Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 1809/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 116 § 1 pkt 1 lit. b)
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 10 i art. 11
journal: Dz.U. 2012 poz 1112
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Jacek Pruszyński (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, Protokolant Agata Han, po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2023 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 października 2019 r. sygn. akt I SA/Łd 292/19 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 31 stycznia 2019 r. nr 1001-IEW1.4123.30.2018.20.U21.JSz UNP: 1001-19-011842 w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrok sądu pierwszej instancji.

Wyrokiem z 16 października 2019 r., sygn. akt I SA/Łd 292/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę A. K. (dalej: Skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 31 stycznia 2019 r., nr 1001-IEW1.4123.30.2018.20.U21.JSz UNP: 1001-19-011842 w przedmiocie orzeczenia

o solidarnej odpowiedzialności podatkowej za zaległości podatkowe spółki z o.o.

w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy roku 2012, 2013 i 2014 wraz

z odsetkami za zwłokę oraz kosztami postępowania egzekucyjnego. Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

2. Skarga kasacyjna.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji wniósł Skarżący. Działający w jego imieniu pełnomocnik z urzędu, na podstawie przepisów art. 173 § 1 i 2, art. 176 § 1 pkt 1 oraz art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.), zaskarżył wyrok w całości.

Na podstawie art. 174 pkt 1 w zw. z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (w brzmieniu obowiązującym w dacie powstania zaległości podatkowych spółki; dalej: o.p.) - poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji - niewłaściwe zastosowanie, a to z uwagi na przyjęcie, iż - w świetle ww. przepisu - winy członka zarządu spółki kapitałowej w braku wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości spółki nie wyłącza zaniechanie tej czynności zmierzające do utrzymania bytu prawnego spółki w celu umożliwienia dochodzenia na jej rzecz roszczeń finansowych w postępowaniu cywilnym i w związku z tym - przyjęcie solidarnej ze spółką odpowiedzialności Skarżącego za zaległości podatkowe spółki, podczas gdy dbałość o realizację obowiązków prezesa spółki kapitałowej polegających na sądowym dochodzeniu przysługujących spółce należności pieniężnych nie może być jednocześnie poczytywana jako zachowanie zawinione w świetle ww. przepisu prawa materialnego, a co za tym idzie - motywacja Skarżącego, która legła u podstaw niezłożenia przez niego wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, stanowiąc wyraz dążeń Skarżącego do zachowania podmiotowości prowadzonej przez niego spółki, w celu umożliwienia dochodzenia na jej rzecz, w toku procesu sądowego, wierzytelności pieniężnych od syndyka Z. sp. z o.o. oraz od B. S.A., winna świadczyć o braku po stronie Skarżącego winy w niedokonaniu tej czynności oraz prowadzić do uwolnienia go od subsydiarnej, solidarnej wraz ze spółką, odpowiedzialności za jej zobowiązania z tytułu zaległości podatkowych.

W związku z powyższym autor skargi kasacyjnej na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a., wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej Skarżącemu z urzędu w postępowaniu przed Sądem administracyjnym II instancji, oświadczając, iż koszty te nie zostały zapłacone ani w całości, ani w części.

Pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego, według norm przepisanych.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.), rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.

Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczą naruszenia art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018 r., poz. 800 ze zm., dalej: o.p.), poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie.

Przepis art. 116 § 1 o.p. (w brzmieniu znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie) stanowił, że za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu: 1) nie wykazał, że: a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy; 2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Ponadto zgodnie z art. 116 § 2 o.p. odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu.

W przepisie art. 116 § 1 o.p. określono m.in. przesłanki uwalniające od odpowiedzialności osoby trzecie (przesłanki egzoneracyjne), w szczególności wykazanie przez członka zarządu, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) wynika z przyczyn niezawinionych przez członka zarządu (pkt 1 lit. b). Wykazanie zaistnienia przesłanek wyłączających odpowiedzialność należy do obowiązków osoby trzeciej, która się na nie w prowadzonym postępowaniu podatkowym powołuje.

W niniejszej sprawie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, wskazując na przepisy art. 10 i art. 11 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm.), stwierdził, że spółka zaprzestała wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań, co skutkowało jej niewypłacalnością, a mimo to Skarżący, będąc członkiem zarządu spółki, we właściwym czasie nie podjął działań zmierzających do ogłoszenia jej upadłości. Skarżący w skardze kasacyjnej nie podważa ustaleń organu dotyczących trwałego zaprzestania regulowania zobowiązań wobec Skarbu Państwa, a w konsekwencji określenia czasu właściwego do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

W skardze kasacyjnej wskazano, że Skarżący świadomie zaniechał wystąpienia z ww. wnioskiem, chcąc zachować byt prawny prowadzonej przez niego spółki, w celu umożliwienia dochodzenia na jej rzecz, w postępowaniu cywilnym wierzytelności od syndyka Z. Sp. z o.o. oraz od B. S.A. W przekonaniu Skarżącego, podjęta przez niego w tym przedmiocie decyzja stanowiła wyraz jego dbałości o interesy spółki, której upadłość przekreślałaby szanse na realizację jej roszczeń finansowych wobec ww. podmiotów w drodze procesu sądowego, w ramach którego upadła spółka nie posiadałaby zdolności sądowej, co w świetle przepisu art. 199 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego stanowiłoby przesłankę odrzucenia pozwu. Brak wystąpienia przez Skarżącego z wnioskiem o ogłoszenie upadłości spółki nie stanowił zatem o braku należytej refleksji skarżącego nad kondycją materialną i stanem finansów spółki, ale był wynikiem pogłębionej analizy finansowej i prawnej nakierowanej na utrzymanie bytu prawnego podmiotu, któremu przysługują wysokie roszczenia pieniężne

Odnosząc się do tej argumentacji w pierwszej kolejności należy wskazać, że o przesłance "braku winy", o której mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) o.p., w sytuacji niezłożenia wniosku o ogłoszenie upadłości można mówić jedynie wtedy, gdy członek zarządu spółki, przy zachowaniu wszelkiej należytej staranności podczas prowadzenia jej spraw, wniosku takiego nie złożył z przyczyn od niego niezależnych. Brak takiej winy jest kategorią obiektywną i można się na nią powoływać jedynie w sytuacji, gdy członek zarządu nie miał żadnych możliwości prowadzenia spraw spółki, a brak tych możliwości wynikał z przyczyn od niego całkowicie niezależnych. Członek zarządu powinien wykazać brak winy, czyli udowodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że uchybienie określonemu obowiązkowi było od niej niezależne.

Należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że o braku winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości nie może świadczyć fakt, że członek zarządu spółki kapitałowej utrzymywał jej status czynnego podmiotu gospodarczego ze względu na chęć wytoczenia procesu cywilnego innemu podmiotowi. Dla skutecznego uwolnienia od odpowiedzialności bez znaczenia pozostają pobudki kierujące członkiem zarządu, w tym jego przekonanie o istnieniu możliwych do wyegzekwowania wierzytelności przysługujących zarządzanej spółce. Oczywiście nie można pozbawić członka zarządu spółki kapitałowej prawa do podjęcia ryzyka i niewystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, pomimo zaistnienia ustawowych przesłanek takiego działania, jeśli w jego ocenie możliwe jest jeszcze opanowanie sytuacji finansowej spółki, a co za tym idzie spłata całości ciążących na niej zobowiązań. Jeżeli jednak członek zarządu zdecyduje się podjąć takie ryzyko, powinien czynić to ze świadomością wiążącej się z tym odpowiedzialności. To oznacza, że osoba zarządzająca spółką musi liczyć się z ewentualnymi konsekwencjami błędnej oceny sytuacji lub dokonanych wyborów co do działalności zarządzanego podmiotu. Jeśli uregulowanie ciążących na spółce zobowiązań i zaległości okaże się chociażby częściowo niemożliwe, członek zarządu może zostać pociągnięty do subsydiarnej odpowiedzialności i będzie odpowiadał za spłatę zobowiązań zarządzanego podmiotu.

Podjęcie przez Skarżącego decyzji o niezgłoszeniu w przewidzianym terminie wniosku o ogłoszenie upadłości w celu zachowania podmiotowości spółki, należy zatem rozpatrywać w kategoriach ryzyka gospodarczego, które nie wchodzi w zakres przesłanki egzoneracyjnej, o której mowa w art. 116 § 1 ust. 1 lit. b) o.p. Skarżący nie przeciwstawił żadnych argumentów, które mogłyby świadczyć, że nie mógł przy dochowaniu należytej staranności zdobyć wiedzy o rzeczywistej sytuacji spółki, ewentualnie, że istniały inne niezależne od niego przeszkody, które uniemożliwiły złożenie wniosku o upadłość spółki. W sytuacji, gdy w sprawie stwierdzono wystąpienie przesłanek do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, którą Skarżący zarządzał, brak podjęcia odpowiednich działań w tym zakresie uniemożliwia skorzystanie z ochrony przewidzianej w ww. przepisie. Zaniechanie to narażało bowiem wierzycieli spółki, na brak możliwości odzyskania ich należności od tego podmiotu. Trzeba zauważyć, że z akt sprawy wynika, że Skarżący nie wskazał majątku, który aktualnie umożliwiałby zaspokojenie stwierdzonych zaległości podatkowych.

Z tych też względów, Naczelny Sąd Administracyjny uznając zarzuty Skarżącego za niezasadne, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

Rozstrzygnięcie w przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu z tytułu świadczonej pomocy prawnej, Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do rozpoznania zgodnie z właściwością Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, stosownie do art. 258 - 261 p.p.s.a.

Jacek Pruszyński Jolanta Sokołowska Paweł Dąbek