Wyrok NSA, sygn. akt I SA 81/94
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1995-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 610  Sprawy komunalizacji mienia
Hasła tematyczne: Samorząd terytorialny
Komunalizacja mienia
Powołane przepisy: article: art. 2 par. 1 i 3
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
Teza: Organy orzekające w sprawach komunalizacji nie są powołane do rozstrzygania sporów wynikających na tle stosunków cywilnoprawnych pomiędzy osobami fizycznymi a Skarbem Państwa bądź gminą. Do rozpoznawania takich spraw, z mocy art. 2 par. 1 i 3 Kpc, powołane są sądy powszechne.

TEZY

Organy orzekające w sprawach komunalizacji nie są powołane do rozstrzygania sporów wynikających na tle stosunków cywilnoprawnych pomiędzy osobami fizycznymi a Skarbem Państwa bądź gminą. Do rozpoznawania takich spraw, z mocy art. 2 par. 1 i 3 Kpc, powołane są sądy powszechne.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Stanisława B. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 3 czerwca 1993 r. w przedmiocie komunalizacji sieci wodociągowej w J. i na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody (...) w części dotyczącej komunalizacji studni głębinowej, a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej na rzecz skarżącego dziesięć złotych tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego.


UZASADNIENIE

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia 3 czerwca 1993 r. nr KKU 540/93 utrzymała o mocy decyzję Wojewody (...) z dnia 25 lutego 1993 r. nr G.II.7224-2-4/1/93, wydaną na podstawie art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustaw o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./, przekazującą "na mienie komunalne Gminie R.T. udział do części 1/15 nieruchomości zabudowanej Skarbu Państwa, położonej w obrębie J., oznaczonej numerem działki 142/I o powierzchni 500 m2, uregulowanej w księdze wieczystej Kw nr 22387, zgodnie ze sporządzoną kartą inwentaryzacyjną nr 5, stanowiącą integralną część niniejszej decyzji". Równocześnie decyzja przekazywała Gminie sieć wodociągową wsi J. o długości 7941 mb, 2 sztuki hydroforów, sprężarkę, 28 sztuk hydrantów, 3 sztuki zasuw liniowych, przyłącza - 40-1566 mb, studnię głębinową W-20 wraz z urządzeniami.

W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego podano, że w części dotyczącej sieci wodociągowej odwołał się od decyzji organu pierwszej instancji Stanisław B., podnosząc, że studnia głębinowa wraz z będącymi w niej urządzeniami oraz część sieci wodociągowej znajduje się na jego gruncie. Stanowią one zatem przynależność gruntu, a więc jego własność. Rozpoznając to odwołanie, Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wskazała, że pojęcie części składowych gruntu oraz jego przynależności określają przepisy art. 47-51 kodeksu cywilnego. Przynależnościami są rzeczy ruchome potrzebne do korzystania z rzeczy głównej zgodnie z jej przeznaczeniem, jeżeli pozostają z nią w faktycznym związku odpowiadającym temu celowi /art. 51 par. 1 Kc/. Niewątpliwie sieć wodociągowa, będąca przedmiotem niniejszej sprawy, nie spełnia tych warunków. Nie jest więc przynależnością gruntu odwołującego się. Nie jest ona również częścią składową gruntu /art. 49 Kc/. Nie dotyczą więc jej zakazy obrotu prawnego, ustanowione przez przepisy art. 47 par. 1 i art. 52 Kc. Skoro zatem sieć wodociągowa stanowiła własność Skarbu Państwa, to były podstawy do jej przekazania na rzecz gminy na podstawie art. 5 ust. 3 ewent. art. 5 ust. 4 powołanej wyżej ustawy.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Stanisław I. kwestionuje powyższą decyzję w części dotyczącej studni głębinowej, utrzymując w uzasadnieniu skargi, iż decyzje organów obu instancji w tym zakresie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, przy czym wniosek skargi zmierza do stwierdzenia nieważności tylko zaskarżonej decyzji we wskazanym wyżej zakresie. Skarżący podaje, że jest właścicielem gruntu, na którym znajduje się studnia głębinowa. Z art. 47 par. 1 Kc wynika, że część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych. Studnia zatem stała się częścią składową nieruchomości. W tej sytuacji decyzje wydane w tej sprawie naruszają art. 47 Kc.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podtrzymała stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji, podając, że nie zachodzi naruszenie art. 47 Kc wobec treści art. 49 Kc, mającego zastosowanie w niniejszej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych /Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm./, zezwalający na komunalizowanie tylko mienia ogólnonarodowego /państwowego/, jeżeli zostaną spełnione warunki w przepisie tym przewidziane. W sprawie studni głębinowej znajdującej się na gruncie skarżącego powstał spór, kto jest jej właścicielem. Organy orzekające w sprawach komunalizacji nie są powołane do rozstrzygania sporów wynikających na tle stosunków cywilnoprawnych pomiędzy osobami fizycznymi a Skarbem Państwa bądź gminą. Do rozpoznawania takich spraw, z mocy art. 2 par. 1 i 3 Kpc, powołane są sądy powszechne.

W dniu wydawania zaskarżonej decyzji powyższa kwestia sporna nie została rozstrzygnięta w trybie do tego przewidzianym. Nie można zatem było przyjąć, iż sporna studnia stanowi własność Skarbu Państwa i podlega komunalizacji jako mienie ogólnonarodowe. Twierdzenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że studnia ta nie jest częścią składową nieruchomości w świetle regulacji ujętej w art. 49 Kc - jest o tyle nietrafne, że przepis ten w rozpoznawanej sprawie nie ma zastosowania. Studnia bowiem, o której mowa, nie wchodzi w skład przedsiębiorstwa lub zakładu. Nie była ona, jak to wynika z bezspornego stanu faktycznego, wykonana w celu zaopatrzenia wsi w wodę, a więc w warunkach uregulowanych przepisami działu IV ustawy z dnia 24 października 1974 r.- Prawo wodne /Dz.U. nr 38 poz. 230 ze zm./, nie może więc mieć w tym wypadku zastosowania również art. 100 tej ustawy, stanowiący, że urządzenia zaopatrzenia w wodę stanowią własność Państwa.

Sporna studnia została wybudowana przez Państwowy Instytut Geologiczny wyłącznie do celów badawczych /pismo tego Instytutu z dnia 11 października 1991 r. nr BA/III/190/91/, trudno zatem uznać, iż do tej studni można stosować wyłączenie przewidziane w art. 49 Kc i twierdzić, że nie jest ona częścią składową nieruchomości skarżącego w rozumieniu art. 47 par. 1 Kc.

W każdym jednak razie do oceny i rozstrzygania omawianego sporu, jak już o tym była mowa, nie są powołane organy właściwe w sprawach komunalizacji mienia. Zarzuty skargi o naruszeniu przepisów prawa materialnego więc są uzasadnione, przy czym - zdaniem Sądu - naruszony został przepis art. 5 ust. 4 powołanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r., gdyż na jego podstawie została skomunalizowana studnia głębinowa znajdująca się na gruncie skarżącego, co do której nie wykazano tytułu własności Skarbu Państwa, domniemanie prawne zaś wskazuje, iż - jest ona własnością osoby fizycznej.

W zaskarżonej części decyzje organów obu instancji z tego względu - na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 Kpa - podlegały uchyleniu. Zdaniem sądu, naruszenie powołanego wyżej przepisu nie miało charakteru rażącego i nie uzasadniało stwierdzenia nieważności części zaskarżonej decyzji, o co wnoszono w skardze. (...)

O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego orzeczono na mocy art. 208 Kpa.