Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 441/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 7, art. 77 pa.1 , art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: art. 28
journal: Dz.U. 2024 poz 497
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Dnia 3 grudnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Protokolant st. sekretarz sądowy Aneta Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2024 roku sprawy ze skargi G. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 kwietnia 2024 roku nr UP-292/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 26 kwietnia 2024 r. nr UP - 292/2024 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572), zwanej dalej k.p.a., w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 497) - po rozpoznaniu wniosku G. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 14 marca 2024 r. nr 555/2024 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

26 stycznia 2024 r. do ZUS wpłynął wniosek skarżącego reprezentowanego przez żonę B. K. o umorzenie należności z tytułu składek z powodu trudnej sytuacji materialnej.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego decyzją z 14 marca 2024 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 214 830,79 zł oraz odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 174 007,15 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Skarżący nie wykazał zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego. Wnioskodawca nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń. Nie wykazał, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

ZUS wskazał także, że należności z tytułu składek spłacane były w układzie ratalnym, zgodnie z umową z dnia 2 maja 2022 r. Pozostała do spłaty rata balonowa w kwocie 201 233,06 zł płatna była do 17 kwietnia 2022 r. i nie został złożony wniosek o zmianę warunków umowy. Jednocześnie organ wskazał, że wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Należności figurujące na koncie płatnika są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek wpływ miało wdrożone postępowanie egzekucyjne, którym sukcesywnie obejmowano kolejne należności i które pozostaje nadal aktualne.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał, że zamknął firmę, nie pracuje i obecnie nie jest w stanie spłacić zaległych składek. Dodał, że jest uzależniony od alkoholu i nie przekazuje żonie środków finansowych na utrzymanie dziecka i mieszkania, a żona dodatkowo spłaca za niego zadłużenie za części. Wyjaśnił, że dom obciążony jest kredytem i toczy się wobec niego postępowanie komornicze.

Pełnomocnik skarżącego w piśmie z 8 kwietnia 2024 r. podała, że została sama z zadłużoną firmą, nie była świadoma istnienia zaległości i nigdy nie prowadziła z mężem działalności. Podjęła decyzję o rozwodzie, ale koszty adwokata są bardzo duże i z powodu zadłużenia ona oraz 15-letni syn pozostaną bez dachu nad głową. Pełnomocnik wniosła o umorzenie długów oraz niedokonywanie wpisu hipoteki w księdze wieczystej domu, ponieważ gdyby go sprzedała nie wystarczyłoby środków nawet na mieszkanie w bloku.

Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wskazał, że 28 stycznia 2024 r. wpłynęło oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej (uzupełnione 14 lutego 2024 r.), w którym poinformowano, że skarżący jest żonaty, nie pracuje zarobkowo i nie otrzymuje świadczeń emerytalno-rentowych, nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, pobiera zasiłek z pomocy społecznej w kwocie 800 zł, nie otrzymuje świadczeń z Urzędu Pracy oraz nie korzysta z innych form pomocy, prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe z żoną – B. K., która uzyskuje dochody w wysokości 3 000 zł netto miesięcznie oraz 15-letnim synem – K. K.. Ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, bez opłat eksploatacyjnych) - 1 800 zł, opłat eksploatacyjnych - 1 600,00 zł, kosztów leczenia - 400,00 zł oraz innych (długi ściągane z prowadzonej działalności) – 1 800 zł – 2 000 zł. Posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości 608 000,00 zł oraz u osób fizycznych – 65 000,00 zł z ratą 2 000,00 zł miesięcznie dochodzone przez firmę K. i wpisane do księgi wieczystej. Skarżący jest współwłaścicielem w 1/2 części domu o powierzchni 200 m2 w miejscowości S., przy ul. S1 5, objętego księgą wieczystą nr [...], nie posiada majątku ruchomego, wierzytelności i praw majątkowych, żona nigdy nie prowadziła ze skarżącym działalności gospodarczej.

17 kwietnia 2024 r. w rozmowie telefonicznej z pracownikiem ZUS pełnomocnik skarżącego wyjaśniła, że rodzina nie ponosi wydatków z tytułu czynszu, ale wydatki na gaz, wodę i węgiel, które wynoszą od 2 000 zł do 2 500 zł miesięcznie.

Do rozpatrzenia sprawy skorzystano z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Na ich podstawie organ ustalił, że: - 31 grudnia 2020 r. skarżący zawiesił, a 14 kwietnia 2022 r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej "M." Firma Handlowa G. K., - od 31 grudnia 2020 r. nie posiada własnego tytułu do ubezpieczeń w ZUS, do ubezpieczenia zdrowotnego zgłasza go żona – B. K., - na skarżącego zarejestrowane są samochody ciężarowe marki Citroen Berlingo z 2000 r. i Volkswagen Transporter z 1994 r., - jest właścicielem we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej działki budowlanej nr 68/25 o powierzchni 0,0892 ha w miejscowości S., objętej księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Z. (według danych geoportal.gov.pl nieruchomość jest zabudowana budynkiem mieszkalnym nr 5 przy ul. S.); w dziale IV księgi znajduje się wpis hipoteki umownej na rzecz wierzyciela cywilnoprawnego oraz wzmianka z 13 lutego 2024 r. o wpisie hipoteki przymusowej.

ZUS wskazał, że 2 maja 2022 r. została zawarta umowa nr [...]o rozłożeniu zaległości na 12 miesięcznych rat, przy czym ostatnia rata, tzw. balonowa nie została opłacona i nie został złożony wniosek o zmianę warunków umowy przez upływem terminu płatności.

Organ dokonał analizy kwestii przedawnienia i uznał, że w decyzji z 14 marca 2024 r. nr 555/2024 prawidłowo stwierdzono, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

ZUS odwołał się do treści art. 28 ust. 2 u.s.u.s. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że: przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, - ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej 14 kwietnia 2022 r., jednak nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych, ponieważ ma żonę i troje dzieci, a także brak majątku, ponieważ we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej jest właścicielem nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...]; przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek prowadzi Dyrektor I Oddziału ZUS w Łodzi, a dysponuje składnikiem majątkowym podlegającym egzekucji w postaci nieruchomości. Zdaniem ZUS, skoro wobec strony nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Organ odwołał się także do treści art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365).

ZUS wskazał, że decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej skarżący powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

Zdaniem ZUS przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej. Wystąpienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu.

W toku postępowania pełnomocnik poinformowała, że skarżący od 10 lat jest alkoholikiem i przedłożyła kartę leczenia szpitalnego od 4 lipca 2022 r. do 16 sierpnia 2022 r. na Oddziale [...] w Z.. Skarżący został wypisany do domu po zakończeniu podstawowego, sześciotygodniowego programu terapii z leczeniem abstynencji i udziału w mitingach AA.

W ocenie organu w aktach sprawy brak jest dowodów np. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności lub niezdolności do pracy, z którego wynikałoby trwałe i całkowite wykluczenie z rynku pracy z powodów zdrowotnych lub konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Dlatego w sprawie ta przesłanka nie zachodzi.

Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Trudna sytuacja materialna, uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały. Organ podniósł, że ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Skarżący 31 grudnia 2020 r. zawiesił, a 14 kwietnia 2022 r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej. Od 31 grudnia 2020 r. nie posiada własnego tytułu do ubezpieczeń w ZUS, co oznacza, że nie poszukuje zatrudnienia za pośrednictwem Urzędu Pracy. Do ubezpieczenia zdrowotnego zgłasza skarżącego żona. Organ wyjaśnił, że ze złożonego oświadczenia wynika, że skarżący nie uzyskuje żadnych dochodów i prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe z żoną, która uzyskuje dochody w wysokości 3.000,00 zł netto miesięcznie oraz 15-letnim synem K..

Według danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych B. K. uzyskuje dochody z dwóch umów o pracę i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne od stycznia 2024 r. do marca 2024 r. wyniosły średnio:

- z tytułu zatrudnienia w C. Sp. z o.o. – 5 925,47 zł,

- z tytułu zatrudnienia w J.Sp. z o.o. (w 1/2 wymiaru czasu pracy) 2 505,94 zł, czyli dochody w tym okresie wyniosły 6 077,67 zł netto miesięcznie. Dodatkowo ZUS wypłaca rodzinie świadczenie wychowawcze na małoletniego syna w wysokości 800 zł miesięcznie.

ZUS wyjaśnił, że analizując sprawę pod kątem istnienia trudnej sytuacji finansowej i ubóstwa organ musi wziąć pod uwagę wszystkie środki finansowe jakimi dysponuje gospodarstwo domowe skarżącego. Ponieważ poziom ubóstwa i trudnej sytuacji każdy człowiek odczuwa bardzo subiektywnie, wskaźnik minimum socjalnego pozwala na stosunkowo obiektywną ocenę poziomu zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Minimum socjalne wyznacza kwotę, która jest niezbędna gospodarstwu domowemu w celu zapewnienia odpowiednich warunków do odtworzenia sił życiowych i utrzymania więzi społecznych.

Miesięczny budżet gospodarstwa domowego strony wynosi średnio 6 877,67 zł i jest zdecydowanie wyższy niż poziom minimum socjalnego określony 4 kwietnia 2024 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego na kwotę 4 668,36 zł w IV kwartale 2023 r. dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego. Zdaniem organu nie można zatem uznać, że sytuacja rodziny nosi znamiona ubóstwa i zmusza do sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej. W toku postępowania skarżący nie dowiódł, by korzystał z jakichkolwiek form wsparcia socjalnego skierowanego do osób znajdujących się w niedostatku. Udzielenie wsparcia ze środków z pomocy społecznej poprzedzone jest szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 1296) od 1 stycznia 2022 r. obowiązuje kwota kryterium dochodowego z pomocy społecznej dla osoby w rodzinie w wysokości 600 zł.

Pełnomocnik poinformowała, że rodzina ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w wysokości średnio 2 650,00 zł miesięcznie, w tym z tytułu opłat eksploatacyjnych - od 2 000 zł do 2 500 zł i kosztów leczenia - 400 zł. W stałych kosztach nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym na zakup żywności, ubrań, artykułów higienicznych, itp., jednak wydatki te są ponoszone przez ogół społeczeństwa. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym zaznaczono, że skarżący posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości 608 000,00 zł oraz u osób fizycznych – 65 000,00 zł z ratą 2 000,00 zł miesięcznie dochodzone przez firmę K. i na spłatę długów z prowadzonej działalności gospodarstwo domowe przeznacza od 1 800,00 zł do 2 000,00 zł miesięcznie.

ZUS wyjaśnił, że w aktach sprawy znajduje nakaz zapłaty wydany 3 marca 2014 r. przez Sąd Rejonowy w Gdyni I Wydział Cywilny nakazujący małżonkom G. i B. K. solidarną zapłatę powodowi – F. S.A. w upadłości układowej kwotę 32 958,97 zł wraz z odsetkami liczonymi od 12 lutego 2014 r. oraz kosztami postępowania w wysokości 2 829,00 zł. Fakt posiadania zobowiązań wobec innych wierzycieli, szczególnie cywilnoprawnych, nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Przyznanie takiej ulgi doprowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, ponieważ skutkiem umorzenia byłoby zwolnienie spod egzekucji osiąganych dochodów oraz posiadanego majątku na rzecz zaległości, które nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia na gruncie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym. Organ nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli, ponieważ należności z tytułu składek mają szczególny charakter i co do zasady są uprzywilejowane. Obowiązek terminowej zapłaty składek wynika bezpośrednio z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a zobowiązania cywilnoprawne zaciągał wnioskodawca świadomie, biorąc pod uwagę swoje możliwości finansowe i licząc się z ich ewentualnymi, negatywnymi konsekwencjami.

ZUS podkreślił, że na sytuację finansową składają się także posiadane składniki majątkowe - jest właścicielem we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej nieruchomości o powierzchni 0,0892 ha w miejscowości S., przy ul. S1 5 i według oświadczenia zabudowanej domem o powierzchni 200 m2. Według danych ZUS we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej skarżący był właścicielem nieruchomości zabudowanej o łącznej powierzchni 0,0982 ha przy ul. G. 20 w S., objętej księgą wieczystą nr [...] i obciążonej hipoteką przymusową na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego w Zgierzu w wysokości 45 549,75 zł. Pod tym adresem skarżący prowadził działalność gospodarczą. Nieruchomość została sprzedana 22 lutego 2023 r. aktem notarialnym Rep. [...], a hipoteka wykreślona z księgi 31 marca 2023 r. na podstawie oświadczenia wierzyciela. Żona poinformowała, że nieruchomość zbyła za kwotę 330 000 zł i pokryła ona inne zobowiązania.

ZUS stwierdził, że słuszny interes gospodarstwa domowego skarżącego i możliwość realizacji niezbędnych potrzeb życiowych zabezpiecza budżet przekraczający poziom minimum socjalnego. Ocena sytuacji materialnej nie pozwala na stwierdzenie, że nosi znamiona trwałego ubóstwa i definitywnie uniemożliwia spłatę zadłużenia wobec ZUS. Skarżący ma 51 lat i brak jest dowodów, że stan zdrowia definitywnie wyklucza go z rynku pracy. Aktualną sytuację należy ocenić jako przejściową, która ulegnie zmianie po powrocie do aktywności zarobkowej. Do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało skarżącemu 14 lat, w ciągu których może być aktywny zawodowo i uzyskiwać dochody zarówno na utrzymanie jak i spłatę zaległości składkowych. Osoba, która posiada zobowiązania publicznoprawne winna podejmować taką aktywność zawodową, która pozwoliłaby na ich sukcesywną, np. ratalną spłatę.

Organ podkreślił, że skarżący nie poszukuje zatrudnienia za pośrednictwem Urzędu Pracy, a rejestracja w Urzędzie Pracy daje szereg uprawnień, z których można korzystać - przede wszystkim osoby zarejestrowane jako bezrobotne mają możliwość dostępu do aktualnych ofert, doradztwa zawodowego i informacji zawodowej oraz pomocy w aktywnym poszukiwaniu pracy oraz szkoleń. Istnieje także możliwość podniesienia swoich kwalifikacji zawodowych, a nawet całkowitej ich zmiany. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 września 2023 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2024 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 1893) od 1 stycznia 2024 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 4 242,00 zł brutto, tj. 3.221,98 zł netto miesięcznie. Konieczność spłaty innych zobowiązań nie stanowi podstawy do umorzenia zaległych składek, ponieważ organ nie może rezygnować z należnych mu kwot w celu zaspokojenia innych wierzycieli. Skarżący dysponował majątkiem nieruchomym, ze sprzedaży którego pozyskano kwotę przekraczającą wysokość należności z tytułu składek, o umorzenie których wnosi pełnomocnik, jednak została ona przeznaczona na spłatę innych zobowiązań. Natychmiastowe umorzenie zaległości składkowych w okolicznościach niniejszej sprawy byłoby przedwczesne i naruszałaby konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.

W skardze B. K.-pełnomocnik G. K. wskazała na swoją trudną sytuację materialną i osobistą, podtrzymując argumentację, którą podnosiła w toku postępowania administracyjnego. Wskazała, że została pozostawiona sama sobie, mąż jest alkoholikiem i nie pomaga w prowadzeniu domu i utrzymaniu syna.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 kwietnia 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 marca 2024 r. o odmowie umorzenia G. K.należności z tytułu składek.

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustalona została zasada, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Wskazać przy tym należy, że przedstawione powyżej reżimy prawne umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o których mowa w art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., nie są od siebie niezależne i oderwane.

W przepisie art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. uregulowane zostały podstawowe kwestie w zakresie umorzenia należności z tytułu tych składek oraz przypadki ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Oba reżimy prawne umarzania należności z tytułu tych składek nawiązują jednak do siebie, co wynika z takich sformułowań, jak "z zastrzeżeniem ust. 3a" oraz "(...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności". Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365), wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Zgodnie z treścią § 3 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści złożonego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i Zakład Ubezpieczeń Społecznych w toku postępowania, powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 tej ustawy. Oczywiste jest jednak, że w toku takiego postępowania, to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia. Jeżeli jednak strona działająca bez pełnomocnika nie wskazuje wszystkich istotnych okoliczności organ powinien wezwać stronę do wyjaśnienia istotnych faktów, a dopiero później dokonywać oceny całokształtu materiału.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami, zwłaszcza wskazanymi wyżej, oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega kontroli sądu administracyjnego, a więc sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Odnosząc powyższe rozważania prawne do rozpatrywanej sprawy należało stwierdzić, że organ przeprowadził ponowną analizę przesłanek wynikających z treści art. 28 ust. 3 u.s.u.s. odnosząc ją do przedstawionej przez pełnomocnika skarżącego sytuacji materialnej i osobistej. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. w takim zakresie, w jakim było to możliwe zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ sprawdził i uwzględnił wszystkie okoliczności podane przez pełnomocnika skarżącego oraz okoliczności wynikające z danych będących w posiadaniu organu. ZUS szczegółowo przedstawił ustalenia, na których oparł swoje wnioski o braku podstaw do umorzenia należności z tytułu składek.

Odnosząc się do ustalonej przez organ sytuacji skarżącego Sąd podzielił zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji ocenę. Organ ustalił, że skarżący nie uzyskuje żadnego dochodu, 31 grudnia 2020 r. zawiesił działalność gospodarczą, a 14 kwietnia 2022 r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej.

Skarżący nie posiada własnego tytułu do ubezpieczeń w ZUS, co jak słusznie zauważył organ oznacza, że po zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej nie poszukuje zatrudnienia za pośrednictwem urzędu pracy. Natomiast do ubezpieczenia społecznego zgłasza skarżącego żona, której udzielił pełnomocnictwa m.in. w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek przed organem administracji na podstawie załączonego do akt sprawy aktu notarialnego z dnia 16 marca 2022 r. Dodatkowo skarżący upoważnił żonę B. K. do reprezentowania go przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi (k.17 akt sądowych).

Należy zauważyć, że w toku postępowania strona nie przedstawiła żadnego zaświadczenia, z którego wynikałoby ograniczenie możliwości podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, czy też orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Wprawdzie żona skarżącego w każdym ze swoich pism podkreśla, że skarżący jest alkoholikiem od 10 lat i przedłożyła kartę leczenia szpitalnego od 4 lipca 2022 r. do 16 sierpnia 2022 r. na Oddziale [...] w Z., z której wynika, że skarżący został wypisany do domu po zakończeniu podstawowego, sześciotygodniowego programu terapii z leczeniem abstynencji i udziału w mitingach AA. Zauważyć jednak należy, przyjmując twierdzenie żony, że od 10 lat skarżący jest alkoholikiem, iż będąc alkoholikiem do 2020 r. prowadził działalność gospodarczą, z której uzyskiwał dochody, a nie tylko zaciągał zobowiązania, a mimo to nie opłacał składek opisanych w decyzji I instancji. Dochody te nie zostały przez niego wykazane. Żona skarżącego jako jego pełnomocnik wykazuje wyłącznie zobowiązania wobec różnych podmiotów.

ZUS ustalił na podstawie wydruku z księgi wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Z. V Wydział Ksiąg Wieczystych, że skarżący jest właścicielem we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...] o powierzchni 0,0892 ha w miejscowości S., przy ul. S1. 5, zabudowanej domem o powierzchni 200 m2, w dziale IV księgi znajduje się wpis hipoteki umownej kaucyjnej na rzecz wierzyciela hipotecznego (kredyt udzielony na podstawie umowy z dnia 19 października 2007 r. w kwocie 686 000 zł oraz wzmianka z 13 lutego 2024 r. o wpisie hipoteki przymusowej.

Ponadto ZUS ustalił, że skarżący we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej był właścicielem nieruchomości zabudowanej o łącznej powierzchni 0,0982 ha przy ul. G. 20 w S., objętej księgą wieczystą nr [...] i obciążonej hipoteką przymusową na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego w Zgierzu w wysokości 45 549,75 zł. Pod tym adresem skarżący prowadził działalność gospodarczą. Nieruchomość została sprzedana 22 lutego 2023 roku aktem notarialnym Rep. A nr [...], a hipoteka wykreślona z księgi 31 marca 2023 r. na podstawie oświadczenia wierzyciela. Żona poinformowała, że nieruchomość zbyła za kwotę 330 000 zł i pokryła ona inne zobowiązania.

Zgodnie z art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2023 poz. 2809 ze zm.) z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

Do majątku wspólnego należą w szczególności: 1) pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków; 2) dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków; 3) środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków; (...) [§ 2 art. 31 ww. ustawy].

Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i 15 letnim synem. Posiadają troje dzieci, ale dwie córki usamodzielniły się.

Istotne znaczenie ma także to, że żona skarżącego pracuje i uzyskuje dochód. B. K. uzyskuje dochody z dwóch umów o pracę i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne od stycznia 2024 r. do marca 2024 r. wyniosły średnio: - z tytułu zatrudnienia w C. II Sp. z o.o. – 5 925,47 zł, -z tytułu zatrudnienia w J. Sp. z o.o. (w 1/2 wymiaru czasu pracy) 2 505,94 zł, czyli dochody w tym okresie wyniosły 6 077,67 zł netto miesięcznie. Dodatkowo ZUS wypłaca rodzinie świadczenie wychowawcze na małoletniego syna w wysokości 800 zł miesięcznie.

Sąd uznał za poprawne stanowisko organu, że biorąc pod uwagę wiek skarżącego, brak orzeczenia o niepełnosprawności lub przeciwskazaniu do świadczenia pracy zarobowej, ma możliwość podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, co pozwoliłoby na uzyskanie przez niego dochodów. Skarżący powinien być osobą aktywną zawodowo, bowiem do osiągnięcia wieku emerytalnego brakuje mu jeszcze wielu lat (urodził się w 1973 r.). Zasadne jest zatem twierdzenie organu, że skarżący rokuje spłatę zobowiązań w przyszłości, świadczy to o jego możliwościach zarobkowych. Organ w ramach własnych kompetencji ustalił, że strona nie korzysta z pomocy Miejskich Ośrodków Pomocy, jak również innych form wsparcia, czy innych instytucji socjalnych.

W ocenie Sądu, organ prawidłowo ustalił, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4b u.s.u.s. Z materiału dowodowego nie wynika, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust.1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, jak również w umorzonym postępowaniu upadłościowym.

Ustalenia organu dotyczące przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. są poprawne. Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, lecz nie wystąpiła przesłanka braku następców prawnych.

W przypadku strony nie zachodziła również przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., bowiem odnosi się do zadłużenia niższego od kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

W sprawie należy również podzielić stanowisko organu, że nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 5 u.s.u.s., bowiem ani Naczelnik Urzędu Skarbowego ani Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Zgierzu nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Wprawdzie postanowieniem z 27 maja 2020 r. Komornik Sądowy umorzył postępowanie egzekucyjne z wniosku wierzyciela F. S.A. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w G. przeciwko dłużnikom: G. K. i B. K.. Jednak 12 stycznia 2024 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Zgierzu zawiadomił o wszczęciu egzekucji z wniosku wierzyciela Syndyka Masy Upadłości F. S.A. w upadłości likwidacyjnej w G. przeciwko dłużnikom: G. K. i B. K..

Rację ma również organ podnosząc, że w sprawie nie zaistniała sytuacja, o której stanowi art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., ponieważ postępowanie egzekucyjne jest prowadzone przez Dyrektora ZUS Oddziału I w Łodzi.

Niezależnie od powyższego, jak już wyżej wskazano, na podstawie cyt. art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przypadki zostały określone w powołanym powyżej § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych należy stwierdzić, że organ administracji nie naruszył prawa uznając, że skarżący nie wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Okoliczność, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną, która osiąga dochód, powoduje że powyższa przesłanka nie może być podstawą umorzenia należności z tytułu składek. Tym bardziej, że nie można wykluczyć, że skarżący ma nieujawnione dochody, skoro stać go na zakup alkoholu.

Podkreślić należy, że sposób określenia przesłanek pozwalających na umorzenie takich należności wskazuje, że prawodawca dopuścił możliwość wykorzystania tego instrumentu prawnego w sytuacjach zupełnie wyjątkowych. Sąd podziela stanowisko przyjęte w dotychczasowym orzecznictwie, że przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia posługuje się sformułowaniem "niezbędnych potrzeb życiowych", a więc pojęciem niedookreślonym. Zgodnie jednak z literalnym brzmieniem "niezbędne potrzeby życiowe" to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie (szkodliwie) wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Przy czym wymaga podkreślenia, że niezbędne potrzeby życiowe należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tych potrzeb przez wnioskodawcę. Oczywistym jest bowiem, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak możliwości zaspokojenia takich potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb życiowych. Nie każda bowiem potrzeba, to potrzeba niezbędna.

Zasadne są twierdzenia organu, że w przypadku skarżącego nie zachodzą szczególne okoliczności, o których stanowi § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, skoro będąc w wieku produkcyjnym nie podejmuje zatrudnienia, co pozwoliłoby mu na spłatę zadłużenia. Należy podkreślić, że wniosek o umorzenie należności z tytułu składek skarżący złożył 26 stycznia 2024 r. i w toku prowadzonego postępowania, jeśli rodzina miała problemy finansowe mógł wystąpić do MOPS o przyznanie którejś z dostępnych form zasiłku, czego jednak nie uczynił.

Miesięczne wydatki strona oceniła na kwotę 2 650 zł, w tym z tytułu opłat eksploatacyjnych - od 2 000 zł do 2 500 zł i kosztów leczenia - 400 zł. Organ słusznie zauważył, że w stałych kosztach nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, tj. na zakup żywności, ubrań, artykułów higienicznych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący podał, że posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości 608 000 zł oraz u osób fizycznych - 65 000 zł z ratą 2 000,00 zł miesięcznie dochodzone przez firmę K. i na spłatę długów z prowadzonej działalności gospodarstwo domowe przeznacza od 1 800 zł do 2 000 zł miesięcznie.

Minimum socjalne w I kwartale 2024 r. w gospodarstwie pracowniczym 3-osobowym (M+K+DS.) na osobę wynosiło razem 4744,01 (informacja IPiSS z 28 czerwca 2024 r., publ. www.ipiss.com.pl). Biorąc powyższe po uwagę łącznie miesięczne dochody gospodarstwa domowego skarżącego przekraczają kwotę minimum socjalnego, bowiem wynoszą 6 877,67 zł netto miesięcznie.

Odnosząc się natomiast do stanu zdrowia skarżącego, Sąd podzielił stanowisko organu, że materiał dowodowy przedstawiony przez stronę nie wskazuje na istnienie choroby lub choroby członka rodziny, o której stanowi § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Sąd uznał za organem, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, ale było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostają także podniesione argumenty, co do ciążących na stronie zobowiązań oraz posiadanych przez nią wierzytelności. Jak słusznie wskazał organ administracji zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej nie stanowi okoliczności stanowiącej podstawę do umorzenia zaległych składek, gdyż obowiązek ich opłacania powstaje z momentem rozpoczęcia jej prowadzenia i trwa do momentu jej zakończenia, niezależnie od osiąganych przychodów, czy ponoszonych strat. Natomiast, co do ciążących na stronie innych zobowiązań cywilnoprawnych, wskazać należy, że ich publicznoprawny charakter oraz cele na jakie są przeznaczane, za uprawnione pozwala uznać stanowisko organu, że umorzenie przedmiotowych zaległości stanowiłoby de facto działanie sprzeczne z interesem społecznym. Znamienne jest również, że strona reguluje zobowiązania cywilnoprawne.

Końcowo należy również podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie akcentowano, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. W wyroku z dnia 18 stycznia 2011r., sygn. akt II GSK 60/10 NSA przyjął, że nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a. Wynika to z faktu, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, a zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny.

W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, istnieje ważny interes publiczny przemawiający przeciwko umorzeniu zaległości składkowych skarżącego. Jest nim realna możliwość chociażby częściowej spłaty zadłużenia w przyszłości. Skarżący ma 51 lat i ma przed sobą jeszcze długi okres pracy zarobkowej. Skarżący jest osobą zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia. Być może w najbliższym czasie podejmie pracę zarobkową w pełnym wymiarze czasu pracy, jego sytuacja materialna ulegnie poprawie, co umożliwi chociaż częściową spłatę zadłużenia w układzie ratalnym.

Umorzenie w chwili obecnej takich należności uniemożliwia organowi odzyskanie zaległości w przypadku ewentualnej poprawy w przyszłości sytuacji materialnej skarżącego, czego nie można wykluczyć. Uzasadnione jest zatem przyjęcie wniosku, że umorzenie obecnie należności z tytułu składek byłoby przedwczesne.

Podkreślić trzeba, że skarżący ma również możliwość zawarcia z ZUS umowy ratalnej w celu spłaty zaległości i ustalenia składki stosownie do aktualnych możliwości płatniczych. Skarżący powinien wziąć pod uwagę, że rata może zostać określona w bardzo niskiej wysokości, tak aby nie wpływać negatywnie na całość budżetu domowego. Okoliczność, że skarżący nie wywiązywał się z poprzednio zawartej umowy ratalnej nie stoi nie przeszkodzie wystąpieniu z ponownym wnioskiem.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności należy stwierdzić, że organ prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a. Obowiązkiem wnioskodawcy jest przedstawienie w sposób pełny i szczegółowy swojej sytuacji, zaś obowiązkiem organu jest rozważenie wykazanych przez stronę okoliczności i dokonanie ich oceny pod względem istnienia przesłanek umorzeniowych. Z tego obowiązku organ wywiązał się w sposób należyty. Podkreślić bowiem należy, że mimo, że katalog przesłanek, o których mowa w § 3 rozporządzenia ma charakter otwarty, to organ nie ma obowiązku poszukiwania okoliczności umorzenia należności, a jedynie dokonania oceny wskazanych przez stronę.

Na marginesie powyższych rozważań wskazać także należy, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS (por. wyrok WSA z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 74/14, wyrok WSA z dnia 24 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1451/12). W orzecznictwie podnosi się również, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011r., sygn. akt II GSK 99/10, LEX nr 952872).

Dodać należy, że zmiana stanu faktycznego lub uzyskanie nowych dowodów w sprawie, po wydaniu wyroku przez sąd, może stanowić podstawę do wystąpienia przez stronę z nowym wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. Sąd administracyjny dokonując kontroli zaskarżonej decyzji jest bowiem zobowiązany uwzględnić stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji.

Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

eg