Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1096/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-06-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 41 ust. 4 pkt 2
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie inspekcji pracy oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] M. Z. złożył skargę do Państwowej Inspekcji Pracy w związku z nieumieszczeniem przez pracodawcę stanowiska pracy - specjalisty analityka na liście pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Jednocześnie odwołując się do treści art. 41 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych wniósł o przeprowadzenie kontroli pracodawcy w wyżej wskazanym zakresie.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy w K. odmówił nakazania umieszczenia pracownika M. Z. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656). W motywach rozstrzygnięcia organ przytoczył treść art. 35 ust. 1 wyżej wskazanej ustawy zgodnie z którym składkę na FEP opłaca się za pracownika, który spełnia łącznie następujące warunki: urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r. i wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o których mowa w art. 3 ust.: 1 i 3 ustawy. W myśl ostatnio przywołanych przepisów dla zakwalifikowania pracy wykonywanej przez pracownika, jako pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, konieczne jest to by:

- w przypadku prac w szczególnych warunkach - była to praca mieszcząca się w wykazie prac w szczególnych warunkach (wykaz tych prac określa załącznik nr 1 do ustawy) i jednocześnie pracy tej towarzyszyły czynniki ryzyka, które w rozumieniu ustawy związane są z następującymi rodzajami prac: prace pod ziemią, prace na wodzie, prace pod wodą, prace w powietrzu, prace w warunkach gorącego mikroklimatu (prace wykonywane w pomieszczeniach, w których wartość wskaźnika obciążenia termicznego WBGT wynosi 28 °C i powyżej, przy wartości tempa metabolizmu pracownika powyżej 130 W/m2), prace w warunkach zimnego mikroklimatu (prace wykonywane w pomieszczeniach o temperaturze powietrza poniżej 0 °C), bardzo ciężkie prace fizyczne (prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 8.400 kJ, a u kobiet - powyżej 4.600 kJ), prace w warunkach podwyższonego ciśnienia atmosferycznego, ciężkie prace fizyczne związane z bardzo dużym obciążeniem statycznym wynikającym z konieczności pracy w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała; przy czym ciężkie prace fizyczne to prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 6.300 kJ, a u kobiet - powyżej 4.200 kJ, a prace w wymuszonej pozycji ciała to prace wymagające znacznego pochylenia i (lub) skręcenia pleców przy jednoczesnym wywieraniu siły powyżej 10 kg dla mężczyzn i 5 kg dla kobiet (wg metody OWAS pozycja kategorii 4) przez co najmniej 50 % zmiany roboczej,

- w przypadku prac o szczególnym charakterze - była to praca mieszcząca się w wykazie prac o szczególnym charakterze (wykaz tych prac określa załącznik nr 2 do ustawy) i jednocześnie wymagająca szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, której możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się.

W wyniku kontroli organ ustalił, że M. Z. zatrudniony jest na stanowisku "specjalista analityk - Laboratorium Kontrolne [...]", a praca wykonywana jest w K., w laboratorium zlokalizowanym w budynku [...]. Inspektor wskazał, że z przedstawionych dokumentów oraz udzielonych wyjaśnień wynika, że praca na opisanym stanowisku nie jest związana z bezpośrednią obsługą urządzeń służących do produkcji materiałów wybuchowych, środków strzałowych, wyrobów pirotechnicznych oraz konfekcjonowaniem takiego asortymentu. Organ ustalił, że przedmiotem pracy jest nadzorowanie wykonywania oraz wykonywanie analiz i badań materiałów wybuchowych i surowców wykorzystywanych do produkcji takich materiałów. W ramach obowiązków na tym stanowisku pracy mieści się określanie wrażliwości materiałów wybuchowych na tarcie i uderzenie oraz wrażliwość na bodźce termiczne (próby stałości, w tym próby Abla, oznaczenie stałości materiałów wybuchowych czasie 48 godzinnego składowania w temperaturze 75oC, określanie temperatury rozkładu to jest temperatury w czasie której następuje gwałtowny rozkład nitoestrów), przeprowadzanie próbnej nitracji celem sprawdzenia niektórych surowców, oznaczenie stopnia żelatynizacji, wykonywanie analiz pełnych materiałów wybuchowych, wykonywanie analiz i badań materiałów wybuchowych inicjujących, badanie osadów z osadników przy produkcji materiałów wybuchowych inicjujących (wrażliwość na uderzenie, tarcie, próba zetknięcia z badana powierzchnią). Wszystkie te badania, zgodnie z ustaleniami Inspektora prowadzone są w laboratorium głównym, a próbki materiałów wybuchowych przynoszone są z obszarów produkcyjnych przez innych pracowników. Powstające podczas badań odpady wymagają w niektórych przypadkach niszczenia przez rozpuszczanie, zobojętnianie i hydrolizę. Do określenia wrażliwości na uderzenie wykorzystuje się kafary, obserwując, czy w wyniku uderzenia masy w próbkę badaną doszło lub nie do przemiany wybuchowej. Określenie wrażliwości na tarcie następuje natomiast za pomocą aparatu tarciowego (Petersa). Ustala się, czy badana próbka pod wpływem określonego obciążenia uległa na skutek tarcia przemianie wybuchowej. Organ ustalił, że do badań wykorzystywane są próbki o masie kilku gram. Próbna nitracja przeprowadzana jest w szklanym aparacie Schlegela umieszczonym w dygestorium z szybą ochronną. W wyniku próbnej nitracji można otrzymać około 250 ml nitrogliceryny lub nitroglikolu. Do oznaczenia stopnia żelatynizacji używa się około 97,5 g nitrogliceryny. W trakcie prac z materiałami wybuchowymi inicjującymi maksymalna masa przechowywana za zasłoną pancerną nie powinna przekroczyć 200 g. W ocenie Inspektora zakwalifikowanie pracy wykonywanej przez wnioskodawcę na zajmowanym przez niego stanowisku pracy do którejkolwiek z prac wymienionych w załącznikach nr: 1 i 2 do ustawy o emeryturach pomostowych nie jest możliwe. Praca ta nie mieści się bowiem w grupie prac wymienionych w załączniku nr 1 zarówno ze względu na jej zakres (załącznik nie wymienia w ogóle prac laboratoryjnych), jak i brak czynników ryzyka, o których mowa w ustawie. Prace laboratoryjne, czy też badawcze nie są też wymienione w załączniku nr 2. Organ zaznaczył, że należało uznać, iż wniosek M. Z. związany był z niezakwalifikowaniem wykonywanej przez niego pracy do grupy prac, o których mowa w punkcie 15 załącznika nr 2 tj. "Prace bezpośrednio przy produkcji materiałów wybuchowych, środków strzałowych, wyrobów pirotechnicznych oraz ich konfekcjonowaniu". W ocenie inspektora pracy wykonywana przez wnioskodawcę praca związana jest z procesem produkcji materiałów wybuchowych, bowiem wyniki przeprowadzanych badań wykorzystywane są w tym procesie, służą one na potrzeby procesu produkcji materiałów wybuchowych, jednakże nie może być ona utożsamiana z pracą bezpośrednio przy produkcji takich materiałów. Prowadzenie bowiem analiz laboratoryjnych nie skutkuje wprost wytworzeniem materiału wybuchowego – wyrobu gotowego, oferowanego w sprzedaży. Inspektor podkreślił, że warunki wykonywania pracy w laboratorium różnią się znacznie od warunków występujących w obiektach produkcyjnych. Operuje się mniejszą ilością materiałów wybuchowych bowiem są to jedynie próbki do badań, ponadto warunki pracy są bardziej komfortowe, co zmniejsza ryzyko pomyłki podczas pracy. Organ zaznaczył, że podczas kontroli wnioskodawca wyjaśnił, że jest członkiem Zakładowego Zespołu Ochrony Przeciwpożarowej, jednakże uznał, że okoliczność ta nie wpływa na możliwość zakwalifikowania wykonywanej przez wnioskodawcę pracy do prac o których mowa w pkt 15 załącznika nr 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Pełnienie bowiem tej funkcji nie może być traktowane jako wykonywanie prac o których mowa w pkt 20 załącznika nr 2 to jest: " Prace pracowników jednostek ochrony przeciwpożarowej, o których mowa w art. 15 pkt 1a – 5 i 8 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, uczestniczących bezpośrednio w akcjach ratowniczych". Inspektor wskazał, że z dokumentów zgromadzonych w toku kontroli wynika, że członkowie Zespołu mają za zadanie bieżące sprawdzanie stanu sprzętu przeciw pożarowego oraz informowanie koordynatora o ich użyciu, braku lub uszkodzeniu. Zespół jest ponadto przeszkolony do prowadzenia działań operacyjnych, prewencyjnych i ewakuacyjnych. Działania te polegają na alarmowaniu o pożarze zgodnie z instrukcją alarmowania i postępowania w sytuacjach awaryjnych oraz gaszeniu ognia dostępnym w zakładzie sprzętem podręcznym i wodą z instalacji hydrantowych. Działania ewakuacyjne Zespołu polegają natomiast na usuwaniu z rejonu pożaru, a także jego otoczenia ludzi i mienia. Działania prewencyjne Zespołu polegają na zabezpieczeniu niebezpiecznych prac spawalniczych i prac z otwartym ogniem, dbaniu o sprzęt gaśniczy, zgłaszaniu przełożonym rażącego nieprzestrzegania przepisów przeciwpożarowych, zgłaszania przypadków szczególnego zagrożenia, szkolenie wspólnie z kierownikiem pozostałych pracowników działu w zakresie obsługi podręcznego sprzętu gaśniczego, współdziałanie i pomoc pozostałym członkom Zespołu. Organ opisał wyposażenie w sprzęt gaśniczy laboratorium w którym świadczy pracę wnioskodawca oraz uznał, że mając na uwadze zakres czynności, wyposażenie w sprzęt gaśniczy Zakładowy Zespół Ochrony Przeciwpożarowej jest zespołem pracowników wyznaczonych do podejmowania lokalnych, bardzo ograniczonych działań w zakresie ochrony przeciwpożarowej i w żaden sposób nie można go porównać do jednostek ochrony przeciwpożarowej o których mowa w art. 15 pkt 1a-5 i 8 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, uczestniczących bezpośrednio w akcjach ratowniczych.

Organ zaznaczył, że w budynku laboratorium nie zlokalizowano stanowisk do produkcji, wytwarzania materiałów wybuchowych, środków strzałowych, materiałów pirotechnicznych, jak również do konfekcjonowania tego asortymentu, a ilości materiału wybuchowego wykorzystywanego do przeprowadzania analiz i badań nie stanowią w przypadku wybuchu zagrożenia dla bezpieczeństwa publicznego. Inspektor wskazał, że choć wnioskodawca ma kontakt z materiałami wybuchowymi, które stwarzają zagrożenie bezpośrednio dla niego i osób mogących znaleźć się w pobliżu, jednakże w ocenie organu taki stan zagrożenia nie może być utożsamiany z występowaniem zagrożenia dla bezpieczeństwa publicznego.

Organ wskazał dodatkowo, że wraz z wiekiem następuje u każdej osoby pogorszenie wzroku oraz zwolnienie niektórych reakcji, przy czym analizy laboratoryjne dokonywane w laboratorium położonym w obiekcie M-19a są prowadzone według z góry ustalonych schematów postępowania - procedur. Obowiązkiem osoby wykonującej badania jest zastosowanie się do tych procedur, a następnie śledzenie wskazań przyrządów (wagi, termometry) i obserwacja przebiegu reakcji. Dlatego w ocenie organu należyte wykonanie tych czynności nie ulegnie zmianie wraz z wiekiem pracownika w sposób na tyle istotny, że rodzący ryzyko popełnienia pomyłki, która mogłaby stwarzać zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego. Organ zaakcentował, że omawiana praca wymaga rzetelności i odpowiedzialności jednakże nie jest z nią związana szczególna odpowiedzialność, nie można też stwierdzić by do wykonywania tej pracy konieczne było posiadanie szczególnej sprawności psychofizycznej (odbiegającej w sposób istotny od "normalnej" sprawności niezbędnej do wykonywania pracy), niezależnie od faktu, iż pracodawca kieruje pracowników na badania psychologiczne i lekarskie wymagane na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 sierpnia 2002 r. w sprawie badań psychiatrycznych i psychologicznych osób ubiegających się lub posiadających prawo do wykonywania lub kierowania działalnością gospodarczą albo bezpośrednio zatrudnionych przy wytwarzaniu i obrocie materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym. Inspektor wskazał ponadto, że pozostałe prace wymienione w załączniku nr 2 nie wiążą się w żaden sposób z pracą wykonywaną przez M. Z. dlatego organ uznał, że brak jest przesłanek pozwalających na zakwalifikowanie wykonywanej przez niego pracy do prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

W odwołaniu od wyżej przywołanej decyzji M. Z. zakwestionował prawidłowość uregulowań ustawy o emeryturach pomostowych. Przytoczył treść poszczególnych przepisów tejże ustawy oraz zaznaczył, że w załącznikach do ustawy o emeryturach pomostowych określone zostały rodzaje prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze natomiast wykaz szczegółowych stanowisk takich prac – odpowiadających danemu rodzajowi będzie ustalał sam pracodawca. Odwołujący uznał więc, że pracodawca jest zobowiązany do prowadzenia rejestru stanowisk pracy, na których wykonywane prace należy uznać za prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a także ewidencję pracowników wykonujących takie prace. Skarżący przywołał również wcześniej obowiązujące uregulowania związane z ustaleniem pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze oraz odwołał się do metod oceny materiałów wybuchowych na działanie bodźców i uznał, że są one istotne ze względu na bezpieczeństwo publiczne. Wymienił również sposoby zmniejszania zagrożeń związanych z pracą z materiałami wybuchowymi oraz uznał, że opisane zasady BHP są ogólnoakceptowalne i nie można mówić o ustalonych procedurach postępowania. Odwołujący opisał ponadto sposób oceny pod względem bezpieczeństwa materiałów wybuchowych i wskazał, że zarówno nitrogliceryna jak i nitroglikol są silnymi truciznami, które głęboko ingerują w fizjologię człowieka powodując różne odczucia, jak i objawy kliniczne. Wskazał również, że praca przez niego wykonywana wpływa na bezpieczeństwo publiczce. Podał, że zapobiega poważnym awariom, między innymi takim, o których mowa w dyrektywie 96/82/WE w sprawie kontroli niebezpieczeństwa poważnych awarii związanych z substancjami niebezpiecznymi. Podał również, że konsekwencje złej decyzji mogą skutkować zagrożeniem wybuchem na linii produkcyjnej i wystąpieniem poważnej awarii przemysłowej oraz zagrożeniem dla życia i zdrowia pracowników i bezpieczeństwa publicznego. Jednocześnie zakwestionował ocenę organu I instancji dotyczącą wykonywania przez niego obowiązków w Zakładowym Zespole Ochrony Przeciwpożarowej wskazując, że Zespół ten został przygotowany do prowadzenia działań operacyjnych, prewencyjnych, i ewakuacyjnych oraz należy się zastanowić, czy w istocie nie jest to zakładowa służba ratownicza. Odwołujący opisał swoje stanowisko pracy oraz zakres obowiązków i wskazał, że czynności te i badania związane są z produkcją materiału wybuchowego i cyklem technologicznym dlatego jest niezbędne posiadanie szczególnej sprawności psychofizycznej jak: ostrość wzroku, sprawny umysł, dobra pamięć, dobra koordynacja wzrokowo – ruchowa, szybki refleks, spostrzegawczość, umiejętność podejmowania decyzji.

Odwołujący dodatkowo opisał okoliczności wypadku, jaki miał miejsce w zakładzie w 2004 r., w którym zginęły 2 osoby i wskazał, że w czasie tego wypadku wykonywał analizy składu materiałów wybuchowych właśnie z tych szarż, które eksplodowały, wobec czego postawił pytanie, czy mógłby ponosić konsekwencje jeżeli dopuścił do produkcji zły, wadliwy materiał, a zatem czy ponosi odpowiedzialność za śmierć tych 2 osób. Na koniec zakwestionował ponownie ocenę jego stanowiska pracy dokonaną przez Inspektora i uznał, że interpretacja zastosowana w skarżonej decyzji jest dowolna.

Po rozpoznaniu odwołania Okręgowy Inspektor Pracy w K. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przytoczył ustalenia stanu faktycznego zawarte w decyzji organu I instancji i przywołał treść art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych. W ocenie organu w niniejszej sprawie praca wykonywana przez odwołującego nie mieści się w grupie prac wymienionych w załączniku nr 1 do ustawy ze względu na jej zakres bowiem załącznik ten nie wymienia prac laboratoryjnych, jak i brak czynników ryzyka, o których mowa w ustawie. Prace laboratoryjne nie są również wymienione w załączniku nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych dlatego wniosek odwołującego należało przeanalizować pod kątem spełnienia przesłanek grupy prac, o której mowa w pkt 15 załącznika nr 2 to jest "prace bezpośrednio przy produkcji materiałów wybuchowych, środków strzałowych, wyrobów pirotechnicznych oraz ich konfekcjonowaniu". Organ przytoczył treść art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych oraz wskazał, że ustawodawca nie definiuje pojęcia pracy bezpośrednio przy produkcji materiałów wybuchowych, środków strzałowych, wyrobów priotechnicznych oraz ich konfekcjonowaniu. W ocenie Inspektora pod pojęciem tym należy rozumieć prace polegające na przetwarzaniu substancji chemicznych i innych składników stosowanych w produkcji materiałów wybuchowych, przy czym użycie sformułowania "produkcja" wskazuje na to, że przetwarzanie to ma charakter przemysłowy i powinno skutkować wytworzeniem materiału wybuchowego. Organ poddał analizie czynności wykonywane w ramach obowiązków pracowniczych przez odwołującego i wskazał, że prace przez niego wykonywane nie są pracami polegającymi na przetwarzaniu na skalę przemysłową substancji chemicznych i innych składników stosowanych do produkcji amunicji i innych materiałów wybuchowych. Analiza materiałów wybuchowych w laboratorium nie jest pracą wykonywaną bezpośrednio przy produkcji, tym bardziej, że materiał do badań pobierany jest i przenoszony w celu dokonania jego analizy z obszaru produkcyjnego przez innych pracowników. Praca wykonywana przez odwołującego nie może zostać utożsamiona z pracą wykonywaną bezpośrednio przy produkcji. Praca bezpośrednio przy produkcji jest związana z samodzielną pracą, której efektem jest wytworzenie materiału wybuchowego, środków strzałowych czy wyrobów pirotechnicznych. W pojęciu tym nie mieszczą się, w ocenie organu odwoławczego, czynności wpływające na proces produkcji. Organ odniósł się również do pojęcia bezpieczeństwa publicznego wskazując, że nie zostało ono zdefiniowane w ustawie o emeryturach pomostowych. Inspektor zaznaczył, że powinno ono być interpretowane szeroko oraz, że nawet przy takiej interpretacji nie sposób uznać, że praca wykonywana przez odwołującego stwarza warunki do uznania, że bezpieczeństwo publiczne zostało zagrożone. Praca wykonywana przez skarżącego stwarza zagrożenie dla niego samego, co nie może być utożsamiane z zagrożeniem publicznym. Organ zaznaczył, że badania laboratoryjne prowadzone w laboratorium przebiegają według z góry ustalonego schematu i metodyki i odbywają się w odpowiednio długim czasie.

Organ odwoławczy odniósł się również do poruszonej w odwołaniu kwestii zapobiegania poważnym awariom i wskazał, że z ustaleń dokonanych w toku kontroli wynika, że A S.A. w K. jest do grupy zakładów o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej, ze względu na możliwość zmagazynowania określonych substancji chemicznych, materiałów wybuchowych oraz innych substancji o właściwościach wybuchowych. Natomiast wymieniona w odwołaniu Dyrektywa 96/82/WE tzw. Sevesco II dotyczy przede wszystkim zapobiegania zagrożeniom poważnymi wypadkami z udziałem niebezpiecznych substancji oraz ograniczania ich skutków w razie awarii. Regulacje natomiast zawarte w przywołanej Dyrektywie dotyczą dwóch zagadnień: środków kontroli przeznaczonych do zapobiegania poważnym awariom oraz środków kontroli przeznaczonych do likwidacji skutków poważnych awarii. Uregulowanie to nakłada na zarządzających zakładami lub instalacjami przemysłowymi obowiązek wprowadzenia strategii zapobiegania awariom oraz systemu zarządzania bezpieczeństwem. Natomiast definicja poważnej awarii zawarta została w art. 3 pkt 33 ustawy Prawo ochrony środowiska zgodnie z którym przez poważną awarię rozumie się zdarzenie, w szczególności emisję, pożar lub eksplozję, powstałe w trakcie procesu przemysłowego, magazynowania lub transportu, w których występuje jedna lub więcej niebezpiecznych substancji, prowadzące do natychmiastowego powstania zagrożenia życia lub zdrowia ludzi lub środowiska lub powstania takiego zagrożenia z opóźnieniem. Organ odwoławczy wyjaśnił jednak, że pkt 15 załącznika do ustawy o emeryturach pomostowych nie powołuje się na możliwość wystąpienia poważnej awarii w rozumieniu zdefiniowanym w ustawie Prawo ochrony środowiska. Ponadto organ podkreślił, że o wpisaniu pracownika do omawianej ewidencji decyduje spełnienie przesłanek wymienionych w ustawie o emeryturach pomostowych, w tym charakter wykonywanej pracy. Przesłanką nie jest natomiast samo zatrudnienie w zakładzie zaliczonym do grupy zakładów o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii. Dodatkowo organ wskazał, że pojecie poważnej awarii występuje jako jeden z elementów charakterystyki prac, wymienionych w pkt 13 załącznika nr 2 do ustawy. Zgodnie z którym prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi mogącymi stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego", a prace wykonywane przez odwołującego nie mogą zostać zaliczone również do tej grupy prac bowiem brak bezpośredniego sterowania procesami technologicznymi.

Ponadto organ wskazał, że o tym, czy praca wymaga szczególnej sprawności psychofizycznej nie może decydować konieczność poddania się pracownika na danym stanowisku pracy badaniom wykonanym na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 sierpnia 2002 r. w sprawie badań psychiatrycznych i psychologicznych osób ubiegających się lub posiadających prawo do wykonywania lub kierowania działalnością gospodarczą albo bezpośrednio zatrudnionym przy wytwarzaniu i obrocie materiałami wybuchowymi, bronią i amunicją oraz wyrobami o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym.

Konkludując organ odwoławczy wskazał, że w przypadku pracy wykonywanej przez odwołującego przesłanką decydującą o braku podstaw do nakazania umieszczenia go w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, jest rodzaj wykonywanej pracy, która nie jest pracą wykonywaną bezpośrednio przy produkcji materiałów wybuchowych, środków strzałowych, wyrobów pirotechnicznych oraz ich konfekcjonowaniu, której mowa w pakt 15 załącznika do ustawy o emeryturach pomostowych.

Dodatkowo organ podzielił stanowisko zaprezentowane przez Inspektora Pracy w skarżonej decyzji, że fakt bycia członkiem Zakładowego Zespołu Ochrony Przeciwpożarowej nie wpływa na możliwość kwalifikowania wykonywanej pracy, jako pracy o której mowa w pkt 15 załącznika bowiem Zespół ten nie jest tożsamy z zakładową strażą ratowniczą o której mowa w art. 15 pkt 1a-5 i 8 ustawy o ochronie przeciwpożarowej bowiem zgodnie z art. 16a ustawy w jednostkach tych są zatrudnieni pracownicy podlegający szczególnym obowiązkom wynikającym z charakteru pracy oraz posiadający odpowiednie kwalifikacje i warunki psychofizyczne, którzy zwani są strażakami jednostek przeciwpożarowych.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący ponownie opisał czynności jakie wykonuje na swoim stanowisku pracy – laboranta chemicznego wskazując, że czynności te są niezbędne dla zachowania bezpieczeństwa ludzi pracujących przy produkcji materiałów wybuchowych oraz bezpieczeństwa innych ludzi. Ponownie przywołał argumenty wskazane w odwołaniu od decyzji Inspektora Pracy akcentując, że prawidłowo wykonana próbna nitracja w laboratorium skutkuje wytworzeniem materiału wybuchowego nitrogliceryny, nitroglikolu i jej spostrzeżenia przekładają się na bezpieczeństwo na linii produkcyjnej, w miejscu, gdzie operacje przeprowadzane są na ilościach nie liczących około 300 g nitrogliceryny, a liczonej w kilogramach. Podczas nitracji w laboratorium dokonuje się tych samych czynności, co na linii produkcyjnej z zachowaniem tych samych procedur.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy przytoczył argumenty powołane w skarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z regulacją art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, iż jej przedmiotem jest ocena prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Sąd administracyjny ocenia czy wydana w sprawie decyzja narusza przepisy prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle wyżej przytoczonych kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że stosownie do treści art. 41 ust. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656 ze zm.) płatnik składek jest obowiązany prowadzić:

1) wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze;

2) ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2.

W przypadku nieumieszczenia pracownika w ewidencji o której mowa w pkt 2 wyżej wskazanego przepisu pracownikowi temu służy skarga do państwowej inspekcji pracy zgodnie z treścią art. 41 ust. 6 omawianej ustawy. Kompetencje właściwych organów w tym zakresie normuje natomiast ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o państwowej inspekcji pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589 ze zm.). Zgodnie z art. 11a i 19 ust. 1 pkt 5 tejże ustawy właściwe organy państwowej inspekcji pracy uprawnione są do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, wykreślenia go z takiej ewidencji oraz do skorygowania dokonanego w tej materii wpisu. Istnieje więc prawny obowiązek weryfikacji prawidłowości prowadzenia takiej ewidencji przez pracodawcę, na wniosek uprawnionych podmiotów. Organami właściwymi w tym zakresie są Inspektorzy Pracy, a w drugiej instancji Okręgowy Inspektor Pracy. Zatem rozstrzygnięcie takiej sprawy wymaga merytorycznego jej rozpoznania. Dokonuje się bowiem oceny warunków pracy wykonywanej na danym stanowisku pracy, a następnie w wyniku dokonanej oceny uznaje się, że istnieją lub nieistnieją podstawy do umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników świadczących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Wynik tej oceny winien więc być odzwierciedlony w decyzji rozstrzygającej sprawę co do jej istoty.

W niniejszym postępowaniu organ prawidłowo uznał, że skarżący domagał się umieszczenia go w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Wprawdzie sama skarga z dnia 3 lutego 2011r. wskazuje, ze domagał on się umieszczenia stanowiska pracy – specjalista analityk na liście stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, jednakże w toku postępowania administracyjnego skarżący składał obszerne pisemne wyjaśnienia opisując specyfikę swojej pracy i uznając, że jego praca jest pracą o szczególnym charakterze i winien on być umieszczony w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Dlatego należało rozpoznać sprawę merytorycznie bowiem tak ukształtowany przedmiot postępowania mieści się w zakresie właściwości organów inspekcji pracy. Zatem również sprawa rozstrzygnięta decyzją Okręgowego Inspektora Pracy mieści się w zakresie kognicji sądów administracyjnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1969/10 dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Naczelny Sąd Administracyjny w wyżej przywołanym wyroku stwierdził również, że nakazanie wpisania pracownika świadczącego pracę na stanowisku nie zaliczonym do wykazu stanowisk , o którym mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych do ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze stanowiłoby w istocie wiążące ustalenie, że określone stanowisko spełnia wymogi przewidziane przez ustawę o emeryturach pomostowych. Natomiast w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonanie ustalenia, które ze stanowisk spełniają warunki ustawy o emeryturach pomostowych nie należy do kompetencji organów inspekcji pracy.

W rozpoznawanej sprawie zatem organy inspekcji pracy prawidłowo prowadziły postępowania badając, czy istnieją przesłanki przemawiające za umieszczeniem skarżącego w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W tym kontekście należy przytoczyć brzmienie art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych zgodnie z którym: prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku; wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy.

W myśl natomiast ust. 2 omawianego przepisu czynniki ryzyka, o których mowa w ust. 1, są związane z następującymi rodzajami prac:

1) w szczególnych warunkach determinowanych siłami natury:

a) prace pod ziemią,

b) prace na wodzie,

c) prace pod wodą,

d) prace w powietrzu;

2) w szczególnych warunkach determinowanych procesami technologicznymi:

a) prace w warunkach gorącego mikroklimatu - prace wykonywane w pomieszczeniach, w których wartość wskaźnika obciążenia termicznego WBGT wynosi 28 °C i powyżej, przy wartości tempa metabolizmu pracownika powyżej 130 W/m2,

b) prace w warunkach zimnego mikroklimatu - prace wykonywane w pomieszczeniach o temperaturze powietrza poniżej 0 °C,

c) bardzo ciężkie prace fizyczne - prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 8.400 kJ, a u kobiet - powyżej 4.600 kJ,

d) prace w warunkach podwyższonego ciśnienia atmosferycznego,

e) ciężkie prace fizyczne związane z bardzo dużym obciążeniem statycznym wynikającym z konieczności pracy w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała; przy czym ciężkie prace fizyczne to prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 6.300 kJ, a u kobiet - powyżej 4.200 kJ, a prace w wymuszonej pozycji ciała to prace wymagające znacznego pochylenia i (lub) skręcenia pleców przy jednoczesnym wywieraniu siły powyżej 10 kG dla mężczyzn i 5 kG dla kobiet (wg metody OWAS pozycja kategorii 4) przez co najmniej 50 % zmiany roboczej.

Stosownie natomiast do regulacji ust. 3 art. 3 ustawy o emeryturach pomostowych prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.

Zatem aby mówić o możliwości umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze muszą zostać łącznie spełnione dwie przesłanki, i tak: w przypadku prac wykonywanych w szczególnych warunkach muszą występować warunki o których mowa w art. 3 ust. 1 a dodatkowo istnieć konieczność ujawnienia wykonywanej pracy w wykazie stanowiącym załącznik nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych. Podobnie aby móc rozważać możliwość umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnym charakterze praca ta musi spełniać warunki wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych oraz dodatkowo, obligatoryjnie musi być ona ujawniona w wykazie stanowiącym załącznik nr 2 do omawianej ustawy.

W rozpoznawanej sprawie organy zasadnie przyjęły, że brak jest podstaw do umieszczenia skarżącego w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach bowiem jego stanowisko pracy nie spełnia wyżej wskazanych kryteriów, jak również nie zostało ujawnione w wykazie stanowiącym załącznik nr 1 ustawy o emeryturach pomostowych. Organy inspekcji pracy rozważając możliwość umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnym charakterze wskazały, że jedynie pkt 15 załącznika nr 2 do ustawy powołuje się na stanowiska pracy związane z produkcją materiałów wybuchowych. Zgodnie z tą regulacją za prace wykonywane w szczególnym charakterze są uznawane "prace bezpośrednio przy produkcji materiałów wybuchowych, środków strzałowych, wyrobów pirotechnicznych oraz ich konfekcjonowaniu". W tym zakresie organy inspekcji pracy wnikliwie przeprowadziły postępowanie mające wyjaśnić, czy praca skarżącego jest pracą bezpośrednio związaną z produkcją i organy te właściwie uznały, że specyfika pracy specjalisty analityka nie pozwala na przyjęcie, iż pracownik na tym stanowisku pracuje bezpośrednio przy produkcji materiałów wybuchowych. I choć ustawa nie definiuje pojęcia pracy bezpośrednio przy produkcji materiałów wybuchowych (...) to pod pojęciem tym, zgodnie z literalnym brzmieniem opisu stanowiska pracy należy rozumieć, prace polegające na przetwarzaniu substancji chemicznych i innych składników stosowanych przy produkcji materiałów wybuchowych. Praca więc musi być wykonywana bezpośrednio przy procesie produkcji i w tym zakresie nie wystarczy stwierdzenie jej wpływu na proces technologiczny. Zatem uznać należy, że słusznie wskazuje Inspektor Pracy, iż skarżący ma wpływ na proces technologiczny oraz na samą produkcję, jednakże sam ten fakt nie może zmienić oceny, że nie pracuje on bezpośrednio przy produkcji materiałów wybuchowych. Zaznaczyć należy, że z protokołu kontroli pracodawcy, która miała miejsce w dniach 18, 21 lutego, 2, 3, 4, 14, 18 marca 2011 r. wynika, że M. Z. świadczy pracę na stanowisku specjalisty analityka – w Laboratorium Kontrolnym [...]. Nadzoruje on wykonywanie oraz w razie konieczności wykonuje analizy chemiczne materiałów wybuchowych poprzez oznaczenie składu chemicznego, właściwości fizykochemicznych oraz wykonuje analizy surowców do produkcji materiałów wybuchowych. Przeprowadza ponadto próbną nitrację gliceryny i glikolu. Oznacza wrażliwość materiałów wybuchowych na czynniki mechaniczne takie jak tarcie, uderzenia, oznacza odporność materiałów wybuchowych na czynniki termiczne (próba Abla, stałości Bergmana Junka, temperatura rozkładu). Wykonuje również badania materiałów wybuchowych inicjujących. Organy inspekcji pracy analizując zakres wykonywanych przez skarżącego czynności dokonały właściwych ustaleń faktycznych znajdujących odzwierciedlenie w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach administracyjnych. Właściwie powołały się na opis stanowiska pracy skarżącego ustalony w toku przeprowadzanej u pracodawcy kontroli oraz na zakres jego obowiązków wynikający z instrukcji powołanych w protokole kontroli i na tej podstawie ustaliły, że praca wykonywana przez skarżącego nie może zostać uznana za pracę wykonywaną bezpośrednio przy produkcji materiałów wybuchowych, środków strzałowych, wyrobów pirotechnicznych oraz ich konfekcjonowaniu. A wobec takiego ustalenia nie było konieczności badania zaistnienia drugiej przesłanki niezbędnej do umieszczenia pracownika w omawianej ewidencji wymienionej w art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych.

Również poprawnie organy administracji przyjęły, że fakt bycia przez skarżącego członkiem Zakładowego Zespołu Ochrony Przeciwpożarowej nie ma wpływu na uznanie, ze praca przez niego wykonywana nie może zostać zakwalifikowana jako praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Jak słusznie wskazały organy administracji uczestniczenia w pracach takiego Zespołu nie zostało wymienione w żadnym z załączników do ustawy o emeryturach pomostowych. W szczególności nie można uznać, że praca ta jest "praca pracowników jednostek ochrony przeciwpożarowej o których mowa w art. 15 pkt 1e-5 i 8 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, uczestniczących bezpośrednio w akcjach ratowniczych". Jak bowiem wynika z protokołu kontroli pracodawcy Zakładowy Zespół Ochrony Przeciwpożarowej ma za zadanie alarmowanie o pożarze, prowadzenie działań gaśniczych, ewakuowanie osób z budynku i w razie potrzeby mienia, gdy nie stwarza to zagrożenia życia ludzkiego, prewencji przeciwpożarowej w tym dbania o sprzęt gaśniczy, informowanie przełożonych o nieprawidłowościach, zabezpieczanie miejsca zagrożenia oraz współpraca i pomoc pozostałym członkom Zespołu.

Tymczasem z regulacji art. 15 pkt 1a-5 i 8 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2009 r., Nr 178, poz. 1380 ze zm.) wynika, że jednostkami ochrony przeciwpożarowej są:

- jednostki organizacyjne Wojskowej Ochrony Przeciwpożarowej;

- zakładowa straż pożarna;

- zakładowa służba ratownicza;

- gminna zawodowa straż pożarna;

- powiatowa (miejska) zawodowa straż pożarna;

- terenowa służba ratownicza oraz inne jednostki ratownicze.

Przy czym w myśl art. 16a cytowanej ustawy jednostki ochrony przeciwpożarowej tworzy się jako jednostki umundurowane i wyposażone w specjalistyczny sprzęt, przeznaczony do walki z pożarem, klęskami żywiołowymi lub innymi miejscowymi zagrożeniami. Ponadto zgodnie z ust. 2 omawianego przepisu w jednostkach tych są zatrudnieni pracownicy podlegający szczególnym obowiązkom wynikającym z charakteru pracy oraz posiadający odpowiednie kwalifikacje i warunki psychofizyczne. Jednocześnie stosownie do treści ust. 3 art. 16a strażakiem jednostki ochrony przeciwpożarowej może być pracownik, który ma kwalifikacje wymagane do wykonywania zawodu strażaka, technika pożarnictwa, inżyniera pożarnictwa albo uzyskał uznanie kwalifikacji do wykonywania tych zawodów regulowanych w toku postępowania o uznanie nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej, w państwach członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu – stronach umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej kwalifikacji do ich wykonywania, chyba że nie wykonują czynności ratowniczych.

Z akt administracyjnych sprawy nie wynika natomiast aby skarżący spełniał wyżej wskazane wymagania zatem członkowstwo w Zespole nie może zostać uznane za bycie strażakiem jednostki ochrony przeciwpożarowej w rozumieniu ustawy o ochronie przeciwpożarowej. Jednostka, w której uczestniczy skarżący nie ma charakteru specjalistycznej jednostki, jest to służba wewnętrzna utworzona w zakładzie pracy, nie mająca niejako zawodowego charakteru, o którym mówią wyżej przytoczone przepisy.

Konkludując przyjdzie stwierdzić, że w sprawie został zgromadzony kompletny materiał dowodowy w oparciu o który organy dokonały słusznych ustaleń przyjmując, że praca wykonywana przez skarżącego, choć obiektywnie niebezpieczna, nie spełnia ustawowych przesłanek warunkujących uznanie jej za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach lub pracę o szczególnym charakterze.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zarzuty podniesione przez skarżącego nie mogły odnieść skutku. Jednocześnie w odniesieniu do podniesionej w skardze kwestii związanej ze szkodliwością dla zdrowia substancji z którymi pracuje się laboratorium należy wskazać, że tego rodzaju szkodliwości, nie mogą stanowić podstawy umieszczenia pracowników w wykazie pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze bowiem, jak już wyżej wskazano szkodliwości te nie zostały przez ustawodawcę wymienione, jako te których zaistnienie powoduje umieszczenia pracownika w odpowiedniej ewidencji.

Uznać zatem należy, że w rozpoznawanej sprawie zostały należycie wyjaśnione wszystkie okoliczności faktyczne istotne dla jej rozstrzygnięcia, które znalazły należyty wyraz w motywach skarżonych decyzji, a organy prawidłowo zastosowały przepisy ustawy o emeryturach pomostowych.

Mając wszystko powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) skargę oddalił.