Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 785/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6039 Inne, o symbolu podstawowym 603
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Lotnicze prawo
Skarżony organ: Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 385(1).
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 46 poz 1 art. 7 ust. 1, art. 4 ust. 3, art. 3 ust. 2 lit. a), art. 2 lit. j).
law: Rozporządzenie (WE) NR 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiające wspólne zasady odszkodowania i  pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie  (EWG) nr 295/91 (Tekst mający znaczenie dla EOG)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 listopada 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 1918/21 w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenie braku naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów dotyczących praw pasażerskich 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od skarżącego kasacyjnie P. B. na rzecz Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 4 listopada 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1918/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. B. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia braku naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego (Prezes ULC, organ), na skutek skargi P. B. (skarżący, skarżący kasacyjnie), wszczął postępowanie w sprawie ustalenia, czy przewoźnik lotniczy – Polskie Linie Lotnicze LOT S.A. (przewoźnik, przewoźnik lotniczy) dopuścił się naruszenia przepisów rozporządzenia nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (rozporządzenie nr 261/2004). W toku postępowania, na podstawie wyjaśnień przewoźnika ustalono, że rezerwacja na powyższy lot została anulowana, ponieważ pasażer (skarżący) nie wykorzystał poprzedzającego odcinka podróży na trasie Katowice – Warszawa (lot nr 3884).

Decyzją z [...] września 2020 r. Prezes ULC stwierdził, że przewoźnik nie dopuścił się naruszenia przepisów rozporządzenia nr 261/2004, dlatego że Ogólne warunki przewozu pasażerów i bagażu przewoźnika w punkcie 3.3 zabraniały dowolnego wykorzystania segmentów podróży. Ocenił, że w tej sprawie nie doszło do odmowy przyjęcia na pokład, a więc nie miało miejsce naruszenie reguł dokonywania takiej odmowy, o których mowa w art. 2 lit. j i art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 261/2004.

Decyzją z [...] kwietnia 2021 r. Prezes ULC utrzymał w mocy zaskarżoną wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy ww. decyzję z [...] września 2020 r., stwierdzającą brak naruszenia przez PLL LOT S.A. przepisów rozporządzenia nr 261/2004. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 205a ust. 1, art. 205b ust. 1 pkt 1 ustawy z 3 lipca 2002 r. – Prawo lotnicze (u.p.l.) i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) oraz art. 5, art. 7 ust. 1 lit. c, art. 8, art. 9, art. 14, art. 16 ust. 2 rozporządzenia nr 261/2004.

Decyzja ta stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym wyrokiem uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W ocenie Sądu pierwszej instancji zasadnie organ przyjął, że nie miała miejsca unormowana w art. 2 i art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 261/2004 odmowa przyjęcia na pokład, gdyż odmowa wykonania umowy przez przewoźnika w tej sprawie stanowiła konsekwencję jej niewykonania przez skarżącego i to nie dlatego, że zrezygnował on z części podróży, ale dlatego że decyzji tej nie towarzyszyło wymagane prawem współdziałanie z przewoźnikiem. Brak wprowadzenia jednoczesnej zmiany w wykupionych biletach może tylko utwierdzać przewoźnika w przekonaniu, że pasażer nie będzie realizował podróży w ogóle. Dlatego, zdaniem WSA, nie można uznać za nieuczciwy, krzywdzący czy wręcz nadmierny obowiązek pasażera informowania przewoźnika o zamiarze zmiany w planie podróży i wprowadzenia zmiany w bilecie. Zdaniem Sądu, wymaganie to nie narusza praw konsumenta. Kwestionowane przez skarżącego postanowienia Ogólnych warunków przewozu pasażerów i bagażu traktować należy jako rozwinięcie unormowania kodeksu cywilnego. W tej sprawie skarżący nie tylko zrezygnował z części podróży, ale – wbrew obowiązkowi współdziałania z przewoźnikiem – odstąpił od wystosowania koniecznego w takiej sytuacji zawiadomienia drugiej strony umowy o tym fakcie i wypełnienia powinności umownych.

Od przedmiotowego wyroku skarżący złożył skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości oraz wnosząc o jego zmianę przez "stwierdzenie naruszenia przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004 przez uczestnika oraz orzeczenie obowiązku wypłaty odszkodowania w kwocie 250 EUR", a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, p.p.s.a), tj. art. 7 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego) Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91, w zw. z art. 385(1) k.c. poprzez przyjęcie, że odmowa przyjęcia pasażera na pokład wbrew jego woli spowodowana rezygnacją tego pasażera z odbycia pierwszego odcinka lotu łączonego może być uzasadniona postanowieniami regulaminu (ogólnych warunków przewozu lotniczego), podczas gdy rezygnacja z części rezerwacji bez żądania zwrotu pieniędzy za nieodbyty lot nie wpływa w jakikolwiek sposób na działalność przewoźnika lotniczego i realizację konkretnego lotu, a postanowienia zakazujące pasażerom (konsumentom) takich praktyk kształtują ich prawa w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy i równowagę kontraktową;

naruszenie przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj. art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewłaściwe wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, przejawiające się w czynieniu ustaleń faktycznych wyłącznie w oparciu o wskazania podmiotu Polskie Linie Lotnicze LOT SA, oraz przyjęciu, że skarżący nie współdziałał z tym przewoźnikiem i nie poinformował o rezygnacji z części podróży, podczas gdy skarżący podejmował próby kontaktu z przewoźnikiem, ale masowa skala działalności tego podmiotu skutkowała niemożnością nawiązania komunikacji pomiędzy skarżącym a pracownikami uczestnika, tj. brakiem połączenia przez infolinię czy automatycznie generowanymi wiadomościami mailowymi autorespondera, wskutek czego skarżący (konsument) nie otrzymał możliwości współdziałania z Uczestnikiem (przedsiębiorcą).

Argumenty na poparcie powyższych zarzutów zostały przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Skarżący zrzekł się prawa do rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wg norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, podlegając oddaleniu.

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie wystąpiły określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. przyczyny nieważności postępowania sądowego, jak również nie stwierdzono podstaw do zastosowania art. 189 p.p.s.a. Skutkuje to ograniczeniem zakresu rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej do weryfikacji zarzutów kasacyjnych rozumianych jako skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. podstawy skargi kasacyjnej mogą zostać oparte na zarzutach: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny po dokonaniu weryfikacji sformułowanych zarzutów kasacyjnych stwierdził, że nie zasługują one na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności stwierdzono bezzasadność zarzutu naruszenia przepisów postępowania w zakresie art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. Niezależnie od wadliwej konstrukcji powyższego zarzutu jako tzw. złożonego zarzutu kasacyjnego (autor skargi kasacyjnej powinien był powiązać powyższy zarzut z odpowiednim fragmentem normy odniesienia – np. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.), nie znajduje podstaw twierdzenie, że kontrolowany Sąd Wojewódzki dokonał błędnej oceny prawidłowości wyjaśnienia przez skarżony organ stanu faktycznego sprawy. Z akt sprawy nie wynika, aby Sąd pierwszej instancji pominął w zakresie oceny legalnościowej ustaleń faktycznych organu istotne w sprawie okoliczności faktyczne lub dowody. Przede wszystkim Sąd Wojewódzki prawidłowo uznał, że poczynione przez skarżony organ ustalenia faktyczne są wystarczające do wydania na podstawie art. 205b ust. 2 w zw. z art. 205b ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. – Prawo lotnicze (u.p.l.) decyzji w przedmiocie stwierdzenia braku naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego w zakresie wyznaczonym przez przepisy rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (rozporządzenie nr 261/2004/WE). Przewoźnik lotniczy objęty spornym postępowaniem nadzorczym (Polskie Linie Lotnicze LOT S.A.) przedłożył zgodnie z art. 205b ust. 3 u.p.l. wszystkie dokumenty i informacje konieczne do przeprowadzenia procesu oceny przestrzegania określonych w rozporządzeniu nr 261/2004/WE obowiązków w razie odmowy przyjęcia pasażera na pokład. Wyjaśnienia przewoźnika lotniczego oraz przekazane informacje zostały prawidłowo ocenione przez Sąd pierwszej instancji jako wystarczające do dokonania końcowej oceny legalności zaskarżonej decyzji. Przesądzające znaczenie w zakresie oceny przesłanki – jak to określił Sąd Wojewódzki – "współdziałania z przewoźnikiem" miał brak wykazania przez skarżącego kasacyjnie, że dopełnił on obowiązku, o którym mowa w Art. 3 pkt 3 Ogólnych Warunków Przewozu pasażerów i bagażu PLL LOT (Ogólne Warunki Przewozu). Zgodnie z powyższym przepisem wzorca umownego, przewoźnik zgodnie z zatwierdzonymi taryfami wymaga, aby pasażer realizował odcinki podróży w kolejności, w jakiej są one odzwierciedlone w bilecie. Jeżeli pasażer zamierza zrealizować podróż z pominięciem kolejności odcinków podróży powinien dokonać zmian biletu zgodnie z faktycznym zamiarem podróży. W takim przypadku opłata zostaje naliczona w następujący sposób: a) w wysokości za faktycznie przebytą trasę obowiązującą w dniu zgłoszenia korekty trasy, w przypadku, gdy podróż nie została rozpoczęta; b) w wysokości za faktycznie przebytą trasę obowiązującą w dniu dokonania oryginalnej rezerwacji, w przypadku, gdy podróż została rozpoczęta. Jeśli wyliczona w ten sposób taryfa jest wyższa niż cena obliczona dla trasy podanej w bilecie, dalszy przewóz może zostać uzależniony od uiszczenia powstałej różnicy w cenie. W przypadku gdy pasażer nie poinformował przewoźnika o chęci zmiany trasy podróży i poprzedzający odcinek trasy nie został przebyty lub też został przebyty nie w takiej kolejności, jaka została przewidziana w sekwencji poszczególnych rejsów podanych w bilecie, zastosowanie ma Art. 6 pkt 5 Ogólnych Warunków Przewozu. Odesłanie w Art. 3 pkt 3 do uregulowania Art. 6 pkt 5 oznacza, że konsekwencją niedokonania uprzedniego zgłoszenia zamiaru zmiany trasy podróży w sytuacji nieodbycia poprzedzającego odcinka trasy lub też odbycia go nie w takiej kolejności, jaka została przewidziana w sekwencji poszczególnych rejsów podanych w bilecie, jest możliwość anulowania przez przewoźnika dalszych rezerwacji (objętych tym samym biletem lotniczym) w związku niedokonaniem zmian w bilecie zgodnie z faktycznym zamiarem podróży. Przewoźnik lotniczy objęty przedmiotowym postępowaniem skorzystał z powyższej możliwości, co skutkowało zastosowaniem Art. 8 pkt 1 lit. o) Ogólnych Warunków Przewozu, a więc odmową przewozu skarżącego kasacyjnie i jego bagażu na dalszych odcinku przewozu wobec nieodbycia poprzedzającego odcinka trasy. Odnosząc się natomiast do twierdzenia skarżącego kasacyjnie, że "podejmował" on "próby kontaktu z przewoźnikiem", jednak okazały się one bezskuteczne ze względu na "brak połączenia przez infolinię" lub "automatycznie generowane komunikaty", należy stwierdzić, że okoliczności te – niezależnie od ich niewykazania – nie stanowią potwierdzenia dopełnienia obowiązku, o którym mowa Art. 3 pkt 3 Ogólnych Warunków Przewozu, i jako takie nie mogą zostać uznane za podstawę do kwestionowania ustaleń faktycznych skarżonego organu. W konsekwencji podniesiony zarzut wadliwej oceny przez Sąd pierwszej instancji prawidłowości ustalenia stanu faktycznego sprawy podlega oddaleniu.

W drugiej kolejności, wobec niepodważenia legalności podstawy faktycznej wyrokowania pierwszej instancji, weryfikacji poddano zarzut naruszenia prawa materialnego w zakresie art. 7 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004/WE w zw. z art. 385 (1) k.c. przez uznanie, że "odmowa przyjęcia pasażera na pokład wbrew jego woli spowodowana rezygnacją tego pasażera z odbycia pierwszego odcinka lotu łączonego może być uzasadniona postanowieniami regulaminu (ogólnych warunków przewozu lotniczego), podczas gdy rezygnacja z części rezerwacji bez żądania zwrotu pieniędzy za nieodbyty lot nie wpływa w jakikolwiek na działalność przewoźnika lotniczego i realizację konkretnego lotu, a postanowienia zakazujące pasażerom (konsumentom) takich praktyk kształtują ich prawa w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy i równowagę kontraktową".

Powyższy zarzut jest pozbawiony usprawiedliwionych podstaw. Sąd pierwszej instancji doszedł do prawidłowych konkluzji w zakresie oceny interpretacji i zastosowania art. 7 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004/WE w zw. z art. 385(1) k.c. w przedmiotowej sprawie. Jakkolwiek skonkretyzowana podstawa kasacyjna w świetle opisu i uzasadnienia postawionego zarzutu jest niepełna, to jednak nie stanowi to przeszkody do jej prawidłowego zrekonstruowania przez Sąd kasacyjny. Jest bowiem oczywiste, że stwierdzenie zaistnienia podstawy do wypłaty przez obsługującego przewoźnika lotniczego odszkodowania, przewidzianego w art. 7 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004/WE, w razie odmowy przyjęcia pasażerów na pokład wbrew ich woli, jest ściśle związane z dokonaniem prawidłowej kwalifikacji danego stanu faktycznego jako odpowiadającego zdefiniowanemu w art. 2 lit. j) cyt. rozporządzenia pojęciu odmowy przyjęcia na pokład. Zgodnie z tym ostatnim przepisem pojęcie to oznacza "odmowę przewozu pasażerów danym lotem, pomimo że stawili się oni do wejścia na pokład zgodnie z warunkami ustanowionymi w art. 3 ust. 2, chyba że odmowa przyjęcia na pokład jest racjonalnie uzasadniona, w szczególności przyczynami związanymi ze zdrowiem, wymogami bezpieczeństwa lub niewłaściwymi dokumentami podróżnymi". Na tle uznanego za prawidłowy ustalenia stanu faktycznego sprawy istotne znaczenie ma przede wszystkim, czy i w jakim zakresie skarżący kasacyjnie jako pasażer spornego lotu stawił się do wejścia na pokład zgodnie z warunkami ustanowionymi w art. 3 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 261/2004/WE, a więc – wobec odmowy przyjęcia na pokład, pomimo posiadania potwierdzonej rezerwacji na dany lot w postaci biletu lotniczego (zob. art. 2 lit. f i g rozporządzenia nr 261/2004/WE) i stawienia się na odprawę pasażerów – zgodnie z wymogami i w czasie określonym uprzednio na piśmie (w tym poprzez środki elektroniczne) przez przewoźnika lotniczego, organizatora wycieczek lub autoryzowane biura podróży.

W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że wymogi i czas stawienia się na odprawę pasażerów przez skarżącego kasacyjnie zostały określone nie tylko w imiennym bilecie lotniczym, lecz także w zaakceptowanych w momencie rezerwacji biletu Ogólnych Warunkach Przewozu ustanowionych przez objętego nadzorem przewoźnika lotniczego. Elementem wymogów stawienia się do odprawy na dalszym odcinku podróży (Warszawa – Frankfurt nad Menem) w sytuacji dokonanej przez skarżącego kasacyjnie zmiany trasy podróży przez nieodbycie poprzedzającego odcinka trasy (odcinek Katowice – Warszawa) – zgodnie z cytowanymi już Art. 6 pkt 5 w zw. z Art. 3 pkt 3 Ogólnych Warunkach Przewozu – było uprzednie zgłoszenie zamiaru zmiany trasy podróży celem uzyskania zmian w bilecie zgodnie z faktycznym zamiarem podróży. Brak skutecznego dopełnienia powyższego obowiązku przez skarżącego kasacyjnie pasażera lotu łączonego skutkował anulowaniem rezerwacji na dalszy odcinek podróży oraz aktualizacją wynikającej z Art. 8 pkt 1 lit. o) Ogólnych Warunków Przewozu podstawy do odmowy przewozu w związku z niedokonaniem zmiany biletu.

W związku z powyższym na tle art. 3 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 261/2004/WE i stanu faktycznego przedmiotowej sprawy należy uznać, że skarżący kasacyjnie nie stawił się do wejścia na pokład drugiego odcinka podróży lotniczej zgodnie z wymogami określonymi uprzednio na piśmie (w tym poprzez środki elektroniczne) przez przewoźnika lotniczego w ustanowionych przez niego Ogólnych Warunkach Przewozu. Jeżeli bowiem dany przewoźnik lotniczy wymaga, aby pasażer realizował odcinki podróży w kolejności, w jakiej są one odzwierciedlone w bilecie, a w razie zamiaru zmiany złożonej trasy podróży przez rezygnację przebycia jej wcześniejszego odcinka, aby dokonał on zmiany biletu zgodnie z faktycznym zamiarem podróży, to w tym wypadku – w razie niedokonania przez pasażera powyższej zmiany, niedobycia pierwszego odcinka podroży i stawienia się do odprawy na dalszym odcinku trasy podróży celem jego odbycia – nie można przyjąć, że pasażer stawił się na tego rodzaju odprawę zgodnie z wymogami określonymi uprzednio na piśmie (w tym poprzez środki elektroniczne) przez przewoźnika lotniczego, w tym w zaakceptowanych przez pasażera przy rezerwacji (zakupie biletu lotniczego) ogólnych warunkach przewozu.

Nie można zatem zgodzić się ze stanowiskiem autora skargi kasacyjnej, że "odmowa przyjęcia na pokład" w rozumieniu art. 2 lit. j) w zw. z art. 4 ust. 3 i art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 261/2004/WE obejmuje także sytuacje "odmowy przyjęcia pasażera na pokład wbrew jego woli" spowodowanej "rezygnacją tego pasażera z odbycia pierwszego odcinka lotu łączonego", które mogą zostać "uzasadnione postanowieniami regulaminu (ogólnych warunków przewozu lotniczego), podczas gdy rezygnacja z części rezerwacji bez żądania zwrotu pieniędzy za nieodbyty lot nie wpływa" w jakikolwiek sposób na działalność przewoźnika lotniczego i realizację konkretnego lotu. Pogląd ten opiera na całkowicie błędnym założeniu, że odmowa przyjęcia (niewpuszczenia) na pokład zgodnie z ustalonymi przez przewoźnika lotniczego, zaakceptowanymi przez pasażera oraz podanymi mu do wiadomości tak przed zawarciem umowy, jak i przed stawieniem się do odprawy, ogólnymi warunkami kontraktowymi (wzorcami ogólnymi umów przewozu lotniczego danego przewoźnika) w zakresie ściśle i precyzyjnie określonych warunków (wymogów) dokonania odprawy i wpuszczenia na pokład, może być uznana za odmowę przyjęcia na pokład, o której mowa w art. 2 lit. j) w zw. z art. 3 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 261/2004/WE. Taka wersja interpretacyjna tego pojęcia nie odpowiada zarówno treści art. 3 ust. 2 lit. a) cyt. rozporządzenia, który stanowi, że akt ten ma zastosowanie pod warunkiem, że pasażerowie mający potwierdzoną rezerwację na dany lot oraz, z wyjątkiem przypadku odwołania, o którym mowa w art. 5, stawią się na odprawę pasażerów zgodnie z wymogami i w czasie określonym uprzednio na piśmie (w tym poprzez środki elektroniczne) przez przewoźnika lotniczego, organizatora wycieczek lub autoryzowane biura podróży, jak również jest niezgodna z dotychczasowym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE).

Trybunał Luksemburski opowiedział się za szerokim rozumieniem przesłanki odmowy przyjęcia na pokład w rozumieniu art. 2 lit. j) w zw. z art. 3 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 261/2004/WE, przyjmując że pojęcie to powinno być interpretowane w ten sposób, że obejmuje ono nie tylko odmowę przyjęcia na pokład wynikającą z nadmiernej rezerwacji, lecz również odmowę przyjęcia na pokład z innych powodów, takich jak powody operacyjne (zob. pkt 1 sentencji oraz pkt 21-23, 26 uzasadnienia wyroku TS z dnia 4 października 2012 r., C-22/11, Finnair Oyj przeciwko Timy’emu Lassooyowi, ECLI:EU:C:2012:604). Ograniczenie zakresu pojęcia odmowy przyjęcia na pokład tylko do przypadków nadmiernej rezerwacji miałoby w praktyce ten skutek, że zmniejszałoby wyraźnie ochronę przyznaną pasażerom na podstawie rozporządzenia nr 261/2004, i byłoby w związku z tym sprzeczne z celem przewidzianym w jego motywie 1, jakim jest zagwarantowanie wysokiego poziomu ochrony pasażerom, co uzasadnia szeroką wykładnię praw przyznanych tym pasażerom. W związku z tym przepisy art. 2 lit. j) i art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004 powinny być interpretowane także w ten sposób, iż zaistnienie nadzwyczajnych okoliczności prowadzące przewoźnika lotniczego do reorganizacji następujących po nim lotów nie może uzasadniać odmowy przyjęcia na pokład na owe późniejsze loty, ani też zwalniać tego przewoźnika z obowiązku wypłaty odszkodowania na podstawie art. 4 ust. 3 rzeczonego rozporządzenia pasażerom, którym odmówiono przyjęcia na pokład na loty czarterowane po ustaniu wspomnianych okoliczności. W kolejnym istotnym orzeczeniu Trybunał stwierdził, że art. 2 lit. j) w zw. z art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 261/2004 powinien być interpretowany w ten sposób, że pojęcie odmowy przyjęcia na pokład obejmuje sytuację, w której w ramach jednej umowy przewozu obejmującej kilka rezerwacji na bezpośrednio następujące po sobie loty, na które odprawa dokonywana jest jednocześnie, przewoźnik lotniczy odmawia przyjęcia na pokład niektórych pasażerów z tego powodu, iż pierwszy lot objęty rezerwacją doznał opóźnienia, za które winę ponosi ów przewoźnik, który błędnie przewidział, że pasażerowie ci nie stawią się we właściwym czasie do wejścia na pokład celem odbycia drugiego lotu (zob. wyrok TSUE z dnia 4 października 2012 r., C-321/11, Germán Rodríguez Cachafeiro i María de los Reyes Martínez-Reboredo Varela-Villamor przeciwko Iberia, Líneas Aéreas de España, ECLI:EU:C:2012:609). Trybunał dokonując oceny powyższego stanu faktycznego, doszedł do przekonania, że ujawniona w nim przyczyna odmowy przyjęcia na pokład była związana z przesłankami operacyjnymi związanymi z przewoźnikiem lotniczym, które nie są porównywalne z powodami wymienionymi w art. 2 lit. j) rozporządzenia nr 261/2004, z tego względu, że pasażerom, którym odmówiono przyjęcia na pokład, nie można przypisać winy za powstanie tego rodzaju przyczyny. Odmowa przyjęcia na pokład w przedmiotowej sprawie nie była więc racjonalnie uzasadniona (zob. sentencja oraz pkt. 30-33 uzasadnienia).

Powyższe oceny interpretacyjne TSUE dotyczą zatem sytuacji, w których doszło do odmowy przyjęcia na pokład pasażera w związku ze związanymi z przewoźnikiem lotniczym okolicznościami, które nie były objęte ogólnymi warunkami umownymi przewozu lotniczego i były nieznane w momencie dokonania skutecznej rezerwacji lotu przez danego pasażera. Nie odnoszą się one natomiast do przewidzianych uprzednio w ogólnym wzorcu umownym przewozu lotniczego generalnych przyczyn odmowy przyjęcia na pokład w związku z niezrealizowaniem formalnych warunków dokonania odprawy lotniczej i wpuszczenia na pokład (por. art. 2 lit. j w zw. z art. 3 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 261/2004/WE). W takim przypadku brak usprawiedliwionych wyjątkowymi okolicznościami po stronie pasażera przyczyn niezrealizowania umownych warunków formalnych dokonania odprawy przez przewoźnika co do zasady nie daje podstaw do przyjęcia, że pasażerowi temu nie można przypisać winy za powstanie przyczyny odmowy przyjęcia na pokład. Powyższy wniosek wykładniczy potwierdza także treść definicji legalnej z art. 2 lit. j) ww. rozporządzenia, która wyłącza z zakresu znaczeniowego pojęcia odmowy przyjęcia na pokład "racjonalnie uzasadnione przyczyny" związane z "niewłaściwymi dokumentami podróżnymi". Niewątpliwie nieprzedstawienie do odprawy ściśle i precyzyjnie określonych przez danego przewoźnika lotniczego w ogólnych warunkach umowy przewozu dokumentów podróżnych (w tym biletu lotniczego, w którym nie dokonano modyfikacji zmiany trasy podróży, lub innego dokumentu potwierdzającego zgłoszenie tej zmiany w przypadku biletu na podróż wieloodcinkową) może być w okolicznościach danej sprawy kwalifikowane jako racjonalnie uzasadniona przyczyna, o której mowa w art. 2 lit. j) rozporządzenia nr 261/2004/WE.

Przyjęte i zaprezentowane powyżej stanowisko podziela także Komisja Europejska, która w zawiadomieniu – Wytycznych interpretacyjnych dotyczących rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów oraz rozporządzenia Rady (WE) nr 2027/97 w sprawie odpowiedzialności przewoźnika lotniczego z tytułu wypadków lotniczych zmienionego rozporządzeniem (WE) nr 889/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz.U.UE 2016/C 214/04), w pkt. 3.1.1. stwierdziła, że jeżeli pasażer, który posiada rezerwację obejmującą lot do miejsca docelowego oraz lot powrotny, nie został wpuszczony na pokład w celu odbycia podróży powrotnej, ponieważ nie odbył pierwszego lotu, nie stanowi to odmowy przyjęcia na pokład w rozumieniu art. 2 lit. j). To samo dotyczy sytuacji, gdy pasażer, który posiada rezerwację na loty następujące po sobie nie został wpuszczony na pokład, ponieważ nie odbył poprzedniego lotu. Te dwie sytuacje zazwyczaj wynikają z warunków związanych z zakupionym biletem, natomiast tego rodzaju praktyka może jednak być zakazana przez prawo krajowe. Ponieważ przedmiotem oceny skarżonego organu oraz Sądu Wojewódzkiego w niniejszej sprawie były jedynie zagadnienia objęte zakresem regulacji rozporządzenia nr 261/2004/WE, a nie ocena zachowań przewoźnika lotniczego (lub ustanowionego wzorca ogólnych warunków umowy przewozu) w świetle innych istotnych prawnie uregulowań (np. z zakresu prawa ochrony konkurencji i konsumenta), dlatego poza zakresem rozważań – także Naczelnego Sądu Administracyjnego – muszą pozostać kwestie dotyczące kwalifikacji ww. postanowień Ogólnych Warunków Przewozu PLL LOT S.A. jako niedozwolonych postanowień umownych w świetle art. 385(1) k.c., czyli postanowień nieuzgodnionych indywidualnie z konsumentem, kształtujących jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszających jego interesy.

Mając na względzie powołane wyżej argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 oraz art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej (punkt pierwszy wyroku) oraz o zasądzeniu od strony skarżącej kasacyjnie na rzecz skarżonego organu kwoty 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego (punkt drugi wyroku).