Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 161/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-08-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 7, art. 77 par. 1 , art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Dnia 1 sierpnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, , Protokolant asystent sędziego Krystyna Adamczewska-Reguła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 sierpnia 2024 roku sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 stycznia 2024 roku nr 211/2024 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia do grudnia 2022 roku uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z 30 stycznia 2024 r. nr 211/2024 Zakład Ubezpieczeń Społecznych , na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230), dalej u.s.u.s., w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) odmówił B. Z. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą za okres od stycznia do grudnia 2022 r. w łącznej kwocie 4 059,82 zł, w tym z tytułu składek w kwocie 3 399,82 zł i odsetek (naliczonych na dzień 10 listopada 2023 r. w kwocie 660 zł .

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

10 listopada 2023 r. wpłynął do ZUS druk zatytułowany "Pismo ogólne do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych", w którym B. Z. wniósł o umorzenie nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za 2022 rok.

Pismem z dnia 16 listopada 2023 r. ZUS zwrócił się do wnioskodawcy, o jaki rodzaj pomocy występuje. W odpowiedzi strona złożyła wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia do grudnia 2022 roku. W uzasadnieniu wniosku B. Z. podał, że z rocznego wyliczenia składki zdrowotnej z racji nieosiągnięcia wystarczających dochodów za 2022 r. uzyskał obliczenie obowiązkowej składki w wysokości 0 złotych. Ponieważ nie opłacił żadnej składki za wspomniany rok, nie ma możliwości ubiegania się o zwrot, natomiast pozostał obowiązek jej uiszczenia.

Organ wskazał, że wnioskodawca przedłożył księgę przychodów i rozchodów za 2023 r,, formularz informacji przy ubieganiu się o pomoc de minimis z 18 grudnia 2023 r., oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej z 19 grudnia 2023 r. Jednocześnie ZUS wskazał, że do rozpatrzenia wniosku wykorzystano również informacje pozyskane z urzędu, tj. informację z Centralnej Ewidencji Pojazdów (wg stanu na dzień 16 listopada 2023 r., informacje z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych (wg stanu na dzień 16 listopada 2023 r.), informację z Centralnej Ewidencji o Działalności Gospodarczej).

ZUS Oddział w Rzeszowie stwierdził, że oprócz dokumentacji finansowej i dotyczącej pomocy publicznej wnioskodawca nie przedstawił żadnych innych dokumentów, natomiast informacje odnoszące się do sytuacji materialnej pozyskano podczas przeprowadzonej z rozmowy telefonicznej w dniu 8 stycznia 2024 r.

Ponadto ZUS podniósł, że wnioskodawca jest aktywnym przedsiębiorcą. Według załączonej księgi przychodów i rozchodów w 2023 r. (I-XI) uzyskał przychód w kwocie 4 046,03 zł, przy wydatkach 3 385,54 zł, co daje dochód 660,49 zł. Jest osobą stanu wolnego. Oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z ojcem, który pobiera emeryturę w wysokości ok. 3 500 zł netto. Wnioskodawca określił stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 800 zł, w tym: - czynsz – 300 zł, - opłaty eksploatacyjne – 400 zł, - Internet oraz telewizja - 100 zł. Wskazał także, że posiada kredyt odnawialny (spłaca jedynie odsetki) oraz kredyt gotówkowy w wysokości 2 500 zł, termin ostatniej raty przypada na 15 lutego 2025 r., a miesięczna rata wynosi łącznie ok. 300 zł.

Zgodnie z ustaleniami dokonanymi w Centralnej Ewidencji Pojazdów na nazwisko strony jest zarejestrowany samochód osobowy Chrysler Town and Country z 2013 r., na którym ZUS dokonał zastawu zabezpieczającego zaległości z tytułu nieopłaconych składek za okres 01.2005-10.2014. Wnioskodawca wyjaśnił, że nie posiada ww. pojazdu, bowiem został on zakupiony na sprzedaż i w tym samym roku sprzedany.

Natomiast w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych wnioskodawca nie figuruje jako właściciel nieruchomości. Nie powołał się na swoją sytuację zdrowotną ani członków swojej rodziny. Do akt sprawy nie zostały dołączone dokumenty medyczne.

Należności z tytułu składek są objęte postępowaniem egzekucyjnym. Organ wyjaśnił, że koncie płatnika widnieje zadłużenie za okres 01.2005-11.2007, 06.2008-11.2023.

ZUS wyjaśnił, że dokonał analizy wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z 30 marca 2010 r.) decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną. W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych spełnione zostały łącznie wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej ponieważ: należności z tytułu składek stanowią środki publiczne w rozumieniu ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U z 2023 r. poz. 1270) umorzenie następuje w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego podmiotu, a decyzja w sprawie przyznania pomocy zależy od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, za pomoc publiczną uznawane jest wsparcie udzielane przedsiębiorcy na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku. Przesłankę tę uznaje się za spełnioną, jeżeli przedsiębiorca otrzymuje pomoc, której nie uzyskałby w normalnych warunkach rynkowych. Tak też byłoby w przypadku umorzenia należności, udzielony przez ZUS środek może zakłócać lub grozić zakłóceniem konkurencji oraz może wpływać negatywnie na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Przedsiębiorca działa na rynku otwartym na konkurencję. Ponadto zakłócenie konkurencji dotyczy zarówno aktualnie istniejącej konkurencji, jak i zakłóceń potencjalnych - środek pomocowy może skutkować istotnymi trudnościami w wejściu na rynek dla przedsiębiorstw, które dopiero zechcą w nim uczestniczyć, jak też odwrotnie - wzmocnić pozycję przedsiębiorcy i umożliwić mu wejście na rynki innych Państw Członkowskich.

Udzielenie pomocy de minimis jest możliwe wówczas, gdy łączna wartość pomocy de minimis dla jednego beneficjenta nie przekroczyła równowartości 300 tys. euro w okresie 3 lat. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca wniósł o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w ramach pomocy de minimis, zaś ewentualna pomoc nie przekroczyłaby ustalonego pułapu 300 tys. euro. W związku z powyższym ZUS stwierdził, że ewentualne umorzenie należności z tytułu składek mogłoby stanowić pomoc de minimis.

W dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji ZUS wskazał, że wniosek został rozpoznany w oparciu o wszystkie przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w sprawie, tj.: art. 28 ust. 3 i 3a ustawy u.s.u.s.

Organ odwołał się do treści art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i wskazał, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W ocenie ZUS analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów.

Organ stwierdził, że w stosunku do działalności wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c nie zachodzą w stosunku do zadłużenia. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1.

Wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Zdaniem organu oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie ma nie ma zastosowania.

Ponadto organ wskazał, że wnioskodawca aktywnie prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody. Należności z tytułu składek są objęte postępowaniem egzekucyjnym. Zatem w sprawie nie nastąpiło stwierdzenie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego lub komornika sądowego całkowitego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Brak jest również podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki. Z uwagi na niniejsze wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6.

Zdaniem ZUS w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 ustawy u.s.u.s., stąd umorzenie należności na ich podstawie jest niemożliwe.

Organ wskazał również, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności i odwołał się do rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zakład ocenił sytuację strony przez pryzmat ww. przepisów nie znajdując przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek figurujących na koncie. Wskazał, że ustawodawca w § 3 ust. 1 pkt 3 wyżej cytowanego rozporządzenia, stwierdza, że jedną z okoliczności przemawiających za umorzeniem pomimo braku całkowitej nieściągalności jest choroba przewlekła zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiające zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jako przewlekłą chorobę należy uznać jedynie chorobę o długotrwałym charakterze i nie każdą, a tylko taką, która uniemożliwia uzyskiwanie przychodu na spłatę zobowiązań wobec ZUS.

Organ stwierdził, że wnioskodawca nie powołał się na swoją sytuację zdrowotną ani członków swojej rodziny, nie dołączył orzeczenia o niezdolności do pracy ani żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że jest całkowicie i trwale niezdolny do pracy. Organ wskazał, że w przypadku strony przesłanka ta nie zachodzi, ponieważ jest osobą aktywną zawodowo, prowadzi działalność gospodarczą. Zatem brak jest przeszkód w postaci trudności zdrowotnych, które uniemożliwiają zarobkowanie, a tym samym na uzyskiwanie środków na spłatę zadłużenia.

ZUS rozważył również na podstawie posiadanych informacji możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia przez wnioskodawcę zadłużenia pozbawiałaby rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Zdaniem organu strona aktywnie prowadzi działalność gospodarczą. Według załączonej księgi przychodów i rozchodów w 2023r. (I-XI) uzyskał przychód w kwocie 4 046,03 zł, przy wydatkach 3 385,54 zł, co daje dochód 660,49 zł. Jest osobą stanu wolnego i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z ojcem, który pobiera emeryturę w wysokości ok. 3 500 zł netto.

Podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny kryterium sytuacji materialnej jest kwota określająca minimum socjalne. Opracowanie Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych w sprawie szacowanego minimum socjalnego nie uwzględnia przypadku 2-osobowego gospodarstwa pracowniczo-emeryckiego. Jednak w wykazanych powyżej opracowaniach można znaleźć informację, że dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego minimum socjalne wynosi 1 728,17 zł (obliczenia IPiSS na podstawie danych GUS za III kwartał 2023 r.), zaś dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego - 1 695,66 zł, co daje łączny dochód gospodarstwa domowego w kwocie 3 423,83 zł. Dochód gospodarstwa domowego skarżącego jest wyższy od wskazanych powyżej kwot minimum socjalnego.

Zdaniem organu nie ma podstaw do stwierdzenia, że w przedmiotowej sprawie występuje stan ubóstwa. W myśl § 3 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące ze zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające ze zobowiązanym w faktycznym związku. Ponadto rodzice i dzieci powinni wspierać się wzajemnie, co wynika nie tylko z powodów moralnych i norm przyjętych przez społeczeństwo, ale i z przepisów prawa. Ustawa z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359), dalej k.r.o., zawiera przepisy, z których wynika ochrona stosunków osobistych pomiędzy rodzicami i dziećmi. Stosownie do art. 87 k.r.o., rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Przez wzajemne wsparcie, o którym mowa w tym artykule należy rozumieć pomoc materialną, psychiczne wsparcie w chorobie, cierpieniu i kalectwie, pomoc intelektualną przy podejmowaniu ważnych decyzji lub załatwianiu spraw życiowych oraz pomoc fizyczną przy wykonywaniu różnych czynności. Wzajemne wsparcie pomiędzy rodzicami i dziećmi powinno być całkowicie bezinteresowne, co wynika przede wszystkim z norm moralnych.

Organ podniósł, że skarżący wykazał wydatki związane z utrzymaniem w kwocie 800 zł. Posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów, które są spłacane. Organ zaznaczył, że posiadanie innych zobowiązań (zwłaszcza cywilnoprawnych) nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Spłata powyższych zobowiązań jest ważna, ale wnioskodawca nie powinien pomijać spłaty zadłużenia wobec ZUS. Każdy z wierzycieli może dochodzić swoich należności zgodnie z przepisami prawa.

Analizując możliwość umorzenia należności organ wskazał, że należy mieć na uwadze to, czy trudności finansowe mają charakter przejściowy, czy stały i pogłębiający się. W ocenie ZUS obecne położenie materialno-bytowe strony nie uzasadnia stwierdzenia, że trudności płatnicze mają charakter trwały, ponieważ jest aktywnym przedsiębiorcą. Zatem istnieje potencjalna szansa na uzyskiwanie dalszych dochodów z tytułu prowadzonej działalności. Zdaniem organu wnioskodawca nie udowodnił, że istnieją przeciwskazania zdrowotne uniemożliwiające lub w znacznym stopniu ograniczające możliwość zdobycia środków na spłatę zadłużenia. W związku z tym - w ocenie ZUS - aktualny status materialny nie jest stanem trwałym i istnieje realna szansa na poprawę kondycji finansowej.

Analiza konta płatnika wykazała, że wnioskodawca posiada zaległości, które powstawały w okresie kolejnych kilkunastu lat, tj. od 2005 r. aż do chwili obecnej. Prowadzenie działalności gospodarczej pociąga za sobą ustawowe obowiązki opłacania składek. Równocześnie z chwilą, gdy wnioskodawca stwierdził, że dochody uzyskiwane z działalności nie są wystarczające na opłacenie należności składkowych, mógł podjąć kroki mające na celu zmniejszenie długu. Jedną z możliwości jest likwidacja lub czasowe zawieszenie działalności gospodarczej, co z kolei ma na celu nie powiększanie zobowiązań.

Na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów ZUS stwierdził, że skarżący nie udowodnił, że sytuacja materialno-bytowa, rodzinna i zdrowotna całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności wobec ZUS. Strona aktualnie prowadzi działalność gospodarczą, ale nie udowodnił, aby poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Z uwagi na powyższe w ocenie organu przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w stosunku do strony nie zachodzi.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi B. Z. wskazał, że Zakład w decyzji dotyczącej odmowy umorzenia nie uwzględnił faktu, że gdyby zapłacił składki zdrowotne, o których umorzenie się ubiega, to - z racji zbyt niskich osiągniętych dochodów w 2022 roku - i tak zostałyby one zwrócone w całości. W tej sytuacji nie można mówić o stracie dla Zakładu, skoro składki zostałyby zwrócone.

Ponadto skarżący wskazała, że stwierdzenie Zakładu, że aktywnie prowadzę pozarolniczą działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody jest zgodne z prawdą po części, bo ani działalność nie jest aktywna, ani dochody z niej uzyskiwane nie są znaczące.

Skarżący wskazał, że Zakład nie uwzględnił jego sytuacji zdrowotnej. 14 lutego 2023 r. doznał udaru niedokrwiennego mózgu z niedowładem połowicznym prawostronnym i afazją czuciowo-ruchową. Przez kolejne 270 dni przebywał na zwolnieniu lekarskim, które przez szpital oraz lekarza prowadzącego zostały przesłane do Zakładu, nie mogąc wykonywać żadnej pracy. Z racji faktu, że podczas przyjęcia do szpitala ciśnienie tętnicze było na poziomie 210/100 mmHg, na stałe przyjmuje leki na nadciśnienie i przeciwzakrzepowe.

Skarżący wskazał, że jego stan zdrowia pozwala stwierdzić, że trudno byłoby znaleźć lekarza, który wyrazi zgodę na każdą pracę, przede wszystkim fizyczną. W jednoosobowej działalności badania lekarskie nie są wymagane, zatem póki co działalność daje nadzieję na jakiekolwiek dochody. Poza tym aktywnie szuka pracy poprzez portale typu pracuj.pl, czy olx.pl. Każde spotkanie rekrutacyjne pozostaje bez echa, kiedy potencjalny pracodawca dowie się o przebytym udarze.

Skarżący wyjaśnił, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z ojcem emerytem. Uzyskuje on teoretyczne dochody z tytułu emerytury w wysokości 3 752,60, jakkolwiek świadczenie podlega zajęciu komorniczemu w wysokości 1092,74 co po jego odliczeniu daje kwotę 2 659,86. W przytoczonym przez Zakład opracowaniu Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych w sprawie szacowanego minimum socjalnego zsumowane minima socjalne dla gospodarstwa emerycko-pracowniczego widnieje suma 3 423,83 zł. Zsumowane dochody jego i ojca dają kwotę poniżej minimum socjalnego, tj. 2 811,58 zł (2 659,86 zł emerytura taty+ 151,72 zł (średni miesięczny dochód z 2023 r.)

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Ponadto ZUS potwierdził twierdzenia skarżącego, co do stanu zdrowia i posiadanej dokumentacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przy czym stosownie do treści art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 2492 dalej p.p.s.a.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, bądź też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także gdy decyzja organu dotknięta jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W kontekście powyższego trzeba jeszcze zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd co do zasady rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż jest on zobowiązany dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.

Z wymienionych przepisów wynika zatem, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu (decyzji), czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 stycznia 2024 r. o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą za okres od stycznia do grudnia 2022 r. w kwocie 4 059,82 zł.

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustalona została zasada, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Wskazać przy tym należy, że przedstawione powyżej reżimy prawne umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o których mowa w art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., nie są od siebie niezależne i oderwane.

W przepisie art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. uregulowane zostały podstawowe kwestie w zakresie umorzenia należności z tytułu tych składek oraz przypadki ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Oba reżimy prawne umarzania należności z tytułu tych składek nawiązują jednak do siebie, co wynika z takich sformułowań, jak "z zastrzeżeniem ust. 3a" oraz "(...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności". Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Zgodnie z treścią § 3 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści złożonego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i Zakład Ubezpieczeń Społecznych w toku postępowania powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a..

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego zasadami oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega kontroli sądu administracyjnego, a więc sąd ocenia czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Jak już wyżej wskazano, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (zdrowotne) ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w takim przypadku zostały określone w powołanym wyżej rozporządzeniu. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 tego aktu, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Rozpoznając sprawę w tak określonym zakresie kognicji, Sąd uznał, że dokonana w przedmiotowej sprawie ocena organu, co do nieistnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, została dokonana pobieżnie, na skutek braku pogłębionej analizy skutków wykonania przez skarżącego istniejącego zobowiązania, które dotyczy (pomimo innych zaległości) tylko składki na ubezpieczenie zdrowotne od stycznia do grudnia 2022 r. w związku z zaistniałą w tym czasie jego sytuacją finansową i życiową (zdrowotną).

Z akt sprawy wynika, że obecnie skarżący znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej. Mianowicie organ ustalił na podstawie książki przychodów i rozchodów, że dochód wnioskodawcy w 2023 r. wyniósł za okres od stycznia do listopada 2023 r. zaledwie 660,49 zł. Organ uznał jednak, że skoro skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z ojcem, to jego dochód jest wyższy od minimum socjalnego. ZUS przyjął bowiem, że na podstawie opracowania Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych w sprawie szacowanego minimum socjalnego dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego minimum socjalne wynosi 1 728,17 zł (obliczenia IPiSS na podstawie danych GUS za III kwartał 2023 r.), zaś dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego - 1 695,66 zł, co daje łączny dochód gospodarstwa domowego w kwocie 3 423,83 zł. Organ stwierdził, że dochód gospodarstwa domowego skarżącego jest wyższy od wskazanych powyżej kwot minimum socjalnego.

W ocenie Sądu, powyższe stanowisko organu jest błędne. ZUS prawdopodobnie wziął pod uwagę kwotę 3 500 zł jako dochód gospodarstwa skarżącego i ojca, który otrzymuje emeryturę. Natomiast z akt sprawy (k.127) wynika, że H. Z. (ojciec pobiera emeryturę w wysokości brutto 4 370,99, netto natomiast 2659,86 zł, co jest kwotą poniżej minimum socjalnego. Ponadto zauważyć należy, że w I kwartale 2024 r. dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego minimum socjalne wynosi 1 773,44 zł (obliczenia IPiSS na podstawie danych GUS za III kwartał 2023 r.), zaś dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego - 1 764,80 zł, co daje łączny dochód gospodarstwa domowego w kwocie 3 520,24 zł.

Jednocześnie ZUS nie wezwał skarżącego do złożenia oświadczenia o stanie majątkowym, rodzinnym i zdrowotnym, co doprowadziło do sytuacji, że nie odniósł się do sytuacji zdrowotnej skarżącego. Tymczasem 14 lutego 2023 r. skarżący doznał udaru niedokrwiennego mózgu z niedowładem połowicznym prawostronnym i afazją czuciowo-ruchową. Przez kolejne 270 dni przebywał na zwolnieniu lekarskim, które przez szpital oraz lekarza prowadzącego zostały przesłane do Zakładu, nie mogąc wykonywać żadnej pracy. Z racji faktu, że podczas przyjęcia do szpitala ciśnienie tętnicze było na poziomie 210/100 mmHg, na stałe przyjmuje leki na nadciśnienie i przeciwzakrzepowe.

Skarżący wskazał też, że jego stan zdrowia pozwala stwierdzić, że trudno byłoby znaleźć lekarza, który wyrazi zgodę na każdą pracę, przede wszystkim fizyczną. W jednoosobowej działalności badania lekarskie nie są wymagane, zatem póki co działalność daje nadzieję na jakiekolwiek dochody. Poza tym aktywnie szuka pracy poprzez portale typu pracuj.pl, czy olx.pl. Każde spotkanie rekrutacyjne pozostaje bez echa, kiedy potencjalny pracodawca dowie się o przebytym udarze.

Skarżący wyjaśnił, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z ojcem emerytem, który uzyskuje dochody z tytułu emerytury w kwocie 2 659,86 zł, po odliczeniu zajęcia komorniczemu w wysokości 1092,74 zł. Zsumowane dochody jego i ojca to kwota poniżej minimum socjalnego.

Wobec powyższego rację ma skarżący, że stwierdzenie Zakładu, że aktywnie prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody nie jest zgodna z prawdą, ponieważ obecnie działalność nie jest aktywna, a dochód to kwota 660,49 zł rocznie, co jest ubóstwem.

Zdaniem Sądu organ pobieżnie ocenił przesłankę wynikającą z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, a więc sytuację finansową skarżącego w kontekście możliwości zaspokojenia sobie niezbędnych potrzeb życiowych w odniesieniu do osiąganego dochodu i sytuacji zdrowotnej.

Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, iż interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003 r., III SA 3118/01, POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r., II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r., II GSK 1045/08; z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, iż opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego, w szczególności pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2010 r., II GSK 349/09).

Wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Charakter uznaniowy decyzji wymaga zatem przeprowadzenia analizy sytuacji materialnej zobowiązanego, oczywiście z uwzględnieniem zaspokojenia podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie nie można oderwać się od istoty ubezpieczenia zdrowotnego, a w szczególności jego funkcji ochronnej.

Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2017 r., II GSK 1234/15).

Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyroki NSA: z 25 sierpnia 2010 r., II GSK 724/09; z 19 lutego 2015 r., II GSK 2366/13 i II GSK 2377/13). Istotną dyrektywę stanowi to, że zawsze należy brać pod uwagę, z punktu widzenia omawianych przesłanek umorzenia, nie tyle przyczyny powstania zadłużenia, co sytuację finansową wnioskodawcy, a przede wszystkim jej wpływ na możliwość spłaty zadłużenia (por. wyroki NSA: z 14 maja 2014 r., II GSK 384/12; z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja nie zawiera przekonywującego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia w kontekście powyższych rozważań. W ocenie Sądu, argumentacja organu nie zasługuje na aprobatę. Istotne znaczenia dla rozpoznania sprawy ma bowiem faktyczna sytuacja finansowa, zdrowotna skarżącego, która nie został ustalona. Organ niezasadnie w ocenie Sądu nie uwzględnił, że ojciec skarżącego otrzymuje emeryturę netto w kwocie 2 659,96 zł, a skarżącego dochód to ubóstwo. Nie można zaś nie zauważyć, że koszty żywności znacznie wzrosły, a stan zdrowia skarżącego uniemożliwia mu uzyskiwanie dochodu. Dodatkowo ponosi koszty leczenia.

Zdaniem Sądu, na podstawie powyższego organ nie mógł stwierdzić, że strona ma możliwość, aby zaspokoić podstawowy poziom potrzeb życiowych. Powyższa ocena ZUS ma charakter dowolny.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że nie negując uprawnienia organu orzekającego w sprawach umorzenia należności z tytułu składek do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia, nie można tracić z pola widzenia faktu, że ocena ta nie może być sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Organy nie zgromadziły materiału dowodowego i nie oceniły go w sposób prawidłowy, a wywiedzione wnioski naruszają zasadę swobodnej oceny dowodów, czego konsekwencją jest formułowanie nielogicznych wniosków, jako efektu przeprowadzonego postępowania. Pomimo porównania dochodu skarżącego do obowiązującego minimum socjalnego organ doszedł do dowolnych wniosków. Należy tu podkreślić, że przy rozważaniu przesłanek umorzenia zaległych składek trzeba zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego przy uwzględnieniu stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Przy ocenie zaistnienia omawianej przesłanki organ administracji powinien rozważyć zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślić należy, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o zabezpieczenie zaspokojenia potrzeb na przeciętnym uśrednionym poziomie. Minimum socjalne jest kategorią wyznaczającą próg, poniżej którego istnieje obszar niedostatku, czy ubóstwa. Zatem stanowisko organu, że przy takich dochodach widzi możliwość egzekwowania zaległych składek, w świetle zasad doświadczenia życiowego, nie znajduje uzasadnienia.

Również fakt, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej nie oznacza, że przy takim stanie jego dochodów egzekwowanie należnych składek w efekcie spowoduje konieczność sięgnięcia przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa. Tymczasem zgodnie z ugruntowanym już poglądem przyjętym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sytuacja w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2003r., sygn. akt III SA 31118/01, z dnia 20 marca 2007r., sygn. akt II GSK 345/06). NSA podkreślił, że "(...) gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności - w uzasadnionych wypadkach - organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowanie jej w sposób szczególny (...) Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa, nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (...) norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wobec permanentnie niezadowalającego stanu finansów ubezpieczeń społecznych, nie znalazłaby w praktyce w ogóle zastosowania. Takie rozumienie byłoby natomiast sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej".

Reasumując powyższe rozważania należy wskazać, że organ nie rozważył wszystkich możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, dając z nieuzasadnionych powodów prymat interesowi publicznemu. Podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga natomiast by interes społeczny i słuszny interes obywatela zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanego, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego. Należy przy tym wziąć pod uwagę, że od kwoty należności głównej naliczane są odsetki, co powoduje dalsze zwiększanie kwoty zobowiązania pomimo wdrożonego postępowania egzekucyjnego.

Sąd zwraca uwagę, że w wyroku z dnia 21 maja 2009 r. w sprawie sygn. akt II GSK 1045/08 NSA stwierdził, że "ubezpieczenie społeczne jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą, służących zaspokajaniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione. Mieszcząca się w tym systemie również funkcja ochronna ubezpieczenia społecznego nie pozwala na egzekwowanie niespłaconych składek w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego i jego rodziny".

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest rozważań, jak na tle ustalonego w sprawie stanu faktycznego obejmującego sytuację rodzinną, zdrowotną, majątkową skarżącego, organ widzi realną możliwość spłaty zadłużenia bez zagrożenia jego egzystencji. Wyjaśnienia w tym zakresie są niezbędne, nie tylko z uwagi na konstrukcję art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., ale również ze względu na wymagania stawiane przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (określone w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80). W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano bowiem, że rozstrzygnięcia spychające obywatela na margines i powodujące konieczność korzystania przez niego z pomocy społecznej naruszają prawo, gdyż celem omawianych uregulowań jest ochrona interesów jednostki i rodziny, nie zaś finansów ZUS (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2015r. w sprawie sygn. akt II GSK 1124/14).

Wprawdzie, co do zasady, Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu, że spłata zadłużenia może stanowić dla strony obciążenie finansowe. Niemniej jednak ustawodawca nakazał w toku postępowania w sprawie umorzenia należności względem ZUS analizować sytuację zobowiązanych w aspekcie przesłanek wynikających z ww. rozporządzenia, mimo braku całkowitej nieściągalności, co oznacza, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia zaległości wskazanych osób w sytuacji szczególnie uzasadnionej i niezawinionej przez osobę chcącą z tej instytucji skorzystać, chociażby w części.

Wobec powyższego Sąd stwierdził, że ZUS nie przeprowadził szczegółowego postępowania wyjaśniającego dotyczącego ww. okoliczności. Przede wszystkim nie wykazał, że istnieje realna możliwość spłaty zadłużenia przez skarżącego, nie ustalił wszystkich okoliczności sprawy, a zatem doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. i art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu, organ dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego. Nie można takiej ocenie przypisać znamion swobodnej oceny dokonanej na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględniając przedstawione powyżej wywody powinien raz jeszcze szczegółowo przeanalizować stan faktyczny sprawy. Ocena przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji.

Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

eg