Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 319/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-06-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30
journal: Dz.U. 2023 poz 1993
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
article: art. 145, art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy Anna Ostrowska Protokolant Referent Kinga Kościejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi S. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 24 stycznia 2024 r., znak: SKO.II.41/1587/ŚR/2023 w przedmiocie umorzenia odsetek za opóźnienie z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Chełm z dnia 16 października 2023 r., znak: MOPR.WŚ.ZŚRA.0432-13/2023.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 24 stycznia 2024 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania S. J., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia 16 października 2023 r., znak: [...] odmawiającą umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie naliczonych od nieuiszczonych należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla M. J. w okresie od 1.10.2010 r. do 30.09.2016 r. oraz dla A. J. w okresie od 1.10.2010 r. do 30.09.2017 r.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco:

W dniu 01.02.2023 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w C. wpłynął wniosek strony złożony przez adwokata S. S.-G. w sprawie umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie naliczonych od nieuiszczonej należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Decyzją znak: [...] z dnia 29.03.2023 r. odmówiono umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie naliczonych od nieuiszczonej należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla M. J. w okresie od 01.10.2010 r. do 30.09.2016 r. oraz dla A. J. w okresie od 01.10.2010 r. do 30.09.2017 r.

Od powyższej decyzji złożono odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które decyzją znak: [...] z dnia 07.07.2023 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego, rozpatrzenia.

Rozpoznając sprawę ponownie organ ustalił, że do dnia wydania decyzji do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w C. na poczet zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wpłynęła łączna kwota 57924,28 zł (w tym należność główna 32244,87 zł oraz odsetki ustawowe za opóźnienie 25679,41 zł). Zadłużenie strony z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na 16.10.2023 r. wynosi 77054,10 zł (w tym: należność główna 45755,13 zł oraz odsetki ustawowe za opóźnienie 31 298,97 zł).

Jak wskazał organ ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, że wnioskodawca ma 58 lat, nie pracuje. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z uwagi na stan zdrowia posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzeczenia o Niepełnosprawności w C. znak: [...] z dnia 05.06.2008 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie wydane jest na stałe ze wskazaniami dotyczącymi odpowiedniego zatrudnienia - "warunki pracy chronionej". Ustalony, stopień niepełnosprawności datuje się od dzieciństwa. Nie posiada uprawnień do świadczeń emerytalno-rentowych z ubezpieczenia społecznego. Źródłem utrzymania jest zasiłek dla bezrobotnych wypłacany przez urząd w [...] w kwocie [...]zł miesięcznie (przyznany do 29.02.2024 r.) oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł miesięcznie. Z dołączonego oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że wnioskodawca jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w miejscowości K. C. [...]. Nie posiada ruchomości oraz przedmiotów wartościowych i zasobów pieniężnych.

Oceniając zebrany w sprawie materiał, uznano, że brak jest szczególnych przesłanek, które uzasadniałyby umorzenie odsetek ustawowych za opóźnienie w związku z czym decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia 16 października 2023 r., znak: [...] odmówiono umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie naliczonych od nieuiszczonych należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla M. J. w okresie od 1.10.2010 r. do 30.09.2016 r. oraz dla A. J. w okresie od 1.10.2010 r. do 30.09.2017 r.

W wyniku odwołania wniesionego przez S. J., w sprawie orzekało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z., które decyzją z dnia 24 stycznia 2024 r., znak: [...] utrzymało w mocy rozstrzygniecie organu I instancji o odmowie umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie naliczonych od nieuiszczonych należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, odwołując się do art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wyjaśniło, że z przytoczonej regulacji wynika w sposób jednoznaczny, że organem właściwym do orzekania na podstawie jego ust. 1 jest jedynie organ właściwy dłużnika alimentacyjnego, którym w przedmiotowej sprawie nie jest Prezydent Miasta C.. Organowi właściwemu wierzyciela ustawodawca pozostawił natomiast kompetencję do orzekania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych w oparciu o ust. 2 analizowanego przepisu. Z akt sprawy wynika, że S. J. mieszka w [...], gmina S., a zatem Wójt Gminy S. jest organem właściwym dłużnika, który jest właściwy do rozstrzygania wniosku na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy. Skoro zaś skarżący wniosek o umorzenie odsetek od zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń skierował do organu właściwego wierzyciela, przy czym wniosek ten motywował trudną sytuacją dochodową, wniosek ten Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w C. ocenił - zgodnie ze swoją właściwością - w ramach dyspozycji ust. 2 tego unormowania.

Organ podkreślił, że decyzja podejmowana na gruncie art. 30 ust. 2 ustawy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ administracji ma swobodę decyzyjną co do ustalenia treści decyzji uznaniowej.

S. J. od wydania decyzji do chwili obecnej regularnie wywiązuje się z układu ratalnego, płacąc raty po 1000 zł miesięcznie przez prawie 5 lat. Obecnie należność główną wynosi 50.997,09 zł, natomiast odsetki około 30.670,00 zł. Obecnie zmieniła się sytuacja życiowa S. J., ma ponad 57 lat, jest coraz starszy. Z uwagi na wiek coraz trudniej podjąć mu zatrudnienie, nie do każdej pracy fizycznej bowiem nadaje się, ponadto nie daje rady pracować tak jak dawniej. Obecnie jest bezrobotny. Utrzymuje się z prac dorywczych. Osiąga dochody około 1500 zł miesięcznie. Z uwagi na niskie dochody często korzysta z pomocy rodziny. Wnioskodawca obawia się, iż z uwagi na jego wiek oraz pogarszający się stan zdrowia, może nie mieć możliwości podejmowania prac dorywczych i w konsekwencji może nie mieć środków finansowych na płacenie comiesięcznych rat w kwocie 1000 zł miesięcznie. Dlatego wnosi o umorzenie odsetek w całości od należności głównej. Będzie wówczas dużo łatwiej mógł spłacić należność główną. Jednocześnie S. J. zobowiązał się do spłaty należności głównej w całości w ciągu dwóch miesięcy od daty wydania decyzji o umorzeniu odsetek w całości w przedmiotowej sprawie.

Jak stwierdziło Kolegium rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe, na podstawie którego ustalił sytuację dochodową i rodziną strony w kontekście przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

W oświadczeniu z dnia 19 września 2023 r. wnioskodawca podał, że utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych w Niemczech przyznanego do lutego 2024 r. w kwocie 308,40 euro (ok. 1500zł). Jest uprawniony także do zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie [...]zł miesięcznie. Jest osobą schorowaną, ma duże problemy z kręgosłupem i z nogą. Podał, że ze względu na stan zdrowia nie może podjąć żadnej pracy. W oświadczeniu o stanie majątkowym podał, że jest współwłaścicielem domu o pow. 50 m2 w miejscowości C. K. [...] wraz z działką, na której stoi dom. Oszczędności i innych nieruchomości, czy składników majątku nie posiada. Legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia 16 czerwca 2008 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Z orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istnieje od dzieciństwa. S. J. może pracować w warunkach pracy chronionej.

Pracownik socjalny w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalił, że wnioskodawca ma 58 lat i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, na dzień sporządzenia wywiadu przebywa pod adresem stałego zameldowania [...]. Z kwestionariusza wywiadu wynika, że skarżący nie udzielił informacji na temat członków rodziny (małżonka, zstępnych). Wnioskodawca jest żonaty i posiada z żoną rozdzielność majątkową. Nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Podał, że jego stałe miesięczne wydatki wynoszą : energia elektryczna 80 zł, gaz 100 zł, alimenty 1000 zł. Czasowy meldunek posiada także w [...], gdzie przebywa na zasiłku socjalnym. Raz w miesiącu przyjeżdża do Polski i załatwia sprawy urzędowe, wówczas przebywa w miejscowości C. K. [...]. Otrzymywany zasiłek socjalny przeznacza na swoje potrzeby codziennego życia, wykupywanie leków, dojazdy do lekarzy. Skarżący choruje przewlekle na kręgosłup. Leczeniem i opieką medyczną objęty jest w Niemczech. Zdaniem pracownika socjalnego trudno jest ocenić zasoby strony, ponieważ dochód który został przedstawiony, a wydatki które strona ponosi są rozbieżne. Nie wykazał kosztów dojazdów do Polski, czy wydatków na leczenie. W trakcie wywiadu nie wykazał żadnych oszczędności oraz ruchomości, zatem nie wiadomo skąd wziąłby środki na zapłatę zadłużenia alimentacyjnego bez odsetek.

Zdaniem Kolegium odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawową przesłankę, którą należało rozważyć rozpoznając wniosek dłużnika alimentacyjnego, stanowi jego sytuacja dochodowa i rodzinna. Pod pojęciem sytuacji dochodowej należy rozumieć sytuację finansową dłużnika alimentacyjnego, w tym zwłaszcza jego możliwości zarobkowe, skoro rozważeniu podlega umorzenie świadczeń pieniężnych. W związku z tym, należy oceniać obiektywną możliwość spłaty zadłużenia, uwzględniając przy tym okoliczności jego powstania, a także biorąc pod uwagę zdarzenia zaistniałe po ustaleniu zobowiązania, które z przyczyn niezależnych od dłużnika alimentacyjnego uniemożliwiałyby zwrócenie długu. Bogate orzecznictwo sądowoadministracyjne dotyczące możliwości umorzenia świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wskazuje również na to, że zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności jest odstępstwem, czy wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. Należy mieć na uwadze, że dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Oznacza to, co do zasady, że dłużnik alimentacyjny, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo zatem uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Zła sytuacja jest bowiem cechą większości zobowiązanych, za których z systemu wspierania osób uprawnionych do alimentów środkami finansowymi z budżetu państwa (funduszu alimentacyjnego) wypłacono należności i umarzanie należności z tej tylko przyczyny czyniłoby praktycznie martwą regulację o obowiązku zwrotu organowi równowartości świadczeń z tego funduszu wypłaconych. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go •więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Zdaniem Kolegium sytuacja taka w przedmiotowej sprawie nie zachodzi. Skarżący jest niepełnosprawny w stopniu Umiarkowanym od dzieciństwa. Niepełnosprawność nie wyklucza go z rynku pracy, gdyż istnieją zakłady pracy chronionej, w których osoby niepełnosprawne mogą znaleźć zatrudnienie. Zmniejszona zdolność do pracy nie wyklucza podjęcia zatrudnienia w zawodach i miejscach pracy niewymagających pełnej sprawności.

Kolegium nie kwestionuje trudnej sytuacji majątkowej skarżącego, niemniej jednak w sprawie nie zachodzi wyjątkowy wypadek, dający prawo umorzenia odsetek od należności alimentacyjnych. Rozstrzygnięcie w tym przypadku ma charakter uznaniowy, co oznacza, że umorzenie należności nie jest obligatoryjne nawet w sytuacji spełnienia przesłanek ustawowych. W ocenie Kolegium umorzenie przedmiotowych należności byłoby sprzeczne z interesem społecznym gdyż prowadziłoby do nieuzasadnionego obarczenia obowiązkiem spłaty przez wszystkich podatników. Sytuacja skarżącego nie uzasadnia zwolnienia go od spłaty, istniejących względem państwa długów, powstałych w związku z finansowaniem opieki nad dziećmi, od której skarżący uchylał się. Brak jest jakichkolwiek podstaw ku temu by tego rodzaju zachowania premiować.

W ocenie Kolegium organ I instancji wydając rozstrzygnięcie odmawiające umorzenia odsetek od zadłużenia alimentacyjnego rozstrzygnięcie oparł o analizę sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego.

Zdaniem Kolegium organ właściwy wierzyciela rozważył szczegółowo kwestie nieistnienia w sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających umorzenie odsetek od zadłużenia alimentacyjnego. Tym samym brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Z. została zaskarżona przez S. J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.

W skardze decyzji zarzucono naruszenie przepisów:

1) art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędną jego wykładnię i poprzez nieprawidłowe ustalenie sytuacji osobistej skarżącego, nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącego w wydawaniu zaskarżonej decyzji, że sytuacja skarżącego nie kwalifikuje go do umorzenia odsetek przedmiotowych należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, podczas gdy sytuacja dochodowa, zdrowotna i rodzinna skarżącego nie pozwala mu na realne, a nie hipotetyczne wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego w całości, a nadto nieuwzględnienie i nierozpatrzenie faktu, że dłużnik wyróżnia się spośród innych dłużników alimentacyjnych, bowiem skarżący od ponad 5 lat dokonuje regularnych spłat rat alimentacyjnych, ponadto skarżący zadeklarował się że po umorzeniu jedynie odsetek spłaci cały pozostały kapitał w ciągu dwóch miesięcy przez co wywiąże się z nałożonego na niego obowiązku i spłaci dług publiczny;

2) art. 7, art. 15 w zw. z art. 136 k.p.a., art. 77 § 1, art. 80, a także art. 107 § 3 k.p.a., poprzez ograniczenie się przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, do powielenia treści uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej i lakonicznego stwierdzenia, że decyzja ta jest prawidłowa w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy. Takie uzasadnienie decyzji zapadłej w postępowaniu odwoławczym jest niedopuszczalne, albowiem istotą tego postępowania jest nie tylko kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w pierwszej instancji, lecz ponowne, merytoryczne rozpatrzenie sprawy w myśl zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego;

3) art. 7, w zw. z art. 136, art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak wskazania w uzasadnieniu decyzji, jakie czynności podjął organ rozpatrujący odwołanie po przedłużeniu terminu załatwienia sprawy z dnia 22 grudnia 2023r. W braku wykazania w/w czynności organ w sposób wąski, nierzetelny, dobrowolny i niewyczerpujący dokonał analizy sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do wydania odmownej decyzji w zakresie umorzenia odsetek alimentacyjnych;

4) naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 2 u.p.o.u.a. w zw. z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu uznaniowego charakteru przedmiotowego przepisu, w konsekwencji uznaniu, iż nawet w sytuacji spełniania przez dłużnika przesłanek do umorzenia, organ może umorzenia odmówić, podczas gdy przedmiotowy przepis ma charakter związany i jedyną oraz konieczną przesłanką umorzenia należności jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, co skarżący spełnił;

5) naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 2 u.p.o.u.a. poprzez przekroczenie granicy dopuszczalnego uznania administracyjnego, przez co zaskarżona decyzja nosi znamiona dowolności.

Wskazując na takie zarzuty w skardze wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej decyzji Prezydenta Miasta C. i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej uchylenie, gdyż przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu zasadnicza wadliwość orzekania w sprawie polegała na niepodjęciu przez organ działań prowadzących do sprecyzowania żądania poprzez wskazanie czy wnioskodawca żąda umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., czy też na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie naliczonych od nieuiszczonych należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Prawnomaterialną podstawę wydanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz.U. z 2023 r., poz. 1993 ze zm. – dalej jako: "ustawa o osobom uprawnionym do alimentów" lub "u.p.o.u.a.").

W sprawie skarżący domagał się umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie naliczonych od nieuiszczonych należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Kwestie umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w tym także odsetek ustawowych za opóźnienie, reguluje przepis art. 30 u.p.o.u.a.

Przepis art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. stanowi, że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

2. Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

3. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Przepis art. 30 u.p.o.u.a. normuje więc dwa różne i niezależne od siebie tryby, w ramach których właściwy organ może weryfikować zaistnienie przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu wypłaconych alimentów.

Kompetencje do wydania decyzji wynikające z art. 30 ust. 1 oraz art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., co do zasady, dotyczą różnych organów (odpowiednio organu właściwego dłużnika oraz organu właściwego wierzyciela), aczkolwiek może być to ten sam organ, jeżeli będzie on w sprawie właściwy, tak ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej, jak i dłużnika alimentacyjnego.

Postępowanie o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. jest postępowaniem wszczynanym na wniosek dłużnika alimentacyjnego.

Umorzenie należności w trybie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. może nastąpić z urzędu. Co do zasady zatem umorzenie należności na tej podstawie nie wymaga złożenia wniosku przez dłużnika, jednakże w orzecznictwie sądowym przyjmuje się powszechnie, że dłużnik może żądać od organu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., a więc skutecznie wszcząć postępowanie w tym przedmiocie (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 marca 2015 r., sygn. akt III SA/Gd 171/15; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 398/16; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 720/17).

Jak wskazano już wyżej przepis art. 30 u.p.o.u.a. normuje dwa różne i niezależne od siebie tryby (art. 30 ust. 1 oraz art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.), w ramach których właściwy organ może weryfikować zaistnienie przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu wypłaconych alimentów.

We wniosku z dnia 30 stycznia 2023 r. skarżący, pomimo, że był reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, nie wskazał w jakim trybie domaga się umorzenie odsetek ustawowych za opóźnienie naliczonych od nieuiszczonych należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu wniosku powoływano się na fakt długotrwałego i stałego regulowania należności przez wnioskodawcę, co wskazywałoby na przesłanki z art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., jednakże w piśmie podstawa taka nie została jednoznacznie przywołana.

Na podstawie zatem samego podania strony nie można było jednoznacznie określić w jakim trybie żądanie powinno zostać rozpatrzone, tj. czy na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., czy też na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.

Organ jest związany żądaniem wniosku, który prowadzi do wszczęcia postępowania w sprawie, a jednocześnie określa przedmiot sprawy.

W razie gdy wniosek budzi wątpliwości organu administracji publicznej co do treści zawartego w nim żądania, organ obowiązany jest ustalić rzeczywistą treść tego żądania, wzywając wnoszącego podanie do jego sprecyzowania. Uprawnienie do określenia żądania, w razie wątpliwości co do treści żądania należy wyłącznie do strony.

Organ powinien zatem, w trybie art. 64 § 2 k.p.a., wezwać skarżącego do sprecyzowania wniesionego żądania poprzez wskazanie czy żąda umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., czy też na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.

Organ nie wezwał wnioskodawcy do sprecyzowania wniesionego żądania.

W istocie więc, na co wskazuje pośrednio także treść samej skargi, w której skarżący zarzuca organowi także m.in. naruszenie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., w sprawie nadal nie jest jasnym w jakim trybie i na jakiej podstawie żądanie to powinno zostać rozpatrzone.

W takiej zaś sytuacji nie można przyjąć, że organ rozpoznał istotę sprawy albowiem nadal nie jest wiadomym w jakim trybie (na jakiej podstawie) żądanie to powinno zostać rozpatrzone.

Organ odwoławczy nie wyjaśnił i nie rozpatrzył w żaden sposób tej niedokładności żądania, czym naruszył dyspozycje art. 6, art. 7, art. 9, art. 64 § 2 i art. 77 § 1 k.p.a.

Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy albowiem dotyczyło okoliczności, która w sposób istotny warunkowały możność umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Stwierdzone naruszenie zakwalifikować należy więc jako naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Ponieważ analogicznych uchybień dopuścił się również organ I instancji, na podstawie art. 135 p.p.s.a., uchyleniu podlega również i jego rozstrzygnięcie.

Niezależnie od powyższego wytknąć należy organom schematyczne podejście do oceny zasadności wniesionego żądania pod kątem zaistnienia przesłanek z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.

Niewątpliwie decyzje wydawane w tym trybie są decyzjami uznaniowymi.

Działanie w ramach uznania nie oznacza jednak dowolności rozstrzygnięcia organu, ale wykazanie, że nie ma podstaw do pozytywnego załatwienia podania strony, przy uwzględnieniu przesłanek stawianych przez przepis.

Decyzje uznaniowe powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

Niewątpliwie zgodzić należy się z organem, że wyjątkowość instytucji zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego oznacza konieczność interpretowania przepisów ją regulujących w sposób ścisły, a nie rozszerzający, przy czym należy mieć na względzie, że umorzenie zobowiązania jest równoznaczne z wygaśnięciem tego zobowiązania, czyli definitywną rezygnacją organu władzy publicznej z możliwości odzyskania środków finansowych wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, na rzecz której osoba zobowiązana do alimentów nie wypełnia swego ustawowego obowiązku.

Uwagi organu uszło jednak, że przedmiotem wniosku o umorzenie nie są należności z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które skarżący spłaca już regularnie od wielu lat, lecz jedynie odsetki ustawowe za opóźnienie.

W sprawie nie jest więc tak, że w razie umorzenia tych należności Skarb Państwa nie odzyska środków, które wypłacono już osobom uprawnionym z funduszu alimentacyjnego, zamiast zobowiązanego.

Te należności bowiem nie są przedmiotem wniosku o umorzenia, lecz są cyklicznie spłacane przez skarżącego.

Wniosek o umorzenie dotyczy jedynie odsetek ustawowych za opóźnienie, a więc świadczenie obocznego (akcesoryjnego), które stanowi dodatkowy dochód Skarbu Państwa.

Po drugie, choć w świetle art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. o umorzeniu należności z tytułu wpłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinna decydować przede wszystkim sytuacja dochodowa i rodzinna, to jednak szerokie rozumienie tych okoliczności powinno prowadzić także do uwzględnienie przy wydawaniu decyzji w tym przedmiocie także i takich okoliczności jak fakt długotrwałego i wieloletniego spłacania istniejących należności przez dłużnika alimentacyjnego, zwłaszcza jeżeli tak jak w przypadku skarżącego odbywa się to przy niewątpliwie złej sytuacji zdrowotnej i majątkowej wnioskodawcy.

Organy administracji publicznej powinny również i swoim działaniem stwarzać zachętę dla dłużników, aby zmobilizować ich do systematycznego i dobrowolnego regulowania ciążących na nich zobowiązań.

Niewątpliwie zaś takiemu celowi służyłoby częściowe umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego co do odsetek ustawowych za opóźnienie.

Skutkiem wyroku Sądu będzie powrót sprawy do etapu postępowania przed organem I instancji, celem ponownego rozpatrzenia.

Obowiązkiem organów rozpoznających sprawę będzie ponowne rozstrzygnięcie sprawy z uwzględnieniem przedstawionej wyżej oceny prawnej (art. 153 p.p.s.a.).

W pierwszej kolejności organ powinien, w trybie art. 64 § 2 k.p.a., wezwać skarżącego do sprecyzowania wniesionego żądania poprzez wskazanie czy żąda umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., czy też na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.

W zależności od tego, w jaki sposób wnioskodawca zareaguje na powyższe wezwanie, organ podejmie dalsze czynności w sprawie.

Jeżeli wnioskodawca nie sprecyzuje żądania organ pozostawi podanie bez rozpoznania.

Jeżeli wnioskodawca wyjaśni, że żąda umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. to organ przekaże je organowi właściwemu dłużnika na podstawie art. 65 § 1 k.p.a.

Jeżeli wnioskodawca wyjaśni, że żąda umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. to organ rozpozna to żądanie jako organ właściwy wierzyciela.

Jeżeli wnioskodawca wyjaśni, że żąda umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie na obu tych podstawach, tj. na podstawie art. 30 ust. 1 i ust. 2 u.p.o.u.a., to organ uczyni przedmiotem rozpoznania sprawy żądanie należące do jego właściwości i równocześnie zawiadomi wnioskodawcę, że w sprawie umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., powinien wnieść odrębne podanie do właściwego organu (art. 66 § 1 k.p.a.).

Jeżeli dojdzie następnie do wydania merytorycznej decyzji to organ rozpatrzy przy tym cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie i uwzględni przy rozstrzyganiu sprawy wszystkie przeprowadzone dowody, dbając o to, by dokonane ustalenia faktyczne wynikały z przeprowadzonych w postępowaniu środków dowodowych. W szczególności zaś organ uwzględni to, że przedmiotem żądanie są jedynie odsetki ustawowe za opóźnienie, zaś skarżący, od wielu lat, regularnie spłaca należności, które uprzednio wypłacono osobom uprawnionym z funduszu alimentacyjnego,

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji.

Sąd nie uwzględnił złożonego przez skarżącego wniosku o odroczenie rozprawy.

Zgodnie z art. 109 p.p.s.a. rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności.

W sprawie nie zaistniała żadna z przyczyn wskazanych w tym przepisie.

Po pierwsze z wniosku skarżącego wynika, że był to pobyt w sanatorium, a więc jako można wnioskować pobyt wcześniej zaplanowany. Po drugie pobyt ten zakończył się w dniu 11 czerwca 2024 r., a więc jeszcze przed rozprawą wyznaczoną w sprawie. Skarżący miał więc możliwość zorganizowania swojej aktywności życiowej w tak sposób, by móc uczestniczyć w rozprawie.