Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2348/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 81 par 4 art 13 par 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Tomasz Janeczko, sędzia WSA Waldemar Śledzik, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kalinowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2016 r. sprawy ze skargi A. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod zajęcia środków pieniężnych oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. Naczelnik Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w W. (zwany dalej: "NUS") prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec Skarżącej – A. S.A. z siedzibą w W., na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], nr [...], nr [...], obejmujących należności z tytułu podatku od towarów i usług (zwany dalej: "VAT") od października do grudnia 2010r.

Z akt sprawy wynika, że NUS zawiadomieniem z [...] marca 2015r. zajął rachunek bankowy Skarżącej w Banku [...] S.A. (zwany dalej: "Bankiem"), ale egzekucja nie była możliwa, z uwagi na brak środków. Bank poinformował też o zbiegu egzekucji administracyjnej z sądową.

2. Skarżąca pismem z [...] marca 2015r. wniosła o wydanie postanowienia zezwalającego na wypłatę wynagrodzenia pracownicy za marzec 2015r. z zajętych przez NUS środków na rachunkach bankowych w ww. Banku, podając dwa nr rachunków bankowych.

3. NUS postanowieniem z [...] marca 2015r. odmówił zwolnienia spod zajęcia ww. rachunków bankowych, powołując się m.in. na art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 z późn. zm. - dalej jako "u.p.e.a.").

Zdaniem NUS Skarżąca nie wykazała, na czym polegał jej interes w uzyskaniu zwolnienia oraz z jakich powodów należy go uznać za ważny, odwołując się jedynie do potrzeby wypłaty wynagrodzenia. Konstrukcja zwolnienia z egzekucji składników majątkowych opiera się na tzw. "uznaniu administracyjnym", co oznacza, że wypełnienie tych przesłanek nie zobowiązuje organu egzekucyjnego do zastosowania zwolnienia, a jedynie stwarza mu taką możliwość. Ponadto na podstawie art. 81 § 4 u.p.e.a., wypłata na wynagrodzenia za pracę może nastąpić po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu.

4. Skarżąca, w zażaleniu z [...] kwietnia 2015r. wniosła o uchylenie ww. postanowienia i zawieszenie lub wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia tego postępowania. Powołała się na trudną sytuacje finansową, która uniemożliwia jej prowadzenie bieżącej działalności i na toczące się postępowania egzekucyjne prowadzone przez dwóch komorników sądowych. Na tej podstawie uznała, że art. 13 § 1 u.p.e.a. powinien zostać potraktowany jako część zasady poszanowania minimum egzystencji.

5. DIS w zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniu z [...] czerwca 2015r. utrzymał w mocy ww. postanowienie NUS, w podstawie prawnej wskazując art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r., poz. 267 ze zm., zwany dalej: "k.p.a.") w związku z art. 18 i art. 13 u.p.e.a.

DIS podkreślił, że konstrukcja zwolnienia z egzekucji składników majątkowych opiera się na tzw. "uznaniu administracyjnym", a ustawodawca nie przewidział konkretnych okoliczności, w jakich zwolnienie spod egzekucji w trybie art. 13 u.p.e.a. byłoby obligatoryjne. Zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych należących do zobowiązanego może nastąpić wyłącznie w przypadku łącznego istnienia obu przesłanek: zobowiązany musi złożyć wniosek, a za zwolnieniem musi przemawiać ważny interes zobowiązanego. Wypłata wynagrodzenia za pracę może nastąpić po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu (art. 81 § 4 u.p.e.a.). W związku z precyzyjnym uregulowaniem w przepisach u.p.e.a. wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę z zajętego rachunku bankowego, okoliczności wskazywane przez Skarżącą we wniosku z [...] marca 2015r. nie uzasadniają zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. Trudna sytuacja finansowa Skarżącej nie stanowi podstawy do pozytywnego rozpatrzenia wniosku.

DIS podniósł też, że w postępowaniu w sprawie zwolnienia składników majątkowych spod egzekucji nie podlegają ocenie przesłanki zawieszenia postępowania egzekucyjnego, określone w art. 56 § 1 u.p.e.a. Natomiast zastosowanie instytucji wstrzymania egzekucji skutkowałoby jedynie przesunięciem w czasie terminu dochodzonych należności, co w konsekwencji spowodowałoby podwyższenie kwoty zaległości przez naliczanie odsetek za zwłokę i pogorszenie sytuacji finansowej Zobowiązanej.

6. Skarżąca w skardze do ww. Sądu wniosła alternatywnie o uchylenie ww. postanowienie DIS i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia albo o zmianę ww. postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia albo o przejęcie do rozpoznania sprawy i wydanie orzeczenia zgodnego z prawem. Skarżąca wniosła też o zawieszenie albo o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia postępowania sądowego.

Zdaniem Skarżącej w toku sprawy doszło do naruszenia: a) art. 13 i art. 18 u.p.e.a. Skarżąca podniosła też zarzut "tamujący w formie złożenia wniosku o upadłość likwidacyjną" Skarżącej "zabezpieczenie masy poprzez zawieszenie postępowań egzekucyjnych, jak również zarzut kolizji postępowań": postępowania administracyjno-egzekucyjnego oraz postępowań egzekucyjnych prowadzonych przez Komorników sądowych: M. G. z W. i M. M. z C.

Skarżąca wskazała, że jest w trudnej sytuacji finansowej, która uniemożliwia jej prowadzenie bieżącej działalności, z uwagi na postępowania egzekucyjno-sądowe. W ich następstwie Skarżąca nie ma dostatecznych środków na wypłatę wynagrodzeń za marzec 2015r. Skarżąca ponowiła argumentację, że art. 13 § 1 u.p.e.a. służy zabezpieczeniu interesu dłużnika i może być potraktowany jako część szeroko pojmowanej zasady poszanowania minimum egzystencji. Skarżąca złożyła wniosek o ogłoszenie postępowania upadłościowego połączonego z likwidacją jej majątku wraz z wnioskiem o zabezpieczenie rachunków bankowych przez zawieszenie toczących się postępowań egzekucyjnych i czeka na rozstrzygnięcie. Według Skarżącej wierzyciel może dochodzić swoich należności przez zgłoszenie ich do masy upadłości, więc prowadzenie postępowania egzekucyjnego jest bezprzedmiotowe i sprzeczne z prawem upadłościowym. Nastąpiła kolizja albo zbieg postępowań egzekucyjnych.

7. DIS w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

1. Skarga jest niezasadna.

2. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014r., poz. 1647 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2016r., poz. 718, zwana dalej: "P.p.s.a.") sprawowana jest na mocy kryterium zgodności z prawem. Oznacza to, że aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

3. Zdaniem Sądu, żadna z wyżej wskazanych przesłanek nie zaszła w rozpoznawanej sprawie. Wydane w sprawie postanowienia organów administracyjnych obu instancji są prawidłowe w okolicznościach faktycznych sprawy, mających odzwierciedlenie w aktach sprawy, jak również mają umocowanie w obowiązujących przepisach.

Sąd na wstępie wskazuje, że postępowanie egzekucyjne i stosowane przez organ egzekucyjny środki egzekucyjne służą, co wyraźnie wynika z art. 1 u.p.e.a., a w szczególności z jego punktu drugiego – "doprowadzeniu do wykonania lub zabezpieczenia wykonania obowiązków, o których mowa w art. 2". U.p.e.a. określa również w przepisie art. 1 pkt 1 u.p.e.a., sposób postępowania wierzycieli w przypadkach uchylania się zobowiązanych od wykonania ciążących na nich obowiązków, o których mowa w art. 2.

Z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. wynika natomiast, że ilekroć w u.p.e.a. jest mowa o czynności egzekucyjnej - rozumie się przez to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, a więc środka wymienionego w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. Do czynności egzekucyjnych zalicza się więc wszelkie czynności zajęcia prawa majątkowego strony, takie jak np. zajęcie wynagrodzenia, renty, rachunku bankowego bądź innej wierzytelności pieniężnej, a także zajęcia ruchomości lub ruchomości oraz dalsze czynności związane z realizacją tych środków egzekucyjnych takie jak np. odebranie zajętych ruchomości bądź ich licytacja. W art. 1a pkt 12a tiret 4 u.p.e.a. wskazano, że środkiem egzekucyjnym jest egzekucja z rachunku bankowego.

Z akt sprawy wynika, że Skarżąca ubiegała się o wydanie postanowienia zezwalającego na wypłatę wynagrodzeń za marzec 2015r. dla swojej pracownicy z środków zajętych na rachunkach bankowych Skarżącej (k. 8 akt administracyjnych). Pismo Skarżącej, zgodnie z jego treścią, zakwalifikowane zostało jako wniosek o zwolnienie spod egzekucji określonych składników majątkowych, na mocy art. 13 § 1 u.p.e.a.

Zdaniem Sądu organy administracyjne wydając postanowienia w obu instancjach - rozpatrując wniosek o zwolnienie spod egzekucji określonego składnika majątkowego Skarżącej - wierzytelności z rachunku bankowego - w sposób należyty rozpatrzyły przesłanki wymagane ww. przepisem prawa – art. 13 § 1 u.p.e.a. oraz dały temu wyraz w uzasadnieniach swych postanowień, mając na względzie argumentację Skarżącej zawartą zarówno we wniosku wszczynającym postę§owanie w sprawie (NUS), jak i również argumentację uzupełnioną w zażaleniu (DIS). Organy obu instancji wyjaśniły przy tym stan faktyczny sprawy i odwołały się do prawidłowych przepisów prawa.

Podstawę prawną postanowień DIS i NUS, podlegających kontroli Sądu administracyjnego, stanowił art. 13 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Z ww. przepisu wynika, że zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych należących do zobowiązanego może nastąpić wyłącznie w przypadku łącznego zaistnienia trzech przesłanek:

a) zobowiązany musi złożyć wniosek,

b) za zwolnieniem spod egzekucji składników majątkowych należących do zobowiązanego musi przemawiać jego ważny interes.

Z treści art. 13 § 1 u.p.e.a. wynika zatem, że przepis ten ma na celu zarówno ochronę interesów zobowiązanego, jak również i wierzyciela.

Z art. 13 § 1 u.p.e.a. wynika ponadto, że organ egzekucyjny rozpatrując wniosek o zwolnienie spod egzekucji określonego składnika majątkowego, działa w ramach uznania administracyjnego, które przejawia się, m.in. w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia jego wniosku, organ egzekucyjny ma więc prawo odmówić ww. zwolnienia.

Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniom skargi, zarówno organ administracyjny pierwszej instancji, jak też drugiej instancji uwzględniły w swych rozważaniach przesłankę ważnego interesu Skarżącej, odmawiając zwolnienia spod egzekucji określonego składnika majątkowego – wierzytelności z rachunku bankowego.

Przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy (por. wyrok NSA z 1 września 2011r. sygn. akt II FSK 489/10, dostępny na www.nsa.gov.pl). O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Pojęcie ważnego interesu zobowiązanego jest na tyle pojemne, że pozwala objąć swym zakresem wszelkie okoliczności mające wpływ na dokonanie prawnej kategoryzacji sytuacji zobowiązanego (B. Jankowiak. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz 2005, Wrocław 2005. str. 158).

O naruszeniu ważnego interesu zobowiązanego nie może być mowy, gdy organ egzekucyjny odmawiając wyłączenia spod zajęcia określonego składnika majątkowego wskazał, że od woli organu egzekucyjnego nie należy wyłączenie spod zajęcia bieżącego wynagrodzenia za pracę, o którym mowa w art. 81 § 4 u.p.e.a. (s. 3 zaskarżonego postanowienia DIS). Tego typu stwierdzenie organu odwoławczego należy uznać za trafne i mające uzasadnienie w treści przepisów. Prawidłowe jest również wskazanie przez DIS, że wypłata wynagrodzenia za pracę może nastąpić po złożeniu – Bankowi - odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu.

Z akt administracyjnych sprawy nie wynika natomiast, aby Skarżąca złożyła w stosownym trybie do Banku wniosek o zwolnienie spod zajęcia, przysługującego pracownicy Skarżącej wynagrodzenia za marzec 2015r., stosownie do art. 81 § 4 u.p.e.a. Skarżąca wniosek ten zamiast do Banku skierowała do NUS (k. 5 akt administracyjnych). Na mocy ww. przepisu - art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a.- niejako z mocy samej ustawy - zostały zwolnione trzy kategorie wypłat, w tym m.in. środki na bieżące wynagrodzenia za pracę wraz z należnymi od nich podatkiem dochodowym od osób fizycznych oraz składkami na ubezpieczenie społeczne. Analogiczne stanowisko w tym zakresie zajmuje piśmiennictwo (por. W. Łuczaj, Komentarz do art. 81 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Lex).

Z treści art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a. wynika, że zobowiązanemu przysługuje prawo wypłat z rachunku bankowego - i to bez zgody organu egzekucyjnego - na wskazane w treści art. 81 § 4 u.p.e.a. cele (por. prawomocny wyrok WSA w Olsztynie z 16 stycznia 2014r. sygn. akt I SA/Ol 221/13, dostępny na www.nsa.gov.pl). Jedynym warunkiem zwolnienia spod egzekucji rachunku bankowego – tej części zdeponowanych na nim środków pieniężnych, które mają być przeznaczone na bieżące wynagrodzenia pracowników, jest zgodnie z art. 81 § 4 u.p.e.a., poinformowanie o tym Banku przez złożenie listy płac lub innego wiarygodnego dowody. Nie wynika jednak, że Skarżąca ww. działania podjęła.

Warto też zauważyć, że w świetle ww. przepisu art. 81 § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny nie jest władny ani odmówić ani przyznać prawa do zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego, gdy należy wypłacić bieżące wynagrodzenie za pracę. Działanie organu egzekucyjnego – udzielenie zgody - nie jest bowiem potrzebne. Skoro ustawodawca w art. 81 § 4 u.p.e.a. zrezygnował z przyznania organowi uprawnienia do wyrażania zgody na zwolnienie spod zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, gdy konieczna jest wypłata pracownikowi zobowiązanego bieżącego wynagrodzenia za pracę, to tym bardziej organ egzekucyjny nie ma obowiązku badania w sposób szczegółowy ważnego interesu zobowiązanego, o którym mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a., jeśli zobowiązany zamiast do banku złoży w tym zakresie wniosek o wyłączenie spod egzekucji do organu egzekucyjnego. Bieżące wynagrodzenie za pracę podlega na mocy ustawy – art. 81 § 4 u.p.e.a. – wyłączeniu spod zajęcia, a zobowiązany – informując niejako Bank o potrzebie wypłaty bieżącego wynagrodzenie, przedkłada Bankowi odpis listy płac lub inny wiarygodny dowód w tym zakresie, bez wnioskowania o zgodę organu egzekucyjnego.

Sąd stwierdza również, że w orzecznictwie dotyczącym przepisu art. 13 § 1 u.p.e.a., które skład orzekający w pełni podziela, podkreśla się, iż przepis ten ma na celu ochronę zobowiązanego, jednakże nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (np. prawomocny wyrok WSA w Bydgoszczy z 14 lipca 2010r. sygn. akt I SA/Bd 442/10, dostępny na www.nsa.gov.pl). W tym kontekście słusznie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia podniesiono, że nawet wystąpienie trudnej sytuacji finansowej Skarżącej, z uwagi na uznaniowy charakter postanowienia z art. 13 § 1 u.p.e.a., jest niewystarczające do uchylenia zajęcia rachunku bankowego, tym bardziej, że "ważny interes zobowiązanej", który uzasadniałby możliwość zwolnienia przez organ egzekucyjny spod egzekucji rachunku bankowego w Banku sprowadza się do wypłaty pracownikowi Skarżącej bieżącego wynagrodzenia za pracę, co którego zgoda organu egzekucyjnego nie jest wymagana.

4. Sąd, odnosząc się do argumentacji skargi, wskazuje, że złożenie przez Skarżącą wniosku o ogłoszenie upadłości, połączonego z likwidacją majątku Skarżącej oraz wniosku o zabezpieczenie rachunków bankowych przez zawieszenie toczących się postępowań egzekucyjnych nie stanowi samo w sobie "kolizji albo zbiegu postępowań egzekucyjnych", o których mowa w skardze. Takich konsekwencji prawnych nie przewidują bowiem obowiązujące przepisy prawa.

Ustawodawca przewiduje również konsekwencji zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej. Przykładem regulacji z tego zakresu są przepisy Rozdziału 5 u.p.e.a. Również z art. 12 u.p.e.a. wynika, że gdy organ egzekucyjny administracyjny prowadzi obie egzekucje - w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej - przepisy art. 8 – art. 10u.p.e.a. stosuje się również do należności podlegających egzekucji sądowej, chyba że określone w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego ograniczenia egzekucji są mniejsze. Przepisy o zbiegu egzekucji nie były brane pod uwagę w rozpoznawanej sprawie – dotyczącej wyłączenia spod zajęcia, na mocy art. 13 § 1 u.p.e.a., więc Sąd nie jest zobowiązany szczegółowo odnosić się do tych zagadnień.

5. Sąd z tych powodów, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.