Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 586/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 27c, art. 34 § 4 i art. 59 § 1 pkt 2 i 4
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.), Sędziowie WSA Wojciech Organiściak, Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 listopada 2016 r. sprawy ze skargi B. L., I. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Skarbowej w K. zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] , działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.; dalej: K.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1, § 3a i § 4 pkt 1 oraz art. 59 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) – po rozpatrzeniu zażalenia I.L. oraz B. L. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego wszczętego tytułami wykonawczymi nr [...] oraz nr [...] z dnia 9 sierpnia 2010 r. – utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji, po ponownym rozpatrzeniu podania z dnia 12 sierpnia 2015 r. uzupełnionego pismem z dnia 11 września 2015 r. stanowiącym wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego w zakresie ruchomości objętych majątkiem wspólnym.

W sprawie SKO wskazało następujący stan faktyczny.

Organ I instancji w dniu 9 sierpnia 2010 r. wystawił na małżonków I.L. i B. L. dwa tytuły wykonawcze o ww. numerach obejmujące zaległość z tytułu podatku akcyzowego za marzec 2004 r. i koszty postępowania egzekucyjnego za grudzień 2009 r. Podstawę wystawienia tytułów wykonawczych stanowiła decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w B. z dnia [...] r. utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r.

Postanowieniem z dnia [...] r. zawieszono postępowanie egzekucyjne na skutek wydanego przez tut. Sąd postanowienia z dnia 8 września 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 2002/10 o wstrzymaniu wykonania decyzji Dyrektora Izby Celnej z dnia 1 czerwca 2010 r. Wyrokiem tut. Sądu z dnia 15 czerwca 2011 r., sygn. akt III SA/GI 682/11 oddalono skargę na decyzję z dnia [...] r. (wyrok stał się prawomocny z dniem 16 lipca 2011 r.). Postępowanie egzekucyjne zostało podjęte z dniem 14 grudnia 2012 r.

W dniu 18 grudnia 2012 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia ruchomości dłużników tj. samochodu marki Honda Civic nr rej. [...] (dłużnik I.L. potwierdził odbiór protokołu zajęcia ruchomości w dniu 18 grudnia 2012 r.).

Organ egzekucyjny w dniu 31 października 2014 r. wniósł o dokonanie wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości położonej w G. należącej do dłużników we wspólności ustawowej małżeńskiej (KW nr [...]). Natomiast pismem z dnia 19 listopada 2014 r. wniósł o wszczęcie egzekucji z tej nieruchomości. Dłużnicy wnieśli apelację od dokonanego przez Sąd Rejonowy w P. wpisu hipoteki przymusowej w dniu 26 listopada 2014 r. Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia [...] r., sygn. akt [...] oddalił ich apelację.

Pismem z dnia 29 kwietnia 2015 r. wezwano dłużnika do przekazania zajętego pojazdu (samochodu marki Honda Civic nr rej. [...]), do magazynu Depozytowego Urzędu Celnego w K. Dłużnicy reagując na to wezwanie (pismem z 19 maja 2015 r.) podali, że istnieją oczywiste przeszkody do wykonania wezwania i prowadzenia egzekucji z ruchomości. Organ udzielił odpowiedzi w piśmie z dnia 18 czerwca 2015 r. uzasadniając zasadność dotychczasowych czynności.

Dłużnicy (reprezentowani przez radcę prawnego) w piśmie z dnia 12 sierpnia 2015 r. wnieśli na podstawie art. 23 ust. 6 u.p.e.a. o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego oraz na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 i 4 u.p.e.a. o umorzenie postępowania egzekucyjnego w zakresie ruchomości objętych wspólnym majątkiem małżonków, tj. samochodów osobowych marki Honda Civic SD nr rej. [...] oraz Opel Corsa nr rej. [...]. Powołali się na brak tytułu wykonawczego umożliwiającego egzekucję z majątku wspólnego, a co za tym idzie błąd co do osoby zobowiązanej – B.L., nieistnienie tytułu wobec niej oraz brak obowiązku w zakresie realizowanego tytułu wykonawczego. W piśmie tym wskazano, iż przedmiotowe tytuły wykonawcze zostały wystawione wyłącznie wobec I.L. i dotyczyły odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej.

Dyrektor Izby Celnej wydał dwa postanowienia z dnia [...] r., w pierwszym odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, w drugim odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Rozpatrując zażalenia dłużników Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniami z dnia [...] r. uchylił oba rozstrzygnięcia organu I instancji.

Postanowieniem z dnia [...] r. organ I instancji odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w dniu 9 sierpnia 2010 r.

Organ odwoławczy ponadto poinformował, że organ egzekucyjny przy piśmie z dnia 30 grudnia 2015 r. przesłał ww. tytuły egzekucyjne B.L. Natomiast postanowieniem z dnia [...] r. zawiesił postępowanie egzekucyjne do czasu zakończenia postępowania wszczętego w związku z pismem pełnomocnika dłużników z dnia 11 stycznia 2016 r. zatytułowanego "Zarzuty". W uzasadnieniu powołano przepis art. 35 § 1 u.p.e.a. jako podstawę zawieszenia tego postępowania.

W zażaleniu dłużnicy domagali się uchylenia postanowienia organu I instancji i umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wskazali na błąd co do osoby zobowiązanej B.L., wobec nieistnienie w stosunku do niej tytułu wykonawczego a co za tym idzie braku obowiązku w zakresie realizowanego tytułu wykonawczego. Przede wszystkim podnieśli, że tytuł wykonawczy nigdy zobowiązanej nie został doręczony. Ponadto zarzucili organowi błędne wystawienie tytułu wykonawczego wobec zobowiązanej wskazując na naruszenie art. 27 § 1 u.p.e.a. i zastosowanie przez wierzyciela innych wzorów tytułów wykonawczych niż przewidzianych w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ustalone tym aktem wykonawczym wzory tytułów wykonawczych zawierają dane, o których mowa w art. 27 § 1 u.p.e.a., a więc dane dotyczące zobowiązanego. Wprawdzie w pozycji 9 tytułu wykonawczego istnieje możliwość zakreślenia kwadratu nr 1 o treści "małżeństwo", jednak możliwość ta, zgodnie z objaśnieniami zawartymi w samym tytule wykonawczym, istnieje tylko wówczas, gdy tytuł wykonawczy wystawia się na wspólne zobowiązanie małżonków (np. kiedy określone zobowiązanie jest ich zobowiązaniem solidarnym.). Zdaniem dłużników tego rodzaju tytuł wykonawczy nie istnieje, nigdy nie powstał, nigdy też nie był wymagalny. Natomiast w orzecznictwie ukształtował się pogląd, że każde prowadzenie egzekucji przeciwko podatnikowi z majątku wspólnego wymaga wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków. Dodatkowo w wyroku II FSK 146/05 NSA stwierdził, że nieskierowanie tytułu wykonawczego do współmałżonka podatnika w sposób rażący narusza art. 27 § 1 u.p.e.a.

Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał rozstrzygniecie organu I instancji w mocy.

Odwołując się do treści art. 59 § 3 oraz § 1 pkt 2 i 4 u.p.e.a. uznał, iż strona nie wykazała, że egzekwowany obowiązek nie istnieje. Podniósł, że decyzja będąca postawą wydania tytułów wykonawczych jest ostateczna; powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych. Odnosząc się do dalszych zarzutów zauważył, że w myśl art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny nie jest zobligowany do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (powołał wyroki o sygn. akt: II FSK 2383/11 i II FSK 315/12).

Zwrócił uwagę, że tożsama sprawa toczyła się pomiędzy Skarbem Państwa Dyrektorem Izby Celnej w K. i wnioskodawcami (dłużnikami) przed Sądem Okręgowym w K., w związku z dokonaniem przez Sąd Rejonowy wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości dłużników. Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia [...] r., sygn. akt [...] oddalił apelację dłużników.

Zdaniem organu odwoławczego w sprawie nie zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego tj. I.L.. Wystawienie tytułów wykonawczych na obojga małżonków, nie spowodowało, że współmałżonek podatnika uzyskał status osoby zobowiązanego. Zgodnie z art. 1a pkt 20 u.p.e.a. za zobowiązanego uważa się m.in. osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym. Zobowiązanym pozostaje wyłącznie podatnik, współmałżonek takiego statusu nie ma, ale zachodzi podstawa do prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego małżonków. Zgodnie z art. 26 ustawy Ordynacja podatkowa podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki. Zgodnie z art. 29 § 1 tej ustawy w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Zgodnie z art. 109 § 1 Ordynacji podatkowej w sprawie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej przepisy art. 29 tej ustawy, stosuje się odpowiednio. Oznacza to, iż zgodnie z art. 109 § 1, w zw. z art. 29 wymienionej ustawy osoba trzecia odpowiada nie tylko swoim odrębnym majątkiem, ale również w przypadku pozostawania w związku małżeńskim – majątkiem wspólnym. Współmałżonek odpowiadający za zaległość podatkową małżonka będącego podatnikiem nie jest zobowiązanym jako podatnik i nie odpowiada za zobowiązanie podatkowe. Jego zobowiązanie wynika z długu małżonka-podatnika i ograniczone jest do odpowiedzialności z majątku wspólnego. Odpowiedzialność małżonka osoby zobowiązanej oznacza, że nie jest on "zobowiązanym" w myśl art. 1a pkt 20 u.p.e.a., albowiem nie ciąży na nim wykonanie żadnego prawnego obowiązku ani pieniężnego ani niepieniężnego. Odwołał się do wyroków sądów administracyjnych (sygn. akt: I SA/Bd 363/10, I SA/Gd 1115/07, II FSK 146/05, II SA/Kr 1192/10).

Kontynuując podał, że z akt sprawy wynika, iż poborca skarbowy w dniu 18 grudnia 2012 r. dokonał zajęcia ruchomości, tj. samochodu osobowego marki Honda Civic 5D nr rej. [...], który został wyszczególniony w sporządzonym protokole zajęcia i odbioru ruchomości. Odbiór protokołu został potwierdzony przez I. L. W protokole nie został wymieniony samochód Opel Corsa nr rej. [...], co oznacza, że ruchomość ta nie została zajęta na poczet zaległości wynikających z wystawionych tytułów wykonawczych.

Ponadto uznał, że okoliczności odnoszące się do prawidłowego wystawienia tytułu wykonawczego na podstawie art. 27 § 1 u.p.e.a. nie mieszą się w kategorii wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 1 tej ustawy. Okoliczności związane z prawidłowością wystawiania tytułów wykonawczych powinny być podnoszone w trybie zarzutów. Zdaniem organu II instancji zarzuty odnoszące się do prawidłowego wystawienia tytułu wykonawczego i weryfikacja danych zawartych w art. 27 § 1 ww. ustawy w trybie zażalenia na postanowienie w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 u.p.e.a. są bezpodstawne.

W skardze pełnomocnik dłużników (radca prawny) zarzucił rozstrzygnięciu organu odwoławczego naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 i 4 u.p.e.a. w związku z art. 27c, 27 § 1 oraz § 5 i załącznikiem nr 4 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego co do majątku wspólnego małżonków pomimo błędu co do osoby zobowiązanej w tytułach wykonawczych, w których wskazana jako zobowiązaną B.L. Nie jest ona zobowiązaną, a jedynie małżonką osoby zobowiązanej w rozumieniu art. 27c ww. ustawy, pomimo nieistnienia tytułu wykonawczego wobec niej, a co za tym idzie braku obowiązku, braku wymagalności jej obowiązku i przedawnienia obowiązku.

Pełnomocnik wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej, jak i poprzedzającego je postanowienia Dyrektora Izby Celnej w całości i umorzenie postępowania egzekucyjnego, ewentualnie

2) uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Dyrektorowi Izby Celnej w K., a nadto

3) o zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu przede wszystkim podniósł, że B. L. nigdy przed tym postępowaniem nie został doręczony żaden tytuł wykonawczy. Dopiero za pismem z dnia 30 grudnia 2015 r. doręczono jej oba tytuły wykonawcze, co do których złożyła zarzuty. Przedmiotem zaś wniosku o umorzenie był błąd co do osoby zobowiązanej – art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a., który wynikał z wadliwego wystawienia tytułu wykonawczego wobec niej.

Zdaniem pełnomocnika skarżących każde prowadzenie egzekucji przeciwko podatnikowi z majątku wspólnego wymaga wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków (powołał się na wyroki o następujących sygn. akt: III CZP 49/02, II GSK 335/07, I SA/Gl 790/06, II FSK 146/05).

Podtrzymał dotychczasowe zarzuty co do braków w tytule wykonawczym wynikające z art. 27 § 1 i art. 27c u.p.e.a. Ponadto podniósł zarzut przedawnienia zobowiązania wobec B.L., co organ winien uwzględnić z urzędu, bowiem doręczył jej tytuł wykonawczy dopiero w styczniu 2016 r.

W odpowiedzi Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczas prezentowaną argumentację.

Ponownie podniósł, że okoliczności odnoszące się do prawidłowego wystawienia tytułu wykonawczego na podstawie art. 27 § 1 u.p.e.a. nie mieszą się w kategorii wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 1 tej ustawy (powołał wyrok WSA we Wrocławiu z 26 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 1012/15).

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia zauważył, że pełnomocnik podnosi ten zarzut w okolicznościach doręczenia B.L. odpisów tytułów wykonawczych przy piśmie z dnia 30 grudnia 2015 r. Przyznał, że odpisy tytułów wykonawczych istotnie doręczono zobowiązanej w 2015 r., aby miała możliwość wniesienia zarzutów, lecz istnieje linia orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którą w sytuacji gdy egzekucja dotyczy majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, małżonkowi zobowiązanego przysługuje uprawnienie gwarantujące prawo do obrony w postaci złożenia środków zaskarżenia. Pogląd przeciwny stanowiłby działanie naruszające standardy gwarancji konstytucyjnych państwa prawa (powołał wyroki WSA: w Bydgoszczy sygn. akt I SA/Bd 1155/14, w Poznaniu sygn. akt I SA/Po 1065/13, w Opolu sygn. akt I SA/Op 368/11, we Wrocławiu sygn. akt II SA/Wr 479/10).

Ponadto zwrócił uwagę, że zobowiązania, na które opiewają przedmiotowe tytuły wykonawcze zostały zabezpieczone hipoteką przymusową, dlatego znajdzie zastosowanie przepis art. 70 § 8 ustawy Ordynacja podatkowa. Swoje stanowisko poparł wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2015 r., sygn. akt II CSK 517/14.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej P.p.s.a.) – podlegało postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej utrzymujące w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji odmawiające skarżącym umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w dniu 9 sierpnia 2010 r. wobec I.L.

Stan faktyczny sprawy w zasadzie nie jest sporny. Skarżący wnieśli o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 i 4 w związku z art. 27 § 1 i art. 27c u.p.e.a. Wiodącym zarzutem skarżących był niedoręczenie tytułu wykonawczego zobowiązanej B.L., co skutkowało brakiem wymagalności obowiązku egzekucyjnego wobec niej. Ponadto podnieśli zarzut przedawnienia.

Zdaniem zaś organu nie zachodzi błąd co do I.L., zobowiązanym pozostaje bowiem wyłącznie podatnik (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.), współmałżonek nie posiada takiego statusu, lecz zachodzi podstawa do prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego małżonków. Stanowisko to poparł przepisami art. 26, art. 29 § 1 i art. 109 §1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 613, ze zm.; dalej: O.p.). Ponadto organ egzekucyjny nie jest zobligowany do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 29 § 1 u.p.e.a.), natomiast zarzuty dotyczące nieprawidłowego tytułu wykonawczego (art. 27 § 1 u.p.e.a.) nie mieszczą się w kategorii wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Sąd zgadza się z organem, że zgodnie z art. 26 O.p. podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki. W przypadku zaś osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka (art. 29 § 1 O.p.). Należy jednak zwrócić uwagę, że wymienione przepisy (art. 26 i art. 29 § 1 O.p.) stanowią jedynie podstawę materialnoprawną odpowiedzialności zobowiązanego pozostającego w związku małżeńskim. Realizacja tych norm przewidziana jest w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zatem podstawa ich wykonania nie jest zawarta w przepisach Ordynacji podatkowej.

Organy obu instancji rozstrzygnęły sprawę traktując małżonków jako zobowiązanych, z jednoczesnym wskazaniem, że nie zaszły przesłanki przewidziane w art. 59 § 1 u.p.e.a. pozwalające na umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Zgodnie z art. 1a pkt 20 u.p.e.a. przez zobowiązanego rozumie się m.in. osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym. Organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru (art. 26 § 1 tej ustawy). Natomiast jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków (art. 27c u.p.e.a.).

W tezie powołanego przez strony wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2006 r., sygn. akt II FSK 146/05 (wymienione w uzasadnieniu orzeczenia dostępne są w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl) podniesiono, że współmałżonek odpowiadający za zaległość podatkową małżonka będącego podatnikiem nie jest zobowiązanym jako podatnik i nie odpowiada za zobowiązanie podatkowe. Jego zobowiązanie wynika z długu małżonka – podatnika i ograniczone jest do odpowiedzialności z majątku wspólnego. Nie skierowanie tytułu wykonawczego do współmałżonka podatnika w sposób rażący narusza art. 27 § 1 u.p.e.a. i w żaden sposób nie można uznać za wypełnienie tego obowiązku zakreślenie w tytule wykonawczym odnośników (kwadratu nr 3) dotyczących jego małżonka, bowiem nie wypełnia to dyspozycji art. 27c tej ustawy.

Poza sporem pozostaje, że organ prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu podatku należnego od małżonka skarżącej. Organ wystawił w dniu 9 sierpnia 2010 r. dwa tytuły wykonawcze, zgodnie z wzorem przewidzianym w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.) w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W części "A" w pkt 10 wskazano jako zobowiązanego I. L., zaś w pkt 9 zaznaczono kwadrat nr "1. małżeństwo"; do tego punktu odnosi się zawarte pouczenie, że "w poz. 9 zakreśla się kwadrat nr 1, jeżeli wystawia się tytuł wykonawczy na wspólne zobowiązanie małżonków". Dalej, w części "N" tytułu, podano dane identyfikacyjne współmałżonka; zawarte na tytule pouczenie stanowi, że "wpisuje się dane współmałżonka osoby wykazanej w poz. 10, jeżeli w poz. 9 zakreślono kwadrat nr 1". W sytuacji, gdy prowadzona egzekucja dotyczy majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka (odpowiadającego majątkiem wspólnym na zasadzie art. 29 O.p.) tytuł wykonawczy należy wystawić przeciwko obojgu małżonkom.

Odpowiedzialność podatnika istnieje przez cały okres, w którym ciąży na nim zobowiązanie podatkowe. Kończy się wraz z wygaśnięciem zobowiązania podatkowego, z pewnymi wyjątkami dotyczącymi przedawnienia. Odpowiedzialność ta, co do zasady, ustaje po upływie okresu przedawnienia. Egzekucja należności, łączy się z obowiązkiem poniesienia majątkowych konsekwencji niezapłacenia podatku w terminie. Obowiązek ten może dotknąć nie tylko odpowiedzialnego za podatek w ramach art. 26 u.p.e.a. Zgodnie z art. 31 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 2082), z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Przepis ten oddaje zasadniczo tę instytucje w jej kształcie od początku funkcjonowania kodeksu, poczynając od zapisu "z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa obejmująca ich dorobek (wspólność ustawowa). Przedmioty majątkowe nie objęte wspólnością stanowią majątek odrębny każdego z małżonków". Zatem nie ma wątpliwości co do tego, że małżonek zobowiązanego w takim wypadku jest adresatem czynności egzekucyjnych i to on poniesie majątkowe konsekwencje długu. Odpowiedzialność małżonka powstaje z mocy prawa, wraz z wystawieniem na niego tytułu wykonawczego, bez konieczności wydawania jakichkolwiek decyzji na niego przez organ podatkowy. Co więcej nie ma on na te decyzje (czy deklaracje) wpływu. Dodatkowo odpowiedzialność jest ustalona bez względu na zmiany majątkowe pomiędzy małżonkami (art. 29 § 2 O.p.). Ostatecznie odpowiedzialność małżonka może istnieć przez cały okres, w którym ciąży na jego małżonku (zobowiązanym) zobowiązanie podatkowe. Zatem odpowiedzialność ta na etapie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o art. 27c u.p.e.a., jest zbieżna z odpowiedzialnością małżonka "zobowiązanego", bo mimo, że jego zobowiązanie wynika z długu małżonka i ograniczone jest do majątku wspólnego, ciężar dolegliwości majątkowych jest taki sam (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy: z 18 maja 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 1014/10, Lex nr 990358 oraz z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 1155/14, Lex nr 1649452). Wystawienie tytułu wykonawczego stosownie do art. 27c u.p.e.a. oznacza, że małżonkowi zobowiązanego przysługuje prawo do złożenia zarzutów. Problem ten dostrzeżono już w orzecznictwie i tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, w wyroku z 1 lipca 2009 r. I SA/Op 186/09, wskazał, że obrona małżonka opierać się może na podobnych argumentach, jakie przysługują osobie zobowiązanej (np. przedawnienia zobowiązania, umorzenia zaległości, itp.), dotyczących stricte zasadności, podstaw i sposobu prowadzonej egzekucji. W przeciwnym razie małżonek dłużnika pozbawiony zostałby jakiejkolwiek ochrony.

W rozpoznawanej sprawie organ I instancji pominął kwestię doręczenia tytułu wykonawczego małżonce zobowiązanego. Z adnotacji na załączonych do akt tytułach wykonawczych wynika jedynie, że "zobowiązany odmówił odbioru tytułu wykonawczego". Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia podał, że tytuły wykonawcze doręczono B.L. przy piśmie z dnia 30 grudnia 2015 r., zaś w odpowiedzi na skargę przyznał, że tytuły wykonawcze doręczono zobowiązanej, aby "miała możliwość złożenia zarzutów". Twierdzenia stron są zgodne, co do tego, że B. L. złożyła zarzuty w związku z doręczeniem jej tytułów wykonawczych. Do akt administracyjnych załączono jedynie pismo z dnia 30 grudnia 2015 r. kierowane do skarżącej, z którego wynika doręczenie omawianych tytułów; z potwierdzenia odbioru wynika, że skarżąca pismo odebrała w dniu 4 stycznia 2016 r. Ponadto do akt nie załączono innej dokumentacji dotyczącej złożonych zarzutów (w tym samych zarzutów), jak również nie podano jakie dotychczas podjęto czynności w tej sprawie oraz na jakim etapie znajduje się postępowanie związane z ich rozpatrzeniem; nie jest również wiadomym jakie są przewidziane w art. 33 § 1 u.p.e.a. podstawy złożonych zarzutów. Wiadomym jest jedynie, że pismo wszczęło postępowanie w sprawie zarzutów. Zgłoszone zarzuty organ egzekucyjny rozpatruje (w razie ich zgłoszenia w terminie, ma obowiązek je rozpatrzyć) w zakresie zgłoszonych zarzutów i w tym przedmiocie, stosownie do art. 34 § 4 u.p.e.a. wydaje postanowienie, w tym o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, jeżeli zarzuty są uzasadnione.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest wniosek skarżących o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 i 4 u.p.e.a.

Stosownie do art. 59 § 1 u.p.e.a postępowanie egzekucyjne umarza się:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania,

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał,

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa,

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego,

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny,

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego,

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu,

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania,

9) na żądanie wierzyciela,

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

W literaturze przedmiotu przyjmuje się, że przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego mogą pojawić się zarówno w trakcie postępowania egzekucyjnego, jak i jeszcze przed jego wszczęciem. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić na wniosek wierzyciela, z urzędu, a także na skutek inicjatywy zobowiązanego. W tym ostatnim przypadku zobowiązany poprzez wniesienie zarzutów (art. 33 u.p.e.a.), może wskazać na istnienie podstaw umorzenia postępowania egzekucyjnego wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a.

Skarżąca, poprzez wniesienie zarzutów na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a., zainicjowała procedurę zmierzającą do ewentualnego ich rozpoznania we właściwym trybie i ewentualnego umorzenia postępowania na podstawie art. 34 § 4 tej ustawy, w sytuacji, gdyby zostały zgłoszone i zaszły przesłanki do umorzenia postępowania określonych w art. 59 § 1 pkt 2 i 4 u.p.e.a.

Stosownie do art. 59 § 3 u.p.e.a, w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4.

Taka konstrukcja art. 59 § 3 ww. ustawy oznacza pierwszeństwo zastosowania trybu z art. 34 § 4, o ile został on zainicjowany przez zobowiązanego. Zainicjowanie bowiem przez zobowiązanego postępowania w przedmiocie zarzutów i ewentualne ich uwzględnienie, a przez to umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a. czynić będzie bezprzedmiotowym wydanie postanowienia w tym samym przedmiocie w trybie art. 59 tej ustawy. Odmowa uwzględnienia zarzutów jest zaś równoznaczna z odmową umorzenia postępowania egzekucyjnego i w tym wypadku organ nie wydaje odrębnego postanowienia na podstawie art. 59 u.p.e.a. (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Szczecinie z 17 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Sz 114/13, Lex nr 1323459 oraz w Lublinie z 21 października 2011 r., sygn. akt I SA/Lu 479/11, Lex nr 1120288). Przy czym należy zwrócić uwagę, że art. 34 § 4 u.p.e.a. nie stanowi samodzielnej podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego, a warunki umorzenia winny zostać zweryfikowane na podstawie art. 59 tej ustawy. Innymi słowy, umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a., stanowić musi jedną z form umorzenia wymienioną w art. 59 tej ustawy. Z tych też względów organ w pierwszej kolejności winien rozpoznać zarzuty wniesione przez skarżącą B.L.

W tym stanie sprawy, skoro w sprawie zostały wniesione zarzuty, to na tym etapie postępowania, odniesienie się merytoryczne do pozostałych zarzutów skargi, w tym naruszenia art. 27 § 1 u.p.e.a. oraz przedawnienia, byłoby przedwczesne.

Powyższe ustalenia skutkowały koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia przepis art. 200, art. 205 § 2 oraz art. 209 P.p.s.a. Zasądzone koszty postępowania obejmują zwrot wpisu od skargi oraz wynagrodzenie pełnomocnika.