Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SAB/Gl 230/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6337 Zatrudnianie cudzoziemców
658
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Stwierdzono bezczynność organu  - art.149 par.1a ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 100c i 100d
journal: Dz.U. 2023 poz 103
law: Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t. j.)
article: art. 112a
journal: Dz.U. 2023 poz 519
law: Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 listopada 2023 r. sprawy ze skargi A. M. U. na bezczynność Wojewody Śląskiego w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę 1) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 2) zobowiązuje organ do załatwienia wniosku w terminie 2 miesięcy od daty zwrotu akt wraz z prawomocnym wyrokiem, 3) dalej idącą skargę oddala, 4) zasądza od Wojewody Śląskiego na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z 16 czerwca 2023r. skarżący A. M. U., obywatel [...], wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność Wojewody Śląskiego w przedmiocie rozpoznania jego wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy.

W skardze nie sformułował konkretnych zarzutów i wniósł o:

1. stwierdzenie bezczynności Wojewody Śląskiego,

2. stwierdzenie, że miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa,

3. wyznaczenie organowi 14 dniowego terminu do rozpoznania sprawy,

4. przyznanie skarżącemu od organu zwrotu kosztów postępowania,

5. wymierzenie organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 4 ppsa,

4. zasądzenie odszkodowania w wysokości 3 000 zł.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że 2 sierpnia 2022r. złożył wniosek o udzielenie mu zezwolenia na pobyt czasowy. 28 stycznia 2023r. wniósł ponaglenie, jednak nie otrzymał na nie żadnej odpowiedzi podobnie jak na kolejne z 17 marca 2023r. Przytoczył przepisy Kpa dot. terminów załatwienie sprawy i prawa do wniesienia ponaglenia. Zarzucił, że termin do załatwienia sprawy minął, organ nie powiadomił go o przyczynach zwłoki, a na swe ponaglenia żadnej odpowiedzi nie otrzymał. Powołał się na wyrok WSA we Wrocławiu o sygn. akt III SAB/Wr 3641/21 i stanowisko Prokuratury Regionalnej wyrażone w sprawie [...], gdzie Prokurator stwierdził, że właściwa organizacja zadań i zapewnienie odpowiedniej kadry należy do zadań publicznych, które nie mogą być realizowane ze szkodą dla jednostki. On zaś oczekuje na załatwienie sprawy od ponad 10 miesięcy.

Organ administracji odpowiadając na zarzuty zawarte w skardze wniósł o jej oddalenie.

Potwierdził fakt złożenia wniosku i ponagleń, które jednak nie zostały przekazane do organu wyższego stopnia, gdyż możliwość taką przewiduje art. 112a ust. 1 i 2 oraz art. 100c ust. 3 i 4 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy.

Powołał się na art. 112a ustawy o cudzoziemcach, który stanowi lex specialis w stosunku do Kpa i wynika z niego, że decyzję ws. zezwolenia cudzoziemcowi na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni, ale termin ten biegnie nie od daty wpływu wniosku, lecz dopiero od zaistnienia ostatniego ze wskazanych w ust. 2 zdarzeń. Skoro wniosek obarczony jest brakami, które dotąd nie zostały uzupełnione oznacza to, że termin załatwienia sprawy nie rozpoczął jeszcze biegu, zatem nie mógł być przekroczony.

Wyraził też pogląd, że art. 100c i 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy znajduje zastosowanie do wszystkich cudzoziemców.

Skoro więc z woli ustawodawcy zawieszony został bieg terminów na załatwienie sprawy i wyłączone zostało stosownie przepisów o bezczynności, to zarzut sformułowany przez skarżącego jest nieuzasadniony.

Podniósł ogromną i stale rosnącą liczbę wniosków pobytowych, jakie napływają do Wojewody, co powoduje zwiększone obciążenie pracą zajmujących się tym pracowników. Również stan zagrożenia epidemicznego i epidemii przyczynił się do wydłużenia okresu załatwienia spraw z uwagi na absencję pracowników i pracę zdalną, podobnie jak ich zaangażowanie w obsługę punktów recepcyjnych dla obywateli Ukrainy tuż po wybuchu wojny. Wskazał, że wszystkie wpływające do urzędu wnioski rozpatrywane są według daty wpływu. Dodatkowo od 15 lutego 2021r. wprowadzono tzw. szybką ścieżkę, która w przypadku złożenia wszystkich wymaganych dokumentów, kompletnego wniosku, zdjęć etc. umożliwia skrócenie czasu oczekiwania na wydanie decyzji.

Wskazane okoliczności, zdaniem organu, dowodzą że brak jest podstaw do uznania, że bezczynność organu w niniejszej sprawie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wydłużony czas oczekiwania na rozpatrzenie sprawy jest wynikiem stałego napływu dużej ilości wniosków i przejściowymi brakami kadrowymi spowodowanymi absencją chorobową pracowników w sytuacji pandemii.

Jednocześnie podniósł, że w związku z opóźnieniem w procedowaniu sprawy cudzoziemiec nie poniósł żadnej szkody i nie wpływa on na jego sytuację pobytową. Co do tego powołał się na art. 108 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, art. 42 ust. 11 pkt 4 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy i art. 15z1 ustawy o COVID pobyt cudzoziemców na terytorium RP.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie zaś do art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 – dalej: ppsa) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a cytowanego art. 3 § 2 tej ustawy.

Stosownie do art. 149 § 1 ppsa Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:

1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;

2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;

3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

Jednocześnie Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a ppsa).

Ponadto Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 ppsa).

Wskazać także należy, że zgodnie z art. 12 § 1 Kpa, organy administracji publicznej mają obowiązek działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami, prowadzącymi do jej załatwienia. Na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 Kpa).

Stosownie do treści art. 35 § 1 i § 3 Kpa, organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy, od dnia wszczęcia postępowania. Przy czym – stosownie do art. 35 § 4 Kpa - przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż określone w § 3 i 3a, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia. W myśl natomiast art. 36 § 1 Kpa, o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy.

Stosownie do art. 37 § 1 pkt 1 Kpa bezczynność zachodzi wówczas, gdy nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1.

Z kolei rażące naruszenie prawa jest stanem, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, możemy powiedzieć, że naruszono prawo w sposób oczywisty. (Por. m.in. wyroki NSA z 21 czerwca 2012 r., I OSK 675/12; z 30 stycznia 2020 r., II OSK 2613/19; z 17 marca 2020 r., II OSK 3820/19).

Niewątpliwie w przedmiotowej sprawie doszło do bezczynności. Jak wynika z akt sprawy, wniosek o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy wpłynął do organu 3 sierpnia 2022r. i nie został załatwiony do dnia wpływu skargi do organu, tj. do 20 czerwca 2023r., a organ nie podjął w sprawie żadnych czynności, w tym nie wezwał strony do uzupełnienia braków formalnych wniosku mimo, że miał świadomość, że takie braki występują, co przyznał w odpowiedzi na skargę.

Organ wnosząc o oddalenie skargi stwierdził, że skoro wniosek obarczony jest brakami formalnymi, to na mocy przepisów szczególnych termin do załatwienia sprawy w ogóle nie rozpoczął biegu, zatem nie może być prawdziwe twierdzenie strony, że został on przekroczony.

Odwołał się do art. 112a ust. 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach oraz art. 100c ust. 3 i 4 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy.

Zgodnie z ww. art. 112a ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni.

Zatem powołany wyżej przepis stanowi właśnie ów przepis szczególny w stosunku do art. 35 § 3 Kpa, aczkolwiek określa termin załatwienia sprawy bardzo podobnie, bo na 60 dni w miejsce dwóch miesięcy wg regulacji kodeksowych.

Natomiast ustawa z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz. U. z 2023r., poz. 103) – dalej powoływana jako ustawa o pomocy, w art. 100c ust. 1 obowiązującym w dacie złożenia wniosku przez cudzoziemca stanowiła, że w okresie do dnia 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących:

1) udzielenia cudzoziemcowi:

a) zezwolenia na pobyt czasowy,

b) zezwolenia na pobyt stały,

c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej,

2) zmiany:

a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę,

b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji,

3) cofnięcia cudzoziemcowi:

a) zezwolenia na pobyt czasowy,

b) zezwolenia na pobyt stały,

c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej

- w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.

2. Czynności dokonane w okresie, o którym mowa w ust. 1, w postępowaniach w sprawach, o których mowa w ust. 1, są skuteczne.

3. W okresie, o którym mowa w ust. 1:

1) przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się;

2) organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa.

4. Zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.

Na mocy art. 1 pkt 32 ustawy z 13 stycznia 2023 r. (Dz. U. z 2023r., poz. 185) zmieniającej ustawę o pomocy obywatelom Ukrainy, z dniem 1 stycznia 2023 r. wprowadzono do niej art. 100d, który przedłużył termin określony w art. 100c ust. 1 do 4 marca 2024r.

Tyle tylko, że – zdaniem Sądu - przepis ten nie znajduje zastosowania do strony.

Sąd nie podziela bowiem poglądu, jakoby ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy odnosiła się do wszystkich cudzoziemców.

Jedną z zasad wykładni prawa jest reguła clara non sunt interpretanda, co oznacza, że jasne przepisy nie wymagają wykładni. Już z tytułu ustawy wynika, że określa ona zasady pomocy obywatelom Ukrainy (a nie w ogóle osobom przybywającym do naszego kraju) i to takim, które przybywają na terytorium Polski w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa.

Szerzej zakres podmiotowy ustawy jest rozwinięty w art. 1 ustawy o pomocy stanowiącym, że ustawa określa szczególne zasady zalegalizowania pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy definiuje pojęcie obywatela Ukrainy, w jakim jest on użyty w ustawie wskazując, że rozumie się przez to obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku działaniami wojennymi na terytorium tego państwa, obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy przybyli do naszego kraju wraz z rodziną z tych samych powodów, a także nieposiadającego obywatelstwa ukraińskiego małżonka obywatela Ukrainy, o ile przybył on na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa i nie jest obywatelem polskim ani obywatelem innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej.

Zatem ustawa o pomocy w swej zasadniczej części odnosi się tylko i wyłącznie do tak zdefiniowanych obywateli Ukrainy.

Natomiast z faktu użycia w tej ustawie pojęcia "cudzoziemca" obok "obywatela Ukrainy" bynajmniej nie wynika, że ustawa dotyczy wszystkich cudzoziemców. To, kogo ustawa o pomocy rozumie pod pojęciem cudzoziemca, użytym w jej art. art. 100a – 100d wynika z art. 100a ust. 1 ustawy o pomocy, który definiując pojęcie cudzoziemca odsyła do art. 2 ust. 1 lub 2 decyzji wykonawczej Rady (UE) 2022/382 z 4 marca 2022 r. stwierdzającej istnienie masowego napływu wysiedleńców z Ukrainy w rozumieniu art. 5 dyrektywy 2001/55/WE i skutkującej wprowadzeniem tymczasowej ochrony (Dz. Urz. UE. L. 71.1 z 4.3.2022, str. 1-6).

Zgodnie z art. 2 ust. 1 decyzji, ma ona zastosowanie do następujących kategorii wysiedleńców, którzy musieli opuścić Ukrainę począwszy od dnia 24 lutego 2022 r. w następstwie inwazji wojskowej rozpoczętej w tym dniu przez rosyjskie siły zbrojne:

a) obywateli Ukrainy zamieszkałych w Ukrainie przed dniem 24 lutego 2022 r.;

b) bezpaństwowców lub obywateli państw trzecich innych niż Ukraina, którzy przed dniem 24 lutego 2022 r. korzystali z ochrony międzynarodowej lub równoważnej ochrony krajowej w Ukrainie; oraz

c) członków rodzin osób, o których mowa w lit. a) i b).

Stosownie zaś do ust. 2 państwa członkowskie stosują niniejszą decyzję albo odpowiednią ochronę przewidzianą w ich prawie krajowym w odniesieniu do bezpaństwowców i obywateli państw trzecich innych niż Ukraina, którzy są w stanie udowodnić, że przed dniem 24 lutego 2022 r. legalnie przebywali w Ukrainie na podstawie ważnego zezwolenia na pobyt stały wydanego zgodnie z prawem ukraińskim, i którzy nie są w stanie w bezpiecznych i trwałych warunkach powrócić do kraju lub regionu pochodzenia.

Z powyższego wynika, że różnica terminologiczna wynika jedynie z tego, że pojęcie cudzoziemców w rozumieniu ustawy o pomocy obejmuje nie tylko obywateli Ukrainy tam zamieszkałych przed wybuchem wojny, lecz także bezpaństwowców i obywateli krajów trzecich, którzy korzystali z ochrony w tym państwie również przed wybuchem wojny. Nie oznacza to jednak - wbrew twierdzeniu organu - że dotyczy wszystkich cudzoziemców.

W pewnym stopniu różnica ta ujawnia się także w zakresie uprawnień obywateli Ukrainy i innych cudzoziemców w rozumieniu ustawy o pomocy.

I tak ustawa o pomocy przewiduje np. możliwość nadania nr PESEL (art. 4 ustawy o pomocy), potwierdzenia profilu zaufanego (art.10), zakres pomocy zapewnianej przez Wojewodów (art. 12) wyraźnie i wprost jedynie w stosunku do obywateli Ukrainy, a nie cudzoziemców w rozumieniu ustawy o pomocy, a tym bardziej wszystkich cudzoziemców.

Organ nie wyjaśnił dlaczego uważa, że mimo, iż skarżący jest obywatelem [...], to ww. ustawa jednak znajduje do niego zastosowanie i w związku z tym bieg terminów do załatwienia spraw m.in. w zakresie zezwolenia na pobyt nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres oraz że dokonywanie tych czynności z opóźnieniem nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki

Powracając na grunt ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach ( t.j. Dz. U. z 2023r., poz. 519) przytoczyć należy również powołany przez organ art. 112a tej ustawy.

Zgodnie z jego treścią:

1. Decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni.

Ta regulacja jest zasadniczo zgodna z przepisami Kpa, o czym była już wyżej mowa.

Należy jednak przytoczyć także ust. 2 cytowanego art. 122a ustawy o cudzoziemcach. Stosownie do jego treści:

2. Termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń:

1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub

2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub

3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 106 ust. 2 pkt 2, lub wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 106 ust. 2a, upłynął bezskutecznie.

Nietrudno zauważyć, że w przepisie tym doszło do zupełnego odwrócenia zasad postępowania administracyjnego w stosunku do przyjętych w Kpa.

O ile bowiem zgodnie z art. 61 § 3 Kpa datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej i z tym dniem rozpoczynają bieg terminy do załatwienia sprawy, o tyle w modelu przyjętym w ustawie o cudzoziemcach - jakkolwiek na zasadach ogólnych dochodzi do wszczęcia postępowania z dniem złożenia wniosku – nie rozpoczynają biegu żadne terminy obligujące organ do załatwienia sprawy. Innymi słowy organ administracji wychodzi z roli służebnej w stosunku do obywatela i przechodzi na pozycję dysponenta całego postępowania, który przystąpi do załatwienia sprawy, kiedy zechce, a strona staje się jego zakładnikiem. Termin do załatwienia sprawy zaczyna bowiem bieg od dnia, kiedy nastąpiło ostatnie ze zdarzeń przewidzianych w art. 112a ust. 2 ustawy o cudzoziemcach, a termin kiedy one nastąpią zależy od organu, bo to on wyznacza cudzoziemcowi termin do przedłożenia określonych dokumentów lub osobistego wstawiennictwa w organie. Hipotetycznie można sobie wyobrazić sytuację, że organ nigdy nie przystąpi do załatwienia sprawy, bo np. wniosek zaginie, ale cudzoziemiec nie ma żadnych instrumentów prawnych, aby wymóc załatwienie jego wniosku.

Zdaniem Sądu narusza to art. 41 Karty Praw Podstawowych (Dz.U.UE.C.2007.303.1), z którego wynika prawo do dobrej administracji. Stosownie do art. 41 ust.1 Karty, każdy ma prawo do bezstronnego i rzetelnego załatwienia jego sprawy w rozsądnym terminie przez instytucje, organy i agencje Unii.

Stanowi też naruszenie art. 47 zd. 1. i 2. Karty Praw Podstawowych i przewidzianego w nim prawa do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu.

Zgodnie z powołanym przepisem:

Każdy, kogo prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w niniejszym artykule.

Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy. Każdy ma możliwość uzyskania porady prawnej, skorzystania z pomocy obrońcy i przedstawiciela.

Trudno mówić o rzeczywistym, a nie iluzorycznym prawie do sądu, kiedy strona znajduje się w swoistym pacie, bo ani nie może uzyskać decyzji administracyjnej w swojej sprawie, która mogłaby być do sądu zaskarżona, ani wywieść skargi na przewlekłość lub bezczynność mimo niezałatwienia tej sprawy.

Zauważyć także należy, że art. 112a ustawy o cudzoziemcach został dodany do ustawy przez art. 1 pkt 13 ustawy z 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022r., poz. 91) i wszedł w życie 29 stycznia 2022r. Z uzasadnienia do projektu ustawy zmieniającej (druk sejmowy nr 1681) wynika, że nowa regulacja miała pozostawać w pełnej zgodności ze stosownymi dyrektywami, m. in. z Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/98/UE z 13 grudnia 2011 r. w sprawie procedury jednego wniosku o jedno zezwolenie dla obywateli państw trzecich na pobyt i pracę na terytorium państwa członkowskiego oraz w sprawie wspólnego zbioru praw dla pracowników państw trzecich przebywających legalnie w państwie członkowskim (Dz.U.UE.L.2011.343.1).

Art. 5 ust. 2 Dyrektywy określa maksymalny czas na wydanie decyzji w sprawie kompletnego wniosku i stanowi, że "Właściwy organ wydaje decyzję w sprawie kompletnego wniosku w najkrótszym możliwym terminie, lecz w każdym razie w terminie czterech miesięcy od daty złożenia wniosku". Jednocześnie w ust. 4 przewidziano, że "Jeżeli informacje lub dokumenty załączone do wniosku są niekompletne z punktu widzenia kryteriów określonych w prawie krajowym, właściwy organ powiadamia wnioskodawcę na piśmie o wymaganych dodatkowych informacjach lub dokumentach, wyznaczając rozsądny termin na ich dostarczenie. Bieg terminu, o którym mowa w ust. 2, wstrzymuje się do czasu otrzymania przez właściwy organ lub przez inne odpowiednie organy wymaganych dodatkowych informacji, jeżeli dodatkowe informacje lub dokumenty nie zostaną dostarczone w wyznaczonym terminie, właściwy organ może odrzucić wniosek".

Z powyższego, zdaniem Sądu wynika, że termin do wydania decyzji w każdym przypadku rozpoczyna bieg z dniem złożenia wniosku (bo wstrzymać można bieg tylko takiego terminu, który już się rozpoczął) i wynosi on maksymalnie 4 miesiące. Może on ulec wydłużeniu tylko o czas, w jakim organ oczekiwał na dostarczenie przez zainteresowanego informacji lub dokumentów, przy czym wyznaczony przez organ termin do uzupełnienia braków musi być rozsądny. Prowadzi to do wniosku, że art. 112a ust. 2 i 3 ustawy o cudzoziemcach został błędnie implementowany do krajowego porządku prawnego. W tej kwestii Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone przez WSA w Łodzi w wyroku z 11 maja 2023r. sygn. akt III SA/Łd 21/23.

O ile bowiem dopuszczalne – jako bardziej korzystne dla strony - jest określenie terminu na wydanie decyzji na 60 dni, a więc krótszego, niż przewiduje to Dyrektywa, to regulacje ust. 2 i 3, które faktycznie blokują załatwienie sprawy na czas zupełnie nieokreślony naruszają normy przyjęte w Dyrektywie.

Odnosząc powyższe do stanu przedmiotowej sprawy Sąd stwierdził, że skoro organ od dnia złożenia wniosku (3 sierpnia 2022r.) do dnia wniesienia skargi (20 czerwca 2023r. wpływ do organu), a więc przez ponad 10 miesięcy jej nie załatwił, zarzut bezczynności jest uzasadniony, o czym Sąd orzekł w punkcie 1. wyroku. Z tego też względu w pkt. 2 wyroku zobowiązał organ do załatwienia sprawy, ale w terminie dwóch miesięcy a nie czternastu dni jak wnosił skarżący, gdyż uznał, że termin ten byłby zupełnie nierealny i niemożliwy do dotrzymania w celu prawidłowego procedowania wniosku.

Oddalił zaś skargę w zakresie zasądzenia od organu grzywny i odszkodowania. Konieczną przesłanką przyznania odszkodowania jest poniesienie szkody rozumianej jako uszczerbek majątkowy, natomiast skarżący nie wykazał, aby wskutek wadliwego procedowania wniosku poniósł jakąś szkodę materialną.

Również zasądzenie grzywny od organu Sąd uznał za nieuzasadnione. Jest to środek o charakterze represyjnym; byłby uzasadniony wówczas, gdyby organ dopuścił się zaniechania ze swej winy. Natomiast w przedmiotowej sprawie organ procedował wniosek skarżącego w taki sposób, jaki wynika z obowiązujących przepisów, w szczególności ustawy o cudzoziemcach i ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy.

Jednocześnie Sąd nie stwierdził, aby Wojewoda przez fakt bezczynności rażąco naruszył prawo. Dał wiarę, że organ czyni starania o terminowe załatwienie spraw cudzoziemców, lecz uniemożliwia to masowy napływ wniosków. Z drugiej jednak strony organ musi mieć świadomość, że nie może wciąż bronić się tym samym argumentem braków kadrowych, bo jego obowiązkiem jest takie zorganizowanie obsługi wniosków cudzoziemców, zarówno pod względem osobowym jak i zaplecza techniczno – organizacyjnego, aby było to możliwe we właściwym czasie. Tym bardziej, że od wybuchu wojny na Ukrainie do dnia wniesienia skargi minęło już prawie półtora roku i wydaje się, że był to wystarczający czas do podjęcia działań organizacyjnych mających na celu usprawnienie i przyspieszenie procedowania wniosków pobytowych, które w związku z wojną stały się bardziej liczne, co przełożyło się także na czas procedowania wniosków innych cudzoziemców, których przyjazd do naszego kraju pozostaje bez związku z wojną.

Końcowo Sąd zauważa, że odpowiedź na skargę wydaje się być sporządzona wg jakiegoś schematu i bez odniesienia do stanu faktycznego sprawy. W końcowej części organ stwierdził, że czas procedowania nad wnioskiem strony nie wpływa na sytuację pobytową w Polsce w zakresie legalności pobytu na jej terytorium. Powołał też art. 108 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, art. 15z1 ustawy covidowej oraz art. 42 ust. 11 pkt 4 ustawy o pomocy.

Z pierwszego z powołanych przepisów wynika, że:

1. Jeżeli termin na złożenie wniosku o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy został zachowany i wniosek nie zawiera braków formalnych lub braki formalne zostały uzupełnione w terminie:

1) wojewoda umieszcza w dokumencie podróży cudzoziemca odcisk stempla potwierdzającego złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy;

2) pobyt cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uważa się za legalny od dnia złożenia wniosku do dnia, w którym decyzja w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy stanie się ostateczna.

Odnosi się on więc do sytuacji, gdy wniosek nie zawiera braków formalnych, podczas gdy w stosunku do wniosku strony organ sam stwierdził, że takie braki zawiera (str. 2 odpowiedzi na skargę).

Stosownie zaś do art. 42 ust. 11 pkt 4 ustawy o pomocy, jeżeli ostatni dzień dopuszczalnego okresu pobytu obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w ramach ruchu bezwizowego przypada w okresie od dnia 24 lutego 2022 r., jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 4 marca 2024 r.

Jednak skarżący jest obywatelem [...] i ustawa ta do niego nie znajduje zastosowania. Nawet jednak przyjęcie założenia przeciwnego zgodnie z tym, co twierdzi organ niczego nie wyjaśnia, gdyż organ powołując się na ten przepis w żaden sposób nie odniósł go do sytuacji skarżącego, natomiast Sąd nie jest władny samodzielnie prowadzić postępowania dowodowego i ustalać na jakiej podstawie skarżący przebywa w Polsce i czy istotnie podstawą pobytu jest ruch bezwizowy ani też kiedy przypada ostatni dzień jego legalnego pobytu w kraju.

Z podanych wyżej względów, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. Na zasądzone koszty składa się tylko wpis od skargi, gdyż skarżący działał w sprawie osobiście.