Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 352/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia del. WSA Andrzej Góraj (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Agnieszka Chustecka po rozpoznaniu w dniu 21 października 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 26 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 870/14 w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 26 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 870/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku po rozpoznaniu na rozprawie sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna: uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Białegostoku z [..] lipca 2014 r. nr [...] (pkt 1 wyroku); stwierdził, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku (pkt 2 wyroku).

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym:

Decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku uchyliło odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego decyzję organu I instancji i przyznało D. P. świadczenie pielęgnacyjne w wysokości [..] zł miesięcznie w okresie od 1 sierpnia 2011 r. na czas nieoznaczony z tytułu sprawowania opieki nad matką N. S. Uprawnienie to wygasło z mocy prawa z dniem 30 czerwca 2013 r. na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548), co skutkowało złożeniem wniosku o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. - utrzymaną w mocy decyzją SKO w Białymstoku z dnia [...] października 2013 r. - odmówiono D. P. świadczenia w formie zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad matką N. S.

Postępowanie sądowoadministracyjne dotyczące powołanych decyzji zostało umorzone postanowieniem z dnia 17 września 2014 r. w sprawie II SA/Bk 890/14 wobec cofnięcia skargi.

Kolejne postępowanie, którego dotyczy już niniejsza sprawa zostało zainicjowane złożeniem z dniu 30 maja 2014r. przez D. P. wniosku o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna.

Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Białegostoku Kierownik Sekcji Świadczeń Rodzinnych MOPR w Białymstoku odmówił przyznania D.P. zasiłku dla opiekuna za okres od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 14 maja 2014 r., bowiem uznał, że w sprawie zachodzi przesłanka negatywna zawarta w art. 15 ust. 5 pkt 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. (tj. według tekstu jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.). Osoba wymagająca opieki (matka wnioskodawczyni) pozostaje bowiem w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W odwołaniu od powyższej decyzji D. P. wnosiła o jej uchylenie i przyznanie świadczenia wskazując, że restrykcyjne stosowanie przepisu ustawy w jej sytuacji faktycznej jest niesprawiedliwe i krzywdzące, dlatego "w rozpatrywanym przypadku można odstąpić od typowo literalnego znaczenia przepisu zawartego w art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych". Powołała się na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego oraz orzeczenia sądów administracyjnych. Dowodziła, że matka pozostaje od wielu lat (od 1989 r.) w faktycznej separacji z mężem i każde z nich zamieszkuje od tego czasu oddzielnie, każdy z małżonków prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Matka z uwagi na jej stan zdrowia wymaga opieki, której ojciec nie byłby w stanie wykonywać, bowiem on sam z powodu wieku i stanu zdrowia wymaga opieki (pozostaje pod opieką syna i jego żony). Dlatego to odwołująca się zrezygnowała z zatrudnienia, bowiem sprawuje całodobową opiekę nad matką.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. znak [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyłożono przesłanki otrzymania żądanego świadczenia podzielając stanowisko organu pierwszej instancji, iż regulacja art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 30 grudnia 2012 r. nie pozwalała na pozytywne załatwienie wniosku. Matka wnioskodawczyni (osoba wymagająca opieki i legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności) pozostaje bowiem w związku małżeńskim a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wskazano, że wcześniejsze brzmienie przepisów nie stawiało wymogu posiadania przez małżonka orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, dlatego poprzednio (w 2011 r.) jej wniosek mógł zostać pozytywnie załatwiony. Natomiast zmiana przepisów uniemożliwia obecnie przyznanie żądanego świadczenia.

W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję D. P. zarzuciła naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym polegające na tym, że organ II instancji nie odniósł się zupełnie do podniesionych w odwołaniu okoliczności. Poprzestał na stwierdzeniu faktu pozostawania matki w związku małżeńskim, zaś małżeństwo rodziców od ponad 20 lat faktycznie nie istnieje.

Skarżąca powołała się na wyrok NSA w sprawie I OSK 2086/12 i podkreśliła cel regulacji art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Organ wniósł o oddalenie skargi i wskazał na fakt, że powołany w skardze wyrok NSA zapadł przed zmianą stanu prawnego.

Przy piśmie procesowym z dnia 14 listopada 2014 r. D.P. przedłożyła orzeczenie z dnia [...] października 2014 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca J. S. urodzonego w 1930 r.

Wskazanym na wstępie niniejszego uzasadnienia wyrokiem z dnia 26 listopada 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Białegostoku z [...] lipca 2014 r. nr [...] (pkt 1 wyroku) oraz stwierdził, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku (pkt 2 wyroku).

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji podniósł, iż nie da się odeprzeć zarzutu, że organ odwoławczy nie ustosunkował się do twierdzeń odwołania oraz postulowanej wykładni przepisu prawa mającego podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku strony i podanych w odwołaniu okoliczności faktycznych.

W ocenie WSA, takie postępowanie procesowe stanowi naruszenie podstawowych zasad procedury administracyjnej zawartych w art. 7, 8, 9, 11 i 15 k.p.a.

Sąd I instancji zauważył, że sądy administracyjne wielokrotnie wskazywały na obowiązek organu odwoławczego przeprowadzenia merytorycznego postępowania oraz ustosunkowania się do zarzutów odwołania i podnoszonych w nich okoliczności (vide wyroki w sprawach IV SA/Po 1076/13 z dnia 20 lutego 2014 r., II SA/Kr 1024/13 z dnia 3 grudnia 2013 r., II SA/Kr 1150/12 z dnia 10 października 20112 r., dostępnych w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Oznacza to, że organ ten ma obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich. Tymczasem SKO poprzestało na powtórzeniu argumentacji prawnej organu I instancji i zupełnie pominęło okoliczności faktyczne i prawne przedstawione w odwołaniu.

Odnosząc się do meritum żądania Sąd I instancji wskazał, że stosownie do art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567) – obowiązującej od dnia 15 maja 2014 r., zasiłek dla opiekuna przysługuje za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej określa art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualny tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 z późn. zm.), dalej jako u.ś.r. Wyznacza on zarówno przesłanki pozytywne uprawniające do przyznania świadczenia, jak i przesłanki negatywne, niweczące to uprawnienie.

WSA podniósł, iż poza sporem pozostaje fakt spełniania przez skarżącą w sprawie niniejszej pozytywnych wymogów ustawy. Sprawuje ona od kilku lat, rezygnując z zatrudnienia, opiekę nad matką legitymującą się wymaganym orzeczeniem o niepełnosprawności. Niespornym jest także fakt pozostawania matki skarżącej formalnie w związku małżeńskim z J. S. Sąd wyjaśnił, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. wśród negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (a więc także zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r.) wymienia fakt pozostawania wymagającej opieki osoby w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis art. 17 u.ś.r. został zmieniony przez ustawodawcę. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że zarówno przed jego nowelizacją, jak i po niej, nasuwał wątpliwości interpretacyjne wyrażające się w zasadności przyjęcia jego wykładni literalnej jako jedynej lub dopuszczeniu wykładni funkcjonalnej i celowościowej znajdujących oparcie w Konstytucji RP. W orzecznictwie sądów administracyjnych zaczęła dominować ta ostatnia wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., tj. celowościowa i systemowa. Sądy zajęły stanowisko, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Powyższy wniosek wyprowadzono interpretując przepis art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2a u.ś.r. łącznie z odpowiednimi przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23, 27 i 130). Składy orzekające uznawały, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek – nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. Chodzi głównie o takie sytuacje, gdy zobowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia czy wiek nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. WSA podniósł, iż należy mieć na uwadze, że obowiązek sprawowania opieki stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w dalszej i bliższej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych. Oznacza to, że jeśli małżonek niepełnosprawnego nie może lub nie chce sprawować nad nim osobistej opieki, ale jest w stanie (np. pozostając w zatrudnieniu) wspomagać go finansowo i opłacać tę opiekę – należy uznać, że w taki sposób, obiektywnie oceniając, może, a nawet powinien obowiązek swój realizować. Natomiast gdy obiektywnie nie może tej opieki sprawować w jakikolwiek sposób, a czyni to krewny uprawniony (najczęściej zstępny) – nie powinien on tracić uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. W rzetelnie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym zachodzi możliwość wykazania obiektywnego braku zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, natomiast ocena nie może być dorozumiana i interpretowana liberalnie (vide wyroki w sprawach: I OSK 2086/12 z dnia 23 maja 2013 r., I OSK 46/13 z dnia 20 września 2013 r., II SA/Ke 106/14 z dnia 13 marca 2014 r., II SA/Bk 987/12 z dnia 4 kwietnia 2013 r., II SA/Ol 1391/12 z dnia 22 stycznia 2013 r., IV SA/Po 571/13 z dnia 14 sierpnia 2013 r. i inne, CBOSA).

Sąd I instancji zwrócił uwagę na fakt, że sądy administracyjne orzekające w podobnych sprawach dopuszczały możliwość zastosowania wykładni celowościowej m.in. uwzględniając stanowisko Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. w sprawie P 27/07 Trybunał uznał, że brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, narusza zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji). Zmiana polegała na poszerzeniu kręgu uprawnionych do świadczenia o wszystkie osoby rezygnujące z pracy z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą, wobec której mają obowiązek alimentacyjny. Z uwagi jednak na to, że pozytywne skutki powyższej zmiany ograniczało brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. (w którym jako negatywną przesłankę przyznania tego wsparcia wymieniono pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim) Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z dnia 1 czerwca 2010 r. w sprawie S 1/10 przedstawił Sejmowi uwagi dotyczące niezbędności działań ustawodawczych, zmierzających do zapewnienia spójności zasad przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych (OTK-A 2010/5/54). W wyniku tego postanowienia ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212) dokonano nowelizacji wskazanego przepisu. W obecnym brzmieniu, obowiązującym od dnia 14 października 2011 r., wyklucza on przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, jeśli jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu postanowienia w sprawie S 1/10 Trybunał Konstytucyjny polecił rozważenie, czy "nie należy wprost wprowadzić do tej ustawy zasady (...), że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi negatywnej przesłanki dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy małżonek tej osoby również jest osobą niepełnosprawną, a opiekunami obojga jest ich dziecko". Również w uzasadnieniu postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r. w sprawie P 38/09 wskazano, że "osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich" (OTK-A 2010/5/53). Z powyższego wynika, że sygnalizując władzy ustawodawczej potrzebę wprowadzenia zmian w art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. wskazywał Trybunał Konstytucyjny, aby w wyniku nowelizacji z kręgu osób uprawnionych do świadczenia nie były wykluczone osoby ubiegające się o świadczenie na niepełnosprawnego małżonka, jeśli jego współmałżonek faktycznie nie jest w stanie takiej opieki sprawować.

WSA podniósł, iż analiza stanowiska Trybunału Konstytucyjnego wyżej przedstawiona wskazuje, że w jego ocenie poszerzenie kręgu uprawnionych do świadczenia przede wszystkim o osoby z rodziny niepełnosprawnego, aby w jak najszerszym zakresie to rodzina (dzieci, współmałżonek) sprawowały nad nim opiekę, uzasadnione jest zarówno z uwagi na konstytucyjną zasadę ochrony i poszanowania więzi rodzinnych (art. 71 ust. 1 Konstytucji), jak i z uwagi na mniejsze koszty społeczne takiego rozwiązania.

W uzasadnieniu wyroku w sprawie I OSK 46/13 NSA stwierdził, że przełamanie rezultatów językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. jest konieczne, aby treść norm prawnych regulujących sprawy świadczeń pielęgnacyjnych była zgodna z konstytucyjnymi zasadami praworządności oraz ochrony i poszanowania więzi rodzinnych i zasadny jest wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że artykułu 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. przed nowelizacją, jak i po nowelizacji, nie należy interpretować zgodnie z jego literalną treścią, lecz z uwzględnieniem wykładni celowościowej przy uwzględnieniu wartości wynikających z art. 18 i 32 Konstytucji RP, tj. równości wobec prawa oraz ochrony małżeństwa i dobra rodziny.

Skład orzekający w niniejszej sprawie w I instancji w powyższe stanowisko w pełni podzielił. WSA podniósł, że w konsekwencji art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest zdolny sprawować jej współmałżonek, a nie wyłącznie od ustalenia, że matka pozostaje w związku małżeńskim. Niewątpliwie powyższa systemowa i celowościowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. wykracza poza językowe brzmienie tego przepisu, jest jednak uzasadniona koniecznością takiego odczytywania norm prawnych, aby ich treść nie pozostawała w sprzeczności z Konstytucją RP (vide wyroki w sprawach: IV SA/Gl 227/12 z dnia 11 grudnia 2012 r., II SA/Łd 83/13 z dnia 15 marca 2013 r., CBOSA).

W konsekwencji za nieuprawnioną Sąd I instancji uznał wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2a w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zaprezentowaną przez organy w sprawie niniejszej, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim z tego tylko powodu, że małżonek tej osoby nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i bez względu na to, czy małżonek obiektywnie jest w stanie opiekę sprawować.

Skład orzekający w sprawie niniejszej w I instancji, podzielając to stanowisko jako bezwzględnie przeważające, uznał jednocześnie, że odmienne zdanie zaprezentowane w sprawie I OSK 297/13 (wyrok z dnia 26 marca 2014 r.) jest jednostkowe i odosobnione.

W ocenie WSA w Białymstoku, orzekając w sprawie niniejszej organy administracyjne bazowały na informacjach o pozostawaniu N.S. w związku małżeńskim z J. S. i bezzasadnie nie wyjaśniły podnoszonych w odwołaniu okoliczności wskazujących na niemożność wykonywania obowiązków opieki nad żoną przez J. S., który liczy 84 lata i jest starszy o kilka lat od małżonki. Od ponad 20 lat małżonkowie (według wnioskodawczyni) nie pozostają w faktycznym pożyciu i faktycznym związku zamieszkując oddzielnie (przedstawiono dowód z zameldowania). Stan zdrowia ojca, jak podała skarżąca, od kilku lat jest taki, że on sam wymaga opieki i tę sprawuje jego syn oraz synowa, z którymi ojciec zamieszkuje. Te okoliczności, istotne dla zastosowanej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., zostały zbagatelizowane a stosując wykładnię literalną organy naruszyły powołany wyżej przepis. Miało to wpływ na wynik sprawy, co skutkowało uchyleniem decyzji obydwu instancji.

Sąd I instancji dodał, że skarżąca dołączyła do akt sądowych orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca z dnia [..] październik 2014 r., w którym stwierdza się, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, co potwierdza podnoszone przez nią już w postępowaniu administracyjnym okoliczności zbagatelizowane przez organy.

Reasumując Sąd I instancji podniósł, że rozpoznając ponownie sprawę na skutek niniejszego wyroku organy poczynią ustalenia okoliczności faktycznych umożliwiających prokonstytucyjną, celowościową wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. i rozpoznając wniosek skarżącej zastosują tę wykładnię.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku.

Strona skarżąca kasacyjnie wskazała, że zaskarża wyrok Sądu I instancji w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi strona skarżąca zarzuciła naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567) w zw. z art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. (t. j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż zasiłek dla opiekuna może przysługiwać osobie, o której mowa w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych (tj. innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny) wówczas gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym;

2) przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 w zw. z art. 153 ustawy - Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi przez zaniechanie ujęcia w uzasadnieniu wyroku szczegółowych wskazań co do dalszego postępowania w sprawie i pozostawienia ich do oceny organów administracji, co w konsekwencji uniemożliwia realnie organom związanym stanowiskiem Sądu wykonanie wyroku, skoro Sąd nie wyjaśnił w jaki sposób organy administracji – nie posiadają wiadomości specjalnych z zakresu medycyny – mogą oceniać niepełnosprawność i ogólny stan zdrowia J. S. oraz warunkują nimi zdolność do sprawowania opieki nad żoną;

3) art. 134 § 1 ppsa poprzez uwzględnienie przez sąd stanu faktycznego powstałego po wydaniu uchylonych decyzji organów administracji.

W oparciu o powyższe zarzuty Strona skarżąca wniosła o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi D, P., ewentualnie

2) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania,

3) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Zakres sądowej kontroli instancyjnej jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono jednak takich przesłanek.

Skarga kasacyjna nie mogła odnieść zamierzonego skutku, albowiem zaskarżony wyrok odpowiadał prawu.

Zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty te jednak w sposób bezpośredni wiążą się z zarzutem naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego przez błędną wykładnię, stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do istoty problemu w niniejszej sprawie, tj. do poprawności dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) i opartego na jej podstawie wniosku, że z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie można wykluczyć dziecka osoby wymagającej stałej opieki w związku z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, jeżeli opieki takiej nie może sprawować współmałżonek tej osoby.

Z art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, mającego zastosowanie do rozpatrzenia sprawy z wniosku D. P. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (czyli innym niż matka lub ojciec wymienieni w punkcie 1 tego przepisu), na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podnieść należy, że stosunki rodzinne reguluje ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 788) Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Obowiązek alimentacyjny małżonków uregulowany jest w Tytule I Kodeksu "Małżeństwo", a obowiązek alimentacyjny krewnych (rodziców, dzieci, dziadków) i innych osób (np. pasierbów, macochy, ojczyma) w Tytule II "Pokrewieństwo i powinowactwo". Obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych i innych, o którym mowa w Tytule II "Pokrewieństwo i powinowactwo", co wynika nie tylko z usytuowania przepisów, ale z ich treści, przy czym obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych nawet w sytuacji, gdy małżonkowie są w separacji lub po rozwodzie.

Podstawę materialnoprawną przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zawiera ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, która w art. 17 ust. 1 ustanawia krąg osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ww. ustawy świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

O ile z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika przede wszystkim katalog podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku wystąpienia przesłanek pozytywnych do jego otrzymania, o tyle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy określa przesłanki negatywne uzyskania tego świadczenia.

Błędne stanowisko organów administracji zaprezentowane w skarżonych decyzjach wynika z dokonania jedynie wyłącznie językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych w oderwaniu od kontekstu systemowego i celowościowego. Z uzasadnień decyzji organów obydwu instancji wynika w istocie, że organy ograniczyły się do przytoczenia treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ww. ustawy bez poddania go analizie systemowej i celowościowej. Tymczasem oparcie się wyłącznie na językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a o świadczeniach rodzinnych prowadzi do konkluzji, których nie można pogodzić z konstytucyjnymi zasadami praworządności i równości (art. 2 i 32 Konstytucji). W pierwszej kolejności należy podkreślić, że w judykaturze wyrażano trafny pogląd, zgodnie z którym nieuprawniona jest taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim (vide m. in. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 marca 2009 r., II SA/Ol 60/09; z dnia 11 marca 2009 r., II SA/Ol 61/09; z dnia 6 maja 2009 r., II SA/Ol 386/09; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 marca 2010 r., III SA/Kr 1236/09; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie dnia 7 grudnia 2009 r., I OSK 722/09; z dnia 7 grudnia 2009 r., I OSK 723/09). Nie można bowiem zaakceptować takiego rozumowania, według którego, gdy stan zdrowia obydwojga małżonków uniemożliwia im bycie dla siebie wzajemnie oparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie również mają obowiązek sprawować nad nimi opiekę – nie mogą uzyskać świadczenia, mimo że mogliby być do niego uprawnieni, gdyby choć jedno z małżonków posiadało ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności. Nie znajduje uzasadnienia kwestionowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, wobec których są zobowiązane do alimentacji, jeśli niepełnosprawni pozostają w związku małżeńskim z osobą faktycznie (z uwagi na stan zdrowia lub wiek) niezdolną do zapewnienia im niezbędnej opieki, nawet nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skoro rezultaty wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie dają się pogodzić z konstytucyjnymi zasadami praworządności i równości, to konieczne stało się zweryfikowanie rezultatów językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przy pomocy wykładni systemowej i celowościowej powyższych przepisów. W rozbudowanym, dynamicznym i rozczłonkowanym systemie źródeł prawa administracyjnego potrzeba weryfikowania rezultatów wykładni językowej wykładnią systemową i celowościową nie budzi wątpliwości w doktrynie i orzecznictwie (por. np. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., I OSK 722/09, w którym wskazano, że gdy wyniku wykładni językowej nie da się zaakceptować ze względu na konsekwencje o charakterze systemowym, należy się posiłkować tym ostatnim, co oznacza, że granice wykładni językowej nie są bezwzględne i ich przekroczenie jest uzasadnione w sytuacji odwołania się do wartości konstytucyjnych). Odwoływanie się do wartości konstytucyjnych w procesach wykładni stanowi bowiem przejaw zarówno systemowego, jak i celowościowego interpretowania prawa.

Na konieczność odkodowywania przepisów prawa z zastosowaniem powyższych dyrektyw wielokrotnie zwracał uwagę Naczelny Sąd Administracyjny. Przykładem tego są m.in. motywy zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 września 2013r. wydanego w sprawie o sygn. akt I OSK 46/13 gdzie Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż: "brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych i zaprezentowany przez organ wynik jego językowej wykładni, pozostają w sprzeczności z intencją, jaka towarzyszyła Trybunałowi Konstytucyjnemu kilkakrotnie wypowiadającemu się na temat prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na osobę pozostającą w związku małżeńskim. W wyniku tych wypowiedzi sporny przepis był kilkakrotnie zmieniany. Początkowo, zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługiwało zasadniczo wyłącznie rodzicom i opiekunom faktycznym dzieci niepełnosprawnych. W wyniku wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. w sprawie P 27/07 zmieniono ten przepis. Trybunał uznał bowiem, że brzmienie art. 17 ust. 1 ustawy w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, narusza zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji). Zmiana polegała na poszerzeniu kręgu uprawnionych do świadczenia o wszystkie osoby rezygnujące z pracy z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą, wobec której mają obowiązek alimentacyjny. Z uwagi jednak na to, że pozytywne skutki powyższej zmiany ograniczało brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy oświadczeniach rodzinnych - w którym jako negatywną przesłankę przyznania tego wsparcia wymieniono pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim - Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z dnia 1 czerwca 2010 r. w sprawie S 1/10 przedstawił Sejmowi uwagi dotyczące niezbędności działań ustawodawczych, zmierzających do zapewnienia spójności zasad przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych (OTK-A 2010/5/54). W wyniku tego postanowienia ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dokonano nowelizacji wskazanego przepisu. W obecnym brzmieniu, obowiązującym od dnia 14 października 2011 r., wyklucza on przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, jeśli jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zauważyć należy, że w uzasadnieniu postanowienia w sprawie S 1/10 Trybunał Konstytucyjny polecił rozważenie, czy "nie należy wprost wprowadzić do tej ustawy zasady (...), że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi negatywnej przesłanki dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy małżonek tej osoby również jest osobą niepełnosprawną, a opiekunami obojga jest ich dziecko". Również w uzasadnieniu postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r. w sprawie P 38/09 wskazano, że "osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich" (OTK-A 2010/5/53). Z powyższych wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego wynika, że sygnalizując władzy ustawodawczej potrzebę wprowadzenia zmian w art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazywał, aby w wyniku nowelizacji z kręgu osób uprawnionych do świadczenia nie były wykluczone osoby ubiegające się o świadczenie na niepełnosprawnego małżonka, jeśli jego współmałżonek faktycznie nie jest w stanie takiej opieki sprawować.

Analiza stanowiska Trybunału Konstytucyjnego od pierwszego wyroku dotyczącego konstytucyjności art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych do wskazanego wyżej postanowienia z dnia 1 czerwca 2010 r. wskazuje, że w jego ocenie poszerzenie kręgu uprawnionych do świadczenia przede wszystkim o osoby z rodziny niepełnosprawnego, aby w jak najszerszym zakresie to rodzina (dzieci, współmałżonek) sprawowała nad nim opiekę, pożądane jest tak z uwagi na konstytucyjną zasadę ochrony i poszanowania więzi rodzinnych (art. 71 ust. 1 Konstytucji), jak i z uwagi na mniejsze koszty społeczne takiego rozwiązania.

Przełamanie rezultatów językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest w ocenie orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego konieczne w wyżej wskazanym kierunku, aby treść norm prawnych regulujących sprawy świadczeń pielęgnacyjnych była zgodna z konstytucyjnymi zasadami praworządności oraz ochrony i poszanowania więzi rodzinnych. Zasadny jest wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd ukształtowany pod wpływem stanowiska Trybunału Konstytucyjnego, że artykułu 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych przed nowelizacją, jak i po nowelizacji, nie należy interpretować zgodnie z jego literalną treścią, lecz z uwzględnieniem wykładni celowościowej przy uwzględnieniu wartości wynikających z art. 18 i 32 Konstytucji, tj. równości wobec prawa oraz ochrony małżeństwa i dobra rodziny.

W konsekwencji art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy wykładać w ten sposób, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest zdolny sprawować jej współmałżonek, a nie wyłącznie od ustalenia, że pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niewątpliwie powyższa systemowa i celowościowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych wykracza poza językowe brzmienie tego przepisu, jest jednak uzasadniona koniecznością takiego odczytywania norm prawnych, aby ich treść nie pozostawała w sprzeczności z Konstytucją RP. W konsekwencji za nieuprawnioną uznać należy taką wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ze zm.) traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim z tego tylko powodu, że małżonek tej osoby nie legitymuje orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i bez względu na to, czy małżonek tej osoby również takiej opieki wymaga".

Z powyższym stanowiskiem skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni się zgadza i traktuje je jak własne.

W świetle powyższego stanowisko Sądu pierwszej instancji sprowadzające się do wytknięcia organom wadliwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn.: Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) uznać należało za trafne, a wykładnię tego przepisu dokonaną przez Sąd za prawidłową. Tym samym jako niezasadny jawił się zarzut skargi kasacyjnej, naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn.: Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.). Wojewódzki Sad Administracyjny w Białymstoku zasadnie przyjął, iż kierując się wartościami wynikającymi z art.18 i 32 Konstytucji RP. należy dokonać prokonstytucyjnej i prospołecznej wykładni omawianych przepisów. Tylko bowiem taka wykładnia zapewnić może poszanowanie zasady praworządności oraz ochrony i poszanowania więzi rodzinnych.

Sąd I instancji zasadnie też przyjął, że zestawienie wykładni omawianych przepisów dokonanej według powyższych zasad, z realiami niniejszej sprawy prowadziło do konkluzji, iż organy zaniechały przeprowadzenia rzetelnego postępowania dowodowego. Nie ustaliły bowiem tego, czy współmałżonek N, S. jest zdolny do sprawowania nad nią opieki. Za niewystarczające uznać należało ustalenie jedynie faktu, że matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim. W realiach niniejszej sprawy należało bowiem dokonać rozważań w tym zakresie z uwzględnieniem zarówno podnoszonego faktu separacji małżonków, oddzielnego ich zamieszkiwania, jak też wieku męża.

Organ oceniając faktyczną możliwość sprawowania opieki nad N. S. przez jej męża, nie powinien tego czynić w oderwaniu od przepisu art.16 ust.2 pkt.3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak też w oderwaniu od faktu, że mąż niepełnosprawnej jest w wieku przekraczającym już 84 lata. Skoro zaś ustawodawca uznał, ze osoby które ukończyły 75 rok życia, mogą potrzebować (co do zasady) pomocy w opiece nad sobą, to trudną do zaaprobowania tezą byłoby przyjęcie, ze osoby takie same mogą sprawować piekę nad inną osobą, i to zwłaszcza osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy stwierdzić, że zarzut taki, jako samodzielna podstawa kasacyjna, może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt: II FPS 8/09, LEX nr 552012, wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt: II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Za jego pomocą nie można jednak skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Ustalenia stanu faktycznego podważać można za pomocą zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w powiązaniu z odpowiednimi przepisami postępowania administracyjnego, zaś podstawę prawną rozstrzygnięcia - za pomocą zarzutu naruszenia prawa materialnego (w ramach podstawy wskazanej w art. 174 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) ewentualnie poprzez zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w powiązaniu z przepisami prawa materialnego (por. powołana uchwała z 15 lutego 2010 r., wyrok NSA z dnia 18 lutego 2009 r., sygn. akt: I GSK 450/08, LEX nr 516681).

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że nie jest uzasadniony w niniejszej sprawie zarzut naruszenia art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uzasadnienie wyroku zawiera wszystkie elementy wymienione w tym przepisie i wynika z niego stan faktyczny przyjęty przez Sąd za podstawę orzekania. Kwestia oceny prawnej, wyrażonej przez Sąd pierwszej instancji, jest wynikiem dokonanej przez ten Sąd wykładni, a zatem zarzut błędnej oceny prawnej mógłby być uzasadniony gdyby został powiązany z trafnym zarzutem naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Z kolei wskazanie przez Sąd w całokształcie rozważań zawartych w uzasadnieniu wyroku na konieczność dokonania ustalenia przez organy, okoliczności faktycznych umożliwiających prokonstytucyjną i celowościową wykładnię przepisu art.17 ust.5 pkt.2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w wystarczający sposób określa wskazania co do dalszego postępowania.

Dodatkowo podnieść należało, iż zarzut naruszenia przepisów postępowania pozostawał w oderwaniu od realiów faktycznych niniejszej sprawy. Wbrew wnioskom, jakie można wysnuć z omawianego zarzutu skargi kasacyjnej Sąd I instancji nie zawarł w wytycznych zobowiązania dla organu, aby ten ustalał niepełnosprawność i stan zdrowia współmałżonka N. S. Dla zrealizowania wytycznych Sądu – poczynienia ustaleń faktycznych przy zastosowaniu wykładni przepisów prawa materialnego zaprezentowanej w uzasadnieniu badanego wyroku – organowi zbędna będzie zaś wiedza specjalistyczna z zakresu medycyny.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym skargę kasacyjną należało oddalić na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.