Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 284/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7  art. 15 art. 77 par. 1  art. 127  par. 1 art. 136 par. 1 art. 138 par. 1  pkt 1-3 art. 145 par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy S., decyzją z dnia 22.02.2024r. (nr [...]), odmówił Z. Z. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem P. Z..

Organ ustalił, że podopieczny jest osobą niepełnosprawną niezdolną do samodzielnej egzystencji na stałe od [...] roku życia. Wnioskodawca sprawuje osobistą i nieprzerwana i opiekę nad ojcem od 01.08.2019r. do chwili obecnej, gdyż żona podopiecznego W. Z. jest również osobą niepełnosprawną, niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Wójt uznał jednak, że w sprawie nie zostały zrealizowane prawne warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na czas powstania niepełnosprawności podopiecznego, a mianowicie w dorosłości, a nie przed 18 rokiem życia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania, decyzją z dnia 27.03.2024r. (nr [...]), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Kolegium uznało, że organ I instancji bezzasadnie nie zastosowała w sprawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygn. akt K 38/13. Pominięcie tego wyroku stanowi naruszenie normy, której niekonstytucyjność została w nim stwierdzona, a która stanowiła podstawę decyzji odmownej. Wydanie rozstrzygnięcia o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w sytuacji gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucja RP tego przepisu nie znajduje uzasadnienia.

Organ odwoławczy przyjął jednak, że włączony do akt sprawy wypis z orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 29 stycznia 2024 roku wskazuje, iż W. Z. jest trwale całkowicie niezdolna do pracy w gospodarstwie rolnym, ale jednocześnie nie stwierdza niezdolności badanej do samodzielnej egzystencji.

Organ wyjaśnił, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostająca w związku małżeńskim jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawność (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Natomiast zgodnie z art. 3 pkt 20 ustawy o świadczeniach rodzinnych prze4z znaczny stopień niepełnosprawności rozumie się:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach Z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów.

Zgodnie z uchwałą NSA z dnia 14.11.2022r. o sygn. akt I OPS 2/22 w przypadku, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, organ administracji nie może przyznać świadczenia pielęgnacyjnego innym osobą. Nie może już badać innych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na ustalenie możliwości sprawowania opieki przez małżonka.

Z. Z. skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego.

W treści skargi strona podniosła, iż nieprawdą jest, że W. Z. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Aktualnie posiada takie orzeczenie wydane na okres do dnia 30 kwietnia 2024 roku, a wobec złego stanu zdrowia złożyła dokumenty o wydanie kontynuacji orzeczenia na dalszy okres. Do skargi załączone zostało, między innymi, orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 21 kwietnia 2023 roku (nr [...]).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi oraz podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wydanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie przepisu art. 15 zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2021, poz. 2095 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zarządzenia w tym przedmiocie.

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022, poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 - dalej P.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 P.p.s.a. Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jej nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).

Skarga okazała się uzasadniona.

Zgodnie z treścią art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.), postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji (art. 127 § 1 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego). Organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo umarza postępowanie odwoławcze (art. 138 § 1 pkt 1-3 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego).

Na gruncie powołanej regulacji prawnej przyjmuje się, że zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu pierwszej instancji z zastrzeżeniem rozwiązania przyjętego w art. 138 § 2 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy nie może ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu pierwszej instancji, a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. Istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś na kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu pierwszej instancji. Wynika to z art. 138 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, który przyznaje organowi kompetencje do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, czego następstwem jest utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji bądź uchylenie i zmiana zaskarżonej decyzji. Nie jest dopuszczalne wydanie przez organ odwoławczy decyzji o oddaleniu odwołania. Tego rodzaju rozstrzygnięcie jest dopuszczone w postępowaniach, które ograniczają właściwości do kontroli zgodności z prawem decyzji (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wyd. 19, Warszawa 2024 oraz powołane tam orzecznictwo).

Analiza akt sprawy ujawnia, że skarżący na mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 lutego 2020 roku ([...]) oraz decyzji tego organu z dnia 14 grudnia 2022 roku ([...]), w okresie od dnia 1 sierpnia 2019 roku do dnia 29 lutego 2024 roku, miała ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad ojcem P. Z. (k. 52-65 akt sądowych).

Podaniem z dnia 8 lutego 2024 roku skarżący wystąpił do Wójta Gminy S. z kolejnym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem.

Do wniosku załączony został, między innymi, wypis z treści orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego [...] w K. z dnia 29 stycznia 2024 roku (nr akt [...]) w sprawie ustalenia renty z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Z treści tego dokumentu wynika, że W. Z. uznana została za trwale całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym od nadal. Jednocześnie nie stwierdzono niezdolności badanej do samodzielnej egzystencji.

Z treści uzasadnienia decyzji Wójta Gminy S. wynika natomiast, że ten organ przyjął ustalenie, iż W. Z. "jest również osoba niepełnosprawną, niezdolną do samodzielnej egzystencji na stałe".

W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący wskazał, że "Moja matka, W. Z. uznana została za całkowicie i trwale niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym. Oboje moi rodzice wymagają opieki w codziennych czynnościach życiowych, tj. nadzór i leczenie".

W świetle treści odwołania do tego podania załączone zostały orzeczenie o stopniu niepełnosprawności ojca oraz orzeczenie lekarza rzeczoznawcy o stanie zdrowia matki. Jednak tych dokumentów nie ma w przekazanych Sądowi aktach administracyjnych.

Opisany stan sprawy przekazanej organowi odwoławczemu, wobec konieczności ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, aktualizował obowiązek procesowy organu odwoławczego dotyczący usunięcia oczywistej niezgodności pomiędzy ustaleniami przyjętymi przez Wójta Gminy S. a materiałem dowodowy zebranym i przekazanym organowi odwoławczemu.

Analiza akt sprawy ujawnia, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaniechało przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, czym w oczywisty sposób naruszyło art. 7, art. 77 § 1 w związku z art. 136 § 1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego.

Zgodne natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

W świetle treści art. 145 § 1 pkt 5 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

Z treści załączonego do skargi orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 21 kwietnia 2023 roku (nr [...]) wynika, że W. Z. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia 30 kwietnia 2024 roku, a znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 14 marca 2023 roku.

W tym stanie rzeczy uznać należało, że skarżący w toku postępowania sądowoadministracyjnego przedstawił dowód na okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy administracyjnej, który to dowód istniał w dniu wydawania decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze (27 marca 2024 roku) oraz nie był znany organowi odwoławczemu.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zobowiązany jest uwzględnić dowody przedstawione w postępowaniu sądowym przy ocenie zasadności wniosku skarżącego na gruncie treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.).

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, orzekł jak w sentencji, tj. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.