Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 440/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6292 Przymusowy zarząd państwowy
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka, Sędzia WSA Danuta Dopierała, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi I. P., A. P. i P. P. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2009 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz skarżących I. P., A. P. i P. P. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2009 roku, Nr [...] Minister Gospodarki umorzył postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] października 1954 roku, znak: [...], w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. C.

W uzasadnieniu decyzji Minister Gospodarki wskazał, że podaniem z dnia 13 września 1990 r. E. i R. małż. P. - byli współwłaściciele nieruchomości, na której przedsiębiorstwo pn. C. było posadowione, za pośrednictwem Rzecznika Praw Obywatelskich, wystąpili w imieniu własnym do Ministerstwa Przemysłu (poprzednika prawnego Ministerstwa Gospodarki) o "odszkodowanie za nasze grunty, maszyny, urządzenia i budynki, na które w 1954 roku ustanowiono przymusowy zarząd państwowy, a potem upaństwowiono". Pismem z dnia 16 sierpnia 2006 roku, ww. wniosek E. i R. małż. P. podtrzymał I. P., w ramach sukcesji spadkowej po wnioskodawcach - który jednocześnie reprezentuje A. P. i P. P., pozostałych następców prawnych byłych właścicieli nieruchomości, na której ww. przedsiębiorstwo funkcjonowało.

Minister stwierdził, że do wszczęcia postępowania administracyjnego w trybie art. 156 § 1 k.p.a. niezbędnym jest wykazanie przez wnioskodawcę, że posiada on interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a., (uprawniający go do uczestniczenia w tym postępowaniu w charakterze strony), tj. że z wnioskiem o wszczęcie postępowania nieważnościowego może wystąpić jedynie osoba, której interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo, która żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Oznacza to, że treścią pojęcia "interes prawny" jest prawo podmiotowe rozumiane, jako przyznanie danej osobie przez przepis prawa konkretnych uprawnień, które może ona realizować w postępowaniu administracyjnym. Cechami tego "interesu" jest to, że jest on konkretny, indywidualny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego.

Sygn. akt IV SA/Wa 440/10

Od interesu prawnego trzeba rozróżnić interes faktyczny, tj. stan, w którym obywatel wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie mogąc jednak tego zainteresowania poprzeć stosownymi przepisami prawa powszechnie obowiązującego, mającego stanowić podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji - nie ma uprawnień do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym, jako jego strona.

O istnieniu interesu prawnego można mówić tylko wówczas, gdy osoba zgłaszająca wniosek "nieważnościowy" wykaże się określonym uprawnieniem w stosunku do przedmiotowego mienia, tj. prawem własności lub następstwem prawnym po byłych właścicielach.

Wobec faktu, że obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie administracyjne jest ustalenie wszystkich osób, posiadających legitymację procesową do występowania w tym postępowaniu w charakterze stron - niezbędnym jest wykazanie i udokumentowanie prawa własności poprzedników prawnych do przedmiotowego mienia (w tym konkretnym przypadku do przedsiębiorstwa i jednocześnie do nieruchomości na której zostało to przedsiębiorstwo usytuowane) oraz wykazanie wszystkich ich następców prawnych.

Obowiązek wykazania przymiotu strony w sprawie spoczywa na osobie zgłaszającej żądanie w sprawie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2003 r., sygn. akt IV SA 445/02), która posiadając interes prawny miałaby legitymację prawną do wystąpienia w niniejszej sprawie z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych, na podstawie których na własność Państwa przeszło dane mienie.

W przedmiotowej sprawie wnioskodawcy wykazali swój interes prawny jedynie w odniesieniu do nieruchomości, na której usytuowana była przedmiotowa cegielnia, przedkładając do akt uwierzytelnione za zgodność z oryginałem:

a) umowy sprzedaży, sporządzone w formie aktów notarialnych, tj.: z dnia [...] stycznia 1917 roku, Nr Rej. [...], z dnia [...] września 1918 roku, Nr Rej. [...] oraz z dnia [...] kwietnia 1948 roku, Rep. Nr [...], na mocy których E. i R. małż. P. stali się właścicielami nieruchomości położonej w P. przy ulicy [...], w skład której wchodziła działka o pow. 1,1196 ha, objęta księgą wieczystą "[...]", powiatu [...] oraz działka o pow. 2,2392 ha, uregulowana w księdze wieczystej "[...]", powiatu [...];

Sygn. akt IV SA/Wa 440/10

b) postanowienie Sądu Rejonowego w P., I Wydział Cywilny, z dnia [...] marca 2007 roku, sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po R. P. w równych częściach przez jej męża, E. P. oraz dzieci: I. P., M. P. i A. P. oraz o stwierdzeniu nabycia spadku po E. P., w równych częściach przez jego dzieci: I. P. i A. P. oraz wnuka P. P.;

c) postanowienie Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] grudnia 1997 roku, sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po M. P. przez P. P. w całości.

Nie została natomiast przedłożona do akt sprawy jakakolwiek źródłowa dokumentacja, potwierdzająca tytuł własności do omawianej cegielni w dacie ustanowienia nad nią przymusowego zarządu państwowego, tj.: odpis z rejestru handlowego, zgłoszenia przemysłu, karty rejestracyjne, zezwolenia urzędowe i tym podobne dokumenty, które mogłyby jednoznacznie wskazać, kto był właścicielem tego przedsiębiorstwa w okresie poprzedzającym wydanie zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] października 1954 roku.

Udokumentowanie prawa własności do przedsiębiorstwa, poza zasadniczym wymogiem proceduralnym, jest szczególnie w przedmiotowej sprawie konieczne, albowiem istnieją przesłanki świadczące o tym, że przedsiębiorstwo, w momencie ustanowienia nad nim przymusowego zarządu państwowego, stanowiło własność spółki jawnej, a nie, jak twierdzą wnioskodawcy - wyłączną własność E. i R. małż. P.

Taki stan prawny wynika ze znajdującej się w aktach sprawy umowy spółki jawnej, zawiązanej w dniu [...] maja 1949 roku, a zarejestrowanej w dniu [...] maja 1949 roku w [...] Urzędzie Skarbowym w W. pod poz. [...].

Według tego dokumentu właścicielem przedsiębiorstwa była spółka jawna, której wspólnikami byli: E. i R. małżonkowie P., którzy jako założyciele niniejszej spółki posiadali w niej 50 % udziałów, R. P. z przynależnym mu 25 % udziałem i J. G. z pozostałym 25 % udziałem. Zgodnie z § 10 powyższej umowy, spółka została zawarta na okres jednego roku, począwszy od dnia 2 maja 1949 roku, jednakże w przypadku niewypowiedzenia na piśmie przez któregokolwiek ze wspólników jego udziału w tej spółce, miała być automatycznie przedłużona.

Sygn. akt IV SA/Wa 440/10

Prawo własności do przedmiotowej cegielni na rzecz ww. spółki potwierdza także będąca w posiadaniu organu "karta rejestracyjna" omawianego przedsiębiorstwa, wydana przez Urząd Skarbowy w P. za rok 1950 (Nr [...], seria [...], poz. Dz. [...]).

W tym stanie rzeczy (wobec nieudokumentowania odmiennych twierdzeń przytoczonych przez wnioskodawców), zdaniem Ministra, uznać należy, iż omawiane przedsiębiorstwo w okresie bezpośrednio poprzedzającym wydanie skarżonej decyzji Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] października 1954 roku - było własnością spółki jawnej.

Skoro przedmiotowa spółka nie została wykreślona z rejestru handlowego, a zatem nadal istnieje, to tylko ona posiada prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności skarżonej decyzji.

Obowiązujące w dacie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad omawianą cegielnią rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej - Kodeks Handlowy z dnia 27 czerwca 1934 r. /Dz. U z 1934 r., Nr 57, poz. 502/, nie przewidywało możliwości wstąpienia spadkobierców wspólników spółki jawnej w ich prawa i obowiązki, w przypadku ich śmierci, z samego mocy prawa. Zatem, kwestia ta była przedmiotem uregulowań zawartych w umowie spółki, względnie w umowach o zmianie umowy spółki. W związku z tym, dla oceny czy wnioskodawca, jako spadkobierca zmarłych wspólników ww. spółki, ma interes prawny do występowania w niniejszym postępowaniu w imieniu ww. spółki konieczne było ustalenie, czy zgodnie z treścią umowy spółki wstępowali do spółki w miejsce nieżyjących wspólników.

Jak ustalono, zgodnie z § 7 ww. umowy spółki z dnia 2 maja 1949 roku - "Zarząd spółki stanowią dwaj wspólnicy, wszelkie więc zobowiązania, weksle i czeki podpisywać będą łącznie E. P. i R. P.", natomiast zapis § 15 stanowi, że "W razie śmierci któregokolwiek ze wspólników spółka nie rozwiązuje się, lecz trwa nadal pomiędzy wspólnikami przy życiu pozostałymi, a spadkobiercami zmarłego wspólnika, przy czym spadkobiercy winni wybrać i należycie upoważnić jednego przedstawiciela dla reprezentowania ich interesów w spółce ".

Z powyższego wynika, iż śmierć wspólnika nie powoduje rozwiązania spółki, albowiem stworzona została możliwość wyboru spośród jego spadkobierców swojego przedstawiciela w spółce, który, obok pozostałych żyjących wspólników, winien

Sygn. akt IV SA/Wa 440/10

zostać wpisany do rejestru handlowego w miejsce zmarłej osoby. A zatem, samo wejście spadkobierców zmarłych współwłaścicieli w ich miejsce nie daje im podstaw do występowania z roszczeniami reprywatyzacyjnymi, ponieważ wpierw musieli oni wywiązać się z nałożonego na nich ww. obowiązku (stosownie do postanowień ww. umowy) wyznaczenia spośród siebie reprezentanta swoich interesów w spółce, jak również (w przypadku śmierci któregoś z dwóch ww. zarządców, tj. E. P. lub R. P.) powołania, także z własnego grona spadkobierców zmarłego, nowego zarządcy, któremu przysługiwałoby, wspólnie z drugim, prawo do reprezentowania na zewnątrz przedmiotowej spółki.

Zgodnie z poglądem prawnym wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2003 roku, sygn. akt IV SA 445/02 - obowiązek wykazania przymiotu strony w sprawie spoczywa na osobie zgłaszającej żądanie w sprawie. Z kolei Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 stycznia 2009 roku, sygn. akt I SA/Wa 1581/08 stwierdził, że "Interes prawny może wynikać z faktu bycia wspólnikiem spółki jawnej, zaś w przypadku ustania bytu prawnego tej spółki - z faktu bycia spadkobiercą wspólnika takiej spółki".

Powyższe oznacza, że o ile dana spółka nie uległa likwidacji to interes prawny, w rozumieniu art. 28 k.p.a., posiadają jedynie wspólnicy spółki, a w przypadku innego uregulowania kwestii reprezentacji spółki, uprawnione do tego osoby. Zatem jedynie spółka jawna, jako właściciel omawianej cegielni ma prawo do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] października 1954 roku.

Z tego też względu, I. P., A. P. i P. P., pomimo, iż wszyscy oni są spadkobiercami dwojga ze wspólników omawianej spółki, tj. E. i R. małż. P. - nie posiadają interesu prawnego (w rozumieniu art. 28 k.p.a.), do występowania z przedmiotowym wnioskiem "nieważnościowym", albowiem taki interes posiada jedynie omawiana spółka jawna.

Zdaniem Ministra, należy stwierdzić, że brak jest zatem podstaw do uznania przez organ zgłoszonych roszczeń ww. osób wobec przedmiotowej cegielni za zasadne, albowiem wnioskodawcy nie potwierdzili swojego pełnego interesu prawnego w niniejszej sprawie.

Niewykazanie przez wnioskodawców swojego interesu prawnego w odniesieniu do omawianego przedsiębiorstwa, traktowanego jako zasadniczy

Sygn. akt IV SA/Wa 440/10

wymóg proceduralny do prowadzenia postępowania nieważnościowego - wyklucza możliwość kontynuowania postępowania, stanowiąc bezpośrednią przyczynę uzasadniającą, zgodnie z art. 105 § 1 Kpa, jego umorzenie, jako bezprzedmiotowego (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 lutego 2008 roku, sygn. III SA/Po 655/07, LEX nr 351281, w którym zawarto iż "stosownie do art. 105 k.p.a. organ administracyjny wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy stało się ono bezprzedmiotowe z jakiejkolwiek przyczyny, w tym z powodu braku interesu prawnego podmiotu wnoszącego żądanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, który wyklucza prowadzenie tego postępowania'"!.

Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. - gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.

Art. 105 k.p.a. kładzie akcent na trwałą przeszkodę w prowadzeniu postępowania, jaką jest jego bezprzedmiotowość, czyli brak przedmiotu postępowania administracyjnego. Z pojęciem "bezprzedmiotowości postępowania" mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy.

Przywołane powyżej przesłanki "bezprzedmiotowości postępowania" znajdują potwierdzenie w niniejszej sprawie, albowiem pomimo wszczęcia (w drodze zawiadomienia z dnia [...] kwietnia 2007 roku, znak: [...]) postępowania nieważnościowego, organ w trakcie dalszego procedowania, nie mając możliwości pozyskania od wnioskodawców dokumentów, które poświadczałyby ich interes prawny w niniejszym postępowaniu, tj. określających ich uprawnienia do przedsiębiorstwa - uznał za oczywisty brak prawnych i faktycznych podstaw do merytorycznego rozpatrzenia omawianej sprawy, zgodnie ze wskazanym przez wnioskodawców zakresem przedmiotowym, co winno w tym stanie rzeczy skutkować umorzeniem postępowania, niezależnie od wszczętego już postępowania nieważnościowego.

Stanowisko powyższe znajduje pełne odzwierciedlenie w utrwalonym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym "brak interesu prawnego podmiotu wnoszącego żądanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, stanowi o bezprzedmiotowości postępowania, bowiem wyklucza możliwość jego prowadzenia. Należy przy tym zaznaczyć, iż oczywisty brak interesu prawnego osoby występującej z wnioskiem nieważnościowym powoduje co do zasady

Sygn. akt IV SA/Wa 440/10

niedopuszczalność rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w tym przedmiocie. Zatem, po przeprowadzeniu postępowania wstępnego, mającego na celu ocenę formalnoprawnych przesłanek dopuszczalności złożenia wniosku nieważnościowego, zachodzi podstawa do wydania decyzji o odmowie wszczęcia postępowania, w trybie ań. 157 § 3 k.p.a. Jednakże w sytuacji, gdy ustalenie istnienia interesu prawnego wnioskodawcy wymaga podjęcia czynności, powinny być one podjęte w toku postępowania. W przypadku negatywnego rezultatu tych ustaleń, stanowić będą podstawę do zakończenia postępowania decyzją umarzającą postępowanie w sprawie. Ustalenie bowiem braku interesu prawnego wnioskodawcy w toku postępowania skutkuje niedopuszczalnością rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy stwierdzenia nieważności decyzji" (por. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2006 r., I OSK 725/05, LEX nr 209119, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 lutego 2008 r., III SA/Po 665/07, LEX nr 351281, wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 lutego 2005 r., I SA 1795/03, LEX nr 164927).

Pogląd taki znalazł także swój wyraz w kolejnym wyroku NSA w Warszawie z dnia 24 maja 2001 r., sygn. IV SA 599/99, LEX nr 54727, w którym przyjęto, iż "złożenie wniosku przez osobę, która w sprawie nie jest stroną ani nie działa jako pełnomocnik bądź przedstawiciel strony, powinno spowodować wydanie odmownej decyzji z przyczyn formalnych, tj. z powodu braku legitymacji procesowej wnioskodawcy. Wszczęcie natomiast postępowania na wniosek nie legitymowanej osoby jest podstawą do wydania decyzji o umorzeniu postępowania".

Tym samym, zdaniem Ministra Gospodarki, stan prawny przedmiotowej sprawy mieści się w dyspozycji art. 105 § 1 k.p.a.

Od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpoznanie złożył I. P. podnosząc zarzut, iż wydana decyzja nie ma uzasadnienia w dokumentach.

Odwołujący się stwierdził, że na str. 4 decyzji niedokładnie (tendencyjnie) jest podana treść § 10 umowy Spółki, a mianowicie: "Spółka została zawarta na okres jednego roku, począwszy od 2 maja 1944 roku jednakże w przypadku niewypowiedzenia na piśmie przez któregokolwiek ze wspólników jego udziału w tej spółce, miałaby być automatycznie przedłużona" podczas gdy treść §10 w umowie ma w rzeczywistości brzmienie: "§10. Umowa niniejsza zostaje zawarta na okres jednego roku, począwszy od dnia 2 maja bieżącego 1949 roku do dnia 2 maja przyszłego 1950 roku, z tym, że jeżeli do dnia 1 stycznia przyszłego 1950 roku żaden

Sygn. akt IV SA/Wa 440/10

ze wspólników nie wypowie swego udziału w spółce automatycznie przedłuża się na rok następny ...." i tylko na rok następny, a potwierdzeniem jest znajdująca się w aktach Karta Rejestracyjna na okres od 1 stycznia do 31 grudnia 1950 roku.

Nie ma żadnych ustaleń o przedłużaniu działania Spółki na dalsze lata. Na str. 4 decyzji stwierdzono, że "Skoro przedmiotowa Spółka nie została wykreślona z rejestru handlowego, a zatem nadal istnieje, to tylko ona posiada prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności skarżonej decyzji". Tymczasem Minister otrzymał informacje z Krajowego Rejestru Sądowego, (po dokonanych poszukiwaniach), że przedmiotowa Spółka w rejestrze nie występuje.

W następnym akapicie decyzji stwierdzono, że "... organ uznał, iż omawiane przedsiębiorstwo w okresie bezpośrednio poprzedzającym wydanie skarżonej decyzji Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] października 1954 roku było własnością Spółki jawnej."

Zdaniem odwołujących się organ administracji dokonał tych ustaleń wbrew jednoznacznym dokumentom, które znajdują się w aktach sprawy, to jest:

1. pisma z dnia 7 kwietnia 2007 roku wskazującego na istotne sformułowania w występujących dokumentach o własności cegielni;

2. zawiadomienia o wszczęciu postępowania - znak [...] z dnia [...] kwietnia 2007 r., w którym mówi się o skierowaniu sprawy do Biura Prawnego Ministerstwa o zajęcie stanowiska, które będzie przesądzające w tej kwestii, a jak wiadomo Biuro Prawne jednoznacznie stwierdziło, że cegielnia w dniu ustanowienia przymusowego zarządu państwowego była własnością R. i E. P.;

3. pisma Wojewódzkiego Zarządu Przemysłu Terenowego Materiałów Budowlanych do Ministerstwa Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] lutego 1954 roku;

4. pisma [...] Spółdzielni Mieszkaniowo-Budowlanej w P. do Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia 16.XI.54 roku;

5. pisma Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. do Ministerstwa Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia 1.11.1957 roku.

Tym samym, zdaniem odwołującego się, I. P., jako pełnomocnik pozostałych spadkobierców właścicieli cegielni ma interes prawny do występowania w przedmiotowej sprawie o unieważnienie decyzji o przymusowym zarządzie państwowym.

Sygn. akt IV SA/Wa 440/10

Ponadto z dokumentu, zwanego protokółem zdawczo-odbiorczym w sprawie przejęcia cegielni wł. R. i E. P. wynika, że dokument ten:

a) nie podaje strony przekazującej i nie zawiera ich podpisów,

b) nie zawiera podpisów członków Komisji Przejmującej.

Oznacza to, zdaniem odwołującego się, że przejęcie cegielni w dniu [...] listopada 1954 r. było aktem samowoli.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 roku, Nr [...] Minister Gospodarki utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2009 roku.

W uzasadnieniu decyzji Minister podzielił stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [...] maja 2009 roku. Nadto odnosząc się do argumentów zawartych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Minister stwierdził, że organ prowadzący postępowanie wezwał wnioskodawcę pismem z dnia [...] października 2009 roku, znak: [...] do przedłożenia stosownych dokumentów poświadczających likwidację lub rozwiązanie spółki. Zgodnie z dyspozycją art. 112 § 1 Kodeksu handlowego - umowa spółki mogła przewidywać jej likwidację. Jednak jak wskazuje na to art. 139 § 1 cytowanego kodeksu likwidację spółki należy zgłosić do właściwego Sądu Rejestrowego. Obowiązkiem takim obciążony jest w przypadku postawienia spółki w stan likwidacji jej likwidator, bądź w przypadku rozwiązania spółki bez procesu jej likwidacji wspólnicy spółki. Wnoszący pomimo wezwania nie przedłożył do akt postępowania żadnego dokumentu poświadczającego zgłoszenie do właściwego Sądu Rejestrowego faktu rozwiązania spółki oraz jej wykreślenia z rejestru handlowego.

Zdaniem Ministra "karta rejestracyjna" przedsiębiorstwa, wskazuje, iż było ono własnością spółki jawnej, a nie poprzedników prawnych dowołującego się. Wbrew opinii odwołującego się, w aktach postępowania brak jest urzędowych dokumentów poświadczających fakt likwidacji wskazanej spółki i przejścia prawa własności do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa na E. i R. małżonków P. Dowodem takim nie mogą być pisma kierowane w toku postępowania administracyjnego, gdyż organy je tworzące, nie badały tytułu własności omawianego przedsiębiorstwa, a jedynie przyjmowały w sposób bezkrytyczny, to co błędnie ustalono w toku postępowania zakończonego wydaniem zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] października 1954 roku, znak: [...]. Zdaniem Ministra, należy przy tym wskazać, iż pozyskana w toku postępowania dokumentacja archiwalna z Archiwum Akt Nowych w W. sygn. akt [...]

Sygn. akt IV SA/Wa 440/10

wskazuje, iż kwestia faktycznego prawa własności do omawianego przedsiębiorstwa nie była przedmiotem wnikliwego badania ze strony Ministerstwa Przemysłu Drobnego i Rzemiosła. Mając zatem na uwadze ustalenia dokonane w niniejszym postępowaniu administracyjnym, trudno jest, zdaniem Ministra, uznać powzięte w toku tamtego postępowania ustalenia za mające potwierdzenie w stanie faktycznym i prawnym sprawy. Brak jest zatem podstaw do uznania, iż w dacie ustanowienia nad wskazanym przedsiębiorstwem przymusowego zarządu państwowego, było ono własnością poprzedników prawnych wnoszących, a nie wskazanej spółki jawnej, której byli oni wspólnikami. Brak było tym samym podstaw do uznania, iż wykazali oni swój interes prawny do występowania z przedmiotowymi żądaniami.

Wobec stwierdzenia przez organ administracji publicznej, iż osoby składające wniosek "nieważnościowy" nie wykazały istnienia po ich stronie interesu prawego (lub obowiązku) uprawniającego do wysuwania wobec organu żądań o podjęcie czynności (art. 28 k.p.a.), zachodzą przesłanki do wydania decyzji o umorzeniu postępowania. Tym samym, zdaniem Ministra, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W tym stanie rzeczy, organ orzekający nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku I. P. z dnia 8 czerwca 2009 roku.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyli I. P., A. P. i P. P. podnosząc zarzuty:

1) naruszenia art. 7, 77 § 1 k.p.a. przez nieprzeprowadzenie prawidłowego postępowania wyjaśniającego w szczególności pominięcie dokumentów źródłowych, z których wynika kto był właścicielem cegielni będącej przedmiotem niniejszej sprawy w dacie objęcia jej przymusowym zarządem państwowym,

2) naruszenia art. 80 k.p.a. przez pominięcie dokumentów archiwalnych świadczących o tym, kto był właścicielem przedmiotowej cegielni,

3) naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. przez nieustosunkowanie się do archiwalnych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy,

4) naruszenia art. 76 § 1 i § 2 k.p.a. (art. 52 ust. 1 i ust. 2 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dn. 22.03.1928r. o postępowaniu administracyjnym Dz. U. Nr 36 poz. 341) przez odmowę dania wiary dokumentowi urzędowemu, jakim jest zarządzenie Ministra Przemysłu

Sygn. akt IV SA/Wa 440/10

Drobnego i Rzemiosła z dn. [...] października 1954 roku o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem R. i E. P. w P.

5) naruszenia art. 8 k.p.a. przez wyraźnie tendencyjne prowadzenie sprawy polegające na pominięciu dowodów korzystnych dla skarżących i poświęcenie przytłaczającej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji zagadnieniom niespornym, ustalonym w orzecznictwie jak to, że interes faktyczny nie daje praw strony, że brak uprawnień strony powoduje umorzenie postępowania i pominięciu tych dowodów z których wynika, że skarżący mają interes prawny i są stronami w niniejszej sprawie.

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art. 105 § 1 k.p.a.

W ocenie Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na ustalenie, iż skarżącym przysługuje przymiot strony postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] października 1954 roku, znak: [...], w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. C.

Istotą sporu w przedmiotowej sprawie jest ustalenie czy z wnioskiem o stwierdzenie nieważności wymienionego wyżej zarządzenia mogą wystąpić spadkobiercy E. i R. P. czy też Spółka jawna, w której udziały posiadali E. i R. P.

Zdaniem Ministra brak jest dowodów na to, że Spółka jawna została zlikwidowana, a zatem tylko Spółka może wystąpić z wnioskiem o stwierdzenie nieważności zarządzenia o przymusowym zarządzie. Z kolei zdaniem skarżących, brak jest podstaw do przyjęcia, że Spółka istniała po roku 1951, gdyż została zawarta w 1949 roku na okres jednego roku z możliwością przedłużenia umowy tylko na kolejny rok.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji wskazać należy, że z § 10 umowy spółki zawartej pomiędzy E. i R. małżonkami P. oraz R.

Sygn. akt IV SA/Wa 440/10

P. i J. G. wynika, że umowa spółki zawarta została na okres jednego roku począwszy od dnia 2 maja 1949 roku do dnia 2 maja 1950 roku. Nadto z § 10 tej umowy wynika, że jeżeli do dnia 1 stycznia 1950 roku żaden ze wspólników nie wypowie swojego udziału w spółce spółka automatycznie przedłuża się na rok następny.

Materiał dowodowy, zdaniem Sądu wskazuje, iż umowa spółki została przedłużona o kolejny rok. W aktach sprawy znajduje się kopia karty rejestracyjnej Nr [...] wydanej przez Urząd Skarbowy w P. Obejmuje ona okres od 1 stycznia do 31 grudnia 1950 roku i dotyczy przedsiębiorstwa "E.". Gdyby Spółka zakończyła działalność, zgodnie z umową w dniu 2 maja 1950 roku Urząd Skarbowy nie wydawałby karty rejestracyjnej obejmującej cały 1950 rok.

Okoliczność, iż umowa spółki przewidywała, ze Spółka będzie działać tylko przez określony czas, nie oznacza, że po upływie tego czasu spółka przestawała istnieć. Skoro umowa spółki jawnej została zawarta [..] maja 1949 roku, to zastosowanie do tej umowy miały przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 roku - Kodeks handlowy (Dz. U. Nr 57, poz. 502 ze zm.).

Wobec faktu, iż z § 17 umowy wynika, że we wszystkich sprawach nie unormowanych umową zastosowanie mieć będą przepisy Kodeksu handlowego oraz wobec faktu, iż z treści umowy nie wynika, by strony zawarły umowę spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółki akcyjnej jak również nie wynika, by którykolwiek ze wspólników był komandytariuszem, zdaniem Sądu uznać należy, że strony zawarły umowę spółki jawnej. Z art. 5 § 2 k.h. wynika, iż spółkami handlowymi są spółki jawne, spółki komandytowe, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki akcyjne. Zgodnie zaś z art. 75 § 1 k.h. spółką jawną jest spółka, która prowadzi we wspólnym imieniu przedsiębiorstwo zarobkowe w większym rozmiarze, a nie jest inną spółką handlową.

Zgodnie z treścią art. 113 k.h. spółkę jawną uważano za przedłużoną milcząco na czas nieograniczony, jeżeli mimo istnienia powodów rozwiązania, przewidzianych w umowie, prowadziła ona nadal swe czynności za zgodą wszystkich wspólników.

W przedmiotowej sprawie, zgromadzony materiał dowodowy, zdaniem Sądu, pozwala stwierdzić, że działalność spółki nie została przedłużona poprzez kontynuowanie jej działalności do czasu ustanowienia przymusowego zarządu.

Sygn. akt IV SA/Wa 440/10

W aktach sprawy znajduje się umowa dzierżawy Cegielni przez E. i R. P. [...] Spółdzielni Mieszkaniowo - Budowlanej w P. Umowa zawarta została w dniu [...] lutego 1953 roku i miała obowiązywać do dnia 15 lutego 1954 roku. Z § 5 tej umowy wynika, że dzierżawca zobowiązuje się doprowadzić przedsiębiorstwo cegielni do stanu używalności.

Celem Spółki było prowadzenie cegielni. Skoro w 1953 roku cegielnia była nieczynna, to znaczy, że Spółka nie kontynuowała swojej działalności, co najmniej od daty zawarcia wymienionej wyżej umowy dzierżawy. Nadto zwrócić należy uwagę na fakt, iż umowa dzierżawy zawarta została z małżonkami E. i R. P., którzy w umowie wskazani zostali jako właściciele cegielni, a nie ze Spółką.

Z art. 84 § 2 aktualnie obowiązującego Kodeksu spółek handlowych wynika, że rozwiązanie spółki następuje z chwilą wykreślenia jej z rejestru sądowego. Okoliczność, iż skarżący nie przedstawili dowodu wykreślenia Spółki z rejestru nie oznacza jednak, zdaniem Sądu, że Spółka nadal istnieje.

Z art. 122 § 1 k.h. wynikało, że gdy zajdzie przyczyna rozwiązania spółki, odbywa się jej likwidacja, chyba że wspólnicy umówili się o inny sposób zakończenia działalności spółki. Oznacza to, że zakończenie działalności spółki nie musiało nastąpić poprzez jej likwidację. Mogło ono nastąpić także poprzez zawarcie pomiędzy wspólnikami umowy o zakończenie działalności spółki w inny sposób niż przez likwidację. Umowa ta mogła być zawarta między wspólnikami ustnie.

Nadto stwierdzić należy, że spółka jawna mogła prowadzić działalność także bez dokonania wpisu do rejestru handlowego. Do powstania spółki jawnej w świetle przepisów k.h. nie był wymagany wpis do rejestru handlowego. Taki wpis był niezbędny do powstania spółki komandytowej (art. 146 § 1 k.h.), spółki z o.o. (art. 160 pkt. 4 k.h.) i spółki akcyjnej (art. 335 § 1 k.h.). Tym samym w rejestrze sądowym może nie być wzmianki ani o powstaniu spółki ani o zakończeniu jej działalności.

Ze znajdującego się w aktach sprawy pisma Archiwum Państwowego W. z dnia 6 października 2006 roku wynika, że przeprowadzono poszukiwania dokumentów dotyczących nacjonalizacji przedsiębiorstwa pod nazwą "c." w następujących zespołach archiwalnych:

a) Sądu Okręgowego w W. Wydział [...] 1917 - 1944 [1960],

b) Sądu Powiatowego [...] Wydział [...] 1951 - 1976,

Sygn. akt IV SA/Wa 440/10

c) Sądu Okręgowego w W. Wydział [...] 1945 - 1950.

Poszukiwania te nie ujawniły zapisów dotyczących wymienionego wyżej przedsiębiorstwa. Nadto w aktach sprawy znajduje się pismo I. P., z którego wynika, że w Krajowym Rejestrze Spłek nie znalazł wpisu Spółki "C.".

Reasumując, zdaniem Sądu dowody pośrednie wskazują na to, że w dacie wydawania zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu Spółka prowadząca cegielnię już nie istniała. Została ona bowiem zawarta w 1949 roku na okres maksymalnie dwóch lat w celu prowadzenia cegielni. Okoliczność, iż w 1953 roku cegielnia była nieczynna oznacza, że nie można przyjąć, że działalność Spółki została do tego czasu w sposób domniemany przedłużona. Uzasadnia to przyjęcie twierdzenia, że w dacie wydania zarządzenia o przymusowym zarządzie właścicielami przedsiębiorstwa byli małżonkowie E. i R. P. Zakończenie działalności spółki nie musiało być zgłoszone do rejestru handlowego, gdyż sama spółka nie musiała być w nim zarejestrowana. Za tym, że Spółka nie została zgłoszona do rejestru handlowego przemawia treść pisma Archiwum Państwowego W. z dnia 6 października 2006 roku.

Brak jest tym samym, zdaniem Sądu, podstaw do odmowy uznania następców prawnych małżonków E. i R. P. za stronę postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] października 1954 roku, znak: [...], w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. C.

Sąd z urzędu stwierdza, iż kwestia pisowni nazwiska P./P. została wyjaśniona w toku postępowania administracyjnego. W aktach sprawy znajduje się kopia wniosku I. P. do Sądu Rejonowego w P. z dnia 27 grudnia 2006 roku o stwierdzenia nabycia spadku. W uzasadnieniu tego wniosku wnioskodawca zajął stanowisko w przedmiocie pisowni nazwiska P./P. wyjaśniając powody różnic w jego pisowni. W ocenie Sądu brak jest podstaw do kwestionowania wiarygodności tych wyjaśnień,

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 li. c i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jak w sentencji wyroku.