Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1144/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 28, 134
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) sędzia WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa z siedzibą w [...] na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z [...] kwietnia 2018 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził niedopuszczalność odwołania [...] Ośrodka [...][...] z siedzibą w [...] od decyzji Wojewody [...] z [...] marca 2018 r., nr [...], w części dotyczącej działki nr [...], położonej w miejscowości R., gminie [...].

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Wskazaną na wstępie decyzją Wojewoda orzekł, że zespół pałacowo – parkowy, położony w miejscowości R., stanowiący obecnie działkę nr [...] o pow. [...] ha (KW [...]) oraz część działki nr [...] o pow. [...] ha (KW [...]), w części zaznaczonej na załączniku graficznym stanowiącym integralną część decyzji, wchodzący uprzednio w skład nieruchomości o łącznej powierzchni [...] ha, zapisanej w księdze wieczystej [...]. tom I karta 1, jako własność S. S. - nie podpadał pod działanie dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia wniósł [...] Ośrodek [...][...] z siedzibą w [...].

Postanowieniem z [...] kwietnia 2018 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził niedopuszczalność tego odwołania w części dotyczącej działki nr [...].

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ przywołał treść art. 134 kpa i wskazał, że przed merytorycznym rozpoznaniem odwołania organ odwoławczy stwierdza, że odwołanie jest dopuszczalne i zostało wniesione w terminie.

Minister wskazał, że niedopuszczalność odwołania może wynikać z przesłanek o charakterze podmiotowym i przedmiotowym. Do tych ostatnich przesłanek należy niezdolność odwołującego się do czynności prawnych oraz oczywisty brak legitymacji odwoławczej.

Minister przywołał treść art. 28 kpa i podniósł, że [...] Ośrodek [...][....] wniósł odwołanie w stosunku do części decyzji, która objęła działkę [...]. Z akt sprawy wynika, że nieruchomość ta stanowi własność osób prywatnych. Zatem, w ocenie organu odwoławczego, odwołującemu się nie przysługuje interes prawny w odniesieniu do tej działki, której nie jest obecnie dysponentem. Interes do tego przedmiotu nie ma bowiem przymiotu aktualności, rzeczywistości i konkretności, a tylko taki mógłby legitymować odwołującego się do wniesienia odwołania od decyzji Wojewody [...] z [...] marca 2018 r. w odniesieniu do działki nr [...].

Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył [...] Ośrodek [...][...] z siedzibą w [...] wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

Postanowieniu temu zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 kpa, przez jego błędną interpretację oraz art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i art. 417 § 1 kodeksu cywilnego, poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji bezpodstawne przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje interes prawny we wniesieniu odwołania od decyzji Wojewody w części dotyczącej działki nr [...].

Skarżący uzasadnił, że wskazany grunt stanowił uprzednio własność Skarbu Państwa w zasobie Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, który został zbyty na rzecz osób fizycznych w marcu 1996 r.

Wobec powyższego, w ocenie skarżącego, odpowiednio reprezentowany przedstawiciel Skarbu Państwa powinien brać udział w przedmiotowym postępowaniu. Uznanie bowiem, że nieruchomość objęta postępowaniem nie podpadała pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej powoduje powstanie po stronie spadkobierczyni byłego właściciela roszczenia wobec Skarbu Państwa w związku z brakiem możliwości odzyskania nieruchomości. Pozbawienie Skarbu Państwa przymiotu strony uniemożliwia mu podjęcie skutecznej obrony przed ewentualnymi roszczeniami odszkodowawczymi. W postępowaniu tym Skarb Państwa nie jest reprezentowany przez żadne statio fisci.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z [...] czerwca 2018 r. [...] Ośrodek [...][....] z siedzibą w [...] podniósł, że rozstrzygnięcie w niniejszej prawie stanowić będzie prejudykat przesądzający kwestię bezprawności przejęcia nieruchomości, co ograniczy środki obrony Skarbu Państwa przed roszczeniami odszkodowawczymi.

W piśmie procesowym z [...] września 2018 r. pełnomocnik uczestniczki postępowania B. S. wniósł o oddalenie skargi przedstawiając argumentację na poparcie swojego stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, którym organ odwoławczy stwierdził niedopuszczalność odwołania [....] Ośrodka [...][...] z siedzibą w [....] od decyzji Wojewody [...] z [...] marca 2018 r., w części dotyczącej działki nr [...], położonej w miejscowości R., gminie [...].

Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 134 kpa. Zgodnie z powołanym przepisem, organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne.

Powodem stwierdzenia niedopuszczalności odwołania w niniejszej sprawie było uznanie przez organ odwoławczy, że skarżący nie posiada legitymacji do wniesienia tego środka zaskarżenia w stosunku do działki nr [...], bowiem nieruchomość ta stanowi własność osób prywatnych.

Istota niniejszej sprawy sprowadza się zatem do ustalenia, czy na podstawie obowiązującego prawa skarżącemu jako podmiotowi nie dysponującemu obecnie nieruchomością, której postępowanie dotyczy, przysługuje przymiot strony postępowania zgodnie z art. 28 kpa.

Dokonując oceny zasadności zaskarżonego postanowienia Sąd uznał, że jest ono zgodne z prawem.

Pojęcie strony postępowania administracyjnego zawiera art. 28 kpa. W myśl powołanego przepisu, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, który sąd w składzie orzekającym w całości podziela, że w postępowaniach prowadzonych na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51, ze zm.), stronami w rozumieniu art. 28 kpa są byli właściciele nieruchomości lub ich spadkobiercy oraz aktualni jej właściciele i użytkownicy wieczyści (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 129/13).

W niniejszej sprawie pozostaje bezsporne, że działka nr [...] nie stanowi obecnie własności Skarbu Państwa, lecz własność osób prywatnych.

Z uwagi zatem na obecne stosunki właścicielskie skarżący nie posiada interesu prawnego w odniesieniu do wskazanej działki. Przysługujący mu interes prawny nie ma bowiem przymiotu aktualności, rzeczywistości i konkretności, na co trafnie zwrócił uwagę organ odwoławczy. W powołanym wyżej art. 28 kpa jako strony zdefiniowano bowiem tylko te podmioty, których interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie administracyjne. Tego rodzaju bezpośredni interes prawny, pojmowany jako kategoria prawa materialnego, nie przysługuje skarżącemu w odniesieniu do nieruchomości, których nie jest on właścicielem albo użytkownikiem wieczystym. Rozstrzygnięcie sprawy w odniesieniu do nieruchomości, której skarżący nie jest dysponentem, nie zmienia bowiem jego sytuacji prawnej w stosunku do tej nieruchomości, którą skarżący dysponuje (tj. części działki nr [...]). Nie implikuje też w żadnym zakresie wyniku sprawy w odniesieniu do działki nr [...].

Zasadnie zatem do rozpoznania odwołania skarżącego w części dotyczącej działki nr [...] organ odwoławczy zastosował tryb, o którym mowa w art. 134 kpa wyłączając legitymację skarżącego do udziału w postępowaniu w tej części. Skoro skarżący nie wykazał interesu prawnego w odniesieniu do działki nr [...] nie mógł być stroną niniejszego postępowania w tym zakresie. W tej sytuacji, wbrew zarzutom skargi stwierdzenie niedopuszczalności odwołania nie naruszyło art. 28 kpa.

Na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia nie może mieć również wpływu podniesiona w skardze i piśmie procesowym z [...] czerwca 2018 r. argumentacja dotycząca uniemożliwienia Skarbowi Państwa podjęcia obrony przed ewentualnym roszczeniami odszkodowawczymi. Wbrew podniesionym zarzutom, organ odwoławczy dostrzegł, że skutkiem wydania orzeczenia o niepodpadaniu przedmiotowej nieruchomości pod przepisy dekretu o reformie rolnej będzie powstanie po stronie następczyni prawnej byłego właściciela roszczeń odszkodowawczych wobec Skarbu Państwa w związku z brakiem możliwości odzyskania nieruchomości w naturze. Zgodzić się należy z organem odwoławczym, że pozbawienie skarżącego przymiotu strony na etapie postępowania administracyjnego w odniesieniu do działki nr [...] nie uniemożliwia Skarbowi Państwa podjęcia obrony przed ewentualnymi roszczeniami odszkodowawczymi w postępowaniu przed sądem powszechnym.

Sąd nie podzielił również zarzutu o konieczności jednolitego traktowania przez organ całego zespołu pałacowo – parkowego w jego historycznych granicach. Wskazać trzeba, że zadaniem postępowania administracyjnego prowadzonego na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. jest ustalenie i rozstrzygnięcie, czy część majątku ziemskiego w postaci zespołu pałacowo - parkowego podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e ww. dekretu i tym samym podlegała przejęciu na cele reformy rolnej. W takim postępowaniu podstawowym obowiązkiem organu administracji jest ustalenie, czy wszystkie nieruchomości wchodzące w skład konkretnej nieruchomości ziemskiej (objęte wnioskiem) miały bezpośrednio charakter rolniczy, bądź w przypadku braku takiego stwierdzenia, czy były funkcjonalnie związane z taką nieruchomością ziemską. Badaniu w aspekcie wskazanego powiązania funkcjonalnego podlegają łącznie wszystkie nieruchomości objęte postępowaniem administracyjnym prowadzonym w oparciu o § 5 ww. rozporządzenia z 1 marca 1945 r. W następstwie badania omawianego powiązania funkcjonalnego może dojść do rozstrzygnięcia organu, w którym tylko niektóre z ogółu nieruchomości (działek) objętych wnioskiem dotyczącym zespołu pałacowo - parkowego mogą zostać uznane za podpadające albo niepodpadające pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, na co trafnie zwrócił uwagę organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.), orzekł jak w sentencji.