Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 259/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2023-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1, ust. 1a i ust. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2157
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Asesor sądowy WSA Anna Komorowska-Kaczkowska (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Iwona Bergiel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2023 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 2 sierpnia 2023 r., nr 098/2023 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2021 r. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez J. G. (dalej jako: skarżąca, strona) jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z 2 sierpnia 2023 r., nr 098/2023 utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego w Nysie z 14 czerwca 2023 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego. Jako podstawy materialnoprawne wydanego rozstrzygnięcia organ wskazał art. 29 ust. 1, 1a, 1c i 2 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2023 r., poz. 1199 zwanej dalej "ustawą o Agencji lub ustawą")

Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

H. D. (matka skarżącej) wnioskiem z 16 maja 2021 r. zwróciła się do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Nysie o przyznanie jednolitej płatności obszarowej oraz płatności za zazielenienie na 2021 r., zgłaszając do jednolitej płatności działki rolne o łącznym areale 2,05 ha.

W dniu 2 listopada 2021 r. na rachunek bankowy H. D. wskazany w ewidencji producentów zostały zrealizowane środki w łącznej wysokości 1169,35 zł stanowiące zaliczkę na poczet płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2021 r.

Po przeprowadzeniu kontroli administracyjnej Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Nysie decyzją nr [...] z 26 listopada 2021 r. przyznał H. D. płatności w łącznej wysokości 1670,50 zł, w tym z tytułu jednolitej płatności obszarowej w wysokości 999,62 zł oraz z tytułu płatność za zazielenienie w wysokości 670,88 zł. W uzasadnieniu decyzji, organ I instancji wskazał, iż powierzchnia stwierdzona w toku postępowania wyniosła 2,05 ha, tym samym zostało uwzględnione w całości żądanie Strony.

Zgodnie z art. 24 ust. 9 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1775 ze zm., zwanej dalej "ustawą o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego"), jeżeli decyzji w sprawie przyznania pomocy uwzględnia w całości żądanie rolnika i nie określa zmniejszeń, wykluczeni lub pozostałych kar administracyjnych oraz nie ustala kwot podlegających odliczeniu, decyzję doręcza się jedynie na żądanie strony. Mając na uwadze fakt, iż strona nie złożyła żądania doręczenia decyzji powyższa decyzja pozostała jedynie w aktach sprawy. Jednocześnie organ przyjął za dzień doręczenia decyzji dzień wpływu środków na rachunek bankowy H. D., co miało miejsce 13 grudnia 2021 r., kiedy to zrealizowano płatność końcową w wysokości 501,15 zł.

W dniu 14 marca 2023 r. do Biura Powiatowego ARiMR w Nysie wpłynęło postanowienie o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej H. D. (sygn. akt [...]), z którego wynikało, iż jedyną spadkobierczynią H. D. jest skarżąca J. G. - córka zmarłej.

Pismem z 7 kwietnia 2023 r. organ I instancji wezwał skarżącą do złożenia wyjaśnień w zakresie ustalenia, czy pobrała ona środki finansowe wypłacone H. D. z tytułu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2021 r.

W odpowiedzi na powyższe pismo skarżąca złożyła wyjaśnienia, z których wynikało, że środki zrealizowane na rachunek zmarłej zostały potraktowane jako masa spadkowa i zostały wykorzystane zgodnie z postanowieniem sądu o stwierdzeniu nabycia spadku na opłaty związane z pochówkiem (koszty oprawy religijnej i muzycznej, grabarz itp.). Ponadto skarżąca wyraziła zdziwienie, iż Agencja dopiero po dwóch latach podjęła czynności związane z odzyskaniem środków, choć już w 2022 r. powinna wiedzieć o śmierci jej matki H. D., gdyż wówczas to skarżąca wystąpiła z wnioskiem o nadanie numeru producenta oraz o przyznanie płatności na 2022 r. Zdaniem skarżącej uprawnienie do przyznania płatności za 2021 r. przeszło na nią jako spadkobierczynię, a zatem nie ma podstaw do prowadzenia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Zawiadomieniem nr [...] z 24 maja 2023 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Nysie wszczął w stosunku do skarżącej postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności zrealizowanych na rachunek bankowy H. D. na podstawie złożonego przez H. D. wniosku o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 2021 r.

Pismem z 5 czerwca 2023 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o umorzenie toczącego się postępowania administracyjnego lub przekazanie sprawy do sądu cywilnego. Nadto skarżąca zażądała, aby wyjaśnić powody, z których postępowanie zostało wszczęte tylko w stosunku do niej, a nie również w stosunku do drugiej córki zmarłej, tj. A. D. Wskazała, że sprawa o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności stanowi sprawę cywilną. Nadto podniosła, że w jej ocenie spełnione zostały przesłanki art. 27 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, gdyż jest spadkobiercą zmarłej H. D., a ponadto decyzją nr [...] z 9 listopada 2021 r., został jej nadany numer producenta i została wpisana do ewidencji producentów. Do przedmiotowego pisma dołączyła szereg faktur, które miały dokumentować fakt wydatkowania środków przyznanych w ramach dopłat, jak również przelew bankowy z własnego konta na konto siostry – A. D., w tytule którego wskazano, iż jest to rozliczenie spadku po H. D.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ Agencji właściwy w sprawie przyznania płatności decyzją nr 0162-2023-001850 z 14 czerwca 2023 roku ustalił, że skarżąca nienależnie pobrała płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2021 r., które zostały przyznane H. D. na mocy decyzji z 26 listopada 2021 r. w łącznej wysokości 1670,50 zł, a która to decyzja nie weszła do obrotu prawnego, a w konsekwencji nie mogła stanowić podstawy przysporzenia majątkowego na rzecz skarżącej. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż z uwagi na śmierć H. D. w dniu [...], a więc przed dniem wydania decyzji w sprawie przyznania płatności na 2021 r., środki pobrane przez skarżącą z rachunku zmarłej mają charakter nienależny i podlegają zwrotowi. Decyzja wydane wobec osoby zmarłej jest bowiem decyzją nieistniejącą. Nie wywołuje ona żadnych skutków prawnych, nie wchodzi bowiem do obrotu prawnego. Środki publiczne przekazana na rachunek bankowy na podstawie decyzji nieistniejącej są kwotą nienależnie pobraną i podlegają zwrotowi stosownie do art. 29 ust. 1, 1ai 2 ustawy o Agencji.

Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie do Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu, zarzucając naruszenie przepisów postępowania w tym, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 107 § 3, art. 156 § 1 pkt 2 i 5, art. 38 i art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego, jak również art. 10a ust. 1a pkt 1, 2 i 3 ustawy o Agencji. Zarzuciła, iż oran I instancji bezpodstawnie wszczął postępowanie i ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności tylko w stosunku do niej, w sytuacji gdy beneficjentem zmarłej H. D. była również A. D. Konsekwencją takiego działania było błędne ustalenie kwoty do zwrotu, gdyż powinna być ona równomiernie podzielona pomiędzy obie córki zmarłej. Wówczas zaś - zdaniem skarżącej - kwoty ustalone nie przekraczałyby wysokości 100 Euro (w zakresie płatności za zazielenienie) oraz 250 Euro (w zakresie jednolitej płatności obszarowej) i jako takie powinny podlegać odstąpieniu w trybie - odpowiednio: art. 49 ustawy bądź art. 54 ust. 3 lit a rozp. PE i Rady (UE) Nr 1306/2013. Skarżąca podniosła również, że organ I instancji w żaden sposób nie udowodnił, że to ona pobrała środki z konta zmarłej, a ona sama z uwagi na upływ czasu nie jest tego pewna. Skarżąca wyjaśniła, że środki znajdując się na rachunku bankowym zostały przez nią wspólnie z siostrą rozliczone w ramach spadkobrania. Stąd też – w ocenie skarżącej – skierowana do niej decyzja jest nieważna, gdyż wydana została bez podstawy prawnej. Zarzuciła rówież, że organ I instancji nie wskazał prawnym przepisów będących podstawą naliczania odsetek. Nadto podniosła, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Nysie nie załatwił sprawy w terminie 3 miesięcy, a uchybienie to miało wpływ na rozliczenie spadku po zmarłej H. D. Zdaniem strony organ I instancji najpóźniej 9 listopada 2021 r. dowiedział się o śmierci H. D., czyli w dniu gdy skarżąca wystąpiła z wnioskiem o wpis do ewidencji producentów. Tym samym termin na załatwienie sprawy minął 9 lutego 2022 r. Skarżaca podnosiła również, iż decyzja organu I instancji decyzja obarczona jest wadą nieważności zawartą w art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a., a zatem była niewykonalna w dniu jej wydania. Strona powtórzyła również zarzut podniesiony na wcześniejszym etapie postępowania, a mianowicie, iż sprawa ma charakter cywilny, a nie administracyjny oraz że spełnione zostały warunki następstwa prawnego określone w art. 27 ust. 1 i 30 ust. 1 i 4 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Organ II instancji nie znałazł podstaw do uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej i zaskarżoną obecnie decyzją z 2 sierpnia 2023 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że organ I instancji prawidłowo przyjął, że ustalenie nienależnie pobranych płatności w niniejszej sprawie powinno nastąpić w trybie regulacji zawartych w kodeksie postępowania administracyjnego, a zatem w drodze decyzji, a nie tak jak podnosiła odwołująca na gruncie procedury cywilnej (zarzut określony w pkt VI odwołania oraz w piśmie z 5 czerwca 2023 r.). Organ wskazał, że powyższa konstatacja wynika wprost z art. 29 ust. 1c i 1a ustawy o Agencji. Pierwszy z przywołanych przepisów stanowi, że ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (ust. 1 zawiera regulację wprowadzającą generalną zasadę dochodzenia zwrotu środków pobranych nienależnie), następuje w drodze decyzji administracyjnej. Z kolei drugi wskazuje, iż przepis ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne, o których mowa w ust. 1. Oznacza to, iż - tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, w sytuacji, gdy "osoba trzecia", tzn. inna niż strona postępowania, pobrała środki uznane za nienależne, należy w stosunku do niej wszcząć i prowadzić postępowanie o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności, a następnie wydać decyzję administracyjną rozstrzygającą w tym zakresie. Organ wskazał, że w tym kontekście zarzuty strony mówiące o bezpodstawnym uczynieniu jej stroną postępowania o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności oraz o załatwieniu sprawy na drodze procedury administracyjnej, zamiast cywilnej, są chybione. Organ podnosił, że argumentacja skarżącej dotyczy nieobowiązujących już regulacji prawnych, tzn. regulacji sprzed nowelizacji ustawy o Agencji, która miała miejsce 24 stycznia 2014 r. (Dz. U. poz. 341) i wprowadzała nową regulację prawną - zawartą w art. 29 ust. 1a, która miała umożliwiać dochodzenie zwrotu nienależnie pobranych płatności w stosunku do osób innych niż strony postępowania o przyznanie płatności. Organ podkreślał, że na gruncie obecnego stanu prawnego opisywane zagadnienie nie wywołuje już żadnych wątpliwości orzeczniczych, o czym wyraźnie przesądził Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z 26 października 2017 r., sygn. akt II GSK 24/16, w którym wskazano, iż "przepis ten wykreował nieznane przed tą datą prawu dotyczącemu tych płatności zobowiązanie publicznoprawne do zwrotu płatności przez podmioty, które pobrały je nienależnie lub nadmiernie bez tytułu prawnego w postaci decyzji administracyjnej odpowiedniego organu". Uznając zatem za prawidłowe i w pełni uzasadnione działanie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Nysie polegające na uznaniu środków pobranych przez skarżącą za nienależne i uczynieniem skarżącej stroną i adresatem decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności, organ odwoławczy zweryfikował prawidłowość kwoty ustalonej jako nienależna, a następnie przeanalizował przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu.

W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy stwierdził, że kwota wskazana w decyzji odpowiada wysokości nienależnie pobranych płatności ustalonych w skarżonej decyzji i jest zgodna z sumą naliczonych płatności wynikającą z wydanej dla H. D. decyzji z 26 listopada 2021 r., a która to decyzja nie weszła do obrotu prawnego.

Odnosząc się z kolei do przesłanek wykluczających obowiązek dochodzenia zwrotu nienależnie wypłaconych płatności organ odwoławczy wskazał, iż zawarte są one w art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014, w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 oraz art. 49 ust. 1 ustawy o systemie wsparcia bezpośredniego. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 49 ust. 1 ustawy o systemie wsparcia bezpośredniego kierownik biura powiatowego Agencji odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w przypadku określonym w art. 54 ust. 3 lit. a pkt i rozporządzenia nr 1306/2013. Organ argumentował, że przywołany przepis unijny stanowi, że w należycie uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą zadecydować o zaprzestaniu odzyskiwania kwot nienależnie wypłaconych, jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie przekracza 100 EUR, nie licząc odsetek. Właściwym kursem jest data określona w art. 106 ust. 3 przywołanego powyżej rozporządzenia, zgodnie z którym, państwa członkowskie dokonują przeliczenia na walutę krajową kwoty pomocy wyrażonej w euro na podstawie ostatniego kursu walutowego ustalonego przez Europejski Bank Centralny przed dniem 1 października roku, dla którego pomoc została przyznana. Organ podkreślał, że istotne jest także to, że pułap 100 euro jest ustalany oddzielnie dla każdego schematu pomocowego. Dla płatność za 2021 r. - kurs wymiany euro wynosi 4,6197 zł (ustalony na dzień 30 września 2021 r.). Zatem równowartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote według ww. kursu euro wynosił 461,97 zł. Wypłacone kwoty zarówno w ramach jednolitej płatności obszarowej, jak i płatności za zazielenienie - odpowiednio 999,62 zł i 670,88 zł, przekraczają równowartość 100 Euro, w związku z czym nie kwalifikują się do odstąpienia.

W zakresie przesłanek określonych w art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014, organ wskazał, że podziela stanowisko organu I instancji, iż w niniejszej sprawie przesłanki te nie wystąpiły. Mianowicie płatność będące przedmiotem ustalenia, nie zostały zrealizowane na skutek pomyłki organu (co jest warunkiem koniecznym ich zaistnienia), gdyż na dzień wydawania decyzji (26 listopada 2021 r.) Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Nysie nie miał wiedzy o śmierci H. D. Tym samym brak jest podstaw do zastosowania regulacji opisanych w tym artykule. Organ podnosił, iż wobec zarzutów skarżącej przeprowadził postępowanie uzupełniające w tym zakresie i zwrócił się do organu I instancji o wyjaśnienie, czy do wniosku o wpis do ewidencji producentów rolnych strona dołączyła akt zgonu lub inny dokument informujący o śmierci matki H. D. bądź wystąpiła z żądaniem udzielania informacji o sposobie postępowania w przypadku śmierci wnioskodawcy przed wydaniem decyzji w przedmiocie przyznania płatności. Jednakże z pisemnych wyjaśnień organu I instancji wynika, że w aktach sprawy dotyczącej wniosku o wpis do ewidencji producentów rolnych brak jest jakichkolwiek dowodów świadczących o tym, że strona w formalny sposób poinformowała organ I instancji o śmierci matki. Organ odwoławczy podkreślał również, że formularz wniosku o wpis do ewidencji producentów rolnych nie zawiera informacji odnośnie powodów (okoliczności) jego składania. Nie wymaga też dołączenia aktu zgonu innego producenta rolnego. Stąd też sam fakt złożenia przez skarżącą wniosku o wpis do ewidencji producentów rolnych – w okolicznościach niniejszej sprawy - nie stanowi źródła informacji o śmierci H. D. Tym bardziej, że to wcale nie śmierć matki musiała być powodem złożenia takiego wniosku przez skarżącą.

W odniesieniu do zagadnienia przedawnienia organ wskazywał, iż w zakresie płatności finansowanych w całości lub w części ze środków unijnych przedawnienie obowiązku zwrotu płatności zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95, następuje po 4 latach od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości lub najpóźniej 8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości uwzględniając przerwanie okresu przedawnienia. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. Organ podkreślał przy tym, że organy Agencji nie mają wiedzy o konkretnych datach pobrania środków z rachunku zmarłej, stąd przyjęto jako datę dopuszczenia się nieprawidłowości pierwszy możliwy termin podjęcia środków z konta (co jest korzystne dla strony) .W ocenie organu odwoławczego nie doszło więc do przedawnienia obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności, gdyż nie upłynął okres czterech lat od wskazanego dnia do dnia wydania decyzji o ustaleniu kwot nienależnie pobranych.

Mając na uwadze zarzuty zgłoszone przez skarżącą w odwołaniu, Organ II instancji w uzasadnieniu decyzji w sposób obszerny wyjaśniał, dlaczego stroną postępowania o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności uczyniono wyłącznie skarżącą, a nie zastosowano - tak jak zostało zasugerowane w piśmie odwoławczym - odpowiedzialności solidarnej spadkobierców, a zatem jako stronę postępowania winno się uwzględnić również siostrę strony, tj. A. D. Organ odwoławczy podkreślał, że postępowanie o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności jest postępowaniem zupełnie innym i odrębnym od procedury przenoszenia, odpowiedzialności na spadkobierców określonej w art. 100 i następnych ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2023. poz. 2383 zwana dalej O.p.). W sprawie bowiem nie mamy do czynienia ze zobowiązaniem (długiem), który powstał w czasie życia spadkodawcy, czyli H. D. i następnie został przeniesiony na jej spadkobierców. Przedmiotem niniejszego postępowania jest ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności dla osoby, która pobrała środki wypłacone bez podstawy prawnej. W niniejszej sprawie, wbrew temu co twierdzi skarżąca, płatności zrealizowane na rachunek H. D. z tytułu dopłat bezpośrednich na 2021 r. nie weszły do masy spadkowej, gdyż śmierć osoby wskazanej w decyzji nastąpiła przed wydaniem decyzji w sprawie, a zatem nie mogła być ona jej stroną (adresatem). Konsekwencją powyższego jest to, że spadkobierczynie zmarłej nie miały umocowania prawnego do dysponowania tymi środkami, bowiem decyzja przyznająca płatność H. D. okazała się być decyzją niewywołującą skutków prawnych.

Końcowo organ odwoławczy wskazał, iz zgadza się z zarzutem, że organ I instancji nie wyjaśnił, na jakiej podstawie od kwoty ustalonej jako nienależna, naliczane są odsetki. Organ odwoławczy zauważył, że organ I instancji zarówno w sentencji decyzji, jak i później w jej uzasadnieniu, zawarł tylko ogólnikowe stwierdzenie, iż po upływie sześćdziesięciu dni od dnia doręczenia decyzji naliczane będą odsetki podatkowe. Jednocześnie nie poparł powyższego stanowiska żadnymi przepisami prawa. Organ odwoławczy uznał, że takie działanie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Nysie stanowi niewątpliwie naruszenie przepisów procesowych, zwłaszcza zawartego w art. 107 § 3 k.p.a., wymogu uzasadnienia prawnego decyzji. Niemniej jednak zdaniem organ odwoławczego, uchybienie to w swojej istocie nie może stanowić samodzielnej przesłanki uchylenia decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy podkreślał, iż co prawda organ I instancji nie przywołał wprost przepisów regulujących kwestie naliczania odsetek, to jednakże w sposób prawidłowy poinformował stronę postępowania o istnienieniu obowiązku uiszczenia odsetek (zarówno w zakresie terminu w jakim są one naliczane, jak i ich charakteru - odsetki podatkowe). Co więcej, choć nie przywołał brzmienia przepisu nakazującego naliczanie odsetek od kwot nienależnie pobranych płatności, to jednak przywołał w uzasadnieniu decyzji stosowny przepis prawny, tj. art. 7 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014. Dlatego też w ocenie organu odwoławczego opisane wyżej uchybienie może być sanowane na etapie wydawnia decyzji przez organ II instancji. Organ odwoławczy argumentował, że koniecznośc naliczania odsetek wynika wprost z ww. przepisu unijnego, którego treść jest przywołana w stanie prawnym przedmiotowej decyzji. W przepisie tym zawarto również regulację dotyczącą okresu bezodsetkowego, który wynosi 60 dni. Z kolei o charakterze podatkowym uiszczanych odsetek przesądza art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji, który stanowi, że do należności ustalanych przez ARiMR stosuje się przepisy działu III O.p. Wśród znajdujących się w tym dziale przepisów jest m.in. art. 53 § 1, który mówi, że od zaległości podatkowych, z zastrzeżeniem art. 52 § 1 pkt 2 i art. 54, naliczane są odsetki za zwłokę. Natomiast o momencie naliczania odsetek przesądza art. 47 § 1 mówiący, iż termin płatności kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności wynosi 60 od dnia doręczenia decyzji ustalającej wysokość tej kwoty (termin 14 dni, o którym mowa w tym przepisie wynosi 60 dni, co wynika z art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji).

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organów, skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu.

W skardze skarżąca podniosła zarówno zarzuty dotyczące naruszenie przepisów postępowania, jak i naruszenie przepisów prawa materialnego.

Skarżąca zarzuciła naruszenie

1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. art. 10 a ust 1a pkt 1, 2 i 3 ustawy o Agencji poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez brak dalszych działań celem ustalenia operacji na koncie zmarłej H. D., które by wskazały, czy na koncie są pieniądze z dopłat bezpośrednich, czy zostały zajęte, czy zostały zwrócone do Agencji lub też komu je wypłacono, czy skarżącej, czy jej siostrze A. D., znajomej H. D. – B. W. lub też innemu członkowi rodziny. Brak jest wskazań w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dlaczego organ odmówił dalszych działań w tym zakresie, mimo że ma takie możliwości nie dążąc nawet do poznania śladu prawdy;

2. art. 10 a ust 1 ustawy o Agencji poprzez przyjęcie, iż Agencja zgodnie z art. 10 ust. 1 a pkt 3 ustawy tylko na żądanie następcy zamarłego rolnika udziela mu niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych związanych ze złożeniem wniosku transferowego tj. oświadczenia o objęciu w posiadanie gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. W sytuacji gdy art. 10 a ust. 6 pkt 2 ustawy o Agencji stanowi, iż przepisów art. 10 a ust. 1- 5 ustawy o Agencji nie stosuje się do postępowań rozstrzyganych w drodze decyzji na podstawie przepisów dotyczących systemów wsparcia bezpośredniego. Wobec czego Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wbrew swemu obowiązkowi wynikającemu z art 9 k.p.a. nie poinformowała skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków w związku z przejęciem po zmarłej matce H. D. gospodarstwa rolnego wynikających z art. 27 ust 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, tj. obowiązku złożenia wniosku transferowego w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku. Tym samym skarżąca poniosła szkodę z powodu nieznajomości wskazanego art. 27 ust. 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zakresie żądania od niej zwrotu nienależnie pobranej płatności bezpośredniej w wysokości 1670,50 zł;

3. naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie przejawiającej się w odmowie analizy dokumentacji związanej z wnioskiem o wpis do ewidencji producentów, a przez to przyjęcie, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR mając na załatwienie sprawy 3 miesiące przekraczając ten termin o rok nie działał przewlekle;

4. naruszenie art. 8 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego postanowienia z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń oraz brak sprecyzowania, uzasadnienia i wykazania, z jakich powodów Agencja odmówiła ponownego wystąpienia do banku o wydanie informacji co do obrotów pieniężnych konta, na które przesłano dopłaty bezpośrednie, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa;

5. naruszenie art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z dokumentu wniosek o wpis do ewidencji producentów, pomimo że przedmiotem dowodu była okoliczność mająca znaczenie dla sprawy co do przewlekłości postępowania;

6. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i wydanie decyzji utrzymującej w mocy zaskarżoną decyzje mimo braków w postępowaniu i nieustalenie stanu konta bankowego na dzień wydania decyzji, a przez to nie ustalenie osobowych operacji na koncie.

7. naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § l w zw. z art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie przejawiającej się w pochopnym ustaleniu kto jest winnym pobrania środków z konta bankowego z tytułu dopłat bezpośrednich a przez to uznanie, że skarżąca powinna zwrócić nienależnie pobraną płatność bezpośrednią, pomimo, iż nie udowodniono że to skarżąca ją pobrała. W sprawie dobra nieuwzględnienie oddala nas od wykrycia prawdy;

8. naruszenie art. 83 § 1 i § 3 k.pa. i art. 86 k.p.a. w związku z art. 29 ust 1 i 1a ustawy o Agencji poprzez nie powiadomienie skarżącej jako córki zmarłej H. D., występującej jako świadek i strona o prawie odmowy zeznań, z którego to prawa skarżąca się nie zrzekła.

Odnosząc się do naruszenia przepisów prawa materialnego skarżąca wskazywała na naruszenie:

1. art. 29 ust. 1, 1a, 2 i 8 ustawy o Agencji poprzez przyjęcie tylko na podstawie doświadczenia życiowego, że to skarżąca nienależnie pobrała płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przyznanych H. D. wysokości 1670,50 zł;

2. art. 54 ust 3 lit a pkt 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 Dz. U. UE. L. 2013. 347. 549 z 20 grudnia 2013 r., co do możliwości zaprzestania odzyskiwania pobranych płatności;

3. art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014, poprzez błędne przyjęcie, że organ przy rozpatrywaniu sprawy nie popełnił błędów, które są przesłanką wykluczającą zwrot nienależnie pobranych płatności.

Skarżąc wskazywała również na naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie się do przepisów art. art. 105 ust 1 pkt 1a i pkt 2 lit. v prawa bankowego i nie wystąpienie ponownie o informacje do banku o podanie wiadomości co do obrotów na koncie dopłat bezpośrednich i związane z nim naruszenie art. 78 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego przejawiające się w braku współdziałania z bankiem.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Ustosunkowując się do zarzutów, organ wskazywał, że na żadnym etapie postępowania prowadzonego przez organy Agencji skarżąca nie występowała w charakterze świadka, tym samym w oczywisty sposób obowiązek informacyjny zawarty w art. 83 § 3 k.p.a. nie występował.

Organ odnosząc się do zarzucanego naruszenia art. 9 k.p.a. poprzez niepoinformowanie Skarżącej o możliwości złożenia wniosku transferowego wywodził, iż obowiązek taki nie zaistniał. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego organy Agencji udzielają stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Jak wykazano w uzasadnieniu skarżonej decyzji strona z takim żądaniem nie wystąpiła, dlatego też obowiązek wynikający z wyżej przywołanego przepisu nie zaktualizował się. Nadto organ uwypuklał, że złożenie wniosku o wpisanie do ewidencji producentów nie jest równoznaczne z poinformowaniem o śmierci innego producenta rolnego, czy też z żądaniem udzielenia pouczeń prawnych w zakresie okoliczności zasad składania wniosków transferowych.

Jednocześnie organ podkreślał, że w świetle zgromadzonych materiałów dowodowych uzasadnionym było przyjęcie, iż to skarżąca pobrała środki z konta zmarłej H. D. Wskazywał, że po pierwsze to skarżąca była główną spadkobierczynią, co samo w sobie uprawniało ją do pobrania środków z konta zmarłej, a nawet jeśli inne osoby były upoważnione przez H. D. do dokonywania transakcji na jej rachunkach bankowych, to pełnomocnictwa te wygasły z chwilą śmierci, a zatem nie miały one możliwości (prawa) do wypłaty środków z konta po dniu [...] roku (dzień śmierci H. D.). Po drugie to skarżąca - jak wynika z przedstawionych przez nią dowodów - dokonywała rozliczeń finansowych związanych z opłacaniem kosztów pogrzebu i rozliczeniem spadku. Wreszcie to skarżąca była pełnomocnikiem H. D. do kontaktów z Agencją, gdyż druga z córek zmarłej – A. D. - mieszkała za granicą (o czym skarżąca wprost napisała w piśmie z 22 maja 2023 r.). W tym kontekście okoliczności podniesione przez Skarżącą w skardze, a dotyczące zapisu testamentowego na rzecz A. D. nie mają wpływu na wyżej przedstawione stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa. Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: "p.p.s.a."), następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie natomiast do treści art. 134 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Na podstawie z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji środki publiczne:

1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej,

2) krajowe, przeznaczone na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa albo regulaminu naboru wniosków o przyznanie pomocy finansowej lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków lub w postanowieniach umów o przyznaniu pomocy finansowej.

W myśl ust. la przepis ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne, o których mowa w ust. 1.

Ust. 1c stanowi, że ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, o których mowa w ust. 1, następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Z kolei ustęp 2 c stanowi, że właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

Natomiast art. 10 a ust. 1 ustawy o Agencji stanowi, że jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79a oraz art. 81.

W ocenie Sądu powyższe przepisy wskazują w sposób niebudzący uzasadnionych wątpliwości interpretacyjnych, na drogę postępowania administracyjnego jako właściwy tryb do ustalenia nienależnie pobranych publicznych środków finansowych przez osoby inne niż strony postępowania w sprawie przyznania płatności (tj. rolnik, który złożył wniosek o płatności).

Z kolei płatnością nienależnie pobraną jest płatność, która została przyznana niezgodnie z przepisami prawa i wbrew warunkom przewidzianym dla danej płatności. Zgodnie z poglądami judykatury jak i doktryny decyzja administracyjna wydana wobec osoby zmarłej jest uznawana za decyzję nieistniejącą. Powyższe oznacza, że nie wywołuje ona żadnych skutków prawnych, nie wchodzi bowiem do obrotu prawnego (decyzja nie może być doręczona adresatowi). Zmarły nie staje się, co oczywiste, beneficjentem płatności, a przekazana przez organ kwota pieniężna nie jest płatnością we właściwym, prawnym tego słowa znaczeniu, zrealizowaną w ramach powstałego na podstawie decyzji administracyjnej stosunku publicznoprawnego. Należy zatem przyjąć, że wobec śmierci rolnika przed wydaniem decyzji przyznającej płatność, ziściły się przesłanki prawne do uznania, że skarżąca dysponowała opisanymi środkami publicznymi - bez jakiejkolwiek podstawy prawnej. Nie zaistniał bowiem stosunek publicznoprawny skonkretyzowany indywidualnym aktem administracyjnym w postaci decyzji administracyjnej, z którego wynikałoby prawo zmarłego rolnika, jak i skarżącej do otrzymania płatności. Decyzja uznana za nieistniejącą nie może być źródłem praw. Doszło zatem do wydatkowania środków publicznych bez podstawy prawnej na rzecz podmiotu, który nie był stroną postępowania w sprawie przyznania płatności. Przyjąć w konsekwencji należy, że przekazane środki publiczne na rachunek bankowy na podstawie decyzji nieistniejącej są kwotą nienależnie pobraną, podlegającą zwrotowi stosownie do art. 29 ust. 1, 1a i 2 ustawy o Agencji (por. wyrok WSA w Kielcach z 2 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Ke 215/18). Kwota nienależnie pobranych środków publicznych to kwota wypłacona przez organ w sytuacji, gdy nie było ustawowego obowiązku jej wypłacenia albo obowiązek ten istniał, ale wygasł. W niniejszej sprawie pobranie nienależnych płatności wynikało z braku obowiązku organów do wypłaty środków pomocowych z uwagi na brak podstawy prawnej. Przepis art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji, pozwala na zastosowanie przepisu art. 29 ust. 1 do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne. Termin "pobranie" oznacza dostarczyć, wysłać, wziąć, otrzymać coś, przyjąć, odebrać (też w czyimś imieniu) jakąś należność, skorzystać z czegoś. Wobec tego, ustalenie w drodze decyzji administracyjnej kwoty nienależnie pobranych środków publicznych w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji dotyczy wszystkich wymienionych w tym przepisie środków publicznych co do, których ustalono, że ich pobranie (wypłata) nastąpiło w sposób nieuprawniony. Wobec faktu, że śmierć rolnika nastąpiła w okresie po złożeniu wniosku o przyznanie płatności, a przed doręczeniem decyzji organu o ich przyznaniu (decyzję

organu z 26 listopada 2021 r. należy traktować jako nieistniejącą z przyczyn wyżej wskazanych w uzasadnieniu)

Stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy o systemie wsparcia bezpośredniego w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich lub uzupełniającej płatności podstawowej do dnia doręczenia decyzji w sprawie o przyznanie tych płatności, płatności bezpośrednie i uzupełniająca płatność podstawowa przysługują jego spadkobiercy, jeżeli:

1) grunty, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności obszarowych, były w posiadaniu rolnika lub jego spadkobiercy w dniu 31 maja roku, w którym został złożony ten wniosek;

2) zwierzęta, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności związanych do zwierząt, były w posiadaniu rolnika lub jego spadkobiercy przez okres, w jakim posiadanie zwierząt jest warunkiem przyznania tych płatności;

3) spełnia on warunki do przyznania danej płatności, z tym że warunek posiadania numeru identyfikacyjnego, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1, uznaje się za spełniony, nawet jeżeli spadkobiercy został nadany numer identyfikacyjny, który nie może być wykorzystywany do ubiegania się o przyznanie płatności bezpośrednich.

W myśl ust. 2 w przypadku, o którym mowa w ust. 1, spadkobierca rolnika wstępuje do toczącego się postępowania na jego miejsce na wniosek złożony w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku.

Z kolei zgodnie z ust. 3 spadkobierca rolnika podaje we wniosku, o którym mowa w ust. 2, numer identyfikacyjny nadany w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności albo dołącza do tego wniosku kopię wniosku o wpis do ewidencji producentów w rozumieniu tych przepisów.

Ust. 4 stanowi, iż do wniosku, o którym mowa w ust. 2, spadkobierca rolnika dołącza:

1) prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo

2) w przypadku gdy nie zostało zakończone postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku:

a) zaświadczenie sądu o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku albo

b) kopię wniosku o stwierdzenie nabycia spadku:

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez sąd albo

- potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, wraz z potwierdzeniem nadania tego wniosku w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo kopią tego potwierdzenia potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, albo

3) zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza.

Zgodnie z ust. 9 w przypadku, o którym mowa w ust. 4 pkt 2, decyzję w sprawie o przyznanie płatności bezpośrednich spadkobiercy rolnika wydaje się po złożeniu przez niego odpisu prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.

W myśl ust. 10. termin, o którym mowa w ust. 2, nie podlega przywróceniu.

Z powyższego wynika, że płatności do których uprawniony byłby zmarły rolnik mogą być przejęte przez jego spadkobierców jedynie w sytuacji spełnienia przez spadkobierców przesłanek wynikających z art. 27 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, m.in. złożenia wniosku o przejęcie płatności na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy, który to wniosek organ nazywa w zaskarżonej decyzji - wnioskiem transferowym. Jak wynika z ww. przejęcie płatności wiąże się z szeregu obowiązkami, m.in. prowadzeniem działalności rolniczej i posiadaniem numeru identyfikacyjnego nadany w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Po złożeniu wniosku przez spadkobiercę rolnika organ zobowiązany byłby wydać decyzję w przedmiocie płatności (o przyznaniu lub o odmowie przyznania płatności). Należy pamiętać, że płatności rolne nie są przyznawane rolnikowi jedynie z tytułu posiadania danego areału ziemi, lecz wymagają prowadzenia działalności rolniczej zgodnie z wymogami wynikającymi z przepisów prawa.

Jak wynika z akt, skarżąca nie złożyła wniosku z 27 ust. 2 ustawy o systemie wsparcia bezpośredniego, prawidłowo zatem organy uznały, że skarżąca nie była uprawniona do przedmiotowych płatności. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie kwota przedmiotowych płatności nie wchodziła w skład spadku z przyczyn wskazanych w treści niniejszego uzasadnienia.

Zdaniem Sądu, decydujące znaczenie w sprawie miał termin określony w art. 27 ust. 2 ustawy o systemie wsparcia bezpośredniego. Z uwagi na śmieć rolnika, jego spadkobierca miał 7 miesięcy od daty otwarcia spadku na wstąpienie do toczącego się postępowania o przyznanie płatności w miejsce zmarłego (wstąpienie w prawa i obowiązki zmarłego rolnika). Otwarcie spadku jest pojęciem prawa cywilnego i zgodnie z art. 924 Kodeksu cywilnego - spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy. Rolnik zmarł [...], zatem termin z art. 27 ust 2 ustawy upłynął w [...] 2022 r. Skoro do 25 kwietnia 2022 r. spadkobiercy rolnika mogli złożyć wniosek o przejęcie płatności po zmarłym to kwoty przekazane przez organ na rachunek bankowy zmarłego rolnika należy traktować jako zaliczki na poczet płatności, które mogły by być przejęte przez spadkobierców rolnika w związku z kontynuacją działalności rolniczej na gruntach objętych wnioskiem złożonym przez zmarłego. Wszczęcie postępowania o ustalenie nienależnie pobranych płatności przez spadkobierców rolnika przez organ mogłoby nastąpić najwcześniej z dniem 26 kwietnia 2022 r. od osób, które ww. środki pobrały (w niniejszej sprawie nastąpiło to w dniu 25 maja 2023 r., a zatem prawidłowo).

W ocenie Sądu w sprawie miały zastosowanie także przepisy rozporządzenia nr 2988/95, a zaskarżona decyzji nie narusza jego postanowień. Zgodnie z art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95, w celu ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich niniejszym przyjmuje się ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego. Stosownie do art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95, nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem.

Na podstawie art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95, okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.

Na mocy art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95, każda nieprawidłowość będzie pociągała za sobą z reguły cofnięcie bezprawnie uzyskanej korzyści:

- poprzez zobowiązanie do zapłaty lub zwrotu kwot pieniężnych należnych lub bezprawnie uzyskanych,

- poprzez całkowitą lub częściową utratę zabezpieczenia złożonego dla wniosku o przyznanie korzyści lub w momencie otrzymania zaliczki.

Stosowanie środków wymienionych w ust. 1 ogranicza się do wycofania uzyskanej korzyści łącznie - jeśli to zostało przewidziane - z odsetkami, które mogą być ustalane w oparciu o stawkę ryczałtową (art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95).

Zgodnie z art. 7 rozporządzenia nr 2988/95, środki administracyjne i kary Wspólnoty mogą być stosowane wobec podmiotów gospodarczych wymienionych w art. 1, tzn. wobec osób fizycznych lub prawnych i innych jednostek posiadających zdolność prawną na mocy prawa krajowego, które popełniły nieprawidłowość. Mogą być także stosowane wobec osób, które uczestniczyły w nieprawidłowości oraz wobec tych osób, na których ciąży obowiązek poniesienia odpowiedzialności za nieprawidłowości lub obowiązek zapobiegania im.

Z powyższych przepisów wynika, że skarżąca będąc spadkobiercą rolnika dopuścili się nieprawidłowości w postaci pobrania środków finansowych pochodzących z budżetu Unii Europejskiej (UE), w sytuacji gdy nie złożyła wniosku o przejęcie płatności po zmarłym rolniku.

Definicja nieprawidłowości zawiera trzy elementy: 1) musi wystąpić działanie lub zaniechanie podmiotu gospodarczego, 2) będące naruszeniem przepisu prawa UE, 3) które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w budżecie ogólnym UE, w drodze finansowania nieuzasadnionego wydatku. Przesłanki te muszą wystąpić łącznie, aby można mówić o nieprawidłowości w rozumieniu tego przepisu w stosunku do danej osoby.

W ocenie Sądu, skarżąca wypełniła przesłanki z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95, gdyż pobrała ww. środki z rachunku zmarłego rolnika (matki); nie złożyła wniosku o przejęcie płatności po zmarłym rolniku, co naruszyło przepisy związane z przyznawaniem przedmiotowych płatności, tj. przepisy unijne- rozporządzenia nr 1306/2013, jak i krajowe - ustawy o płatnościach bezpośrednich; pobranie tych środków spowodowało szkodę w budżecie UE. Z definicji nieprawidłowości wynika, że aby działanie mogło zostać uznane za nieprawidłowość, musi być popełnione przez podmiot gospodarczy. Definicję tego podmiotu określa art. 7 rozporządzenia nr 2988/95. Przepis ten definiuje pojęcie podmiotu gospodarczego w sposób odbiegający od znaczenia przyjmowanego w unijnym prawie gospodarczym (oraz prawie krajowym), w przepisach dotyczących swobód rynku wewnętrznego i w prawie konkurencji. Podmiot gospodarczy, o którym mowa w definicji nieprawidłowości jest oceniany nie przez pryzmat prowadzonej działalności gospodarczej, lecz poprzez relację łączącą go z nieprawidłowością. Oznacza to, że każda osoba, która popełnia nieprawidłowość w rozumieniu art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95 określona została jako podmiot gospodarczy. Podmiotem gospodarczym na tle ww. przepisu jest zatem skarżąca. Z definicji nieprawidłowości wynika także, że aby działanie lub zaniechanie zostało uznane za nieprawidłowość, musi dojść do naruszenia przepisów UE. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przesłanka ta jest rozumiana rozszerzająco, gdyż przyjmuje się, że ma ona odniesienie do nieprawidłowości również wtedy, gdy naruszane są przepisy krajowe stosowane w związku z wydatkowaniem funduszy UE.

Przesłanką popełnienia nieprawidłowości jest także wynikający z naruszenia prawa skutek finansowy, polegający na wyrządzeniu szkody w budżecie UE lub narażeniu tego budżetu na ryzyko jej powstania. Szkoda będąca skutkiem nieprawidłowości może mieć zatem charakter realny lub potencjalny. Naruszenie prawa należy uznać za nieprawidłowość, jeżeli może wywoływać skutki finansowe, natomiast nie jest konieczne udowodnienie wystąpienia konkretnych tego rodzaju skutków. Definicja nieprawidłowości nie określa rodzajów naruszeń przepisów uznawanych za nieprawidłowości, lecz ujmuje je szeroko określając, że chodzi o jakiekolwiek naruszenie przepisów (por. Wydatkowanie funduszy Unii Europejskiej w wyniku nieprawidłowości. Elementy definicyjne pojęcia "nieprawidłowość" - wprowadzenie i wyrok TS z 26 maja 2016 r. w połączonych sprawach C-260/14 i C-261/14, Judeţul Neamţ i Judeţul Bacău przeciwko Ministerul Dezvoltării Regionale și Administraţiei Publice – Justyna Łacny, Europejski Przegląd Sądowy EPS 2018/1/48-55).

Zdaniem Sądu, w sprawie nie miał zastosowania art. 7 rozporządzenia nr 809/2014. Przepis ten dotyczy obowiązku zwrotu nienależnych płatności przez beneficjenta – tj. rolnika, któremu została przyznana płatność przez organ, działającego na podstawie przepisów rozporządzenia 1306/2013. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie nastąpiła (nie doszło do doręczenia decyzji o przyznaniu płatności rolnikowi z uwagi na jego śmierć). Zmarły rolnik nie dopuścił się nieprawidłowości w rozumieniu art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95 (rolnik złożył wniosek o płatności, do którego był uprawniony), zaś spadkobiercy rolnika nie weszli w jego prawa i obowiązki (nie stali się beneficjentami płatności w rozumieniu przepisów dotyczących przyznania płatności). Płatności będące przedmiotem ustalenia nie zostały też zrealizowane na skutek błędu organu, o czym będzie mowa poniżej.

Nie budzi też wątpliwości Sądu, określenie kwoty nienależnie pobranych płatności i co za tym idzie orzeczenie obowiązku jej zwrotu, uzależnione jest od faktycznie dokonanych czynności przez skarżąca. W ocenie Sądu, w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, brak było podstaw do wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń w stosunku do siostry skarżącej. W ocenie Sądu brak było podstaw do przyjęcia solidarnej odpowiedzialności skarżącej i jej siostry.

Wskazać należy, że pojęcie "odpowiedzialności solidarnej" wywodzi się z prawa cywilnego i jest to forma wspólnej odpowiedzialności kilku, a przynajmniej dwóch podmiotów. Każdy z dłużników odpowiedzialny jest za spłatę całego świadczenia, natomiast w przypadku, gdy dług spłaci jedna osoba, reszta zwolniona jest z dalszej odpowiedzialności za zobowiązanie. Odpowiedzialność solidarna danych osób musi wynikać z konkretnego przepisu i co do zasady może ona wystąpić w sprawach w przedmiocie płatności (art. 366 § 1 i art. 369 Kodeksu cywilnego).

Na tle niniejszej sprawy, organ określił kwotę nienależnie pobranych płatności i obowiązek jej zwrotu z uwagi na fakt pobrania płatności i niezłożenie przez skarżącą wniosku o przejęcie płatności, który umożliwiłby jej wejście w prawa i obowiązki zmarłego rolnika i takie działanie organu Sąd uznał za mając umocowanie w przepisach prawa.

W ocenie Sądu organy również prawidłowo uznały, że art. 30 ust. 1- 4 ustawy nie mają w niniejszej sprawie w ogóle zastosowania. Regulacje określone w art. 30 ustawy o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego, dotyczą trybu wypłaty płatności spadkobiercom po doręczeniu decyzji w sprawie przyznania pomocy (śmierć strony nastąpiła po dniu doręczenia decyzji, a przed dniem realizacji płatności). Jak już wykazano, w przedmiotowej sprawie nie doszło do skutecznego doręczenia decyzji (z uwagi na śmierć wnioskodawczyni, która miała miejsce przed wydaniem decyzji), stąd przepisów zawartych w tym artykule nie można zastosować. Zasadnie zatem organy uznały, że to art. 27 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego zawarte są regulacje prawne, które określają warunki jakie muszą być spełnione, aby możliwe było przyznanie płatności spadkobiercy, w sytuacji gdy śmierć wnioskodawcy nastąpiła pomiędzy dniem złożenia wniosku o przyznanie płatności, a dniem wydania decyzji. Przepis ten przesądza również o tym, iż środki z dopłat bezpośrednich zrealizowane w opisanych okolicznościach, nie wchodzą w skład masy spadkowej. Zgodnie bowiem z tym przepisem warunkiem przyznania płatności spadkobiercy jest skuteczne wstąpienie do toczącego się postępowania w miejsce zmarłego wnioskodawcy (ust. 2), a następnie otrzymanie decyzji przyznającej to uprawnienie (ust. 9). Następuje to, zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy, na wniosek spadkobiercy złożony w terminie 7 miesięcy od dnia śmierci (tzw. wniosek transferowy). Nadto zdaniem Sądu organy prawidłowo wskazywały, że wniosek, o którym mowa w art. 27 ust. 2 ustawy, czyli wniosek transferowy jest zupełnie innym (odrębnym) wnioskiem niż wniosek o wpis do ewidencji producentów. Przepis ten wymaga bowiem, aby we wniosku transferowym wpisać numer producenta spadkobiercy bądź w przypadku, gdy nie został on jeszcze nadany, dołączyć do niego kopię wniosku o wpisanie do ewidencji producentów. W przedmiotowej sprawie jest kwestią bezsprzeczną, że skarżąca nie złożyła wniosku transferowego, a jedynie wniosek o wpis do ewidencji producentów, a zatem nie zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącej płatności, o które wnioskowała we wniosku przyznanie płatności obszarowych na 2021 r. H. D. W tym miejscu warto przypomnieć, że w postępowaniu w sprawach dotyczących płatności obowiązują zasady odmienne od zasad ogólnych znajdujących zastosowanie w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów k.p.a. Odnosząc się do zarzuty naruszenia art. 9 k.p.a. poprzez niepouczenie skarżącej o możliwości złożenia wniosku transferowego (wniosek składany w trybie art. 27 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego). Sąd wskazuje, że zgodnie art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego organy Agencji udzielają stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Jak wykazano w uzasadnieniu skarżonej decyzji skarżąca z takim żądaniem nie wystąpiła, dlatego też obowiązek wynikający z wyżej przywołanego przepisu nie zaktualizował się. Organ zasadnie wskazuje, że art. 3 ust. 2 pkt 3 ww. ustawy wprowadza modyfikacje w stosowaniu art. 9 k.p.a., polegającą na tym, że w postępowaniach w sprawach dotyczących płatności bezpośrednich organ udziela stronom tylko na ich żądanie niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Obowiązki informacyjne ciążące na organie administracji nie mogą być utożsamiane z obowiązkiem świadczenia pomocy prawnej, udzielania porad prawnych bądź instruowania stron o wyborze optymalnego sposobu postępowania, co w konsekwencji czyniłoby z organu pełnomocnika strony. Należy też szczególnie podkreślić, że prawa strony postępowania wynikające z art. 9 k.p.a. realizują się w toku postępowania administracyjnego i nie ma podstaw do ich stosowania poza tym postępowaniem, w szczególności przed jego wszczęciem. Organy administracji publicznej powołane są bowiem do czuwania nad prawidłowym przebiegiem postępowania administracyjnego, a nie świadczenia ogólnych usług poradnictwa prawnego dla ludności (por. wyrok NSA z 24 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 1386/19). W tym miejscu Sąd wskazuje, że złożenie wniosku o wpisanie do ewidencji producentów nie jest równoznaczne z poinformowaniem o śmierci innego producenta rolnego, czy też z żądaniem udzielenia pouczeń prawnych w zakresie okoliczności zasad składania wniosków transferowych. Powody złożenia wniosku o wpis do ewidencji producentów mogą być różne i nie są one weryfikowane w ramach postępowania o wpis do ewidencji producentów rolnych. Podkreślić przy tym należy, że wniosek taki może złożyć nie tylko czynny producent rolny, ale także potencjalny beneficjent środków, a we wniosku nie są wskazywane dokładne dane gospodarstwa, na których wnioskujący o wpis prowadzi gospodarstwo rolne. Należy też podkreślić, że podjęcie działań dotyczących uzyskania wpisu do ewidencji producentów rolnych nie musiało wiązać się ze śmiercią matki skarżącej. Mogło być związane np. z uzyskaniem prawa korzystania z nieruchomości w drodze darowizny czy innych umów i zdarzeń. Uwzględniając powyższe, zdaniem Sądu, nie było podstaw prawnych do przyjęcia, iż w roku postępowania o wpis do ewidencji producentów rolnych, organy były zobowiązane do informowania skarżącej o konieczności złożenia wniosku transferowego. Postępowanie w przedmiocie wpisu do ewidencji producentów rolnych ma bowiem charakter odrębny i samodzielny, a nadto zostało zakończone zgodnie z wnioskiem strony poprzez nadanie jej wnioskowanego numeru. Sąd uznał za nieuzasadnione także zarzuty dotyczące powzięcia przez organ informacji o śmierci H. D. w dniu złożenia przez skarżącą wniosku o wpis do ewidencji producentów. Taka okoliczność nie wynika z akt sprawy i była przedmiotem ustaleń organu odwoławczego, który zwrócił się o wyjaśnienia do organu I instancji. Sąd orzeka natomiast na podstawie akt sprawy, natomiast skarżąca w żaden sposób nie uprawdopodobniła, że informacja o śmierci jej matki została przekazana organowi.

Jak już wcześniej powiedziano stroną postępowania o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności jest osoba, która faktycznie pobrała środki finansowe uznane za nienależne. W niniejszej sprawie zdaniem Sądu, organy miały podstawę, aby przyjąć, że była to skarżąca. Sąd dostrzega, co prawda, że w aktach sprawy brak jest dowodu, który samodzielnie wskazywał był na pobranie środków, to jednak ocena całokształtu materiału dowodowego we wzajemnym połączeniu pozwala na taką konstatację. W ocenie Sądu organy prawidłowo przeanalizowały zebrany materiał dowodowy i dokonały jego prawidłowej oceny. Wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu. Co innymi słowy oznacza, że wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie, zaś oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodność i moc dowodów) organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów. Ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego. Organ powinien dokonać oceny mocy i wiarygodności dowodu wraz z całym materiałem dowodowym sprawy i na jego tle. W tym kontekście należy zwrócić uwagę, iż z oświadczenia skarżącej z 22 maja 2023 r. złożonego w odpowiedzi na wezwanie organu I instancji wynika wprost, że środki będące na koncie zmarłej H. D. zostały pobrane i wykorzystane na koszty związane z organizacją pogrzebu. Nadto wszystkie rachunki związane w wydatkami pogrzebowymi opłaciła skarżąca - wynika to wprost z faktur dołączonych do pisma strony z 5 czerwca 2023 r. Z twierdzeń skarżącej wynika również , że to skarżąca w ramach rozliczenia spadkowego przelała na konto swojej siostry A. D. kwotę 3000 euro (co wynika z dołączonego do ww. pisma zlecenia przelewu z 21 grudnia 2021 r.). Dodatkowo istotnym w tym zakresie jest również fakt, że pełnomocnikiem zmarłej H. D. była właśnie skarżąca, a nie siostra, która na stałe mieszka za granicą. Zasadnie zatem przyjęły organy, że wszystkie te okoliczności sprawiają, że posiłkując się zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania uzasadnionym jest przyjęcie, że to skarżąca pobrała środki z konta zmarłej H. D., co zresztą skarżąca pośrednio potwierdza w pismach kierowanych do organu I instancji. Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, że skarżąca jako spadkobierczyni posiada (w przeciwieństwie do organów Agencji) dostęp do informacji bankowych dotyczącej zmarłej H. D., mimo to nie przedstawiła żadnego dowodu, podważającego ustalenie organów odnoszące się do pobrania przez nią środków z rachunku bankowego. Organy podjęły próbę uzyskania informacji z banku, jednak spotkały się z odmową udzielenia informacji. Natomiast informacje te są dostępne dla skarżącej jako spadkobierczyni. Tymczasem skarżąca nie przedstawiła żadnego dokumenty, w tym np. wyciągu z rachunku bankowego, który podważałby ustalenia organów w zakresie pobrania przez nią spornych środków. Organ nie jest obciążony nieograniczonym obowiązkiem poszukiwania faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności w sytuacji gdy strona, nie współdziała w tym zakresie z organem. Strona nie może zasadnie oczekiwać, że organ administracji publicznej, niejako w jej interesie, dysponując już określonym materiałem dowodowym, będzie poszukiwał jeszcze innych dowodów, które prowadziłyby do obalenia ustaleń dokonanych na podstawie już zgromadzonych dowodów. (por. wyrok WSA w Krakowie 21 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Kr 1117/22).

Uwzględniając powyższe wywody stwierdzić Sąd w konsekwencji uznał za nieuzasadnione dalsze zarzuty skarżącej będące następstwem przyjęcia, iż stroną niniejszego postępowania jest tylko skarżąca, a związane z błędnym ustaleniem stanu faktycznego, brakiem równomiernego podzielenia kwoty zrealizowanych płatności na dwóch spadkobierców oraz w konsekwencji niezastosowaniem przepisów dotyczących odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności (z uwagi na to, że kwota ustalona jest mniejsza niż 100 Euro). Podobnie jak zarzut, że skarżona decyzja kwalifikuje się do stwierdzenia nieważności w trybie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a, gdyż organy obu instancji nie udowodniły, iż środki zostały pobrane przez skarżącą. Jak już bowiem wykazano, całokształt akt sprawy pozwala na stwierdzenie, że pieniądze z rachunku zmarłej H. D. pobrała skarżąca.

Za prawidłowe Sad uznał nadto stanowisko organów w zakresie analizy przesłanek wykluczających obowiązek dochodzenia zwrotu nienależnie wypłaconych płatności wskazać należy, iż zawarte są one w art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014, w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 oraz art. 49 ust. 1 ustawy.

W ocenie Sądu zakresie możliwości odstąpienia wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 49 ust. 1 ustawy kierownik biura powiatowego Agencji odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu, o którym mowa w art. 29 ust. 1 o Agencji, a w przypadku określonym w art. 54 ust. 3 lit. a pkt i rozporządzenia nr 1306/2013. Przywołany przepis unijny stanowi zaś, że w należycie uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą zadecydować o zaprzestaniu odzyskiwania między innymi jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie przekracza 100 EUR, nie licząc odsetek. Właściwym kursem jest data określona w art. 106 ust. 3 przywołanego powyżej rozporządzenia zgodnie z którym, państwa członkowskie dokonują przeliczenia na walutę krajową kwoty pomocy wyrażonej w euro na podstawie ostatniego kursu walutowego ustalonego przez Europejski Bank Centralny przed dniem 1 października roku, dla którego pomoc została przyznana. Pułap 100 euro jest ustalany oddzielnie dla każdego schematu pomocowego. W stosunku do płatność za 2021 r - kurs wymiany euro wynosił 4,6197 zł (ustalony na dzień 30 września 2021 r). Zatem równowartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote według ww. kursu euro wynosi 461,97 zł. Wypłacone kwoty zarówno w ramach jednolitej płatności obszarowej, jak i płatności za zazielenienie - odpowiednio 999,62 zł i 670,88 zł, przekraczają równowartość 100 Euro, w związku z czym nie kwalifikują się do odstąpienia. Zasadnie zatem wskazywał organ odwoławczy, że konstruując swój wywód, strona zupełnie pomija treść art. 49 ust. 1 ustawy płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z którym Kierownik biura powiatowego Agencji odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności bezpośrednich lub przejściowego wsparcia krajowego, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji w przypadku określonym w art. 54 ust. 3 lit, a pkt i rozporządzenia nr 1306/2013. W przywołanej jednostce redakcyjnej rozporządzenia 1306/2013 wskazano zaś wyraźnie, że kwotą graniczną odstąpienia jest równowartość 100 euro.

Za prawidłowe Sąd uznał również stanowisko organów w zakresie przesłanek określonych w art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014. W ocenie Sądu należy zgodzić się z organami, iż w niniejszej sprawie przesłanki te nie wystąpiły. Mianowicie płatność będące przedmiotem ustalenia, nie zostały zrealizowane na skutek pomyłki organu (co jest warunkiem koniecznym ich zaistnienia). Materiał zgromadzony w aktach sprawy nie pozwala na przyjęcie, że organ I instancji miał wiedzę o śmierci H. D., na wcześniejszym etapie, w szczególności w dniu złożenia przez skarżącą wniosku o wpis do ewidencji producentów rolnych. Tym samym brak jest podstaw do zastosowania regulacji opisanych w tym artykule.

Za prawidłowe Sąd uznał także stanowisko organów w kwestii przedawnienia. Znaczyć w tym miejscu należy, że w zakresie płatności finansowanych w całości lub w części ze środków unijnych przedawnienie obowiązku zwrotu płatności zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95, następuje po 4 latach od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości lub najpóźniej 8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości uwzględniając przerwanie okresu przedawnienia. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przedmiotowej sprawie termin przedawnienia należy liczyć od daty realizacji płatności zaliczkowych, tj. dnia 2 listopada 2021 r. (organy Agencji nie mają precyzyjnej wiedzy o konkretnych datach pobrania środków z rachunku zmarłej, stąd przyjęto jako datę dopuszczenia się nieprawidłowości pierwszy możliwy termin podjęcia środków z konta, co stanowi o rozstrzygnięciu wątpliwości na korzyść strony, co do rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia). Zatem w okolicznościach niniejszej sprawy, nie budzi wątpliwości Sądu, że w sprawie nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności, gdyż nie upłynął okres czterech lat od daty dopuszczenia się nieprawidłowości.

W ocenie Sądu, uzasadnienia nie znajdują również pozostałe zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania, bowiem w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone prawidłowo, uzasadnienie faktyczne zaskarżonej decyzji zawiera szczegółowe ustalenie faktów, na których oparł się organ, a uzasadnienie prawne odnosi się do prawidłowo zastosowanych przepisów prawa. Wobec powyższego Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego lub naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Kwestie związane z ewentualną przewlekłością postępowania, nie mają wpływu na stronę merytoryczną wydanej decyzji i jako takie nie mogły mieć wpływu na wynik niniejszego postępowania. Skarżąca w niniejszy postępowaniu nie miała statusu świadka, stąd też Sąd uznał za nieuzasadnione zarzuty związane naruszeniem przepisów postępowania dotyczących trybu i pouczeń związanych z przeprowadzaniem dowodu z przesłuchania świadka.

Podsumowując zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd uwzględnia skargę jeżeli doszło do naruszenia innych przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez możliwość zaś istotnego wpływania na wynik sprawy należy rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa na treść orzeczenia (por. wyrok WSA w Krakowie z 4 lipca 2019 r., III SA/Kr 438/19). Skutecznym zarzutem naruszenia prawa procesowego może być tylko ten, który wskazuje na istnienie istotnego wpływu naruszenia na rozstrzygnięcie, bo art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a odwołuje się do tej przesłanki. Zatem nie każde naruszenie przepisów postępowania może być skutecznym zarzutem kasacyjnym, ale tylko takie które miało istotny wpływ. Jednak ten wpływ musi wykazać strona, a nie Sąd (wyrok NSA z 10 października 2019 r., II GSK 2763/17). W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, nie doszło do takiego naruszenia ww. przepisów postępowania, które miałoby istotnym wpływ na kontrolowane rozstrzygnięcie.

W ocenie Sądu stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy jest jasny i nie budzi wątpliwości. Materiał dowodowy został w wystarczający sposób przeanalizowany, a wyciągnięte z niego wnioski nie są dowolne. Organy umożliwiły skarżącej zajęcie stanowiska i czynny udział w sprawie, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest przekonywujące i zrozumiałe, a tym samym spełnia przesłanki z art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.