Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 693/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne: Koszty postępowania
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 264 § 1 k.p.a. w zw. z art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 263 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 33 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 31 ust. 4
journal: Dz.U. 2023 poz 1752
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 5 października 2023 r. znak: SKO.GN/70/5015/98/2023 w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 5.10.2023 r. znak: SKO.GN/70/5015/98/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (zwane dalej "SKO"), po rozpatrzeniu zażalenia D. G. na postanowienie wydane z upoważnienia Burmistrza Miasta Jędrzejowa, znak: RGG.6830.5a.2020 i RGG.6830.5c.2020 z 4.05.2023 r., którym:

1. zgodnie z postanowieniem SKO z 27.10.2022 r. ustalono ponownie koszty postępowania rozgraniczeniowego wszczętego na wniosek D. G., zakończonego decyzją RGG.6830.5a.2020 i decyzją RGG.6830.5c.2020 z 12.05.2022r. na kwotę 6.088,50 zł;

2. wskazano, że koszty postępowania określone w pkt. 1 ponoszą strony postępowania w następującej wysokości:

a) kwotę 2739,83 zł ponosi D. G.,

b) kwotę 405,90 zł ponosi Gmina [...],

c) kwotę 236,78 zł ponoszą T. i J. małż, B.,

d) kwotę 118,39 zł ponosi W. C.,

e) kwotę 118,39 zł ponosi S. C.,

f) kwotę 473,55 zł ponosi B. G.,

g) kwotę 1995,68 zł ponoszą I. i J. małż. W.

i ustalono, że koszty postępowania, uwzględniając wpłaconą zaliczkę, należy wpłacić w kasie Urzędu Miejskiego przy ul. 11 Listopada 33a w Jędrzejowie lub na wskazane konto w terminie 30 dni od dnia otrzymania postanowienia,

- uchyliło zaskarżone postanowienie organu I instancji w części co do pkt 2 i w zakresie orzeczenia co do terminu uiszczenia kosztów i w tym zakresie orzekło, że: koszty postępowania określone w pkt 1 ponoszą strony postępowania w następującej wysokości:

a) kwotę 2739,83 zł ponosi D. G.,

b) kwotę 405,90 zł ponosi Gmina [...],

c) kwotę 236,77 zł ponoszą solidarnie T. i J. małż, B.,

d) kwotę 118,39 zł ponosi W. C.,

e) kwotę 118,39 zł ponosi S. C.,

f) kwotę 473,53 zł ponosi B. G.,

g) kwotę 1995,68 zł ponoszą solidarnie I. i J. małż. W.,

- wskazując, że koszty postępowania należy wpłacić w kasie Urzędu Miejskiego lub na wskazane konto w terminie 14 dni od daty doręczenia postanowienia SKO,

- w pozostałym zakresie utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Na wniosek D. G. wszczęto postępowanie w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości położonych w obrębie [...], oznaczonych w ewidencji gruntów jako działka [...] z działkami [...]. Czynności geodezyjne w tym postępowaniu przeprowadził geodeta uprawniony, co spowodowało powstanie kosztów jego wynagrodzenia. W dniu 12.05.2022 r. organ I instancji wydał decyzję znak: RGG.6830.5a.2020 o rozgraniczeniu nieruchomości zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 17.05.1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (zwanej dalej "ustawą"), ponieważ zainteresowani właściciele nieruchomości nie zawarli ugody – jak również decyzję znak: RGG.6830.5c.2020 o umorzeniu postępowania i przekazaniu sprawy do rozstrzygnięcia Sądowi Rejonowemu w Jędrzejowie zgodnie z art. 34 ust. 2 ustawy. Następnie postanowieniem z 18.05.2022 r. ustalono wysokość kosztów postępowania oraz osoby zobowiązane do ich poniesienia, jednakże w wyniku złożonego zażalenia rozstrzygnięcie to zostało uchylone, a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji – postanowieniem SKO z 27.10.2022 r.

W toku ponownie prowadzonego postępowania organ I instancji zebrał materiał dowodowy, na podstawie którego określił koszty postępowania, uprzednio uzyskując od geodety pismo z 13.03.2022 r., w którym przedstawiono podział kosztów w stosunku do każdej działki biorącej udział w rozgraniczeniu. W rezultacie wydano – na podstawie art. 262 § 1 pkt 2, art. 263 § 1 i art. 264 k.p.a. – opisane na wstępie postanowienie z 4.05.2023 r. w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego. W uzasadnieniu organ I instancji podkreślił, że całkowity koszt poniesiony w postępowaniu w kwocie 6088,50 zł został podzielony według stron postępowania, koszty rozłożono według tabeli zamieszczonej w piśmie przekazanym przez geodetę, a w związku z tym, że postępowanie zostało zakończone należy pokryć jego koszty. Stronę obciążają bowiem koszty postępowania, które zostały poniesione w interesie strony lub na jej żądanie, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie.

W uzasadnieniu opisanego na wstępie postanowienia SKO wskazało, że organ I instancji, prowadząc postępowanie rozgraniczeniowe, poniósł koszty, które nie wynikały z jego ustawowego obowiązku – jako że sprawa została wszczęta na wniosek jednej ze stron. Przy rozdziale kosztów na strony postępowania uwzględniono wynagrodzenie geodety, wynoszące 6.088,50 zł i jego wyjaśnienia co do rozdzielenia kosztów w zakresie każdej z działek – wobec czego obciążono nimi wszystkich właścicieli nieruchomości podlegających rozgraniczeniu odpowiednimi kwotami wyliczonymi w oparciu o ww. wskazania geodety. Zasadne jest obciążenie wszystkich stron postępowania, choć nie w równym stopniu, kosztami postępowania rozgraniczeniowego, ponieważ w ich interesie leżało ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości, a ponadto były stronami przedmiotowego postępowania. Obciążenie kosztami uwzględnia solidarne zobowiązanie do uiszczenia kosztów przez T. B. i J. B. oraz I. i J. małż. W. Jak wynika z pozytywnej opinii organu I instancji z 9.02.2022 r. ocena prawidłowości wykonania dokumentacji rozgraniczenia nieruchomości – umożliwiającej podjęcie decyzji w przedmiotowym postępowaniu – była pozytywna. Zgodnie z art. 152 k.c. właściciele nieruchomości ponoszą koszty rozgraniczenia po połowie, co wynika z zasady, że właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych. Jak wynika z kolei z uchwały NSA o sygn. akt I OPS 5/06 niedopuszczalna jest uznaniowość w stosowaniu art. 152 Kodeksu cywilnego. SKO, powołując się na ww. decyzje Burmistrza Miasta Chęciny z 12.05.2022 r. znak: RGG.6830.5a.2020 oraz znak: RGG.6830.5c.2022, wskazało że prowadzenie postępowania rozgraniczeniowego było konieczne i zakończyło się w zakresie, którego dotyczyła pierwsza z ww. decyzji na etapie postępowania administracyjnego, a w zakresie drugiej została przekazana sądowi powszechnemu do rozpatrzenia, zaś w sprawie tej nie zapadła wcześniej stosowna decyzja administracyjna (art. 33 ust. 1 ustawy) ani orzeczenie sądu powszechnego (art. 36 ustawy), które regulowałyby wspomnianą materię.

SKO, uzasadniając wydanie na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a., opisanego na wstępie rozstrzygnięcia, wskazało że dokonane przez organ I instancji – co do zasady prawidłowe – rozdzielenie kosztów postępowania rozgraniczeniowego na poszczególne strony postępowania wymaga drobnej zmiany, wynikającej z zaokrąglenia kwot wskazanych w wyjaśnieniach geodety, które prawidłowo przyjęto jako podstawę do obciążenia stron postępowania wskazanymi kosztami. Zmiana postanowienia w zakresie rozdzielenia kosztów została spowodowana błędem w zaokrągleniu poszczególnych kwot w postanowieniu z 4.05.2023 r., gdyż suma poszczególnych kwot, jakimi organ obciążył strony jest o 3 grosze wyższa niż ogólna wysokość kosztów ustalonych w niniejszym postępowaniu tj. kwota 6088,50 zł – podczas gdy suma poszczególnych rozdzielonych na strony kosztów daje kwotę 6088,53 zł. W wyjaśnieniach z 13.03.2023 r. geodeta wskazał, że przy przedmiotowym rozgraniczeniu łącznie przedmiotem pracy było 30 punktów, a koszt jednego ustalanego punktu wynosi 202,95 zł, przedstawił również tabelaryczne rozliczenie kosztów dla każdej działki biorącej udział w rozgraniczeniu. I tak, dla działki o nr [...] wyliczona kwota to 135,30 zł, dla działki o nr [...] wyliczona kwota to 236,78 zł, dla działki o wyliczona kwota to 236,775 zł (w zaokrągleniu powinno być 236,77 zł), dla działki o nr [...] wyliczona kwota to 67,65 zł, dla działki o nr [...] wyliczona kwota to 236,775 zł (w zaokrągleniu powinno być 236,77 zł), dla działki o nr [...] wyliczona kwota to 236,775 zł (w zaokrągleniu powinno być 236,77 zł), dla działki o nr [...] wyliczona kwota to 270,60 zł, dla działki o nr [...] wyliczona kwota to 1.725,08 zł, dla działki o nr [... wyliczona kwota to 270,60 zł, dla działki o nr [...] wyliczona kwota to 2.604,53 zł, dla działki o nr [...] wyliczona kwota to 67,65 zł. W wydanym postanowieniu organ co do działki o nr [...], [...] i [...] przyjął w zaokrągleniu kwoty po 236,78 zł od każdej działki – gdy tymczasem powinna być przyjęta kwota 236,77 zł od każdej z działek o nr [...], [...] i [...], tak aby suma poszczególnych kosztów składających się na całkowitą kwotę wynagrodzenia była równa temu wynagrodzeniu, a nie wyższa od niego o 3 grosze. Organ I instancji prawidłowo przyjął, że koszty te należy rozliczyć w oparciu o dodatkowe oświadczenie geodety co do rozliczenia kosztów w zakresie poszczególnych działek, błąd polegał na nieprawidłowym zaokrągleniu kwot wyliczonych co do działek nr [...], [...] i [...], jako że kwoty wyliczone dla każdej z tych działek powinny być niższe o 1 grosz każda. Postanowienie organu I instancji zostało również zmienione w zakresie zobowiązania współwłaścicieli nieruchomości będących małżeństwem, gdyż w przypadku gdy współwłaścicielami nieruchomości są małżonkowie na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej, to wówczas ich odpowiedzialność w zakresie konieczności uiszczenia kosztów będzie solidarna, gdyż przysługująca im współwłasność nieruchomości ma charakter współwłasności łącznej, wynikającej z ustawowej wspólności majątkowej. Dlatego też I. i J. W. zostali solidarnie zobowiązani do zapłaty kwoty 1995,68 zł, natomiast T. i J. małż. B. zostali solidarnie zobowiązani do zapłaty kwoty 236,77 zł.

Zmiana zakwestionowanego postanowienia była także konieczna w zakresie terminu uiszczenia kosztów, gdyż strona może zostać zobowiązana do ich poniesienia dopiero od momentu uzyskania atrybutu ostateczności przez postanowienie nakładające na tę stronę koszty, natomiast postanowienie wydane w wyniku rozpatrzenia zażalenia przez organ II instancji jest ostateczne z momentem wydania.

Organ II instancji, odnosząc się do treści złożonego zażalenia, wskazał że rozgraniczenie nieruchomości, czyli ustalenie przebiegu granic sąsiadujących nieruchomości wszczęte na wniosek jednej ze stron postępowania, leży również w interesie tej strony postępowania, która nie kwestionuje ich przebiegu – czy nie jest inicjatorem postępowania. Ponadto, z akt sprawy wynika, że strony postępowania uznają za prawidłowy inny przebieg granicy, zatem bez wątpienia istnieje między stronami spór co do jej przebiegu.

W skardze, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na ww. postanowienie SKO, D. G. zaskarżył je w części, tj. co do pkt 2 ppkt 1, a zatem w zakresie obciążenia go kosztami postępowania rozgraniczeniowego w kwocie 2739,83 zł, podnosząc zarzuty naruszenia:

I. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest naruszenie:

1. art. 7 Konstytucji RP poprzez działanie organów administracyjnych w sposób sprzeczny z prawem;

2. art. 2 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasad sprawiedliwości społecznej;

3. art. 21 ust. 1 w zw. z art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP poprzez nieudzielenie ochrony prawu własności skarżącego do nieruchomości i nieuwzględnienie, że organ dopuścił do powstania nieprawidłowości w ewidencji w zakresie powierzchni i granic działek, które obejmowało postępowanie rozgraniczeniowe;

4. art. 168 Konstytucji RP poprzez nieuwzględnienie faktu, że Burmistrz Miasta Jędrzejowa nieprawidłowo ustalał podatki od nieruchomości, czyniąc to w oparciu o niewłaściwe dane ewidencyjne w zakresie powierzchni działek, których dotyczyło postępowanie rozgraniczeniowe;

II. przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest naruszenie:

1. art. 7 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i w efekcie nieuwzględnienie, że organ - wobec powzięcia informacji o nieprawidłowych danych w ewidencji gruntów - powinien z urzędu podjąć postępowanie w sprawie, w tym czynności zmierzające do dokładnego zbadania stanu faktycznego i sprostowania przebiegu granic działek objętych postępowaniem rozgraniczeniowym, w związku z czym koszty tego postępowania powinny zostać poniesione przez organ, który dopuścił się nieprawidłowości;

2. art. 262 § 1 pkt 2 w zw. z art. 263 § 1 k.p.a. w zw. z art. 264 § 1 k.p.a. w zw. z art. 152 k.c. poprzez jego zastosowanie, podczas gdy koszty poniesione w postępowaniu rozgraniczeniowym powinny zostać poniesione w całości przez organ, który powinien wszcząć postępowanie z urzędu;

3. art. 8 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady zaufania i proporcjonalności i w efekcie ustalenie za organem I instancji, że większość kosztów postępowania rozgraniczeniowego ma ponieść skarżący wnioskodawca – podczas gdy ustalenie tych granic leży w interesie społecznym, w tym także w interesie Gminy [...], wobec czego koszty te powinny zostać poniesione przez organ administracyjny;

4. art. 267 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i efekcie nierozpoznanie przez organ I instancji wniosku skarżącego o zwolnienie od ponoszenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego – w sytuacji gdy sprawa została zainicjowana z powodu zaniedbań i nieprawidłowości, jakich dopuścił się organ, a sytuacja majątkowa skarżącego przemawia za uwzględnieniem tego wniosku.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości powinno zostać wszczęte z urzędu przez organ administracyjny wobec wielokrotnego na przestrzeni lat zgłaszania przez wstępnych (dziadków) jak i samego skarżącego nieprawidłowości w zakresie granic i powierzchni nieruchomości należących obecnie do D. G. Organy administracyjne nie podjęły żadnych działań by wyjaśnić niezgodność granic i powierzchni gruntów na przestrzeni lat, co pozostaje w sprzeczności ze stanem faktycznym oraz prawnym tych nieruchomości wynikającym z dokumentów. Skarżący powołał się na opinię biegłego przy Sądzie Okręgowym w Warszawie z zakresu archeologii i geofizyki z 20.10.2021 r. – jako dowód nieprawidłowości, których dopuścił się organ I instancji w zakresie prowadzenia ewidencji gruntów. Mianowicie, biegły dokonał analizy starych map z lat 1920-1939, map niemieckich z lat 1942-1944, a także do roku 1962 r. i map współczesnych. Biegły analizując tą dokumentację stwierdził, że punkty graniczne były zgodne i nie ulegały przesunięciu przez cały okres 42 lat - tj. od 1920 r. do 1962 r. Żadnych nieprawidłowości biegły nie znalazł nawet w mapach z czasów II Wojny Światowej. Natomiast późniejsze - po 1962 r. - mapy są niedokładne i nie wskazują prawidłowych regulacji granic działek. Współczesne mapy, zdaniem biegłego, są nieprawidłowe z powodu nieuwzględniania danych geodezyjnych zawartych w starych mapach, według których powinno się nanosić współczesne granice. Organ, nie badając prawidłowych granic działki, powielił błędy poprzez przepisywanie danych ewidencyjnych bez ich weryfikacji w oparciu o stare mapy z lat 1920 - 1962 r. Powyższych okoliczności nie wzięły pod uwagę organy obu instancji – co wskazuje na ich przyzwolenie na naganną praktykę w zakresie błędów co do granic i powierzchni nieruchomości, braku dokonywania ich weryfikacji i utrwalania tych błędów – co prowadzi do naruszenia prawa własności. Organy władzy publicznej, zgodnie z art. 7 Konstytucji RP, mają obowiązek działać na podstawie i w granicach prawa – co nie zostało spełnione w niniejszej sprawie, w której pomimo wielokrotnego zgłaszania przez skarżącego błędów w zakresie powierzchni i granic jego działki, żaden z organów nie podjął się wyjaśnienia sprawy – w sytuacji gdy miał obowiązek wszczęcia tego postępowania z urzędu. Nie uwzględniono również tego, że w oparciu o nieprawidłowe dane w zakresie powierzchni działek ujawnione w ewidencji gruntów ustalano wymiar podatku, co stanowi naruszenie art. 168 Konstytucji RP. Jak wynika z art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. strona nie może być obciążona kosztami postępowania, jeśli wynikają one z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Obowiązek prowadzenia rzetelnych danych ewidencyjnych spoczywa na organie administracyjnym, wobec czego nie można żądać by strony, a w szczególności skarżący, który zareagował na nieprawidłowości, jakich opuścił się organ, miały ponosić koszty postępowania spowodowane zaniedbaniami organów. W prowadzonym postępowaniu doszło do naruszenia zasad zaufania do władzy publicznej oraz zasady proporcjonalności (art. 8 § 1 k.p.a.), gdyż wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego w przedmiotowej sprawie było obowiązkiem organu, biorąc pod uwagę, że to sam organ dopuścił do powstania ww. nieprawidłowości, a ponadto wszczęcie postępowania leżało w interesie społecznym, a nie tylko w interesie strony postępowania. Zdaniem skarżącego rażąco niesprawiedliwym jest obciążanie go kosztami postępowania, które organ miał obowiązek przeprowadzić sam z urzędu. Błędy dotyczą przy tym całego obszaru, a nie tylko nieruchomości skarżącego. Skarżący wyjaśnił, że do ugody w postępowaniu rozgraniczeniowym przed Sądem Rejonowym w Jędrzejowie doszło z uwagi na przeciągające się postępowanie i straty finansowe jakie ponosił (kredyty na zaplanowane prace budowlane na nieruchomości). Ustalono przy tym, że przebieg granicy jego działki był nieprawidłowy, w wyniku czego konieczne było wprowadzenie zmian. Skarżący, w wyniku zaniedbań administracyjnych, których konsekwencją na przestrzeni lat było zbliżanie granicy do istniejących budynków przez okres trwania postępowania spadkowego, nie mógł korzystać z przysługującego mu prawa własności i poniósł szkody finansowe, w tym także na skutek pogarszania się stanu budynków znajdujących się na jego działce, gdyż w konsekwencji braku wykonania ocieplenia dochodziło do erozji ścian wskutek czynników atmosferycznych.

Mając na względzie powyższe skarżący wniósł o:

- uchylenie postanowienia SKO w zaskarżonej części oraz postanowienia organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), zwanej dalej "p.p.s.a.";

- zasądzenie od SKO na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego;

- dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z załączonych do skarg i dokumentów, na okoliczności z nich wynikające.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 p.p.s.a wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego postanowienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały wydane w trybie art. 264 § 1 k.p.a. w zw. z art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 263 § 1 k.p.a. Zgodnie z pierwszym z tych przepisów jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. Art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. stanowi, że stronę obciążają te koszty postępowania, które zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Z kolei stosownie do treści art. 263 § 1 k.p.a. do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56, koszty spowodowane oględzinami na miejscu, koszty doręczenia stronom pism urzędowych, a także koszty mediacji.

W przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcie w sprawie kosztów postępowania zostało wydane w wyniku przeprowadzenia administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego, które zostało wszczęte i przebiegało zgodnie z przepisami rozdziału 6 ustawy z dnia 17.05.1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1752 ze zm.), zwanej dalej "P.g.k.". Postępowanie to zostało zainicjowane wnioskiem D. G., który zwrócił się o rozgraniczenie nieruchomości położonych w obrębie [...], oznaczonych w ewidencji gruntów jako działka [...] z działkami [...]. Postępowanie wszczęto postanowieniem Burmistrza Miasta Jędrzejowa z dnia 31.03.2021 r.

W świetle przepisów rozdziału 6 ustawy P.g.k. w administracyjnym postępowaniu rozgraniczeniowym możliwe jest wydanie trzech rodzajów decyzji:

- decyzji o rozgraniczeniu wydanej na podstawie art. 33 ust. 1 P.g.k., poprzedzonej ustaleniem przebiegu granicy bądź w oparciu o dowody wymienione w art. 31 ust. 2 P.g.k., bądź – w przypadku braku dowodów – na podstawie zgodnego oświadczenia stron lub jednej strony, gdy druga strona w toku postępowania oświadczenia nie składa i nie kwestionuje przebiegu granicy (art. 31 ust. 3 P.g.k.); z art. 33 ust. 3 ustawy wynika, że strona niezadowolona z przebiegu granicy może żądać w terminie 14 dni od doręczenia jej decyzji o rozgraniczeniu, przekazania sprawy sądowi;

- decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego w przedmiocie rozgraniczenia w związku z zawarciem przez strony ugody przed uprawnionym geodetą (art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 31 ust. 4 P.g.k.), bądź w następstwie bezprzedmiotowości postępowania z innych przyczyn (np. skutecznego cofnięcia wniosku albo połączenia nieruchomości oddzielonych granicą lub skupienia ich w rękach jednego właściciela (art. 105 k.p.a.);

- decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego i przekazaniu z urzędu sprawy do rozpatrzenia sądowi powszechnemu (art. 34 ust. 2 P.g.k.), wydanej w sytuacjach określonych w art. 34 ust. 1 P.g.k., tj. w związku z niedojściem do zawarcia ugody lub brakiem podstaw do wydania decyzji o rozgraniczeniu.

W rozpatrywanym przypadku decyzją znak: RGG.6830.5a.2020 z dnia 12.05.2022r. Burmistrz Miasta Jędrzejowa rozgraniczył nieruchomości położone w [...] w rejestrach ewidencji gruntów jako działki nr:

a) [...]- będąca własnością D. G.,

b) [...] [...] - będące własnością B. G.,

c) [...], będąca własnością W. C. i S. C.,

d) [...], będąca własnością I. i J. B.,

e) [...] , będące własnością Gminy [...]

wzdłuż linii łączącej punkty oznaczone na szkicu granicznym nr 1 cyframi od 1 do 2 oraz wzdłuż linii łączącej punkty oznaczone na szkicu granicznym nr 2 cyframi od 8 do 17, stanowiących załącznik do protokołu granicznego będącego częścią operatu rozgraniczeniowego przyjętego do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 16.03.2022r. pod identyfikatorem P.2602.2022.541.

Z kolei decyzją z 12.05.2022r. znak RGG.6830.5c.2022 Burmistrz Miasta Jędrzejowa umorzył postępowanie rozgraniczeniowe pomiędzy nieruchomością oznaczoną jako działka ewidencyjna nr [...] położoną w [....], stanowiącą własność skarżącego z nieruchomościami do niej przyległymi oznaczonymi jako działki ewidencyjne nr [...] i nr[...] położonymi w obrębie [...], stanowiącymi własność I. i J. W. i przekazał sprawę do rozstrzygnięcia Sądowi Rejonowemu w Jędrzejowie.

Jak wynika z ww. decyzji i protokołu granicznego, granice ustalono na podstawie zebranych dowodów dla odcinków oznaczonych punktami nr 8-9, 9-10, 10-11, 11-12, 12-13, 13-14, 14-15, 1-2 (operaty: 2717-24/1993, 2717-122/1998, 2717-93/2004, 6440.2629.2016). Natomiast przebieg granicy na odcinkach oznaczonych punktami nr 15-16 i 16-17 z powodu sprzeczności dowodów ustalony został na podstawie zgodnego oświadczenia stron. Z kolei co do spornego odcinka granicy między nieruchomością skarżącego a działkami o nr [...] i[...] strony nie zawarły ugody ani nie złożyły zgodnych oświadczeń w protokole granicznym, w związku z czym w tym zakresie koniecznym stało się umorzenie postępowania rozgraniczeniowego i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Jędrzejowie. Jak zauważyło SKO, w sprawie nie zapadła wcześniej stosowna decyzja administracyjna (art. 33 ust. 1 P.g.k.) ani orzeczenie sądu powszechnego (art. 36 P.g.k.), które regulowałyby powyższą materię.

Wystąpienie sporu granicznego implikuje sposób rozliczenia kosztów administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego i uzasadnia obciążenie tymi kosztami wszystkich właścicieli rozgraniczanych nieruchomości. Jak wynika z przytoczonego wyżej art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. stronę obciążają te koszty postępowania, które zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. W uchwale z dnia 11.12.2006r. o sygn. akt l OPS 5/06 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że organ administracji publicznej orzekając o kosztach postępowania rozgraniczeniowego na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a., może obciążyć kosztami rozgraniczenia nieruchomości strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości (art. 153 k.c.) – a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania. Zaznaczyć przy tym trzeba, że jakkolwiek instytucja prawna rozgraniczenia nieruchomości została uregulowana kompleksowo w dwóch aktach prawnych (ustawie Prawo geodezyjne i kartograficzne i Kodeksie cywilnym), to stanowi jedną całość. Konsekwentnie należy więc przyjąć, że w postępowaniu administracyjnym ma zastosowanie również norma materialnoprawna wynikająca z art. 152 k.c., stanowiąca że koszty rozgraniczenia właściciele nieruchomości ponoszą po połowie – co wynika z zasady, że właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych. Ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości leży bowiem w interesie prawnym wszystkich właścicieli, gdy granice gruntów sąsiadujących stały się sporne, w związku z czym rozgraniczenie jest prowadzone również w interesie właściciela nieruchomości sąsiadującej. Stanowisko zawarte cytowanej w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego późniejsze orzecznictwo sądów administracyjnych wielokrotnie stosowało. Przyjmowano m.in., że interes prawny jest kategorią obiektywną, a trudno uznać, że postępowanie zmierzające do wydania decyzji o rozgraniczeniu nie dotyczy interesu prawnego wszystkich właścicieli nieruchomości, skoro efektem takiego postępowania jest ustalenie granicy, czyli ustalenie zasięgu wykonywania prawa własności do wydzielonych tymi granicami terenów (wyrok NSA z 11.02.2022r., sygn. I OSK 931/21). Ustalenie interesu poszczególnych właścicieli nieruchomości objętych procedurą rozgraniczeniową odbywa się nie na podstawie ich indywidualnego, subiektywnego podejścia do konieczności rozgraniczenia, ale jest oparte na okolicznościach obiektywnych towarzyszących rozgraniczeniu (wyrok WSA w Krakowie z 20.05.2021r., sygn. III SA/Kr 1392/20). Pod pojęciem interesu strony, o którym mowa w art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. należy - w przypadku postępowania rozgraniczeniowego - rozumieć obiektywną korzyść prawną w postaci prawnej, stabilnej i należycie udokumentowanej granicy, której beneficjentem są w równym stopniu właściciele nieruchomości po obu stronach tak ustalonej granicy (wyrok WSA w Warszawie z 26.05.2020 r., sygn. I SA/Wa 696/20).

Zdaniem Sądu, udział skarżącego w charakterze strony (wnioskodawcy) w postępowaniu administracyjnym, zakończonym decyzjami Burmistrza Miasta Jędrzejowa z dnia 12.05.2022 r. o rozgraniczeniu powyższych działek, a częściowo o umorzeniu postępowania, jest równoznaczny ze stwierdzeniem, że postępowanie to toczyło się również w jego interesie. Jednocześnie w ocenie Sądu organy prawidłowo dokonały proporcjonalnego rozdziału tych kosztów, przy uwzględnieniu zarówno ilości stron biorących udziału w postępowaniu, jak też ilości punktów granicznych i ich położenia. Ten model rozliczenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego jest aprobowany w orzecznictwie (por. m.in. wyrok WSA w Krakowie z dnia 12.01.2021 r., sygn. akt III SA/Kr 761/20; wyrok NSA z dnia 16.07.2020 r., sygn. akt I OSK 2911/19; wyrok WSA w Lublinie z 13.01.2022 r., sygn. III SA/Lu 559/21). Ustalając wysokość kosztów zasadnie oparto się przy tym na pisemnym wyjaśnieniu geodety, z której wynika że łącznie przedmiotem pracy było 30 punktów, koszt jednego ustalanego punktu wynosi 202,95 zł, zaś w konsekwencji cena za ustalenie ½ wspólnego punktu granicznego to 101,475 zł, a 1/3 wspólnego punktu granicznego (w przypadku tzw. trójmiedzy) to 67,65 zł. Ww. przedstawił również tabelaryczne rozliczenie kosztów dla każdej działki biorącej udział w rozgraniczeniu, prezentując ilość punktów przypadających na poszczególną działkę, udział działki w ustaleniu punktu wspólnego (1/2 lub 1/3), kwotę za punkty wspólne przypadającą na poszczególną działkę oraz łączną kwotę za punkty wspólne przypadającą na poszczególną działkę. Kolegium słusznie przy tym dostrzegło, korygując rozstrzygnięcie organu I instancji, że suma poszczególnych kosztów składających się na całkowitą kwotę wynagrodzenia nie powinna przewyższać łącznej kwoty tego wynagrodzenia (usterka wynikała z nieprawidłowego zaokrąglenia kwot wskazanych przez SKO). Zasadnie również organ odwoławczy obciążył kosztami małżonków w sposób solidarny, a także zmienił termin uiszczenia kosztów – uzależniając go od momentu doręczenia postanowienia Kolegium.

W ocenie Sądu za niezasadne należy uznać zarzuty podniesione w skardze w odniesieniu do kwestionowanego postanowienia.

Jak wynika z art. 30 ust. 1 i 2 P.g.k. wójtowie (burmistrzowie, prezydenci miast) przeprowadzają rozgraniczenie nieruchomości z urzędu lub na wniosek strony (ust. 1). Postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości przeprowadza się z urzędu przy scaleniu gruntów, a także jeżeli jest brak wniosku strony, a potrzeby gospodarki narodowej lub interes społeczny uzasadniają przeprowadzenie rozgraniczenia (ust. 2).

W piśmiennictwie podnosi się (por. M. Durzyńska i in., "Prawo geodezyjne i kartograficzne. Komentarz", opubl. LexisNexis 2013, t. 5 do art. 30 P.g.k.), że pozostałe, poza postępowaniem scaleniowym, sytuacje w których dopuszczalne jest wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego z urzędu, zostały w P.g.k. ujęte przez zastosowanie klauzul generalnych. Stwarza to duży margines swobody interpretacyjnej przy ocenie ich występowania. Pojęcia "potrzeby gospodarki narodowej" i "interes społeczny" są bardzo szerokie. Skoro przy tym przyjmuje się, że potrzeba rozgraniczenia nieruchomości powstaje wtedy, gdy granice gruntów nie zostały ustalone albo stały się sporne, to - przy uwzględnieniu, że w takiej sprawie chodzi o ustalenie, dokąd sięga prawo własności nieruchomości - zastosowany przez ustawodawcę termin "potrzeby gospodarki narodowej" należy uznać za anachronizm. Organ gminy nie może ingerować w prawo własności i nie jest w interesie gminy (jako interesie społecznym czy publicznym) dbanie o granice nieruchomości stanowiących własność podmiotów prywatnych. Jeżeli gmina jest właścicielem danej nieruchomości, to okoliczność ta nie uzasadnia działania organu gminy z urzędu. Spór co do przebiegu granic określonych nieruchomości może mieć miejsce tylko między właścicielami (współwłaścicielami, wieczystymi użytkownikami). Działania organu gminy z urzędu nie uzasadnia też stwierdzony błąd w zapisach ewidencji gruntów i budynków, gdyż organem odpowiedzialnym za ten rejestr nieruchomości i aktualność zawartych w nim danych jest starosta. Wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego z urzędu w sytuacji innej niż scalanie gruntów podlega swobodzie uznania przez organy, które mogą wszcząć takie postępowanie. Żaden przepis prawa nie przydaje osobom trzecim uprawnienia do wymuszenia na organie wszczęcia z urzędu przez ten organ postępowania o rozgraniczenie. Uznanie zatem przez wójta gminy, iż nie znajduje podstaw do wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego z urzędu w żądanym przez wnioskodawców zakresie nie podlega ocenie na płaszczyźnie sądowoadministracyjnej kontroli (por. też m.in. wyrok WSA w Krakowie z 31 marca 2008 r., sygn. III SA/Kr 1014/07).

Powyższe w ocenie Sądu determinuje konieczność przyjęcia, co w konsekwencji dezaktualizuje zawarte w skardze i związane z tym zarzuty naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania, że jeśli postępowanie rozgraniczeniowe nie zostało wszczęte z urzędu ale na wniosek strony, to nie ma możliwości oceny – także na etapie orzekania o kosztach tego postępowania – czy organ winien był, jak wywodzi to skarżący, wszcząć postępowanie z urzędu w celu skorygowania nieprawidłowości, do jakich dopuścił w zakresie powierzchni i granic działek, których dotyczyło postępowanie rozgraniczeniowe, a w konsekwencji czy związku z tym należało obciążyć go kosztami tego postępowania. Z tych powodów dla rozstrzygnięcia sprawy nie miały istotnego znaczenia także dokumenty dołączone do skargi. Podobnie, dla kwestii ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego i obciążenia nimi nie ma w ocenie Sądu znaczenia również przywoływany przez skarżącego fakt, że Burmistrz Miasta Jędrzejowa nieprawidłowo ustalał podatki od nieruchomości czyniąc to w oparciu o niewłaściwe dane ewidencyjne w zakresie powierzchni działek, których dotyczyło postępowanie rozgraniczeniowe.

Wreszcie nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut naruszenia przepisu art. 267 k.p.a. Sąd w składzie orzekającym, podobnie jak organ, stoi na stanowisku że od kosztów można zwolnić wówczas, gdy zostanie na stronę nałożony obowiązek ich poniesienia. W pierwszej kolejności organ powinien ustalić wysokość kosztów i osoby zobowiązane do ich poniesienia, stosownie do art. 264 k.p.a., a dopiero później, gdy postanowienie to stanie się ostateczne, rozstrzygać na podstawie art. 267 k.p.a. o zwolnieniu od obowiązku ich ponoszenia (por. też m.in. wyrok tut. Sądu z 18.01.2017r., sygn. II SA/Ke 905/16).

Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.