Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SAB/Wa 419/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6480
658
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Prezes Sądu
Treść wyniku: Zobowiązano ... i stwierdzono, że bezczynność miała miejsce bez rażącego naruszenia prawa
Powołane przepisy: article: art. 6
journal: Dz.U. 2022 poz 902
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
article: art. 39, art. 63 par 1, art. 64
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Karolina Kisielewicz, Asesor WSA Michał Sułkowski (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 października 2022 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w [...] w rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] maja 2022 r. o udostępnienie informacji publicznej 1. zobowiązuje Prezesa Sądu Okręgowego w [...] do rozpatrzenia wniosku Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] z dnia [...] maja 2022 r. o udostępnienie informacji publicznej w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że bezczynność, o której mowa w punkcie 1 wyroku, nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Prezesa Sądu Okręgowego w [...] na rzecz skarżącego Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] kwotę 100 zł (słownie: stu złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Stowarzyszenie " [...]" z siedzibą w [...] (dalej "Stowarzyszenie") we wniosku z 27 maja 2022 r., powołując się na art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (dalej "udip"), zwróciło się do Prezesa Sądu Okręgowego w [...] o udostępnienie informacji publicznej w zakresie treści wyroku wraz z uzasadnieniem, jaki zapadł w [...] Wydziale Karnym Sądu Okręgowego w [...] [...] grudnia 2021 r. w sprawie opisanej w materiale prasowym [...].

Opisany wniosek został zawarty w wiadomości e-mail wysłanej na adres poczty elektronicznej [...]. Skarżący wskazał, że oczekuje przekazania informacji pocztą elektroniczną na adres [...]. We wniosku podano adres siedziby Stowarzyszenia: ul. [...], [...].

Prezes Sądu Okręgowego w [...] w piśmie z 7 czerwca 2022 r., w odpowiedzi na wniosek z 27 maja 2022 r., wobec konieczności wydania na podstawie art. 5 ust. 2 udip decyzji odmownej, na podstawie art. 64 § 2 K.p.a. w zw. z art. 16 ust. 2 udip, wezwał Stowarzyszenie do usunięcia braku formalnego wniosku, tj. do złożenia wniosku o udostępnienie informacji publicznej opatrzonego własnoręcznym podpisem lub nadesłania drogą elektroniczną za pośrednictwem Elektronicznej Skrzynki Podawczej, zlokalizowanej na platformie ePUAP wniosku opatrzonego kwalifikowanym podpisem elektronicznym, bądź podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP (osoby upoważnionej do reprezentacji) ze wskazaniem adresu korespondencyjnego, jak również dokumentu potwierdzającego sposób reprezentacji - w terminie siedmiu dni od doręczenia pisma pod rygorem pozostawiania wniosku bez rozpoznania.

Skan opisanego wezwania w formie pliku pdf dołączono do wiadomości e-mail wysłanej 7 czerwca 2022 r. na adres poczty elektronicznej [...].

Prezes Sądu Okręgowego w [...] w piśmie z 20 czerwca 2022 r., wobec braku odpowiedzi na pismo z 7 czerwca 2022 r. wzywające do uzupełnienia braków formalnych wniosku z 27 maja 2022 r., poinformował, że wniosek pozostawiono bez rozpoznania.

Skan pisma z 20 czerwca 2022 r. w formie pliku pdf dołączono do wiadomości

e-mail wysłanej 20 czerwca 2022 r. na adres poczty elektronicznej [...].

Stowarzyszenie w piśmie z 20 czerwca 2022 r. wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej zgodnie z wnioskiem z 27 maja 2022 r., wnosząc o: 1) zobowiązanie Prezesa Sądu Okręgowego w [...] do udostępnienia informacji publicznej; 2) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu Stowarzyszenie wywiodło, że K.p.a. nie ma zastosowania do udostępnienia informacji publicznej, ponieważ udip zawiera odesłanie do stosowania K.p.a. jedynie w odniesieniu do decyzji o odmowie udostępnienia informacji, a nie do czynności materialnotechnicznej polegającej na jej udostępnieniu. W ocenie skarżącego, wobec treści art. 16 ust. 2 udip, K.p.a. nie znajduje także zastosowania do faz postępowania poprzedzających wydanie decyzji w sprawie odmowy udostępniania informacji lub umorzenia postępowania.

Dalej Stowarzyszenie wywiodło, że wnioskiem z 27 maja 2022 r. zwróciło się o treść wyroku wraz z uzasadnieniem, jaki zapadł w sprawie opisanej we wniosku. Pomimo upływu terminu przewidzianego do przekazania informacji publicznej, organ wnioskowanej informacji nie przekazał. Przesłał natomiast skan pisma z 7 czerwca 2022 r., nieopatrzony podpisem elektronicznym i niedoręczony przez system e-PUAP, w którym wywodzi, że wniosek o dostęp do informacji publicznej nie może zostać złożony za pośrednictwem poczty elektronicznej. W ocenie skarżącego, twierdzenie takie jest sprzeczne z prawem oraz utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych.

Prezes Sądu Okręgowego w [...] wniósł o oddalenie skargi. W odpowiedzi na skargę opisał dotychczasowy przebieg postępowania, po czym wywiódł, że wyroki sądowe stanowią informację publiczną. Następnie, zauważając, że prawo do informacji publicznej nie ma charakteru absolutnego i może podlegać pewnym ograniczeniom, wskazał, że art. 5 ust. 2 udip reguluje kwestię ograniczenia dostępu do informacji publicznej między innymi ze względu na prywatność osoby fizycznej.

Dalej Prezes Sądu Okręgowego w [...] stwierdził, że jako organ obowiązany do udostępnienia informacji publicznej, po przeanalizowaniu wniosku złożonego przez Stowarzyszenie, powołując się na przepis regulujący kwestię ograniczenia dostępu do informacji publicznej ze względu na prywatność osoby fizycznej (art. 5 ust. 2. udip), jak również art. 16 ust. 1 udip oraz art. 64 § 2 K.p.a. wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia braków formalnych wniosku z 27 maja 2022 r. Jak bowiem zauważył, odwołując się do wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 758/16 i z 22 marca 2018 r. sygn. akt I OSK 1428/16, podjęcie decyzji administracyjnej w sytuacji niepodpisania wniosku wykazuje cechy działania organu z urzędu, co w przypadku postępowania wszczynanego jedynie na wniosek oznacza wydanie decyli nieważnej - art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. We wszystkich zatem przypadkach, w których ma dojść do podjęcia przez organ aktu administracyjnego, w tym zwłaszcza kwalifikowanego, jakim jest decyzja administracyjna (odmowna oraz o umorzeniu postępowania), bezwzględnie wymagany będzie własnoręczny podpis wnioskodawcy lub podpis elektroniczny na wniosku o udostępnienie informacji publicznej, a jego brak powinien być usuwany w postępowaniu naprawczym, uregulowanym w art. 64 § 2 K.p.a.

Jak zauważył Prezes Sądu Okręgowego w [...], w przedmiotowej sprawie wnioskodawca zożył wniosek na adres poczty elektronicznej podany w Biuletynie Informacji Publicznej Sadu Okręgowego w [...] ([...]), a organ obowiązany przystąpił do jego realizacji, o czym świadczy wezwanie Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z 7 czerwca 2022 r. Ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych nakazuje bowiem za wniosek pisemny uznawać również przesłanie zapytania pocztą elektroniczną (e-mail) - i to nawet, gdy do jego autoryzacji nie zostanie użyty podpis elektroniczny. W okolicznościach przedmiotowej sprawy organ zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej na podstawie regulacji udip i w ślad za orzecznictwem sądów administracyjnych podjął czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej ze względu na art. 5 ust. 2 udip i art. 16 ust. 1. udip. Wobec powyższego, zdaniem Prezesa Sądu Okręgowego w [...], niezasadny jest zarzut skarżącego dotyczący braku jakiejkolwiek podstawy prawnej wezwania do uzupełnienia braków formalnych wniosku z 27 maja 2022 r. Organ szczegółowo wyjaśnił, że wobec konieczności wydania decyzji administracyjnej na podstawie art. 5 ust. 2 udip oraz art. 16 ust. 1. udip - regulujących kwestię ograniczenia dostępu do informacji publicznej - wzywa do uzupełnienia braków formalnych wniosku stosując w tym zakresie art. 64 § 2 K.p.a.

Prezes Sądu Okręgowego za niezasadny uznał również zarzut braku doręczenia pism przez Elektroniczną Platformę Usług Administracji Publicznej (ePUAP). Zauważył, że w Sądzie Okręgowym w [...] istnieje możliwość wnoszenia pism w formie dokumentów elektronicznych. Szczegółowe informacje w tym zakresie znajdują się na stronie Biuletynu Informacji Publicznej Sądu Okręgowego w [...] w zakładce: Obsługa Interesantów - Załatw sprawę przez Internet - Elektroniczna Skrzynka Podawcza. Możliwe jest również wysyłanie dokumentów poprzez ePUAP. Powyższe musi jednak wynikać wprost z żądania wnioskodawcy co do sposobu udzielenia odpowiedzi na wniosek. Wnioskodawca powinien również wobec treści żądania doręczenia pism za pośrednictwem ePUAP wskazać adres skrzynki do doręczeń dokumentów elektronicznych. Przyjmowanie i wysyłanie dokumentów elektronicznych w Sądzie Okręgowym w [...] następuje bowiem za pośrednictwem ePUAP. W przedmiotowej sprawie Stowarzyszenie nie wniosło żądania doręczenia pism za pośrednictwem ePAUP, jak również nie wskazało adresu skrzynki do doręczeń. Tym samym nie było możliwości doręczenia pism za pośrednictwem platformy ePUAP.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga podlegała uwzględnieniu.

W pierwszym rzędzie należy zauważyć, że zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902 – stan prawny na dzień wydania zaskarżonej decyzji; dalej powoływana jako "udip"), odmowa udostępnienia informacji publicznej przez organ władzy publicznej następuje w drodze decyzji. Stosownie do treści art. 16 ust. 2 udip, do decyzji, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z tym że: 1) odwołanie od decyzji rozpoznaje się w terminie 14 dni; 2) uzasadnienie decyzji o odmowie udostępnienia informacji zawiera także imiona, nazwiska i funkcje osób, które zajęły stanowisko w toku postępowania o udostępnienie informacji, oraz oznaczenie podmiotów, ze względu na których dobra, o których mowa w art. 5 ust. 2, wydano decyzję o odmowie udostępnienia informacji. W świetle art. 17 ust. 1 udip, do rozstrzygnięć podmiotów obowiązanych do udostępnienia informacji, niebędących organami władzy publicznej (o odmowie udostępnienia informacji oraz o umorzeniu postępowania o udostępnienie informacji) przepisy art. 16 stosuje się odpowiednio.

Mając powyższe na względzie, należy stwierdzić, że na gruncie przepisów udip trzeba wyróżnić dwa etapy postępowania w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej o różnym co do sformalizowania charakterze.

W chwili wpłynięcia wniosku o udostępnienie informacji publicznej aktualizuje się obowiązek ustalenia, czy przedmiot wniosku rzeczywiście dotyczy informacji publicznej, czy informacje te znajdują się w posiadaniu obowiązanego podmiotu, czy żądana informacja jest informacją prostą, czy przetworzoną, a także, czy jej udostępnienie nie podlega ograniczeniu ze względu na tajemnice prawnie chronione. Ustalenia te determinują dalszy tok postępowania oraz prawną formę załatwiania wniosku.

Jeżeli bowiem wniosek dotyczy informacji publicznej, a nie ma ustawowych ograniczeń w jej udostępnieniu, podmiot obowiązany jest zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej w drodze czynności materialno-technicznej. W tej sytuacji wniosek nie musi spełniać wymogów określonych w K.p.a. Wynika to z braku konieczności pełnego zidentyfikowania wnioskodawcy, który żądając informacji publicznej, nie musi wykazać się jakimkolwiek uzasadniającym to interesem faktycznym lub prawnym. Wniosek składany w trybie udip nie musi zatem odpowiadać żadnym szczególnym wymogom formalnym. Nie stanowi on podania w rozumieniu art. 63 K.p.a., jako że na tym etapie postępowania nie stosuje się przepisów K.p.a. Minimalne wymogi dotyczące takiego wniosku muszą obejmować jasne sformułowanie, z którego wynika, co jest przedmiotem żądania udostępnienia informacji publicznej. Niezbędne jest bowiem wykazanie, że żądana informacja ma charakter informacji publicznej.

Sytuacja zmienia się jednak w momencie "przejścia" do drugiego etapu postępowania, tj. gdy zaistnieją podstawy do wydania decyzji w oparciu o art. 16 udip. Od tej chwili wniosek o udostępnienie informacji publicznej musi spełniać wymogi określone w art. 63 K.p.a. Ustalenie, że istnieje podstawa do odmowy udostępnienia informacji publicznej (bądź umorzenia postępowania o udostępnienie informacji w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 udip) skutkuje więc koniecznością wezwania wnioskodawcy do uzupełnienia braków formalnych wniosku, jeżeli nie spełnia on wymagań ustalonych w przepisach prawa dla podania.

W takiej bowiem sytuacji – mocą art. 16 ust. 2 udip – do decyzji, a w konsekwencji i do całego procesu jej wydania znajdują zastosowanie przepisy K.p.a. Wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku znajduje uzasadnienie, po dokonaniu powyższej analizy i uzewnętrznieniu zamiaru podmiotu obowiązanego (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 19 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 1342/19, z 16 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1705/17, z 6 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 475/17, z 21 listopada 2018 r. sygn. akt I OSK 111/17, z 9 listopada 2018 r. sygn. akt I OSK 283/17).

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że wszystkie te przypadki, w których ma dojść do podjęcia przez organ aktu administracyjnego, w tym zwłaszcza kwalifikowanego, jakim jest decyzja administracyjna (odmowna oraz umorzenie postępowania), bezwzględnie wymagać będą własnoręcznego podpisu wnioskodawcy (podpisu elektronicznego) na wniosku o udostępnienie informacji publicznej, a jego brak powinien być usuwany w postępowaniu naprawczym, regulowanym w art. 64 § 2 K.p.a. Zaznacza się bowiem, że zastosowanie art. 16 ust. 2 udip do decyzji odmownej oraz o umorzeniu postępowania oznacza, że Kodeks ten ma zastosowanie do całego procesu wydawania decyzji, a więc także do kwestii usuwania braków formalnych wniosku o dostęp do informacji publicznej, o ile zobowiązany organ zmierza do wydania takiej decyzji. Wskazuje się również, że podjęcie decyzji administracyjnej w sytuacji niepodpisania wniosku wykazuje cechy działania organu z urzędu, co w przypadku postępowania wszczynanego jedynie na wniosek oznacza wydanie decyzji dotkniętej wadą nieważności – art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 905/18, z 14 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 692/18, z 24 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 1616/17).

Mając powyższe na uwadze, należy zaznaczyć, że Prezes Sądu Okręgowego w [...], stwierdziwszy podstawę do wydania decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej na podstawie art. 16 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 2 udip, prawidłowo podjął działania zamierzające do uzupełnienia braków formalnych wniosku (podania w rozumieniu art. 63 § 1 K.p.a.) poprzez jego podpisanie (art. 63 § 3 K.p.a.) i złożenie dokumentu potwierdzającego sposób reprezentacji. W sprawie nie zaistniały jednak podstawy do pozostawienia podania bez rozpoznana na podstawie art. 64 § 2 K.p.a. Skarżącemu nie doręczono bowiem wezwania z 7 czerwca 2022 r. do uzupełnienia stwierdzonych braków.

Zawarte w rozdziale 8 działu 1 K.p.a. przepisy o doręczeniach mają charakter bezwzględnie obowiązujący i gwarancyjny (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 czerwca 2022 r. sygn. akt II OSK 1079/22 i z 16 lutego 2021 r. sygn. akt II OSK 246/21, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 901/21; uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 marca 2022 r. sygn. akt I FPS 4/21 - ONSAiWSA 2022, nr 4, poz. 51). Doręczenie dokonane zgodnie z przepisami K.p.a. zabezpiecza bowiem prawidłowość czynności techniczno-procesowej, z której dokonaniem otwierają się określone uprawnienia i obowiązki strony postępowania lub organu administracji.

Z czynnością doręczenia wezwania z 7 czerwca 2022 r. powiązano natomiast upływ siedmiu dni skutkujący pozostawieniem wniosku Stowarzyszenia z 27 maja 2022 r. bez rozpoznania.

Z uwagi na treść art. 158 ust. 1 w zw. z art. art. 155 ust. 2 i ust. 10 oraz ust. 7 w zw. z art. 166 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 569 ze zm.): (1) Prezes Sądu Okręgowego w [...] nie jest obecnie i nie był w dniu 7 czerwca 2022 r. zobowiązany do stosowania przepisów powołanej ustawy w zakresie doręczania korespondencji z wykorzystaniem publicznej usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego lub publicznej usługi hybrydowej, natomiast (2) do doręczenia wezwania do uzupełniania braku formalnego podania w rozumieniu art. 63 § 1 K.p.a., powinny znajdować zastosowanie art. 39, art. 391 i art. 46 § 4-9 K.p.a. w brzmieniu obowiązującym do 4 października 2021 r.

Zgodnie z pierwszym z wymienionych przepisów, organ administracji publicznej doręcza pisma za pokwitowaniem przez operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1041 i 2320), przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione osoby lub organy.

Stosownie natomiast do treści art. 391 § 1 K.p.a., doręczenie pism następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną, jeżeli strona lub inny uczestnik postępowania spełni jeden z następujących warunków: 1) złoży podanie w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu administracji publicznej; 2) wystąpi do organu administracji publicznej o takie doręczenie i wskaże organowi administracji publicznej adres elektroniczny; 3) wyrazi zgodę na doręczanie pism w postępowaniu za pomocą tych środków i wskaże organowi administracji publicznej adres elektroniczny.

Jak wynika z art. 46 § 1 K.p.a., odbierający pismo potwierdza doręczenie mu pisma swoim podpisem ze wskazaniem daty doręczenia.

Stosownie z kolei do treści art. 46 § 4 K.p.a., w celu doręczenia pisma w formie dokumentu elektronicznego organ administracji publicznej przesyła na adres elektroniczny adresata zawiadomienie zawierające: 1) wskazanie, że adresat może odebrać pismo w formie dokumentu elektronicznego; 2) wskazanie adresu elektronicznego, z którego adresat może pobrać pismo i pod którym powinien dokonać potwierdzenia doręczenia pisma; 3) pouczenie dotyczące sposobu odbioru pisma, a w szczególności sposobu identyfikacji pod wskazanym adresem elektronicznym w systemie teleinformatycznym organu administracji publicznej, oraz informację o wymogu podpisania urzędowego poświadczenia odbioru w określony sposób. Jak przy tym wynika z art. 3 pkt 20 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2021 r. poz. 2070 ze zm.), urzędowe poświadczenie odbioru to dane elektroniczne powiązane z dokumentem elektronicznym doręczonym podmiotowi publicznemu lub przez niego doręczanym w sposób zapewniający rozpoznawalność późniejszych zmian dokonanych w tych danych, określające m.in. (lit. c) datę i godzinę podpisania urzędowego poświadczenia odbioru przez adresata z użyciem mechanizmów, o których mowa w art. 20a ust. 1 tej ustawy albo 2 - w odniesieniu do dokumentu doręczanego przez podmiot publiczny (lit. c).

Zgodnie z art. 46 § 5 K.p.a., w przypadku nieodebrania pisma w formie dokumentu elektronicznego w sposób, o którym mowa w § 4 pkt 3, organ administracji publicznej po upływie 7 dni, licząc od dnia wysłania zawiadomienia, przesyła powtórne zawiadomienie o możliwości odebrania tego pisma. W przypadku natomiast nieodebrania pisma doręczenie uważa się za dokonane po upływie czternastu dni, licząc od dnia przesłania pierwszego zawiadomienia (art. 46 § 6 K.p.a.). Zawiadomienia, o których mowa w § 4 i 5, mogą być automatycznie tworzone i przesyłane przez system teleinformatyczny organu administracji publicznej, a odbioru tych zawiadomień nie potwierdza się (art. 46 § 7 K.p.a.). W przypadku uznania pisma w formie dokumentu elektronicznego za doręczone na podstawie § 6 organ administracji publicznej umożliwia adresatowi pisma dostęp do treści pisma w formie dokumentu elektronicznego przez okres co najmniej 3 miesięcy od dnia uznania pisma w formie dokumentu elektronicznego za doręczone oraz do informacji o dacie uznania pisma za doręczone i datach wysłania zawiadomień, o których mowa w § 4 i 5, w swoim systemie teleinformatycznym (art. 46 § 8 K.p.a.).

Z powołanych przepisów K.p.a. i ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne wynikają dwa istotne dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy wnioski: (1) przewidziane w art. 39 i art. 391 K.p.a. sposoby doręczania pism pozwalają na potwierdzenie daty doręczenia, przez co realizowany jest gwarancyjny charakter przepisów o doręczeniach; (2) przepisy K.p.a. nie dopuszczają doręczenia pism za pomocą poczty elektronicznej na adres poczty elektronicznej (e-mail). Ta forma komunikacji nie gwarantuje potwierdzenia daty odbioru korespondencji elektronicznej przez jej adresata.

O ile zatem nie dojdzie do doręczenia wezwania wystosowanego na postawie art. 64 § 2 K.p.a. w sposób odpowiadający wymogom określonym w przepisach rozdziału 8 K.p.a., nie ma podstaw do pozostawienia podania bez rozpoznania. Wysłanie wiadomości e-mail na adres poczty elektronicznej nie jest w tych przepisach przewidziane i nie pozwala na potwierdzenie daty doręczenia.

Mając natomiast na uwadze, że w sprawie nie ziściła się żadna z wymienionych w art. 391 § 1 K.p.a. przesłanek doręczenia za pomocą środków komunikacji elektronicznej, co Prezes Sądu Okręgowego w [...] potwierdził w odpowiedzi na skargę, wywodząc, że nie było podstaw do doręczenia wezwania za pośrednictwem elektronicznej platformy usług administracji publicznej (ePUAP), należy zauważyć, że stosownie do treści art. 61 § 2 K.p.a., podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres, również w przypadku złożenia podania w postaci elektronicznej, i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych.

Przepis art. 64 § 1 K.p.a. nakazuje pozostawienie podania bez rozpoznania, jeżeli w podaniu nie wskazano adresu wnoszącego i nie ma możności ustalenia tego adresu na podstawie posiadanych danych. W sytuacji opisanej w hipotezie normy prawnej zawartej w tym przepisie dochodzi zatem (bez wezwania) do pozostawienia podania bez rozpoznania, ponieważ organ administracji nie ma możliwości (bo nie zna adresu – czy to elektronicznego, czy to adresu zamieszkania, siedziby lub adresu do doręczeń) wezwania do uzupełnienia stwierdzonego braku formalnego.

We wniosku z 27 maja 2022 r. podano jednak adres siedziby Stowarzyszenia. Jest on także dostępny w rejestrze stowarzyszeń Krajowego Rejestru Sądowego. Wobec braku podstaw doręczenia elektronicznego za pośrednictwem ePUAP, wezwanie do usunięcia braków formalnych podania należało zatem doręczyć przesyłką rejestrowaną, o której mowa w art. 3 pkt 23 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 896 i 1933), tj. przesyłką pocztową przyjętą za pokwitowaniem przyjęcia i doręczaną za pokwitowaniem odbioru. W ten sam sposób, o ile Stowarzyszenie nie wykonałoby wezwania w wyznaczonym terminie, należałoby doręczyć zawiadomienie o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania, co w realiach rozpoznanej sprawy również nie nastąpiło, bowiem wysłano pocztą elektroniczną na adres [...] skan znajdującego się w aktach sprawy zawiadomienia z 20 czerwca 2022 r.

W okolicznościach przedmiotowej sprawy Stowarzyszenie stwierdziło wprawdzie w skardze, że Prezes Sądu Okręgowego w [...] przesłał mu skan pisma z 7 czerwca 2022 r. Nie wiadomo jednak, kiedy zapoznało się z treścią zawartego w nim wezwania. W sytuacji natomiast naruszenia przepisów o doręczeniach, wyłącznie potwierdzenie przez stronę, że zapoznała się z treścią wezwania z 7 czerwca 2022 r. co najmniej siedem dni przed dniem pozostawienia jej wniosku bez rozpoznania, pozwoliłoby zdaniem Sądu przyjąć, że stwierdzone naruszenie nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.

Naruszenie przepisów o doręczeniach skutkowało naruszeniem także art. 54 § 2 K.p.a., zgodnie z którym wezwanie powinno być opatrzone podpisem pracownika organu wzywającego, z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego. Jak przy tym wynika z art. 14 § 1a K.p.a., pisma utrwalone w postaci papierowej opatruje się podpisem własnoręcznym (zd. 2). Pisma utrwalone w postaci elektronicznej opatruje się kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym lub kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną organu administracji publicznej ze wskazaniem w treści pisma osoby opatrującej pismo pieczęcią (zd. 3).

Z akt sprawy wynika natomiast, że jako załącznik do wiadomości e-mail z 7 czerwca 2022 r. wysłano na adres poczty elektronicznej [...] wyłącznie plik w formacie pdf zawierający skan własnoręcznie podpisanego wezwania z 7 czerwca 2022 r.

W okolicznościach rozpoznanej sprawy doszło zatem do nieprawidłowego pozostawienia bez rozpoznania wniosku Stowarzyszenia z 27 maja 2022 r. o udostępnienie informacji publicznej. Zgodnie natomiast z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 września 2013 r. sygn. akt I OPS 2/13 (ONSAiWSA z 2014 r. nr 1 poz. 2), na pozostawienie podania bez rozpoznania (art. 64 § 2 k.p.a.) przysługuje skarga na bezczynność organu, stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu powołanej uchwały, organ prowadzący postępowanie, który pozostawia podanie bez rozpoznania z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa (mimo że nie zaszły przesłanki wskazane w art. 64 § 2 K.p.a.), pozostaje w bezczynności, ponieważ bezzasadnie uchyla się od rozpoznania sprawy i wydania decyzji.

Stwierdziwszy podstawy do wydania decyzji administracyjnej na podstawie art. 5 ust. 2 w zw. z art. 16 ust. 1 udip, Prezes Sądu Okręgowego w [...], nie doręczając skarżącemu wezwania do uzupełnienia braków formalnych wniosku (podania w rozumieniu art. 61 § 3 K.p.a.), przedwcześnie pozostawił ten wniosek bez rozpoznania. Tym samym pozostaje w bezczynności w rozpatrzeniu tego wniosku.

Bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Stwierdzenie tej kwalifikowanej postaci bezczynności wymaga zaistnienia szczególnych okoliczności, które należy rozpatrywać indywidualnie w kontekście stanu faktycznego danej sprawy. Przyjmowana w orzecznictwie sądów administracyjnych wykładnia art. 149 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej powoływana jako P.p.s.a.) rażące naruszenie prawa w odniesieniu do bezczynności organu łączy z bezczynnością o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, mającą miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków strony i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa (zob. też np. wyrok NSA z 5 sierpnia 2021 r. sygn. akt Il OSK 151/21).

W okolicznościach rozpoznanej sprawy z pewnością nie doszło do takiej sytuacji. Wniosek Stowarzyszenia wpłynął do Prezesa Sądu Okręgowego w [...] 27 maja 2022 r. Po jedenastu dniach (7 czerwca 2022 r.) organ obowiązany do udostępnienia informacji publicznej sporządził i podpisał wezwanie do uzupełnienia braków formalnych oraz wysłał jego skan pocztą elektroniczną na adres elektroniczny [...]. Po upływie trzynastu dni od wysłania wskazanej wiadomości (20 czerwca 2022 r.) sporządził i podpisał zawiadomienie o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania, również wysyłając jego skan na adres poczty elektronicznej Stowarzyszenia.

Stwierdzona bezczynność nie jest zatem z pewnością efektem lekceważenia wniosku skarżącego, ani niepodejmowania jakichkolwiek czynności, czy oczywistego niestosowania przepisów prawa. Jest wyłącznie skutkiem nieuprawnionego (przedwczesnego) – z uwagi na niedoręczenie skarżącemu wezwania do uzupełnienia braków formalnych podania - pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Zostało ono spowodowane naruszeniem przepisów o doręczeniach, niemniej naruszenie to nie miało charakteru rażącego już tylko z tej przyczyny, że obowiązek stosowania przepisów K.p.a. do całego procesu wydawania decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej, a więc także do kwestii usuwania braków formalnych wniosku, nie wynika jednoznacznie z przepisów prawa, lecz został z nich wyinterpretowany w orzecznictwie sądów administracyjnych.

W tym stanie rzeczy, Sąd:

1. na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji;

2. na podstawie art. 149 § 1a P.p.s.a., orzekł jak w pkt 2 sentencji;

3. na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a. zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania, które stanowiły kwotę uiszczonego wpisu od skargi.