Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 41/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 3, art. 20 ust. 1 i art. 27 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 195
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Protokolant Starszy referent Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2019 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z dnia [...] r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania M. S., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza W. z dnia [...]r. nr [...] w sprawie świadczenia wychowawczego w zakresie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko A. S. w okresie od 1 września 2016 r. do 30 września 2017 r.

Zaskarżona decyzja została wydana następującym stanie sprawy.

Organ I instancji decyzja z dnia [...]r. przyznał skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko na okres od 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r .

Na podstawie przedłożonej dodatkowej dokumentacji tj. aktu zgonu L. S. (żony skarżącego)organ I instancji ustalił, że w sierpniu 2016 r. uległa zmianie sytuacja rodzinna skarżącego, a co za tym idzie sytuacja dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.

Decyzją z dnia [...]r. zmienił decyzję z dnia [...]r. uchylając prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko A. S. w okresie od dnia 1 września 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że z uwagi na zmianę sytuacji rodzinnej skarżącego zmienił się także dochód na członka rodziny, który aktualnie wynosi 1.031,98 zł. Na tej podstawie organ I instancji stwierdził, że dochód rodziny przekracza ustawowe kryterium uprawniające do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, wobec czego stronie nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego za miesiąc wrzesień.

W odwołaniu skarżący nie zgodził się z rozstrzygnięciem organu I instancji. Wskazał, że osiągnięty dochód powodujący utratę świadczenia nastąpił od dnia 1 września 2016 r. i tym samym jest to pierwszy miesiąc w rozumieniu ustawy, za który świadczenie jeszcze przysługiwało. Miesiącem następującym jest miesiąc październik. Ponadto podniósł, ze zmiana o której mowa w decyzji podyktowana jest utratą członka rodziny od dnia 18 sierpnia 2016 r. W ocenie skarżącego wyliczenie wskazane przez organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji obowiązuje od dnia 1 września 2016 r. Ostatecznie wniósł o wypłacenie mu należnego świadczenia za wrzesień 2016 r.

Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wskazało, że warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady ustalania, wypłacania i weryfikowania prawa do tego świadczenia określa ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195 - dalej "ustawa"). Kolegium przywołało treść art. 4 ustawy, w którym określono cele ustawy świadczenia wychowawczego oraz krąg osób uprawnionych do tego świadczenia. Wskazało na definicję dochodu rodziny i dochodu na członka rodziny określony w art. 2 ustawy. Wyjaśniło, że zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy dochodem jest dochód w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przytoczyło treść art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz.114 z późn. zm – dalej "ustawa o świadczeniach rodzinnych"). Kolegium stwierdziło, że zgodnie z art. 20 ust 1 ustawy w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie. W myśl art. 27 ust 1 ustawy organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Organ wskazał, że spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy kwestii od jakiej daty powinno zostać stronie uchylone prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Z akt sprawy wynika, że aktualnie strona tworzy trzyosobową rodzinę wraz z dziećmi W. S. i A. S., a na dochód rodziny składa się wyłącznie dochód uzyskiwany przez stronę w wysokości 37 287, 98 zł, zatem strona przekracza ustawowe kryterium, od spełnienia którego ustawodawca uzależnia możliwość uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Przy tym strona nie kwestionuje tego faktu.

Z przytoczonych przepisów wynika, że prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko mającego na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z jego wychowywaniem, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych uzależnione jest między innymi od spełnienia przesłanki kryterium dochodowego. Odnosząc się do podniesionego w odwołaniu zarzutu, iż wyliczony osiągnięty dochód nastąpił od dnia 1 września 2016 r. i tym samym jest to pierwszy miesiąc w rozumieniu ustawy, za który świadczenia jeszcze przysługiwało, a miesiącem następującym jest październik. Kolegium wskazało, że w rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z sytuacją skutkującą zmianą wysokości dochodu rodziny strony, która ustawodawca nakazuje rozumieć jako "zmianę sytuacji rodzinnej lub dochodowej rodziny mającej wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego" (art. 20 i 27 ustawy), a nie jako "utratę dochodu" (art. 2 pkt 18 ustawy, art. 18 ust. 6 ustawy). Kolegium przytoczyło treść art. 2 pkt 18 ustawy akcentując, że definicji utraty dochodu ustawodawca nadał charakter katalogu zamkniętego, co oznacza, że tylko sytuacje w nim wymienione stanowią utratę dochodu w rozumieniu ustawy. Tym samym każda niewymieniona w tym katalogu sytuacja, pomimo tego, że faktycznie może skutkować zmniejszeniem dochodu , nie może być traktowana jako utrata dochodu procesie ustalania prawa do świadczenia wychowawczego. Dla wszystkich sytuacji nie sklasyfikowanych w przepisie art. 2 pkt 18 ustawy ustawodawca w art. 20 ustawy stworzył szerokie pojęcie "zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego" czy też w art. 27 ust. 1 ustawy pojęcie "zmiany sytuacji rodzinnej lub dochodowej rodziny mającej wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego". Z racji tego, że śmierć członka rodziny nie stanowi utraty dochodu w rozumieniu art. 2 pkt 18 ustawy to stanowi ona "zmianę sytuacji rodzinnej lub dochodowej rodziny mającej wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Tym samym Kolegium stwierdziło, że uchylenie decyzji przyznającej prawo doświadczenia wychowawczego z uwagi na zmianą sytuacji dochodowej strony spowodowanej śmiercią członka rodziny strony, winno nastąpić począwszy od pierwszego miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpił zgon. Tylko w przypadku utraty dochodu w rozumieniu art. 2 pkt 18 ustawy zastosowanie znajduje art. 18 ust. 6 ustawy, zgodnie z którym w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąc następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty. Tym samym zarzut strony nie znajduje uzasadnienia w rozpatrywanym stanie faktycznym i obowiązującym stanie prawnym.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji obu organów administracji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonej decyzji zarzucił nieprawidłową interpretację wniesionego przez niego odwołania oraz powołanie się na art. 2 pkt 18 ustawy, który nie ma zastosowania w sprawie. Wyjaśnił, że art. 18 pkt 6 ustawy stanowi, że "w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu." Ustawodawca nie określił jednoznacznie zaistniałej sytuacji ale odnosząc się i i porównując art. 18 pkt 6 i art. 18 pkt 5 ustawy można domniemywać, że ustawa ta działa zawsze na korzyść dziecka. W przypadku utraty prawa do świadczenia wydłuża jego wypłatę jeszcze o jeden miesiąc natomiast w przypadku uzyskania prawa do świadczenia przyznaje je od pierwszego miesiąca.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną. Podniósł, że w rozpatrywanej sprawie wystąpiła sytuacja skutkująca zmianą wysokości dochodu rodziny strony, którą ustawodawca nakazał rozumieć jako "zmianę sytuacji rodzinnej i dochodowej rodziny mającej wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego" (art. 20 i 27 ustawy). W myśl art. 18 ust. 6 ustawy tylko w przypadku, gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa doświadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty. Przy czym podkreśliło, że śmierć członka rodziny nie stanowi uzyskania dochodu w rozumieniu definicji zawartej w art. 2 pkt 20 ustawy. W związku z tym za nieuzasadnione uznało stanowisko strony, zgodnie z którym w związku ze śmiercią żony świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko winno zostać wypłacone jeszcze za wrzesień 2016 r. tj., że świadczenie to powinno zostać uchylone dopiero od października 2016 r. Następnie wyjaśniło, że na skutek omyłki przytoczyło przepis dotyczący utraty dochodu zamiast uzyskania dochodu. Tym niemniej z dalszej części uzasadnienia w szczególności z faktu zacytowania art. 18 ust. 6 ustawy dotyczącego uzasadnienia decyzji wynika, że Kolegium uzasadnieniem decyzji zmierzało do wyjaśnienia, iż tylko w przypadku uzyskania dochodu w znaczeniu nadanym decyzją ustawową powodująca ustawową powodującym utratę prawa do świadczenia wychowawczego świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca , w którym dochód został osiągnięty.

Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie. Uznał bowiem, że rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym postępowania zainicjowanego pytaniem prawnym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (postanowienie z dnia 21 grudnia 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 889/16) o zgodność art. 5 ust. 1 w związku z ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195) z art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz. U. nr 78 poz. 483 ze zm.) w zakresie, w jakim uniemożliwiają nabycie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w każdym przypadku przekroczenia kryterium dochodowego w rodzinie osoby ubiegającej się o to świadczenie.

W dniu 7 listopada 2018 r. w sprawie sygn. P 6/17 Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie uznając, że brak wprowadzenia w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci mechanizmu złotówka za złotówkę nie jest wynikiem przeoczenia ustawodawcy ale konsekwentnym zaniechaniem unormowania tej kwestii ze względu na zupełnie inne założenia i cele przedmiotowej regulacji. Zaniechanie ustawodawcze nie może być przedmiotem oceny zgodności z Konstytucją, gdyż nie obejmuje go kognicja Trybunału Konstytucyjnego.

Kolejnym postanowieniem z dnia 21 stycznia 2019 r. Sąd podjął zawieszone postępowanie ze względu na ustanie przyczyny jego zawieszenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Skarga jako nieuzasadniona została oddalona przez Sąd.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako p.p.s.a.) i stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli w rozpatrywanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...]r., utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza W. z dnia [...]r., mocą której zmieniona została wcześniejsza decyzja Burmistrza W. z dnia [...]r. przyznająca skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na syna w okresie od 1 czerwca 2016 r. do 30 września 2017 r., uchylająca to prawo w okresie od 1 września 2016 r. do 30 września 2017 r., z powodu zmiany sytuacji rodzinnej, a tym samym sytuacji dochodowej rodziny, a w konsekwencji przekroczenia kryterium dochodowego na pierwsze dziecko.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie dotyczy kwestii od jakiej daty powinno zostać stronie uchylone prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Zdaniem skarżącego w sprawie znajduje zastosowanie art. 18 ust 6 ustawy, z którego wynika że w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, a zatem przysługuje mu świadczenie wychowawcze jeszcze za wrzesień 2016 r. Zdaniem organu nie nastąpiło uzyskanie dochodu w rozumieniu ustawy lecz ze wglądu na śmierć żony skarżącego w dniu [...] nastąpiła zmiana liczby członków rodziny, a w takim przypadku utrata prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego nastąpiło od 1 września 2016 r. Nie jest przy tym sporne, że kryterium dochodowe na członka rodziny po śmierci żony skarżącego wynosi 1 031,98 zł, a zatem przekracza kryterium uprawniające do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.

Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 195 z późn. zm., zwanej dalej jak dotychczas: "ustawa" lub "ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci"). Zgodnie z treścią art. 4 ust. 1 i 2 w związku z art. 5 ust. 1 i 3 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,- zł. Nie ulega wątpliwości, że prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 48 ust.1 ustawy pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy i kończy się dnia 30 września 2017 r. W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na okres, o którym mowa w ust. 1, rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu (art. 48 ust. 2 ustawy).

Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.

Z treści art. 2 pkt 20 ustawy wynika, że ilekroć w ustawie jest mowa o uzyskaniu dochodu - oznacza to uzyskanie dochodu spowodowane:

a) zakończeniem urlopu wychowawczego,

b) uzyskaniem zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,

c) uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

d) uzyskaniem zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej, renty socjalnej lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

e) rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej lub wznowieniem jej wykonywania po okresie zawieszenia w rozumieniu art. 16b ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników lub art. 36aa ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,

f) uzyskaniem zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

g) uzyskaniem świadczenia rodzicielskiego,

h) uzyskaniem zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników,

i) uzyskaniem stypendium doktoranckiego określonego w art. 209 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Zgodnie zaś z art.. 18 ust 6 ustawy w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu.

Organy obu instancji stanęły na stanowisku, że w sytuacji, w której doszło do zmiany sytuacji rodzinnej na skutek śmierci żony skarżącego doszło do konieczności zweryfikowania dochodu rodziny z uwzględnieniem trzyosobowego składu rodziny. Zauważyć należy, że dochodem rodziny w roku 2014 r. były dochody skarżącego w wysokości 3 095,96 zł

Sąd podziela stanowisko organów, iż w rozpatrywanej sprawie nie zaszła żadna z przesłanek określonych w art. 2 pkt 20 ustawy, a zatem nie doszło do uzyskania dochodu w rozumieniu ustawy. Wykładnia art. 2 pkt 20 ustawy - wobec jego nie budzącej wątpliwości treści nie sprawia żadnych kłopotów interpretacyjnych, zatem przyjąć należy, że taka właśnie – jak prezentowana przez organy była intencja ustawodawcy.

W przedmiotowym stanie faktycznym, organ przy okazji weryfikacji dochodu rodziny prawidłowo wskazał, że jego wysokość zmieniła się jedynie z uwagi na zmianę osobową rodziny skarżącego– wcześniej 4-osobową, a w wyniku śmierci żony skarżącego na 3-osobową. Wysokość dochodu rodziny za okres świadczeniowy od dnia 1 września 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. prawidłowo odnoszona przez organ do roku 2014 (art.48 ust. 2 ustawy) nie była przez skarżącego kwestionowana.

Zatem w ocenie Sądu, skoro śmierć żony skarżącego dniu [...]r wywołał min. ten skutek, że skład rodziny skarżącego zmniejszył się z 4 do 3 osób, to zasadnie organy uznały, że utrata świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko winno nastąpić od dnia 1 września 2016 r., a w opisywanym stanie faktycznym i prawnym art. 18 ust 6 ustawy nie znajduje zastosowania

Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę na podstawie art.151 p.p.s.a.