Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 969/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 7 par. 2, art. 54 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Waldemar Michaldo Sędziowie: WSA Paweł Dąbek (spr.) WSA Piotr Głowacki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym (w trybie uproszczonym) w dniu 23 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi Ł.M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 22 maja 2023 r. nr 1201-IEE.7113.1.28.2023.5.ID w przedmiocie oddalenia skargi na czynności zabezpieczające oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 22 maja 2023 r. nr 1201-IEE.7113.1.28.2023.5.ID, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej: Dyrektor), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Krakowie (dalej: Naczelnik) z 23 lutego 2023 r. nr 1207-SEE.711.268.2022.15 w przedmiocie oddalenia skargi Ł.M. (dalej: Skarżący) na czynności zabezpieczające.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następujących okolicznościach.

Podstawą prowadzonego przez Naczelnika postępowania zabezpieczającego, było postanowienie Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Gliwicach z 3 października 2022 r. o zabezpieczeniu majątkowym na majątku Skarżącego następujących kwot:

- co najmniej 31.888.942,43 zł z tytułu przepadku równowartości korzyści majątkowej osiągniętej z przestępstwa,

- wysokość 350 stawek dziennych przy uznaniu, że wysokość jednej stawki wynosi 300 zł, co daje kwotę 105.000 zł.

Do postanowienia wystawione zostało również zarządzenie zabezpieczenia. Zarządzenie oraz poprzedzające je postanowienie zawierają zapis o zabezpieczeniu środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych w: Banku [...] S.A. i [...] Banku S.A.

Naczelnik zawiadomieniami z 14 listopada 2022 r. zabezpieczył wierzytelności na rachunkach bankowych w bankach wskazanych przez Prokuratora, które to zawiadomienia zostały Skarżącemu doręczone 14 grudnia 2022 r.

Pismem z 21 grudnia 2022 r. złożone zostały skargi na czynności zabezpieczające. Zdaniem Skarżącego czynności te naruszyły przepisy:

1/ art. 155a § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 489 ze zm. – dalej: u.p.e.a.) poprzez zabezpieczenie przez organ egzekucyjny wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego, podczas gdy postanowienie Prokuratora z 3 października 2022 r. stanowi o zabezpieczeniu środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym zobowiązanego;

2/ art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez zabezpieczenie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego w kwocie wyższej niż minimalna wskazana w postanowieniu Prokuratora ;

3/ art. 155b § 1 pkt 1 u.p.e.a. polegające na niedoręczeniu przez organ egzekucyjny zarządzenia zabezpieczenia.

Naczelnik postanowieniem z 23 lutego 2023 r. oddalił skargi na czynności zabezpieczające, które po rozpoznaniu zażalenia zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora z 22 maja 2023 r. W uzasadnieniu zostało wskazane, że z chwilą wpłaty środków pieniężnych do banku posiadacz traci ich własność na rzecz banku, a nabywa wierzytelność o zwrot takiej samej ich wartości. Oznacza to zatem, że środki te w chwili wpłaty na rachunek bankowy stają się wierzytelnością wobec banku. Dlatego też zawiadomienie o zabezpieczeniu dotyczyć musi wierzytelności, a nie środków pieniężnych. Bezspornym jednak jest, że zabezpieczenie wierzytelności jest równoznaczne z zajęciem środków na rachunku bankowym. Czynności organu egzekucyjnego były zatem prawidłowe.

Odnosząc się do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, Dyrektor wskazał, że organowi egzekucyjnemu nie pozostawiono wyboru w sprawie stosowania środków egzekucyjnych. Prokurator w swoim postanowieniu o zabezpieczeniu wskazał bowiem banki, w których miało nastąpić zabezpieczenie środków. Podkreślił przy tym, że zastosowanie środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego ma miejsce wtedy, gdy w ogóle istnieje wybór w tym zakresie.

W uzasadnieniu postanowienia podkreślono, że zabezpieczenie zostało zastosowane do kwoty określonej w postanowieniu Prokuratora. Za niezasadne uznać zatem należało stanowisko Skarżącego, jakoby dokonano zabezpieczenia wyższej kwoty.

Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na postanowienie Dyrektora, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, a to:

1/ art. 155a § 1 pkt 1 u.p.e.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że Naczelnik mógł zabezpieczyć wierzytelności i wkład oszczędnościowy na rachunkach

bankowych Skarżącego, podczas gdy Prokuratur postanowieniem o zabezpieczeniu majątkowym z 3 października 2022 r. stanowiącym podstawę zarządzenia zabezpieczenia, postanowił zabezpieczyć środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym Skarżącego;

2/ art. 7 § 2 u.p.e.a. polegające na przyjęciu, że czynności zabezpieczające Naczelnika polegające na zabezpieczeniu wierzytelności z rachunku bankowego Skarżącego w kwocie wyższej niż minimalna wskazana w ww. postanowieniu Prokuratora nie naruszają zasady najmniejszej uciążliwości środka egzekucyjnego, podczas gdy Organ kierując się zasadą minimalizacji uciążliwości środka egzekucyjnego winien był dokonać zabezpieczenia wierzytelności w najmniej uciążliwy dla Skarżącego sposób.

W oparciu o tak postawione zarzuty, Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora w całości, a także poprzedzających go czynności zabezpieczających Naczelnika, jak również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Uzasadniając skargę podkreślono, że Naczelnik dokonał czynności zabezpieczającej w postaci zajęcia rachunku bankowego, podczas gdy z postanowienia Prokuratora wynikało, iż zajęte powinny zostać środki pieniężne zgromadzone na wskazanych w sentencji rachunkach bankowych Skarżącego. W konsekwencji Naczelnik nie był uprawniony do zabezpieczenia wierzytelności z rachunku bankowego Skarżącego, a samo dokonanie zabezpieczenia w sposób wskazany w postanowieniu Prokuratora nie jest możliwe.

Same czynności zabezpieczenia pozostają w oczywistej sprzeczności do wyrażonej w art. 7 u.p.e.a. minimalizacji najmniejszej uciążliwości stosowania środka egzekucyjnego. Zajęciu powinny bowiem podlegać jedynie minimalne kwoty określone w postanowieniu Prokuratora.

Odpowiadając na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Skarga nie znajduje uzasadnionych podstaw, gdyż zaskarżone postanowienie Dyrektora odpowiada prawu.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. – dalej: p.p.s.a.).

Przedmiotem postępowania jest zbadanie zgodności z prawem dokonanej czynności zabezpieczenia w postaci zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych Skarżącego. Postępowanie zabezpieczające uregulowane zostało w przepisach Działu IV u.p.e.a. Jak wynika z art. 166b tej ustawy, w postępowaniu zabezpieczającym stosuje się odpowiednio przepisy Działu I u.p.e.a., w tym art. 54 § 1 u.p.e.a., w którym uregulowano instytucję skargi na czynność egzekucyjną. Przewidziano dwie podstawy skargi: (1) dokonanie czynności egzekucyjnego z naruszeniem ustawy oraz (2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.

Podkreślenia wymaga, że skarga ta przysługuje wyłącznie na czynności o charakterze wykonawczym i tylko takie, które nie mogą być zaskarżone innym środkiem prawnym przewidzianym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zarzuty, zażalenie, wyłączenie spod egzekucji, wniosek o umorzenie postępowania np. z uwagi na wygaśnięcie obowiązku, w tym z powodu przedawnienia dochodzonej należności). Służy ona ochronie praw zobowiązanego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym/zabezpieczającym i ma za zadanie chronić go przed naruszeniami przepisów postępowania egzekucyjnego ze strony organu egzekucyjnego lub egzekutora wykonującego konkretną czynność. W jej ramach można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, na podstawie przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności.

Ze stanowiska prezentowanego przez Skarżącego należy wyciągnąć wniosek, że dopatruje się on dokonania czynności z naruszeniem ustawy z tego powodu, iż wydane przez Prokuratora postanowienie nie może zostać zrealizowane w postaci zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych Skarżącego. W postanowieniu tym wskazano bowiem, że zabezpieczeniu podlegać mają środki pieniężne znajdujące się na określonych rachunkach bankowych. Wbrew jednak twierdzeniom Skarżącego, Prokurator nie wskazywał jaki konkretnie środek egzekucyjny powinien zostać zastosowany, lecz wskazał do jakiego mienia czynności zabezpieczające powinny zostać skierowane poprzez ich zajęcie. Wynika to wyraźnie z wystawionego zarządzenia zabezpieczenia, gdzie w pkt 6 wskazano "Składniki majątkowe zobowiązanego". Naczelnik otrzymując do realizacji zarządzenie zabezpieczenia, był wobec powyższego zobowiązany do skierowania czynności zabezpieczających do tego konkretnego składnika majątkowego i w tym celu powinien był zastosować adekwatny środek egzekucyjny. Środkiem tym było zajęcie w trybie zabezpieczenia wierzytelności z rachunków bankowych Skarżącego, które zostały wprost wskazane w postanowieniu Prokuratora oraz wystawionym na jego podstawie zarządzeniu zabezpieczenia. Treść wydanego postanowienia oraz wystawionego w oparciu o nie zarządzenia zabezpieczenia, jednoznacznie wskazuje jaką konkretnie czynność powinien wykonać organ egzekucyjny. Otrzymał on bowiem precyzyjną informację do jakiego składnika mienia czynność powinna zostać skierowana, czyli do przysługujących Skarżącemu środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych. Nie jest spornym, że Skarżącemu w związku z posiadaniem przez niego rachunków bankowych, przysługuje wierzytelność do wypłaty środków pieniężnych, które na tych rachunkach są zdeponowane. Wartością majątkową są zatem środki pieniężne, które mogą zostać wypłacone w sytuacji, gdy posiadacz rachunku wystąpi z roszczeniem ich wypłaty, zaś podstawą tego roszczenia jest przysługująca temu posiadaczowi wierzytelność. Wobec tego Naczelnik otrzymując do wykonania zarządzenie zabezpieczenia wystawione przez Prokuratora z jednoczesnym wskazaniem do jakiego składnika majątkowego czynności zabezpieczające mają zostać skierowane, prawidłowo zastosował środek egzekucyjny i dokonał czynności, poprzez zajęcie zabezpieczające wierzytelności z rachunków bankowych Skarżącego.

Sama czynność zabezpieczająca dokonana została zgodnie z wymogami określonymi w art. 80 u.p.e.a. Jak wynika z § 1 tego przepisu, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie: (1) po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych; (2) nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego; (3) po powstaniu wierzytelności, jeżeli jej wysokość przekracza kwotę wolną od egzekucji, a zajęta kwota nie wystarcza na zaspokojenie egzekwowanych należności pieniężnych, zawiadomił o zbiegu egzekucji.

Analiza treści zawiadomień o dokonanych zajęciach wierzytelności z rachunków bankowych, spełnia powyższe warunki formalne. W samej skardze nie wskazano na jakiekolwiek uchybienia związane z formalną poprawnością dokonanych zajęć rachunków bankowych do których Sąd mógłby się odnieść.

W ocenie Sądu w sprawie został także spełniony warunek przewidziany w art. 80 § 3 u.p.e.a., z którego wynika, że jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego. W rozpatrywanej sprawie doręczenie takie nastąpiło, zaś jego efektem było złożenie skargi na dokonane czynności zabezpieczające.

Na uwzględnienie nie mogły również zasługiwać twierdzenia Skarżącego o zastosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Zgodzić należy się ze stwierdzeniem Dyrektora, że organ egzekucyjny nie miał wyboru co do składników majątku do których mógłby przeprowadzić czynności zabezpieczające. Jednoznacznie bowiem wskazano je w postanowieniu Prokuratora oraz wydanym na jego podstawie zarządzeniu zabezpieczenia. Dla wykonania obowiązku zabezpieczenia, jedyną możliwością było zajęcie wierzytelności ze wskazanych przez Prokuratora rachunków bankowych.

Pomijając już jednak tę okoliczność, nie sposób w realiach rozpoznawanej sprawy uznać, że środek ten był zbyt uciążliwy dla Skarżącego w rozumieniu art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Analizując przesłankę zastosowania "zbyt uciążliwego" środka egzekucyjnego, należy odwołać się do wyrażonej w art. 7 § 2 u.p.e.a. zasady stosowania środków najmniej uciążliwych dla zobowiązanego. W przepisie tym wyraźnie bowiem wskazano, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Podkreślić jednak należy, że sednem zarzutu opartego na przesłance zastosowania zbyt uciążliwego środka jest stwierdzenie, że organ egzekucyjny spośród kilku możliwych środków, z których każdy prowadziłby do osiągnięcia tożsamego rezultatu, wybrał środek powodujący największą dolegliwość dla zobowiązanego. Dla skuteczności takiego zarzutu, zobowiązany musiałby wykazać w pierwszej kolejności, że organ egzekucyjny miał w ogóle wybór jednego z kilku środków zmierzających bezpośrednio do realizacji zabezpieczenia. Ponadto powinien był wykazać, że organ egzekucyjny wybrał środek, który w konkretnych okolicznościach okazał się dla zobowiązanego najbardziej dolegliwy (por. wyrok NSA z 1 grudnia 2023 r., sygn. akt III FSK 1238/23 – powoływane orzeczenia dostępne są na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Słusznie na tę okoliczność zwrócił uwagę Dyrektor w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Dodać należy, że Skarżący nie wskazał, jaki ewentualnie inny środek mógłby zostać zastosowany.

Wyjaśniając zasadę wyboru środka zabezpieczającego należy zauważyć, że pierwszą zasadą prowadzenia egzekucji - w tym także postępowania zabezpieczającego - jest wybór takiego środka egzekucyjnego, który umożliwi w ogóle egzekucję należności, kolejną natomiast jest wybór najmniej uciążliwego środka, przy czym obowiązuje ona jedynie w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru. Specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia, że zastosowanie jakiegokolwiek środka zabezpieczającego jest dla zobowiązanego dokuczliwe (por. wyrok NSA z 29 marca 2023 r., sygn. akt III FSK 3655/21). W orzecznictwie podkreśla się przy tym, że egzekucja z rachunku bankowego jest jednym z łagodniejszych i najczęściej stosowanych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji strona zostaje ograniczona w prawie udzielania zleceń i rozliczeń pieniężnych, i to jedynie do wysokości należności podlegających egzekucji, natomiast rachunek pozostaje otwarty, a strona może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę (por. wyrok NSA z 9 lutego 2023 r., sygn. akt III FSK 1635/21).

Ponadto uciążliwości w zastosowaniu środka egzekucyjnego przez Naczelnika, nie można upatrywać, jak chce tego Skarżący w tym, że zajęciu powinna podlegać jedynie minimalna kwota wskazana w postanowieniu Prokuratora. Jak słusznie zauważył Dyrektor, w punkcie I postanowienia Prokuratora orzeczono o zabezpieczeniu: (-) "grożącej podejrzanemu kary grzywny w wysokości 350 stawek dziennych, przy uznaniu, że wysokość jednej stawki dziennej wynosi 300 zł" – co daje kwotę 105.000 zł oraz (-) przepadek równowartości korzyści majątkowej w wysokości co najmniej 31.888.942,43 zł. Nie można przy tym pomijać, że w zarządzeniu zabezpieczenia, wystawionym między innymi na podstawie wyżej zaprezentowanego rozstrzygnięcia, wyraźnie wskazano, że również i kwota grożącej Skarżącemu grzywny podlega zabezpieczeniu. Naczelnik nie mógł wobec tego odstąpić od wykonania czynności zabezpieczenia również i tej kwoty. Musiał on bowiem zrealizować obowiązek określony w zarządzeniu zabezpieczenia.

Podniesione przez Skarżącego zarzuty nie mogły zatem doprowadzić do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Jednocześnie Sąd nie będąc na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. związany granicami skargi, czyli zarzutami, wnioskami i powołaną podstawą prawną, dokonał pełnej kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia i nie doparzył się jakichkolwiek uchybień, które skutkowałyby jego uchyleniem.

Z tych wszystkich powodów, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę jako bezzasadną oddalił.