Postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 664/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2018-12-07 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 2 pkt 2, art. 260 § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T spółki z o.o. w likwidacji na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 14 listopada 2018 r. w sprawie ze skargi T spółki z o.o. w likwidacji na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier poza kasynem gry postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

T Spółka z o. o. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier poza kasynem gry.

W dniu 25 października 2018 r. wpłynął do Sądu złożony na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że w związku z trudną sytuacją finansową Spółka obecnie jest w likwidacji, posiada stratę brutto za rok 2017 w wysokości 463000,95 zł, rachunki bankowe Spółki zostały zablokowane na poczet wymierzonych kar administracyjnych.

W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez nadesłanie wskazanych dokumentów, pismem z dnia [...] listopada 2018 r. Spółka oświadczyła, iż nie posiada środków trwałych "wobec niedokonywania zakupu towarów, które byłyby wykorzystywane przez okres ponad pięciu lat jako środki trwałe", nie ponosi kosztów reprezentacji pełnomocnika z uwagi na trudną sytuację finansową, w dniu [...] grudnia 2017 r. jej rachunek bankowy został zablokowany na łączną kwotę ponad 644.000 zł, nie posiada ruchomości o wartości wyższej niż 5.000 zł, zatrudnia dwie osoby, z których jedna pobiera wynagrodzenie w kwocie 3.923,64 zł, druga pozostaje na zasiłku chorobowym wypłacanym przez ZUS, zaś prezes zarządu pobiera wynagrodzenie w wysokości 10.000 zł brutto miesięcznie. Do pisma załączyła kopie: uchwały w sprawie rozwiązania Spółki, otwarcia likwidacji i powołania likwidatora, sprawozdania zarządu z działalności Spółki w 2017 r., zeznań podatkowych CIT-8 za 2016 i 2017 r., deklaracji VAT-7 od stycznia do czerwca 2018 r., bilansu za rok 2017, rachunku zysków i strat za rok 2017, dodatkowych informacji i wyjaśnień z dnia [...] marca 2018 r., aktualizacji zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia [...] grudnia 2017 r., potwierdzenie operacji na rachunku bankowym w dniu [...] grudnia 2017 r. oraz wyciągi z rachunku bankowego za okres od stycznia do października 2018 r.

Postanowieniem z dnia 14 listopada 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej Spółce prawa pomocy. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Jej celem jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu podmiotom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie tego prawa spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 2 p.p.s.a. Oznacza to, że wnioskodawca ma obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności celem ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe.

Referendarz przeanalizował przedstawione przez Spółkę dokumenty i na ich podstawie uznał, że sytuacja finansowa skarżącej Spółki nie pozwala na przyjęcie, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Podkreślił też, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą nastawioną na zysk, mając zapewnioną swobodę działalności gospodarczej oraz możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z tą działalnością, nie może przerzucać kosztów postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie w takiej sytuacji prawa pomocy prowadziłoby bowiem do finansowania jego działalności ze środków publicznych. To z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że Spółka prowadzi działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien zapewnić sobie środki na pokrycie związanych z tą działalnością kosztów postępowań sądowych. Wpis sądowy jako wydatek wiąże się bowiem z bieżącą działalnością takiego podmiotu, wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać zabezpieczone w osiąganych przychodach. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjął wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków.

Ponadto referendarz wskazał, iż obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący.

Odnośnie rozwiązania Spółki i postawienia jej w stan likwidacji referendarz wskazał, iż przyczyny rozwiązania spółki mogą być różne i nie jest automatycznie przesądzone, że uchwała wspólników o rozwiązaniu spółki, a w konsekwencji jej likwidacja, stanowi skutek na tyle trudnej sytuacji finansowej spółki, która miałaby stanowić podstawę do przyznania zwolnienia od kosztów sądowych.

Referendarz podkreślił, że nawet brak należytej płynności finansowej nie przesądziłby automatycznie o tym, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych spełnia przesłanki ku temu. Strona skarżąca, będąca spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, może zdobyć środki na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w drodze np. dopłat od wspólników. Jest to o tyle uzasadnione, że to wspólnicy czerpią zyski z działalności spółki, zatem mogą ponosić ciężar dopłat związanych z jej działalnością. Zwłaszcza że jedyny wspólnik Spółki, będący zarazem prezesem jej zarządu, uzyskuje z tytułu pełnienia tej funkcji wynagrodzenie w kwocie 10.000 zł brutto miesięcznie. Nie ma więc podstaw ku temu, by ciężar ten przerzucać na społeczeństwo, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku zwolnienia w niniejszej sprawie skarżącej Spółki z obowiązku ponoszenia kosztów. Spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych Brak skutecznych działań wspólnika strony lub też jego bierność w kwestii wniesienia wpłat na rzecz spółki tytułem wpisu sądowego od skargi należy uznać za przesłankę do odmowy udzielenia spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tymczasem skarżąca Spółka nie wykazała, że podjęła wszelkie możliwe i niezbędne kroki w celu zdobycia funduszów na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Ma o tyle istotne znaczenie, że ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził ostrzejsze rygory niż w przypadku osób fizycznych.

Referendarz zauważył, że po tym jak w formularzu PPPr zostało zamieszczone oświadczenie, iż Spółka znajduje się w stanie likwidacji w związku z trudną sytuacją finansową, wezwanie dotyczące przedstawienia dokumentacji źródłowej, obrazującej aktualną sytuację Spółki objęło m.in. bilans otwarcia likwidacji (art. 281 § 1 k.s.h.); sprawozdanie finansowe związane z zamknięciem ksiąg rachunkowych w Spółce na dzień poprzedzający dzień otwarcia likwidacji (art. 45 ust. 1 ustawy o rachunkowości); roczne rozliczenie podatkowe w podatku dochodowym w związku z postawieniem Spółki w stan likwidacji (art. 8 ust. 6 u.p.d.o.p.) – o ile dokumenty te zostały już sporządzone. Podkreślił, że pomimo wezwania żaden z tych dokumentów nie został przedstawiony. Natomiast w świetle całokształtu przedłożonej dokumentacji nie została udowodniona okoliczność, iż rozwiązanie i likwidacja podyktowana była trudną sytuacją finansową Spółki.

Sprzeciw od tego postanowienia złożyła T Spółka z o. o. w likwidacji podnosząc, iż nie posiada majątku w postaci środków trwałych, a zatem z ekonomicznego punktu widzenia jej majątek jest bezwartościowy. Kapitał zakładowy Spółki jest wartością księgową i Spółka nie może nim dowolnie dysponować, a tym bardziej regulować z jego pomocą zobowiązań finansowych. Jego ewentualne wykorzystanie doprowadziłoby do niewypłacalności Spółki, a w konsekwencji uniemożliwiłoby dalsze funkcjonowanie Spółki w obrocie gospodarczym. Poza tym wskazała, że wartość wpływów do Spółki skorygowana musi zostać dodatkowo o podatek od gier, który wyniósł ryczałtowo 2000 zł od każdego urządzenia miesięcznie, a więc przy 300 urządzeniach wyniósł około 600000 zł należności odprowadzanych każdego miesiąca. Podniosła też, iż nie ma możliwości zastosowania tu instytucji dopłaty, gdyż Spółka jest stroną kilkudziesięciu postępowań sądowych i wspólnik spółki nie posiada środków na pokrycie tych zobowiązań. Podkreśliła, że Spółka nie posiada na rachunku bankowym żadnych środków, ponieważ wszystkie środki zostały przekazane przez bank do Urzędu Skarbowego. Z uwagi na trudną sytuację finansową Spółki jej wspólnik podjął uchwałę o likwidacji Spółki i obecnie jest ona w trakcie sporządzania wniosku do KRS o wszczęcie postępowania w przedmiocie likwidacji. Podsumowując podniosła, że odmowa przyznania prawa pomocy nie może zamykać jej prawa do sądu wyłącznie z powodu wygórowanych wymogów fiskalnych, a taka sytuacja może mieć miejsce w przedmiotowej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie.

W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej jako p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).

W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy istnieje realne zagrożenie niezrealizowania przez stronę przysługującego jej prawa do sądu. Stanowisko to potwierdzone zostało w orzecznictwie i piśmiennictwie (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H.Beck, wydanie 2, Warszawa 2013 r., s. 855-856).

Przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ponadto w przypadku wnioskowania o prawo pomocy przez osobę prawną nie może ona powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 października 2014 r., sygn. akt I GZ 390/14, LEX nr 1550605; postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 31 października 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 553/18, baza orzeczeń CBOIS).

W niniejszej sprawie T Spółka z o. o., obecnie znajdująca się w stanie likwidacji, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym.

Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 2 pkt 2 ustawy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przepis ten jednoznacznie wskazuje, że ciężar dowodu odnośnie do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Świadczy o tym też treść art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd (referendarz sądowy) na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły okoliczności uzasadniające przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W przedmiotowej sprawie zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy odmówił przyznania Spółce prawa pomocy z uwagi na niewykazanie, że nie posiada ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Spółka nie wykazała stosownymi dokumentami wszystkich okoliczności podniesionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji zgodzić się trzeba ze stanowiskiem referendarza zawartym w zaskarżonym postanowieniu. Deklarując brak możliwości dysponowania bieżącymi środkami na pokrycie kosztów sądowych, Spółka nie wykazała, iż podjęła wszelkie możliwe i niezbędne kroki celem zdobycia funduszy na pokrycie tych kosztów. Poza tym pomimo wskazania w sprzeciwie, że skorzystanie z dopłaty wspólników nie może mieć tu zastosowania, Spółka nie przedłożyła żadnych dokumentów czy też oświadczeń wskazujących na istnienie przeszkód uniemożliwiających dokapitalizowanie jej przez wspólników. Spółka nie wykazała też aby rozwiązanie i likwidacja Spółki podyktowane były jej trudną sytuacją finansową.

W ocenie Sądu z przedstawionych przez skarżącą Spółkę danych nie wynika, że nie jest możliwe wygospodarowanie przez nią środków finansowych koniecznych na pokrycie kosztów sądowych. Nie zachodzi zatem wyjątkowa sytuacja, o której stanowi art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.

W konsekwencji, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.