Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 835/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 20 listopada 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędzia NSA Janusz Nowacki, , , Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2019 roku sprawy ze skargi M. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. na podstawie:

1) art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych "u.s.u.s." odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 191 011,72 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 129 955,92 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 50 576,91 zł,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - w łącznej kwocie 10 478,89 zł,

2) art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s oraz § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 33 644,19 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 6 986,48 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 26 128,91 zł,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - w łącznej kwocie 528,80 zł.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

Wnioskiem z dnia 1 kwietnia 2019 r. skarżący zwrócił się o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek. Poinformował, że jest w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, żyje z emerytury, która jest obciążona przez komornika z uwagi na posiadane zaległości w US, ZUS i u klientów. Oświadczył, że posiada także kredyt w banku na firmę, którego nie ma z czego spłacić. Zaznaczył, że prowadzona działalność nie przynosi dochodu, który pozwoliłby na opłacenie składek ZUS. Dodał, że z tego powodu podupadł na zdrowiu, cały czas się leczy, nabawił się wrzodów dwunastnicy, które co roku odnawiają się, choruje na bradykardię i w związku z tym nie jest w stanie wywiązywać się ze swoich obowiązków i z długów, w które popadł.

Pismem z dnia 4 kwietnia 2019 r. [...] Oddział ZUS w Ł. zawiadomił wnioskodawcę o wszczęciu postępowania o umorzenie należności z tytułu składek. Zakład poinformował o możliwości złożenia dokumentów obrazujących sytuację materialną, zdrowotną, a także dokumentów potwierdzających okoliczności podnoszone we wniosku o umorzenie.

W sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał własnych ustaleń na podstawie poniższych danych: informacji z Centralnej Ewidencji Pojazdów, informacji z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, informacji o wysokości świadczenia, informacji z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.

Analizując sytuację skarżącego ZUS wskazał, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą od 20 czerwca 1986 r. (CEIDG) pod nazwą "A" Przedsiębiorstwo Produkcyjno Handlowo Usługowe M. M. w zakresie sprzedaży detalicznej napojów alkoholowych i bezalkoholowych prowadzonej w wyspecjalizowanych sklepach. W związku z niewywiązaniem się z obowiązku opłacania składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej na koncie strony powstały zaległości.

Organ wskazał, że w trakcie toczącego się postępowania w sprawie wniosku o umorzenie skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej, materialnej, rodzinnej i zdrowotnej, nie wykazał ponoszonych wydatków, nie przedstawił informacji z kim prowadzi gospodarstwo domowe.

Zgodnie z ustaleniami własnymi Zakładu wiadomo, że skarżący jest żonaty z E. M., w bazie danych KSI ZUS figuruje jako emeryt/rencista oraz jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą. Zakład ustalił, że strona pobiera emeryturę w kwocie 1697,55 zł brutto, ze świadczenia dokonywane są potrącenia z tytułu podatku i składki w wysokości 280,78 zł oraz egzekucyjne w kwocie 424,38 zł. Do świadczenia przysługuje stronie dodatek pielęgnacyjny w wysokości 222,01 zł - zatem miesięczna kwota netto wynosi 1 214,40 zł. Zakład ustalił, że małżonka posiada ten sam adres zamieszkania oraz stałe źródło dochodu z tytułu emerytury.

ZUS wskazał, że na nazwisko wnioskodawcy zarejestrowane są pojazdy w ilości 12 sztuk. Skarżący jest współwłaścicielem poniższych nieruchomości:

- [...] - grunty orne w Ż. o pow. 0,3600 ha, nr działki [...]. Na nieruchomości Zakład dokonał zabezpieczenia hipotecznego na kwotę 12 436,50 zł. Poza hipoteką na rzecz ZUS ustanowione są również hipoteki na rzecz: Spółki "B S.A." oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W.,

- [...] - inne tereny zabudowane w Ł., przy ul. C 25 o pow. 0,1455 ha. Na nieruchomości Zakład dokonał zabezpieczenia hipotecznego na kwotę 107 065,35 zł. Poza hipoteką na rzecz ZUS ustanowiona jest również hipoteka na rzecz banku D SA,

- [...]- inne tereny zabudowane w Ł., przy ul. C 27 o pow. 0,1808 ha. Na nieruchomości Zakład dokonał zabezpieczenia hipotecznego na kwotę 239 154 zł. Poza hipoteką na rzecz ZUS ustanowione są również hipoteki na rzecz banku D S.A. oraz Gminy Miasta Ł..

Wskazano, że skarżący posiada kredyt w banku na firmę, którego nie ma z czego spłacać. Należności z tytułu składek figurujące na koncie płatnika są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia wpłynęło wszczęcie przez Dyrektora Oddziału ZUS postępowania egzekucyjnego prowadzonego do nadal odpowiednio na należności FUS, FUZ, FP i FGŚP za okres:

- 05-06/2011- 16.01.2012 r. (data doręczenia tytułu wykonawczego),

- 07-11/2011- 25.06.2012 r. (data doręczenia tytułu wykonawczego),

- 12/2011-01/2012 - 25.07.2012 r. (data doręczenia tytułu wykonawczego),

- 02-03/2012 - 25.07.2012 r. (data doręczenia tytułu wykonawczego),

- 09-11/2012 - 12.03.2013 r. (data doręczenia tytułu wykonawczego),

- 12/2012 - 25.03.2013 r. (data doręczenia tytułu wykonawczego),

- 01-02/2013 - 23.05.2013 r. (data doręczenia tytułu wykonawczego),

- 04-08/2013 - 08.08.2013 r. (data doręczenia tytułu wykonawczego),

- 03-06/2013 - 06.09.2013 r. (data doręczenia tytułu wykonawczego),

- 07/2013 -15.10.2013 r. (data doręczenia tytułu wykonawczego),

- 08/2013 - 24.10.2013 r. (data doręczenia tytułu wykonawczego),

- 11-12/2013 -18.02.2014 r. (data doręczenia tytułu wykonawczego),

- 09-10/2013 - 28.02.2014 r. (data doręczenia tytułu wykonawczego),

- 01/2014 - 04.04.2014 r. (data doręczenia tytułu wykonawczego),

- 09-10/2016 - 10.03.2017 r. (data doręczenia tytułu wykonawczego),

- 11-12/2016 - 24.03.2017 r. (data doręczenia tytułu wykonawczego),

- 03-04/2016 -16.06.2017 r. (data doręczenia tytułu wykonawczego),

- 01-03/2017 -16.08.2017 r. (data doręczenia tytułu wykonawczego),

- OS/2016 - 28.03.2018 r. (data doręczenia tytułu wykonawczego),

-07/2017-01/2018 (na należności FUl) - 08.05.2018 r. (data doręczenia tytułu

wykonawczego).

W dniu 28 sierpnia 2017 r. zostały wystawione kolejne tytuły wykonawcze na należności FUS, FUl, FP i FGŚP za okres 08/2014-06/2017, na podstawie których dokonano zajęcia rachunku bankowego w D SA - odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami zostały doręczone w dniu 7 września 2017 r.

Ponadto w dniu 28 lipca 2014 r. wyrażona została zgoda na zawieszenie postępowania egzekucyjnego do 28 listopada 2014 r. pod warunkiem dokonywania wpłat na poczet zaległości niepodlegających uldze. 23 czerwca 2015 r. zgoda na zawieszenie postępowania egzekucyjnego do 10 listopada 2015 r. pod warunkiem dokonywania dobrowolnych wpłat w kwocie nie mniejszej niż 3000 zł. Od 9 marca 2016 r. do 30 maja 2017 r. zawieszenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na zawarty układ ratalny nr [...].

Dodatkowo należności za okres 06/2011-05/2016 zabezpieczone są hipoteką. Aktualnie należności z tytułu zaległych składek dochodzone są w formie egzekucji prowadzonej przez Dyrektora Oddziału ZUS oraz Komornika Sądowego.

Organ wskazał, że wnioskodawca powołał własną sytuację zdrowotną. Poinformował, że choruje na wrzody dwunastnicy oraz bradykardię. Do akt sprawy nie załączył żadnej dokumentacji medycznej. Strona nie wskazała podstawy prawnej, na podstawie której ZUS ma rozpatrzyć wniosek, w związku z tym został on rozpoznany w oparciu o wszystkie przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w sprawie, tj.: art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s.

Organ odwołał się do treści art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i wskazał, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów. W stosunku do działalności strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy. Zobowiązanie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również w sytuacji strony nie ma zastosowania.

Skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą. Jest właścicielem majątku ruchomego oraz właścicielem nieruchomości, na których Zakład dokonał zabezpieczenia w formie hipoteki. Strona posiada stały dochód z tytułu emerytury oraz prowadzonej działalności gospodarczej. W stosunku do zadłużenia skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS oraz Komornika Sądowego. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W ocenie organu na tym etapie nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Na tej podstawie wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa wart. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Z tych powodów nie zachodzą zdaniem organu przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Ponadto ZUS powołał treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz odwołał się do treści rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i wskazał, że umorzenie należności jest zarezerwowane dla sytuacji nadzwyczajnych (wyjątkowych, krytycznych), gdy ze względu na stan zdrowia, wiek i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązanie się z zobowiązań (zarówno w formie jednorazowej spłaty, jak też w formie wpłat dokonywanych w dłuższym okresie, np. w ramach umowy ratalnej lub przymusowego dochodzenia należności), a także nie ma perspektywy poprawy i zmiany tej sytuacji.

Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia należności w oparciu o zapisy rozporządzenia. W ocenie Zakładu okoliczności w nim wymienione (pkt 1-3) nie zachodzą.

Przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w stosunku do strony nie zachodzi. Skarżący nie udowodnił, aby poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej.

Organ wskazał także, że zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 3 wyżej cytowanego rozporządzenia jedną z okoliczności przemawiających za umorzeniem, pomimo braku całkowitej nieściągalności jest choroba przewlekła zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Strona powołała się własną sytuację zdrowotną. Poinformowała, że choruje na wrzody dwunastnicy oraz bradykardię. Nie przedstawiła żadnej dokumentacji medycznej dotyczącej stanu zdrowia, nie wspomniał również o konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Trudności zdrowotne mogą być utrudnieniem w codziennym funkcjonowaniu, lecz nie są wystarczającą przesłanką do umorzenia należności. Skarżący posiada stały dochód z tytułu emerytury, która wypłacana jest bez względu na stan zdrowia. Ponadto jest aktywny zawodowo, nadal prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu uzyskuje dochód. W kontekście powyższego należy uznano, że skarżący nie udowodnił, że istnieją przeszkody, które uniemożliwiają zarobkowanie, a tym samym uzyskiwanie środków na spłatę zadłużenia wobec Zakładu.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wykluczył również możliwość umorzenia ze względu na trudną sytuację finansową, która w przypadku spłaty zadłużenia

pozbawiłaby rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Organ wskazał, że pomimo wezwania skarżący nie dołączył do wniosku dokumentacji świadczącej o sytuacji rodzinnej, prowadzonym gospodarstwie domowym, czy wydatkach i posiadanych zobowiązaniach. Z ustaleń własnych Zakładu wiadomo, że pod adresem wskazanym zamieszkuje również żona, która posiada własne źródło dochodu, zatem prawdopodobnie partycypuje w kosztach utrzymania. Brak też informacji, aby obecnie skarżący korzystał z pomocy społecznej i innych instytucji wsparcia skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku.

Z uwagi na brak informacji dotyczących sytuacji finansowej Zakład nie ma możliwości odniesienia się co do ewentualności zaspokojenia przez stronę podstawowych potrzeb życiowych. Brak jest podstaw do ustalenia, czy w sytuacji wnioskodawcy zachodzi ubóstwo. Zakład nie może rzetelnie ocenić sytuacji finansowej, zatem brak też jest podstaw do stwierdzenia, że w sprawie zachodzą przesłanki skutkujące umorzeniem zobowiązania.

Podkreślono, że w przypadku trudności w jednorazowym uregulowaniu należności zobowiązany może zwrócić się do ZUS o rozłożenie zadłużenia na raty. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość udzielenia ulgi w formie układu ratalnego. W ramach udzielonej ulgi istnieje możliwość dostosowania warunków spłaty do sytuacji materialnej, umożliwiając tym samym regulowanie zobowiązania, przy jednoczesnym zapewnieniu środków utrzymania.

Organ wyjaśnił, że w stosunku do zadłużenia strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które zawiesza bieg terminu przedawnienia, a tym samym wydłuża okres możliwości dochodzenia należności, zatem podjęcie decyzji o ich umorzeniu na obecnym etapie byłoby przedwczesne. Ponadto część należności zabezpieczona jest w formie hipoteki ustanowionej na nieruchomościach należących do strony.

ZUS wyjaśnił, że sam brak środków finansowych nie przesądza o możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek, gdyż nawet w sytuacji, gdy skarżący nie posiada środków na zaspokojenie należności, istnienie zaległości nie zmienia sytuacji majątkowo-rodzinnej, a jedynie wpływa na brak możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji. Nie istnieją też, opisane w treści rozporządzenia, szczególne okoliczności przemawiające za natychmiastowym uwolnieniem strony od ciążącej na niej zaległości.

W ocenie ZUS na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów skarżący nie udowodnił, że sytuacja materialno-bytowa, rodzinna i zdrowotna całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległości wobec ZUS, a umorzenie należności z tytułu zaległych składek byłoby przedwczesne. Interes publiczny należy rozumieć nie tylko jako potrzebę zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów budżetu państwa, ale też jako ograniczenie jego ewentualnych wydatków poprzez np. zasiłki dla bezrobotnych, czy pomoc z opieki społecznej. Nie można jednoznacznie stwierdzić, że zapłata należności spowoduje konieczność sięgnięcia przez stronę do środków ze strony państwa (otrzymanie zasiłków z pomocy społecznej), ponieważ nie będzie w stanie zaspokoić swoich potrzeb materialnych.

Strona powołuje się na swoją sytuację materialną, ale nie wykazała, aby korzystała z zasiłków z pomocy społecznej ani innych instytucji wsparcia, co oznacza, że obecnie sytuacja finansowa nie wymusza na stronie konieczności sięgania po pomoc ze strony państwa, aby zaspokoić niezbędne potrzeby egzystencjonalne. Posiada majątek ruchomy, jest współwłaścicielem nieruchomości, na których ZUS dokonał zabezpieczenia w formie hipoteki. W stosunku do zadłużenia toczy się postępowanie egzekucyjne, które nie zostało zakończone. Zdaniem organu na tej podstawie można stwierdzić, że sytuacja materialna umożliwia spłatę zadłużenia względem ZUS bez konieczności ubiegania się o pomoc ze strony państwa, choćby w formie zawartego z ZUS układu ratalnego.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. M. zarzucił:

A) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

1) naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w nieprawidłowym ustaleniu, że:

- wobec skarżącego nie zaszły przesłanki do umorzenia należności,

- pominięcie znanego organowi rentowemu faktu, że skarżący ubiegając się o umorzenie należności złożył komplet dokumentów potwierdzających dochód i sytuację materialną. Dokumenty te znajdowały się w aktach sprawy prowadzonej przez organ rentowy pod sygnaturą [...].

B) naruszenie przepisów prawa materialnego:

2) art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s poprzez jego niezastosowanie, choć z uwagi na znaczną ilość postępowań egzekucyjnych toczących się przeciwko skarżącemu oraz utrzymujące się zajęcia egzekucyjne na jego majątku, jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne;

3) art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003r. poprzez jego niezastosowanie, choć skarżący poniósł straty materialne w wyniku "innego nadzwyczajnego wydarzenia", jakim było ustalenie przez Bank D niekorzystnych warunków spłaty kredytu we frankach szwajcarskich:

4) art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3

rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003r., poprzez jego niezastosowanie, choć skarżący musiał sprawować opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, a także sam z powodu wieku i przewlekłych chorób ma trudności z uzyskaniem dochodu umożliwiającego spłacenie należności.

Skarżący wniósł o uchylenie decyzji, ewentualnie o wydanie decyzji zobowiązującej organ do umorzenia należności zgodnie z wnioskiem skarżącego, na podstawie art. 145a p.p.s.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 cyt. ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 - dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r. o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek i za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 191 011,72 zł oraz o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 33 644,19 zł.

Ocena legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona według wskazanych powyżej kryteriów wykazała, że skarga nie jest uzasadniona.

Odnosząc się do istoty sporu - kwestii zasadności stanowiska organu administracji zajętego w sprawie (odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek), zauważyć trzeba, że ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300, dalej u.s.u.s.) przewiduje możliwość umorzenia przez Zakład należności z tytułu składek w całości lub w części na zasadach określonych w tej ustawie oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141 poz. 1365) - art. 28 ust. 1 u.s.u.s. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 2003 r. - Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji,

w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W świetle przepisów rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przytoczone powyżej regulacje wskazują, że decyzja Zakładu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ przy zaistnieniu choćby jednej z przesłanek może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

W takich przypadkach, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę.

Sąd podkreśla, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Jedną z kluczowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej, z której wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób zrekonstruować stan faktyczny będący podstawą do trafnego zastosowania przepisów prawa. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., organ obowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Jak wyżej zaznaczono, decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, nie oznacza to jednak, że może być ona dowolna. Z art. 7 k.p.a. stanowiącego o zasadzie praworządności wynika bowiem zobowiązanie organów do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe zatem ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu - stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. - wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika oraz zbadanie na tej podstawie, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności określone w powyższych przepisach prawnych. Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności o charakterze uznaniowym (umorzenie bądź odmowa umorzenia).

Użycie w przywołanych przepisach sformułowania "składki mogą być umarzane" należy rozumieć jako sprecyzowanie uprawnienia ZUS do umorzenia składek, z którego wynika przede wszystkim, że w innych sytuacjach ZUS nie ma prawa składek umarzać (por. wyrok NSA z 8 września 2015 r., II GSK 1807/14). Zatem jeśli ZUS ustali, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona we wskazanych przepisach, to ma obowiązek odmówić umorzenia tych należności, a taka decyzja nie jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Dopiero w razie stwierdzenia, że w przypadku konkretnego podmiotu ziściły się przesłanki umorzenia, ZUS wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego - o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Podkreślić przy tym należy, że w przypadku wydawania decyzji w ramach uznania administracyjnego ustawodawca nie pozostawił ZUS całkowitej swobody, co do wyboru rozstrzygnięcia ani też nie zezwolił na dowolność. Wydając decyzję odmowną mimo wykazania przez stronę, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, ZUS - aby uniknąć dowolności decyzji - musi wykazać przyczyny, dla których odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2015 r., II GSK 2757/14).

Przenosząc powyższe rozważania do realiów rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, że w zaskarżonej decyzji organ uwzględnił i ocenił wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności. W ocenie Sądu, Zakład prawidłowo wyjaśnił, dlaczego odmówił skarżącemu umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie, choć z uwagi na liczną ilość postępowań egzekucyjnych toczących się przeciwko skarżącemu oraz utrzymujące się zajęcia egzekucyjne na majątku jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, Sąd stwierdza, że ocena czy ponoszenie wydatków egzekucyjnych jest zbędne, czy też może przynieść korzyść, należy wyłącznie do wierzyciela. Wydatki egzekucyjne, o których mowa w tym przepisie, to koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji, które nie są tożsame z kosztami egzekucyjnymi, które co do zasady obciążają zobowiązanego. Rozdzielenie tych pojęć zawierają przepisy art. 64b i 64c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (por. wyrok NSA z dnia 15 maja 2018 r. w sprawie I GSK 1146/18).

Ponadto przepis art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. wymaga, aby nieuzyskanie w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne było "oczywiste". W sprawie nie ma dowodu, w oparciu, o który można byłoby w sposób oczywisty stwierdzić niemożność egzekucji kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wręcz przeciwnie, jak wskazywał organ, w stosunku do skarżącego prowadzona jest egzekucja. Brak jest także jakiegokolwiek dokumentu, również przedłożonego przez stronę, pochodzącego od właściwego organu, wskazującego na niemożności lub ogólniej ujmując niezasadność prowadzenia egzekucji z przyczyn stanowiących przesłankę powołanego przepisu. Taki stan powodował słuszne uznanie przez organ, że brak było podstaw do stwierdzenia zaistnienia tejże przesłanki, skutkującej możliwością umorzenia należności z tytułu składek.

Zdaniem Sądu, ZUS nie naruszył także przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust 3a ustawy, jak i w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Dokonana przez organ analiza sytuacji finansowej skarżącego, szczegółowo przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w ocenie organu daje podstawy do przyjęcia, że miesięczny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego z tytułu emerytury oraz prowadzonej działalności, a także dochód małżonki z tytułu pobieranej emerytury, powoduje, że jest w stanie spłacać zobowiązania wobec ZUS.

Podkreślić należy, że skarżący, pomimo wezwania organu z dnia 4 kwietnia 2019 r., które odebrał 15 kwietnia 2019 r. do złożenia oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz do złożenia wskazanych PIT za ostatni rok, nie przedstawił organowi żadnej dokumentacji.

W tym miejscu wskazać należy, że skarżący po raz kolejny wystąpił z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. Wyrokiem z dnia 10 października 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 553/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę skarżącego na decyzję ZUS z dnia [...] r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu sąd wskazał, że jak wynika ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący w roku 2015 uzyskał dochód w kwocie 161 539 zł, w roku 2016 w kwocie 44 985 zł w pierwszej połowie roku 2017 w kwocie 27 544 zł i mimo uzyskiwanych dochodów nie podjął prób spłacenia zaległości składkowych wobec Zakładu. (za okres od grudnia 2011 r. do stycznia 2014 r. i opłacania należnych składek na bieżąco (od marca 2016 r. do marca 2017r.)

ZUS poczynił własne ustalenia, na podstawie których dokonał oceny sytuacji majątkowej skarżącego i możliwości spłaty zadłużenia. Zdaniem Sądu, ww. stanowisko organu jest prawidłowe. Za powyższym przemawia również to, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, nadal prowadzi działalność gospodarczą i pobiera emeryturę, jest współwłaścicielem nieruchomości. Wobec powyższego opłacenie należności z tytułu składek w ratach nie pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W toku postępowania przed organem administracji skarżący nie przedłożył również dokumentów, z których wynikałoby, że z powodu stanu zdrowia lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny nie może pozyskiwać środków finansowych niezbędnych do opłacenia zaległości. Wręcz przeciwnie z akt sprawy wynika, że skarżący nadal jest aktywny zawodowo, prowadzi działalność gospodarczą, a zatem wątpliwości budzi twierdzenie skarżącego zawarte w piśmie procesowym z dnia 30 października 2019 roku (k. 23 akta sądowe), że ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie uzyskać dochodów.

Wskazać należy, że za ustaleniem czy w danym przypadku występuje ważny interes zobowiązanego przemawiający za umorzeniem zobowiązania z tytułu ubezpieczenia społecznego, winny przemawiać określone zobiektywizowane wartości, społecznie akceptowalna hierarchia tych wartości, a nie subiektywne odczucia zobowiązanego. Uznanie interesu strony za ważny powinno wynikać z obiektywnej oceny sytuacji zobowiązanego, a nie z własnego przekonania strony opartego na poczuciu krzywdy, czy nierozumienia przez organ trudnej sytuacji faktycznej. Niewątpliwie za słuszny interes zobowiązanego należy uznać także zobiektywizowaną sytuację ekonomiczną, wysokość uzyskiwanych dochodów, ponoszonych wydatków, posiadany majątek.

Z akt administracyjnych wynika, że ZUS dopuścił wszystkie dostępne dowody na okoliczność sytuacji finansowej skarżącego. Dowody te stanowiły podstawę poczynionych w sprawie niewadliwych ustaleń faktycznych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie znaczy, iż dowody te nie zostały wyczerpująco rozpatrzone. Tym bardziej, że strona wnosząc po raz kolejny wniosek o umorzenie zadłużenia nie chce ujawnić swojej sytuacji finansowej na dzień składania wniosku, do czego została zobowiązania przez organ.

Podkreślić należy, że instytucja umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie ma wyjątkowy charakter, albowiem zasadą jest ich regulowanie, co ponad wszelką wątpliwość koresponduje z interesem społecznym. Organ administracji publicznej uwzględnił w pełni zobiektywizowane kryteria oceny spraw tego rodzaju, ze wskazaniem na sytuację osobistą, rodzinną i majątkową strony, w tym również na źródło oraz okres powstania zaległości w opłacie składek - działalność gospodarczą prowadzoną przez skarżącego.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organ dokonał oceny całokształtu materiału dowodowego w granicach swobodnej oceny dowodów. Odmawiając umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Rozstrzygnięcie mieści się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowuje proporcje pomiędzy ważnym interesem strony i interesem społecznym. Dokonano oceny sytuacji finansowej na podstawie pozyskanych informacji.

Stwierdzić więc należy, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w niniejszej sprawie nie zachodzą. ZUS obok interesu strony ma obowiązek, dbając o stan finansów emerytalno-rentowych, uwzględnienia także interesu publicznego. Dlatego też organ musi każdorazowo ważyć zasadność wniosku. Trafnie organ uznał, że ustalone w sprawie możliwości płatnicze skarżącego pozwalają na spłatę zadłużenia.

W sytuacji więc, gdy organ wszechstronnie rozważył i ocenił wszystkie aspekty faktyczne i prawne i w wyniku tej oceny podjęta została decyzja mieszcząca się w granicach uznania administracyjnego, Sąd nie znalazł podstaw do uznania jej niezgodności z prawem. Organ nie naruszył zatem art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.

Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.

eg