Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 144/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 par. 3, art. 138, art. 156
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 83, art. 83a, art. 83f, art. 86 ust. 1 pkt 13, art. 88, art. 89
journal: Dz.U. 2016 poz 2134
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa Sędziowie : WSA Magda Froncisz (spr.) WSA Agnieszka Nawara-Dubiel Protokolant : starszy sekretarz sądowy Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2018 r. sprawy ze skargi Firma A na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2017 r. znak: [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzew I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej Firma A kwotę [...]zł ( słownie: [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy [...] decyzją z [...] sierpnia 2017 r. znak [...]:

1. wymierzył spółce [...] Sp. z o.o. z siedzibą w G. (dalej "strona skarżąca), administracyjną karę pieniężną w wysokości 83.534,52 zł za usunięcie bez zezwolenia, z terenu działek o nr [...], nr [...] obr. [...] i nr [...] obr. [...], Gmina [...], 39 szt. drzew wymienionych w tabeli nr 1,

2. określił sposób i termin uiszczenia kary,

3. umorzył postępowanie administracyjne w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia w części dotyczącej usunięcia 65 szt. drzew (tabela nr 2) z terenu ww. działek.

Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 104, art. 105, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U z 2017 r., poz. 1257), dalej "K.p.a.", art. 88 ust. 1, ust. 2 i ust. 10, art. 89 ust. 1 i 4, art. 86 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2016r., poz. 2134 ze zm.; obecnie Dz.U. z 2018 r., poz. 1614), dalej "u.o.p.", art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz ustawy o lasach (Dz.U. z 2016 r., poz. 2249), dalej "ustawa zmieniająca", w związku z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 6 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów (Dz.U. z 2017 r., poz. 1330), dalej "rozporządzenie".

W tabeli nr 1 organ szczegółowo opisał 39 drzew, z uwzględnieniem ich gatunku (olsze czarne, brzozy brodawkowate, dęby czerwone i wierzby), obwodu pnia pomniejszonego o 10%, stawki w zł z 1 cm obwodu pnia mierzonego na wys. 130 cm oraz wyliczenia kar pieniężnych za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia. W tabeli nr 2 organ opisał 65 drzew wskazując obwody ich pni.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że Wójt Gminy [...] decyzją z [...] grudnia 2016 r., znak: [...] wymierzył administracyjną karę pieniężną stronie skarżącej w wysokości: 380.999,38 zł za usunięcie 104 szt. drzew bez wymaganego zezwolenia, z terenu ww. działek.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosły spółka [...] Sp. z o.o. z siedzibą w K. oraz strona skarżąca, zarzucając organowi I instancji naruszenie:

1. art. 28 K.p.a., w związku z art. 88 ust. 1 u.o.p. poprzez przyznanie legitymacji biernej w postępowaniu administracyjnym ukaranej spółce, pomimo, że nie ona dopuściła się deliktu administracyjnego - nielegalnego usunięcia drzew,

2. art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p. i nałożenie kary na podmiot będący posiadaczem nieruchomości, który nie popełnił deliktu,

3. art. 77 K.p.a.- poprzez zaniechanie przesłuchania świadków - pracowników spółki [...] Sp. z o.o.,

4. art. 80 K.p.a. - poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie oceny dowolnej, poprzez przyjęcie za wiarygodne dowodów niepotwierdzających kluczowego faktu popełnienia deliktu przez stronę skarżącą i pominięciu oceny całokształtu zgromadzonych dowodów, jak też zaniechanie przeprowadzenia dowodów istotnych z punktu widzenia możliwości popełnienia deliktu przez stronę skarżącą,

5. art. 83 i art. 83a oraz art. 83f w zw. z art. 86 ust. 1 pkt 7 u.o.p., poprzez bezpodstawne przyjęcie za podstawę dla naliczenia kary drzew ujętych w pozycjach 14, 70-93, 101-102 zaskarżonej decyzji, pomimo, że obwód usuniętych drzew był mniejszy niż wynika z treści art. 83f ust. 1 pkt 3a i 3b.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] marca 2017 r. znak: [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał, że w związku z wejściem w życie w dniu 1 stycznia 2017 r. ustawy zmieniającej, organ I instancji ponownie rozpatrując sprawę powinien mieć na uwadze brzmienie nowych przepisów ustawy ochronie przyrody z dnia 16 grudnia 2016 r.

Kolegium odnosząc się do zarzutu dotyczącego uznania Spółki [...] Sp. z o.o. za stronę postępowania w sytuacji, gdy to nie ona dopuściła się deliktu stwierdziło, że stronami postępowania w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej powinny być wszystkie te podmioty, które uczestniczyłyby w postępowaniu o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew, a z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż aktualnym posiadaczem nieruchomości, na której rosły drzewa usunięte bez wymaganego zezwolenia, jest właśnie strona skarżąca. Kwestia ta nie była podważana przez żadną ze stron postępowania.

Dalej organ I instancji wskazał, że w prowadzonym po raz pierwszy postępowaniu o wymierzenie administracyjnej kary pieniężnej przeprowadzono szereg przesłuchań osób mogących mieć związek ze sprawą.

Organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w decyzji pierwotnej z [...] grudnia 2016 r., że wiarygodnymi dowodami wskazującymi na usunięcie 104 drzew z terenu przedmiotowych działek przez Spółkę [...] Sp. z o.o. była notatka sierżanta M. S. z KPP [...] z [...] marca 2014 r. oraz zeznania P. R. i K. D., którzy przedstawiali wiarygodne dane wskazujące na okoliczności przeprowadzonej wycinki.

Organ wskazał, że pomimo wielokrotnych wezwań, nie udało się przesłuchać D. R. - brata K. R. będącego udziałowcem spółki [...] Sp. z o. o., który [...] marca 2014 r. wykonywał prace na terenie, z którego usunięto drzewa będące przedmiotem postępowania. Organowi nie zostały również udostępnione dane pozostałych pracowników wykonujących zlecone prace w dniu [...] marca 2014 r. Jako fakt nie bez znaczenia organ opisał również okoliczność, że zarówno wspólnikami spółki [...] Sp. z o.o. jak i spółki [...] Sp. z o.o. są K. R. i M. D., a między ww. spółkami została zawarta umowa dotycząca oczyszczenia działek z samosiewów w wieku poniżej 10 lat. Jednak z umowy tej nie wynikało jakie drzewa miały zostać usunięte oraz w jakim okresie.

Dalej organ wskazał, że Kolegium podkreśliło, iż celowe działanie spółki i jej pracowników poprzez unikanie stawienia się na przesłuchania, a tym samym wyjaśnienia okoliczności sprawy, działa na jej niekorzyść. Organ ponownie dokonując oceny całokształtu okoliczności w sprawie podzielił wyżej przytoczone stanowisko organu odwoławczego. Ponadto uznał, że w przedmiotowej sprawie nie jest konieczne przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego, ponieważ wszystkie istotne dla sprawy okoliczności zostały już ustalone w pierwotnie prowadzonym postępowaniu.

Organ podkreślił, że nie bez znaczenia jest fakt, że kradzież drewna została zgłoszona dopiero po dniu wszczęcia postępowania w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej. Nie wyjaśniono dlaczego nie zgłoszono tego zdarzenia wcześniej skoro spółka wiedziała o tym fakcie.

Przywołując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 21 lipca 2016 r. sygn. II SA/Kr 541/16 organ wskazał, że odpowiedzialność administracyjna za usunięcie drzew bez zezwolenia ma charakter obiektywny, gdzie wyłączną i wystarczającą podstawą nałożenia kary jest działanie bezprawne, sprzeczne z wymogiem uprzedniego uzyskania pozwolenia na usunięcie drzew. Usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia stanowi delikt administracyjny, w którym nie bada się stopnia zawinienia strony, ani nieokreślonych ustawowo okoliczności, które mogłyby wyłączyć odpowiedzialność w tym zakresie.

Zobiektywizowana odpowiedzialność administracyjna, o której mowa w art. 88 ust. 1 u.o.p. oznacza, że wystarczy tylko wystąpienie tzw. bezprawia administracyjnego, a więc wykazanie związku przyczynowego między działaniem danego podmiotu a wycięciem drzew i krzewów, spowodowanego działaniem posiadacza danej nieruchomości. Skoro odpowiedzialność została zobiektywizowana, to nieistotnym jest czy posiadacz nieruchomości dokonał wycięcia osobiście, czy też wynajął w tym celu inny podmiot czynność tę zlecając, nieistotna z punktu widzenia tej postaci odpowiedzialności jest także świadomość czy też brak świadomości konieczności uzyskania stosownego zezwolenia. Bez znaczenia dla bytu tej odpowiedzialności pozostają pobudki czy motywy, jakimi kieruje się osoba usuwająca drzewo. Żaden z przepisów u.o.p. nie daje podstaw do przyjęcia, iż niezbędnym warunkiem nałożenia na właściciela lub posiadacza nieruchomości administracyjnej kary pieniężnej za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia jest wykazanie, że właściciel lub posiadacz nieruchomości wiedział o usunięciu drzew, ewentualnie zlecił ich wycinkę lub wyraził na to zgodę i działanie takie akceptował.

Następnie organ wskazał, że usunięcie drzew i krzewów, zgodnie z brzmieniem art 83 i art. 83a u.o.p. może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez Wójta Gminy [...] na wniosek posiadacza nieruchomości - za zgodą właściciela tej nieruchomości (...) Ustawodawca w art. 83f u.o.p. wymienił wyjątki od obowiązku uzyskania zezwolenia na usuniecie drzew.

Organ przywołał treść art. 89 ust. 1 u.o.p. regulujący kwestię naliczania kary, gdy bez zezwolenia usunięto drzewa zwolnione z opłaty. Wobec powyższego organ, mimo zwolnienia wynikającego z art. 86 ust. 1 pkt 13 u.o.p., dotyczącego drzew usuwanych z grobli stawów rybnych, zastosował do drzew z tabeli nr 1 wyliczenie na podstawie rozporządzenia i art. 89 ust. 4 u.o.p.

Dalej organ wskazał, że 17 czerwca 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 maja 2017 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody (Dz.U. z 2017 r., poz. 1074). Stosując się do wytycznych organu odwoławczego organ I instancji przy wyliczaniu administracyjnej kary pieniężnej wziął pod uwagę nowe brzmienie przepisów u.o.p.

Organ przywołał aktualną treść art. 83f ust. 1 pkt 3 oraz art. 88 ust. 1 pkt 10 u.o.p. w zw. z art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej. Mając na uwadze powyższe organ stwierdził, że w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy u.o.p. obowiązujące od dnia 17 czerwca 2017 r.

Powołując się na obecnie obowiązujące przepisy u.o.p. oraz art. 105 § 1 K.p.a. organ uzasadnił umorzenie postępowania w części dotyczącej 65 szt. drzew, na usunięcie których nie było wymagane uzyskanie zezwolenia (tabela nr 2).

Spółka [...] Sp. z o.o., a także [...] Sp. z o.o., złożyły od powyższej decyzji odwołania. W odwołaniach powtórzono zarzuty, wnioski i uzasadnienie sformułowane w odwołaniu od decyzji z [...] grudnia 2016 r.

Dodatkowo sformułowano zarzut naruszenia art. 86 ust. 1 pkt 7 u.o.p., poprzez przyjęcie, że w zw. z tym przepisem odstąpiono od naliczenia kary za niektóre drzewa, podczas gdy wszystkie usunięte drzewa rosły na groblach stawów hodowlanych.

Podniesiono, że zaskarżona decyzja nie zawiera wskazania, na jakich dowodach organ I instancji oparł swe przekonanie, że strona skarżąca dopuściła się deliktu. W ocenie odwołujących podmiotem mającym interes prawny w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, a więc stroną postępowania jest wyłącznie ten podmiot, który dopuści się czynu, za który ustawodawca przewidział karę. Odwołujący się przywołali na poparcie swojego stanowiska orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Odwołujący podnieśli, że z akt administracyjnych wynika m.in., że ujawniono osoby fizyczne, które przyznały się, że dopuściły się deliktu, a postępowanie wykroczeniowe potwierdziło okoliczności ich popełnienia.

Zarzucili pominięcie przez organ istotnych dowodów w sprawie, a to aktu oskarżenia KPP w [...] przeciwko S. M., który wspólnie z J. S. ściął i dokonał zaboru 30 szt. drzew oraz postanowienia o umorzeniu dochodzenia z [...] lipca 2014 r. znak [...] na okoliczność, że na terenie grobli obiektu stawowego [...] dokonywane były nielegalne wycinki drzew i krzewów, a ich sprawcy – co do części czynów – przyznali się do winy i ponieśli karę.

Odwołujący się podkreślili, że ww. sprawcy nie byli i nie są rodzinnie służbowo ani obligacyjnie powiązania ze stroną skarżącą.

Podnieśli również, że przepisy art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 u.o.p. zostały uznane za sprzeczne z Konstytucją przez Trybunał Konstytucyjny.

Strona skarżąca podniosła, że posiadając zgodę właściciela terenu, Agencji Nieruchomości Rolnych, zleciła oczyszczenie działek z samosiewu drzew i krzewów (młodszych niż 10 lat), na którą to okoliczność zawarła umowę z [...] stycznia 2014 r. ze spółką [...] Sp. z o.o. Zarzuciła, że organ nie przesłuchał w charakterze świadków pracowników spółki [...], którzy wykonali prace wycinkowe – A. B., P. B., K. O. i D. O., z uwagi na wadliwe wezwania lub ich zaniechanie, co narusza art. 77 K.p.a.

Odwołujący podnieśli, że orzeczenie kary pieniężnej za wycięcie drzew wymaga wykazania, a nie oparcia się na domniemaniu, że drzewa zostały usunięte za wiedzą i wolą posiadacza gruntu.

Wskazali, że w okresie legalnej wycinki samosiewu mającej miejsce od stycznia do kwietnia 2014 r. dokonano co najmniej 7 zgłoszeń kradzieży na policję, zamontowano również drewniane szlabany, metalowe bramy i tablice informujące o prywatnym charakterze terenu hodowlanego.

Dzierżawiony przez skarżącą teren ma powierzchnię łączną ok. 500 ha i jest zwyczajowym terenem rekreacyjnym i spacerowym dla okolicznej ludności, jak też i przez tę ludność bezprawnie użytkowanym.

Podsumowując odwołujący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania, uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, względnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] listopada 2017r. znak [...], na podstawie art. 88 ust. 1, 2 i 10, art. 89 ust. 1 i 4 u.o.p. w zw. z art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej, a także art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zaskarżona decyzja organu I instancji jest - co do zasady - prawidłowa i dlatego powinna zostać utrzymana. Kolegium nie znalazło podstaw ani faktycznych ani prawnych do jej uchylenia. Organ odwoławczy wskazał, że w sprawie zastosowanie znajdują przepisy znowelizowanej u.o.p.: art. 83 ust. 1, art. 88 oraz art. 88 ust. 1 i 2. Wskazał, że norma prawna zawarta w art. 83 ust. 1 u.o.p. ma charakter uznaniowy. Organ I instancji wydaje zezwolenia na usunięcie drzew w sytuacji, gdy uzna taką decyzję za prawidłową w indywidualnie badanym przypadku. Stwierdził, że obowiązująca aktualnie u.o.p. już w swoim tytule wyraźnie stwierdza, że przyroda ma być chroniona. Wyrazem takiego stanowiska ustawodawcy jest brzmienie art. 4 u.o.p.

Zdaniem organu odwoławczego całokształt okoliczności potwierdza, że pomiędzy czynnościami dokonanymi przez spółkę [...] sp. z o.o., działającą na zlecenie spółki [...], w postaci oczyszczenia działek objętych przedmiotowym postępowaniem, zachodzi związek przyczynowy z usunięciem 39 sztuk drzew stwierdzonym podczas przeprowadzonych oględzin i potwierdzonych przez biegłego mgr inż. M. S. w opinii dendrologicznej dotyczącej określenia gatunków drzew i wieku drzew oraz obwodów na podstawie pni pozostałych po usunięciu 127 drzew z terenu grobli stawów hodowlanych m.in. na działkach nr [...] i [...].

Kolegium stwierdziło, że wobec upływu ok. czterech lat od przeprowadzonej wycinki przedmiotowych drzew przeprowadzenie ponownego postępowania dowodowego nie przyniesie żadnych zmian w przyjętym przez organ I instancji rozstrzygnięciu. Podkreśliło, że celowe działanie spółki i jej pracowników, poprzez unikanie stawienia się na przesłuchania, a tym samym dążenie do wyjaśnienia okoliczności sprawy, działają na jej niekorzyść.

Spółka [...] Sp. z o.o. w G. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a to z uwagi na zaistnienie podstawy z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., a pozostawienie orzeczenia w obrocie prawnym jest nie do pogodzenia z zasadą praworządności.

W przypadku nieuwzględnienia ww. wniosku wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania w całości.

Wniosła też o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków A. B., P. B., K. O. i D. O. oraz przedstawiciela strony skarżącej - na podstawie art. 106 P.p.s.a. oraz o zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów.

Podniosła naruszenie przez Kolegium przepisów prawa administracyjnego, a to w szczególności:

1) art. 88 ust. 1 u.o.p. - poprzez nałożenie kary na skarżącą spółkę, pomimo, że :

a) to nie ona dopuściła się deliktu administracyjnego, a istniały okoliczności wyłączające jej odpowiedzialność: nie wiedziała ona o nielegalnej wycince i nie godziła się na nią;

b) teren z którego dokonano nielegalnej wycinki - to teren grobli stawów rybnych,

2) art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p. i nałożenie kary na podmiot, będący posiadaczem nieruchomości, ale wobec którego nie dowiedziono sprawstwa deliktu; w toku postępowania ustalono, że wycinki dopuszczały się osoby trzecie, bez wiedzy czy choćby domniemanej woli skarżącej, a które winny odpowiadać karnie lub cywilnie, w tym samym zakresie zarzucam błędy w ustaleniu stanu faktycznego,

3) art. 86 ust. 1 pkt 13 u.o.p. - poprzez zaniechanie oceny zasadności jego zastosowania, podczas gdy nieruchomości, na których dokonano zarzucanej nielegalnego wycinki drzew - stanowią wyłącznie groble stawów rybnych,

4) art. 11 K.p.a. - poprzez zaniechanie przesłuchania świadków - pracowników [...] Sp. z o.o. oraz strony skarżącej, pomimo, iż były to jedyne osoby, zdolne poświadczyć, czy miał miejsce delikt i kto był jego sprawcą oraz czy strona skarżąca wiedziała lub co najmniej godziła się z ewentualnością wycinki drzew bez zezwolenia,

5) art. 80 K.p.a. - poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie oceny dowolnej, poprzez przyjęcie za wiarygodne dowodów nie potwierdzających kluczowego faktu popełnienia deliktu przez skarżącą spółkę i pominięciu oceny całokształtu zgromadzonych dowodów, jak też zaniechaniu przeprowadzenia dowodów, istotnych z punktu widzenia okoliczności wyłączających delikt skarżącej.

W uzasadnieniu zarzutów strona skarżąca podniosła m.in., że rażące naruszenie prawa przejawia się w tym, że orzeczono karę wobec skarżącej, w warunkach, w których nie jest wymagane zezwolenie na wycinkę drzew, gdyż drzewa rosły na grobli stawów rybnych (okoliczność niesporna, wskazana expressis verbis w opinii dendrologicznej), a nadto - z uwagi na brak rozpoznania przesłanek egzoneracyjnych w odniesieniu do skarżącej.

Zdaniem skarżącej nienaliczanie opłat za usuwanie drzew z terenu grobli implikuje niemożność naliczenia kary za ich wycinkę, gdyż kara ta naliczana może być wyłącznie w wypadku wycinki drzew bez wymaganego zezwolenia, a w niniejszej sprawie - zezwolenie w ogóle nie było wymagane.

Skarżąca zarzuciła, że organy bezzasadnie przyjęły istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy pielęgnacyjnym oczyszczaniem grobli, jakie skarżąca zleciła spółce [...] Sp. z o.o., a nielegalną wycinką drzew. Powyższe przeczy logice, gdyż to właśnie ujawniony podczas legalnej wycinki samosiewu i krzewów przez [...] Sp. z o.o. (dokonanej za zgodą Agencji Nieruchomości Rolnych, na wniosek i zlecenie skarżącej) fakt kradzieży drzew, w okresie od lutego do marca 2014 r. z terenów działek, dzierżawionych przez skarżącą spółkę - wywołał podjęcie działań naprawczych i jednocześnie wykluczał, iżby skarżąca o nielegalnej wycince wiedziała lub co najmniej na nią się godziła.

Organy obu instancji nie przeprowadziły postępowania dowodowego w powyższym zakresie (świadkowie, strony) - w ogóle, lecz nawet i zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy - ocenili z naruszeniem art. 77 i art. 80 K.p.a. Całkowicie zaniechały badania sprawy pod kątem istnienia przesłanek egzoneracyjnych; nie odniosły się też do podnoszonych przez skarżącą zarzutów, iż jej działania (pielęgnacja grobli stawów, podejmowane kroki w celu zapobieżenia kradzieżom, zgłaszanie faktu kradzieży organom ścigania) - przeczą wiedzy lub świadomości nawet ewentualnej - co do wycinki nielegalnej.

Skarżąca podniosła, że szanując zasady u.o.p. i nimi wiedziona - wykonywała wszystkie czynności, związane z dzierżawionym terenem, zaś w toku postępowania - współpracowała w pełni, we wszystkich przypadkach, kiedy była prawidłowo powiadamiana o czynnościach. Jest sprzeczne z regułami praworządności, wynikającej z art. 6 i art. 7 K.p.a. - dokonywanie wykładni norm w taki sposób, aby wyprowadzać wnioski z okoliczności niedowiedzionych lub poszlakowych; szczególnie, że orzeczenie rodzi odpowiedzialność zagrożoną wysoką karą.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej odrzucenie. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę Kolegium argumentuje natomiast za prawidłowością zaskarżonej decyzji, co mogłoby być podstawą wniosku o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), dalej "P.p.s.a.", odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy.

Regułą jest, że w ramach kontroli działalności administracji publicznej przewidzianej w art. 3 P.p.s.a. sąd jest uprawniony do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.), zaś jedynym ograniczeniem w tym zakresie jest zakaz przewidziany w art. 134 § 2 P.p.s.a. Orzekanie w granicach sprawy (art. 135 P.p.s.a.) oznacza sprawę będącą przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność, jako pochodną określonego stosunku administracyjnoprawnego i odbywa się z uwzględnieniem ówcześnie obowiązujących przepisów prawa.

Stosownie natomiast do treści art. 145 § 1 P.p.s.a. w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Z istoty kontroli wynika, że legalność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia, z uwzględnieniem jednak przepisów międzyczasowych wprowadzanych przez ustawy nowelizujące, jak w niniejszej sprawie art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej.

Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności Sąd stwierdził, że skarga była zasadna, choć nie wszystkie podniesione w nich zarzuty zasługiwały na uwzględnienie. Przeprowadzona przez Sąd kontrola wykazała, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a także przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co - w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. - skutkuje jej uchyleniem.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] wymierzającą stronie skarżącej administracyjną karę pieniężną w wysokości 83.534,52 zł, za usunięcie bez zezwolenia, z terenu działek o nr [...], nr [...] obr. [...] i nr [...] obr. [...], Gmina [...], 39 szt. drzew wymienionych w decyzji I instancji w tabeli nr 1 oraz umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia w części dotyczącej usunięcia 65 szt. drzew (tabela nr 2) z terenu ww. działek.

W sprawie bezsporne jest, że przedmiotowe działki były własnością Agencji Nieruchomości Rolnych. Obecnie, zgodnie z art. 46 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa (Dz.U. z 2017 r., poz. 624), są własnością Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, jako że z mocy prawa organ ten wstąpił w ogół praw i obowiązków znoszonej Agencji Nieruchomości Rolnych, a w szczególności mienie Agencji Nieruchomości Rolnych stało się mieniem Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa.

Agencja Nieruchomości Rolnych wydzierżawiła [...] Spółka z o.o. w K. grunty o powierzchni 496,0342 ha, w tym. m.in. działki nr [...], [...] i [...] (umowa dzierżawy - k. 203 akt administracyjnych). Z kolei [...] Spółka z o.o. w K. wydzierżawiła część ww. gruntów o powierzchni 166,8699 ha stronie skarżącej, w tym. m.in. działki nr [...], [...] i [...] (umowa dzierżawy - k. 195 akt). Zatem niekwestionowane w sprawie jest, że posiadaczem przedmiotowych działek od [...] stycznia 2014 r. do dnia orzekania w sprawie była strona skarżąca.

Niesporne również pozostaje, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte 28 lutego 2014 r., a w jego ramach ustalono, że niewątpliwie do [...] marca 2014 r. (data oględzin) wycięto na przedmiotowych działkach co najmniej 104 drzewa rosnące na groblach stawów rybnych.

Strony zgodne są również co do faktu, że na mocy umowy z [...] stycznia 2014 r. strona skarżąca zleciła [...] Sp. z o.o. usunięcie na terenie przedmiotowych działek samosiejek krzewów i drzew, których wiek nie przekracza 10 lat, uporządkowanie terenu po wykonaniu ścięcia, z poszanowaniem przepisów u.o.p. Nie jest również sporne między stronami, że ww. umowa została wykonana w okresie od stycznia do kwietnia 2014 r.

Teren działek nie był pod względem roślinności inwentaryzowany ani przez Agencję (właściciela) ani przez żadnego z dzierżawców.

Powyższe ustalenia nie budzą również wątpliwości Sądu.

Zasadniczą sporną kwestią był czas dokonanej wycinki oraz osoby, czy podmioty, które rzeczywiście dokonały wycięcia 39 drzew opisanych w tabeli nr 1 zamieszczonej w decyzji I instancji oraz czy dokonano powyższego za wiedzą lub zgodą strony skarżącej i czy ta wiedza lub zgoda ma istotne znaczenie dla wyniku sprawy.

W pierwszej kolejności należało odnieść się do zawartego w skardze najdalej idącego zarzutu nieważności zaskarżonych decyzji.

Zgodnie z brzmieniem art. 83 i art. 83a u.o.p. usunięcie drzew i krzewów może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez Wójta Gminy [...] na wniosek posiadacza nieruchomości - za zgodą właściciela tej nieruchomości lub właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2017 r., poz. 459) - jeżeli drzewo lub krzew zagrażają funkcjonowaniu tych urządzeń.

Ustawodawca w art. 83f u.o.p. wymienił wyjątki od obowiązku uzyskania zezwolenia na usuniecie drzew.

Zgodnie z art. 89 ust. 1 u.o.p. w brzmieniu obowiązującym od 17 czerwca 2017 r., administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1-3, 5 i 6, ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, o której mowa w art. 84 ust. 1, a w przypadku, w którym usunięcie drzewa lub krzewu jest zwolnione z obowiązku uiszczenia opłaty, administracyjną karę pieniężną ustala się w wysokości takiej opłaty, która byłaby ponoszona, gdyby takiego zwolnienia nie było.

W związku z powyższym nie ma przeszkód, by karę za wycięcie z zastosowaniem wskazanego wyżej wyliczenia, nakładać w przypadku usunięcia bez zezwolenia drzew zwolnionych od opłaty na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 13 u.o.p. (drzewa usuwane z grobli stawów rybnych).

Bezzasadne jest przy tym twierdzenie strony skarżącej, jakoby w sprawie przedmiotowych 39 drzew nie było wymagane zezwolenie na ich wycinkę. Należy podkreślić bowiem, że czym innym jest zwolnienie z opłat za usunięcie drzew, na mocy art. 86 ust. 1 pkt 13 u.o.p., a czym innym obowiązek uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew. Uprawniony organ bowiem wydając takie zezwolenie zobowiązany jest do zweryfikowania m.in. rzeczywistego istnienia podstaw do zwolnienia z opłaty.

Zatem nienaliczanie opłat za usuwanie za zezwoleniem drzew z terenu grobli nie implikuje wcale niemożności naliczenia kary za ich wycinkę, ponieważ wbrew stanowisku strony skarżącej zezwolenie takie było w niniejszej sprawie wymagane.

Mając powyższe na uwadze, zarzut nieważności postępowania oparty o art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., bądź pozostałe podstawy określone w art. 156 K.p.a., uznać należało tym samym za bezpodstawny, bowiem oparty na wadliwej wykładni przepisów u.o.p.

Przechodząc do weryfikacji dalszych zarzutów i oceny legalności poddanych sądowej kontroli rozstrzygnięć organów na wstępie należy podkreślić, że w sprawach w przedmiocie naliczenia kary z tytułu dokonania nielegalnej wycinki drzew, a zatem deliktu administracyjnego, konieczne jest niewątpliwe ustalenie przesłanek zaistnienia odpowiedzialności. Wśród tych przesłanek istotne są między innymi data ścięcia drzew, a także niewątpliwe ustalenie, że nie zachodzi wyłączenie naliczania opłat za usunięcie drzew (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 28 sierpnia 2014 r., sygn. II SA/Bk 659/14, wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. II SA/Wr 539/14 – wszystkie powołane orzeczenia dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc się przy tym do sformułowanego w odwołaniu zarzutu błędnego ustalenia stron postępowania, należy wskazać, że zastosowania kary za usunięcie drzew musi być poprzedzone ustaleniem, kto usunął lub zniszczył drzewa i krzewy, a skoro tak, to okoliczności związane z ustaleniami dokonanymi w tej materii będą miały miejsce w ramach prowadzonego postępowania dowodowego, a więc interes prawny w takim postępowaniu, w znaczeniu, jakie jest mu nadawane na gruncie art. 28 K.p.a. (por. A.S. Duda, Interes prawny..., s. 144–154 oraz cytowana tam literatura), będzie ustalany na podstawie przepisów stanowiących podstawę ochrony drzew i krzewów. Dlatego też w każdym przypadku stronami postępowania w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej powinny być wszystkie te podmioty, które uczestniczyłyby w postępowaniu o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów na podstawie art. 83 ust. 1 u.o.p. (K. Gruszecki, Wymierzanie kar pieniężnych za usuwanie bez zezwolenia lub niszczenie drzew i krzewów na terenie miast i wsi, Przegląd Prawa Publicznego 2008, nr 10, s. 86). Oznacza to, że zgodnie z tym przepisem zawsze będą nimi właściciele nieruchomości (lub współwłaściciele, jeżeli nieruchomość stanowi przedmiot współwłasności), na której rosły drzewa lub krzewy, oraz wszyscy jej ewentualni posiadacze, w tym potencjalne strony postępowania w sprawie wydania zezwolenia, zgodnie z art. 83 u.o.p. Oczywiście krąg ten może ulegać pewnym modyfikacjom w zależności od deliktu administracyjnego stanowiącego przedmiot postępowania.

W związku z powyższym stanowisko z przywołanego przez stronę skarżącą, odosobnionego wyroku NSA z dnia 8 marca 2007 r., sygn. II OSK 428/06, jakoby stroną postępowania miał być wyłącznie ten podmiot, który dopuścił się czynu, za który ustawodawca przewidział karę, należy uznać za nieprawidłowe.

Zgodnie z brzmieniem art. 88 ust. 1 u.o.p. nadanym ustawą z dnia 11 maja 2017 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody (Dz.U. z 2017 r., poz. 1074), obowiązującym od 17 czerwca 2017 r., wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za:

1) usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia;

2) usunięcie drzewa lub krzewu bez zgody posiadacza nieruchomości;

3) zniszczenie drzewa lub krzewu;

4) uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa;

5) usunięcie drzewa pomimo sprzeciwu organu, o którym mowa w art. 83f ust. 8, i bez zezwolenia, o którym mowa w art. 83f ust. 16;

6) usunięcie drzewa bez dokonania zgłoszenia, o którym mowa w art. 83f ust. 4, lub przed upływem terminu, o którym mowa w art. 83f ust. 8.

Zgodnie z art. 88 ust. 2 u.o.p., w obowiązującym brzmieniu kara, o której mowa w ust. 1, jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości.

Artykuł 88 ust. 2 u.o.p. wyraźnie wskazuje, na kogo można nałożyć karę za usunięcie drzew. Oprócz posiadacza nieruchomości wymienia on właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 k.c., a nadto inny podmiot, jeżeli działał on bez zgody posiadacza nieruchomości. Przed dniem 28 sierpnia 2015 r. przepisy u.o.p. nie zawierały takiego wskazania.

W ustawie przyjęto zasadę, wedle której decyzje w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia mają charakter decyzji związanych, tzn. uznanie organu ogranicza się jedynie do etapu wyprowadzania wniosków z określonego stanu faktycznego sprawy. W przypadku wystąpienia przesłanek do wymierzenia kary, wydanie przez organ decyzji staje się obligatoryjne.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje stanowisko, że kara za wycięcie drzew może być wymierzona właścicielowi lub posiadaczowi nieruchomości, gdy dokonał wycięcia drzew bez zezwolenia, gdy zlecił dokonanie takiej wycinki osobie trzeciej jak również w sytuacji, gdy wiedział o zamiarze wycinki przez osobę trzecią i godził się na taką ewentualność. Pojawia się w judykaturze również stanowisko przeciwne, zgodnie z którym odpowiedzialność właściciela nieruchomości za wycięcie drzew jest niezależna od jego wiedzy o wycince i wiąże się z zaniechaniem właściwej pieczy nad rosnącymi na jego nieruchomości drzewami.

Zdaniem Sądu prawidłowa wykładnia art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p. prowadzi do wniosku, iż wymierzenie przewidzianej w nim kary może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy posiadacz nieruchomości co najmniej wiedział lub zachowując prawidłowy nadzór powinien był wiedzieć o usuwaniu drzew z jego nieruchomości i na to działanie się godził.

Wbrew natomiast stanowisku organów w sytuacji, gdy drzewa usunęła osoba trzecia bez wiedzy posiadacza terenu, której działaniu nie mógł on zapobiec, brak jest podstaw do obciążenia posiadacza nieruchomości karą przewidzianą w art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p. Stanowisko takie wyrażono przykładowo w orzeczeniach NSA z 11 marca 2009 r., sygn. II OSK 329/08, z 30 marca 2011 r., sygn. akt II OSK 568/10. W wyrokach tych wskazano m.in., iż aby obarczyć odpowiedzialnością z art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p. określoną osobę trzeba wykazać, iż istnieje związek przyczynowy pomiędzy działaniem tego podmiotu, a zniszczeniem drzew lub krzewów. Jeżeli natomiast drzewa usunęła osoba trzecia bez wiedzy właściciela i w sposób, któremu nie mógł zapobiec, wtedy właściciel nieruchomości odpowiedzialności z art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p. nie ponosi.

Również w doktrynie wyrażono stanowisko, że do ponoszenia tej odpowiedzialności konieczne jest wykazanie związku przyczynowego między działaniem określonego podmiotu a zniszczeniem drzew, zaś tak ukształtowana odpowiedzialność zapobiega obciążeniu posiadacza nieruchomości odpowiedzialnością za wycięcie drzew lub krzewów w sytuacji, gdy usunięcie drzew lub krzewów było dokonane na skutek wykroczenia lub przestępstwa popełnionego przez osobę trzecią, o której działaniu posiadacz nieruchomości nie wiedział i za którą nie ponosi odpowiedzialności (patrz: Krzysztof Gruszecki, Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz, Kraków 2005, s. 366).

Należy również mieć na uwadze, że przepisy nowe (w tym art. 88 ust. 2 u.o.p.), uchwalone zostały po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 1 lipca 2014 r. sygn. akt SK 6/12 (Dz.U. z 2014 r., poz. 926). Przypomnieć należy, że w uzasadnieniu ww. wyroku TK m.in. wskazał, że zaskarżone przepisy przewidywały za usunięcie drzewa bez zezwolenia czysto obiektywną odpowiedzialność, oderwaną od indywidualnych okoliczności dokonania tego deliktu. Posiadacz nieruchomości, z której zostało usunięte drzewo bez zezwolenia, nie miał prawnej możliwości zwolnienia się od odpowiedzialności przez wykazanie, że doszło do tego z przyczyn, za które on nie odpowiada. Z tych względów Trybunał Konstytucyjny uznał, że ograniczenia prawa własności, wynikające z zaskarżonych przepisów, nie spełniają testu proporcjonalności i tym samym są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Ustawodawca w uwzględnieniu ww. wyroku TK dokonał nowelizacji m.in. art. 88 u.o.p. Konsekwencją wyroku TK i treści znowelizowanego art. 88, jest zatem odejście od automatyzmu w nakładaniu kary na posiadacza nieruchomości i przyjęcie rozwiązania prawnego, z którego wynika, że kara ma być nałożona na podmiot, który jest odpowiedzialny za usunięcie drzewa bez zezwolenia. Aktualny stan prawny jest zatem diametralnie odmienny od kontrolowanego przez Trybunał Konstytucyjny.

Mając na uwadze powyżej przytoczone przepisy, po zapoznaniu się ze stanem faktycznym ustalonym dla potrzeb wydania kontrolowanej decyzji, Sąd doszedł do przekonania, że kontrolowane postępowanie administracyjne nie spełnia standardów, o jakich jest mowa w art. 7 w zw. z art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 K.p.a., ponieważ przepisy te naruszono w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ I instancji nie ustalił stanu faktycznego sprawy w sposób nie budzący wątpliwości. Organ II instancji zaś błędnie zaaprobował powyższe uchybienia. Nie odpowiedział i nie ustosunkował się również w pełni do zarzutów zawartych w odwołaniu, co z uwagi na poważny rozmiar orzeczonej kary administracyjnej i konieczność zachowania wymogów wynikających z zasady dwuinstancyjności postępowania, powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Organy zastosowały w sprawie również nieprawidłową wykładnię przepisu materialnoprawnego – art. 88 ust. 2 u.o.p.

Z całego katalogu zarzutów zawartych w odwołaniu i skardze, Sąd wskazuje na te, które nie zostały prawidłowo rozstrzygnięte, z uwagi na wady postępowania lub rozstrzygnięte przedwcześnie.

Zasadniczą kwestią wymagającą stanowczego wyjaśnienia w rozpatrywanej sprawie jest okoliczność czasu dokonanej wycinki oraz osób, czy podmiotów, które rzeczywiście dokonały wycięcia 39 drzew opisanych w tabeli nr 1 zamieszczonej w decyzji I instancji oraz czy dokonano powyższego za wiedzą lub zgodą strony skarżącej.

Trafnie organ I instancji wskazał, że nałożenie kary za usunięcie drzewa warunkowane jest wykazaniem związku przyczynowego między działaniem danego podmiotu a wycięciem drzew i krzewów, spowodowanego działaniem posiadacza danej nieruchomości. Skoro odpowiedzialność została zobiektywizowana, to nieistotnym jest czy posiadacz nieruchomości dokonał wycięcia osobiście, czy też wynajął w tym celu inny podmiot czynność tę zlecając, nieistotna z punktu widzenia tej postaci odpowiedzialności jest także świadomość czy też brak świadomości konieczności uzyskania stosownego zezwolenia.

Odpowiedzialność administracyjna zasadniczo nie jest oparta na zasadzie winy, a jest odpowiedzialności obiektywną. Jednak należy podkreślić, że wykazanie, iż wycinka drzew odbyła poza jakąkolwiek kontrolą i wiedzą właściciela nieruchomości lub urządzeń, może być rozważane jako okoliczność egzoneracyjna.

Organ I instancji oparł swoje ustalenia, uzasadniające jego zdaniem rozstrzygnięcie o nałożeniu kary na stronę skarżącą, na działaniach poprzedzających decyzję pierwotną z [...] grudnia 2016 r. W szczególności wskazał, że wiarygodnymi dowodami wskazującymi na usunięcie 104 drzew z terenu przedmiotowych działek przez stronę skarżącą była notatka sierżanta M. S. z KPP [...] z [...] marca 2014 r. oraz zeznania P. R. i K. D., którzy przedstawiali wiarygodne, zdaniem organu, dane wskazujące na okoliczności przeprowadzonej wycinki.

Organ zaakcentował również brak przesłuchania D. R. pomimo wielokrotnych wezwań, a także nieudostępnienie danych pozostałych pracowników wykonujących zlecone prace w dniu [...] marca 2014 r. Powyższe organ ocenił jako celowe działanie spółki i jej pracowników - unikanie stawienia się na przesłuchania, a tym samym wyjaśnienia okoliczności sprawy, co działa na niekorzyść strony skarżącej. Podkreślił wreszcie, że kradzież drewna została zgłoszona dopiero po dniu wszczęcia postępowania w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, czego przyczyny nie wyjaśniono.

Powyższe zaakceptował organ odwoławczy, wskazując że całokształt okoliczności potwierdza, że pomiędzy czynnościami dokonanymi przez spółkę [...] sp. z o.o., działającą na zlecenie strony skarżącej, w postaci oczyszczenia działek objętych przedmiotowym postępowaniem, zachodzi związek przyczynowy z usunięciem 39 sztuk drzew stwierdzonym podczas przeprowadzonych oględzin i potwierdzonych przez biegłego mgr inż. M. S. w opinii dendrologicznej dotyczącej określenia gatunków drzew i wieku drzew oraz obwodów na podstawie pni pozostałych po usunięciu 127 drzew z terenu grobli stawów hodowlanych m.in. na działkach nr [...] i [...].

Oceniając powyższe ustalenia Sąd stwierdza, że mimo dość rozległego postępowania dowodowego (w prowadzonym po raz drugi postępowaniu), obejmującego m.in. obszerną dokumentację fotograficzną (268 zdjęć wykonanych w trakcie oględzin jak i przesłanych wcześniej przez P. R. przy mailu z 3 marca 2014 r.) oraz szereg przesłuchań osób mogących mieć związek ze sprawą, wbrew opinii organów, nie ustalono niewątpliwego stanu faktycznego.

Skarga zasługuje zatem na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przez organ przepisów postępowania i prawa materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Kontrolując ocenę poszczególne dowodów, na których organy oparły istotne ustalenia w sprawie należy wskazać, że z dokumentacji fotograficznej ani z protokołu oględzin z [...] marca 2014 r. nie wynika jednoznacznie, kiedy dokonano usunięcia przedmiotowych 39 drzew. Z ww. protokołu wynika, że część drzew zostało wyciętych lub powalonych wcześniej, np. przed lutym 2013 r.

Wbrew ocenie organów, z zeznań świadka K. D. nie wynika dokładnie ani zakres (ok. 100 drzew o nieznanych obwodach) ani precyzyjna data (z początkiem lutego 2014 r., być może wcześniej) przeprowadzonej wycinki, ani też tożsamość zaangażowanych w nią osób. Świadek wskazywał z jednej strony na osoby pracujące na zlecenie Agencji Nieruchomości Rolnych, a z drugiej na pracownika [...] Sp. z o.o.

P. R. natomiast nie widział prowadzonej wycinki, a był świadkiem jedynie karczowania pni. Z kolei w mailu z 3 marca 2014 r. P. R. wskazywał, że z informacji mieszkańców wynika, że samochody używane w pracach przy wycince należały do [...] Sp. z o.o.

Z. K. zeznał, że Agencja Nieruchomości Rolnych wiedziała o zamiarze usunięcia drzew.

K. R. zeznał, że nielegalna wycinka drzew była zgłaszana przez stronę skarżącą do KPP w [...] m.in. 16 marca 2014 r., 19 marca 2014 r. i 1 kwietnia 2014 r.

Z notatki urzędowej sierżanta M. S. z KPP [...] z [...] marca 2014 r. wynika m.in., że tego dnia został wezwany na przedmiotowy teren i zastał tam D. R., A. B., P. B., K. O., D. O. i W. M.. D. R. i przybyły następnie K. R. oświadczyli, że usuwali jedynie drzewa o wieku do 10 lat.

Z kolei z notatki urzędowej sierżanta M. S. z 1 kwietnia 2014 r. oraz z zeznań J. K. wynika, że J. K. wycinał przy zbiornikach krzaki i 4 niewielkie drzewa.

E. K. zeznała, że była świadkiem wycinki drzew w lecie 2013 r. i zimie 2014 r.

S. M. zeznał, że na wiosnę 2014 r. wraz z J. S. dokonali wycinki wierzb na ustne pozwolenie nieznanego mężczyzny, za co został skazany w postępowaniu karnym.

Z opinii dendrologicznej również nie wynika w najmniejszym stopniu, jaka mogła być data wycinki przedmiotowych 39 drzew.

Odnosząc powyższe do zarzutów naruszenia przepisów postępowania (art. 7 i art. 77 w zw. z art. 80 K.p.a.) powtórzyć należy, że przepisy u.o.p. dotyczące wysokości i zasad wymierzania kar pieniężnych za usunięcie drzew bez zezwolenia mają niezwykle restrykcyjny charakter. Zatem aby wymierzyć taką karę organ jest zobligowany do ustalenia stanu faktycznego co do daty usunięcia, rodzaju usuniętych drzew oraz ich wymiarów, które maja wpływ na wysokość kary, w sposób jednoznaczny i nie budzący żadnych wątpliwości. Trudności z ustaleniem tych okoliczności, nawet jeśli organ uznaje, że wynikają z celowego działania podmiotu podejrzewanego przez organ o usunięcie drzew, nie zwalniają go z dokonania takich ustaleń i nie dają podstaw do orzekania na podstawie przypuszczeń i domniemań (por. wyrok WSA w Krakowie z 18 maja 2017 r., sygn. II SA/Kr 1434/16).

Dlatego też Sąd stwierdził, że organy nie ustaliły w sposób niebudzący wątpliwości czasu i okoliczności wycięcia przedmiotowych 39 drzew. Nie sprostały również obowiązkowi zbadania sprawy pod kątem istnienia przesłanek egzoneracyjnych. Zeznania P. R. i K. D. oraz notatka sierżanta M. S. nie wyjaśniają jednoznacznie okoliczności sprawy. Co więcej, nie korespondują z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie.

Zatem bezpodstawnie (co najmniej przedwcześnie) organy przyjęły, że pomiędzy czynnościami dokonanymi przez spółkę [...] sp. z o.o., działającą na zlecenie strony skarżącej, w postaci oczyszczenia działek objętych przedmiotowym postępowaniem, zachodzi związek przyczynowy z usunięciem 39 sztuk drzew, co do których orzeczono w decyzjach poddanych kontroli Sądu.

Mając na uwadze powyżej wskazane uchybienia, zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji jako wadliwe musiały zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. Zgodnie z regulacją z art. 135 P.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Podsumowując powyższe rozważania należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie organ II instancji bez dostatecznej podstawy faktycznej i prawnej, naruszając art. 138 K.p.a. uznał, że wydana przez organ I instancji decyzja jest prawidłowa, czym naruszył też art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. Organy nie odniosły się również w należyty sposób do zarzutów podnoszonych przez stronę skarżącą już w pierwszym odwołaniu z 10 stycznia 2017 r., czym naruszyły art. 107 § 3 K.p.a.

Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w pkt I sentencji wyroku, uchylając zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję I instancji.

Należy końcowo wskazać, że ze względu na specyfikę niniejszej sprawy i wnioski płynące z doświadczenia życiowego, niewątpliwie miał rację organ odwoławczy stwierdzając, że wobec upływu ponad czterech lat od przeprowadzonej wycinki przedmiotowych drzew przeprowadzenie ponownego postępowania dowodowego prawdopodobnie nie przyniesie żadnych zmian. Już w trakcie ponownych oględzin [...] września 2014 r. stwierdzono obiektywne trudności z identyfikacją konkretnych drzew i określeniem ich cech.

Z uwagi jednak na restrykcyjny charakter przedmiotowych kar, a także wymogi narzucone przepisami K.p.a., nie sposób podzielić wyprowadzonych z powyższego wniosków organu, że w przedmiotowej sprawie nie jest konieczne przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego, ponieważ wszystkie istotne dla sprawy okoliczności zostały już ustalone w pierwotnie prowadzonym postępowaniu.

Podzielając wyartykułowaną przez organy troskę o ochronę przyrody, Sąd nie może zaakceptować wskazanych wyżej uchybień w postępowaniu organów.

Prowadząc ponownie postępowanie organy uwzględnią wykładnię przepisów zawartą w niniejszym uzasadnieniu zgodnie z art. 153 P.p.s.a.

Na marginesie Sąd wskazuje, że wniosek strony skarżącej o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków nie mógł zostać uwzględniony i odnieść zamierzonego skutku, bowiem zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a. jedynym dopuszczalnym rodzajem dowodu w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest dowód uzupełniający z dokumentów. Prowadzenie dowodu z zeznań świadków jest przed sądem administracyjnym niedopuszczalne.

O kosztach postępowania orzeczono w pkt II sentencji wyroku, zasądzając od organu na rzecz - zwolnionej od kosztów sądowych strony skarżącej; postanowienie k. 91 - kwotę 5.417 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a. (koszt zastępstwa procesowego - wynagrodzenie pełnomocnika – radcy prawnego - określone w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018r., poz. 265) oraz uiszczona opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.