Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 501/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 25
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk (spr.) Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 października 2022 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 4 maja 2022 r. nr SKO.4118.32.2022 w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu świadczenia wychowawczego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga J.M. na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 4 maja 2022 r., SKO.4118.32.2022, wydaną na podstawie art. 25 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zmianami), utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi

z 11 kwietnia 2022 r., znak SOCVI.554.593IJ.2022.193645.ŚW w przedmiocie uznania za nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i orzeczeniu jego zwrotu.

Z akt sprawy wynika, że J.M. [...] lutego 2021 r. złożyła wniosek

o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M.M.. Prezydent Miasta Łodzi, po rozpatrzeniu powyższego wniosku - uznając, że zostały wypełnione kryteria określone w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - informacją z 18 lutego 2021 r. nr SOCII.531.032446.2021.193645.000001.2021 przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko M.M., w wysokości 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 czerwca 2021 r.

do 31 maja 2022 r.

Następnie, 18 stycznia 2022 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi wpłynął wywiad środowiskowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Łodzi [...] Wydział Pracy Środowiskowej z 5 stycznia 2022 r. znak: [...] informujący, iż od 6 listopada 2021 r. skarżąca nie mieszka z dzieckiem M.M..

Biorąc pod uwagę powyższe, Prezydent Miasta Łodzi decyzją z 22 lutego 2022 r., nr SOCII.531.032446.2021.193645.000001.2022 orzekł o zmianie prawa do świadczenia wychowawczego, o przyznaniu którego skarżąca została poinformowana 18 lutego 2021 r. w ten sposób, że orzekł o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M.M. w okresie od 1 grudnia 2021 r.

W dalszej kolejności, organ I instancji decyzją z 11 kwietnia 2022 r.,

nr SOCVI.554.593IJ.2022.193645.ŚW, Prezydent Miasta Łodzi w sprawie J. M. orzekł:

1. o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia wychowawczego na dziecko M.M. w wysokości 500,00 zł. miesięcznie za okres od 1 grudnia 2021 r. do 28 lutego 2022 r.;

2. o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na dziecko M.M. w wysokości 1500,00 zł. za okres od 1 grudnia 2021 r. do 28 lutego 2022 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania przez organ I instancji decyzji w kwocie 24,98 zł, co w sumie stanowi kwotę 1524,98 zł.

Odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, w terminie prawem przewidzianym złożyła J.M..

Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi utrzymano w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał, że J.M. nie zamieszkuje i nie sprawuje bezpośredniej opieki nad dzieckiem M.M. od 6 listopada 2021 r., tym samym skarżąca nie ponosi kosztów utrzymania dziecka. W związku z powyższym prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko M.M. – zdaniem Kolegium - nie przysługuje J.M. od dnia 1 grudnia 2021 r. W świetle powyższych Kolegium stwierdziło, że J.M. nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze na dziecko M.M. za okres od 1 grudnia 2021 r. do 28 lutego 2022 r. i jest zobowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Ponadto Kolegium wyjaśniło, że w związku z nowym brzmieniem art. 30 ust 3 i 5 nadanym ustawą z 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1302) zasadnym jest wydanie jednej decyzji orzekającej o uznaniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń.

Kolegium również podniosło, że o przypadkach, w których nie przysługuje świadczenie wychowawcze, jak również o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu I instancji o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń J.M. była pouczona we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz w informacji przyznającej świadczenie.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, iż w niniejszej sprawie nie ma znaczenia fakt przekazywania kwoty świadczenia wychowawczego na konto ojca dziecka, bowiem skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek do pobierania świadczenia wychowawczego na dziecko M.M. od 1 grudnia 2021 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J.M., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1. naruszenie prawa materialnego, tj.:

a) art. 4 ust 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 roku o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, polegające na nieuwzględnieniu przy rozstrzyganiu co do istoty sprawy celu świadczenia wychowawczego w postaci częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych, co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego zastosowania powołanego przepisu;

b) art. 25 ust 1 i 2 pkt 6) ustawy z dnia 11 lutego 2016 roku o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez jego błędne zastosowanie na skutek wadliwej wykładni prowadzącej do bezzasadnego uznania, iż J.M. pobrała nienależne jej świadczenie wychowawcze na córkę w osobie M. M. za okres od 1 grudnia 2021 roku do 28 lutego 2022 roku w łącznej kwocie 1500,00 zł

2. naruszenie prawa procesowego, tj:

a) art. 7a k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, prowadzące go braku rozstrzygnięcia na korzyść strony wątpliwości prawnych rodzących się na gruncie ustawy z 11 lutego 2016 roku o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w sytuacji, gdy uwzględniając przedłożone przez skarżącą dowody i wszystkie okoliczności sprawy, bezsprzecznie uwidaczniają się istniejące wątpliwości w zakresie treści norm prawnych uregulowanych w art. 4 ust 1 i art. 25 ust 1 i 2 pkt 6) w/w ustawy;

b) art. 8 § 1 i 2 k.p.a. poprzez złamanie zasady zaufania do władzy publicznej oraz utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw, w sytuacji, gdy linia orzecznicza sądów administracyjnych jednoznacznie wskazuje na nieuznawanie stanu faktycznego jak w niniejszej sprawie za przykład nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego;

c) art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 2 k.p.a. polegające na niewystarczającym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, brak uwzględnienia słusznego interesu J.M., jaki miał miejsce w obliczu w braku podjęcia przez organ kroków zmierzających do sprawdzenia, czy ojciec wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego w czasie, gdy córka z nim zamieszkiwała, jak i niewyjaśnienia niezbędnej kwestii jaką stanowi przekazywanie świadczenia wychowawczego przez skarżącą ojcu małoletniej oraz wydatkowania go na utrzymanie córki;

d) art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez niedopuszczenie i nieuwzględnienie dowodu strony w formie potwierdzeń przelewów świadczenia wychowawczego na rachunek bankowy ojca małoletniej M.M., który mógł przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia przez organ, iż okoliczność przekazywania kwoty świadczenia wychowawczego na konto ojca dziecka nie ma znaczenia w niniejszej sprawie, w sytuacji gdy fakt ten wskazuje jednoznacznie na brak naruszenia przez skarżącą art. 25 ust 1 pkt 6) w/w ustawy;

e) art. 80 k.p.a. poprzez dowolną, w miejsce swobodnej, ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności brak wnikliwej oceny faktycznego wykorzystywania świadczenia wychowawczego na cele wskazane w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci i faktu przekazywania kwot pieniężnych ojcu małoletniej, a także błędną ocenę wyjaśnień stron i dowodów z dokumentów, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że: świadczenie wychowawcze zostało wypłacone J.M. mimo braku prawa do tego świadczenia, w sytuacji gdy w przedmiotowej sprawie nie ma podstaw do stwierdzenia o pobraniu nienależnego świadczenia przez stronę; J.M. nie ponosi kosztów utrzymania dziecka, gdyż nie zamieszkuje i nie sprawuje bezpośredniej opieki nad dzieckiem od 6 listopada 2021 roku, w sytuacji gdy strona partycypowała w utrzymaniu córki, a otrzymane świadczenie było przekazywane ojcu dziecka na pokrycie wydatków zaspokajających potrzeby dziecka w myśl normy zawartej w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia o 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci; Strona jest zobowiązana do zwrotu świadczenia wychowawczego za okres od 1 grudnia 2021 roku do 28 lutego 2022 roku wraz z odsetkami ustawowymi od dnia wydania decyzji, podczas gdy w rozpatrywanej sprawie nie została spełniona przesłanka orzeczenia zwrotu świadczenia, albowiem J.M. nie pobrała nienależnie świadczenia wychowawczego na córkę;

Wobec przedstawionych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także

o umorzenie postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie; ponadto

o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi w szczególności podkreślono, że choć skarżąca nie mieszka z córką, to łoży na utrzymanie małoletniej. Co miesiąc J.M. przekazuje mężowi 700,00 zł tytułem świadczenia alimentacyjnego i kwotę 500,00 zł stanowiącą odpowiednik świadczenia wychowawczego. Bez wątpienia strona przyczynia się do zaspokajania potrzeb życiowych córki w zgodzie z zasadą ujętą w art. 4 ust 1 w/w ustawy, a zatem świadczenie 500+ było w całości przeznaczane na pokrycie wydatków związanych z wychowaniem córki. Powyższe – zdaniem strony - świadczy o spełnieniu celu jaki przyświeca przyznaniu świadczenia wychowawczego w rozumieniu art. 4 ust 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. W ocenie skarżącej uwzględniając intencje ustawodawcy przyświecające wprowadzeniu świadczenia można wyprowadzić wniosek, iż przeznaczenie wypłaconego świadczenie przekłada się bezpośrednio na uznanie go jako nienależne.

Dodatkowo skarżąca – opierając się na poglądach prezentowanych w orzecznictwie – podniosła, że rozpatrując sprawę na ramach art. 25 ust 1 i 2 w/w ustawy organ powinien rozważyć, czy strona przyjęła świadczeni w złej wierze. Argumentując powyższe, strona podkreśliła, że otrzymywała świadczenie wychowawcze będąc w dobrej wierze. J.M. nie miała wiedzy o skutkach w zakresie świadczenia "500+" jakie wywoła zmiana jej miejsca zamieszkania. Skarżąca nie widziała, iż ciąży na niej obowiązek poinformowania organu I instancji o zaprzestaniu sprawowania pełnej opieki nad córką i wspólnego zamieszkiwania. Tym bardziej nie rozpoznała zachodzącej sytuacji jako mającej wpływ na uprawnienie do otrzymywanego świadczenia i potrzebę wypowiedzenia przyznanego jej świadczenia wychowawczego. Skarżąca stwierdziła, że nie dopełniła formalności nieświadomie, po jej stronie nie występował zamiar wprowadzenia instytucji państwowej w błąd. Postawa skarżącej jest w pełni zrozumiała w obliczu przekazywania z własnej inicjatywy otrzymywanych świadczeń ojcu małoletniej. W trakcie postępowania rozwodowego, od chwili zamieszkania córki z ojcem skarżąca przelewała świadczenie wychowawcze w wysokości 500,00 zł wraz ze świadczeniem alimentacyjnym na rachunek bankowy męża, tak oby to on był osobą realnie pobierającą świadczenie wychowawcze. Na dowód wywodzonych twierdzeń skarżąca w odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi przedłożyła potwierdzenia przelewów na numer konta P.M. od listopada 2022 roku. Skarżąca zaakcentowała, iż praktyka taka była zgodnym przejawem woli obojga rodziców M.M.. A zatem w odczuciu skarżącej doszło do swego rodzaju cesji prawa do świadczeń wychowawczych na P.M. i to on w rzeczywistości pobierał świadczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 ze zm.), zwanej ustawą covidową, znowelizowanym na mocy art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090), z dniem 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 Sądu 3 ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Na tle tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19 (wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl), wyraził pogląd, że "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 Sądu 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m. in. Dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m. in. Ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego".

Zważywszy na treść powyższej regulacji zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z 6 września 2022 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Ziściły się bowiem warunki określone w tym przepisie. Rozpoznanie tej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z 29 lipca 2022 r. Rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można jednak przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na fakt, że pełnomocnik skarżącej nie potwierdził technicznych możliwości uczestnictwa w rozprawie zdalnej. Skutkowało to skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie tego przepisu.

Wymagany przy tym przywołaną wyżej uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego standard ochrony praw stron w niniejszej sprawie został zachowany, skoro pełnomocnik skarżącej, uczestnik i organ administracji zostali powiadomieni o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. Strony miały zatem możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji.

Przechodząc do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329), cytowanej dalej także w skrócie jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli legalności w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 4 maja 2022 r., SKO.4118.32.2022 utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 11 kwietnia 2022 r., znak SOCVI.554.593IJ.2022.193645.ŚW w przedmiocie uznania za nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i orzeczeniu jego zwrotu.

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że Prezydent Miasta Łodzi, uznając, że zostały wypełnione kryteria określone w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci informacją z 18 lutego 2021 r. przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko M.M. w wysokości 500,00 zł miesięcznie, na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. Okolicznością bezsporną jest również, iż skarżąca od 6 listopada 2021 r. nie mieszka z dzieckiem M.M.. W sprawie bezspornym też jest, że skarżąca pobrała świadczenie wychowawcze za miesiące grudzień 2021 roku oraz styczeń i luty 2022 roku. Mając na uwadze powyższe, Prezydent Miasta Łodzi decyzją z 22 lutego 2022 r., orzekł o zmianie prawa do świadczenia wychowawczego, w ten sposób, że orzekł o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M.M. w okresie od 1 grudnia 2021 r. W dalszej kolejności, organ I instancji decyzją z 11 kwietnia 2022 r. orzekł:

a. o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia wychowawczego na dziecko M.M. w wysokości 500,00 zł miesięcznie za okres od 1 grudnia 202lr. Do 28 lutego 2022 r.;

b. o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na dziecko M.M. w wysokości 1500,00 zł. Za okres od 1 grudnia 2021 r. do 28 lutego 2022 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania przez organ I instancji decyzji w kwocie 24,98 zł, co w sumie stanowi kwotę 1524,98 zł.

Wskazana wyżej decyzja Prezydenta Miasta Łodzi została utrzymana w mocy przez SKO w Łodzi.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.), cytowana dalej także w skrócie jako "u.p.p.w.d.".

Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu.

Stosownie zaś do art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia.

Art. 25 ust. 3 u.p.p.w.d. od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, 5 i 6, są naliczane odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Należy dodatkowo zauważyć, iż stosownie do art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d., świadczenie wychowawcze przeznaczone jest na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb bytowych. Prawo do świadczenia wychowawczego nabywa się ex lege przy łącznym spełnieniu przesłanek wskazanych w ustawie, w tym przesłanki podmiotowej. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 2 pkt 1 p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Tym samym granice przedmiotowe ustanowione przez ustawodawcę, wyznaczają przesłanki "zamieszkiwania", "wychowywania", "opieki" i "zaspakajania potrzeb życiowych dziecka". Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że stosownie do wywiadu środowiskowego od dnia 6 listopada 2021 roku skarżąca nie sprawuje opieki nad dzieckiem M.M. i z nim nie zamieszkuje, tym samym nie spełniała przesłanek określonych art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d.

Wobec zatem okoliczności braku podstawy prawnej do pobierania przez skarżącą w spornym okresie świadczenia wychowawczego, zasadnie organy orzekające uznały, że świadczenie to w okresie od 1 grudnia 2021 r. do 28 lutego 2022 r. było świadczeniem nienależnie pobranym i w związku z tym nakazały jego zwrot wraz z ustawowymi odsetkami. Biorąc pod uwagę powyższe konstatacje, z takim stanowiskiem organów Sąd się zgadza.

Mając na uwadze poczynione wyżej rozważania, zarzuty skargi sprowadzające się do naruszenia art. 4 ust. 1 i art. 25 ust. 1 i 2 pkt 6 u.p.p.w.d. uznać należało za chybione. Normy wynikające ze wskazanych wyżej przepisów zostały przez organy administracji zrekonstruowane w sposób w pełni prawidłowy.

Jak wskazano wyżej, stosownie zaś do art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Mając na uwadze treść powołanego wyżej przepisu skład orzekający podziela pogląd, że w wyniku dokonanej w roku 2019 nowelizacji przepisów u.p.p.w.d. pojęcie świadczenia nienależnie pobranego, w większości przypadków nie odnosi się do elementu subiektywnego, czyli stanu świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie wychowawcze. Na definicję świadczeń nienależnie pobranych w oparciu o ten przepis składa się wyłącznie element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku prawa do jego pobierania (tak: M. Podsiadło-Żmuda [w:] Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, wyd. II, red. J. Blicharz, J. Glumińska-Pawlic, L. Zacharko, LEX/el. 2019, art. 25). Taka sytuacja ma między innymi miejsce w przypadku uznania świadczenia za nienależnie pobrane w oparciu o przesłankę określoną w art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. Zarówno w doktrynie prawa, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w przypadku regulacji zamieszczonej w przywołanym wyżej przepisie nie bierze się pod uwagę świadomości strony, co do spełniania przesłanek ustawowych, ani nie ocenia się skutków braku pouczenia o prawie do świadczenia wychowawczego, gdyż zawarte w tym przepisie pojęcie "nienależnie pobranego świadczenia" jest pojęciem o charakterze obiektywnym. Na definicję świadczeń nienależnie pobranych w oparciu o analizowany przepis składa się wyłącznie element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku prawa do jego pobierania. Co więcej, ustawa nie przewiduje również wymogu uznania świadczenia za nienależnie pobrane od konieczności pouczenia osoby pobierającej świadczenia o braku podstaw do jego pobierania (Wyrok WSA w Warszawie z 23.06.2022 r., I SA/Wa 3042/21, por. Wyrok WSA w Łodzi z 6.05.2022 r., II SA/Łd 53/22, Wyrok WSA w Gliwicach z 12.04.2022 r., II SA/Gl 67/22, Wyrok WSA w Łodzi z 21.01.2022 r., II SA/Łd 604/21).

Mając na uwadze obowiązujący stan prawny stanowiący podstawę wydanych w sprawie decyzji, a więc przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, nie można zgodzić się ze skarżącą, że organy winny rozważyć, czy strona przyjęła świadczenie w złej wierze. Skarżąca wskazuje, że nie miała wiedzy o skutkach jakie wywoła zmiana jej miejsca zamieszkania, a ponadto, że nie wiedziała, iż ciąży na niej obowiązek poinformowania organu pierwszej instancji o zaprzestaniu sprawowania pełnej opieki nad córką i wspólnego zamieszkiwania. W pierwszej kolejności należy wskazać, że w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego takie twierdzenie jest, w ocenie Sądu, przede wszystkim niewiarygodne, a to z tego powodu, że już w chwili składania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, skarżąca została poinformowana w sposób jasny i nie budzący wątpliwości że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach gminny organ właściwy realizujący świadczenia wychowawcze. Skarżąca została poinformowana także o skutkach niepoinformowania tego organu, a mianowicie o tym, że brak przekazania stosownej informacji może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego a w konsekwencji koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Treść tego pouczenia jest jasna, zrozumiała, nie budzi żadnych wątpliwości, wskazuje konsekwencje braku spełnienia wskazanych w tym pouczeniu obowiązków.

Skład orzekający w niniejszej sprawie ma świadomość braku jednolitości orzecznictwa sądowego, ale stoi na stanowisku, iż organy administracji nie mają obowiązku tak jak w niniejszej sprawie prowadzenia postępowania zmierzającego do wyjaśnienia, czy skarżąca przyjęła świadczenie w dobrej czy też w złej wierze, gdyż nie wynika to z przepisów u.p.p.w.d. i tym samym nie ma to znaczenia dla oceny czy świadczenie zostało nienależnie pobrane czy też nie. Znaczenie w niniejszej sprawie ma bowiem obiektywny fakt, że świadczenie za okres grudzień 2021 roku oraz styczeń i luty 2022 roku zostało przez organ wypłacone na rzecz skarżącej mimo braku spełnienia przez skarżącą przesłanek uzyskania tego świadczenia.

W dalszej kolejności należy zauważyć, że organy nie mają również obowiązku badać, czy świadczenie wychowawcze zostało przekazane przez rodzica, który nie spełnia przesłanek do uzyskania świadczenia wychowawczego, temu rodzicowi, pod opieką którego znajduje się aktualnie dziecko.

Z powyższego względu, w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie bez wpływu na zasadność kwestionowanego skargą rozstrzygnięcia pozostają więc podnoszone przez skarżącą argumenty, co do przekazywania przez skarżącą świadczenia wychowawczego ojcu małoletniej oraz wydatkowania go na utrzymanie córki. Okoliczności te były podnoszone już w odwołaniu od decyzji z dnia 11 kwietnia 2022 roku. J.M. wskazała wówczas, że pieniądze które zostały jej przelewane z tytułu świadczenia wychowawczego, odsyłała dla męża, przy czym jak wynika z odwołania toczy się obecnie postępowanie rozwodowe. Do odwołania zostały dołączone przelewy z rachunku bankowego, mające potwierdzać fakt przelania środków z powyższego tytułu na rzecz P. M. Należy jednak zauważyć, że w tytule przelewu wskazano, cyt.: "700 zł na M. + 500+ minus komorne 477,55 zł."

Abstrahując od powyższych rozważań o braku znaczenia okoliczności przekazywania ww. kwot ojcu dziecka, to odnosząc się do ww. tytułu przelewu należy zauważyć, że obejmuje on w rzeczywistości różnego rodzaju tytuły, w tym również, jak należy domniemywać, kompensatę związaną z "komornym". Zdaniem Sądu nie budzi żadnych wątpliwości, że nie jest rolą organów administracji sprawdzanie zasadności dokonywanych przelewów czy też ich rachunkowej prawidłowości, bądź też rozwiązywania ewentualnych problemów związanych z rozliczeniami pomiędzy rodzicami dziecka.

Sąd nie może też nie zauważyć, że w aktach sprawy znajduje się Informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego z dnia 12 kwietnia 2022 roku, której adresatem jest P.M., będący ojcem M.M., a świadczenie to zostało przyznane w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od dnia 1 grudnia 2021 roku do dnia 31 maja 2022 roku, a więc także za okres, co do którego w stosunku do skarżącej organy orzekły o konieczności zwrotu świadczeń nienależnie pobranych.

Na marginesie należy wskazać, abstrahując od powyższej argumentacji przedstawionej przez Sąd, iż mając na uwadze informację o przyznaniu świadczenia wychowawczego z dnia 12 kwietnia 2022 roku, której adresatem jest P.M., uchylenie zaskarżonej decyzji zgodnie z żądaniem skarżącej, doprowadziłoby niechybnie do sytuacji, w której w obrocie prawnym istniałyby dwa tytuły uzasadniające wypłatę świadczenia wychowawczego z tytułu opieki nad M.M. za ten sam okres, czyli za miesiące grudzień 2021 roku oraz styczeń i luty 2022 roku, co z przyczyn oczywistych pozostaje w sprzeczności z prawem i jest niedopuszczalne.

W skardze pełnomocnik skarżącej zarzucił organom administracji naruszenie art. 7a k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, prowadzące go braku rozstrzygnięcia na korzyść strony wątpliwości prawnych rodzących się na gruncie ustawy z 11 lutego 2016 roku o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w sytuacji gdy uwzględniając przedłożone przez skarżącą dowody i wszystkie okoliczności sprawy, bezsprzecznie uwidaczniają się istniejące wątpliwości w zakresie treści norm prawnych uregulowanych w art. 4 ust 1 i art. 25 ust 1 i 2 pkt 6) w/w ustawy. W ocenie Sądu nie sposób się z takim zarzutem skargi zgodzić, a to z tego powodu, że w art. 7a § 1 k.p.a. nie chodzi o sytuacje, w których pojawiają się wątpliwości interpretacyjne przepisów mających zastosowanie w danej sprawie. Zastosowanie art. 7a § 1 k.p.a. i rozstrzyganie na jego podstawie na korzyść strony może mieć miejsce tylko wówczas, gdy wystąpią niedające się usunąć wątpliwości, co do wykładni przepisów stosowanego prawa, tzw. "pat interpretacyjny" (Wyrok NSA z 21.04.2022 r., II GSK 1711/18). O takowym pacie interpretacyjnym w niniejszej sprawie mówić nie można.

Ponadto w skardze znalazł się także zarzut naruszenia art. 8 § 1 i 2 k.p.a. poprzez złamanie zasady zaufania do władzy publicznej oraz utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw, w sytuacji, gdy linia orzecznicza sądów administracyjnych jednoznacznie wskazuje na nieuznawanie stanu faktycznego jak w niniejszej sprawie za przykład nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. W ocenie Sądu z tym zarzutem także zgodzić się nie można, a to przede wszystkim z tego powodu, że nie można mówić o jednoznacznej linii sądów administracyjnych, czego potwierdzeniem są powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, które najwyraźniej, tej oczekiwanej przez skarżącą linii, nie podzielają.

W skardze do tutejszego Sądu pełnomocnik skarżącej zarzucił kontrolowanym decyzjom naruszenie art. 6 w związku z art. 7 w związku z art. 77 § 1 K.p.a. polegające na niewystarczającym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, brak uwzględnienia słusznego interesu J.M., jaki miał miejsce w obliczu w braku podjęcia przez organ kroków zmierzających do sprawdzenia, czy ojciec wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego w czasie, gdy córka z nim zamieszkiwała, jak i niewyjaśnienia niezbędnej kwestii jaką stanowi przekazywanie świadczenia wychowawczego przez skarżącą ojcu małoletniej oraz wydatkowania go na utrzymanie córki.

Tak skonstruowany zarzut nie jest zasadny i nie jest trafny. W ocenie składu orzekającego organy administracji publicznej w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego ustaliły te okoliczności, które legły u podstaw wydanego rozstrzygnięcia. W aktach sprawy znajduje się bowiem wskazana wyżej informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego z dnia 12 kwietnia 2002 roku na rzecz P.M.. Poza tym organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że wobec niespełniania przez J. M. od dnia 1 grudnia 2021 r. przesłanek do pobierania świadczenia wychowawczego, okoliczność przekazywania pieniędzy na konto ojca dziecka nie ma znaczenia, który to pogląd, jak wyżej już wskazano, Sąd podziela, abstrahując od wskazanej wyżej okoliczności, że w aktach sprawy znajduje się pochodząca od Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. Informacja z dnia 12 kwietnia 2022 r., z której wynika, że Panu P. M. przyznano na dziecko M. M. świadczenie wychowawcze od 1 grudnia 2021 r. do dnia 31 maja 2022 r.

W skardze podniesiono także zarzut naruszenia art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez niedopuszczenie i nieuwzględnienie dowodu strony w formie potwierdzeń przelewów świadczenia wychowawczego na rachunek bankowy ojca małoletniej M.M., który mógł przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia przez organ, iż okoliczność przekazywania kwoty świadczenia wychowawczego na konto ojca dziecka nie ma znaczenia w niniejszej sprawie, w sytuacji gdy fakt ten wskazuje jednoznacznie na brak naruszenia przez skarżącą art. 25 ust 1 pkt 6) w/w ustawy.

Z powyższym zarzutem nie sposób się zgodzić, gdyż dowód ten został dopuszczony i uwzględniony w toku postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wyjaśniło, iż w niniejszej sprawie nie ma znaczenia fakt przekazywania kwoty świadczenia wychowawczego na konto ojca dziecko, bowiem skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek do pobierania świadczenia wychowawczego od dnia 1 grudnia 2021 roku. Co prawda organ nie odniósł się bezpośrednio do kwestii przelewów, ale treść uzasadnienia jednoznacznie wskazuje, że organ ten odniósł się do kwestii związanych z przekazywaniem świadczenia wychowawczego na konto ojca dziecka, co w ocenie Sądu jest wystarczające do uznania, że organy odniosły się do wskazanego wyżej materiału dowodowego.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organy administracji art. 80 K.p.a., zauważyć należy, że obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą zasadą swobodnej oceny dowodów. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, tj. po pierwsze - opierać się należy na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa. Po drugie ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego i po trzecie - organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy. W końcu, po czwarte - rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych, powinno być zgodne z zasadami logiki (Wyrok WSA w Krakowie z 5.04.2022 r., III SA/Kr 66/22). Zważywszy powyższe, w ocenie Sądu brak jest podstaw do przyjęcia w postępowaniu administracyjnym w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 80 K.p.a., bowiem organy zebrały kompletny materiał dowodowy w sprawie, pozwalający na rozstrzygnięcie sprawy i w całości go rozpatrzyły, oceniły ten materiał zgodnie z zasadami logiki i nie można im z tego tytułu czynić zarzutów. Ocena tego materiału dowodowego niezgodna z oczekiwaniem strony skarżącej nie stanowi o naruszeniu art. 80 K.p.a.

W ocenie Sądu nie budzi żadnych wątpliwości, że świadczenie wychowawcze, jest świadczeniem o charakterze osobistym, a więc ściśle związanym z osobą wnioskodawcy, co uwarunkowane jest oczywiście spełnianiem przez tego wnioskodawcę wynikających z przepisów u.p.p.w.d. przesłanek. Z tego też względu podnoszony w uzasadnieniu skargi przez pełnomocnika skarżącej argument, że w odczuciu skarżącej doszło do swego rodzaju cesji prawa do świadczeń wychowawczych na rzecz P.M. i to on w rzeczywistości pobierał świadczenia, jest kuriozalny, a przede wszystkim zupełnie niezrozumiały. Oczywistym jest bowiem, że uprawnienia o charakterze administracyjnym, nie mogą być cedowane na inne podmioty, a ewentualna możliwość przeniesienia uprawnień wynikających z rozstrzygnięć organów administracji musi znajdować swoje jednoznaczne uzasadnienie w przepisach prawa materialnego, a takowych w tym przypadku nie ma.

Rozpoznając niniejszą skargę w ramach przysługującej kognicji, Sąd uznał, że zarzuty sformułowane w skardze okazały się niezasadne, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego. Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone zgodnie z normami zasadami ogólnymi K.p.a., a w szczególności art. 6, 7, 8 i 11 K.p.a., a nadto zgodnie z art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., a uzasadnienie wydanej decyzji spełnia wymogi wynikające z art. 107 § 3 k.p.a.

Ze względu na powyższe na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd oddalił skargę.

cd