Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 823/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Sędziowie: WSA Grażyna Firek WSA Piotr Głowacki (spr.) Protokolant: specjalista Bożena Piątek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2019 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia - skargę oddala -


UZASADNIENIE

M. Z. 26 marca 2018 r. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Wedle jego oświadczenia spełnia on wszystkie przesłanki do pozytywnego rozpatrzenia wniosku, gdyż wskazał, iż jest osobą przewlekle chorą, posiadającą trudną sytuację materialną i zdrowotną. Dodatkowo pogarsza się stan zdrowia teściowej skarżącego oraz jego żony. Toczą się wobec niego postępowania egzekucyjne, ma długi wobec podmiotów prywatnych.

ZUS, Oddział w T. decyzją z dnia 10 września 2018r. nr [...] na podstawie:

1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej "u.s.u.s.", odmówił umorzenia należności w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...]zł;

2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zwanego dalej "rozporządzeniem" odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł;

W/g organu, jak wynika z zaległości, wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie robót budowlanych (wznoszenie budynków mieszkalnych i niemieszkalnych) w 2011r. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z [...] oraz [...]. Pobiera rentę inwalidzką, której wysokość wynosi [...] zł. (po potrąceniu kwoty [...]zł tytułem zajęć komorniczych). Jego żona uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w wymiarze [...] etatu i osiąga dochód w wysokości [...] zł., natomiast teściowa pobiera rentę rodzinną w kwocie netto [...] zł. Zatem łączne dochody gospodarstwa domowego wynoszą [...] zł. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem to kwota [...]zł. Wnioskodawca twierdzi, że posiada zobowiązania z tytułu podatków w kwocie [...]zł. wraz z odsetkami. Rata spłaty wynosi [...] zł. (natomiast w/g pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. brak zaległości). Do wniosku załączył 2 pisma z firmy windykacyjnej U. S.A. informujące o niezapłaconych należnościach; jedno na kwotę [...]zł., drugie na kwotę [...]zł. Dodatkowo z ustaleń ZUS wynika, że rodzina nie korzysta z pomocy społecznej. Ustalono ponadto, że posiada (we współwłasności ustawowej małżeńskiej) dom o powierzchni 60 m2 w miejscowości O., na którym ZUS posiada zabezpieczenie hipoteczne na łączną kwotę [...]zł. Nieruchomość ta jest także obciążona hipotecznie przez Naczelnika US w B. na kwotę [...]oraz prawem dożywocia na rzecz teściowej.

Wedle organu nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – dłużnik posiada nieruchomość oraz dochód z tytułu renty. Z kolei dłużnik nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy,

- że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych,

- nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń,

- nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwani dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ podkreślił, iż jest wobec dłużnika orzeczona tylko czasowa tj. do 31.10.2018r. niezdolność do pracy. W roku 2010 dłużnik wyzbył się innej nieruchomości za kwotę [...]tys. zł, a tylko niewielka kwota z tytułu składek została wpłacona.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się wnioskodawca składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podkreślając iż egzekucja z nieruchomości jest znacznie utrudniona, gdyż są na niej ustanowione hipoteki, a nadto prawo dożywocia. Podkreślił trudną sytuację materialną i zdrowotną.

ZUS Oddział w B. decyzją nr [...] z dnia 18 marca 2019r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Organ podzielił ocenę organu I instancji, podkreślając iż o ile egzekucja jest umorzona, jako bezskuteczna z rachunku bankowego to jednak pojawiło się nowe źródło dochodu w postaci renty, a także jest nieruchomość na której organ ma ustanowioną hipotekę przymusową. Zatem orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy nie jest w tej kwestii przesądzające. Z kolei stałe dochody członków rodziny nie prowadzą do braku zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Obecność innych wierzytelności prywatnych na znaczne kwoty nie spowoduje, iż umorzenie zaległości publicznoprawnych znacznie poprawi sytuację dłużnika..

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się wnioskodawca wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i podnosząc naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6 kpa w zw. z art. 7 kpa w zw. z art. 11 kpa w zw. z art. 77 kpa w zw. z art. 80 kpa w zw. z art. 107 §. 3 kpa, a także naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z par. 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez błędne zinterpretowanie przesłanek całkowitej nieściągalności.

W uzasadnieniu wskazał, że organ nie wziął pod uwagę tego, że spirala zadłużenia wobec firm windykacyjnych i zobowiązania zaciągane w instytucjach parabankowych wynikały z konieczności spłaty należności składkowych wobec ZUS, przede wszystkim należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek, a także składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek. Odnosiło się to również do sprzedanego mieszkania. Ponadto musiał uregulować zaległe wobec pracowników wynagrodzenia. Nieruchomość wskazana przez organ jest obciążona prawem dożywocia na rzecz teściowej - jak zauważają sądy w swych orzeczeniach - egzekucja z nieruchomości pozostającej we współwłasności jest niezwykle utrudniona, doświadczenie życiowe wskazuje bowiem, że raczej nie znajdzie się taki potencjalny jej nabywca. Organ potencjalną możliwość zaspokojenia odniósł do zbyt długiej perspektywy czasowej. Stanowisko organu pozostaje w sprzeczności z zasadami logicznego rozumowania i doświadczeniem życiowym, a przede wszystkim stanem faktycznym niniejszej sprawy, gdyż już aktualnie podstawowe potrzeby rodziny nie są w odpowiedni sposób zaspokajane. Obecna sytuacja nie pozwala na realizowanie niezbędnych wydatków, nie wspominając o takich jak kultura czy rekreacja. Aktualna sytuacja materialna uniemożliwia częstokroć wykupowanie potrzebnych leków, ogranicza zakup żywności i ubrań. Regularnie pożycza pieniądze od rodziny i znajomych. Brak obecnie, jak i w przyszłości możliwości uiszczania tak dużej kwoty należności z tytułu składek jak i odsetek za zwłokę, czy kosztów upomnień wobec ZUS oznacza, że zadłużenie będzie jedynie narastało. Wzrost kosztów życia, a w tym podwyżki cen artykułów spożywczych, czy lekarstw w ostatnim czasie, również przekładają się negatywnie na możliwość spłaty zobowiązań. Już teraz kwota należności z tytułu odsetek za zwłokę przewyższa znacznie kwotę należności z tytułu składek. Skarżący obszernie wskazał na sytuację zdrowotna swoją i innych członków rodziny, dołączając także dokumentację medyczną.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012r., poz. 270 - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi sąd, w myśl art. 151 p.p.s.a. skargę oddala.

Skarga nie jest uzasadniona, a wobec tego zaskarżona decyzja nie może być wyeliminowane z obiegu prawnego. W kontrolowanej sprawie, wbrew odmiennym twierdzeniom skarżącego postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ czyniło zadość wymogom art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ zebrał pełny materiał dowodowy, dokonał jego prawidłowej oceny, oraz niewadliwie uzasadnił rozstrzygnięcie, czyniąc zadość treści art. 107 § 3 k.p.a.

Zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach określonych w ust. 3. Wskazania tam zawarte są wyczerpujące i stanowią zamknięty katalog. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek przewidzianych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W sytuacjach, w których nie występuje całkowita nieściągalność składek w świetle art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. mamy do czynienia z tzw. decyzją związaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności ZUS, nie zaś decyzją wydaną w ramach uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia tych należności, gdyż wydanie takiej decyzji nie jest możliwe, bowiem naruszałaby ona prawo materialne.

W świetle analizy akt poddanej sądowej kontroli sprawy nie budzi wątpliwości, że zobowiązany zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak posiada we współwłasności ustawowej małżeńskiej nieruchomość ([...] nr [...]) oraz pobiera świadczenie rentowe w kwocie [...]zł brutto. Nieruchomość jest obciążona hipotecznie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B., na rzecz ZUS, oraz prawem dożywocia na rzecz teściowej skarżącego. Ponadto skarżący jest właścicielem samochodu, na którym Zakład dokonał zastawu w celu zabezpieczenia spłaty zadłużenia z tytułu składek. Wobec zobowiązanego nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne, ani upadłościowe. Co prawda Komornik Sądowy w B. umorzył egzekucję z rachunku bankowego z uwagi na bezskuteczność egzekucji, nie oznacza to jednak braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W związku z przyznaniem prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pojawił się nowy składnik majątkowy w postaci świadczenia rentowego. Mając na uwadze powyższe organ zasadnie stwierdził, że nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności zadłużenia. W przypadku stwierdzenia przez organ rentowy całkowitej nieściągalności, koniecznym jest również ustalenie, że ma ona charakter trwały i nieodwracalny, co w przypadku skarżącego nie nastąpiło - wobec skarżącego może być prowadzona skuteczna egzekucja z racji dochodu z renty, nadto z udziału we własności nieruchomości, obciążonej hipoteką przymusową.

W obliczu tych okoliczności organ zasadnie uznał, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. W świetle przywołanego wyżej przepisu nieściągalność należności z tytułu składek związana jest wszak generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie występuje. Należy dodatkowo wskazać, iż w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., I SA/Ka 14/99).

Zasadnie także oceniono w decyzji, że nie zachodzą wobec skarżącego inne okoliczności wskazane w przywołanym wyżej przepisie przemawiające za umorzeniem należności składkowych. W szczególności podstawy takiej nie stanowią przesłanki z p. 2 i 4 ust. 2 art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, albowiem nie nastąpiło oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika, ani też umorzenie postępowania upadłościowego z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, a należność Zakładu nie została zaspokojona w postępowaniu likwidacyjnym.

Z kolei w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdzie wskazano na okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Również i w powyższym przypadku ustawodawca posłużył się tzw. uznaniem administracyjnym, co oznacza, że nawet po stwierdzeniu istnienia przesłanek, których wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ ma możliwość dokonania swobodnej oceny tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający zastosowanie ulgi. Należy mieć przy tym na uwadze, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

Pozostawienie do uznania organu istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości, jak również zakres ewentualnego umorzenia, nie może prowadzić do dowolności rozstrzygnięcia, a więc w każdym przypadku wydanie decyzji powinno być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.

Analizując sytuację rodzinną i materialną zobowiązanego ustalono, że prowadzi on gospodarstwo domowe z żoną oraz teściową, które posiadają dochody. Na ogólną sytuację finansową rodziny mają wpływ dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Rodzina zobowiązanego nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych form pomocy. Korzystanie z takiej formy wsparcia stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Uzasadniając trudną sytuację finansową M. Z. oświadczył, że posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków oraz należności w firmie windykacyjnej. Zobowiązany spłaca zadłużenie w Urzędzie Skarbowym w układzie ratalnym, zawartym w 2017 r.

Organ, na co wskazuje uzasadnienie decyzji poddał twierdzenia i dowody przedstawione w sprawie wnikliwej analizie i wyprowadził z nich prawidłowe wnioski. Dokonana w sprawie ocena wniosku mieści się w granicach uznania administracyjnego. Zauważyć trzeba, że kontrolujący zaskarżoną decyzję sąd administracyjny nie może dokonywać własnych ustaleń faktycznych, ani też nie może zmienić zaskarżonej decyzji. Powyższe wynika m.in. z art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. "Stosowanie środków określonych w ustawie" polega, w razie uwzględnienia skargi, zgodnie z art.145 §1 cyt. ustawy m.in. na uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości lub w części, stwierdzeniu jej nieważności, ewentualnie stwierdzeniu, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż w sprawach gdzie rozstrzygnięcie organów opiera się na uznaniu administracyjnym sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o tym, czy pobór należności powinien być zaniechany. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Natomiast w pełnym zakresie zaskarżona decyzja podlega badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (tak też: wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Kr 1227/97, LEX nr 33404). O ile więc zachowano wszelkie wymogi prawa procesowego, to sąd administracyjny, który sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem, nie jest władny jej uchylić (zob. wyrok NSA z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. akt III SA 1745/97, dost. LEX nr 44771). Wyrazistym podkreśleniem roli orzecznictwa w sprawach ulg i zwolnień uznaniowych jest teza wyroku NSA z 7 lutego 2001 r. stwierdzająca , iż sądowa kontrola legalności uznaniowych decyzji sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA z 7 lutego 2001 r., sygn. akt I SA/Gd 1507/00, LEX nr 46473). Analogiczne stanowisko dominuje w doktrynie prawa podatkowego, gdzie wskazuje się, że kontrola wobec uznania może mieć ograniczony zakres, ale nie można z niej rezygnować, zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności. Zasada nieingerencji przez sąd administracyjny wynika z faktu, że nie jest on, co wyżej już wywiedziono - trzecią instancją postępowania administracyjnego (A. Habuda, Uznanie administracyjne – zmierzch czy renesans pojęcia; opublikowane w: Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s.117).

W orzecznictwie NSA utrwalony jest pogląd, iż umorzenie jest instytucją prawną o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie należności , nie zaś zwalnianie podatników od tego obowiązku (por. teza wyroku NSA z dnia 9 stycznia 2001 r., III SA 628/00), ponieważ zobowiązania podatkowe określone ustawami mają charakter powszechny (por. uzasadnienie wyroku z dnia 8 stycznia 2008 r. WSA w Gdańsku, I SA/Gd 909/07), co z kolei nie jest samodzielną przesłanką powodującą oddalenie wniosku podatnika bez pełnej merytorycznej oceny sytuacji. Umorzenie zaległości publicznoprawnych pociąga za sobą zmniejszenie wpływów do budżetu, tym samym ograniczeniu ulegają możliwości realizacji zadań związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb całego społeczeństwa. Wykładnia pojęć nieostrych, będących przesłankami możliwości zastosowania ulgi, czyli wyjątku od zasady, powinna mieć zawężający charakter. Zbyt szerokie i dowolne wykorzystanie uprawnień w przyznawaniu ulg doprowadziło by do naruszenia dyscypliny podatkowej, do zachowania której powołano organy podatkowe oraz do naruszenia zasady równego traktowania podatników, pozostających w takim samym stanie faktycznym i prawnym. O istnieniu ważnego interesu zobowiązanego nie mogą decydować jego subiektywne przekonania, lecz kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości (por. teza wyroku WSA w Gdańsku z dnia 18 października 2005 r., I SA/Gd 257/03). Dolegliwość wynikająca z zapłaty należności publicznoprawnej jest oczywista, ale sama w sobie nie stanowi o umorzeniu w całości owej zaległej należności. Każdy zobowiązany powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych. Udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległych składek, nie może być również traktowane, jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych zobowiązanego, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a podatnik nie był pochopnie z niego zwalniany (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2001 r., I SA/Ka 577/00, niepubl.). Zważyć należy, iż niejednokrotnie zobowiązani, znajdujący się również w trudnej sytuacji życiowej, czy to ze względu na zdrowie czy finanse, wywiązują się ze swych zobowiązań publicznoprawnych w sposób należyty i terminowy.

Wedle sądu, ocena organu w przedmiocie istnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, została dokonana po wszechstronnym i wystarczająco wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym dokładnym wyjaśnieniem okoliczności faktycznych. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego oraz wszechstronna analiza ustawowych przesłanek umorzenia zaległości nie pozwalają postawić zaskarżonej decyzji zarzutu dowolności. Chybiony jest przy tym zarzut, jakoby organ poczynił ustalenia w oderwaniu od aktualnej sytuacji materialno-bytowej zobowiązanego, czy abstrahował od wysokości faktycznych dochodów, przeciwnie ustalenia organu są w tym zakresie wystarczająco precyzyjne.

Zważyć należy, iż bardzo ograniczone możliwości płatnicze zobowiązanego, podnoszone jako jeden z głównych jego argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia powstałych zaległości. Organ zasadnie przyjął, że nie uzasadniają one uznania, iż wypełniają przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia z 2003 r. Przesłanka ta nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych świadczeń składkowych, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, które wynikają nie tylko z zaległości wobec ZUS, ale w przeważającej większości powstały w wyniku windykacji długów prywatnych. Umorzenie zaległości wobec ZUS doprowadzi więc istotnie do uprzywilejowania należności prywatnoprawnych, jednocześnie nie przyczyniając się do znacznej poprawy sytuacji dłużnika.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "zasady sprawiedliwości wymagają, by każdy zobowiązany do płacenia należności obowiązek ten wypełnił. Udzielanie ulg jednym podmiotom, a egzekwowanie obowiązku od innych, zasady sprawiedliwości społecznej burzyłoby" (wyrok NSA z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SA/Bk 1205/99, 1206/99). W przedmiotowej sprawie ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną zobowiązanego, jednocześnie brak jej cech wyjątkowości, jaką odznaczają się wypadki losowe. Organy zasadnie wskazały, że mimo aktualnej sytuacji finansowej zobowiązanego nie jest wykluczone wyegzekwowanie zobowiązania, choć dopiero w dłuższej perspektywie czasowej.

Reasumując, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, w tym powołanych w skardze przepisów materialnoprawnych. Zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniły wad tego rodzaju, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nie doszło do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu skarżącego, czy ważnego interesu strony oraz zasady zaufania obywateli do organów państwa. Organ wyważył wzajemne relacje pomiędzy ważnym interesem zobowiązanego, a interesem społecznym, podjął także wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienia sprawy.

Z kolei przedstawiona dokumentacja medyczna jedynie potwierdza dotychczasowe ustalenia; wobec skarżącego orzeczono częściową tylko niezdolność do pracy, co nie było kwestionowane, jak i okoliczności związane z leczeniem pozostałych członków rodziny.

Sąd pominął wniosek dowodowy zgłoszony na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku, albowiem wobec faktu, iż zaoferowane dowody dotyczyły dokumentów pochodzących z okresu po wydaniu zaskarżonej decyzji, nie mogły one wpłynąć na treść rozstrzygnięcia.

Wobec tego decyzja organu o odmowie umorzenia zaległości nie nosi znamion dowolności, a w konsekwencji skarga podlega oddaleniu w oparciu o art. 151 ustawy o p.p.s.a.