Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 464/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Kusiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 lipca 2024 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia 18 października 2023 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 24 kwietnia 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia 18 października 2023 r., znak [...] odmawiającej przyznania J. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad żoną I. S..

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

J. S. wnioskiem z dnia 4 września 2023 r. wniesionym 18 września 2023 r. zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną I. S..

Decyzją z dnia 18 października 2023r. znak [...] Prezydent Miasta P. na podstawie art. 2, art. 3, art. 17, art. 20, art. 24, art. 26 i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390) odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną I. S.. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że I. S. została uznana za osobę legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i ma obecnie [...] lat. Z orzeczenia wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień datuje się od 23 marca 2023 r. Zatem nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Ponadto wskazano, że brak aktywności zawodowej wnioskodawcy nie jest spowodowany wyłącznie koniecznością opieki nad matką (winno być "żoną", przyp. Sądu) i nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad matką (winno być "żoną", przyp. Sądu).

Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. S. wskazując, że organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają obowiązek orzekać na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, który z dniem 23 października 2014 r. został ostatecznie uznany za niekonstytucyjny.

Dodatkowo Odwołujący się stanął na stanowisku, że nie można zgodzić się z twierdzeniem organu jakoby nie zrezygnował z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad żoną. J. S. podał, że w czasie wywiadu środowiskowego zadawano mu dużo pytań, o różnej tematyce, pielęgniarka chciała się także dowiedzieć, kiedy zakończył pracę. Nie pamiętał dokładnie, kiedy to było, żona także nie znała dokładnej daty, pod presją czasu wskazał, że mogło to być ok. 10 lat temu. Natomiast faktem jest, że od momentu zakończenia pracy zarobkowej w 2010 r. opiekował się żoną. Rezygnacja z pracy i brak poszukiwania innej pracy wynikała li tylko z konieczności opieki nad żoną, było spowodowane jej ciężkim stanem zdrowia. Istnieje bezpośredni związek pomiędzy brakiem aktywności zawodowej, a stanem zdrowia żony i koniecznością sprawowania bezpośredniej opieki nad nią.

Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 24 kwietnia 2024 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 1, art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1,

art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390) oraz art. 43 pkt 4 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. poz. 1429) orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia 18 października 2023 r., odmawiającej przyznania J. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad I. S..

W uzasadnieniu wskazano, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze po zapoznaniu się z dokumentacją zgromadzoną w aktach sprawy, uznało, że decyzja organu pierwszej instancji winna zostać utrzymana w mocy, mimo błędnego uzasadnienia w zakresie mocy obowiązującej i wykładni przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz skutku wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt: K 38/13, w pozostałym zakresie była jednak prawidłowa, a nadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze jako organ drugiej instancji orzeka na podstawie przepisów obowiązujących w trakcie wydawania decyzji drugiej instancji, chyba że przepisy stanowią inaczej.

Dalej Kolegium opisywało, że od 1 stycznia 2024 r. obowiązują nowe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych regulujące warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, które wprowadziła ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, ze zm.). Kolegium nie stwierdziło, aby przepis przejściowy - art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym - dopuszczał stosowanie w niniejszej sprawie przepisów dotychczasowych, gdyż wnioskodawca nie nabył prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 grudnia 2023 r., winny zatem do oceny jego wniosku znaleźć zastosowanie przepisy nowe. Ustawodawca bowiem w sytuacjach, gdy przewiduje w sprawach wszczętych i niezakończonych stosowanie przepisów dotychczasowych, zawiera taką regulację w przepisie przejściowym.

Niemniej jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało na przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego również według stanu prawnego obowiązującego do dnia 31 grudnia 2023 r. celem wyjaśnienia stronie całego stanu prawnego.

W przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazano, że w celu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest spełnienie przesłanek "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" oraz "sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności", a jednocześnie musi zachodzić związek przyczynowy między niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia lub pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Konieczne jest ustalenie, czy w okolicznościach sprawy istnieje związek przyczynowy między niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia lub pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Podkreślenia wymaga zdaniem Kolegium, że samo sprawowanie opieki nad niepełnosprawną żoną nie jest wystarczające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Konieczne jest bowiem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem przez stronę opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, który - w ocenie Kolegium - nie występuje w niniejszym przypadku. Wnioskodawca nie pracuje zarobkowo. Ostatnią pracę podejmował do 2 września 2010 r. W wywiadzie i pisemnym oświadczeniu z dnia

26 września 2023r. wnioskodawca podał, że opiekę nad żoną sprawuje od jesieni 2013 r. (tj. po upływie 3 lat od zaprzestania pracy). I. S. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności od 23 marca 2023r. Mając na uwadze ww. okoliczności, ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności i ustanie zatrudnienia, nie sposób uznać zdaniem organu, że wnioskodawca zrezygnował z pracy z uwagi na konieczność podejmowania opieki nad żoną, lecz nie podejmował jej z innych przyczyn.

Mając na uwadze zawartą w art. 3 pkt 22 u.ś.r. definicję "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", rezygnacja z zatrudnienia oznacza rezygnację z wykonywania pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywania pracy lub świadczenia usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej przez osoby zdolne do pracy z uwagi na konieczność sprawowania osobistej i bezpośredniej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a nie innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł J. S.. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1. naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy: art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.) - dalej u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy oraz art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną interpretację polegająca na zastosowaniu tego przepisu mimo, iż Trybunał Konstytucyjny uznał wskazany przepis za niezgodny z Konstytucją RP,

2. błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, ze nie istnieje bezpośredni związek pomiędzy brakiem aktywności zawodowej a stanem zdrowia żony oraz przyjęcie przez organ, że opiekuję się żoną od 2013 r., a nie jak to faktycznie miało miejsce od 2010 roku.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, Skarżący wniósł uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia 18 października 2023 r., oraz przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną.

W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że w przypadku jego żony niepełnosprawność istnieje od ok. 30 roku życia, żona jest całkowicie niezdolna do pracy i samodzielnej egzystencji, wymaga stałej, całodobowej opieki i pieczy innych osób. Opiekę tę sprawuje Skarżący samodzielnie. Z tego powodu nie może podjąć zatrudnienia. Ma to wyraźny i bezpośredni związek. Mając na wyroku TK wskazał, że strona może ubiegać się w takim wypadku o świadczenie pielęgnacyjne bez względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Nadto Skarżący podał, nie można zgodzić się z twierdzeniem organu jakoby nie zrezygnował z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad żoną. Opisywał przeprowadzony z nim wywiad środowiskowy, podobnie jak opisywał go w odwołaniu. Podał, że faktem jest, że od momentu zakończenia pracy zarobkowej w 2010 roku opiekował się żoną. Rezygnacja z pracy i brak poszukiwania innej pracy wynikała tylko z konieczności opieki nad żoną i była spowodowana jej ciężkim stanem zdrowia. Istnieje zatem bezpośredni związek między brakiem jego aktywności zawodowej, a stanem zdrowia żony i koniecznością sprawowania przez Skarżącego bezpośredniej opieki nad nią. Taki stan utrzymuje się od 2010 roku do dnia dzisiejszego.

W odpowiedzi na skargę SKO w P. wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w treści wydanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 roku, poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nadto, Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, przez które rozumieć należy akta administracyjne oraz akta sądowe sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 kwietnia 2024 r., którą orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia 18 października 2023 r., odmawiającej przyznania J. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad żoną I. S..

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W myśl art. 17 ust. 1 obowiązującego do dnia 31 grudnia 2023 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej "u.ś.r."), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do treści art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Bezspornie w niniejszej sprawie, Skarżący z wnioskiem o przyznanie świadczenia wystąpił do organu w dniu 19 września 2023 r. (data złożenia w organie k. 10 akt adm. I inst.). Osoba niepełnosprawna posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 20 kwietnia 2023 r. zaliczające I. S. do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 23 marca 2023 r. do 30 kwietnia 2026 r. (k. 1 akt adm. I inst.).

Osoba wymagająca opieki jest żoną Skarżącego, więc J. S. jako małżonek, na którym ciąży obowiązek alimentacyjny względem żony, jest co do zasady uprawniony do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad I. S. (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Niekwestionowane było również to, że Skarżący sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawną żoną (wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 9 października 2023 r. – na k. 24 akt adm. I inst.).

Wskazać po pierwsze należy, że - w ocenie Sądu orzekającego w sprawie -słusznie organ II instancji nie przyjął w ślad za Prezydentem Miasta P., jako podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, okoliczności powstania niepełnosprawności u żony Skarżącego po 18 lub 25 roku życia. Na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W konsekwencji ww. wyroku TK sama okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku, gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyeliminowana została negatywna przesłanka do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Jak zauważył organ II instancji, z dniem 1 stycznia 2024 r. - na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm., dalej: "u.ś.w."), znowelizowano u.ś.r., w tym m.in. jej art. 17 ust. 1, zmienione zostało jego brzmienie określające krąg osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne.

Analiza tego uregulowania prowadzi do jednoznacznego wniosku, że ustawodawca w obecnym stanie prawnym przewidział, że o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby w nim wymienione z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia.

Zgodnie jednak z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (tj. w ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Brzmienie art. 63 ust. 1 u.ś.w. Sąd interpretuje w ten sposób, że jeśli spełnione są przesłanki pozytywne do przyznania świadczenia, to uznać należy że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia wniosku, zatem do dnia 31 grudnia 2023 r. Nadto dodatkowo treść przepisu art. 63 ust. 2 u.ś.w. wprost daje możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego także (...) "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r." (...).

Skoro, więc w niniejszym postępowaniu wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w dniu 4 września 2023 r. (k. 20 akt adm. I inst.), to przy spełnieniu przesłanek do jego przyznania na dzień złożenia wniosku organ winien był stosować w prowadzonym postępowaniu przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, tj. sprzed nowelizacji, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2024 r.

Dalej wskazać należy, że SKO w P. przeanalizowało co prawda możliwość przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie brzmienia przepisów u.ś.r. sprzed 1 stycznia 2024 r., jednakże doszło w wyniku tejże analizy do błędnych wniosków.

Kolegium przeanalizowało bowiem kwestię zaprzestania aktywności zawodowej J. S. i stanęło na stanowisku, że nie spełniał on w tym zakresie przesłanki związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem pracy, a sprawowaniem opieki na żoną, z uwagi na fakt, że aktywność zawodowa została zakończona już w 2010 r.

Organ podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne nie może stanowić zastępczego źródła dochodu w przypadku, gdy choć wnioskodawca wykonuje ciążący na nim obowiązek alimentacyjny, to nie musiał z tego tytułu rezygnować z zatrudnienia (nie był aktywny zawodowo i brak aktywności zawodowej nie jest wynikiem konieczności sprawowania opieki). Organ wskazał, że w szeregu orzeczeń wydanych w podobnym stanie faktycznym, Sądy nie miały wątpliwości, że brak jest wyraźnego i bezpośredniego związku między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą wskazaną w ustawie, jeśli wnioskodawca zrezygnował z pracy wiele lat przed uzyskaniem przez niepełnosprawnego członka rodziny stosownego orzeczenia (por. wyroki WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2022 r. sygn. akt: I SA/Po 917/21, z dnia 31 maja 2023 r. sygn. akt: IV SA/Po 301/23, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA).

W niniejszej sprawie faktem jest, że z zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 września 2023 r. informującego o zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych wynika, że ostatniego zgłoszenia Skarżącego do ubezpieczenia dokonał Zakład Ogólnobudowlany do 02 września 2010 r. Świadczy to o tym, że ostatnie zatrudnienie Skarżący podejmował właśnie w tym czasie (k. 18 akt adm. I inst.). Przy czym, z wywiadu środowiskowego wynika, iż sprawuje opiekę nad żoną I. S. od jesieni 2013 r. (k. 21 akt adm. I inst.). W toku postępowania Skarżący podnosił też, że opiekę sprawuje właściwie od 2010r.

Zauważyć należy, że stanowisko reprezentowano przez organ podzielał w przeszłości również Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. Jednakże w świetle aktualnie ugruntowanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczność niepodejmowania zatrudnienia w okresie poprzedzającym wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić jedynej negatywnej przesłanki decydującej o odmowie przyznania prawa do tego świadczenia. Orzecznictwo sądowe wskazuje obecnie, że ocenie podlega stan sprawy na moment złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia. To w dacie złożenia wniosku musi być spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w powodu konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą bliską, a także zakres wykonywanej opieki wyklucza dalsze zatrudnienie lub podjęcie pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasy pracy. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć, bądź kontynuować (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1627/23, z 29 maja 2024 r., sygn. I OSK 1552/23, z 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1575/22, z 14 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1239/22, z 21 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 794/22, CBOSA). Istotą świadczenia jest bowiem zrekompensowanie wynagrodzenia za pracę, z którego osoba opiekująca się musi zrezygnować z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą bliską w taki sposób, że sprawowanie tej opieki uniemożliwia dalsze zatrudnienie lub jego podjęcie chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Istotne jest bowiem jedynie, czy aktualnie opiekun nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki. Na gruncie wykształtowanego i jednolitego już stanowiska orzecznictwa sądowego kluczowe znaczenie dla oceny spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia ma zakres opieki sprawowanej nad osobą niepełnosprawną na moment złożenia wniosku.

Wskazuje się, że dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest szczegółowe i zindywidualizowane ustalenie oraz przeanalizowanie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22, dalej jako: CBOSA). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego, jest takim rodzajem opieki, którego skutkiem jest brak możliwości pogodzenia jej wykonywania i jednoczesnego świadczenia czynności zarobkowych. Innymi słowy, to konieczność sprawowania określonej formy opieki stanowi przyczynę rezygnacji z zatrudnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22, CBOSA).

Do cech opieki uprawniającej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy zaliczyć długoterminowość jej sprawowania lub trwały charakter (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1661/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22, CBOSA), ale istotne jest, że o stałości, czy też długotrwałości opieki może również świadczyć ciągłe wykonywanie wielu pomniejszych czynności pomocowych, czy usługowych, które przekładają się na stałe pozostawanie w dyspozycji osoby wymagającej opieki i gotowości do niezwłocznego udzielenia jej pomocy w sprawach codziennych, jak i incydentalnych.

W niniejszej sprawie organy obu instancji w ogóle nie analizowały tej kwestii skupiając się na zaprzestaniu przez Skarżącego pracy zawodowej w przeszłości, w roku 2010, w znacznej odległości od daty uzyskania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przez Skarżącego. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że niepełnosprawna w stopniu znacznym I. S. jest osobą niesamodzielną, wymagającą stałej pomocy osoby trzeciej. Choruje ona na miażdżycę, zwyrodnienie stawów, ma problemy neurologiczne. Zachwiania równowagi powodują częste upadki. Występuje u niej konieczność cewnikowania (wywiad środowiskowy z dnia 9 października 2023 r., k. 21 akt adm. I inst.). Ponadto z oświadczenia J. S. wynika, że jego żona nie porusza się samodzielnie, nie myje się samodzielnie, je tylko przygotowane przez męża posiłki (k. 22 akt adm. I inst.).

Tym samym, uznać trzeba, że organ odwoławczy błędnie uznał, że w sprawie nie zachodzi przesłanka wskazana w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zdaniem Sądu, okoliczności niniejszej sprawy wskazują, że zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między brakiem aktywności zawodowej J. S., ocenianej na moment złożenia wniosku o przyznanie świadczenia, a sprawowaniem stałej i długotrwałej opieki nad I. S., z uwagi na zakres tej opieki, który uniemożliwia podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Co więcej, Skarżący od początku postępowania podnosił, że powodem niepodejmowania zatrudnienia już od 2010 r. była konieczność opieki nad żoną. Oczywistym jednak jest, że dopiero z chwilą uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym żony, tj. 20 kwietnia 2023 r. Skarżący mógł wystąpić z wnioskiem o przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co uczynił we wrześniu 2023 r.

Na koniec, odpowiadając na sformułowane w skardze żądania, Sąd zaznacza, że w sprawie nie zachodziły podstawy do zastosowania przepisu art. 145a § 1 p.p.s.a. i zobowiązania organu do wydania decyzji o określonej treści, tj. przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Przede wszystkim podstawą uwzględnienia skargi nie jest jedynie ta, o której mowa w przywołanym przepisie (naruszenie przepisów prawa materialnego - przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2 p.p.s.a.). Rozstrzygnięcie takie nie jest zatem uzasadnione okolicznościami sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji było również skutkiem stwierdzenia przez Sąd istotnego uchybienia w zakresie przepisów postępowania co do ustalenia i wszechstronnego rozważenia oraz oceny całokształtu okoliczności sprawy. Sąd administracyjny podkreśla zarazem, że co do zasady nie może zastępować organów w ustalaniu istotnych okoliczności sprawy i rozstrzyganiu sprawy administracyjnej.

Z tych wszystkich względów, uznając, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a także postępowania, tj. art. 7, art. 8 § 1, art. 77, art. 80 k.p.a., a uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd za uzasadnione uznał wyeliminowanie obu tych decyzji z obrotu prawnego i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

Ponownie rozpatrując sprawę, organy uwzględnią wyżej wskazaną wykładnię przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. i jeśli w wyniku ponownej analizy sprawy nie znajdą innych przesłanek negatywnych do przyznania wnioskowanego świadczenia to wydadzą decyzję przyznającą J. S. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.