnia [...] maja 1959 r., nr [...] Prezydium Rady Narodowej m. [...] orzekło o wywłaszczeniu szeregu nieruchomości na cele budowy osiedla mieszkaniowego "[...]" w [...], w tym w pkt. 19 nieruchomości położonej w gm. kat. [...], zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego dla m. [...] [...] o pow. [...] m², będącej własnością F. D. Ustalenie odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości zostało odroczone i miało nastąpić w oddzielnych orzeczeniach. Orzeczeniem z dnia [...] maja 1961 r., nr [...] Prezydium Rady Narodowej m. [...] orzekło o przyznaniu F. D. prawa do zamiennej nieruchomości rolnej w [...], odpowiedniej ze względu na charakter, wyposażenie i położenie, nadającej się do prowadzenia gospodarstwa rolnego, tytułem odszkodowania jako byłemu właścicielowi nieruchomości objętej [...] ks. gr. gm. kat. [...] I. kat. [...] o pow. [...] m² stanowiącej gospodarstwo rolne, wywłaszczone orzeczeniem z [...] maja 1959 r. W orzeczeniu tym nałożono również na Dyrekcję Budowy Osiedli Robotniczych [...] w [...] obowiązek dostarczenia F. D. zamiast odszkodowania pieniężnego za w/w wywłaszczony grunt odpowiedniej nieruchomości zamiennej. W dniu [...] września 1963 r. Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych [...] w [...], zaoferowała F. D. pismem nr [...] nieruchomość zamienną w postaci parceli rolnej I. kat. [...] o pow. [...] m2 w [...] na tzw. [...]. W odpowiedzi na tę ofertę A. J., jedna ze spadkobierczyń po F. D., odmówiła w dniu [...] września1963 r. przyjęcia wskazanej nieruchomości, motywując to faktem, iż znajduje się ona w zbyt dużej odległości od jej miejsca zamieszkania, co utrudniałoby prowadzenie gospodarstwa rolnego na tym gruncie.

II.2. Pismem z dnia [...] kwietnia 2009 r. H. J., reprezentowana przez adw. P. O., złożyła do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...].05.1961 r., nr [...] w sprawie przyznania F. D. prawa do zamiennej nieruchomości rolnej w [...]. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż kwestionowane orzeczenie nie wskazuje konkretnej nieruchomości zamiennej przyznanej F. D., a jedynie nakłada na Dyrekcję Budowy Osiedli Robotniczych [...] w [...] obowiązek dostarczenia takiej, bliżej niesprecyzowanej nieruchomości. W ocenie wnioskodawczyni okoliczność ta wskazuje, iż orzeczenie z dnia [...] maja 1961 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, w dniu jego wydania było niewykonalne, zaś niewykonalność ta miała charakter trwały. Prezes Rady Ministrów rozstrzygając w dniu [...] lipca 2011 r. spór o właściwość (nr [...]) wskazał, iż organem właściwym w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...].05.1961 r., nr [...] jest Wojewoda [...]. Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] Wojewoda [...] stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...].05.1961 r., nr [...] w sprawie przyznania F. D. prawa do zamiennej nieruchomości rolnej w [...]. Pismem z dnia [...].07.2013 r. Odwołanie od tej decyzji złożył Prezydent Miasta [...] działający w imieniu Skarbu Państwa. Decyzją z dnia [...].09.2014 r., nr [...] Minister Infrastruktury i Rozwoju uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...].06.2013 r., nr [...] i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji, bowiem uznał, że właściwym do rozstrzygnięcia sprawy w I instancji jest Minister Infrastruktury i Rozwoju. Wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2015 r. (sygn. akt IV SA/Wa 397/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi H. J. uchylił decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...].09.2014 r, nr [...] i wskazał, że Minister Infrastruktury i Rozwoju jest właściwy do rozpoznania odwołania od decyzji Wojewody [...] z dnia [...].06.2013 r.

II.3. Minister ponownie rozpoznając sprawę utrzymał w mocy decyzję Wojewody z [...] czerwca 2013 r. Uzasadniając zaskarżoną decyzję Minister wskazał w szczególności, że w sprawie miał zastosowanie miał 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz. 70; dalej: "Ustawa z 1958 r." lub "ustawa wywłaszczeniowa"), zgodnie z którym postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie tejże ustawy jeszcze nie zakończone miało być prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem przepisów tejże ustawy dotyczących właściwości organów orzekających. Czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostawały w mocy, a odszkodowanie ustalano według zasad odszkodowania przewidzianych w przedmiotowej ustawie, jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu 1 lipca 1956 r., a dotychczas nie ustalono odszkodowania. Jak zaś wynika z akt sprawy, postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte zostało zarządzeniem z dnia [...].09.1956 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. [...], zatem na podstawie art. 47 zastosowanie dla ustalenia odszkodowania miały przepisy Ustawy z 1958 r. Zgodnie z art. 7 ust. 1 tej ustawy, wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem. Natomiast zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej, za wywłaszczoną nieruchomość stanowiącą gospodarstwo rolne, hodowlane lub ogrodnicze ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany był na żądanie właściciela dostarczyć mu zamiast odszkodowania pieniężnego w miarę możności nieruchomość zamienną odpowiednią ze względu na jej charakter, wyposażenie i położenie oraz ponieść koszty przeniesienia budynków z nieruchomości wywłaszczonej na nieruchomość zamienną, jeżeli to przeniesienie jest niezbędne i gospodarczo uzasadnione. Treść art. 24 Ustawy z 1958 r. wskazywała, iż w razie przyznania odszkodowania przez dostarczenie nieruchomości zamiennej orzekało się nadanie własności tej nieruchomości, jeżeli prezydium wojewódzkiej rady narodowej uznało ją za odpowiednią ze względu na jej charakter, wyposażenie i położenie. Zdaniem Ministra, w przedmiotowej sprawie w związku ze wskazaniem w decyzji Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...].05.1959 r., nr [...], iż ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nastąpi na wniosek strony, F. D. wnioskiem z dnia [...].05.1959 r. zwrócił się o dostarczenie nieruchomości zamiennej podnosząc, iż wywłaszczona nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne, będące jego jedynym źródłem utrzymania. Dokonując oceny prawidłowości orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...].05.1961 r., zauważyć należy, iż nie spełnia ono wymogów określonych w ustawie z dnia 12 marca 1958 r. Jak wynika bowiem z treści art. 22 ust. 1 ustawy, orzeczenie takie winno zawierać ustalenie przedmiotu wywłaszczenia oraz ustalenie, jakie prawa rzeczowe obciążające wywłaszczoną nieruchomość zostają utrzymane, wskazanie, na czyj wniosek następuje wywłaszczenie, ustalenie odszkodowania i terminu zapłaty odszkodowania, wymienienie osób (imię, nazwisko i adres) uprawnionych do otrzymania odszkodowania, szczegółowe uzasadnienie faktyczne i prawne oraz pouczenie o środkach odwoławczych. Na podkreślenie zasługuje fakt, iż mimo zawarcia w sentencji orzeczenia postanowienia o przyznaniu F. D. prawa do zamiennej nieruchomości, nieruchomość ta nie została w żaden sposób skonkretyzowana, co prowadzi do wniosku, że de facto nie przyznano wywłaszczonemu nieruchomości zamiennej. Powtórzenie bowiem w decyzji brzmienia przepisu prawnego, który określa jedynie zasadę odpowiedzialności odszkodowawczej, nie oznacza jednakże, że takie ustalenie nastąpiło. Postępowanie wywłaszczeniowe jest bowiem szczególnym rodzajem postępowania, odejmującym właścicielom nieruchomości prawa własności, zatem winno być przeprowadzane ze szczególną skrupulatnością. W związku z powyższym nie może zaistnieć sytuacja, w której odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość będzie bliżej nieokreślone. Za takie określenie, jak już wspomniano, nie można uznać stwierdzenia przytoczonego decyzją z dnia [...].05.1961 r. "nieruchomość odpowiednia ze względu na charakter, wyposażenie i położenie nadająca się do prowadzenia gospodarstwa rolnego", gdyż takie stwierdzenie może zostać przypisane do nieoznaczonej liczby nieruchomości, nie zaś do jednej, zindywidualizowanej, dostarczonej w ramach odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość podmiotowi uprawnionemu. Powyższa konstrukcja decyzji odszkodowawczej skutkowała brakiem nadania prawa własności nieruchomości zamiennej, co w rezultacie doprowadziło do sytuacji, w której właściciel wywłaszczonej nieruchomości pozostawał bez odszkodowania, zarówno pieniężnego jak i w postaci nieruchomości zamiennej. Ponadto, Ustawa z 1958 r. nie przewidywała możliwości wydania częściowej decyzji o odszkodowaniu, zaś umieszczenie w jej sentencji obowiązku Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych [...] w [...] dostarczenia nieruchomości zamiennej należało uznać za wydanie właśnie takiej decyzji częściowej. Ponadto takie przerzucenie obowiązku wskazania odszkodowania przez podmiot inny niż władny do orzekania o wywłaszczeniu było de facto przeniesieniem kompetencji do ustalenia odszkodowania na Dyrekcję Budowy Osiedli Robotniczych [...] w [...], co jest sprzeczne z zapisami Ustawy z 1958 r., której regulacje wyraźnie wskazują, iż jedynym podmiotem uprawnionym do orzekania o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość był organ spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Odnosząc się do zarzutów odwołania, że art. 24 ustawy wywłaszczeniowej nie został naruszony, bowiem nie został przywołany w podstawie decyzji o odszkodowaniu z dnia [...].05.1961 r., Minister zauważył, że rażące naruszenie przepisu może nastąpić również poprzez jego niezastosowanie. Organ wywłaszczeniowy przyznając odszkodowanie przez dostarczenie nieruchomości zamiennej był zobligowany zastosować art. 24, bowiem tylko poprzez jego zastosowanie właściciel wywłaszczonej nieruchomości nabywał prawo do nieruchomości zamiennej, a zatem uzyskiwał rekompensatę za wywłaszczoną nieruchomość. Pominięcie tego przepisu nie tylko prowadziło do rażącego naruszenia art. 24, lecz w rezultacie również art. 7 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej stanowiącego o tym, że wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem. Podsumowując Minister stwierdził, że orzekającą o odszkodowaniu została wydana z rażącym naruszeniem art. 7 ust. 1, art. 22 ust. 1 i art. 24 Ustawy z dnia 12 marca 1958 r., powodując skutki nie do pogodzenia z zasadami państwa prawa. Jednocześnie Minister wyjaśnił, że w sprawie nie wystąpiła negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji.

III.1. Z zaskarżoną decyzją nie zgodził się Skarb Państwa - Prezydent Miasta [...]. W skardze sporządzonej przez radcę prawnego zarzucono:

(i) naruszenie przepisów postępowania:

- art. 77 § 1 k.p.a w związku z art. 7 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) i przepisu art. 77 § 1 k.p.a. przez zaniechanie wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy prowadzące w konsekwencji do niewyczerpującego i niedostatecznego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie, w szczególności zaś poprzez niepodjęcie wszelkich czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

- art. 80 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji brak oceny poszczególnych okoliczności na podstawie całego materiału dowodowego;

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez jego naruszenie i w konsekwencji brak w uzasadnieniu wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,

- art. 156 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji brak rozstrzygnięcia, czy nastąpił znaczny upływ czasu od czasu wydania decyzji, co wyklucza stwierdzenie jej nieważności,

- art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 156 § 2 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i zastosowanie, w szczególności poprzez nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13,

(ii) naruszenie prawa materialnego:

- art. 7 Ustawy z 1958 r. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, że orzeczenie z dnia [...] maja 1961 roku jest wadliwe, a zatem nie spełnia wymogów określonych w tej Ustawie;

- art. 10 ust. 1 Ustawy z 1958 r. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie że orzeczenie z dnia [...] maja 1961 roku jest wadliwe ergo nie spełnia wymogów określonych w ustawie z dnia 12 marca 1958 roku.

- art. 24 Ustawy z 1958 r. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie że orzeczenie z dnia [...] maja 1961 roku jest wadliwe ergo nie spełnia wymogów określonych w ustawie z dnia 12 marca 1958 roku.

- art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez naruszenie zasady demokratycznego państwa prawa, stanowiącej o tym, że Rzeczpospolita Polska jest demokratyczny państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej poprzez nieuwzględnienie przez Ministra Inwestycji i Rozwoju w wydanej decyzji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13,

art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez naruszenie zasady praworządności/legalizmu stanowiącej o tym, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa poprzez nieuwzględnienie przez Ministra Inwestycji i Rozwoju w wydanej decyzji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13,

- art. 8 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez naruszenie zasady bezpośredniości stosowania Konstytucji stanowiącej o tym, że Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej poprzez nieuwzględnienie przez Ministra Inwestycji i Rozwoju w wydanej decyzji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13,

- art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez naruszenie zasady związania orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego stanowiącej o tym, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszednie obowiązującą i są ostateczne poprzez nieuwzględnienie przez Ministra Inwestycji i Rozwoju w wydanej decyzji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13

III.2. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie.

IV. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

IV.1. Skarga jest bezzasadna i podlega oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.).

IV.3.1. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – skutki, które wywołuje decyzja (por. np. wyrok NSA z 12 czerwca 2018 r., I OSK 1832/16, CBOSA). Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (wyrok NSA z 29 czerwca 1987 r., II SA 2145/86. Po drugie, przepisem, który może być rażąco naruszony jest co do zasady przepis prawa materialnego. Wynika to z faktu, że naruszenia prawa stanowiące podstawy stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 1 k.p.a.) są wadami tkwiącymi w samej decyzji, a nie wadami postępowania, w którym ta decyzja zapadła. Te ostatnie bowiem stanowią podstawę do wznowienia postępowania. Mówiąc innymi słowy, z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia wówczas, gdy przepis będący podstawą prawną decyzji został zastosowany w ten sposób, że w jego wyniku powstał stosunek prawny, który nie mógł powstać na gruncie tego przepisu. Po trzecie, skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa.

IV.3.2. W niniejszej sprawie opisane wyżej przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z uwagi na rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) zostały spełnione. Po pierwsze, w świetle art. 7 ust. 1 w zw. art. 10 ust. 1 oraz art. 24 ustawy wywłaszczeniowej nie budzi wątpliwości interpretacyjnych, że decyzja przyznającą odszkodowanie w formie nieruchomości zamiennej musiała wskazywać konkretną zindywidualizowaną nieruchomość. Tylko bowiem taka decyzja mogła stanowić akt administracyjny – verba legis – "nadania nieruchomości", czyli akt administracyjny powodujący skutki również w sferze prawa cywilnego w postaci zmiany właściciela nieruchomości. Pamiętać przy tym należy, że nieruchomości w obrocie prawnym są zawsze oznaczone co do tożsamości (por. np. W. Katner, Komentarz do art. 45 Kodeksu cywilnego, LEX 2014, teza 20 i cyt. tam piśmiennictwo). Trafność poglądu, że w art. 24 Ustawy z 1958 r. chodzi o zindywidualizowaną nieruchomość, potwierdza art. 31 tej Ustawy. Otóż przepis ten stanowi, że prawomocne orzeczenie o wywłaszczeniu stanowi podstawę do ujawnienia w księdze wieczystej praw rzeczowych objętych wywłaszczeniem, a w przypadku nadania nieruchomości zamiennej - także prawa własności tej nieruchomości. Uzupełniająco należy wskazać, że pogląd, iż Ustawa z 1958 r. nie przewidywała możliwości orzeczenia o przyznaniu nieruchomości zamiennej poprzez powtórzenie ogólnej formuły ustawy, WSA w Warszawie wyraził już w wyroku z dnia 4 sierpnia 2005 r. sygn. akt I SA 778/03, wydanym zresztą na skutek skargi H. J. w sprawie odmowy ustalenia odszkodowania. W sprawie tej WSA stwierdził, że "Należy zgodzić się przy tym ze stroną skarżącą, że ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ( Dz. U. Nr 17, poz. 70 ) nie przewidywała możliwości wydawania w przedmiocie przyznania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość decyzji częściowych". Reasumując, orzeczenie Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...] maja 1961 r., znak [...] o przyznaniu F. D. prawa do zamiennej nieruchomości rolnej zostało wydane z oczywistym naruszeniem przepisów Ustawy z 1958 r. Po drugie, przepisy, które naruszono, miały charakter norm prawa materialnego. Określały one bowiem prawa uprawnienia podmiotu wywłaszczonego do odszkodowania w formie nieruchomości zamiennej. Oczywiste naruszenia dotyczyły przy tym nie postępowania, ale treści orzeczenia o przyznaniu odszkodowania. Po trzecie, w sprawie jest wypełniony również trzeci z warunków stwierdzenia rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zdaniem Sądu, pozostawienie w obrocie prawnym orzeczenia z dnia [...] maja 1961 r. jest nie do zaakceptowania w praworządnym państwie. Skutkiem tego orzeczenia jest bowiem sytuacja, w której F. D., wbrew ówcześnie obowiązującym przepisom, nie otrzymał jakiegokolwiek odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość rolną. Ocena w odniesieniu do tej przesłanki mogłaby być inna, gdyby F. D. lub wszyscy jego spadkobiercy zawarli z beneficjentem wywłaszczenia umowę przeniesienia własności nieruchomości zamiennej. Wówczas aktualizowałaby się kwestia, czy pomimo wydania decyzji odszkodowawczej z oczywistym naruszeniem prawa, interes osoby wywłaszczonej nie został następnie zaspokojony na drodze cywilnoprawnej. Sytuacja taka nie miała jednak miejsca w odniesieniu do orzeczenia z dnia [...] maja 1961 r. Pozostawanie w obrocie prawnym tego orzeczenia, na co zwrócono uwagę m. in. w powołanym wyżej wyroku WSA w Warszawie z dnia 4 sierpnia 2005 r., uniemożliwia następcom prawnym F. D. dochodzenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w oparciu o aktualnie obowiązujące przepisy.

IV.4. Bezzasadne są powołane w skardze zarzuty naruszenia przepisów k.p.a. dotyczących postępowania wyjaśniającego (w tym art. 7, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 k.p.a.). Spór w niniejszej sprawie dotyczył nie ustaleń faktycznych, ale oceny prawnej

orzeczenia z dnia [...] maja 1961 r. z punktu widzenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Minister poczynił w tej sprawie niezbędne ustalenia, a swoje oceny zawarł w uzasadnieniu, które spełnia standardy wynikające z art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a.

IV.5. Bezzasadne okazały się również zarzuty skargi dotyczące rzekomego nieuwzględnienia przez Ministra wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. (P 46/13). Zdaniem Sądu, wyrok ten nie może być interpretowany w ten sposób, że de lege lata wyłączone jest stwierdzenie nieważności decyzji obarczonej wadą rażącego naruszenia prawa z tego tylko powodu, że od jej wydania upłynął znaczny upływ czasu. W szczególności wspomniany wyrok Trybunału jest wyrokiem zakresowym o pominięciu prawodawczym, nie powoduje zmiany normatywnej art.156 § 2 k.p.a., jak również nie oznacza derogacji przepisu (por. np. wyrok NSA z 13 grudnia 2017 r., I OSK 566/16, CBOSA). Wyrok ten nałożył natomiast na ustawodawcę obowiązek rozszerzenia unormowania z art. 156 § 2 k.p.a., przewidującego ograniczenia możliwości stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy (por. np. wyrok NSA z 20 kwietnia 2018 r., I OSK 2441/17, CBOSA). Ustawodawca dotychczas nie wykonał przedmiotowego wyroku TK, zaś sąd administracyjny, w świetle zasady trójpodziału władz (art. 10 Konstytucji RP) oraz kognicji sądów administracyjnych (art. 184 Konstytucji RP), nie może zastępować ustawodawcy. Rzeczony wyrok TK odgrywa natomiast istotną rolę w sprawach dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji. Otóż zawarta tam argumentacja wspiera, podzielany przez Sąd w niniejszym składzie i nie kwestionowany przez Ministra, pogląd o wyjątkowym charakterze instytucji nieważności decyzji administracyjnej oraz konieczności brania każdorazowo pod uwagę nie tylko oczywistości naruszenia, ale również charakteru naruszonego przepisu oraz skutków społeczno – ekonomicznych, jakie wywołała kwestionowana w trybie nadzwyczajnym decyzja. Rzecz jednak w tym, że w niniejszej sprawie, co wykazano wyżej, spełnione zostały wszystkie niezbędne warunki do stwierdzenia nieważności decyzji. Fakt wydania tej decyzji przed blisko sześćdziesięciu laty per se nie wyłącza stwierdzenia jej nieważności. Należy przy tym przypomnieć, że w niniejszym postępowaniu nie była kwestionowana decyzja o wywłaszczeniu, a jedynie decyzji orzekająca o odszkodowaniu.

IV.6. Z powyższych powodów orzeczono, jak w sentencji.