Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1402/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Sędziowie : Sędzia WSA Jakub Makuch Asesor WSA Ewelina Dziuban po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 21 czerwca 2023 r. znak SKO.NP/4115/193/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 21 czerwca 2023 r., znak: SKO.NP/4115/193/2023, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390), art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 570) oraz § 1 pkt 6 lit c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 198 poz. 1925), po rozpatrzeniu odwołania A. L. od decyzji Burmistrza Brzeska z dnia 14 kwietnia 2023 r., znak: 524/191/SP/2023, odmawiającej przyznania A. L. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem J. L. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia 14 kwietnia 2023 r., znak: 524/191/SP/2023, wydaną na podstawie art. 17, art. 24 ust. 2a, art. 24 ust. 4 i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia 2021 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2021 r. poz. 1481), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466) oraz art. 104, art. 107, art. 108 i art. 109 k.p.a. (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000), Burmistrz Brzeska odmówił przyznania A. L. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem J. L., wskazując przy tym na powody odmowy: (i) powstanie niepełnosprawności u męża wnioskodawczyni po ukończeniu 25 roku życia; (ii) wykonywanie zatrudnienia przez dzieci męża wnioskodawczyni nie stanowi obiektywnej okoliczności przesądzającej o braku możliwości sprawowania opieki nad rodzicem; (iii) ustalone prawo wnioskodawczyni do specjalnego zasiłku opiekuńczego na jej męża do 31 października 2023 r.; (iv) udział męża wnioskodawczyni w zajęciach w Środowiskowym Domu Samopomocy w Ł.; (v) czynności nie są wykonywane stale i można je łączyć z pracą zarobkową.

Działając na skutek odwołania A. L., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 21 czerwca 2023 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy na wstępie wytknął organowi pierwszej instancji pominięcie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13). Następnie organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie nie ma związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię a koniecznością sprawowania stałej opieki nad mężem wnioskodawczyni z uwagi na brak dostatecznego wykazania, że zakres sprawowanej opieki uniemożliwia w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ odwoławczy zastrzegł, że takiej ocenie nie stoi na przeszkodzie fakt, że wnioskodawczyni pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy (art. 16a u.ś.r.), albowiem jest to rodzajowo odrębne świadczenie, a każdy kolejny wniosek inicjuje nową sprawę administracyjną wymagającą ponownej analizy stanu faktycznego. Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że związku przyczynowego nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności, a ocena tego związku wymaga ustalenia, czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki uniemożliwia podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Z treści rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że mąż wnioskodawczyni cierpi na cukrzycę, bezdech, niedowład czterokończynowy po wypadku samochodowym, przebył zawał mózgu, jest po operacji usunięcia zaćmy. Pracownik socjalny ustalił, że mąż wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną poruszającą się przy pomocy kuli, balkonika oraz wózka elektrycznego. Zakres czynności opiekuńczych wnioskodawczyni polega na mierzeniu poziomu cukru, podawaniu insuliny, podawaniu leków, przygotowaniu i podawaniu wszystkich posiłków, pomocy przy codziennej toalecie, dbaniu o higienę osobistą męża (samodzielnie myje twarz i ręce), przygotowaniu mężowi ubrania i pomocy w ubraniu się, robieniu zakupów, ustalaniu wizyt lekarskich, dowożeniu męża na wizyty, realizowaniu recept, wykonywaniu na koniec dnia czynności porządkowych. Wnioskodawczyni wskazała rozkład tych czynności w ciągu doby: od 7:00 do 9:00 pobudka, przebieranie, mierzenie ciśnienia, wykonywanie pomiaru cukru, czynności higieniczne; od 9:00 do 11:00 przygotowywanie śniadania, sprzątanie po śniadaniu, przygotowywanie wyjazdu na rehabilitację; od 11:00 do 13:00 zakupy, przygotowywanie obiadu; od 13:00 do 15:00 obiad, sprzątanie po obiedzie, pomiar cukru; od 15:00 do 17:00 deser, podwieczorek, pranie, prasowanie, pomiar cukru, podanie insuliny; od 17:00 do 19:00 przygotowywanie kolacji, sprzątanie po kolacji, czynności porządkowe; od 19:00 do 21:00 kąpiel, przebieranie, mierzenie cukru, podanie insuliny; od 21:00 do 23:00 układanie do snu, sprzątanie, przygotowywanie ubrań na następny dzień, czuwanie w nocy. Wnioskodawczyni przedłożyła też spis wykonywanych podczas opieki czynności z ich częstotliwością. W świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego organ odwoławczy stwierdził, że czynności opiekuńcze wykonywane przez wnioskodawczynię nie wymagają nieprzerwanej obecności i mają charakter typowych czynności codziennych, które odpowiednio zaplanowane i zorganizowane nie uniemożliwiają podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o czym świadczy ich charakter i intensywność. Dopełnieniem powyższego jest wynikająca z wywiadu środowiskowego oraz pisma Środowiskowego Domu Samopomocy w Ł. okoliczność systematycznego uczęszczania męża wnioskodawczyni od 6 października 2006 r. na zajęcia terapeutyczne (9:50 – odbiór z miejsca zamieszkania; 15:30 – opuszczenie busa), gdzie ewentualne nieobecności spowodowane są chorobą, wizytą u lekarza bądź wyjazdem do sanatorium. Organ odwoławczy wskazał również, że na istnienie omawianego związku przyczynowego wpływ ma także i to, że mąż wnioskodawczyni ma trzech synów pracujących zawodowo (J., K. i K.1), bowiem gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, to każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jedna osoba. Zdaniem organu odwoławczego część obowiązków mogą przejąć synowie wnioskodawczyni i jej męża, na których również ciąży wobec ojca obowiązek alimentacyjny (wynikający z art. 129 § 1 k.r.o. i moralny), a samo stwierdzenie, iż pracują oni zawodowo, nie może automatycznie oznaczać, że w żaden sposób nie mogą wesprzeć matki (osobiście lub choćby finansowo) w opiece nad ojcem.

Pismem z dnia 28 lipca 2023 r. A. L. złożyła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła naruszenie: 1) przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8 § 1, art. 77, art. 78 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 108 k.p.a. przez brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego, przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy, niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący oraz nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji; 2) art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez błędną wykładnię i wskazanie, że czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą mogą być pogodzone z pracą, oraz że nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną; 3) art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. przez błędną wykładnię i wskazanie, że czynności skarżącej związane z opieką nad mężem, który bierze udział w zajęciach w Środowiskowym Domu Samopomocy w Ł., nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała m.in., że wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce (a nie obok) specjalnego zasiłku opiekuńczego, a rezygnacja z przyznanego świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia, że drugie świadczenie zostanie przyznane, nie jest konieczna. Następnie podniosła, że obowiązek alimentacyjny małżonki wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych i przedstawiła argumentację na poparcie tezy, że art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie dotyczy współmałżonka, aby skonstatować, że błędne jest stanowisko, jakoby jej obowiązki powinni przejąć synowie. Wbrew twierdzeniom organu odwoławczego jej mąż jedynie regularnie, a nie codziennie uczęszcza na zajęcia, natomiast gdy to czyni, to nie ma go w domu przez 5 godzin i wówczas skarżąca może wyjść na zakupy, do apteki, załatwić sprawy urzędowe czy przygotować obiad. W niniejszej sprawie nie została zatem spełniona negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o oddalenie skargi, wskazując przy tym, że w sprawie nie można rozpatrywać zbiegu świadczeń opiekuńczych w zakresie wyboru świadczenia korzystniejszego (art. 27 ust. 5 u.ś.r.), bo okoliczność pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego nie była jedyną przesłanką odmownego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych w ówczesnym brzmieniu (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W niniejszej sprawie organ I instancji wskazał, jako jedną z przeszkód do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, powstanie niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Tę przeszkodę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Nie jest zatem dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Sąd podziela jednak stanowisko organu odwoławczego – wcześniej prezentowane także przez organ pierwszej instancji – również co do tego, że nie została spełniona przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, jak również co do tego, że zakres czynności podejmowanych przez skarżącą nie ma znamion opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy, uniemożliwiającej zatrudnienie.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji trafnie wyeksponował okoliczności, które wykluczają możliwość przyjęcia, że skarżąca sprawuje nad mężem stałą i długotrwałą opiekę – tego rodzaju opiekę, która uniemożliwia zatrudnienie w jakimkolwiek wymiarze czasu pracy. Jak wynika z prawidłowo poczynionych ustaleń faktycznych organu odwoławczego, J. L. ma 59 lat, jest osobą niepełnosprawną, poruszającą się przy pomocy kuli, balkonika oraz wózka elektrycznego, cierpi na cukrzycę, bezdech, niedowład czterokończynowy po wypadku samochodowym, przebył zawał mózgu, jest po operacji usunięcia zaćmy. Zakres czynności, jakie wykonuje A. L. w ramach pomocy mężowi, obejmuje mierzenie poziomu cukru, podawanie insuliny, podawanie leków, przygotowywanie i podawanie wszystkich posiłków, pomoc przy codziennej toalecie, dbanie o higienę osobistą, przygotowywanie ubrania i pomoc w ubraniu się, robienie zakupów, ustalanie wizyt lekarskich, dowożenie na wizyty lekarskie, realizowanie recept, wykonywanie na koniec dnia czynności porządkowych. Zdaniem Sądu, taki zakres czynności nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą – czynności te można łączyć z pracą.

Skarżąca przedstawiła rozkład czynności związanych z opieką nad mężem, wedle którego są one wykonywane od godz. 7.00 do godz. 23.00 (od 7:00 do 9:00 pobudka, przebieranie, mierzenie ciśnienia, wykonywanie pomiaru cukru, czynności higieniczne; od 9:00 do 11:00 przygotowywanie śniadania, sprzątanie po śniadaniu, przygotowywanie wyjazdu na rehabilitację; od 11:00 do 13:00 zakupy, przygotowywanie obiadu; od 13:00 do 15:00 obiad, sprzątanie po obiedzie, pomiar cukru; od 15:00 do 17:00 deser, podwieczorek, pranie, prasowanie, pomiar cukru, podanie insuliny; od 17:00 do 19:00 przygotowywanie kolacji, sprzątanie po kolacji, czynności porządkowe; od 19:00 do 21:00 kąpiel, przebieranie, mierzenie cukru, podanie insuliny; od 21:00 do 23:00 układanie do snu, sprzątanie, przygotowywanie ubrań na następny dzień, czuwanie w nocy). Analiza tego rozkładu prowadzi jednak do wniosku, że w istocie tylko w niewielkim zakresie obejmuje on czynności typowo opiekuńcze, większość wymienionych w nim czynności to zwykłe czynności codzienne. W tym kontekście organ odwoławczy – w nawiązaniu orzecznictwa sądów administracyjnych – słusznie zauważył, że wykonywanie takich czynności jak pomoc w ubieraniu się i porannej higienie, czy też przygotowywanie posiłków (śniadania, obiadu) są czynnościami, które mogą być wykonywane w godzinach porannych, przed pójściem do pracy. Wiele osób wykonuje takie czynności, chociażby rodzice w stosunku do małoletnich dzieci przed zaprowadzeniem ich do żłobka czy przedszkola, i nie uniemożliwia im to podejmowania zatrudnienia. Czynności wymienione w omawianym rozkładzie mogą też być wykonywane w znaczenie krótszym czasie niż deklarowany przez skarżącą i – odpowiednio zaplanowane i zorganizowane – nie muszą kolidować z zatrudnieniem. Dodatkowo organ odwoławczy zasadnie podkreślił okoliczność systematycznego uczęszczania przez J. L. na zajęcia w Środowiskowym Domu Samopomocy w Ł. od dnia 6 października 2006 r. (na zajęcia terapeutyczne dojeżdża i wraca z nich busem ŚDS w godz. 9.50 – 15.30), a także zwrócił uwagę na możliwość skorzystania ze wsparcia w postaci usług opiekuńczych.

Jakkolwiek przyjmuje się, że obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, w okolicznościach niniejszej sprawy nie jest bez znaczenia to, że J. L. ma trzech synów, którzy są obecnie osobami dorosłymi i nie mają obiektywnych przeszkód, by sprawować opiekę nad ojcem i służyć mu pomocą. Istnieją bowiem podstawy do przyjęcia, że wobec trudnej sytuacji obu rodziców – obowiązek alimentacyjny dzieci jest zaktualizowany. Obowiązkowi temu mogą czynić zadość nie tylko przez osobiste starania, ale także przez pokrywanie kosztów opieki. Zgodnie z art. 135 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. "Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to – ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie" (wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1104/22, CBOSA).

Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że wobec braku przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie w istocie nie zaistniał zbieg uprawnień, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy. Słusznie organ odwoławczy przyjął również, że świadczenie pielęgnacyjne jest rodzajowo odrębnym świadczeniem opiekuńczym, a każdy kolejny wniosek strony o ustalenie prawa do świadczeń inicjuje nową sprawę administracyjną, wymagającą przeprowadzenia pełnego postępowania administracyjnego i ponownego przeanalizowania wszystkich przesłanek, zarówno pozytywnych, jak i negatywnych, warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia. Dodać przy tym należy, że w sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy, jest rezygnacja z przysługującego dotychczas świadczenia, to jest wyraźne, a nie tylko hipotetyczne, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej te świadczenia. Przeszkoda normatywna do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, opisana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, ustaje z chwilą uchylenia decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. "Nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym strona posiadała jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres" (zob. wyrok NSA z dnia 11 maja 2022 r., I OSK 1400/21, CBOSA).

W ocenie Sądu, organ prawidłowo ustalił stan faktyczny (nie doszło do naruszenia przepisów statuujących zasadę prawdy obiektywnej ani innych przepisów prawa procesowego; dotyczy to w szczególności art. 7, art. 8 § 1, art. 77, art. 78 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 108 k.p.a.), prawidłowo zinterpretował odnośne przepisy prawa materialnego i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego po hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów powołanych w skardze (art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy). Uzasadnienie decyzji w pełni odpowiada wymogom prawa procesowego (art. 107 § 3 k.p.a.).

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.