Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 649/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2020-11-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: art. 3 par. 1, art. 134 par. 1, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c i pkt 2, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 9, art. 77, art. 80, art. 156 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 listopada 2020 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy C. z dnia [...] r., nr [...], II. uchyla decyzję Burmistrza Miasta i Gminy C. z dnia [...] r., nr [...]/05/2020, III. stwierdza nieważność decyzji Burmistrza Miasta i Gminy C. z dnia [...] r., nr [...], IV. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącej E. M. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., działając z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy C., na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 139, poz. 992 z 2006 r. z póź, zm.) i art. 12 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych ustaw (Dz.U. z 2012 r. poz. 1548) oraz art. 104, art. 108 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), odmówił E. M. świadczenia w formie:

1. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na A. S.,

2. składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad A. S.,

3. składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad A. S..

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu [...] stycznia 2020 r. E. M. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A. S.. W oparciu o zebrane materiały dowodowe, w tym materiały będące w posiadaniu Ośrodka, które były gromadzone w trakcie prowadzonego postępowania o przyznanie specjalnego zasiłku dla opiekuna tj. wywiad, o którym mowa w art. 23 ust 4e ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustalono, że w dniu [...] października 2019 r. E. M. złożyła także wniosek o przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i od dnia [...] listopada 2019 r. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką w kwocie [...]zł miesięcznie. Zasiłek przyznany został do [...] października 2020 r. Wraz ze złożonym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, E. M. wskazała również, że za datę przyznania świadczenia uważa datę złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ I instancji powołując się na art. 27 pkt 5 ww. ustawy, wskazał, że w niniejszej sprawie nie doszło do zbiegu uprawnień, o którym mowa w tym przepisie bowiem miałoby to miejsce wówczas gdyby nastąpiło złożenie jednocześnie dwóch wniosków o świadczenia w nim wymienione.

W związku z powyższym zgodnie z art. 17 pkt 5 ust. 1 lit. b ww. ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Ponadto, zdaniem organu I instancji, nie został również spełniony jeden z głównych warunków przyznania ww. świadczenia, jakim jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, co wynika wprost z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odwołaniu od powyższej decyzji, E. M., reprezentowana przez adwokata, powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r.

Pismem z dnia [...] maja 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wezwało stronę do nadesłania jednoznacznego i bezwarunkowego oświadczenia woli w przedmiocie rezygnacji z dotychczas otrzymywanego specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W dniu 14 maja 2020 r. do Kolegium wpłynęło oświadczenie wnioskodawczyni informujące o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego decyzją z dnia [...] listopada 2019 r.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. zawiesiło z urzędu postępowanie w sprawie przyznania E. M. świadczenia pielęgnacyjnego do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia w przedmiocie uchylenia decyzji z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] przyznającej wnioskodawczyni specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Decyzją z dnia [...] maja 2020 r. nr [...]/05/2020 Burmistrz Miasta i Gminy C., działając na podstawie art. 15, art. 20, art. 22, art. 23, art.18, art. 27, art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2018 r. poz. 2134, 2354 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2018 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze (Dz.U. z 2017 poz. 1465) w zw. z art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, wstrzymując decyzję z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...], uchylił realizację świadczenia z tej decyzji - w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego na A. S..

W uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że w dniu 14 maja 2020 r. otrzymał pismo od E. M., w którym oświadczyła ona, że rezygnuje z przyznanego jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, przyznanego decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Jednocześnie wymieniona zrzekła się prawa do odwołania od wydanej w tej sprawie decyzji. Ostatnie świadczenie pobrała za miesiąc maj 2020 r.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 17 ust. 1 i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, po podjęciu z urzędu zawieszonego postępowania w sprawie z odwołania E. M. od decyzji z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na matkę A. S., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało E. M. świadczenie pielęgnacyjne w wysokości [...] zł. miesięcznie od dnia [...] czerwca 2020 r. na czas nieokreślony.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ II instancji wskazał, że decyzje w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie są decyzjami uznaniowymi i ustawodawca nie zostawił organom tak zwanego "luzu decyzyjnego", ani możliwości odwoływania się do zasad współżycia społecznego. Decyzje te mają charakter związany, co oznacza, że organ administracji publicznej jest zobligowany do przyznawania świadczeń wyłącznie w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę ustawowych przesłanek.

Kolegium zauważyło, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy został poddany kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014r. poz. 1443) stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał podkreślił, że istotnym kryterium przyznania świadczeń powinna być w każdym wypadku ocena faktycznej sytuacji finansowej ich potencjalnych beneficjentów i uznał, że wykonanie wyroku wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych pozostawiając ustawodawcy w tej kwestii pewien margines swobody. Oznacza to, że osoby opiekujące się dorosłymi niepełnosprawnymi, powinny być traktowane w taki sam sposób, niezależnie od wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby zaliczonej do kategorii osób dorosłych w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem Kolegium, skoro zróżnicowanie uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego od powstania niepełnosprawności najpóźniej przed ukończeniem 25 roku życia jest niezgodne z Konstytucją RP, zatem nie ulega wątpliwości, że art. 17 ust. 1b ustaw o świadczeniach rodzinnych nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści po wejściu w życie omawianego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, tj. od dnia 23 października 2014 r.

Kolegium zwróciło uwagę na fakt, że jeśli istnieją przeszkody do przyznania świadczenia, np. polegające na obowiązywaniu decyzji przyznającej inne konkurencyjne świadczenie, to wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane dopiero od dnia, w którym przeszkody te ustały, a zatem z dniem, w którym wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia zostały spełnione.

Fakt uzyskiwania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna nie może być w okolicznościach niniejszej sprawy przeszkodą do przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tej samej osoby tj. matki. W sytuacji zbiegu po stronie tego samego podmiotu uprawnień do obydwu tych świadczeń znajduje bowiem zastosowanie przepis art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co powoduje możliwość wybrania przez osobę uprawnioną jednego z tych świadczeń.

Z dniem wydania ostatecznej decyzji uchylającej decyzję przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy, ustała przeszkoda do wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z wyborem strony. Dlatego świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane od dnia [...] czerwca 2020 r., bowiem specjalny zasiłek opiekuńczy ostatni raz wypłacono w maju 2020 r.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., działając z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy C., na podstawie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 12 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych ustaw i art. 104 oraz art. 108 § 1 k.p.a., orzekł o przyznaniu wnioskodawczyni świadczenia w formie:

1. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką A. S., w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od [...] czerwca 2020 r. bezterminowo,

2. składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku ze sprawowaną opieką, w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od [...] czerwca 2020 r. do [...] października 2020 r.,

3. składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku ze sprawowaną opieką, w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od [...] czerwca 2020 r. do [...] października 2020 r.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji wskazał, że E. M. złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej w C. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką A. S., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Strona oświadczyła, że w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką, nie podejmuje żadnego zatrudnienia. W ocenie organu I instancji, świadczenie takie, zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych, nie było możliwe do przyznania w związku z czym strona złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K..

Po analizie zgromadzonej dokumentacji a także po otrzymaniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. postanowiono przyznać wnioskodawczyni świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką.

Z akt sprawy wynika, że miesięczny dochód w 2016 r. nie przekracza kryterium dochodowego [...] zł, określonego w art. 5 ust. 2 u.ś.r. w związku z art. 32 ust. 1 pkt 2 związanych z systemami wsparcia rodzin.

Pismem z dnia [...] lipca 2020 r. E. M., reprezentowana przez adwokata, wniosła skargę na decyzję Kolegium z dnia [...] czerwca 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zarzucając jej naruszenie:

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego,

- art. 27 ust. 5 ww. ustawy poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna, prowadzi do wniosku, że w sytuacji gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce.

Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie kwestionowanej decyzji Kolegium w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia [...] stycznia 2020 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Stwierdzenie przez Sąd naruszenia przez organ administracji przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, skutkują wyeliminowaniem zaskarżonego aktu z obrotu prawnego, zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

W myśl przepisu art. 135 wspomnianej ustawy, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Należy przy tym w pełni zgodzić się ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2013 sygn. akt I FSK 1230/12, zgodnie z którym przepis art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi umożliwia sądowi administracyjnemu wyjście poza granice skargi i zajęcie się wszystkimi postępowaniami prowadzonymi w granicach danej sprawy. Nie ulega wątpliwości, że chodzi tu o granice materialnoprawne - sąd może więc sięgnąć również do wadliwych decyzji, wydanych w niższych "warstwach" postępowania (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 31 lipca 2001 r., sygn. akt V Sa 2702/00).

Niezbędność zastosowania przez sąd przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów innych niż zaskarżone, wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy dla końcowego jej załatwienia oznacza zapewnienie "ostatecznego i pełnego załatwienia sprawy". Obowiązkiem sądu administracyjnego jest bowiem stworzenie takiego stanu by w obrocie prawnym nie istniał i funkcjonował żaden akt organu administracji publicznej niezgodny z prawem (vide: T. Woś w: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Warszawa 2005 r., s. 441)

Zdaniem Sądu, taka właśnie sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie bowiem jak wynika z treści skargi E. M., wymieniona domagając się przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką A. S., od samego początku deklarowała rezygnację z przyznanego jej wcześniej specjalnego zasiłku opiekuńczego z chwilą przyznania jej wspomnianego świadczenia pielęgnacyjnego. Wnioskodawczyni stosowne oświadczenie dołączyła do wniosku z dnia [...] stycznia 2020 r., a następnie na żądanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. nadesłała kolejne oświadczenie z dnia [...] maja 2020 r., o rezygnacji ze wspomnianego świadczenia od dnia złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne.

Pomimo składanych oświadczeń organ I instancji uznał, że w tym wypadku nie doszło do zbiegu uprawnień do świadczeń o jakim mowa w art. 27 pkt 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111), a wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje skarżącej bowiem ma ona ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Kolejną przesłanką uzasadniającą odmowę przyznania wspomnianego świadczenia jest ponadto okoliczność, że niepełnosprawność A. S. nie powstała w okresie do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze co prawda argumentacji tej nie podzieliło, jednak uznało, że przyznanie wnioskowanego świadczenia możliwe jest dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji uchylającej decyzję przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy. Taką decyzję Burmistrz Miasta i Gminy C. wydał w dniu [...] maja 2020 r. Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że skoro skarżąca pobierała wskazany wyżej zasiłek do maja 2020 r., zatem świadczenie może zostać jej przyznane dopiero od [...] czerwca 2020 r.

Z tego względu organ ten decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. uchylił decyzję Burmistrza Miasta i Gminy C. i przyznał wnioskowane świadczenie od dnia [...] czerwca 2020 r.

Pomimo wydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze opisanej wyżej decyzji ostatecznej – kończącej postępowanie w sprawie z wniosku E. M., organ I instancji wydał kolejną decyzją – z dnia [...] czerwca 2020 r. przyznającą to samo świadczenie, na ten sam okres (od [...] czerwca 2020 r. – bezterminowo).

W tym miejscu należy wskazać, że w niniejszej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że A. S. – matka wnioskodawczyni – posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności (z dnia [...] stycznia 2015 r.) wydane na stałe, jak również, że jej córka E. M. nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem nad nią opieki. M. A. S. jak również jej rodzice nie żyją. Wnioskodawczyni – jak już wspomniano otrzymywała specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką, jednak złożyła stosowne oświadczenie, w którym zrezygnowała z tego zasiłku, w związku ze złożeniem wniosku o wskazane wyżej świadczenie pielęgnacyjne.

W ocenie Sądu, stanowisko organu I instancji o braku możliwości przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia celem opieki nad niepełnosprawną matką z tego względu, że niepełnosprawność A. S. nie powstała w okresie do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia jest błędne.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl zaś art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Mając na uwadze powyższe przepisy, w kontekście wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. akt K 38/13, nie ulega wątpliwości, że skarżącej może przysługiwać (po spełnieniu wszystkich pozostałych przesłanek) świadczenie pielęgnacyjne, pomimo że nie zostało udokumentowane, aby niepełnosprawność osoby objętej opieką (matki skarżącej) powstała nie później niż do ukończenia przez nią 18. roku życia, względnie w trakcie jej nauki (do ukończenia 25. roku życia).

Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. akt K 38/13, Trybunał Konstytucyjny orzekł bowiem o niezgodności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, z art. 32 ust. 1 Konstytucji.W punkcie 2 sentencji tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził niekonstytucyjność wymienionego przepisu w zakresie zastosowania wobec opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.

W uzasadnieniu przedmiotowego wyroku Trybunał wskazał, że stosowanie

w dotychczasowym brzmieniu art. 17 ust. 1b ww. ustawy prowadzi do sytuacji, w której osoba rezygnująca bądź niepodejmująca pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną w wieku powyżej 25 r. życia może być traktowana w odmienny sposób – z punktu widzenia prawa do świadczeń opiekuńczych – w zależności od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W ocenie Trybunału stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 r. życia, ewentualnie ukończenie 25 r. życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Tymczasem brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii. Z powyższego wynika, że Trybunał Konstytucyjny uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 r. życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 r. życia, przepis art. 17 ust. 1b ww. ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (tak też NSA w wyroku z dnia 14 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1614/16; NSA w wyroku z dnia 6 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 223/16; NSA w wyroku z dnia 2 sierpnia 2016 r.

sygn. akt I OSK 923/16; NSA w wyroku z dnia 7 września 2016 r. sygn. akt

I OSK 755/16).

Niewątpliwie skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. co do treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 u.ś.r., który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r., a zatem od tego momentu art. 17 ust. 1b u.ś.r.- jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć zastosowania. Taki też pogląd ugruntował się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1668/14 oraz Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015 r. sygn. akt II SA/Bd 366/15, w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Go 818/14, w Poznaniu z dnia 23 października 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 969/14, w Białymstoku z dnia 2 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 1022/14, w Łodzi z dnia 10 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Łd 1034/14, w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r. sygn. akt II SA/Ol 623/15, w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt VIII SA/Wa 1026/14).

Z tych względów, okoliczność, że niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała nie później niż do ukończenia przez niego 18. roku życia, względnie w trakcie jego nauki (do ukończenia 25. roku życia) – nie może być podstawą odmowy przyznania stronie prawa do przedmiotowego świadczenia.

Wbrew stanowisku organu I instancji, nie może taką podstawą być również okoliczność, że skarżąca uzyskała wcześniej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Jednocześnie w myśl art. 27 ust. 5 tej ustawy, w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Podzielając w pełni stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2019 r. (sygn. akt I OSK 300/19), należy wskazać, że przy wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, względy celowościowe nakazują wziąć pod uwagę nie tylko fakt częściowej niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale także wyniki szerszej wykładni systemowej i funkcjonalnej. Właściwa wykładnia wspomnianego przepisu wymaga zatem uwzględnienia również treści art. 27 ust. 5 tej ustawy, jak i funkcji obydwu tych przepisów. Stąd też – aprobując w pełni poglądy prezentowane w orzecznictwie – należy wskazać, że dla uniknięcia zbiegu omawianych świadczeń możliwe jest wydanie decyzji ustalającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zrzeczenia się ustalonego już zasiłku dla opiekuna (m.in. wyrok NSA z 21 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 2758/17). Fakt uzyskiwania przez stronę zasiłku dla opiekuna nie może być przeszkodą do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tej samej osoby podopiecznej. W sytuacji zbiegu po stronie tego samego podmiotu uprawnień do obydwu tych świadczeń znajduje bowiem zastosowanie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Taka wykładnia uwzględnia wszystkie wspomniane powyżej aspekty celowościowe i wartości chronione konstytucyjnie, jak również funkcję tych świadczeń rodzinnych, które związane są z opieką nad osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji.

Błędne jest przy tym stanowisko Kolegium, w zakresie w jakim nie przyznano skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką od miesiąca złożenia wniosku (jak nakazuje art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych), tj. od stycznia 2020 r., a dopiero od [...] czerwca 2020 r.

Celem regulacji zawartej w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest niewątpliwie uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania wymienionych w tym przepisie świadczeń, jednak – o czym była już mowa powyżej - nie wyklucza to możliwości przyznania innego świadczenia w przypadku spełniania niezbędnych przesłanek. Oznacza to prawo wyboru przez osobę wnioskującą świadczenia korzystniejszego.

W niniejszej sprawie strona dokonała takiego wyboru już w dniu złożenia wniosku tj. [...] stycznia 2020 r. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, powodem przyznania świadczenia dopiero od [...] czerwca 2020 r. było pozostawanie w obrocie decyzji o przyznaniu skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zdaniem Kolegium, dopiero jej wyeliminowanie z obrotu uzasadniać mogło przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Sądu, z przyczyn omówionych powyżej takie stanowisko należy uznać za nietrafne. Skoro skarżąca miała możliwość wyboru świadczenia, zatem miała też prawo oczekiwać od organów, że podejmą działania zmierzające do rozważenia przyznania jej korzystniejszego świadczenia, zamiast przyjęcia, iż nie jest to możliwe dopóki w obrocie pozostaje decyzja przyznająca skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy. W szczególności, organ winien rozważyć możliwość jednoczesnego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenia decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet zamieścić rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. Rozwiązanie takie opiera się na przyjęciu, że kwestia przedmiotowego wyboru, a tym samym i rezygnacji z zasiłku dla opiekuna stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość odpowiedniego załatwienia rezygnacji z zasiłku dla opiekuna w decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego (wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1676/18).

Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela przy tym w pełni poglądy judykatury wskazujące, że możliwe jest rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone poprzez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego (por.: wyrok WSA w Opolu z dnia 20 września 2018 r. sygn. II SA/Op 302/18, WSA w Poznaniu z dnia 11 kwietnia 2019 r. sygn. II SA/Po 158/19 i WSA we Wrocławiu z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. IV SA/Wr 360/19, dostępne w Internecie).

Mając na uwadze powyższe należy uznać, że zaskarżona decyzja w zakresie w jakim przyznano skarżącej świadczenie pielęgnacyjne dopiero od [...] czerwca 2020 r. została podjęta z naruszeniem przepisów art. 7, art, 9, art. 77 i art. 80 k.p.a. mającym wpływ na wynik sprawy. Nierozważenie przez organy procesowych możliwości zrealizowania przez skarżącą dokonanego wyboru świadczenia korzystniejszego doprowadziło ponadto do naruszenia prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Z przyczyn, o których była mowa już wcześniej, wskazane wyżej przepisy postępowania narusza ponadto decyzja organu I instancji z dnia [...] maja 2020 r. uchylająca realizację świadczeń przyznanych decyzją z dnia [...] listopada 2019 r.

Z uwagi na powyższe, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 135 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, jak również decyzję z dnia [...] maja 2020 r. uznając, że wydane zostały z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa, mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się do wydania przez organ pierwszej instancji decyzji z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] r., rozpatrującej z urzędu wniosek skarżącej z dnia [...] czerwca 2020 r., mając na uwadze brzmienie art. 134 p.p.s.a. sąd uznał, że na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. należało stwierdzić nieważność tego rozstrzygnięcia, albowiem istniała tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno następującymi po sobie dwiema decyzjami, z których pierwsza, tj. decyzja Kolegium z dnia [...] czerwca 2020 r. uzyskała walor ostateczności. Decyzja ostateczna ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że zarówno decyzja Kolegium jak i decyzja Burmistrza Miasta i Gminy C. orzekają o przyznaniu E. M. świadczenia z tego samego tytułu i na ten sam okres. Z tego względu, druga z wymienionych decyzji w istocie po raz drugi przyznaje to samo świadczenie, które wcześniej, decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. przyznało już Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K..

Jakkolwiek organ I instancji orzekł również w zakresie prawa skarżącej do składek na ubezpieczenie społeczne, to jednak, zważywszy na wadliwie ustaloną datę, od której świadczenie pielęgnacyjne przysługuje skarżącej, również ta część rozstrzygnięcia jest nieprawidłowa.

Z powyższych powodów, Sąd orzekł w punkcie I i II sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. W punkcie III sentencji stwierdzono nieważność decyzji z dnia [...] czerwca 2020 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 134 i 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono, w punkcie IV sentencji wyroku, w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Ponownie rozpatrując wniosek skarżącej z [...] stycznia 20209 r. organ uwzględni stanowisko Sądu w kwestii przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego, dokonując wyboru procesowej formy załatwienia sprawy umożliwiającej skarżącej realizację dokonanego wyboru świadczenia, mając na względzie przepis art. 35 k.p.a. zobowiązujący do załatwiania sprawy bez zbędnej zwłoki. Uwzględni także w treści rozstrzygnięcia treść art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób wskazany wyżej i doprowadzi do wyrównania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia pierwszego wniosku wraz z oświadczeniem o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego z potrąceniem kwot wypłacanych z tytułu specjalnego zasiłku opiekuńczego.