Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 912/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.134 § 1 w zw. z art.141 § 4,art.135
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.156 § 1 pkt 1,art.77 § 1,art.7,8 i 9,art.156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: §1 ust.1 i ust/.2
journal: Dz.U. 1972 nr 31 poz 215
law: Obwieszczenie Ministra Rolnictwa z dnia 19 lipca 1972 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych.
article: art.53 ust.1
journal: Dz.U. 1992 nr 32 poz 140
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 6 kwietnia 1992 r. w sprawie stawek podatku obrotowego od towarów sprowadzanych lub nadsyłanych z zagranicy oraz zwolnień od tego podatku.
article: art.51
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Sędziowie NSA Janina Antosiewicz NSA Henryk Ożóg Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 17 września 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1946/06 w sprawie ze skargi I. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 grudnia 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1946/06, oddalił skargę I. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia na własność państwa gospodarstwa rolnego.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] grudnia 2001 r., którą odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta D. G. z dnia [...] listopada 1978 r. o przejęciu na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego, stanowiącego własność S. K. składającego się z działki nr [...] położonej w N., Gmina S. oraz działek nr [....], [...] i [....] położonych w S. o łącznej powierzchni [....] ha.

W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że podstawą materialnoprawną kwestionowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji jest art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). W toku rozpoznawania sprawy nie odnaleziono wniosku S. K. o przejęcie nieruchomości wchodzących w skład jej gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa za spłaty pieniężne. Okoliczności towarzyszące wydaniu zaskarżonej decyzji wskazują, że nawet w przypadku uchybienia polegającego na braku formalnego wniosku strony nie można uznać, że kwestionowana decyzja rażąco narusza prawo. S. K. odebrała decyzję osobiście [...] listopada 1978 r. potwierdzając to oświadczeniem, że nie będzie się odwoływać od decyzji. Odwołania nie złożyła, nigdy nie kwestionowała jej prawidłowości w żadnym z trybów nadzwyczajnych wzruszenia decyzji administracyjnej. Pobrała też należne za przejęte nieruchomości spłaty pieniężne, co jest argumentem, że decyzja została wydana zgodnie z jej wolą. Na dzień wydania decyzji przejęte nieruchomości wchodziły w skład gospodarstwa rolnego.

Skargę na powyższą decyzję wniosła I. K., żądając uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Skarżąca zarzuciła, że organy bezzasadnie przyjęły, iż przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło zgodnie z wolą właścicielki i zgody tej nie można domniemywać, jak to uczyniły organy. Ponadto stwierdziła, że przejęte nieruchomości utraciły charakter rolny i nie podlegały przepisom ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnosił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 czerwca 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 368/04 oddalił skargę. W wyniku wniesienia skargi kasacyjnej wyrok ten został przez Naczelny Sąd Administracyjny uchylony, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania wyrokiem z dnia 8 września 2006 r., sygn. akt. I OSK 1187/05 z powodu naruszenia przepisów postępowania polegającego na braku zapewnienia stronom udziału w postępowaniu sądowym (art. 183 § 1 pkt 5 P.p.s.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 6 grudnia 2006 r., po ponownym rozpoznaniu sprawy oddalił skargę uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Odnosząc się w pierwszym rzędzie do najdalej idącego wniosku skargi - żądania stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, jako wydanej przez organ niewłaściwy w sprawie (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.) - Sąd pierwszej instancji zauważył, że sprawa była wcześniej rozpoznawana przez Naczelny Sąd Administracyjny, który oddalił skargę na decyzję kasatoryjną w tym samym przedmiocie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 1999 r. Wobec niezakwestionowania w tym orzeczeniu właściwości organu do orzekania w sprawie, rozważanie przez Sąd tej kwestii obecnie byłoby niedopuszczalne z uwagi na treść art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), dalej p.w.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył, że strona skarżąca nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa dopatruje się w dwu kwestiach: braku wniosku S. K. o przejęcie gospodarstwa i przejęciu gruntów, które nie podlegały przejęciu na zasadach wskazanych w odnośnej ustawie. Jako podstawę prawną decyzji z 1978 r. organ powołał art. 53 ustawy z 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Przepis ten stanowił, że jeżeli właściciel gospodarstwa rolnego nie spełniał warunków do uzyskania emerytury lub renty inwalidzkiej na podstawie ustawy, nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogą być na jego wniosek w całości lub części przejęte odpłatnie przez Państwo. W treści decyzji z 1978 r. znajduje się zapis, że wydano ją "po rozpatrzeniu wniosku S. K.". W sprawie niekwestionowane jest że decyzja została doręczona właścicielce w dniu [...] listopada 1978 r., którą to decyzję odebrała osobiście, a w dniu [...] listopada 1978 r. w urzędzie podpisała oświadczenie na kopii decyzji, że nie będzie się od tej decyzji odwoływać, czego istotnie nie uczyniła.

Brak wniosku w formie wymaganej prawem organy uznały za uchybienie procesowe, które wobec niekwestionowania przez właścicielkę w jakiejkolwiek formie wydanej decyzji, nie może być ocenione jako rażące naruszenie prawa i stanowisko to podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny.

Za niezasadny uznany także został zarzut, że przejęte nieruchomości nie stanowiły nieruchomości rolnych w rozumieniu ustawy z 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, a zwłaszcza charakteru takiego nie miała działka nr [...], której teren był objęty decyzją lokalizacyjną z dnia [...] października 1978 r. Wskazana ustawa nie zawierała legalnej definicji pojęcia nieruchomości rolnych, pomocniczo można sięgać do obowiązującego wówczas rozporządzenia z 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych, przypadków utraty przez nieruchomość charakteru rolnego. Zgodnie z § 1 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia, nie przywoływana przez stronę skarżącą decyzja lokalizacyjna, ale decyzja zatwierdzająca plan realizacyjny z dnia [...] listopada 1978 r. powodowała utratę przez nieruchomość charakteru rolnego, co nastąpiło już po wydaniu decyzji o przejęciu nieruchomości przez Państwo.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nietrafny jest zarzut powołania w zaskarżonej decyzji na ustalenia planu zagospodarowania przestrzennego dotyczącego zespołu jednostek S. [...], podczas gdy zdaniem strony skarżącej należało odwoływać się do innego późniejszego dokumentu planistycznego. Kwestie te mogłyby mieć znaczenie w sprawie jedynie o ile ze wskazywanego przez stronę skarżącą dokumentu wynikałoby, iż nieruchomości S. K. zostały objęte uchwałą, o której mowa w §.1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia. W innych przypadkach, o rolnym charakterze nieruchomości przesądza jej faktyczna przydatność do produkcji rolnej (patrz § 1 ust. 1 rozporządzenia), co w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości w świetle wskazanych w decyzji materiałów planistycznych. Z ustaleń Planu Perspektywicznego Zagospodarowania Przestrzennego do 1985 r. zespołu jednostek S. [...], zatwierdzonego uchwałą Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. nr [...]z dnia [...] sierpnia 1968 r. wynikało, że przedmiotowe nieruchomości znajdowały się na terenach o przeznaczeniu rolnym i częściowo leśnym.

W świetle obowiązujących wówczas regulacji, samo objęcie określonego terenu późniejszymi ustaleniami innego planu nie rodziło automatycznie skutku w postaci utraty charakteru gruntu rolnego w rozumieniu powołanej ustawy z 1977 r., skoro skutek taki nie wynikał ze szczególnej regulacji normatywnej.

O rażącym naruszeniu prawa nie może również - zdaniem Sądu - pierwszej instancji przesądzać fakt dokonywania wykupu innych gruntów w myśl przepisów ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ani niepoinformowanie S. K. o planowanym przeznaczeniu gruntów.

Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.

Od powyższego wyroku I. K. wniosła skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości i zarzucając mu:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.) przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj.:

a) art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin - przez zastosowanie tego przepisu i bezpodstawne przyjęcie, że dopuszczalne jest przejęcie przez Państwo decyzją administracyjną za spłaty pieniężne nieruchomości stanowiących część gospodarstwa rolnego, bez wymaganego wniosku właściciela tego gospodarstwa;

b) art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 7, art. 8 oraz art. 9 k.p.a. - przez niezastosowanie łączne tych przepisów i przyjęcie, że nie stanowi rażącego naruszenia prawa decyzja administracyjna w sprawie przejęcia nieruchomości rolnych przez Państwo za spłaty pieniężne wydana w dniu [...] listopada 1978 r. bez wymaganego wniosku właściciela, którego organ administracji państwowej wydający taką decyzję z urzędu nie informuje o jego sytuacji prawnej (art. 9 k.p.a.), natomiast po wydaniu decyzji podejmuje dodatkowe czynności - mające na celu zalegalizowanie bezprawnej decyzji - szkodzące interesom obywatela (art. 7 i art. 8 k.p.a.);

c) przepisu § 1 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1972 r. Nr 31, poz. 215 ze zm.) - przez przyjęcie, że nie utraciła charakteru nieruchomości rolnej nieruchomość przejęta przez Państwo decyzją z dnia [...] listopada 1978 r. doręczoną adresatowi tej decyzji w dniu [...] listopada 1978 r. - pomimo objęcia tej nieruchomości wcześniejszymi decyzjami:

nr [...] z dnia [...] października 1978 r. Komisji Planowania przy Radzie Ministrów o ustaleniu lokalizacji inwestycji p.n. budowa bazy przeładunkowej węgla w S.- [...], nr [...] z dnia [...] listopada 1978 r. wydaną z upoważnienia Wojewody K. przez Wojewódzki Zarząd Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w K. w sprawie zatwierdzenia planu realizacyjnego budowy bazy przeładunkowej węgla w S.- [...] oraz nr [...] z dnia [...] maja 1978 r. Wojewody K. w sprawie ustanowienia strefy ochronnej dla budowanego wówczas Kombinatu Metalurgicznego "[...]" w D. [...];

2) naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 P.p.s.a., tj.:

a) art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) - jako przepisu ustrojowego, w związku z art. 135, art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. - przez bezpodstawne oddalenie skargi na podstawie art.151 tej ustawy i uchylenie się od rozpoznania podnoszonego w skardze zarzutu nieważności zaskarżonych decyzji administracyjnych, jako wydanych również z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt. 1 k.p.a. w związku z art. 157 § 1 i art. 17 ust. 1 k.p.a.);

b) art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę -- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.) - przez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu i bezpodstawne przyjęcie, że przy wydaniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny był związany bliżej nieokreśloną oceną prawną sprawy zawartą w bliżej nieokreślonym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego;

c) art. 134 §1 P.p.s.a. w związku z art.141 § 4 P.p.s.a. i art. 77 § 1 k.p.a., tj. rażącą sprzeczność ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego i niewyjaśnienie istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych mających istotny wpływ na wynik sprawy - co zmusza stronę skarżącą do wnioskowania o dopuszczenie przez Naczelny Sąd Administracyjny dowodów uzupełniających z dokumentów.

Mając powyższe na uwadze I. K. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, a także dopuszczenie dowodu uzupełniającego z załączonych dokumentów - na okoliczności wskazane w skardze kasacyjnej.

Jak podniesiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, warunkiem prawnym wszczęcia postępowania administracyjnego i wydania w tym postępowaniu decyzji administracyjnej w sprawie przejęcia nieruchomości przez Państwo jest stosowny wniosek właściciela tej nieruchomości. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przyjęto natomiast, że dopuszczalne jest przejęcie przez Państwo za spłaty pieniężne nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego bez wymaganego wniosku właściciela tego gospodarstwa. Wobec jednoznacznej treści art. 53 ust. 1 powołanej ustawy, zaskarżony wyrok rażąco narusza ten przepis i jest sprzeczny z dotychczasowym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym: "Brak wniosku, z którego wynikałoby żądanie przejęcia przez Państwo gospodarstwa rolnego powoduje, że przejęcie gospodarstwa nastąpiło z rażącym naruszeniem przepisów ustawy z 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin" (wyrok NSA z dnia 22 czerwca 1998 r. IV SA 1361/96 - LEX nr 45920, identycznie wyrok NSA z dnia 30 stycznia 1991 r. II SA 839/90 - ONSA 1991, nr 2, poz. 35 ).

Nie uwzględnione zostały w zaskarżonym wyroku podstawowe zasady ogólne k.p.a., obowiązujące także przy wykładni i stosowaniu prawa materialnego. Uszło bowiem uwadze Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że w kontrolowanych decyzjach administracyjnych pominięto zupełnie znaczenie i rolę art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a., które również obowiązywały w dacie wydania przez Prezydenta Miasta D. G. decyzji z dnia [...] listopada 1978 r.

Nie zasługuje na akceptację prezentowane w zaskarżonym wyroku stanowisko, że kwestia niepoinformowania S. K. o planowanym przeznaczeniu jej gruntów jest prawnie obojętna.

Niewłaściwe jest również zastosowanie w zaskarżonym wyroku wymienionych na wstępie przepisów § 1 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. W sprawie jest przecież oczywiste i winno być bezsporne, że wymieniona w decyzji Prezydenta Miasta D.G. z dnia [...] listopada 1978 r. działka nr [...] została objęta wcześniejszą decyzją Komisji Planowania przy Radzie Ministrów nr [...] z dnia [...] października 1978 r. o ustaleniu lokalizacji inwestycji, natomiast w dacie uprawomocnienia się decyzji z dnia [...] listopada 1978 r. była już objęta także decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny tej inwestycji. Także działki nr [...] i [...] przed wydaniem decyzji z dnia [...] listopada 1978 r. objęte zostały decyzją Wojewody K. z dnia [...] maja 1978 r. nr [...] w sprawie ustanowienia strefy ochronnej dla Kombinatu Metalurgicznego "[...]" w D. G..

W świetle wymienionych decyzji inwestycyjnych, określone w decyzji Prezydenta Miasta D. G. działki gruntu nr [...] oraz nr [...] i [...] utraciły charakter rolny jeszcze przed wydaniem tej decyzji i z tego względu w ogóle nie podlegały przepisom ustawy z dnia 27 października 1977 r. - o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.

W zaskarżonym wyroku WSA w Warszawie po raz kolejny uchylił się od rozpoznania zarzutu wydania decyzji przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Wojewodę Małopolskiego z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., powołując się na bliżej nieokreślony wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Można jedynie domyślać się, że w grę może wchodzić wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt II SA 2722/99, jednak w powołanym wyroku brak jest jakiejkolwiek wzmianki w sprawie właściwości orzekających organów. Ze stanowiskiem tym trudno się jednak zgodzić, albowiem w sprawie w ogóle nie znajduje zastosowania powoływany w zaskarżonym wyroku art. 99 p.w.s.a. Brak jest bowiem jakiejkolwiek wcześniejszej oceny prawnej, zawartej w jakimkolwiek wyroku NSA, która wiązałaby obecnie WSA w Warszawie.

W zaskarżonym wyroku doszło również do rażącej sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, przy czym wnioski oparte na zebranym w sprawie materiale dowodowym są nielogiczne i wewnętrznie sprzeczne, a zebrany w sprawie materiał dowodowy był oceniany dowolnie i wybiórczo. Załączone do skargi pismo Urzędu Wojewódzkiego w K. z dnia [...] lipca 1995 r. zostało pominięte, dlatego przedłożone zostały dodatkowe dowody uzupełniające, z których jednoznacznie wynika, że wymienione w decyzji z dnia [...] listopada 1978 r. działki objęte były decyzją Wojewody K. z dnia [...] maja 1978 r. dotyczącą ustanowienia strefy ochronnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu może wziąć pod rozwagę jedynie nieważność postępowania sądowego. Ze względu na to, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2, Naczelny Sąd Administracyjny, będąc związany granicami skargi kasacyjnej, rozpoznał sprawę w ramach zawartych w niej zarzutów.

Nie można podzielić zarzutów dotyczących naruszenia przez Sąd pierwszej instancji wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).

Rozpoznając skargę wniesioną na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2003 r. utrzymującą w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] grudnia 2001 r., odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta D. G. z dnia [...] listopada 1978 r. o przejęciu na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego, stanowiącego własność S. K., Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uchybił - jak twierdzi skarżąca - obowiązkom wynikającym z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i dokonał właściwej kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, a w konsekwencji oddalił skargę jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Podnoszony na wstępie zarzut dotyczący pominięcia nieważności zaskarżonych decyzji administracyjnych, jako wydanych z naruszeniem przepisów o właściwości, nie zasługiwał na uwzględnienie. Wprawdzie, jak słusznie zauważono w skardze kasacyjnej, w powołanym przez Sąd pierwszej instancji wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2000 r., sygn. akt II SA 2722/99 (określonym przez Sąd jako "wyrok oddalający skargę na decyzję kasatoryjną Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 1999 r. wydaną w tym samym przedmiocie, co decyzje w sprawie niniejszej") nie została bezpośrednio wyrażona ocena prawna dotycząca właściwości organów rozpatrujących sprawę w postępowaniu wywołanym wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta D. G. z dnia [...] listopada 1978 r., jednakże stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego co do tej kwestii nie budzi wątpliwości. Stosownie do obowiązującego wówczas przepisu art. 51 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) Sąd nie był związany granicami skargi. Sąd nie mógł jednak wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdził naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu, zgodnie zaś z art. 22 ust. 3 powołanej ustawy, Sąd stwierdzał nieważność decyzji lub postanowienia, jeżeli zachodziły przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Słusznie więc w zaskarżonym wyroku uznano, że skoro Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził wówczas nieważności zaskarżonej decyzji, to kwestionowanie właściwości organów nadzorczych na obecnym etapie postępowania jest niedopuszczalne. Sąd miał bowiem obowiązek zbadania występowania w sprawie wskazanych w art. 156 k.p.a. przesłanek nieważności, w tym oczywiście również w zakresie objętym art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. i w razie ich występowania obowiązany był stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji.

Nie doszło też w sprawie do naruszenia w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy pozostałych, wskazanych przez skarżącą przepisów postępowania. Oceny tej nie podważył wynik przeprowadzonego przez Naczelny Sąd Administracyjny postępowania dowodowego z decyzji Wojewody K. z dnia [...] maja 1978 r. nr [...] w sprawie ustanowienia strefy ochronnej dla Kombinatu Metalurgicznego "[...]". Potwierdził on bowiem, że organy nadzorcze właściwie ustaliły stan faktyczny sprawy, który następnie przyjęty został za podstawę zaskarżonego wyroku. Sąd pierwszej instancji nie naruszył - jak twierdzi autor skargi kasacyjnej - art. 134 § 1 w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a. i art. 77 § 1 k.p.a. i nie dopuścił się zarzucanej mu rażącej sprzeczności ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego oraz niewyjaśnienia istotnych dla wyniku sprawy okoliczności fatycznych.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Zauważyć ponadto trzeba, że w przypadku, gdy zaskarżona decyzja została wydana w trybie stwierdzenia nieważności sąd administracyjny nie może badać jej zgodności z prawem w sposób identyczny z kontrolą decyzji wydanej w trybie zwykłym, winien bowiem skoncentrować się na kwestiach dotyczących przesłanek nieważności decyzji, analogicznie, jak wcześniej obowiązany był to uczynić organ nadzoru. Specyfika omawianego postępowania powoduje, że dokonywane na jego użytek ustalenia faktyczne nie mają zakresu odpowiadającego ponownemu przeprowadzeniu postępowania zwykłego w danej sprawie, czego jak się wydaje oczekiwała skarżąca.

Artykuł 141 § 4 P.p.s.a. wymaga, by w uzasadnieniu wyroku zawarte zostały: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawa prawna rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Motywy zaskarżonego wyroku odpowiadają powyższym wymaganiom, zawarte w nich zostały wszystkie niezbędne elementy.

Artykuł 135 P.p.s.a., zgodnie z którym Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia ma zastosowanie tylko w razie uwzględnienia skargi, stąd postawienie zarzutu naruszenia tego przepisu w rozpoznawanej sprawie, w której skarga została oddalona jest chybione.

Za nieuzasadnione uznać trzeba należało zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie (art. 174 § 1 P.p.s.a.).

Przede wszystkim podnieść należy, że w skardze kasacyjnej bezpodstawnie przypisany został Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie pogląd, że dopuszczalne jest przejęcie przez Państwo decyzją administracyjną za spłaty pieniężne nieruchomości stanowiących część gospodarstwa rolnego bez wymaganego wniosku właściciela tego gospodarstwa. Tymczasem Sąd, uznając za prawidłową zaskarżoną decyzję nadzorczą, podzielił stanowisko organów, że brak jest przesłanek by przyjąć, że decyzja dnia [...] listopada 1978r. wydana została bez zgody właścicielki. Sąd stwierdził, że fakt, iż w toku obecnego postępowania nie odnaleziono formalnego wniosku S. K. o przejęcie nieruchomości wchodzących w skład jej gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa - w świetle opisanych szczegółowo okoliczności towarzyszących wydaniu kwestionowanej decyzji oraz treści tej decyzji, która wobec jej niezaskarżenia przez S. K. stała się ostateczna, nie daje podstaw by uznać, że decyzja ta rażąco narusza prawo. Sąd pierwszej instancji przyjął, że wniosek ten być może zaginął lub nie został zgłoszony w przewidzianej przez przepisy prawa formie. Takie stwierdzenia Sądu nie dawały podstaw by zarzucać, że w rozpoznawanej sprawie doszło we wskazany wyżej sposób do rażącego naruszenia art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140), który to przepis przewidywał w określonych tam przypadkach możliwość przejęcia nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego odpłatnie przez Państwo - na wniosek właściciela gospodarstwa rolnego. Z tych samych względów nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 53 ust. 1 powołanej ustawy w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 7, art. 8 oraz art. 9 k.p.a. skoro Sąd pierwszej instancji nie przyjął, że decyzja z dnia 9 listopada 1978 r. w sprawie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego została wydana bez wymaganego wniosku właściciela. Przeciwnie - uznał, że niewątpliwie była taka wola właścicielki nieruchomości, a wniosek bądź zaginął, bądź nie został złożony w przewidzianej przez przepisy prawa formie. Podzielił więc stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie można z tego powodu stwierdzić, że kwestionowana decyzja rażąco narusza prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Pogląd ten nie został w skardze kasacyjnej skutecznie podważony. Twierdzenie, że decyzja rażąco narusza prawo nie może być oparte na domniemaniu. W postępowaniu nadzorczym, aby można było uznać, że decyzja rażąco narusza prawo, wykazane musi być w sposób niebudzący wątpliwości, że w danej sprawie w toku postępowania zwykłego doszło do ewidentnego uchybienia przepisom prawa, a naruszenie to ma tak istotną wagę, że winno być zakwalifikowane jako rażące.

Nie można także podzielić poglądu - w świetle okoliczności faktycznych sprawy, wynikających m.in. z powołanych w skardze kasacyjnej decyzji: z dnia [...] października 1978 r. o lokalizacji inwestycji, z dnia [...] listopada 1978 r. w sprawie zatwierdzenia planu realizacyjnego i z dnia [...] maja 1978 r. w sprawie ustanowienia strefy ochronnej, że brak było w sprawie podstaw do przyjęcia, że przedmiotowa nieruchomość nie utraciła charakteru nieruchomości rolnej w świetle przepisu § 1 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1972 r. Nr 31, poz. 215 ze zm.). Jak słusznie stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny żaden z powołanych aktów nie spełniał kryteriów wskazanych w § 1 ust. 2 rozporządzenia, a tylko wówczas, zgodnie z omawianą regulacją, nieruchomość rolna traciła dotychczasowy charakter. Zgodnie zaś z § 1 ust. 1 tego rozporządzenia, nieruchomość uważa się za rolną jeżeli jest lub może być użytkowana na cele produkcji rolnej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej. Słuszne więc jest również stanowisko Sądu pierwszej instancji w odniesieniu do tej kwestii.

Z przytoczonych wyżej względów skarga kasacyjna jako niemająca usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.