Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1839/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust.1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Dnia 13 sierpnia 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Krakowie skargi kasacyjnej M. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 października 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 783/22 w sprawie ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 3 marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 25 października 2022 r. (sygn. akt III SA/Kr 783/22), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie – orzekając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: "p.p.s.a") – oddalił skargę M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 3 marca 2022 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia 3 stycznia 2022 r. nr [...] o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – M.Z.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, M. Z. zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie naruszenie:

1) na podstawie art. 174 pkt. 2 p.p.s.a.- przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. - poprzez jego niezastosowanie, a tym samym niewłaściwe zastosowanie art. 151 p.p.s.a., w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zaaprobowanie naruszenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, a to art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. -polegającego na wadliwej ocenie zgromadzonego materiału dowodowego, pominięciu części istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów oraz faktów ujawnionych w toku postępowania /w tym treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS dot. ustalenia trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji matki skarżącego, treści dokumentacji medycznej z pobytu matki skarżącego w szpitalu, faktu śmierci ojca skarżącego i czasowej relacji między nią a decyzją skarżącego o niepodejmowaniu pracy/ oraz nie wskazania przyczyn, dla których istotne w sprawie dowody i okoliczności zostały pominięte, co w konsekwencji doprowadziło do zaaprobowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, wiodącej do nieuzasadnionego uznania, iż nie istniał związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego aktywności zawodowej a sprawowaną przez niego opieką nad niepełnosprawną matką niezdolną do samodzielnej egzystencji skutkiem czego było oddalenie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 3 marca 2022 r.;

2) na podstawie art. 174 pkt. 1 p.p.s.a. - prawa materialnego - przez błędną jego wykładnię, a to: art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 3 pkt 21 lit. a oraz e ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: u.e.r.FUS), art. 4 ust. 1 oraz art. 5 pkt. 1 a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (dalej u.r.z.s), a także § 29 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2021 r. poz. 857) - poprzez przyjęcie, że ustalenie sposobu i zakresu niezbędnej opieki, jaka ma być sprawowana nad osobą niepełnosprawną, w stosunku do której wydano orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, może nastąpić w oderwaniu od treści wydanego przez uprawnione organy orzeczenia o niepełnosprawności, a w konsekwencji przyjęcie, że ustalenie związku przyczynowego między niepodejmowaniem pracy a sprawowaną nad osobą o stwierdzonym znacznym stopniu niepełnosprawności opieką nie jest determinowane treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka, ale wyłącznie zakresem faktycznie wykonywanych działań, przy jednoczesnym przyznaniu administracyjnym organom pomocowym oraz sądowi prawa do samodzielnego ustalania konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby osobie niepełnosprawnej w zaspokajaniu jej podstawowych potrzeb życiowych, w związku ze znacznie lub trwale ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, mimo iż takie uprawnienie należy do kompetencji innych organów właściwych do orzekania o niepełnosprawności.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący wnosił o (cyt.):

"1. uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i orzeczenie reformatoryjne w trybie art. 188 p.p.s.a. poprzez przyznanie Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego,

2. w przypadku orzeczenia reformatoryjnego uchylenie zaskarżonych decyzji w całości" lub uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Ponadto skarżący wnosił o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnymi.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności zarzutów, przytoczonych w w/w skardze, a które to zarzuty okazały się nieuzasadnione.

W przedmiotowej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jest: na obrazie prawa materialnego, w postaci błędnej wykładni: art. 17 ust. 1 pkt.4 w związku z art. 3 pkt 21 lit. a oraz e ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: u.e.r.FUS), art. 4 ust. 1 oraz art. 5 pkt. 1 a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (dalej u.r.z.s), a także § 29 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2021 r. poz. 857) oraz na istotnym naruszeniu przepisów postępowania, takich jak: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, a tym samym niewłaściwe zastosowanie art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz w zw. z: art. 7, art. 8., art. 77 § 1 , art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a.

Zarzuty te okazały się nie uzasadnione. Najdalej zaś idącym zarzutem był zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 141 § 4 p.p.s.a. W związku z tym wyjaśnić należy, że w/w przepis jest przepisem formalnym. O jego zaś naruszeniu można mówić przede wszystkim wtedy, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia jednego z ustawowych warunków. Zgodnie bowiem z art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku sądu powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie (...). Powyższe elementy spełnia zaskarżony wyrok. Wskazano w nim bowiem, że materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.). Sąd wyjaśnił, że - jego zdaniem - organy prawidłowo ustaliły brak związku przyczynowego pomiędzy opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką, a niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego. Podkreślił przy tym, że (cyt.): "W rozpoznawanej sprawie poza sporem było spełnianie przez matkę skarżącego części przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia (stopień niepełnosprawności). Kluczowe dla sprawy było natomiast, czy w sprawie zaistniał związek przyczynowo-skutkowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. tzn. ocena, czy skarżący był uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ zakres opieki jakiej wymagała podopieczna (matka skarżącego) wykluczał podjęcia zatrudnienia przez jej syna". W szczególności Sąd Wojewódzki zwrócił zatem uwagę, że Kolegium zasadnie uznało, iż zakres wykonywanych przez skarżącego czynności opiekuńczych w istocie stanowił jedynie bieżącą pomoc w czynnościach życia codziennego niepełnosprawnej matki. Wskazywane przez niego czynności, które wykonywał nie miały natomiast bezpośredniego związku z opieką nad matką, a były związane z szeroko pojmowanym prowadzeniem gospodarstwa. Ponadto – jak zaakcentował Sąd - nawet w skardze skarżący nie wymienił jakichkolwiek okoliczności faktycznych, które zmuszałyby go do niepodejmowania zatrudnienia. W praktyce strona podkreślała tylko konieczność pomocy matce w: poruszaniu się, gotowaniu i sprzątaniu, ale czynności te – jak wyjaśnił Sąd I instancji - można było przecież wykonywać również poza godzinami pracy.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego, także pomoc w mierzeniu poziomu cukru gleukometrem nie wymagała stałej obecności przy osobie dotkniętej cukrzycą.

Ponadto dodatkowo Sąd Wojewódzki zgodził się również z argumentacją organu, że sposób zatrudnienia skarżącego ustał nie tyle w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorą matką a z uwagi na wygaśnięcie umów o pracę zawartych przez skarżącego na czas określony, zwłaszcza, że skarżący w istocie rzeczy przebywał albo na zwolnieniu chorobowym, albo starał się o status bezrobotnego.

W rezultacie więc Sąd I instancji uznał, że zasadna okazała się ocena organu o braku związku przyczynowo skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę skarżącą, a zakresem niezbędnych czynności opiekuńczych, które wykonywała a ponadto, iż przedstawiając powyższy wniosek Kolegium dokonało ustaleń w sprawie w sposób logiczny i zgodny z doświadczeniem życiowym.

Jak z powyższego zatem wynikało, niezasadnie skarżący zarzucał Sądowi Wojewódzkiemu istotne naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. zwłaszcza, że – wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej - Sąd ten nie kwestionował treści orzeczeń o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji matki skarżącego. Sąd administracyjny nie ma też uprawnień do dokonywania samodzielnych ustaleń faktycznych, a zatem zarzucanie Sądowi Wojewódzkiemu, że (cyt.): " nie wskazał na jakiej podstawie ustalił, że zakres sprawowanej przez Skarżącego opieki względem matki nie odpowiada zakresowi niezbędnych czynności opiekuńczych wynikających z orzeczenia o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji" już – co do zasady – nie było uprawnione.

Nie można też było twierdzić, iż Sąd Wojewódzki (cyt.): " nie zbadał w sposób prawidłowy czy organy administracji publicznej w niniejszej sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy (...)."

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynikało, iż w toku postępowania administracyjnego ustalono, że: matka skarżącego (będąca wdową) legitymowała się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji od dnia 1 stycznia 2019 r. Była zatem wprawdzie osobą niepełnosprawną, ale samodzielnie (z pomocą laski) poruszała się w obrębie mieszkania. Wymagała pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego, załatwianiu spraw urzędowych, utrzymaniu czystości otoczenia i przy czynnościach higieny osobistej (w których to czynnościach pomagała jej siostra).

Ustalono również, że skarżący pracował w okresie od dnia 7 stycznia 2020 r. do dnia 6 kwietnia 2020 r. i od dnia 9 lipca 2020 r. do dnia 8 stycznia 2021 r. na podstawie umów o pracę. Każda z tych umów została rozwiązana w związku z upływem czasu, na który została zawarta (art. 30 § 1 pkt 4 kodeksu pracy). Następnie do dnia 11 kwietnia 2021 r. strona przebywała na zasiłku chorobowym, a od dnia 10 maja 2021 r. do dnia 5 listopada 2021 r. - pozostawała na zasiłku dla osób bezrobotnych. Z powyższego zatem wynikało – jak podsumowało to Kolegium - że umowy o pracę skarżącego wygasły na skutek upływu okresu, na który były zawarte - a nie zostały rozwiązane z powodu konieczności opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką. W późniejszym zaś okresie skarżący chorował, pobierając zasiłek chorobowy, a następnie korzystał z zasiłku dla osób bezrobotnych. Tymczasem matka skarżącego stała się osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji już od grudnia 2019 r.

Zdaniem składu orzekającego, nie miał wpływu na treść rozstrzygnięcia także fakt, że skarżący przywoził siostrę matki, aby pomagała jej w kąpieli ani okoliczność, że matka skarżącego cierpiała na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (co wymagało stosowania różnych leków, diety i czuwania niejednokrotnie w nocy oraz zalecana też była tlenoterapia domowa). Jak słusznie bowiem zauważył Sąd Wojewódzki, świadczenia opiekuńcze, do których należało między innymi świadczenie pielęgnacyjne, przyznawane są z powodu niemożności wykonywania w ogóle pracy zarobkowej w związku z koniecznością zapewnienia stałej opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny, a nie jedynie z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Z tego powodu istotny jest zakres czynności związanych ze sprawowaniem opieki nad taką osobą. Odnosząc zatem powyższe do stanu rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, że czynności, które wykonywał skarżący pomagając matce nie były tego rodzaju, żeby uniemożliwiały mu podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie. Podkreślenia wymaga, że matka skarżącego nie była osobą leżącą, pampersowaną czy wymagającą karmienia. Samodzielnie (z pomocą laski) poruszała się po mieszkaniu. W rezultacie zakres obowiązków skarżącego względem matki co prawda niewątpliwie go ograniczał, jednakże nie uniemożliwiał mu podjęcia pracy, chociażby w niewielkim zakresie. W przeważającej części opieka skarżącego nad matką sprowadza się bowiem do typowych czynności dnia codziennego, związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego a zatem nie powodowała konieczności sprawowania nad nią stałej opieki. Z kolei wykonywane wobec matki czynności stricte opiekuńcze (podawanie leków, domowe tlenoterapie, pomiar cukru we krwi czy czuwania nocne) były w tym przypadku czynnościami tego rodzaju, że przy odpowiedniej organizacji dnia nie uniemożliwiały mu one wykonywania aktywności zawodowej w określonym (np. niepełnym) wymiarze czasowym.

Na powyższe nie miał także wpływu fakt, że w dniu 14 sierpnia 2021 r. zmarł ojciec skarżącego. Zgodzić się bowiem wprawdzie trzeba, że obecność ojca z pewnością pomagała skarżącemu w opiece nad matką, a jego brak spowodował większe dla niego obciążenie, tym niemniej obciążenie to nadal nie było aż tego rodzaju, że skarżący – jak wyżej to stwierdzono - nie mógł podjąć nawet częściowo jakiegokolwiek zatrudnienia.

Z tych powodów nie można było twierdzić, że w toku postepowania administracyjnego zostały naruszone art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Uzasadnienie zaś zaskarżonej decyzji powyższe kwestie w sposób dostateczny wyjaśniało. Dlatego też również zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. nie był w tym przypadku trafny.

Przechodząc do kwestii materialnoprawnych, wyjaśnić z kolei należy, że zgodnie z treścią art.17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Powyższy przepis nie zawiera zatem legalnej definicji pojęcia: "sprawowania stałej lub długotrwałej opieki", a więc istotna jest w tym przypadku wykładnia tych pojęć stosowana od szeregu lat przez orzecznictwo sądowe. Zgodnie zaś z tą wykładnią, sprawowanie długotrwałej lub stałej opieki nad osobą jej wymagającą powinno być utożsamiane z rozumieniem tego zwrotu w języku potocznym, ale przy jednoczesnym przyjęciu, iż zapewnienie tego rodzaju opieki podopiecznemu musi polegać na sprawowaniu przez opiekuna osobistych starań i na tyle wypełniać jego czas, że nie jest on w stanie podjąć żadnej innej, stałej aktywności, wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania czyli aktywności zawodowej.

Niezasadnie zatem autor skargi kasacyjnej zarzucał Sądowi Wojewódzkiemu obrazę art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Przepis ten bowiem nie może być interpretowany w ten sposób, że w każdym przypadku, w którym dana osoba legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i wymaga w związku z tym pomocy osoby drugiej, to opiekun, który sprawuje opiekę nad tego rodzaju osobą, winien zawsze być uprawnionym do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego. Jeśli by bowiem wystarczał w tym przypadku tylko sam fakt sprawowania opieki nad w/w osobą niepełnosprawną, to zbędne byłoby w zasadzie uchwalanie przepisu, który uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego również od charakteru (zakresu) takiej opieki. Skoro więc przepis art. 17 ust. 4 u.ś.r. zawiera dodatkowe przesłanki, które w konkretnym przypadku muszą wystąpić, aby opiekun osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, mógł otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, to należy przyjąć, że organ - orzekający w postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - dokonuje samodzielnych ustaleń w kwestii czy wykonywane wobec podopiecznego czynności są tego rodzaju, iż uniemożliwiają opiekunowi kontynuowanie zatrudnienia lub jego podejmowanie.

Natomiast w niniejszej sprawie nie miały zastosowania przepisy: art. 3 pkt 21 lit. a oraz e u.ś.r., art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: u.e.r.FUS), art. 4 ust. 1 oraz art. 5 pkt. 1 a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (dalej u.r.z.s), a także § 29 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2021 r. poz. 857) a zatem Sąd Wojewódzki nie mógł przepisów tych naruszyć poprzez błędną ich wykładnię.

Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 32 pkt 21 lit. a) i e) u.ś.r., znaczny stopień niepełnosprawności oznacza niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Unormowanie to odsyła zatem do definicji, określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 100), w której (w art. 4 ust. 1) wskazano, iż do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie, wydane na podstawie art. 6c ust. 9 tejże ustawy rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. 2021 r., poz. 857) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

Jak z powyższego więc wynika, orzeczenie o niepełnosprawności w sposób wiążący określa wprawdzie zakres niezbędnej pomocy osobie niepełnosprawnej, którego nie mogą kwestionować organy orzekające o świadczeniach pielęgnacyjnych, ale rolą organów administracyjnych w postępowaniu o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jest jednak ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie tego rodzaju świadczenia znajduje się w kręgu podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Powyższe wymagało zaś dokonania stosownych ustaleń w zindywidualizowanych i konkretnych okolicznościach niniejszej sprawy, a które pozwalały na zweryfikowanie istnienia rzeczywistego związku pomiędzy biernością zawodową skarżącego a sposobem zaspakajania potrzeb opiekuńczych w stosunku do matki. Samo bowiem posiadanie w/w orzeczenia o niepełnosprawności – jak wyżej wspomniano - nie przesądzało w niniejszej sprawie o uwzględnieniu wniosku.

Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie w sprawie pomocy prawnej świadczonej z urzędu wydaje wojewódzki sąd administracyjny.