Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 304/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 15 § 3e, art. 27, art. 29, art. 33
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 5 ust. 1, art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 1284
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść Asesor WSA Adam Osik (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 października 2024 r. sprawy ze skargi E. B. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 5 kwietnia 2024 r., nr OPE.906.16.2024.MG1 w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2024 r. Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, działając na podstawie art. 17 § 1 w zw. z art. 34 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm.) – dalej jako: "p.e.a." oraz w zw. z art. 144 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) – dalej jako: "k.p.a.", po rozpatrzeniu zażalenia E. B. na postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia 22 lutego 2024 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego uchylił postanowienie organu pierwszej instancji w części dotyczącej zarzutu braku wymagalności obowiązku wykonania szczepień ochronnych u małoletniego R. B. i w tym zakresie zmienił zaskarżone postanowienie uznając ten zarzut, a w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego:

W dniu 2 czerwca 2022 r. przedstawiciel Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku, w trakcie kontroli sanitarnej w D. [...] w G., stwierdził brak wykonania szczepień u dziecka – R. B., ur. [...] września 2018 r. W związku z wynikami kontroli PPIS wystosował w dniu 10 czerwca 2022 r. wezwanie do dobrowolnego wykonania obowiązku zaszczepienia dziecka, a następnie w dniu 3 października 2022 r. PPIS przesłał skarżącej upomnienie w celu rozpoczęcia realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych u dziecka R. B.

W związku z ustaleniem w trakcie kontroli w dniu 17 listopada 2023 r., że dziecko nadal nie ma wykonanych obowiązkowych szczepień ochronnych w dniu 27 listopada 2023 r. organ pierwszej instancji wystawił tytuł wykonawczy nr [...], którym nałożył na skarżącą obowiązek poddania dziecka w czasie 8 miesięcy od dnia otrzymania tytułu wykonawczego obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw: gruźlicy, WZW typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, zakażeniom Haemophilus influenzę, zakażeniom Streptococcus pneumoniae, odrze, śwince, różyczce oraz wystąpił do Wojewody Pomorskiego z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia 13 grudnia 2023 r. Wojewoda Pomorski nałożył na skarżącą grzywnę w celu przymuszenia do obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Skarżąca w dniu 8 stycznia 2024 r. wniosła zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej zarzucając:

- nieistnienie obowiązku według art. 33 § 2 pkt 1 p.e.a. wskazując, że zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 1284 ze zm.) - dalej: "u.z.z.ch." obowiązek wykonania szczepień u dziecka nie istnieje, zaś wnoszący zarzuty nie posiada kompetencji ani umiejętności do wykonania szczepień u dziecka do czego wzywa go wierzyciel w tytule wykonawczym;

- wygaśniecie obowiązku według art. 33 § 2 pkt 5 p.e.a. w przypadku szczepień przewidzianych dla dzieci w wieku do 14 miesiąca życia, skoro dziecko wnoszącego zarzuty ma 5,5 roku;

- brak wymagalności obowiązku według art. 33 § 2 pkt 6 lit. a p.e.a. w przypadku odroczenia terminu wykonania obowiązku.

W dniu 7 lutego 2024 r. do Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Gdańsku wpłynęło zaświadczenie o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym do szczepień u dziecka – R. B., w którym lekarz odroczył szczepienia małoletniego do dnia 30 kwietnia 2024 r.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku w uzasadnieniu postanowienia oddalającego zarzuty wyjaśnił, że obowiązek poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym został określony w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 u.z.z.ch. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077 ze zm.). Ramy czasowe, określone do wykonania obowiązkowych szczepień nie oznaczają dowolności w wyborze terminu wykonania szczepienia. Rozporządzenie precyzuje jakie szczepienia i w jakim okresie życia mają być wykonane, tym samym wskazując termin, w którym opiekun jest zobowiązany do umożliwienia zaszczepienia dziecka. W przypadku dzieci, u których nie przeprowadzono obowiązkowych szczepień ochronnych, należy jak najszybciej przeprowadzić szczepienia wyrównawcze. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że na dzień skierowania wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego brak jest zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego przeciwwskazania do wykonania szczepień. W aktach znajduje się zaświadczenie otrzymane w dniu 5 stycznia 2023 r. stwierdzające odroczenie wykonania szczepień do czasu konsultacji w Poradni Immunologicznej. Następnie pismem z dnia 10 lutego 2023 r. mąż skarżącej poinformował, że planowany termin wizyty w Poradni Immunologicznej to maj 2023 r. Pismem z dnia 1 marca 2023 r. PPIS poinformował skarżącą, że nadzór na wykonaniem obowiązku szczepień zostanie odroczony do czasu oczekiwania na wizytę tj. do maja 2023 r. Dopiero w dniu 2 stycznia 2024 r. M. B. dostarczył do PSSE w Gdańsku zaświadczenie z dnia 18 maja 2023 r. informujące o planowanej na 5 lutego 2024 r. diagnostyce u dziecka, a do zarzutu zgłoszonego w dniu 8 stycznia 2024 r. załączył zaświadczenie lekarskie informujące o odroczeniu szczepień u dziecka do dnia 8 grudnia 2023 r.

W zażaleniu z dnia 5 marca 2024 r. skarżąca E. B. wniosła o uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania.

Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie art. 33 § 2 pkt 6 p.e.a. albowiem nie istnieje wymagalność obowiązku poddania dziecka szczepieniu ochronnemu,

2. naruszenie art. 2 i art. 30 oraz art. 31 Konstytucji RP, albowiem ograniczenia konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w drodze ustawy i gdy są konieczne, zaś przymuszanie do szczepień godzi w niezbywalne prawo do poszanowania godności człowieka,

3. prawo pacjenta do wyrażenia zgody na udzielanie świadczeń zdrowotnych jest jednym z podstawowych prawa pacjenta, w każdym przypadku pacjent powinien wyrazić zgodę na świadczenie medyczne przed jego udzieleniem,

4. organem egzekucyjnym w odniesieniu do obowiązków wynikających bezpośrednio z przepisów prawa jest wojewoda, a nie organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej,

5. ustawa o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, ani rozporządzenie wykonawcze nie określają obowiązku w sposób jasny i jednoznaczny, ponadto, Narodowy Program Szczepień Ochronnych doprecyzowujący zakres i terminy szczepień, publikowany komunikatem GIS nie stanowi źródła prawa obowiązującego.

Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazał, że w zaświadczeniu o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym małoletniego z dnia 19 stycznia 2024 r., które wpłynęło do organu pierwszej instancji w dniu 7 lutego 2024 r. stwierdzono przeciwwskazania do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego dające podstawę podstawy do odroczenia wykonania szczepienia do dnia 30 kwietnia 2024 r. Organ pierwszej instancji nie odniósł się do ww. zaświadczenia. Zdaniem organu odwoławczego należało uznać zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 6 lit. a u.p.e.a., tj. nieistnienia wymagalności obowiązku z powodu jego odroczenia za uzasadniony, gdyż organ pierwszej instancji nie rozpoznał w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego przed wydaniem postanowienia o oddaleniu zarzutów w całości.

Organ drugiej instancji stwierdził, że w świetle art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 u.z.z.ch. oraz przepisów rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu wynika wprost z przepisów prawa i jest bezpośrednio wykonalny. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się zatem wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w schemacie obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży. Zdaniem organu drugiej instancji ustawowy obowiązek poddania dziecka skarżącej szczepieniom ochronnym na dzień wystawienia tytułu wykonawczego stał się prawnie wymagalny, gdyż małoletni nie posiadał wymaganych szczepień ochronnych, w tym czasie zaś strona nie dostarczyła właściwego zaświadczenia o przeciwwskazaniach do szczepienia dziecka. Organ dodał, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku, jest wierzycielem tego obowiązku, tj. podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym.

Organ drugiej instancji wyjaśnił, że niezasadny jest zarzut zażalenia o możliwości odmowy pacjenta na świadczenie medyczne w każdym przypadku. Zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 1545 ze zm.) pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielanie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, jednak zgodnie z art. 15 tej ustawy przepisy te stosuje się jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej. Wprowadzając obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, u.z.z.ch wyłącza obowiązek uzyskania zgody na poddanie się szczepieniom ochronnym.

Wobec przytoczonej argumentacji organ drugiej instancji uznał za bezzasadne zarzuty zawarte w punktach 2-5 zażalenia wniesionego przez E. B., uznając jednocześnie za zasadny zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 6 lit. a p.e.a.

E. B.wniosła skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, żądając uchylenia postanowień organów obu instancji.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:

- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia tj. uznanie przez organ, że skarżąca nie wykonała obowiązku na dzień wszczęcia postępowania, podczas gdy obowiązek nie może być uznany za wymagalny z uwagi na skierowanie małoletniego w dniu 21 grudnia 2022 r. do poradni specjalistycznej z jednoczesnym odroczeniem obowiązku do czasu konsultacji w ww. poradni oraz brak wykluczenia przeciwwskazań i brak wydania zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym potwierdzającego kwalifikacje małoletniego do obowiązkowych szczepień ochronnych,

- określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, poprzez oparcie wymagalności obowiązku na Programie Szczepień Ochronnych, który w dniu 1 października 2023 r. utracił moc obowiązującą,

- na podstawie art. 33 § 2 pkt 4 p.e.a. brak doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 w zw. z art. 15 § 3e p.e.a. w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu,

- naruszenie art. 144 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez ograniczenie rozpoznania sprawy do treści postanowienia wierzyciela i brak odniesienia się przez organ drugiej instancji do zarzutów skarżącej,

- naruszenie art. 124 § 2 k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu skarżonego postanowienia podstawy prawnej wymagalności obowiązku i brak jego tożsamości z obowiązkiem określonym w upomnieniu,

- naruszenie art. 15 k.p.a. poprzez brak rozpoznania przez organ drugiej instancji zarzutów skarżącej,

- naruszenie art. 7, art. 7a, art. 77 i art. 81a k.p.a. w zw. z art. 18 ust. 2 u.z.z.ch. poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącej, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego,

- naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżąca uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że błędne jest stanowisko wierzyciela co do wymagalności obowiązku opartego na Komunikacie GIS. Art. 17 ust. 11 u.z.z.ch. i § 5 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych nie mogą być źródłem obowiązku zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. , sygn. akt K. 81/19.

Skarżąca wskazała na brak spójności pomiędzy obowiązkiem określonym w upomnieniu, tytule wykonawczym i zaskarżonym postanowieniu. Wierzyciel wystawiając upomnienie nie określił dawek poszczególnych szczepień, jak również w sposób nieprawidłowy zdefiniował obowiązek. Obowiązek określony w upomnieniu, jak i tytule wykonawczym dotyczy wykonania szczepień, które nie istniały tak w Programie Szczepień Ochronnych, jak i obecnie w Harmonogramie Szczepień, stanowiącym załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Nie istnieje w tym akcie prawnym szczepienie przeciwko WZW typu B, lecz wirusowe zapalenie wątroby typu B, to samo dotyczy poliomyelitis, zakażeń Haemophilus influenzae, zakażeń Streptococcus pneumoniae, świnki. Są to odpowiednio szczepienia zdefiniowane jako ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), inwazyjne zakażenia Haemophilus influenzae typu B, inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae, nagminne zapalenie przyusznic (świnka). A zatem obowiązek również z tego punktu widzenia został zdefiniowany w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami. Z tych względów, jak również z uwagi na brak wskazania przez wierzyciela w tytule wykonawczym podstawy prawnej określenia wymagalności obowiązku, zarówno wierzyciel, jak i organ drugiej instancji w sposób istotny naruszyli obowiązujące przepisy. Skarżąca dodała, że doręczone stronie upomnienie nie zawiera numeru PESEL skarżącej.

Odnosząc się do podstawy faktycznej określenia wymagalności obowiązku skarżąca podniosła, że wymagalność tę może określić jedynie lekarz. Obowiązek został przez stronę w całości wykonany, jeszcze przed wszczęciem postępowania, co wynika bezpośrednio z przedłożonej do akt sprawy dokumentacji medycznej małoletniego. Podczas lekarskiego badania kwalifikacyjnego, które miało miejsce w dniu 21 grudnia 2022 r. małoletni został skierowany do poradni specjalistycznej - immunologicznej. Mimo tego organ drugiej instancji zmieniając zaskarżone postanowienie w części i opierając się jedynie na zaświadczeniu o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym z dnia 19 stycznia 2024 r. uwzględnił zarzut braku wymagalności obowiązku w sposób istotny naruszając art. 80 k.p.a. oraz art. 34a p.e.a. Uwzględnienie zaświadczenia wystawionego po wszczęciu postępowania nie powoduje umorzenia postępowania. Z dokumentacji medycznej małoletniego z dnia 21 grudnia 2022 r. oraz z dnia 15 czerwca 2023 r. wynika, że dziecko wymaga diagnostyki szpitalnej celem ustalenia toku szczepień, a przede wszystkim ich wymagalności. A zatem na dzień wystawienia tytułu wykonawczego obowiązek nie może być uznany za wymagalny. Jednocześnie kwalifikacji do szczepień nie została potwierdzona stosownym zaświadczeniem o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, o którym mowa w art. 17 ust. 4 u.z.z.ch.

Jednocześnie skarżąca podniosła, że organ odwoławczy, odnosząc się do zażalenia, dokonał własnej interpretacji jej zarzutów i pominął bardzo istotne kwestie niezbędne do właściwego rozstrzygnięcia sprawy, a dotyczące nieprawidłowości w prowadzeniu sprawy oraz rażących błędów tytułu wykonawczego. Organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przytacza przepisy dotyczące podstawy prawnej obowiązku, których skarżąca nie kwestionuje. Natomiast wskazana przez wierzyciela podstawa prawna obowiązku jest niepełna, a uzasadnienie zaskarżonego postanowienia w ogóle nie odnosi się do złożonych przez skarżącą zarzutów, przez co doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności.

Zdaniem skarżącej, ograniczenie podstawy prawnej obowiązku do art. 5 u.z.z.ch. uznać również należy za niewystarczające. Istotnym uchybieniem jest brak wskazania w tytule wykonawczym podstawy prawnej prowadzonej egzekucji, do czego organ nie odniósł się. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie spełnia wymogów określonych w k.p.a.

Skarżąca podniosła, że jedną z podstawowych zasad postępowania egzekucyjnego jest stwierdzenie, że egzekwowany obowiązek wobec konkretnej osoby istnieje i jest wymagalny. Badanie to winno obejmować dzień wystawienia upomnienia, które bezpośrednio poprzedza wszczęcie egzekucji administracyjnej, a przede wszystkim dzień wystawienia tytułu wykonawczego, czyli 27 listopada 2023 r. Na chwilę tę obowiązek nie jest wymagalny ani wykonalny. Wprawdzie schemat szczepień ochronnych wynika z rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, jednakże konkretyzacja terminu należy każdorazowo do lekarza, który przeprowadza lekarskie badanie kwalifikacyjne. W aktach sprawy brak jest dowodu na wykluczenie przeciwwskazań do obowiązkowych szczepień ochronnych, mimo istnienia i przedstawienia organom dowodu na wypełnienie przez stronę skarżącą obowiązku.

Zgodnie z art. 17 ust. 2 u.z.z.ch. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Badanie to ma doniosłe znaczenia zarówno z punktu widzenia kwalifikacji do szczepień, jak i prawnego, tj. samego obowiązku szczepień. Lekarz w trakcie badania kwalifikacyjnego decyduje o tym czy dziecko może zostać poddane obowiązkowym szczepieniom ochronnym, czy też nie kwalifikuje się do tych szczepień.

W ocenie skarżącej zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że postępowanie zainicjowane wystawionym upomnieniem obarczone jest rażącymi błędami, a obowiązek którego wykonania domaga się wierzyciel został przez stronę wykonany jeszcze przed wszczęciem postępowania, natomiast zarówno ustawowa procedura wykonywania szczepień, jak i prowadzone przez organy w sprawie postępowanie jest obarczone licznymi brakami, które w efekcie skutkują brakiem wymagalności obowiązku, jak też świadczą o bezprzedmiotowości prowadzonego względem strony skarżącej postępowania.

W odpowiedzi na skargę Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektora Sanitarny wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w świetle powołanych wyżej kryteriów, stwierdził, że nie narusza ono przepisów prawa procesowego ani prawa materialnego w stopniu, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem oceny Sądu było postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 5 kwietnia 2024 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Egzekucję obowiązków wynikających z norm prawa administracyjnego reguluje ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b (art.33 § 2 u.p.e.a.).

Przepis art. art. 33 § 4 u.p.e.a. stanowi, że zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie.

Postępowanie dotyczące zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, o których mowa w art. 33-35 u.p.e.a. jest postępowaniem incydentalnym w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu nie dotyczy zatem sprawy administracyjnej, w której orzeczono o określonym obowiązku, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego (w realiach sprawy – skarżącej), który może zakwestionować m.in. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu, czy też brak wymagalności obowiązku.

Podkreślić również należy, że zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, jednakże nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

W niniejszej sprawie, skarżąca wniosła zarzuty związane z prowadzeniem przez Wojewodę Pomorskiego postępowania egzekucyjnego objętego tytułem wykonawczym nr [...] wystawionym w dniu 27 listopada 2023 r., a dotyczącym obowiązku o charakterze niepieniężnym – poddania małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Skarżąca podniosła zarzuty: nieistnienia obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 p.e.a.), wygaśnięcia obowiązku (art. 33 § 2 pkt 5 p.e.a.), braku wymagalności obowiązku z innej przyczyny (art. 33 § 2 pkt 6 lit. a p.e.a.).

Zarzuty podniesione przez skarżącą, wbrew stanowisku zawartemu w skardze, oceniono pod kątem obowiązujących przepisów prawa, jak i stanu faktycznego sprawy ustalonego w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.

Podkreślić należy, że przepis art. 17 ust. 2 i ust. 4 u.z.z.ch. odnosi się do lekarskiego badania kwalifikacyjnego. Wierzyciel nie ma obowiązku wykluczenia przeciwskazań do szczepienia. Kwestie te leżą w gestii lekarza przeprowadzającego kwalifikację do szczepienia i szczepienie.

W myśl art. 17 ust. 1 u.z.z.ch., osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie z treścią art. 17 ust. 2 ustawy, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Obowiązkowego szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia a tym szczepieniem upłynęło 24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu, o którym mowa w ust. 4 (art. 17 ust. 3 u.z.z.ch.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.ch.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.ch.).

Organ prawidłowo ocenił, że badanie kwalifikacyjne poprzedza obowiązkowe szczepienie ochronne i stanowi element obowiązkowego szczepienia ochronnego. Brak jest podstaw do interpretacji, że lekarskie badanie kwalifikacyjne (jego wynik) jest przesłanką, od której zależy powstanie wymagalności obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu.

Wskazać także należy, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 u.z.z.ch., skonkretyzowany został w rozporządzeniu rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, wydanym na podstawie art. 17 ust. 10 u.z.z.ch., które weszło w życie w dniu 1 października 2023 r. Rozporządzenie to określa schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia.

Powołane rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne.

W upomnieniu oraz w tytule wykonawczym wskazano, zgodnie ze schematem obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, na brakujące szczepienia ochronne u R. B. Wskazane szczepienia zostały wykazane w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r., a choroby, których dotyczą, zostały wymienione w § 2 rozporządzenia.

Jak podano wyżej, w rozporządzeniu określone zostały grupy osób, które ze względu na wiek lub inne okoliczności, obowiązane są do poddawania się szczepieniom ochronnym.

W § 3 ust. 1 rozporządzenia wymienione zostały grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek. Zgodnie z powołanym przepisem, następujące grupy osób są obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek:

1) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15. roku życia - szczepieniom przeciw gruźlicy,

2) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) błonicy, b) krztuścowi, c) tężcowi,

3) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 5. roku życia - szczepieniom przeciw: a) inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b, b) inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae,

4) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis),

5) dzieci i młodzież od ukończenia 12. miesiąca życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) odrze, b) nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), c) różyczce,

6) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 32. tygodnia życia - szczepieniom przeciw zakażeniom powodowanym przez rotawirusy,

7) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.

Z powyższego wynika, że obowiązek wykonania określonych szczepień ochronnych u syna strony skarżącej istnieje i w dacie wystawienia tytułu wykonawczego znajdował oparcie w przepisach ustawy oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym załącznik nr 1 określa schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży.

Mieć należy na uwadze, że z art. 17 ust. 5 u.z.z.ch. wynika, iż w przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej. Zgodnie z § 11 rozporządzenia, lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej, o której mowa w § 12 ust. 1, wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej. W ocenie Sądu odroczenie obowiązkowego szczepienia ochronnego może nastąpić wyłącznie w wyniku przeprowadzenia konsultacji specjalistycznej. Dopiero ustalenie przez lekarza specjalistę, że istnieją podstawy do odroczenia szczepienia, może stanowić o przejściowym braku wymagalności obowiązku. Sporządzony przez lekarza specjalistę wynik konsultacji specjalistycznej obejmuje informacje umożliwiające ustalenie zakresu odroczenia terminu wykonania obowiązku. Z art. 17 ust. 5 u.z.z.ch. nie wynika, że o odroczeniu terminu szczepienia decyduje lekarz przeprowadzający badanie kwalifikacyjne. Lekarz ten jest uprawniony do wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego (art. 17 ust. 2 ustawy) lub do skierowania pacjenta na specjalistyczne badanie. Z regulacją ustawową koresponduje treść rozporządzenia wykonawczego.

W przedmiotowej sprawie kluczową okolicznością faktyczną było stwierdzenie, że skarżąca nie poddała obowiązkowym szczepieniom ochronnym syna urodzonego w dniu [...] września 2018 r., którą to okoliczność potwierdza treść protokołu kontroli w D. [...] w G., znajdujący się aktach przedmiotowej sprawy. Wynika z niego, że dziecko nie zostało poddane żadnym szczepieniom ochronnym. Jak wskazał wierzyciel w piśmie z dnia 1 marca 2023 r. nadzór nad wykonywaniem obowiązku szczepień zostanie odroczony do czasu oczekiwania na wizytę w poradni immunologicznej do maja 2023 r., a to w związku z przedłożeniem przez skarżącą zaświadczenia lekarskiego z dnia 21 grudnia 2022 r. kierującego małoletniego do ww. poradni i odroczenia szczepienia do czasu konsultacji. Podkreślić jednak należy, że na dzień wystawienia tytułu wykonawczego brak było w aktach sprawy zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego istnienie przeciwwskazań do poddania małoletniego dziecka skarżącej obowiązkowym szczepieniom ochronnym, zaś w świetle protokołu kontroli przeprowadzonej przez PPIS w Przychodni [...] w G. w dniu 17 listopada 2023 r. stwierdzono brak szczepień u R. B. Stan powyższy, w którym małoletni nie został podany obowiązkowym szczepieniom, przy jednoczesnym braku zaświadczenia stwierdzającego istnienie przeciwwskazań do poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, trwał również mimo przedłożenia w PSSE w Gdańsku przez męża skarżącej w dniu 2 stycznia 2024 r. (w dniu, w którym doręczono skarżącej tytuł egzekucyjny – por. k. 101 akt administracyjnych) dokumentacji wskazującej na planowane przyjęcie małoletniego do szpitala, pierwotnie na 8 grudnia 2023 r., a następnie na dzień 5 lutego 2024 r. Nadal bowiem skarżąca nie przedstawiła stosownego zaświadczenia lekarskiego o istnieniu przeciwwskazań do wykonania szczepień ochronnych. Takie zaświadczenie, a mianowicie zaświadczenie lekarskie wystawione w dniu 19 stycznia 2024 r. przez M. Sp. z o.o. w B., stwierdzające przeciwwskazania do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, dające podstawę do odroczenia wykonania szczepień do dnia 30 kwietnia 2024 r., zostało przedstawione przez skarżącą dopiero w dniu 7 lutego 2024 r. w PSSE w Gdańsku.

Wbrew zatem zarzutom skargi, organ uznał zasadność zarzut dotyczącego braku wymagalności obowiązku z uwagi na odroczenie szczepienia, powołując się na wpływ w dniu 7 lutego 2024 r. ww. zaświadczenia o odroczeniu szczepienia małoletniego dziecka strony skarżącej ze wskazaniem okresu tego odroczenia - do 30 kwietnia 2024 r. Zatem, organ odwoławczy, zasadnie stwierdził w zaskarżonym postanowieniu, że należało uznać zarzut strony skarżącej o braku wymagalności obowiązku z uwagi na odroczenie terminu wykonania obowiązku.

W świetle powyższych uwag należało stwierdzić, na co prawidłowo zwracał uwagę organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że na dzień wystawienia tytułu wykonawczego, obowiązek poddania małoletniego szczepieniom ochronnym, a to wobec ich niewykonania i niedostarczenia zaświadczenia o przeciwwskazaniach do szczepienia dziecka stał się prawnie wymagalny. Przez wymagalność należy bowiem rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na odroczenie terminu wykonania.

Wskazać należy, że organ odwoławczy nie wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, kiedy wystąpiła przyczyna braku wymagalności obowiązku szczepienia. Stwierdzić należy, że data wystawienia zaświadczenia w dniu 19 stycznia 2024 r. przypada na okres następujący po dniu wszczęcia egzekucji administracyjnej, co oznacza, że organy nie miały obowiązku umorzyć postępowania. Nadto to organ egzekucyjny, a nie organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej – w świetle bowiem art. 34 § 4 pkt 3 lit. b p.e.a. - po otrzymaniu zawiadomienia o wydaniu ostatecznego postanowienia o uznaniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym mowa w art. 33 § 2 pkt 6, jeżeli przyczyna braku wymagalności obowiązku wystąpiła przed wszczęciem egzekucji administracyjnej - umarza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części.

Odnosząc się do pozostałych ze zgłoszonych przez skarżącą zarzutów, Sąd miał na względzie, że profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest, zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP, obowiązkiem władz publicznych. W celu realizacji zadań profilaktycznych w art. 5 u.z.z.ch. wprowadzono powszechne obowiązki w zakresie zapobiegania i zwalczania zakażeń lub chorób zakaźnych. Sąd podzielił stanowisko organów, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.ch., osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 u.z.z.ch., jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.z.z.ch.).

W świetle przytoczonych już wyżej przepisów art. 17 u.z.z.ch. oraz rozporządzenia wykonawczego należy stwierdzić, że obowiązek szczepień ochronnych jest uregulowany prawnie i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzenia się chorób zakaźnych u osób przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przy czym, jak zasadnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 32/11, wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami kodeksu wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu.

Wskazać należy również, że w wyroku z dnia 9 maja 2023 r. Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt SK 81/19, orzekł, iż: I. Artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej." Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909.

Z uzasadnienia wyroku Trybunału wynikało, że uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki winno być unormowane wyłącznie rozporządzeniem, a sytuacja, w której treść obowiązku szczepienia jest współkształtowana komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji RP), jest niedopuszczalna. Trybunał wskazał, że wydany wyrok powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. W ocenie Trybunału - wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy - nie zaś art. 17 ust. 11 ustawy o chorobach zakaźnych, jak i § 5 rozporządzenia jako takich - zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Trybunał podkreślił, że wyrok nie pozbawia Głównego Inspektora Sanitarnego kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie.

Termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być - w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa - wskazane w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, jednakże komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy.

Jednocześnie Trybunał wskazał, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. W tym zakresie Trybunał wyjaśnił, że z uwagi na to, iż wyrok w niniejszej sprawie nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł potrzebę dostosowania stanu prawnego, a określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej uznano za niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Termin 6 miesięcy, w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian.

Zdaniem Sądu, z treści uzasadnienia ww. orzeczenia wynika tym samym, że Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował w żaden sposób wprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych, zaś jako wzorzec kontroli przyjął przepisy o prawie do ochrony prawnej życia prywatnego (art. 47 Konstytucji RP), o zasadzie proporcjonalności przy ograniczaniu w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) oraz o źródłach powszechnie obowiązującego prawa (art. 87 ust. 1 Konstytucji RP).

W ocenie Sądu, wskazana przez Trybunał Konstytucyjny konieczność zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za dalszym stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. Odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia przez Trybunał utraty ich mocy, spowodowałoby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych.

Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909. Podkreślenia wymaga, że w związku z ww. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego wydane zostało rozporządzenie Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r.

Stwierdzić należy, że na dzień wystawienia tytułu wykonawczego, jak i na dzień wniesienia zarzutów na terytorium RP ww. rozporządzenie, które weszło w życie w dniu 1 października 2023 r., obowiązywało jako akt powszechnie obowiązujący. Rozporządzenie to określa schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 11 u.z.z.ch. Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.

W aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi zatem wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, skonkretyzowany został w rozporządzeniu, wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw do kwestionowania jego legalności.

Powołane rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne.

Wskazać należy również, że obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2023 r. posiada schemat szczepień (załącznik nr 1) oraz nie zawiera zmian dotyczących wieku i obowiązku poddania się konkretnym szczepieniom w stosunku do regulacji poprzednio obowiązujących. Zarówno przed wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, jak i po nim syn skarżącej podlegał obowiązkowemu szczepieniu.

W świetle powyższych rozważań, nie ma wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie choroby objęte tytułem wykonawczym są objęte obowiązkowym szczepieniem ochronnym, a syn skarżącej - jako osoba małoletnia podlega obowiązkowi tych szczepień.

W wystawionym w dniu 27 listopada 2023 r. tytule wykonawczym wskazano, zgodnie ze schematem obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, na brakujące szczepienia ochronne u R. B.

Wskazane w tytule wykonawczym szczepienia zostały wykazane w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r., a choroby, których dotyczą, zostały wymienione w § 2 rozporządzenia. Jak wynika z cytowanego już wyżej § 3 rozporządzenia wykonawczego, w dacie wystawienia tytułu wykonawczego wszystkie wymienione w tytule szczepienia były w stosunku do dziecka objęte obowiązkiem, który istniał i nie wygasł, zaś jedynie jego wymagalność została odroczona na podstawie zaświadczenia z dnia 19 stycznia 2024 r. z terminem odroczenia do dnia 30 kwietnia 2024 r., co zostało uwzględnione w zaskarżonym postanowieniu.

W świetle powyższego brak podstaw do kwestionowania istnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym w powyższym zakresie, a także stanowiska wierzyciela wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu.

W okolicznościach sprawy wystawienie przez wierzyciela tytułu wykonawczego oraz wystąpienie przez wierzyciela do organu właściwego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego było uzasadnione. Z akt sprawy nie wynika, by na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego w przypadku dziecka skarżącej stwierdzone zostały przeszkody do wykonania szczepień.

Jednocześnie, wbrew zarzutom podnoszonym przez skarżącą, sam tytuł wykonawczy z dnia 27 listopada 2023 r. spełnia wymogi z art. 27 u.p.e.a. Tytuł wykonawczy został wystawiony według wzoru określonego w rozporządzeniu Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 12 stycznia 2021 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2022 r. poz. 1856 ze zm.), obowiązującym w dacie wystawienia tytułu wykonawczego w przedmiotowej sprawie. W tytule tym wypełniono wszystkie niezbędne pola, w tym także treść i podstawę prawną obowiązku. Okoliczność, że w tytule wykonawczym wskazano art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 u.z.z.ch., a nie powołano art. 17 ust. 2 tej ustawy, nie ma wpływu na prawidłowość tego tytułu, gdyż poddanie się badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 ustawy, jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. W tytule jest też podana podstawa egzekucji administracyjnej – art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a.

W niniejszej sprawie treść upomnienia z dnia 3 października 2022 r. skierowanego przez PPIS do skarżącej nie budzi wątpliwości. PPIS wezwał skarżącą do wykonania obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, które następnie zostały ujęte również w tytule wykonawczym z dnia 27 listopada 2023 r. Z tych względów postępowanie egzekucyjne oparte na wystawieniu ww. tytułu wykonawczego zostało skutecznie wszczęte i może się toczyć. Również użycie oznaczeń jednostek chorobowych WZW typu B, poliomyelitis, czy świnka nie budzi wątpliwości, o jakie szczepienia ochronne chodzi.

Z brakiem uprzedniego doręczenia upomnienia nie należy również utożsamiać niezamieszczenia w upomnieniu numeru PESEL skarżącej. Jakkolwiek na podstawie art. 15 § 3e u.p.e.a. wydano rozporządzenie w sprawie danych zawartych w upomnieniu, które w § 2 pkt 3 wskazuje, że upomnienie powinno zawierać m.in. znany wierzycielowi numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) zobowiązanego, to jednak brak numeru PESEL w treści upomnienia doręczonego stronie skarżącej nie dyskwalifikuje tego dokumentu, ani też jego znaczenia w postępowaniu egzekucyjnym. Zauważyć bowiem trzeba, że upomnienie stanowi wezwanie do dobrowolnego wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, przypomnienie wykonanie tego obowiązku i wezwanie do dobrowolnego jego wykonania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2024 r., sygn. akt II GSK 1170/23, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeżeli przy tym podnieść, że strona skarżąca nie kwestionuje faktu doręczenia jej upomnienia, a co więcej, że numer PESEL był znany wierzycielowi, co znajduje swoje potwierdzenie w jego zamieszczeniu w tytule wykonawczym, to nie ma podstaw, aby zasadnie można było podważać brak uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia oraz jego skuteczność (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2024 r., sygn. akt II GSK 838/24, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc się do kolejnych zarzutów skargi Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie spełnia wszystkie przesłanki uzasadniające uznanie go za rozstrzygnięcie w pełni merytoryczne, wydane po dwukrotnym przeprowadzeniu postępowania. Analiza ww. postanowienia wskazuje, że organ w sposób wystarczająco wyraźny i precyzyjny odniósł się do wszystkich zasadniczych twierdzeń strony podniesionych nie tylko w zażaleniu, ale także na wcześniejszym etapie postępowania. Ocena zaskarżonego postanowienia nie pozostawia więc wątpliwości, że rozstrzygnięto sprawę w jej całokształcie. Organ drugiej instancji nie ograniczył się bowiem do weryfikacji decyzji organu pierwszej instancji, lecz ponownie rozpoznał sprawę administracyjną, ustalając stan faktyczny sprawy na podstawie rozważonych wszechstronnie i ocenionych dowodów oraz wskazał i omówił podstawę prawną rozstrzygnięcia. W świetle tak postawionego i uzasadnionego zarzutu brak jest podstaw, aby uznać, że w postępowaniu przed organem odwoławczym doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania odwoławczego, przewidzianej w art. 15 k.p.a.

Wbrew zarzutom postawionym w skardze, w niniejszej sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7a, art. 15, art. 77, art. 80 i art. 81a k.p.a. W sprawie nie wystąpiły niedające się usunąć wątpliwości co do treści norm prawnych lub co do stanu faktycznego. Organy obu instancji w sposób wyczerpujący i poprawny wyjaśniły stan faktyczny oraz oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny. Wyniki tych ustaleń przedstawiły w uzasadnieniach wydanych w sprawie postanowień odnosząc się do kwestii istnienia i wymagalności obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Reasumując Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Organy administracji słusznie uznały, że podniesione przez skarżącą zarzuty nieistnienia i wygaśnięcia obowiązku nie zasługują na uwzględnienie, przy jednoczesnym zasadnym rozstrzygnięciu organu drugiej instancji o konieczności uznania zarzutu braku wymagalności obowiązku do czasu odroczenia jego wykonania wynikającego z zaświadczenia lekarskiego przedstawionego przez skarżącą. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd podzielił ocenę organu odwoławczego, że tylko zarzut określony w art. 33 § 2 pkt 6 lit. a p.e.a. (brak wymagalności obowiązku z uwagi na odroczenie terminu wykonania obowiązku) zasługiwał na uwzględnienie.

Rozpoznając niniejszą sprawę sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.