Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 417/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 § 1, art. 18, art. 59 § 1 pkt 2 i 7, art. 15 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia NSA Alicja Stępień, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 20 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 6 kwietnia 2023 r. nr 2201-IEE.7113.2.66.2023.EW w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z dnia 7 lutego 2023 r. nr 101100/71/402/2023-RED-5931028380, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz skarżącego kwotę 497,- (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej jako "Dyrektor IAS"), działając na podstawie art. 17 § 1, art. 18, art. 59 § 1 i 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej "u.p.e.a.") oraz art. 127 § 2, art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej "K.p.a."), po rozpatrzeniu zażalenia A. B. (dalej jako "Skarżący") na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku (dalej jako "ZUS") z dnia 7 lutego 2023 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

2. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy:

2.1. Organ egzekucyjny - ZUS prowadzi postępowania egzekucyjne do majątku Skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych: z 10 października 2012 r. o nr: od [...] do [...], obejmujących składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i na FP i FGŚP za okres: od kwietnia do lipca 2012 r.; z 16 stycznia 2013 r. o nr: od [...] do [...], obejmujących składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i na FP i FGŚP za okres: od sierpnia do października 2012 r.; z 29 kwietnia 2013 r. o nr: od [...] do [...], obejmujących składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i na FP i FGŚP za okres: od listopada do grudnia 2012 r. i styczeń 2013 r.; z 14 maja 2014 r. o nr: od [...] do [...] obejmujących składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i na FP i FGŚP za okres: od listopada do grudnia 2013 r., styczeń i luty 2014 r.; z 17 listopada 2014 r. o nr: od [...] do [...] obejmujących składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i na FP i FGŚP za okres: od marca do września 2014 r.; z 21 kwietnia 2015 r. o nr: od [...] do [...], od [...] do [...] obejmujących składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i na FP i FGŚP za okres: od października do grudnia 2014 r., styczeń i luty 2015 r.; z 6 października 2015 r. o nr: [...] do [...], od [...] do [...] obejmujących składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i na FP i FGŚP za okres: od marca do lipca 2015 r.; z 9 lutego 2016 r. o nr: od [...] do [...] obejmujących składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i na FP i FGŚP za okres: od sierpnia do września 2015 r.

W celu wyegzekwowania należności objętych wskazanymi tytułami wykonawczymi organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Organ wskazał daty doręczeń poszczególnych zawiadomień o zajęciu zarówno bankom, oraz Skarżącemu, przy czym podkreślił, że doręczenia zobowiązanemu nastąpiły w trybie art. 43 K.p.a.

2.2. Skarżący w dniu 12 października 2021 r. zwrócił się z wnioskiem o: 1) umorzenie postępowań egzekucyjnych z uwagi na przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, wpłat na FP i FGŚP, kosztów upomnienia, kosztów egzekucyjnych, 2) dokonanie odpisania z karty płatnika wszystkich przedawnionych należności, 3) umorzenie nieprzedawnionych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, wpłat na FP i FGŚP, kosztów upomnienia, kosztów egzekucyjnych, z uwagi na treść art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 423 ze zm., dalej "u.s.u.s.").

2.3. Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2021 r. ZUS nie wyraził zgody na umorzenie postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 7 marca 2022 r. Dyrektor IAS uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2022 r. ZUS odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2022 r. Dyrektor IAS utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Wyrokiem z dnia 13 września 2022 r. sygn. akt I SA/Gd 750/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora IAS z dnia 6 czerwca 2022 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że przedłożone akta administracyjne nie zawierają kluczowych dla rozstrzygnięcia sprawy dokumentów umożliwiających weryfikację stanowiska co do prawidłowości doręczeń upomnień oraz odpisów tytułów wykonawczych wskazanych w zaskarżonym postanowieniu. Załączone do sprawy akta administracyjne powinny bowiem zawierać dokumenty na wykazanie czy strona skarżąca wskazywała inny adres do doręczeń (np. wydruk z bazy CEIDG lub inne dokumenty), które umożliwiałoby ustalenie, czy doręczenie spornych upomnień oraz odpisów tytułów wykonawczych było prawidłowe. Sąd wskazał, że w ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą organu będzie uzupełnienie i przeanalizowanie akt sprawy o dowody wykazujące okoliczności w zakresie odnoszącym się do przedawnienia, również w kontekście zgłaszanych przez Skarżącego zarzutów, w tym dotyczących prawidłowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego i wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o kompletne akta (tj. na podstawie całości zebranego i dołączonego do akt kompletnego materiału dowodowego). Organ zobowiązany będzie do zgromadzenia kompletnych akt administracyjnych, zawierających dane i dokumenty w oparciu, o które dokona prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a następnie w oparciu o zgromadzone dowody dokona merytorycznego rozstrzygnięcia.

Postanowieniem z dnia 5 stycznia 2023 r. Dyrektor IAS uchylił postanowienie ZUS z dnia 8 kwietnia 2022 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

2.4. Postanowieniem z dnia 7 lutego 2023 r. ZUS odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych.

Organ I instancji wskazał, że z powodu nieopłacenia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz FP i FGŚP skierował do Skarżącego upomnienia, na zgłoszony przez niego adres zamieszkania i doręczył w trybie art. 43 K.p.a., na zwrotnych potwierdzeniach odbioru znajdują się podpisy żony Skarżącego albo jego cioci. Z powodu nieopłacenia w terminie należności określonych w upomnieniach, wystawiono względem Skarżącego ww. tytuły wykonawcze, których odpisy doręczono w trybie art. 43 K.p.a. na zgłoszony przez Skarżącego adres zamieszkania (na zwrotnych potwierdzeniach odbioru znajdują się podpisy żony Skarżącego albo jego cioci). Organ stwierdził, że nie zachodzi przesłanka przedawnienia należności, bowiem skutecznie wszczął postępowanie egzekucyjne poprzez doręczenie Skarżącemu tytułów wykonawczych. Z chwilą ich doręczenia nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności, które trwa nadal z powodu niezakończenia postępowania egzekucyjnego. Doręczenie upomnień i odpisów tytułów wykonawczych było dokonane na prawidłowy adres zamieszkania Skarżącego (G.). Organ wskazał, że ostatnim dokumentem, w którego był posiadaniu i na podstawie którego aktualizowano dane adresowe Skarżącego, było zaświadczenie z dnia 7 października 2009 r. o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej, które zawierało adres zamieszkania Skarżącego (G.) oraz adres zakładu głównego (siedziby) w miejscowości C., adresu do doręczeń na tym zaświadczeniu nie było. Jeśli po tej dacie Skarżący zmienił adres zamieszkania, siedziby albo korespondencyjny, to powinien złożyć do ZUS formularz ZUS ZFA. Do 15 lutego 2016 r., a więc do daty doręczenia ostatniego odpisu tytułu wykonawczego, organ nie odnotował takiego dokumentu ani w postaci papierowej, ani elektronicznej. W aktach postępowania znajdują się także inne dokumenty wskazujące, że Skarżący w tym czasie posługiwał się w korespondencji adresem w G. (wniosek o rozłożenie zadłużenia na raty oraz odpowiedź banku na zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego). Wobec braku innego adresu do doręczeń upomnienia i odpisy tytułów wykonawczych przesłano na adres zamieszkania Skarżącego. Organ wskazał, że brak jest podstaw do uznania, że art. 22 ust. 2 u.p.e.a. pozwala na określenie właściwości organu egzekucyjnego według siedziby zobowiązanego będącego osobą fizyczną, osoba fizyczna ma bowiem miejsce zamieszkania, a nie siedzibę. Organ wskazał, że zarówno upomnienia, jak i odpisy tytułów wykonawczych doręczono w trybie art. 43 K.p.a., tj. dorosłemu domownikowi. Na zwrotnych potwierdzeniach odbioru znajdują się podpisy osób z najbliższego kręgu rodziny Skarżącego, które odbierając korespondencję zobowiązały się przekazać ją Skarżącemu. Organ uznał, że upomnienia i odpisy tytułów wykonawczych zostały skutecznie doręczone, a bieg terminu przedawnienia należności został zawieszony.

2.5. W wyniku rozpatrzenia wniesionego przez Skarżącego zażalenia, Dyrektor IAS postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2023 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ wskazał, że egzekucja dotyczy składek, które nie są przedawnione, bowiem pierwszą czynnością w sprawie zmierzającą do wyegzekwowania należności było doręczenie Skarżącemu odpisów tytułów wykonawczych, w związku z czym doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia, które trwa aż do zakończenia postępowania egzekucyjnego, a to jest nadal w toku.

Organ podkreślił, że bez wpływu na przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie należności pozostaje fakt, że aktualnie wskazane banki nie prowadzą rachunków bankowych na rzecz Skarżącego. Kwestia przedawnienia nie jest uzależniona od skuteczności stosowanych środków egzekucyjnych. Organ stwierdził, że termin przedawnienia składek nie upłynął, a zatem nie zachodzi podstawa do umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o przesłankę z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Odnosząc się do kwestii braku prawidłowego doręczenia, Dyrektor IAS wskazał, że zarówno odpisy tytułów wykonawczych jak i upomnienia zostały doręczone w trybie art. 43 K.p.a. pod adresem: G. Ze zwrotnych potwierdzeń odbioru ww. pism wynika, że korespondencję doręczano dorosłym domownikom tj. żonie i cioci Skarżącego, które kwitując odbiór pism, przyjmowały je celem przekazania ich adresatowi. Organ nie uznał oświadczenia T. G. z 16 maja 2022 r. jako wystarczający powód do uznania ww. doręczeń jako nieprawidłowych. W świetle przepisów K.p.a. dla uznania danej osoby za domownika nie jest konieczne, by osoba ta była zameldowana w mieszkaniu adresata pisma czy też by była spokrewniona. Z ww. oświadczenia nie wynika by osoba ta kwestionowała odbieranie pism adresowanych do Skarżącego czy też, że odbierała te pisma nie będąc pod wskazanym adresem. Również Skarżący nie kwestionuje, że adresowana do niego korespondencja była odbierana przez ww. osoby.

Odnosząc się z kolei do zarzutu doręczania pism pod adresem w G., organ wskazał, że Skarżący w zażaleniu przyznał, że w formularzu ZUS ZFA Zgłoszenie/zmiana danych płatnika składek – osoby fizycznej z dnia 7 października 2009 r. (wpływ do ZUS 12 października 2009 r.) wskazał: adres siedziby płatnika składek: [...] C., ul. [...] oraz adres zamieszkania płatnika składek: G. [...], [...] S. Zatem Skarżący potwierdził prawidłowość adresu zamieszkania, pod który była wysyłana korespondencja. Na żadnym etapie postępowania Skarżący nie zakwestionował ww. adresu miejsca zamieszkania w G. Taki adres widniał nie tylko w dokumencie ZUS ZFA (zgłoszenie/zmiana danych płatnika składek), ale także w innym dokumencie, tj. w zaświadczeniu z dnia 7 października 2009 r. o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej. Zaświadczenie to zawierało adres miejsca zamieszkania w G. oraz adres zakładu głównego (siedziby) w C. Adresu do doręczeń na tym zaświadczeniu nie było. Te adresy zostały zapisane bazie danych ZUS. Nadto w okresie wysyłania odpisów tytułów wykonawczych jak i upomnień Skarżący nie zmieniał żadnego z tych adresów. Organ zauważył, że powoływany przez Skarżącego dokument ZUS IWA (informacja o danych do ustalenia składki na ubezpieczenie wypadkowe) nie jest dokumentem do zmiany danych płatnika składek, w tym danych adresowych. Dyrektor IAS uznał argument, że wskazany adres na wniosku z 6 lutego 2011 r. o rozłożenie na raty dotyczył wyłącznie postępowania zainicjowanego tym wnioskiem. Jednak w ocenie organu dokument ten wskazuje na to, że Skarżący posługiwał się adresem w G. będącym jednocześnie adresem zamieszkania i adresem do korespondencji, a także że był świadomy możliwości przychodzenia na ten adres dokumentów z ZUS.

Biorąc pod uwagę fakt wysyłania pism na prawidłowy adres zamieszkania, oraz fakt odbierania korespondencji pod tym adresem, w tym przez żonę Skarżącego, organ uznał, że ww. upomnienia i odpisy tytułów wykonawczych zostały prawidłowo doręczone. Organ dokonując przedmiotowych doręczeń pod adresem zamieszkania Skarżącego prawidłowo zastosował się do postanowień art. 42-44 K.p.a. (w brzmieniu obowiązującym do 5 października 2021 r.). Przepisy te dotyczą również podmiotów wpisanych do CEIDG. Dyrektor IAS nie zgodził się z twierdzeniem, że organ egzekucyjny winien był wysłać pisma na adres w C. - jako adres do korespondencji (tożsamy z adresem siedziby płatnika). Bowiem z treści art. 42-44 K.p.a. nie wynika by organ egzekucyjny w pierwszej kolejności zobowiązany był wysyłać upomnienia i tytuły wykonawcze na adres do korespondencji miejsca pracy rozumianego również jako miejsca prowadzenia działalności gospodarczej przez osobę fizyczną. Zatem, w ocenie Dyrektora IAS nie zaszły przesłanki z art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 7 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 30 lipca 2020 r.

3. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając naruszenie:

- art. 24 ust. 4 u.s.u.s. poprzez uznanie, iż należności objęte postanowieniem nie uległy przedawnieniu;

- art. 42 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez uznanie, iż korespondencja kierowana na adres zamieszkania, a nie na adres zgłoszony do korespondencji, została skutecznie doręczona;

- art. 7 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, tj. statusu osób odbierających korespondencję;

- art. 43 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez uznanie, iż miał zastosowanie w sprawie oraz że doszło do zastępczego doręczenia przesyłek doręczanych osobie niebędącej domownikiem;

- art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a. w zw. z art. 42 § 1, art. 43 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie z uwagi na brak skutecznego doręczenia upomnień i tytułów wykonawczych.

4. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

5.1. Skarga zasługuje na uwzględnienie.

5.2. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259, dalej "p.p.s.a."), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. W wyniku takiej kontroli postanowienie podlega uchyleniu w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje także środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., gdyż przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym, na które służy zażalenie.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd stwierdził naruszenie prawa, które skutkowało koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji.

5.3. Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku Skarżącego, a w szczególności analizy, czy w sprawie zaistniały przesłanki określone w art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 7 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 30 lipca 2020 r. (z uwagi na treść art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw Dz.U. z 2019 r. poz. 2070). W myśl tych przepisów, postępowanie egzekucyjne umarza się: jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał (pkt 2); jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu (pkt 7).

Dokonując sądowej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy zaznaczyć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 13 września 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 750/22, uchylił postanowienie Dyrektora IAS z dnia 6 czerwca 2022 r. W związku z powyższym orzekanie w niniejszej sprawie odbywa się w warunkach związania oceną prawną, o których mowa w art. 153 p.p.s.a.

Należy podkreślić, że zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W związku z powyższym wskazać należy, że w uzasadnieniu wyroku z dnia 13 września 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 750/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, że akta administracyjne nie zawierały kluczowych dla rozstrzygnięcia sprawy dokumentów umożliwiających weryfikację stanowiska co do prawidłowości doręczeń upomnień oraz odpisów tytułów wykonawczych wskazanych w zaskarżonym postanowieniu. Załączone do sprawy akta administracyjne powinny zawierać dokumenty na wykazanie czy strona skarżąca wskazywała inny adres do doręczeń (np. wydruk z bazy CEIDG lub inne dokumenty), które umożliwiałoby ustalenie, czy doręczenie spornych upomnień oraz odpisów tytułów wykonawczych było prawidłowe. Jak wskazał Sąd w wydanym wyroku: "W ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą organu będzie uzupełnienie i przeanalizowanie akt sprawy o dowody wykazujące okoliczności w zakresie odnoszącym się do przedawnienia, również w kontekście zgłaszanych przez Skarżącego zarzutów, w tym dotyczących prawidłowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego i wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o kompletne akta (tj. na podstawie całości zebranego i dołączonego do akt kompletnego materiału dowodowego). Organ zobowiązany będzie do zgromadzenia kompletnych akt administracyjnych, zawierających dane i dokumenty w oparciu, o które dokona prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a następnie w oparciu o zgromadzone dowody dokona merytorycznego rozstrzygnięcia."

W ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie należy stwierdzić, że wskazania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o sygn. akt I SA/Gd 750/22 zostały uwzględnione w ponownie przeprowadzonym postępowaniu, bowiem przedłożone Sądowi akta sprawy zawierają dokumenty umożliwiające wykazanie, czy Skarżący wskazywał inny adres do doręczeń, aniżeli ten, na który ZUS kierował korespondencję do strony, które umożliwiają jednoznaczne ustalenie, czy doręczenie Skarżącemu spornych upomnień oraz odpisów tytułów wykonawczych było prawidłowe.

Jednakże, dokonując analizy przedłożonych Sądowi akt administracyjnych, stanowiących podstawę ustalonego w rozpatrywanej sprawie stanu faktycznego, którego subsumpcję pod przepisy prawa materialnego dokonał organ, stwierdzić należało, że ocena organów obu instancji w kwestii prawidłowości i skuteczności doręczenia Skarżącemu upomnień oraz odpisów tytułów wykonawczych została dokonana w sposób niewłaściwy.

Zarzuty skargi koncentrowały się na wadliwościach doręczeń kierowanych do Skarżącego upomnień oraz odpisów tytułów wykonawczych. Skarżący zakwestionował prawidłowość adresu, na który organ egzekucyjny kierował do Skarżącego korespondencję, z czego wywodził, że należności objęte ww. tytułami wykonawczymi uległy przedawnieniu, zaś upomnienia nie zostały Skarżącemu skutecznie doręczone, co uzasadnia konieczność umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Natomiast organy orzekające w niniejszej sprawie konsekwentnie stały na stanowisku, że pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której Skarżący jako zobowiązany został powiadomiony, było doręczenie odpisów ww. tytułów wykonawczych, które nastąpiło w trybie art. 43 K.p.a., co skutkowało zawieszeniem biegu terminu przedawnienia tychże należności. W aktach sprawy znajdują się także potwierdzenia doręczenia Skarżącemu upomnień w trybie art. 43 k.p.a. Zdaniem organów, zarówno upomnienia, jak i odpisy tytułów wykonawczych zostały skierowane na prawidłowy adres zamieszkania Skarżącego, a ich doręczenia były skuteczne. Tym samym organy uznały, że nie doszło do przedawnienia przedmiotowych należności z tytułu składek.

W tak zarysowanym sporze, rozpatrujący niniejszą sprawę Sąd przyznał rację stronie skarżącej.

Należy mieć bowiem na uwadze, że zgodnie z treścią art. 24 ust. 4 u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2012 r., albowiem przedmiotowe należności dotyczą okresów od kwietnia 2012 r. do września 2015 r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Zgodnie zaś z treścią art. 24 ust. 5b u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym w dacie skierowania do Skarżącego przedmiotowych odpisów tytułów wykonawczych) bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Odnosząc się do przywołanej powyżej treści art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a., uznać należy, że w rozpatrywanej sprawie kluczowym zagadnieniem jest prawidłowość i skuteczność doręczenia Skarżącemu upomnień oraz odpisów tytułów wykonawczych, albowiem stwierdzenie braku skutecznego doręczenia upomnień Skarżącemu, jako zobowiązanemu, mimo ciążącego na wierzycielu obowiązku w tym zakresie wynikającego z art. 15 § 1 u.p.e.a., skutkuje koniecznością umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., zaś stwierdzenie braku skutecznego doręczenia odpisów tytułów wykonawczych Skarżącemu skutkuje uznaniem, że doszło do przedawnienia objętych tymi tytułami należności (gdyż nie doszło do zawieszenia biegu terminu ich przedawnienia), a tym samym koniecznością umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu z daty doręczenia upomnień, egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią, zaś postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Chociaż doręczenie upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a., nie stanowi pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie w rozumieniu art. 24 ust. 5b u.s.u.s. (por. wyroki NSA z dnia 21 października 2022 r. sygn. akt I GSK 3297/18, z dnia 9 lutego 2022 r. sygn. akt I GSK 1210/21), to jednakże jest warunkiem sine qua non wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Zaś brak doręczenia zobowiązanemu upomnienia pociąga za sobą skutek w postaci obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego. Natomiast wszczęcie egzekucji następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a.). Przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., należy rozumieć czynność zmierzającą bezpośrednio do wyegzekwowania zobowiązania, realizowaną w toku egzekucji, a zatem może to być wystawienie tytułu wykonawczego, dokonanie zajęcia, np. rachunku bankowego, czyli dokonanie stricte czynności egzekucyjnych. Brak doręczenia odpisu tytułu wykonawczego oznacza, że nie doszło do wszczęcia egzekucji, zaś następstwem tego jest brak podstaw prawnych do podejmowania jakichkolwiek działań i czynności egzekucyjnych. Stwierdzenie braku doręczenia tytułu wykonawczego musi prowadzić do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Nie budzi przy tym wątpliwości, że skuteczne doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego może być dokonane tylko na właściwy adres.

Przechodząc zatem do oceny prawidłowości adresu, na który organ kierował wszystkie upomnienia oraz odpisy tytułów wykonawczych dotyczące przedmiotowych należności, Sąd stwierdza, że organ błędnie uznał adres zamieszkania Skarżącego w G. jako właściwy adres, na który winny zostać skierowane do Skarżącego upomnienia oraz odpisy tytułów wykonawczych. Wskazać bowiem należy, że kwestie prawidłowości doręczeń nie zostały uregulowane w u.p.e.a., stąd na podstawie art. 18 u.p.e.a. należy stosować adekwatne regulacje zawarte w K.p.a. W związku z tym przyjąć należy, że osobie fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą należy doręczać pisma w postępowaniu administracyjnym tak, jak każdej innej osobie fizycznej, zgodnie z dyspozycją art. 42 § 1-3 K.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 6 maja 2010 r., sygn. akt II GSK 594/09). Dla dalszych rozważań istotna jest zatem treść art. 42 § 1 K.p.a. (w brzmieniu obowiązującym w dacie dokonania spornych doręczeń) stanowiąca, że pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Określając w zacytowanym przepisie miejsca doręczania pism osobom fizycznym ustawodawca posłużył się spójnikiem "lub", a tym samym nie ustalił wiążącej organ prowadzący postępowanie administracyjne kolejności miejsc, w której doręczenie może nastąpić. W tej sytuacji uprawniona jest teza, że wybór miejsca doręczenia należy, co do zasady, do organu administracji publicznej, przed którym toczy się sprawa. Zasada ta, w ocenie Sądu, doznaje ograniczenie jedynie wówczas, gdy strona spośród miejsc wymienionych w art. 42 § 1 K.p.a. wybiera i wskazuje adres do doręczeń (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt II GSK 1956/13). Oznacza to, że w takiej sytuacji organ pozbawiony jest swobody i zobowiązany jest do dokonania doręczeń pod wyraźnie wskazany przez stronę adres w szczególności, gdy wskazanie to nastąpiło w formalnym zgłoszeniu bądź w rejestrze. Taka sytuacja miała zaś miejsce w rozpatrywanej sprawie.

W obowiązującym w dacie dokonywania spornych doręczeń stanie prawnym, przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą miał obowiązek podania adresu do doręczeń, co wynikało z treści art. 25 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2010 r., nr 220, poz. 1447) stanowiącej, że wpisowi do CEIDG podlega miejsce zamieszkania i adres zamieszkania przedsiębiorcy, adres do doręczeń przedsiębiorcy oraz adresy, pod którymi jest wykonywana działalność gospodarcza, w tym adres głównego miejsca wykonywania działalności i oddziału, jeżeli został utworzony.

W związku z powyższym wskazać należy, że Skarżący we wniosku z dnia 7 października 2009 r. o wpis do Ewidencji Działalności Gospodarczej (k. 372-374 akt sprawy) wskazał w rubryce 14 jako adres głównego miejsca wykonywania działalności gospodarczej: C., ul. [...], zaś rubryka 15 adres do korespondencji pozostała niewypełniona. Skoro zaś przy rubryce 15 widnieje oznaczenie "adres do korespondencji (jeśli jest inny niż w rubryce 14)", przyjąć należało, że adresem do korespondencji jest C., ul. [...].

Kolejno wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 43 ust. 4 u.s.u.s. zgłoszenie płatnika składek - osoby fizycznej zawiera w szczególności następujące dane: numery NIP i REGON, a w razie gdy płatnikowi składek nie nadano tych numerów lub jednego z nich - numer PESEL lub serię i numer dowodu osobistego albo paszportu, nazwisko, imię pierwsze i drugie, datę i miejsce urodzenia, obywatelstwo, rodzaj i numer uprawnienia, na podstawie którego prowadzona jest pozarolnicza działalność, nazwę organu wydającego uprawnienie oraz datę jego wydania, nazwę skróconą firmy, pod którą prowadzona jest pozarolnicza działalność, datę powstania obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, wykaz rachunków bankowych, adres siedziby, adres zamieszkania, jeżeli jest inny niż adres siedziby, adres do korespondencji, adres prowadzenia działalności. W związku z tym, Skarżący jako płatnik składek zobowiązany był do podania adresu do korespondencji.

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 24 czerwca 2008 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących oraz innych dokumentów (Dz.U. z 2008 r. nr 112 poz. 717) w załączniku nr 7 zawierało wzór Formularza ZUS ZFA: Zgłoszenie / zmiana danych płatnika składek – osoby fizycznej. Skarżący w dniu 7 października 2009 r. złożył formularz ZUS ZFA (k. 424 akt sprawy), wskazując w rubryce "Adres siedziby płatnika składek": C. ul. [...], w rubryce "Adres zamieszkania płatnika składek (wpisać jeśli adres zamieszkania jest inny niż adres siedziby płatnika składek)": G. oraz pozostawiając rubrykę "Adres do korespondencji płatnika składek (wpisać jeśli adres do korespondencji jest inny niż adres siedziby płatnika składek)" pustą. W związku z powyższym, przyjąć należało, że adresem do korespondencji jest wskazany przez Skarżącego adres siedziby płatnika składek (C.), a nie adres zamieszkania płatnika składek (G.).

W relacjach ze Skarżącym, jako płatnikiem składek, z ZUS obowiązywało zatem zgłoszenie ZUS ZFA i to dane z tego zgłoszenia powinny były stanowić podstawę do działania w postępowaniu egzekucyjnym (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 maja 2018 r. sygn. akt III SA/Wr 143/18, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 9 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Ol 734/10).

W świetle powyższych ustaleń, w ocenie Sądu niewątpliwie należało przyjąć, że adresem, na który winna być kierowana do Skarżącego korespondencja w związku z należnościami z tytułu składek, a tym samym sporne upomnienia oraz odpisy tytułów wykonawczych, jest wskazany przez niego w formularzu ZUS ZFA, jak i w EDG, adres do korespondencji C., ul. [...].

Irrelewantne dla powyższej konstatacji pozostaje przy tym wskazanie przez Skarżącego innego adresu do doręczeń we wniosku o rozłożenie zadłużenia na raty, bowiem adres ten dotyczył wyłącznie postępowania zainicjowanego owym wnioskiem i nie mógł zostać uznany za aktualizację adresu do korespondencji, ta bowiem wymagałaby złożenia kolejnego formularza ZUS ZFA.

Rozpatrujący niniejszą sprawę Sąd uznaje, że wystosowane do Skarżącego upomnienia oraz odpisy tytułów wykonawczych zostały skierowane na nieprawidłowy adres, albowiem na adres zamieszkania Skarżącego (G.), zamiast na wskazywany przez niego w formularzach adres do korespondencji (C.), a tym samym nie doszło do ich skutecznego doręczenia. W związku z tym, brak doręczenia zobowiązanemu upomnienia, pomimo ciążącego na wierzycielu takiego obowiązku, skutkuje koniecznością uznania, iż doszło do ziszczenia się określonej w art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. obligatoryjnej przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. Co więcej, z uwagi na brak skutecznego doręczenia odpisów tytułów wykonawczych Skarżącemu, nie doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani do zawieszenia biegu terminu przedawnienia przedmiotowych należności na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s., co – w przypadku braku innych okoliczności skutkujących zawieszeniem lub przerwaniem biegu terminu ich przedawnienia – skutkować będzie uznaniem upływu terminu ich przedawnienia, co z kolei zobowiązywać będzie organ do umorzenia postępowania egzekucyjnego, z uwagi na ziszczenie się przesłanki określonej w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Sąd stwierdza, że organy obu instancji dokonały w rozpatrywanej sprawie nieprawidłowego ustalenia zaistniałego stanu faktycznego, wskutek błędnej analizy złożonych przez Skarżącego formularzy, prowadzącej do wskazania niewłaściwego adresu do doręczenia Skarżącemu upomnień i odpisów tytułów wykonawczych dotyczących przedmiotowych należności, co stanowi o naruszeniu określonej w art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. zasady prawdy obiektywnej.

5.4. Reasumując, z uwagi na nieprawidłową ocenę okoliczności zawieszenia biegu terminu przedawnienia przedmiotowych należności, w tym braku skutecznego doręczenia Skarżącemu upomnień oraz odpisów tytułów wykonawczych wobec skierowania ich na nieprawidłowy adres, Sąd uznał, że dostrzeżone uchybienia przemawiały za koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji.

W ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą organu będzie ponowne rozpatrzenie wniosku Skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego, przy uwzględnieniu przytoczonych powyżej rozważań i ocen prawnych Sądu.

5.5. Z przedstawionych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.

W związku z uwzględnieniem skargi, Sąd na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i § 4 oraz art. 209 p.p.s.a., zgodnie ze złożonym wnioskiem, zasądził na rzecz Skarżącego zwrot kosztów postępowania w wysokości 497 zł, w tym kwotę 17 zł tytułem uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz kwotę 480 zł tytułem kosztów wynagrodzenia pełnomocnika, którego wysokość ustalono na podstawie § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1687 ze zm.).