Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 311/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 3 czerwca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 czerwca 2022 roku sprawy ze skargi D. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją Prezydenta Miasta O. z 4 stycznia 2022 r. (w rubrum decyzji błędnie jako datę jej wydania wskazano 04.01.2021 r.) znak: [...], wydana po rozpoznaniu wniosku z 19 listopada 2021 r. odmówiono przyznania D. C. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowana opieki nad dziadkiem B. C..

W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji wskazał, że będący wdowcem B. C. orzeczeniem z dnia [...] maja 2021 r. zaliczony został do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym w orzeczeniu umieszczono zapis , iż nie da się ustalić daty od jakiej niepełnosprawność istnieje.

Dalej podniesiono, że zgodnie z art. art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 poz. 111 dalej u.ś.r.) świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Organ wskazał, iż na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalił, że opieka nad wymagającym opieki B. C. sprawowana jest przez wnioskodawczynie, zaś osobami spokrewnionymi z B. C. pierwszym stopniu są: syn P. C., syn R. C. i córka L. G.. Spośród tych osób W. C. przebywa w zakładzie karnym, R. C. jest osoba aktywna zawodowo i mieszka w W., zaś L. G. zamieszkuje w H. .

Podsumowując swoje ustalenia faktyczne i rozważania prawne organ I instancji wskazał, iż mimo, że D. C. sprawuje opiekę nad dziadkiem, to świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje ponieważ osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w którym wskazano, ż3e nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności.

Od powyższej decyzji odwołanie w ustawowym terminie złożyła reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika D. C..

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 b u.ś.r.

Decyzją z 14 lutego 2021 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też jako SKO lub Kolegium) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W pierwszej kolejności SKO zgodziło się z odwołującą, że organ I instancji błędnie przyjął, że podstawą odmowy przedmiotowego świadczenia może być przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r.. gdyż oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania w/w świadczenia należy dokonywać, jak to wynika ze stanowiska Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 z pominięciem kryterium wiekowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Jednocześnie Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie prawo doświadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać przyznane z innego powodu, to jest wobec braku spełnienia warunków określonych w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r.

SKO przypomniało, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r., Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej K.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym w myśl z art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z poczynionych ustaleń wynika zaś, że wymagający opieki B. C. ma dwóch synów i córkę, przy czym jeden z synów przebywa w zakładzie karnym, ale drugi jest aktywny zawodowo. Brak jest także jakichkolwiek odwodów wskazujących na to ,że córka B. C. nie jest w stanie obiektywnie świadczyć mu pomocy, tym bardziej że żadne z dzieci wymagającego opieki, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skoro zaś B. C. ma trójkę żyjących dzieci nie legitymujących się orzeczeniami o niepełnosprawności, to brak jest podstaw do przyjęcia, że po ich stronie występują obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki nad ojcem.

Organ podkreślił, iż to dzieci osoby wymagającej opieki w pierwszej kolejności są zobowiązane do alimentacji na rzecz ojca. Nie ma przy tym znaczenia zamieszkiwanie w dużej odległości od rodzica, a nawet brak utrzymywania kontaktu, czy tez zainteresowania rodzicem, albowiem nie powoduje to wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego dzieci.

Zadośćuczynienie obowiązkowi alimentacyjnemu może bowiem nastąpić tak poprzez osobista opiekę nad osobą uprawniona, jak i poprzez opłacenie usług opiekuńczych.

Skargę na powyższą decyzję SKO [...] wywiodła do tut. Sądu reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika D. C. wnosząc o jej uchylenie oraz ustalenie na rzecz skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a także zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W skardze wniesiono także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

- naruszenie prawa materialnego, to jest art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 128 krio oraz art. 132 krio przez ich błędną interpretacje i niezasadne uznanie, że wnuczka niepełnosprawnego, nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nim, z uwagi na fakt, że zobowiązane w pierwszej kolejności są jego dzieci, które żyją i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

Naruszenie przepisów postępowania – art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i bezpodstawne przyjęcie, że dzieci niepełnosprawnego B. C. są w stanie się nim opiekować, gdyż nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy okoliczność ta nie została przez organ I instancji zbadana i bezpodstawnie ustalono ich obiektywną zdolność do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została w trybie uproszczonym. Zgodnie z mającym w tym względzie zastosowanie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.) sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jako że skarżąca wystąpiła o rozpoznanie sprawy w rzeczonym trybie, a organ wnioskowi temu się nie sprzeciwił, ziściły się przewidziane w tym przepisie przesłanki. Jak przewiduje przy tym art. 120 P.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kierując się wspomnianym kryterium legalności, sądy administracyjne dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana zasadniczo według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie zaś do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie o żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonując kontroli w świetle powyższych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że wywiedziona przez D. C. skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawny dziadkiem.

Odnosząc się do zgłoszonego w skardze zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego wskazać należy, iż materialnoprawną podstawę tej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.- dalej "ustawa"). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast w myśl art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Podkreślenia wymaga, że powołane przepisy zawierają zamknięty katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, ściśle związany z istnieniem obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą ubiegającą się o to świadczenie względem osoby będącej pod jej opieką. Pojęcie obowiązku alimentacyjnego zostało uregulowane w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 t.j., dalej "K.r.o.") i polega on na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przepisy K.r.o. ustalają również kolejność zobowiązanych stanowiąc, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Innymi słowy rzecz ujmując, w świetle tych przepisów obowiązek alimentacyjny dzieci (w stosunku do rodziców) jest pierwszoplanowy i wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, co wynika z treści art. 87, art. 128, art. 129 § 1 i art. 132 K.r.o.

Przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy w konfrontacji z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jednoznacznie określają katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji, według kolejności tego zobowiązania.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego tylko w okolicznościach wymienionych w art. 17 ust. 1a cyt. ustawy. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że możliwe jest przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, gdy osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności np. dzieci osoby niepełnosprawnej, z przyczyn od siebie niezależnych i niewynikających z ich woli, nie są zdolne do sprawowania nad nią opieki.

W realiach niniejszej sprawy powyższe oznacza, iż nie mogłaby samodzielnie stanowić wystarczającej przesłanki odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad dziadkiem, okoliczność, iż żyje osoba spokrewniona z wymagającym opieki w pierwszym stopniu – W. C.. Mimo bowiem, że W. C. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to jednak wobec faktu, iż jest on pozbawiony wolności i przebywa w zakładzie karnym uznać należy, iż obiektywnie i niezależnie od własnej woli nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

Przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny nie może jednak obejmować sytuacji, w których dzieci osoby wymagającej opieki mają obiektywną możliwość sprawowania tej opieki (pozwala im na to wiek i stan zdrowia), lecz odmawiają jej sprawowania. Stąd też zgodzić należy się z organem odwoławczym, że to dzieci w pierwszej kolejności zobowiązane są do sprawowania opieki nad rodzicami i tylko zbieg nadzwyczajnych zdarzeń, o jakich mowa w art. 132 K.r.o., może spowodować przeniesienie obowiązku alimentacyjnego na kolejne osoby zobowiązane.

Z niezakwestionowanych ustaleń organu odwoławczego wynika, że B. C. ma poza pozbawionym wolności W. C. jeszcze dwoje dzieci, zaś skarżąca jest jego wnuczką, a zatem osobą spokrewnioną w drugim stopniu.

Powyższe oznacza, że aby zaktualizował się obowiązek alimentacyjny D. C. wobec dziadka, to po stronie wszystkich dzieci osoby wymagającej opieki muszą wystąpić niezależne od nich obiektywne okoliczności uniemożlwiające realizację obowiązku alimentacyjnego. Zatem warunkiem niezbędnym do takiej oceny jest ustalenie, że zobowiązani do alimentacji w pierwszej kolejności z obiektywnych, a nie subiektywnych przyczyn nie mogą zajmować się swoim rodzicem.

Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do jednoznacznego wniosku, że po stronie co najmniej dwójki dzieci niepełnosprawnego nie zachodzą takie przeszkody.

Stanowiska tego w żaden sposób nie podważa argumentacja skargi. Powołanie się przez skarżącą na niemożność sprawowania opieki przez dzieci osoby niepełnosprawnej z uwagi na ich zatrudnienie, czy nieutrzymywanie kontaktu, zamieszkanie w innej miejscowości, a nawet za granicą nie zwalnia tych osób z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej.

Zauważyć należy, na co słusznie zwróciło uwagę Kolegium, że obowiązek alimentacyjny może polegać nie tylko na osobistych staraniach, ale także na wypłacie niezbędnych środków. Dopuszczalna jest bowiem każda postać świadczeń alimentacyjnych, jeżeli zabezpieczy ona w należyty sposób interesy uprawionego. Przyjęcie odmiennego stanowiska spowodowałby bowiem niczym nieuzasadnione przerzucenie na organy państwa kosztów związanych z opieką na niepełnosprawną osobą, w sytuacji gdy istnieją osoby z kręgu jej najbliższej rodziny, które w świetle obowiązujących regulacji prawnych mają względem tej osoby obowiązek pokrywania takich kosztów w ramach obowiązku alimentacyjnego, w oparciu o art. 128 i następne K.r.o. (por. wyrok WSA w Kielcach z 26 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Ke 306/21 czy wyrok WSA w Krakowie z 2 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 1008/20, wyroki dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Z tych też względów rację ma organ odwoławczy, że sam fakt nieutrzymywania przez córkę i syna (R. C.) wymagającego opieki niepełnosprawnego, kontaktów z ojcem nie stanowi o istnieniu obiektywnych przyczyn braku możliwości zajmowania się swoim rodzicem. Również wykonywanie pracy zawodowej, w tym poza granicami Polski nie wyklucza możliwości wsparcia finansowego wobec ojca. Brak zainteresowania w kwestii opieki nad niepełnosprawnym rodzicem, czy tez zamieszkiwanie w innej miejscowości bądź nawet za granicą także nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego.

Reasumując, nie można przyznać świadczenia członkowi rodziny spokrewnionemu w dalszym stopniu z osobą wymagająca opieki, gdy zobowiązani w pierwszej kolejności nie chcą dostarczać środków pieniężnych czy zrezygnować z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny. Nie są to bowiem przyczyny niezależne od nich i ich woli, a tylko takie zwalniają z obowiązku alimentacyjnego.

W wyroku z 16 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 1700/12 (LEX nr 1291354) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że uprawnienie do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, dalsza osoba - w stosunku bliskości do potrzebującego pomocy - uzyska dopiero w sytuacji, gdy brak będzie osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, to jest, gdy takiej osoby nie będzie albo, gdy osoba taka nie będzie w stanie sprawować opieki nad potrzebującym (art. 17 ust. 1a ustawy).

Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem skierowane do kogokolwiek z rodziny, krewnych czy osób zaprzyjaźnionych z osobą potrzebującą opieki, w zależności od tego, kto tej opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej wyżej kategorii osób. O ile przy tym - z uwagi na konstytucyjne zasady równości czy sprawiedliwości społecznej - może okazać się celowym - w danym stanie faktycznym - przyjęcie, że uprawnionym do otrzymania omawianego świadczenia jest jeszcze inna - niż wymienione expressis verbis w ustawie - kategoria członków szeroko rozumianej rodziny (por.: np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07, OTK-A 2008/6/107), o tyle nie ma takiego uzasadnienia w stosunku do zmiany porządku kolejności nabywania obowiązku alimentacyjnego przez krewnych osoby uprawnionej do pomocy. To nie rodzina bowiem decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a decyduje o tym przepis prawa.

Z tego powodu, zawarte w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych uregulowanie prawne, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być wykładane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych, do których nie należy sam fakt pozostawania w zatrudnieniu (por. wyrok NSA z 25 stycznia 2021 r., sygn. I OSK 2161/20, dostępny w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA). Również w wyroku z dnia 16 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1115/19 NSA wskazał, że tylko obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą jej wymagającą mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie z dalszym stopniem pokrewieństwa, sprawującej faktyczną opiekę i zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności (wyrok dostępny w CBOSA).

Sąd poglądy te w pełni podziela, i choć nie kwestionuje faktycznego sprawowania przez skarżącą opieki nad dziadkiem i jej zaangażowania, to jednak stwierdza, że nie należy ona do kręgu osób uprawionych, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a ustawy, gdyż nie zaistniały okoliczności, które pozwoliłyby odstąpić od zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu, przed spokrewnionymi w stopniach dalszych.

W realiach kontrolowanej sprawy podkreślić należy, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co oznacza, iż osoba uprawniona do niego, jak w niniejszym przypadku chociażby syn wymagającej opieki niepełnosprawnej R. C., może podjąć decyzje o rezygnacji z wykonywanej pracy zarobkowej, celem sprawowania opieki nad ojcem. Okoliczności, iż wyboru takiego nie dokonuje i decyduje się w dalszym ciągu wykonywać pracę zarobkowa uniemożliwiającą mu sprawowanie tej opieki nie powoduje, iż przestaje ciążyć na nim obowiązek alimentacyjny wobec ojca, a prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przechodzi na kolejne osoby inne niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w tym na wnuczkę.

Wnuczka osoby wymagającej opieki w takiej jak zaistniała w niniejszej sprawie sytuacji faktycznej dobrowolnie zastępuje w wykonywaniu opieki osoby zobowiązane do alimentacji spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. Zauważyć zaś należy, iż regulacja ustawowa świadczeń rodzinnych adresowanych do opiekunów niepełnosprawnych członków rodziny została ukształtowana w sposób, który przewiduje wsparcie rodziny także w sytuacji, gdy inna osoba, niż spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, rezygnuje z zatrudnienia celem sprawowania opieki, a osoby spokrewnione w pierwszym stopniu nie legitymują się stosownym orzeczeniem, przez co opiekun nie spełnia przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

O przewidziany między innymi dla takich sytuacji przez ustawodawcę specjalny zasiłek opiekuńczy z art. 16a u.ś.r., przy spełnieniu przesłanek dochodowych, skutecznie ubiegać się może bowiem każda osoba, na której zgodnie z przepisami K.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmuje pracy zarobkowej lub rezygnuje z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z 26 sierpnia 2021 r., sygn. I OSK 475/21, dostępny w CBOSA).

Nie zasługiwał na uwzględnienie także zgłoszony w skardze zarzut naruszenia przepisów postępowania.

Odnosząc się do tego zarzutu zauważyć należy, iż zakres postępowania wyjaśniającego jest uwarunkowany przesłankami prawa materialnego. To prawidłowa wykładnia prawa materialnego stanowi podstawę prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, a bez uprzedniej wykładni prawa materialnego nie można ocenić czy postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący czy też wymaga uzupełnienia w zakresie mającym wpływ na rozstrzygniecie sprawy (por. wyroki NSA z 15 listopada 2018 r., sygn. II OSK 2386/18, z 10 kwietnia 2019 r., sygn. II OSK 1317/17, dostępne w CBOSA).

To przepisy prawa materialnego określają bowiem przesłanki zastosowania odpowiednich regulacji, a więc przesądzają o tym jakie okoliczności faktyczne są istotne prawnie dla rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej.

Inaczej rzecz ujmując ciążący na organach z mocy art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia sprawy oraz zebrania i oceny kompletnego materiału dowodowego nie oznacza bowiem konieczności przeprowadzania wszelkich dowodów i ustalania wszelkich okoliczności potencjalnie, czy tez zdaniem strony mogących mieć związek ze sprawą, lecz jedynie tych dowodów, które dotyczą okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy istotnych.

Tak określonym wymogom organy sprostały, albowiem ustaliły, zresztą w oparciu o informacje przekazywane przez stronę skarżącą, iż osoba wymagająca opieki posiada trójkę dzieci, spośród których jeden z synów przebywa w zakładzie karny, lecz drugi mieszka i pracuje w W., zaś córka przebywa za granicą. Orzekające w sprawie organy poczyniły zatem ustalenia faktyczne – co należy podkreśli nie kwestionowane przez stronę w toku postępowania, wystarczające dla zweryfikowania czy zachodzą przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce osoby wymagającej opieki. Były to zatem kompletne ustalenia wystarczające dla rozpoznania danej sprawy administracyjnej.

Odnosząc się do argumentacji skargi, iż organy nie zbadały, czy dzieci B. C. nie legitymują się orzeczeniem orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności wskazać należy, iż tego rodzaju argumentacja nie była podnoszona przez skarżącą tak we wniosku inicjującym postępowanie, w wtoku wywiadu środowiskowego, jak i w odwołaniu. Znamiennym jest, iż także w samej skardze nie wskazano na jakiekolwiek okoliczności choćby uprawdopodobniające wątpliwości co do stanu zdrowia osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z wymagającym opieki B. C., a jedynie zarzucono organom brak zbadania tego zagadnienie z urzędu.

Stąd też zarzut ten nie mógł w ocenie sądu okazać się skuteczny, albowiem choć w procedurze administracyjnej co do zasady regułą jest, że to na organie spoczywa ciężar udowodnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, jednakże również na stronie ciąży obowiązek współdziałania z organem i przedstawienia konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Jeśli organ administracji publicznej ustali, że dana okoliczność (w niniejszej sprawie legitymowanie się przez spokrewnionych w pierwszym stopniu orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności) nie zachodziła, to strona powinna w toku postępowania podjąć starania mające na celu wskazanie, iż kwestionuje te ustalenia faktyczne i wskazać środki dowodowe potwierdzające prawdziwość jej twierdzeń.

Powyższe nie miało miejsca w kontrolowanej sprawie, gdzie strona skarżąca ograniczyła się do podniesienia dopiero w skardze do sądu administracyjnego jedynie kontrolującego działalność organów administracji, a nie będącego organem III instancji rozpoznającym sprawę administracyjną, gołosłownych sugestii, iż być może dzieci wymagającego opieki legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W tym stanie rzeczy, z uwagi na bezzasadność podniesionych przez Skarżącą zarzutów, przy jednoczesnym braku okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a.