Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 602/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 ust.1, art. 84, art. 190 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: par. 14 ust.1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2016 poz 1667
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
article: art. 17, art. 18, art. 64 par. 1 pkt 4, art. 64 par. 6, art. 80 par. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 124 par. 1, art. 268a
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 23 października 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Kowalska (spr.) Protokolant specjalista Aneta Brzezińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2018 roku sprawy ze skargi Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w Ł. nr [...] z dnia [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. na rzecz Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 1257 ze zm.) dalej "k.p.a." oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 64 i art. 64c § 1, § 4 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017r., poz. 1201 ze zm.)- dalej "u.p.e.a." utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w Ł. z [...] w sprawie obciążenia wierzyciela - Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych kosztami egzekucyjnymi w kwocie 7 469,92 zł.

Zaskarżone postanowienie wydano w oparciu o następujący stan faktyczny sprawy:

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w Ł. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec A. z siedzibą w B., na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych o numerach: [...] z [...], [...] z [...], [...] z [...], obejmujących zaległości z tytułu obowiązkowej wpłaty na rzecz PFRON. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w Ł. na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] w dniu [...] skierował zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną spółki z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego do: B Banku S.A w W.., C Banku S.A., D Banku, E Bank S.A. Powyższe zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono spółce 16 marca 2016r. Na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w Ł. skierował zawiadomienia z 14 kwietnia 2016 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną spółki z rachunku bankowego do: C Bank S.A., B Banku S.A. w W., F Banku S.A., D Banku S.A., E Bank S.A. Powyższe zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego spółka odebrała 21 kwietnia 2016r. W oparciu o tytuł wykonawczy Nr [...] organ egzekucyjny skierował 7 czerwca 2016 r kolejne zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych spółki do: C BP S.A., B Banku S.A w W.., F Banku S.A., D Banku. Powyższe zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono spółce 10 czerwca 2016 r.

Pismem z 23 czerwca 2016r. syndyk masy upadłości spółki akcyjnej A (obecnie G S.A.) wystąpił do organu egzekucyjnego o zawieszenie, a następnie o umorzenie "wszelkich toczących się postępowań egzekucyjnych" w związku z ogłoszeniem [...] przez Sąd Rejonowy dla Ł.-Ś. w Ł., XIV Wydział dla Spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych w sprawie sygn. akt [...] upadłości spółki na podstawie art. 146 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze.

Postanowieniem z [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w Ł. zawiesił prowadzone wobec majątku A. postępowanie egzekucyjne, a następnie postanowieniem z [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...].

Zawiadomieniem z 15 lutego 2017r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w Ł. poinformował Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego.

Pismem z 4 lutego 2017r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zwrócił się do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Postanowieniem z [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w Ł. obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec A. w kwocie 7 469,92 zł.

Wierzyciel złożył zażalenie na powyższe postanowienie w którym zarzucił, że brak było podstaw do naliczenia i pobrania kosztów egzekucyjnych za dokonane czynności, ponieważ wskutek wystosowanych przez organ egzekucyjny zawiadomień o zajęciach, nie doszło do zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności. Skoro na zajętym rachunku bankowym nie było środków, którymi dłużnik mógł dysponować, nie istniała wierzytelność wobec banku. Organ egzekucyjny nie mógł dokonać zajęcia wierzytelności, której nie było. Zdaniem wierzyciela, przepis art. 64 § 1 u.p.e.a., nie przewiduje opłaty za zajęcie rachunku bankowego, lecz wprost w pkt 4 odnosi się do wierzytelności. Jeżeli ustawodawca nie uregulował opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a organ egzekucyjny jej wyliczenie oparł na przepisie dotyczącym zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, to należy przyjąć, że warunkiem pobrania opłaty na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. jest istnienie wierzytelności.

Zaskarżonym obecnie postanowieniem z [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że stosownie do art. 64c § 4 u.p.e.a., wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Jednym z przypadków, w których koszty nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, jest umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego względem zobowiązanego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego czyni niemożliwym ściągnięcie przez organ egzekucyjny od zobowiązanego kosztów postępowania egzekucyjnego. Wówczas, zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a., koszty egzekucyjne pokrywa wierzyciel. W ocenie organu odwoławczego wbrew twierdzeniu wierzyciela, obciążenie go kosztami egzekucyjnymi w kwocie 7 469,92 zł, powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego było uzasadnione wobec niemożności ich ściągnięcia od spółki na skutek uprawomocnieniem się postanowienia z 7 czerwca 2016 r. o ogłoszeniu jej upadłości. Organ wyjaśnił, że w skład kosztów egzekucyjnych wchodzą: opłata manipulacyjna w łącznej wysokości 1 244,99 zł, która - zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a. - pobierana jest przez organ egzekucyjny tytułem zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego, oraz opłatę za zajęcie rachunku bankowego w łącznej kwocie 6 255,51 zł . Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 9 pkt 2 u.p.e.a.- stanowi ona 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr, a obowiązek uiszczenia tej opłaty powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. W rozpatrywanej sprawie opłatę tę naliczono: za zajęcie rachunku bankowego w B Banku S.A w W.. 14 marca 2016 r. (30,58 zł), za zajęcie rachunku bankowego w C Bank S.A. 20 kwietnia 2016 r. (5.337,52 zł), za zajęcie rachunku bankowego w D Banku w B. 10 czerwca 2016 r. (856,83 zł).

Wbrew przekonaniu wierzyciela, dla uznania dokonanej czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia rachunku bankowego za skuteczną nie jest konieczne uzyskanie jakiejkolwiek kwoty od dłużnika zajętej wierzytelności, wystarczy, aby zawiadomienie o zajęciu doręczono do banku prowadzącego na rzecz zobowiązanego rachunek bankowy. Skoro skutecznym było dokonanie zajęć rachunków bankowych, obowiązkiem organu egzekucyjnego - wynikającym z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. - było pobranie z tego tytułu opłaty w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności.

Organ odwoławczy podkreślił, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28.06.2016 r. sygn. akt SK 31/14 orzekł o niezgodności z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 4 u.p.e.a. jednak orzeczenie to dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego, a zatem wejście w życie przedmiotowego orzeczenia nie spowodowało utraty mocy obowiązującej tych przepisów. Jednocześnie art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Podobnie art. 6 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Organy egzekucyjne nie są zatem uprawnione do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów, a obowiązek działania przez organy na podstawie obowiązujących przepisów prawa wyraża się w braku możliwości pominięcia funkcjonujących regulacji prawnych, czy działaniu wbrew tym przepisom. Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł., do czasu wejścia w życie nowych przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych - zarówno organ egzekucyjny, jak i organ odwoławczy może rozstrzygać wyłącznie na podstawie obecnie obowiązujących w tym zakresie regulacji prawnych.

W skardze na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wierzyciel wniósł o jego uchylenie oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w Ł. z [...] oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów:

1) art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez ich błędne zastosowanie i ustalenie przez organ kosztów egzekucyjnych od zajęć rachunków bankowych, mimo że nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, gdyż na rachunkach bankowych nie było żadnych środków, co oznacza, iż organ nie zajmując żadnej wierzytelności przysługującej skarżącej wobec banków nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych;

2) art. 138 § 1 w zw. z art. 144 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w Ł. z [...], pomimo, iż organ winien był na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu skargi Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych wskazał, że rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały wydane po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 roku sygn. akt SK 31/14, który stwierdził niekonstytucyjność przepisów stanowiących podstawę ich rozstrzygnięcia. Zdaniem skarżącego organy winny uwzględnić skutki tego orzeczenia i dostosować wysokość kosztów do efektów swoich działań. Skarżący powtórzył także argumentację wskazującą, że przepis art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., nie przewiduje opłaty za zajęcie rachunku bankowego, lecz wierzytelności zatem w ocenie strony skarżącej warunkiem pobrania opłaty na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. jest istnienie wierzytelności.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko prezentowane w toku postępowania i wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie 5 października 2018 roku, w celu wykazania upoważniania do działania w imieniu organu, pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. złożył Upoważnienia Nr [...] z 9 lutego 2018 roku.

W wykonaniu wezwania sądu organ nadesłał Upoważnienie Nr [...] z 23 marca 2017 roku dla J. Ł. do działania w imieniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. Dodatkowo wyjaśnił, że Upoważnienie Nr [...] stanowi jedynie uzupełnienie Upoważnienie Nr [...]

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2017r., poz.2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018r., poz.1302) – dalej "p.p.s.a." sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu tj. jego zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Sąd może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Przedmiotem postępowania jest ocena legalności postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...], który rozpatrywał zażalenie od postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w Ł. z dnia [...] w sprawie obciążenia wierzyciela - Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych kosztami egzekucyjnymi w kwocie 7 469,92 zł. Podstawę naliczenia kosztów za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej stanowiły przepisy art. 64 § 1 pkt 4, oraz art. 64 § 6 u.p.e.a.

Na wstępie wskazać należy, że na gruncie badanej sprawy istotnym jest, że przed wydaniem zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji, zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016r. poz. 1244), którego przedmiotem była kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi, przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z uwagi na powyższy wyrok Trybunału, zdaniem sądu, konieczne stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. W wyroku tym Trybunał orzekł bowiem, że:

1. art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

2. art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

W uzasadnieniu wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) Trybunał wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Jednocześnie Trybunał podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie, rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Dalej Trybunał wywiódł, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania, podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał uznał, że, regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

W swoim orzeczeniu Trybunału wskazał ponadto, że dla właściwej jego realizacji konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z tego wyroku, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w sprawie. Na ten właśnie fragment uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego i brak nowych przepisów określających wysokość opłat egzekucyjnych powołują się organy w rozstrzyganej sprawie dla uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia.

Należy zauważyć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14 jest wyrokiem zakresowym o pominięciu prawodawczym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, w której użyto sformułowania, że badane przepisy są niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określą maksymalnej wysokości opłaty. W odniesieniu do tego rodzaju wyroków zarówno w judykaturze jaki i w orzecznictwie występują kontrowersje dotyczące skutków jakie one wywołują w procesie stosowania prawa. W ocenie sądu organy stosujące prawo nie mogą powoływać się na pominięcie prawodawcze jako okoliczność usprawiedliwiającą stosowanie niekonstytucyjnych przepisów. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia. W kontrolowanej sprawie, organy nie uwzględniły tego, że przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia od chwili ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego muszą być traktowane, jako niezgodne z Konstytucją. Przepisy te nadal obowiązują w systemie prawa, nie tracą mocy, jednakże od chwili orzeczenia muszą być traktowane jako niezgodne z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie muszą być nadal stosowane przez adresatów tych przepisów. Jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepisy te muszą być stosowane i interpretowane (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Stanowisko takie zostało wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17, a także wyroku z 26 kwietnia 2018 roku sygn. akt II FSK 2621/17 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych www. orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Sąd w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą pogląd ten podziela.

W konsekwencji nie budzi wątpliwości, że przepisy, które stanowiły materialnoprawną podstawę obciążenia - Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, kosztami postępowania egzekucyjnego, zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP. Mając na uwadze wnioski wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, należy wskazać, że w uzasadnieniu postanowienia organu I instancji wyliczono koszty egzekucyjne w łącznej kwocie7.469,92 zł, przyjmując, że od kwoty egzekwowanej na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] opłata manipulacyjna wynosi 6,12 zł, zaś oplata za zajęcie rachunku bankowego 30,58 zł, od kwoty egzekwowanej na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] opłata manipulacyjna wynosi 1 067,50 zł, a opłata za zajęcie rachunku bankowego: 5 337,52 zł i na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] opłata manipulacyjna wynosi 171,37 zł, zaś opłata za zajęcie rachunku bankowego 856,83 zł. Według organu odwoławczego, koszty egzekucyjne tytułem opłaty za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej zostały naliczone zgodnie z art. 64 § 1 pkt 1 i 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., tj. przy przyjęciu odpowiednio stawek 5% egzekwowanych należności w związku z zajęciem prawa majątkowego, a także stawki 1% egzekwowanych należności przy określeniu opłaty manipulacyjnej. Organ ten wprawdzie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego, jednak powołując się na pominięcie prawodawcze w żaden sposób nie odniósł się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny w tej sprawie oraz co do nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych w toku postępowania prowadzonego na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych. Organ nie odniósł się również do zagadnienia, że wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, ale przy zachowaniu racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów za podjęcie których, opłaty te zostały naliczone (z uwzględnieniem m. in. nakładu pracy, stopnia ich skomplikowania, czasochłonności czy efektywności postępowania), tak, aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary i nie stanowiły sankcji finansowej. Innymi słowy, organy egzekucyjne zupełnie pominęły te argumenty, które - jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału - zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przez organ przepisów.

W prowadzonym ponownie postępowaniu ustalając wysokość opłaty organy winny zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, a więc odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organu, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu, które to okoliczności winny być wskazane w rozstrzygnięciu. Organy winny wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela, są adekwatne także ze względu na efektywność podjętych działań, czy długotrwałość postępowania egzekucyjnego, czego nie sposób doszukać się w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Podkreślenia wymaga także, że miarkowanie wysokości opłaty powinno pojawić się wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty, przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. Naliczone koszty postępowania nie mogą bowiem stać się dochodem organu nieuzasadnionym wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

W ocenie sądu nie zasługuje na uwzględnienie zarzut błędnego uznania przez organ, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego na którym brak jakichkolwiek środków pieniężnych stanowi zajęcie wierzytelności pieniężnej.

Podkreślenia wymaga, że w rozpoznawanej sprawie doszło do skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego - zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego. Dopełniono bowiem wymogów odnoszących się do zgodnego z przepisami zastosowania tego środka egzekucyjnego. Przeszkody do uznania, że doszło do skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego nie stanowi to, że w tym czasie na niektórych rachunkach brak było środków pieniężnych. Odwołując się do art. 80 § 2 u.p.e.a., podkreślić należy, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Niezasadny jest tutaj zarzut, że dla skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego wymagane jest rzeczywiste zajęcie w jego wyniku jakiejś kwoty pieniędzy. Takie rozumienie skuteczności zastosowania omawianego środka egzekucyjnego prowadziłoby do nierównego traktowania podmiotów u których doszło do zajęcia symbolicznej złotówki (co rodziłoby określonego rodzaju konsekwencje) i podmiotów, u których do takiego zajęcia nie doszło.

Końcowo wskazać także należy, że w rozstrzyganej sprawie wiele do życzenia pozostawia sposób umocowania do działania w imieniu organu osoby podpisanej pod zaskarżonym postanowieniem. Postanowienie z [...] zostało podpisane przez J. Ł. z wykorzystaniem pieczątki "z upoważnienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. p.o. Kierownika Działu J. Ł.". W tym miejscu skazać należy, że zgodnie z art. 268a k.p.a. organ administracji publicznej może w formie pisemnej upoważniać pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwienia spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych postanowień i zaświadczeń. W rozstrzyganej sprawie na rozprawie w dniu 5 października 2018 roku w celu wykazania upoważniania do działania w imieniu organu pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. złożył Upoważnienia Nr [...] z 9 lutego 2018 roku z którego wynika, że J. Ł. p.o. Kierownika Działu Egzekucji Administracyjnej Izby Administracji Skarbowej w Ł. został upoważniony do "wydawania w imieniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. podpisywania pism i wyrażania opinii w sprawach postanowień, bez względu na wysokość kwoty, odmawiających wszczęcia postępowania na podstawie wniosku złożonego przez stronę". Następnie w wykonaniu wezwania sądu organ nadesłał Upoważnienie Nr [...] z 23 marca 2017 roku w którym pracownik ten został upoważniony do "wydawania w imieniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. decyzji, podpisywania pism i wyrażania opinii w sprawach rozstrzygnięć w drugiej instancji dotyczących postępowania egzekucyjnego i zabezpieczającego, do kwoty nieprzekraczającej 200.000 zł" (pkt 1 lit a). W piśmie procesowym z 15 października 2018 roku organ wyjaśnił, że w upoważnieniu Nr [...] omyłkowo zostało wskazane, że J. Ł. został upoważniony do wydawania decyzji w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego i zabezpieczającego, gdyż wolą Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. było jego upoważnienie do wydawania postanowień. Nie ulega bowiem wątpliwości w świetle art. 17 u.p.e.a. i odpowiednio stosowanych na mocy art. 18 u.p.e.a. przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, że rozstrzygnięcia w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego podejmowane zarówno przez organy egzekucyjne jak i przez organy nadzoru nad organem egzekucyjnym następują w formie postanowień. W związku z powyższym J. Ł. na podstawie pkt 1 lit. a) Upoważnienie Nr [...] z 23 marca 2017 roku był umocowany do wydania w imieniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. postanowienia z [...] w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi.

Sąd podziela stanowisko organu II instancji, że na mocy art. 268a k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., mógł on w formie pisemnej upoważnić pracownika kierowanej jednostki, do załatwienia spraw w jego imieniu, jednak z upoważnienia tego w sposób nie budzący wątpliwości winno wynikać, że pracownik ten jest umocowany do podejmowania określonego rodzaju rozstrzygnięć w imieniu organu. Okoliczności tych sąd ani strona postępowania nie powinni doszukiwać się w intencjach organu udzielającego upoważnienia, czy interpretować ich z faktu, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji wszędzie tam gdzie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydawanie decyzji administracyjnych organy egzekucyjne wydają postanowienia. Podpisanie postanowienia przez osobę nieuprawnioną stanowi rażące naruszenia art. 124 § 1 k.p.a. zgodnie z którym postanowienie zawiera m.in. podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jego wydania. W świetle tego przepisu podpis osoby upoważnionej jest elementem konstytutywnym postanowienia. W ocenie sądu złożone do akt sprawy upoważnienie nr [...] jest upoważnieniem ułomnym, jednak jego zakres, mimo błędnego wskazania umocowania do wydawania decyzji, powoduje, że w sprawie nie mamy do czynienia z wydaniem postanowienia przez osobę nieupoważnioną skutkującym koniecznością stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Na przyszłość Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. winien dołożyć większej staranności przy formułowaniu zakresu upoważnienia udzielanego pracownikom wydającym rozstrzygnięcia w jego imieniu.

Reasumując wskazać należy, że ponowne rozstrzygnięcie kwestii obciążenia wierzyciela, kosztami postępowania egzekucyjnego będzie wymagało uwzględnienia skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. wywołuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego. W ocenie sądu organy obu instancji w sposób nieuprawniony pominęły okoliczność, że sposób ustalenia kwoty należnych kosztów egzekucyjnych w sprawie nie przystaje do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Analiza akt sprawy, przeprowadzona, z uwzględnieniem wskazań wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, potwierdziła, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do wyjaśnienia, czy określone koszty egzekucyjne pozostają w rozsądnej proporcji do działań podjętych przez organ egzekucyjny.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, sąd - uznając za zasadne zarzuty skargi - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, gdyż naruszają one przepisy art. 61 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasadzoną kwotę kosztów postępowania złożył się wpis od skargi, koszty zastępstwa procesowego w wysokości określonej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018r, poz.265) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa.

a.l.