Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 396/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-08-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 244 par 1, art. 245, art. 246, art. 184, art. 197 par 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Rypina po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. [...] Spółka z o.o. w likwidacji w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 7 marca 2013 r. , sygn. akt I SA/Bd 146/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. [...] z o.o. w likwidacji w B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 5 stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie wniesienia odwołania z uchybieniem terminu postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Bd 14612, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił wniosek J. [...]sp. z o.o. w likwidacji w B.– dalej jako "Spółka", o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 5 stycznia 2012 r., w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia.

Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że Spółka w skardze na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd wskazał, iż postanowieniem z dnia 30 maja 2012 r., oddalono wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy, wskazując w uzasadnieniu, że skarga w tej sprawie, podobnie jak w 91 innych sprawach wraz zawartym w niej wnioskiem o prawo pomocy, jest przejawem nadużycia prawa do sądu i prawa pomocy.

Na powyższe postanowienie Spółka wniosła zażalenie, które zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Wobec nieuiszczenia przez Spółkę wpisu od skargi, postanowieniem z dnia 12 grudnia 2012 r. Sąd odrzucił skargę.

Po doręczeniu Spółce postanowienia o odrzuceniu skargi, złożyła ona kolejny wniosek o prawo pomocy w zakresie całkowitym.

Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy Sąd pierwszej instancji wskazał na nadużycie prawa dostępu do sądu. Za powyższym stanowiskiem przemawia, w ocenie sądu, zarówno ilość, jak i rodzaj spraw zainicjowanych skargami Spółki. Postępowania sądowe zainicjowane skargami Skarżącej dotyczyły rozstrzygnięć organów o charakterze procesowym, stanowiącym cel sam w sobie np.: postanowień o stwierdzenie niedopuszczalności zażaleń. Sąd zauważył, iż prezes zarządu i wspólnik Spółki w podobnych sprawach wnieśli łącznie 350 spraw w krótkim okresie czasu, również domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zdaniem Sądu przedstawione wyżej okoliczności faktyczne sprawiły, że sąd pierwszej instancji uznał, iż domaganie się przez Spółkę prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w tej sprawie, jak i w pozostałych, stanowi nadużycie tego prawa. W postępowaniu administracyjnym wykreowane zostały bowiem rozstrzygnięcia organu, które następnie skarżone przez Spółkę i wskazane wyżej osoby mnożyły sztucznie sprawy sądowe. Ponadto, w ocenie Sądu wniosek Spółki po raz kolejny inicjujący postępowanie w zakresie przyznania prawa pomocy ma charakter lapidarny, zbiorczy z powołaniem się na całkowity brak źródeł dochodu, co w istocie przeczy doświadczeniu życiowemu.

W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka wniosła o ustanowienie adwokata z urzędu w postępowaniu zażaleniowym, zmianę zaskarżonego postanowienia Sądu pierwszej instancji i przyznanie prawa pomocy w całości oraz umożliwienie udziału w posiedzeniu celem wykazania zasadności wniesienia skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Ze względu na merytoryczne powiązanie rozpoznawanej sprawy z innymi sprawami Spółki oraz ze sprawami J. S. i S. S. rozpoznanymi przez NSA, należy posłużyć się tożsamą argumentacją zawartą w uzasadnieniach postanowień dotyczących ww. podmiotów (zob. np. postanowienia NSA: z 1 sierpnia 2012 r., II FZ 640/12, z 24 lipca 2012 r., II FZ 519/12, z 25 lipca 2012 r., II FZ 532/12, II FZ 397/13 z 9 lipca 2013 r., II FZ 990/12 z 8 stycznia 2013 r., II FZ 592/12 z 1 października 2012 r.).

Treść zażalenia pozostaje w sprzeczności z treścią zaskarżonego postanowienia. Zażalenie zostało sformułowane w taki sposób, że trudno w zrekonstruować, jakie zarzuty wobec zaskarżonego postanowienia Spółka kieruje. Spółka odnosi się wyłącznie do prawa pomocy w zakresie ustanowienie adwokata, wskazując zresztą na naruszenie art. 244 § 1 i art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", dotyczących definicji prawa pomocy. Tymczasem jej wniosek, a także zaskarżone postanowienie, dotyczyło prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podkreślenia wymaga także, że trudno wyobrazić sobie sytuację, w której mogłoby w ogóle dojść do naruszenia wspomnianych przepisów. Wynika to z faktu, że mają one charakter definicji – określają jedynie zakres pomocy, jaka w postępowaniu sądowoadministracyjnym może być udzielona stronie. Nie regulują one natomiast przesłanek przyznania takiej pomocy. Niezrozumiała jest przyczyna cytowania przez Spółkę treści art. 244 § 1 P.p.s.a. czy art. 245 P.p.s.a. Obydwa przepisy nie mają związku z przesłankami przyznania prawa pomocy, które znajdują się w art. 246 P.p.s.a. Wyłącznie z tego ostatniego przepisu wynikają zasady przyznawania prawa pomocy, przy czym przyznanie tegoż prawa osobie prawnej oparte jest na konstrukcji ograniczonego uznania.

Odnosząc się do kwestii sytuacji majątkowej Spółki zauważyć należy, że sąd pierwszej instancji nie kwestionował jej oświadczenia majątkowego. Wniosek Spółki został oddalony w oparciu o stwierdzenie, że Spółka wnosząc do sądu tak dużą ilość skarg na wszelkie działania administracji, często nie podlegające zaskarżeniu bądź dotyczące innych podmiotów, a także takie, które nie mają żadnego wpływu na jej interes prawny, w istocie nadużywa prawa do sądu. Z uwagi zaś na fakt, że prawo pomocy stanowi formę realizacji tegoż prawa, nie może być ono przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Akceptowane jest przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, który wielokrotnie zwracał uwagę, że określone działania strony w procesie można uznać za nadużycie prawa do sądu. Za dopuszczalną uznano m.in. odmowę przyznania pomocy prawnej z uwagi na nadużycie prawa do sądu (por. Europejska konwencja praw człowieka i jej system kontrolny - perspektywa systemowa i orzecznicza, red. M. Balcerzak, T. Jasudowicz, J. Kapelańska-Pręgowska, Toruń 2011). W wyroku z dnia 1 lipca 1997 r. o sygn. 23196/94 w sprawie Gustafson przeciwko Szwecji, ETPCz wskazał, że zasadne jest sprawdzenie, czy żądania strony nie są "lekkomyślne, dokuczliwe lub w inny sposób pozbawione podstaw". Dlatego też sąd nie odnosił się wcale do sytuacji majątkowej Spółki. Spółka do tej argumentacji sądu pierwszej instancji w żaden sposób się nie odniosła, a w konsekwencji nie zakwestionowała skutecznie zaskarżonego orzeczenia.

Podkreślenia na marginesie wymaga, że wymóg ponoszenia kosztów sądowych zmusza każdą stronę inicjującą postępowanie sądowe do zastanowienia się nad celowością składania nieracjonalnych i bezprzedmiotowych skarg, a w konsekwencji ponoszonych kosztów. Niedopuszczalne jest używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych odpowiadających ich przeznaczeniu. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (por. Marcin Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym; Prokuratura i prawo, Nr 11/2007). Pogląd taki Naczelny Sąd Administracyjny w całej rozciągłości akceptuje.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny słusznie doszedł do przekonania, że zainicjowane przez Spółkę działania w rzeczywistości nie zmierzają do wykazania przesłanek uzasadniających prawo pomocy, lecz są działaniami zmierzającymi do przedłużenia postępowania sądowego poprzez inicjowanie kolejnych postępowań sądowych. Oczywiście podkreślenia wymaga, że ocena działań stron postępowania sądowoadministracyjnego pod tym kątem wymaga każdorazowo wnikliwej analizy, tak by mieć pewność, że ich rzeczywiste prawo do sądu nie doznało żadnego uszczerbku.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.