Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 298/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64e § 1 i § 2 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.), Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury, Asesor WSA Piotr Pyszny, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi P. Sp. z o.o. w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 27 kwietnia 2018 r. nr 2401-IEW2.711.1.2018.5 UNP: 2401-18-075555 w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 27 kwietnia 2018 r., nr 2401-IEW2.711.1.2018.5UNP: 2401-18-075555 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2017, poz. 1257 ze zm., dalej K.p.a.) oraz art. 64e § 1, § 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. 2017, poz. 1201 ze zm., dalej u.p.e.a. lub ustawa egzekucyjna), w związku z art. 3 ustawy 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (t.j. Dz. U. 2016, poz. 1808 ze zm.) – po rozpoznaniu zażalenia P. Sp. z o.o. w Z. (dalej Spółka, skarżąca) na postanowienie Naczelnika [...] [...] Urzędu Skarbowego w B. z dnia 4 stycznia 2018 r., znak: [...] odmawiające umorzenia w całości kosztów postępowania egzekucyjnego oraz odmawiające umorzenia kosztów egzekucyjnych w części ponad kwotę stanowiącą równowartość 0,75% kwoty egzekwowanej nieprzekraczającej kwoty 116.993,40 zł, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach – utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Dyrektor wskazał, że pismem z dnia 29 września 2016 r. pełnomocnik Spółki wniósł o umorzenie w całości kosztów postępowania egzekucyjnego, bądź umorzenie ich w części, tj. ponad kwotę stanowiącą równowartość 0,75% kwoty egzekwowanej należności odnośnie każdego z tytułów wykonawczych, na podstawie których prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, jednak w ten sposób, aby łączne koszty egzekucyjne obciążające Spółkę nie przekroczyły kwoty 116.993,40 zł.

Postanowieniem z 8 czerwca 2017 r. organ egzekucyjny odmówił umorzenia w całości kosztów egzekucyjnych wyegzekwowanych w:

- 2014 r. w wysokości 811.324,80 zł,

- 2015 r. w wysokości 199.812,36 zł,

- 2016 r. w wysokości 117.038,51 zł,

oraz odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w części ponad kwotę 116.993,40 zł, czyli kwoty w wysokości 1.011.182,27 zł.

Pełnomocnik Spółki wniósł zażalenie na to postanowienie, zaś Dyrektor po jego rozpatrzeniu, postanowieniem z dnia 28 lipca 2017 r., uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W trakcie ponownego rozpatrywania wniosku Spółki organ egzekucyjny wezwał Spółkę do przedłożenia dokumentów dotyczących pomocy publicznej a odnoszących się do strony. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik Spółki podtrzymał argumentację zaprezentowaną we wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych oraz wskazał, że w jego ocenie udzielenie ulgi nie będzie stanowiło pomocy publicznej, dlatego Spółka nie przedłoży dokumentów wymienionych w wezwaniu.

Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2018 r. organ egzekucyjny odmówił Spółce umorzenia w całości kosztów postępowania egzekucyjnego oraz odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w części ponad kwotę stanowiącą równowartość 0,75% kwoty egzekwowanej nieprzekraczającej kwoty 116.993,40 zł. W zażaleniu na to postanowienie Spółka zarzuciła naruszenie:

1) art. 64e § 1 i § 2 ustawy egzekucyjnej w zw. z art. 3 ustawy o postępowaniu w sprawach pomocy publicznej i art. 107 ust. 1 i ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej poprzez ich wadliwe zastosowanie w kontekście treści złożonego przez Spółkę wniosku i przyjęcie, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego w administracji stanowiłoby pomoc publiczną;

2) art. 64e § 2 pkt 2 ustawy egzekucyjnej w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 w zw. z art. 124 § 2 K.p.a. poprzez wadliwe przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka ważnego interesu publicznego przemawiającego za umorzeniem kosztów egzekucji, w szczególności wskutek pominięcia, że w sprawie strony koszty egzekucyjne stały się – w sposób sprzeczny z regułami konstytucyjnymi – dotkliwą i nieuzasadnioną sankcją, a ich wysokość jest nadmierna w stosunku do zakresu prowadzonych czynności egzekucyjnych;

3) art. 64e § 2 pkt 2 ustawy egzekucyjnej w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 w zw. z art. 124 § 2 K.p.a. poprzez wadliwe przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka braku możliwości poniesienia kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej zobowiązanej, w szczególności wskutek wadliwych ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji finansowej Spółki oraz utożsamianie ww. przesłanki z całkowitym brakiem możliwości regulowania kosztów egzekucyjnych i innych należności;

4) naruszenie art. 6 i art. 7 k.p.a. w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, a także art. 190 ust. 1 Konstytucji RP poprzez oparcie zaskarżonego postanowienia na przepisach oczywiście sprzecznych z Konstytucją RP, co wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego RP z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14;

5) naruszenie art. 64c § 7 ustawy egzekucyjnej poprzez wadliwe przyjęcie, że kwestia wysokości i zasadności obciążenia kosztami egzekucji winna być rozpoznana w postępowaniu opartym na tym przepisie, a nie może podlegać analizie w postępowaniu niniejszym.

W uzasadnieniu zażalenia zobowiązana podniosła, że nie wnioskowała o udzielenie jej pomocy publicznej lecz o takie ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych, aby ich wysokość była w istocie kosztem egzekucji, a nie bezzasadnym wzbogaceniem Państwa poprzez obciążenie strony świadczeniami o charakterze represyjnym. Ponadto organ egzekucyjny nie przedstawił stosownej argumentacji w zakresie udzielenia takiej pomocy. Strona wskazała na wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 maja 2005 r. (P6/04) i z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14) dowodząc, że obciążenie Spółki kosztami egzekucyjnymi, których kwota w latach 2014-2016 wynosiła niemal 1.100.000 zł musi być ocenione jako działanie rażąco niesprawiedliwe, mające na celu generowanie dochodów Państwa, a nie pokrycie rzeczywistych kosztów prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez organ. Tak znaczne koszty egzekucji stanowią istotne zagrożenie dla płynności finansowej Spółki i jej dalszego funkcjonowania. O sytuacji finansowej Spółki świadczy otwarcie wobec niej postępowania układowego. Kwota 116.993,40 zł jest kwotą maksymalnych łącznych kosztów egzekucyjnych obciążających stronę przy uwzględnieniu ich wysokości wobec realizacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. Dodatkowo zobowiązana podała, że przepis art. 64e ustawy egzekucyjnej pozwala na kwestionowanie wysokości spornych kosztów, a odesłanie strony do innych trybów przewidzianych w tej ustawnie nie ma oparcia w przepisach prawa.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie podzielił zarzutów zażalenia.

Podał, że z uwagi na treść art. 3 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej oraz stanowisko Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, organy egzekucyjne są zobligowane zbadać czy ewentualnie udzielona pomoc będzie stanowić pomoc publiczną, skoro Spółka jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą. Umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego kwalifikuje się jako pomoc publiczną, jeżeli spełnione są warunki art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Następnie organ nadzoru przedstawił przesłanki, których łączne spełnienie przesądza o wystąpieniu pomocy publicznej ze wszystkimi konsekwencjami. Przytoczył treść art. 64e § 1 i § 2 ustawy egzekucyjnej wskazując na uznaniowy charakter postanowień w tym przedmiocie. Dodał, że przesłanka zawarta w art. 64e § 2 pkt 1 ustawy egzekucyjnej została sformułowana alternatywnie, zaś przesłanka, o której mowa w art. 64 e § 2 pkt 2 tej ustawy nie została przez ustawodawcę zdefiniowana.

Organ nadzoru ustalił, że Spółka uregulowała koszty postępowania egzekucyjnego w kwocie 1.165.646,05 zł, a naliczona kwota kosztów egzekucyjnych wynosi 1.325.856,05 zł, z czego wynika, że zostały one uregulowane w 88%. Zatem nie może być mowy o ich nieściągalności od zobowiązanej. Zauważył, że umorzenie spornych kosztów przyniesie korzyść ekonomiczną Spółce, gdyż w wyniku przyznania ulgi zostałyby one zwrócone w pobranej kwocie. Ponadto ograniczy wielkość zaległych kosztów tylko w stosunku do zobowiązanej, a nie innych podmiotów. Oznacza to, że wskutek udzielenia pomocy następowałoby potencjalne zakłócenie konkurencji poprzez uprzywilejowanie Spółki względem konkurentów działających na rynku. Miałoby to również wpływ na wymianę handlową na rynku unijnym (wyrok obecnie TSUE z dnia 30 kwietnia 2009 r. C – 494/06 P). Dyrektor przedstawił deklaracje VAT-7 Spółki dotyczące wewnątrzwspólnotowego nabycia i dostawy oraz wykazany w KRS przedmiot jej działalności, a nadto, w formie tabeli, dane z lat 2014-2016 co do przychodów netto ze sprzedaży wyrobów przez Spółkę z rozliczeniem na dostawy wewnątrzwspólnotowe i eksport. Z danych tych wynika, że Spółka prowadzi sprzedaż na rynku europejskim, a zatem udzielenie wnioskowanej ulgi mogłoby wpłynąć na wymianę handlową i w konsekwencji wzmocnić jej pozycję w stosunku do innych podmiotów prowadzących analogiczną działalność gospodarczą, a regularnie płacących zobowiązanie w tym koszty egzekucyjne. Dlatego Dyrektor uznał, że wykazane zostało, że ewentualne umorzenie kosztów egzekucyjnych Spółce będzie stanowiło pomoc publiczną.

Dokonując oceny zaistnienia przesłanki niemożności poniesienia spornych kosztów bez uszczerbku dla sytuacji finansowej Spółki, Dyrektor zauważył, że Spółka nie wykazała, iż taki uszczerbek wystąpił, opierając swą argumentację na kwestii dotyczącej ustalenia wysokości kosztów. Na podstawie bilansów oraz rachunków zysku i strat za lata 2013-2016 Dyrektor obliczył wskaźniki finansowe Spółki, które zestawił w formie tabeli, by, po ich analizie, wskazać, że sytuacja finansowa Spółki począwszy od 2014 r. ulega pogorszeniu. Spółka ponosi straty, a ujemny poziom kapitału obrotowego netto świadczy o tym, że kapitał stały nie jest wystarczający na finansowanie aktywów trwałych, a co za tym idzie – muszą być one finansowane przez zobowiązania krótkoterminowe. Spółka osiąga coraz niższą wartość wskaźnika bieżącej i szybkiej płynności finansowej co wiąże się często z wysokim ryzykiem inwestycyjnym. Niemniej jednak Spółka regulowała koszty egzekucyjne sukcesywnie (w 2014 r. – 811.324,80 zł, w 2015 r. – 199.812,36 zł, w 2016 r. – 76. 916,10 zł). Co więcej Spółka nie zredukowała zatrudnienia, wzrosło ono o 33 osoby (grudzień 2016 r. - grudzień 2014 r.). Organ nadzoru podkreślił, że łączna kwota zaległości głównej wynosiła w dniu 14 października 2014 r. - 10.703.043 zł, co nie stanowiło zagrożenia dla kontynuacji jej działalności. Została objęta postępowaniem układowym i posiada majątek włączony do masy układowej. Główną przyczynę trudnej sytuacji majątkowej Spółka upatruje w kryzysie gospodarczym z lat 2008-2009, który wygenerował zaległości objęte postępowaniem egzekucyjnym. Z tych przyczyn Dyrektor uznał, że nie może stwierdzić, iż Spółka regulowała sporne koszty ze znacznym uszczerbkiem dla swojej sytuacji finansowej, a nadto nadal posiada majątek mogący podlegać egzekucji. Spółka nie wykazała w jaki sposób zapłata kosztów egzekucyjnych spowodowałaby uszczerbek finansowy, zaś jej zapłata, zdaniem Dyrektora, nie może znacząco wpłynąć na pogorszenie sytuacji Spółki.

Organ nadzoru stwierdził, że administracyjne organy egzekucyjne nie są uprawnione do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów, a obowiązek działania organów na podstawie obowiązujących przepisów prawa wyraża się w braku możliwości pominięcia funkcjonujących regulacji prawnych czy działania wbrew tym przepisom. Zdaniem Dyrektora kwestia wysokości i sposobu ustalania kosztów nie stanowi przedmiotu oceny w postępowaniu co do ich umorzenia, zaś wyrok Trybunału Konstytucyjnego (SK 31/14) nie ma zastosowania w sprawie, gdyż zakwestionowane w tym wyroku przepisy nie stanowiły podstawy jej rozstrzygnięcia. Wyrok ten mógłby zostać skutecznie podniesiony jedynie w sprawie określenia kosztów postępowania egzekucyjnego. Dyrektor nadmienił, iż nie znalazł okoliczności wypełniających przesłankę interesu publicznego, które warunkowałyby umorzenie kosztów. Udzielenie tej ulgi byłoby sprzeczne z interesem innych podmiotów gospodarczych, które regulują opłaty związane z postępowaniem egzekucyjnym. Wskazał, że nie doszło do naruszenia art. 64c § 7 ustawy egzekucyjnej, gdyż postępowanie ulgowe jest postępowaniem odrębnym od postępowania w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych.

W skardze Spółka wniosła o uchylenie postanowienia organów obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania zarzucając naruszenie w istocie tych samych przepisów co podniesione w zażaleniu przy uwzględnieniu orzeczenia Dyrektora akceptującego te naruszenia i wskazaniu na naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 i art. 2 K.p.a.

Uzasadniając skargę strona skarżąca przedstawiła stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu, a następnie stwierdziła, że całkowicie błędne było uznanie przez organ nadzoru, że wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych musi być oceniony z perspektywy przepisów dotyczących udzielenia pomocy publicznej. Nie przewidują tego przepisy prawa, a nadto jej wniosek opierał się przede wszystkim na wskazaniu wadliwości obciążenia Spółki tak znacznymi kosztami egzekucyjnymi, z punktu widzenia wartości wynikających z Konstytucji RP oraz pojęcia kosztów egzekucyjnych, którym posługuje się ustawa egzekucyjna. Rozpatrzenie wniosku strony jako wniosku o udzielenie pomocy publicznej było nieporozumieniem. W sprawie nie chodziło o taką pomoc lecz takie ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych, aby ich wysokość była w istocie takim kosztem, a nie bezzasadnym wzbogaceniem Państwa przez obciążanie Spółki świadczeniami o charakterze represyjnym. Chodzi więc o zmuszenie Państwa do zachowania elementarnych zasad konstytucyjnych i zaniechanie działań zmierzających do bezpodstawnego wzbogacenia Państwa kosztem Spółki.

Zdaniem skarżącej dla przyjęcia, że udzielenie spornej ulgi prowadzi do sprzyjania Spółce, niejako niesprawiedliwe względem innych podmiotów działających na rynku unijnym, konieczne byłoby uprzednie określenie warunków panujących na tym rynku w zakresie obowiązujących reguł obciążania kosztami egzekucyjnymi, a następnie stwierdzenie, że reguły te są zbliżone dla przedsiębiorców pochodzących z różnych państw członkowskich i że umorzenie prowadzić będzie do stwarzania Spółce "lepszej" pozycji, niż podmioty w analogicznej sytuacji. Spółka stwierdziła, że w systemie niemieckim postępowanie egzekucyjne w administracji związane jest z obciążeniem znacząco niższymi kosztami, nieporównywalnymi do kosztów egzekucji administracyjnej w Polsce. Sytuacja podmiotów na rynku wspólnotowym, które nie są zagrożone potencjalnie nieograniczonymi co do wysokości kosztami egzekucyjnymi, jest nieporównywalnie lepsza niż sytuacja Spółki. Twierdzenie w tym zakresie organu nadzoru, nie zostało poparte żadną analizą rynku wspólnotowego co do możliwości wywołania wpływu na handel na tym rynku poprzez umorzenie kosztów czy sytuacji innych podmiotów działających na rynku.

Skarżąca podniosła, że jej celem jest doprowadzenie do sytuacji, w której dokonane przez nią wpłaty zostaną zaliczone przede wszystkim na należność główną w ramach egzekwowanego obciążenia publicznoprawnego. Dlatego nie można mówić o przysporzeniu finansowym po jej stronie. Sporne umorzenie nie ma charakteru selektywnego, gdyż każdy podmiot działający na rynku powołując się na analogiczne okoliczności co Spółka może wystąpić o umorzenie kosztów egzekucyjnych w nadmiernej wysokości. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki konieczne dla uznania wnioskowanej ulgi za pomoc publiczną.

Spółka zauważyła, że swój wniosek oparła na przesłance z art. 64e § 2 pkt 2 ustawy egzekucyjnej czyli ważnym interesie publicznym przemawiającym za umorzeniem kosztów egzekucyjnych. Wskazała na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 maja 2005 r. sygn. akt P 6/04 oraz przytoczyła fragment jego uzasadnienia stwierdzając, że analogiczne jak w tym wyroku wątpliwości co do konstytucyjności przepisów należy powziąć w stosunku do art. 64 § 1 i § 8 ustawy egzekucyjnej. W sytuacji bowiem, w której skarżąca podejmuje kroki w celu uregulowania obciążających ją należności, obciążanie jej tak znacznymi kosztami postępowania z całą pewności nie stanowi motywacji do dobrowolnego zaspakajania wierzycieli. Jednocześnie tak wysokie koszty obciążające zobowiązaną pozostają w rażącej i oczywistej dysproporcji do czynności podejmowanych faktycznie przez organ egzekucyjny w toku postępowania egzekucyjnego. Należy również mieć na względzie brak adekwatności tych kosztów do rzeczywistych kosztów postępowania. Strona podała, że za każdy miesiąc prowadzenia egzekucji pobierana jest kwota niemal 40.000 zł przy czym jest ona oczywiście nieproporcjonalna do nakładów, środków i czynności podejmowanych przez organ dla wyegzekwowania należności sprowadzających się do odbierania dobrowolnych wpłat Spółki i kierowania do poszczególnych dłużników skarżącej standardowej korespondencji.

Zdaniem Spółki treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 sama w sobie stanowi wystarczające uzasadnienie wniosku o umorzenie spornych kosztów. Podkreśliła, że w sprawie nie chodzi o jakąkolwiek pomoc udzieloną przez Państwo Spółce lecz takie ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych, aby były one w istocie kosztem egzekucji, a nie bezzasadnym w świetle zasad konstytucyjnych, wzbogaceniem Państwa. Stan niekonstytucyjności przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych w administracji został stwierdzony mocą powołanego wyroku Trybunału. Wskazała przy tym na wyrok NSA z dnia 8 sierpnia 2016 r. sygn. akt II FSK 1021/16.

Spółka nie zgodziła się z twierdzeniem o rzekomo dobrej jej kondycji finansowej. Podnoszone przez organy okoliczności tego nie uzasadniały. Działania, na które wskazał Dyrektor wynikały z chęci powstrzymania dalszego zadłużenia Spółki i aktywnego działania w kierunku poprawy jej sytuacji. Sytuacja ta w dalszym ciągu jest bardzo trudna, do czego przyczynia się w bardzo wysokim stopniu obciążenie Spółki rażąco wygórowanymi kosztami egzekucji administracyjnej. Stan zaległości Spółki ulega corocznemu istotnemu zwiększeniu (2014 – 13.760.893,45 zł, 2015 – 15.344.684,37 zł, 2016 – 17.938.663,81 zł). Zdaniem skarżącej skala kwot, którymi tytułem kosztów egzekucyjnych obciążono Spółkę może stanowić i stanowi wystarczającą przesłankę braku możliwości poniesienia kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej Spółki. O sytuacji tej świadczy otwarcie postępowania układowego wobec skarżącej. Organ nadzoru bezzasadnie domagał się od Spółki wykazania sytuacji, która odpowiada faktycznej nieściągalności zobowiązania wbrew art. 64e § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej. Według skarżącej ściągnięcie tak wysokich kosztów egzekucyjnych jest faktycznie niekonstytucyjnym i pozaprawnym, a więc niedopuszczalnym, wymuszeniem płatności stanowiących, nieprzewidzianą przez ustawodawcę, daninę publiczną.

W sytuacji istnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego (SK 31/14) jasnym, według Spółki, jest, że brak jest domniemania konstytucyjności przepisów regulujących wysokość kosztów postępowania egzekucyjnego w administracji w zakresie w jakim nie określono maksymalnej ich wysokości. Niezgodność określonej regulacji z Konstytucją wyklucza jej zastosowanie przez organy rozstrzygające sprawę, które powinny były uwzględnić treść i uzasadnienie powołanego wyroku i dokonać tzw. prokonstytucyjnej wykładni przepisów określających wysokość spornych kosztów, limitując ich wysokość. Co do wyliczenia kwoty 116.993,40 zł Spółka powołała się na art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. 2015. 790), zgodnie z którym maksymalna opłata za egzekucję świadczeń pieniężnych wynosi co do zasady 30-krotność przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Z uwagi na zbliżony charakter egzekucji administracyjnej i sądowej uzasadnione jest oczekiwanie, że kwota maksymalnych kosztów egzekucji administracyjnej nie będzie wyższa niż kosztów egzekucji sądowej.

Spółka nie zgodziła się z poglądem Dyrektora w zakresie stosowania art. 64c § 7 u.p.e.a. Jej zdaniem art. 64e tej ustawy daje prawo "kwestionowania" wysokości kosztów, tj. do podjęcia określonych kroków zmierzających do obniżenia ich wysokości (lub całkowitego umorzenia). Przepis ten znajduje zastosowanie bez względu na etap trwającego postępowania, zarówno przed, jak i po wyegzekwowaniu kosztów (m.in. wyrok NSA z dnia 22 maja 2015 r. sygn. akt II FSK 1178/13). W efekcie wszystkich przedstawionych naruszeń, zdaniem skarżącej, Dyrektor naruszył także przepis art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 K.p.a. poprzez odmowę uchylenia postanowienia organu egzekucyjnego, dopuszczając się przy tym powtórzenia tych samych naruszeń przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Organ nadzoru powinien uchylić postanowienie pierwszoinstancyjne i orzec co do istoty sprawy albo przekazać sprawę organowi egzekucyjnemu do ponownego jej rozpoznania.

Odpowiadając na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko i jego argumentację.

WSA w Gliwicach wyrokiem z 19 września 2018 r., sygn. I SA/Gl 760/18 uchylił postanowienie organu odwoławczego oraz zasądził na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania.

W uzasadnieniu stwierdził, że skoro doszło do pobrania kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 ustawy egzekucyjnej, tj. przepisów nie zawierających stawki maksymalnej opłat za czynności czy opłat manipulacyjnych, zaś przepisy w tym brzmieniu Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14) uznał za naruszające lub mogące naruszać Konstytucję ze wskazaniem warunków prowadzących do takiego naruszenia, a organ władzy ustawodawczej wyroku tego nie wykonał, to tym samym ważnym interesem publicznym, o którym mowa w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. staje się uszanowanie, respektowanie orzeczenia Trybunału, a tym samym i samej Konstytucji na której przepisy i zasady powołał się Trybunał wydając ww. wyrok. Ważnym interesem publicznym jest bowiem zachowanie stanu zgodnego z Konstytucją RP i wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w sytuacji, gdy władza ustawodawcza pozostaje w opóźnieniu z jego realizacją. Okoliczność ta może stanowić o zaistnieniu ważnego interesu publicznego rozumianego jako zachowanie ustanowionych zasad porządku prawnego i nieobciążania podmiotów funkcjonujących w tym porządku, ciężarami wynikającymi z przepisów, co do których orzeczono w określonym zakresie niezgodność z Konstytucją, bądź ze stanu tego wynikającymi. Ważnym interesem publicznym jest to, by organy państwa (władza wykonawcza), w ramach integralności jego systemu prawnego, podejmowały działania uwzględniające stwierdzone przez Trybunał Konstytucyjny (władza sądownicza), uchybienia innego organu (władza ustawodawcza).

Niezależnie WSA uznał, że Dyrektor w żaden sposób nie wyjaśnił dlaczego na gruncie ustawy egzekucyjnej mają analogiczne zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej, w szczególności w sytuacji, gdy przepisy tej ostatniej ustawy wprost posługują się pojęciem pomocy publicznej czego brak w ustawie egzekucyjnej. Ponadto organy egzekucyjne nie wykazały dlaczego ich zdaniem ewentualnie udzielona pomoc obejmuje pełne koszty egzekucyjne (1.325.856,05 zł) i dlaczego tak udzielona pomoc miałaby niewątpliwy wpływ na wymianę handlową, nie wykazały warunków powodujących uznanie wnioskowanej ulgi za pomoc publiczną w rozumieniu art. 107 TFUE. W tym zakresie organy poprzestały na ogólnikowych stwierdzeniach, a nie na rzetelnej analizie okoliczności mających znaczenie dla tej kwestii.

Skargę kasacyjną od wyroku sądu I instancji wniósł Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, który zaskarżył go w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 20 grudnia 2022 r., sygn. III FSK 537/21 uchylił ww. wyrok z 19 września 2018 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach, zasądzając na rzecz organu zwrot kosztów postępowania.

NSA podzielił pogląd Dyrektora, że poza ramami postępowania dotyczącego umorzenia kosztów egzekucyjnych, znajduje się kwestia prawidłowości i zasadności ich ustalenia oraz wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych. Kwestiami tożsamymi nie jest umorzenie kosztów egzekucyjnych oraz ocena prawidłowości ich ustalenia. Aby można było zastosować instytucję umorzenia kosztów egzekucyjnych konieczne jest wcześniejsze ich ustalenie, wysokość takich kosztów nie powinna być kwestionowana. Prawodawca w sposób odrębny uregulował kwestię zaskarżenia postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych (art. 64c § 7 u.p.e.a.) oraz kwestię umorzenia w całości lub w części przypadających na rzecz organu egzekucyjnego kosztów egzekucyjnych (art. 64e u.p.e.a.). Są to dwa odrębne postępowania wpadkowe, co stanowi o ich proceduralnej odrębności. Natomiast o zróżnicowaniu pod kątem materialnoprawnym świadczą różne przesłanki rozstrzygania w obu sprawach. NSA nie podzielił stanowiska wyrażonego w wyroku tego Sądu z 28 lutego 2019 r., II FSK 3498/18.

Rozstrzygnięcie sporu wymaga zatem oceny istnienia (bądź nieistnienia) przesłanek określonych w art. 64e § 2 pkt 1 i 2 u.p.e.a., tj. poniesienia znacznego uszczerbku dla majątku skarżącej oraz ważnego interesu publicznego przemawiającego za umorzeniem kosztów egzekucyjnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznając sprawę ponownie zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna. Została przez sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: P.p.s.a.).

Sąd wydając niniejszy wyrok, na podstawie art. 190 P.p.s.a., związany był wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt I FSK 537/21 (dostępny, podobnie jak inne powołane orzeczenia, w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Stosownie do przepisu art. 190 P.p.s.a. wykładnia prawa - ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla sądu pierwszej instancji zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że WSA jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do wykładni - oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Przez wykładnię - ocenę prawną, o której mowa w ww. przepisie rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję tej oceny. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia jego wadliwości, np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Niewątpliwie wskazana wykładnia - ocena prawna to osąd o prawnej wartości sprawy i może ona dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa, jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ciążący na wojewódzkim sądzie administracyjnym, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego (por. wyrok NSA z 9 stycznia 2014 r., II GSK 1602/12, Lex nr 145763).

Związanie Sądu I instancji w rozumieniu powyższego przepisu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania nie dysponuje całkowitą swobodą przy wydawaniu nowego orzeczenia, lecz obowiązany jest uwzględnić wykładnię dokonaną przez sąd drugiej instancji, która przestaje wiązać tylko w ściśle określonych przypadkach zmiany stanu faktycznego sprawy, zmiany stanu prawnego, podjęcia przez NSA przed ponownym rozpoznaniem sprawy przez WSA uchwały zawierającej odmienną wykładnię w tym samym zakresie, co wykładnia zamieszczona w wyroku uchylającym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że nie wystąpiła żadna z ww. okoliczności, usprawiedliwiających ustanie związania wyrokiem NSA.

NSA – uchylając wyrok tut. Sądu z 19 września 2018 r. – uznał, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, w którym TK stwierdził, że art. 64 § 1 pkt 4 i 6 u.p.e.a w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP – nie dotyczył ulgi płatniczej (umorzenia kosztów egzekucyjnych), zaś przedmiotem zaskarżonego skargą postanowienia nie jest ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę nie podzielił linii orzeczniczej wyrażonej w wyroku z 28 lutego 2019 r., II FSK 3498/18.

NSA uznał nadto, że treść rozstrzygnięcia organów w sprawach o umorzenie kosztów egzekucyjnych jest determinowana treścią wniosku o umorzenie tychże kosztów. Organ nie może rozstrzygać sprawy poza granicami wniosku i badać z urzędu przesłanki, które nie zostały w nim wymienione. Artykuł 64e § 1 u.p.e.a. wskazuje wyraźnie, że organ egzekucyjny może umorzyć, nie zaś umarza z urzędu, w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Wszczęcie postępowania z art. 64 § 1 u.p.e.a. wymaga zatem uprzedniego wystąpienia przez zobowiązanego lub wierzyciela z wnioskiem o umorzenie. To wnioskodawca wskazuje, która z przesłanek wymienionych w art. 64 § 2 u.p.e.a. jego zdaniem występuje. Rozstrzygnięcie sporu wymaga zatem oceny istnienia (bądź nieistnienia) przesłanek określonych w art. 64e § 2 pkt 1 i 2 u.p.e.a., tj. poniesienia znacznego uszczerbku dla majątku skarżącej oraz ważnego interesu publicznego przemawiającego za umorzeniem kosztów egzekucyjnych.

Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca posiada status przedsiębiorcy, zaś przedmiot wniosku o udzielenie ulgi, tj. umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego, pozostaje w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Nie może więc budzić wątpliwości, że uzyskiwana ewentualnie korzyść ekonomiczna nie byłaby możliwa w normalnych warunkach rynkowych, zatem wnioskowana ulga nie może być kwalifikowana jako niestanowiąca pomocy publicznej. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1808 ze zm.) – zasady dopuszczalności pomocy publicznej określają przepisy art. 16, art. 36, art. 73 oraz art. 86 - 89 Traktatu WE (obecnie przepisy art. 14, art. 42, art. 93 oraz art. 106-109 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej). Na podstawie art. 107 ust. 1 Traktatu należy przyjąć, że wszelka pomoc przyznawana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która powoduje zakłócenie lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna ze wspólnym rynkiem w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi. Zatem ulgami, stanowiącymi pomoc publiczną będą te, które są udzielane przez państwo lub pochodzą ze środków publicznych, uprzywilejowują niektórych przedsiębiorców lub produkcję niektórych towarów, przynoszą korzyści przedsiębiorcy i wywierają wpływ na handel wewnątrz wspólnoty. Prawidłowo więc organy uznały, że brak podstaw do potraktowania wniosku skarżącej o umorzenie kosztów egzekucyjnych jako optymalizacji, a więc ulgi nie stanowiącej pomocy publicznej (tak również w wyrokach WSA w Lublinie z 29 lipca 2020 r., I SA/Lu 16/20 oraz WSA w Olsztynie z 13 stycznia 2021 r., I SA/Ol 645/20). Natomiast ocena możliwości realizacji celów pomocy publicznej przez umorzenie obciążających zobowiązanego kosztów nie powoduje kolizji z art. 64e § 2 u.p.e.a. (por. wyrok NSA z 20 maja 2009 r., II FSK 817/08).

Zgodnie z art. 64e § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne, zaś art. 64e § 2 pkt 1 i 2 tej ustawy stanowi, że koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej (pkt 1), za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny (pkt 2).

Przepis wyznacza dwie fazy postępowania administracyjnego.

W pierwszej, organ obowiązany jest dokonać ustalenia czy zachodzi przynajmniej jedna z przesłanek zastosowania ulgi, co wymaga zgromadzenia niezbędnego dla tych ustaleń materiału dowodowego oraz przeprowadzenia jego właściwej oceny. Organ zobligowany jest również wskazać, jak (zwłaszcza w kontekście istniejącego stanu faktycznego) należy postrzegać rozumienie danej przesłanki, w tym pojęcia "ważny interes publiczny". W tym zakresie granice obowiązków organu − poprzez art. 18 u.p.e.a. − wyznaczają normy prawne zawarte w art. 7 K.p.a. (dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego), art. 77 § 1 K.p.a. (zgromadzenie i wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego), czy też art. 80 K.p.a. (dokonanie oceny na podstawie całego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona) oraz oczywiście właściwa wykładnia art. 64e § 2 u.p.e.a. W interesie podmiotu inicjującego postępowanie w sprawie regulowanej art. 64e § 2 u.p.e.a. powinno być wskazanie okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania.

W przypadku natomiast uznania, że spełniona została choć jedna z przesłanek, postępowanie administracyjne wkracza w kolejną fazę, w której organ dokonuje wyboru opcji decyzyjnej: zastosuje ulgę albo odmówi jej udzielenia. Art. 64e § 1 i nast. u.p.e.a. nie określa przy tym kryteriów wyboru rozwiązania decyzyjnego, w przypadku ziszczenia się którejkolwiek z przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych. Użyte w tym przepisie określenie "może" oznacza, że to organ samodzielnie dokonuje wyboru alternatywnego rozwiązania, co jednakże nie świadczy, że dysponuje w tym zakresie zupełną dowolnością. Organu administracyjnego nie może w tym zakresie zastąpić sąd administracyjny.

Z kolei stwierdzenie przez organ, że nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych, w tym przesłanka ważnego interesu publicznego powoduje, że nie będzie on dysponował wyborem rozstrzygnięcia, a postanowienie będzie miało charakter związany. Brak przesłanek oznacza wobec tego konieczność wydania aktu administracyjnego o odmowie zastosowania ulgi (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 marca 2016 r., II FSK 2474/16).

Pojęcie ważnego interesu publicznego użyte w art. 64e § 2 pkt 2 ustawy egzekucyjnej nie zostało w niej zdefiniowane co oznacza konieczność jego ustalenia w każdej indywidualnej sprawie przy uwzględnieniu występujących w niej okoliczności. Pojęcie to należy rozumieć jako respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy koszty egzekucyjne, których dotyczy wniosek o ich umorzenie, są niewspółmierne lub nieuzasadnione z uwagi na niekonstytucyjność, stwierdzoną orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, przepisów regulujących ich wysokość.

Skarżąca, we wniosku z 29 września 2016 r., inicjującym niniejsze postępowanie, wniosła o umorzenie kosztów egzekucyjnych w całości, ewentualnie w części, tj. ponad kwotę 116.993,40 zł. Uzasadniając ważny interes publiczny odwołała się do wyroków Trybunału Konstytucyjnego z 17 maja 2005 r., P 6/04 oraz z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14. Jednocześnie podkreśliła, że treść wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. sama w sobie stanowi wystarczające uzasadnienie wniosku o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego w administracji. Odnosząc się do sytuacji finansowej podatnika wskazała, że w ciągu 2,5 roku uiściła niemal 1.100.000 zł koszów egzekucyjnych, a jedynie część przeznaczana jest na spłatę należności głównej, którą nadal powiększają naliczane odsetki. Skutkuje to znacznym uszczerbkiem na majątku podatnika.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 grudnia 2022 r. jednoznacznie wskazał, że organ nie może rozstrzygać sprawy poza granicami wniosku i badać z urzędu przesłanki, które nie zostały w nim wymienione.

Oceniając więc przesłankę określoną w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a., tj. poniesienia znacznego uszczerbku dla majątku skarżącej, skład orzekający podzielił ustalenia organów obu instancji. Przede wszystkim organ nie stwierdził nieściągalności dochodzonego obowiązku. W toku prowadzonej egzekucji ustalono, że skarżąca jest właścicielem nieruchomości, ruchomości, posiada wierzytelności. Organ w toku postępowania ustalił, na podstawie planu restrukturyzacyjnego, że starania Spółki skoncentrowane były na rozwijaniu zakładu poprzez nawiązywanie współpracy z wieloma odbiorcami, zdobywanie kontraktów, dostosowywanie struktury i zasobów zakładu do potrzeb rynku, budowanie pozycji przedsiębiorstwa na rynku usług. Efektem tych starań jest stabilna sytuacja zamówień w zakresie usług obróbki metali wśród odbiorców zarówno krajowych jak i zagranicznych oraz stała współpraca z wieloma z nich. Spółka zatrudnia ponad 200 pracowników i dokonuje sprzedaży na poziomie ok. 26.870.819 zł (razem za 4 kwartały 2016 r.). a więc dodatkowe obciążenie w postaci wygenerowanych kosztów egzekucyjnych nie może stanowić dokuczliwej sankcji. W dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego skarżąca odnotowała zysk. Jej sytuacja finansowa ulegała stopniowemu pogorszeniu na przestrzeni lat 2014-2016, na koniec 2016 r. zanotowała stratę (2.830.806,10 zł), a wskaźniki bieżącej płynności dotyczące zdolności przedsiębiorstwa do terminowego regulowania swoich bieżących zobowiązań kształtowały się na bardzo niskim poziomie. W wyniku działań restrukturyzacyjnych podjętych przez zarząd skarżącej, w odpowiedzi na kryzys gospodarczy z lat 2008/2009, ustabilizowała swoją sytuację ekonomiczną, która ulegała stopniowej poprawie i zdolna była do kontynuowania i rozwijania swojej działalności operacyjnej, regulowania związanych z tym bieżących zobowiązań oraz stopniowej spłaty zaległych zobowiązań, w tym w szczególności wobec wierzycieli publicznoprawnych. Organ, wskazując na strukturę zobowiązań krótkoterminowych zauważył, że Skarb Państwa "kredytował" działalność Spółki, która zobowiązania wobec dostawców regulowała na bieżąco, co potwierdza, że układem częściowym objęci zostali tylko wierzyciele publicznoprawni. Zauważył przy tym, że od dnia złożenia wniosku sytuacja finansowa skarżącej uległa znacznej poprawie, w związku z przyjęciem 4 października 2017 r. układu częściowego przez zgromadzenie wierzycieli oraz zawarciem układu ratalnego z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, wobec czego ma ona odroczone terminy płatności wszystkich zobowiązań publicznoprawnych. W ocenie organu o poprawie sytuacji finansowej skarżącej świadczy także fakt, że obecnie terminowo reguluje bieżące zobowiązania wobec organu podatkowego. Skarżąca nie przeczyła ustaleniom organu w zakresie przeprowadzonej przez organ analizy jej kondycji finansowej.

Konstatacja organu odwoławczego, a uprzednio organu egzekucyjnego, mieści się w zakresie uznaniowego charakteru rozstrzygnięcia o jakim mowa w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a., zwłaszcza, że skarżąca nie przedstawiła dokumentów pozwalających na podważenie ustaleń organów w niniejszej sprawie. Ponadto skoro skarżącą obciążają zobowiązania znacznie przewyższające kwotę przedmiotowych kosztów egzekucyjnych i zobowiązania te są objęte egzekucjami, to nie zachodzi sytuacja, w której ściągnięcie tylko przedmiotowych kosztów egzekucyjnych mogłoby spowodować niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Obowiązek prowadzenia egzekucji administracyjnej ma uzasadnienie w tym, że jej przedmiotem są obowiązki o charakterze administracyjnym, a więc obowiązki wobec Państwa. Ich realizacja nie zależy od swobodnego uznania wierzyciela. Z tymi obowiązkami powiązano uprawnienie do poboru opłat związanych z przymusowym wykonaniem tych obowiązków. Zatem w interesie publicznym jest przede wszystkim zrealizowanie celów egzekucji administracyjnej (por. wyrok NSA z 27 listopada 2013 r., II FSK 1637/13). Tak rozumianym celom nie można przeciwstawiać subiektywnie rozumianego interesu skarżącego. Tego rodzaju przesłanki nie przewiduje omawiany przepis art. 64e § 2 pkt 1 - 3 u.p.e.a.

W tym stanie sprawy należy podzielić stanowisko organu, że odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie wpłynie negatywnie na kondycję finansową skarżącej i nie zagrozi jej egzystencji, zatem nie zachodzi przesłanka wynikająca z art.64e § 2 pkt1 ustawy egzekucyjnej. Podkreślić bowiem należy, że w tym obszarze nie wystąpiły żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające lub wykluczające funkcjonowanie skarżącej, a odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie wpłynie w sposób negatywny i trwały na dalsze prowadzenie przez nią działalności. Skarżąca nie przedstawiła przekonywującej argumentacji pozwalającej na przyjęcie odmiennego stanowiska, nie przedstawiła także swojej sytuacji po zawarciu układu z wierzycielami. Z tych względów niezasadny był zarzut naruszenia art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. Podstawą umorzenia kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. może być wyłącznie obawa wystąpienia uszczerbku o charakterze kwalifikowanym, którego skutki znacznie przewyższają normalne konsekwencje związane z uszczupleniem majątkowym (por. wyrok NSA z 9 grudnia 2021 r., III FSK 4496/21).

Przechodząc do omówienia przesłanki z art. 64e § 2 pkt 2 ustawy egzekucyjnej, czyli ważnego interesu publicznego przemawiającego za umorzeniem kosztów egzekucyjnych zauważyć należy, że skarżąca wiązała ją przede wszystkim z wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14.

Kwestę tę rozstrzygnął NSA w wyroku z 20 grudnia 2022 r. stwierdzając, że do zastosowania instytucji umorzenia kosztów egzekucyjnych konieczne jest wcześniejsze ich ustalenie, wysokość takich kosztów nie powinna być kwestionowana. Prawodawca w sposób odrębny uregulował kwestię zaskarżenia postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych (art. 64c § 7 u.p.e.a.) oraz kwestię umorzenia w całości lub w części przypadających na rzecz organu egzekucyjnego kosztów egzekucyjnych (art. 64e u.p.e.a.). Są to dwa odrębne postępowania wpadkowe, co stanowi o ich proceduralnej odrębności. Oba zagadnienia nie mogą stanowić wspólnie przedmiotu jednego postępowania. Skoro ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w art. 64c § 7 i art. 64e u.p.e.a. przewiduje dwa odrębne środki prawne służące odpowiednio kwestionowaniu prawidłowości ustalenia kosztów egzekucyjnych i stosowaniu ulgi w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych w całości lub części, to obie te kwestie winny być traktowane odrębnie. Nie ma zatem możliwości badania na gruncie sprawy dotyczącej umorzenia kosztów egzekucyjnych prawidłowości ich ustalenia w określonej wysokości. Stanowiłoby to naruszanie granicy konkretnej sprawy administracyjnej i prowadziło do badania tej samej kwestii w dwóch odrębnych i potencjalnie konkurencyjnych trybach. Uznał tym samym, że wyrok TK nie dotyczył ulgi płatniczej (umorzenia kosztów egzekucyjnych) zaś przedmiotem zaskarżonego skargą postanowienia nie jest ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych.

Na marginesie Sąd zauważa, że skoro w niniejszym postępowaniu nie jest wiadome, czy skarżąca wystąpiła o ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych w kontekście wyroku TK z 28 czerwca 2016 r., to orzekanie o ich ewentualnym umorzeniu wydaje się przedwczesne. Chybiony jest więc także zarzut naruszenia art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a., jak również zarzuty naruszenia Konstytucji RP.

Mając na uwadze brzmienie art. 64e § 1 u.p.e.a. należy podkreślić, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy. Świadczy o tym przede wszystkim użycie w tym przepisie określenia "może". Konstrukcja uznania administracyjnego oznacza, że stwierdzenie przez organ egzekucyjny w sprawie istnienia tego rodzaju przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony. W takiej sytuacji rozstrzygnięcie, co do umorzenia kosztów egzekucyjnych znajduje się w zasadzie wyłącznie w gestii organu egzekucyjnego, który może umorzyć powstałe koszty egzekucyjne. Możliwości, a nie obowiązku umorzenia kosztów egzekucyjnych, nawet jeżeli zaistnieje określona tu przesłanka. Przesłanek tych nie można więc utożsamiać z subiektywnym przekonaniem strony o potrzebie udzielenia takiej ulgi. Przyznawanie ulg arbitralnie, każdorazowo w przypadku znajdowania się przez zobowiązanego w trudnej sytuacji finansowej, bez względu na przyczynę takiego stanu rzeczy oraz realne możliwości płatnicze strony, doprowadziłoby do nieakceptowalnego zjawiska "rozluźnienia" rygorów w zakresie przyznawania ulg w spłacie zobowiązań finansowych, w szczególności najdalej idącego umorzenia zaległości w postaci kosztów egzekucyjnych, co ostatecznie stanowiłoby zachętę do powszechnego lekceważenia dyscypliny w sferze finansów publicznych. Przewidziana w art. 64e § 2 pkt 1-3 u.p.e.a. instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych, stanowi wyjątek od ogólnego obowiązku ponoszenia przez zobowiązanych ciężarów finansowych nie może być traktowana, jako reguła stosowana przy każdej trudnej sytuacji finansowej zobowiązanego (por. wyrok NSA z 31 sierpnia 2021 r., III FSK 3870/21).

Z tych względów Sąd uznał zarzuty skargi za niezasadne i oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.