Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 488/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2021-07-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 97 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder,, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 lipca 2021 r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Wojewody P. z dnia [...] maja 2021 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie o zwrot nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z dnia [...] września 2013 r. M. K. I H. K. wystąpili o zwrot części wywłaszczonych nieruchomości, położonych w B., oznaczonych na dzień wywłaszczenia, jako działki nr [...]i [...] (obręb [...]) stanowiących własność Gminy B.

W odniesieniu do działki, oznaczonej uprzednio nr [...], Starosta Powiatu B., wydał decyzję z dnia [...] listopada 2014 r., którą orzekł o zwrocie na rzecz wnioskodawców nieruchomości, oznaczonej jako działki nr [...] i [...] (wchodzących uprzednio w skład działki oznaczonej nr [...]). Wojewoda P. decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. utrzymał w mocy przedmiotową decyzję.

Natomiast, w odniesieniu do nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], z uwagi na złożenie przez M. K. I H. K. wniosku do Ministra Infrastruktury i Budownictwa o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody P. z dnia [...] marca 2001 r., stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Gminę B. nieruchomości zajętej pod drogę publiczną, w tym m.in. działki nr [...] (w jej skład weszła działka nr [...]) Starosta Powiatu B. postanowieniem z dnia [...] listopada 2013 r. zawiesił postępowanie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Ministra Infrastruktury i Budownictwa.

Decyzją z dnia [...] maja 2016 r. Minister Infrastruktury i Budownictwa, stwierdził nieważność decyzji Wojewody P. z dnia [...] marca 2001 r. stwierdzającej nabycie z mocy prawa, z dniem [...].01.1999 r. przez Gminę B. nieruchomości zajętej pod drogę publiczną, w tym m.in. działki nr [...] (w jej skład weszła działka nr [...]).

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2016 r., znak [...], Starosta Powiatu B., podjął zawieszone postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie.

Następnie, Starosta Powiatu B., postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 r. zawiesił z urzędu postępowanie z wniosku M. K. I H. K. reprezentowanych przez M. M. o zwrot nieruchomości, oznaczonej jako działka nr geod. [...], obecnie wchodzącej w skład części działek o nr geod.: [...] i [...], położonych w B., przy [...] -do czasu ostatecznego zakończenia postępowania nadzorczego, prowadzonego przez Wojewodę P.. Postanowieniem z dnia [...] marca 2020 r., znak [...], Wojewoda P., utrzymał w mocy postanowienie Starosty Powiatu B. z dnia [...] stycznia 2020 r. W wyniku złożonej skargi, wyrokiem z dnia 15 maja 2020 r., sygn. akt II SA/Bk 300/20, WSA w Białymstoku, uchylił zarówno rozstrzygnięcie Wojewody P. z dnia [...] marca 2020 r., jak również postanowienie organu I instancji z dnia [...] stycznia 2020 r.

W toku dalszego postępowania ustalono, iż wnioskodawca H. K. zmarł w dniu [...] listopada 2020 r. Organ II instancji dołączył do akt sprawy poświadczony za zgodność z oryginałem akt zgonu zmarłego. Następnie pismem z dnia [...] lutego 2021 r. pełnomocnik skarżących M. M. wskazał spadkobierców po zmarłym H. K. tj.: M. K.,A. K., E. K. , H. K. oraz J. K.

Pismem z dnia [...] lutego 2021 r. organ I instancji, poinformował wskazane przez pełnomocnika wnioskodawców osoby o możliwości złożenia roszczenia o zwrot ww. nieruchomości. Organ wskazał, że w przypadku gdy wniosek zostanie złożony przez spadkobiercę byłego właściciela wywłaszczonej nieruchomości do wniosku należy dołączyć dokument w postaci postanowienia sądu o nabyciu praw do spadku lub notarialny akt poświadczenia dziedziczenia.

Następnie Starosta Powiatu B., postanowieniem z dnia [...] lutego 2021 r. znak [...], zawiesił z urzędu przedmiotowe postępowanie, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. uznając, że w tej sprawie występuje zagadnienie wstępne, którego rozstrzygnięcie jest konieczne do dalszego prowadzenia sprawy. Jednocześnie, organ I instancji, wezwał M. K. do przeprowadzenia postępowania, które doprowadzi do ustalenia osób uprawnionych do spadku po zmarłym H. K.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył M. M. reprezentujący M. K., zarzucając organowi I instancji naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego tj. art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., poprzez błędne jego zastosowanie. W ocenie pełnomocnika, jedynie w braku możliwości ustalenia spadkobierców zmarłego, uprawnia organ do zawieszenia postępowania w sprawie. Zdaniem pełnomocnika skarżących naruszono także art. 28 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., poprzez nie skierowanie zaskarżonego postanowienia do spadkobierców po zmarłym. W ocenie pełnomocnika naruszono również treść art. 136 ust. 3 u.g.n., albowiem powołano ten przepis w podstawie prawnej skarżonego postanowienia, pomimo zmiany treści wniosku. Na tej podstawie wniósł o unieważnienie zaskarżonego postanowienia i zobowiązanie organu I instancji do umorzenia postępowania.

Wojewoda P. postanowieniem z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] uchylił w całości zaskarżone postanowienie organu I instancji z dnia 22 lutego 2021 r. nr [...] i zawiesił postępowanie administracyjne z wniosku M. K. I H. K. reprezentowanych przez M. M. o zwrot części nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], obecnie wchodzącej w skład części działek nr [...] i nr [...], położonych w B., przy [...], do czasu przedłożenia przez strony tego postępowania prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia po H. K.

W uzasadnieniu postanowienia organ II instancji podniósł, iż przedmiotowa sprawa podlega zawieszeniu, jednakże Starosta Powiatu B. dokonał zawieszenia postępowania na błędnej podstawie prawnej tj. art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., uznając, że w tej sprawie zachodzi konieczność uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego. W związku z tym organ II instancji wydał postanowienie o charakterze reformatoryjno – kasatoryjnym. Ponadto zauważył, iż stroną postępowania o zwrot nieruchomości, zgodnie z art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest poprzedni właściciel lub jego spadkobierca. Prawidłowe ustalenie stron postępowania ma kluczowe znaczenie dla toczącego się postępowania, albowiem błędne ustalenia w tym zakresie prowadzą do wydania decyzji, która będzie dotknięta wadą już w dniu jej wydania, co może skutkować wszczęciem postępowań nadzwyczajnych.

Cytując treść art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. podniósł, iż śmierć strony postępowania i konieczność wezwania następców prawnych jest odrębną przesłanką zawieszenia postępowania z urzędu (art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a.) od przesłanki zawieszenia postępowania z urzędu z powodu konieczności uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd (art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.). Orzeczenie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku nie jest orzeczeniem rozstrzygającym zagadnienie wstępne (zob. wyrok WSA z siedzibą w Olsztynie z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 184/18, Legalis).

Organ odwoławczy podkreślił, iż w sprawie bezsporne jest to, iż H. K. zmarł w dniu [...] listopada 2020 r., a potwierdzeniem tego jest dołączony, przez organ II instancji, poświadczony za zgodność z oryginałem akt zgonu. Organ zażaleniowy uzyskał ww. dokument w innym toczącym się postępowaniu. Wnioskodawca zmarł w toku prowadzonego postępowania przed organem I instancji, a zatem był jego stroną. Skoro śmierć strony nastąpiła w toku postępowania, winna skutkować obligatoryjnym zawieszeniem postępowania, na mocy art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. Natomiast, zgodnie z art. art. 30 § 4 k.p.a., w takim przypadku w miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni.

Organ zażaleniowy nie zgodził się ze stanowiskiem, iż krąg spadkobierców jest znany. W ocenie Wojewody P. w tej sprawie mamy do czynienia z brakiem możliwości wezwania spadkobierców zmarłej strony. Organ II instancji, stoi na stanowisku wyrażonym w orzecznictwie oraz doktrynie prawa administracyjnego, że niemożność wezwania spadkobierców strony do udziału w postępowaniu zachodzi, do czasu wydania przez sąd postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku

lub sporządzenia przez notariusza aktu poświadczenia dziedziczenia.

Pełnomocnik skarżących w toku prowadzonego postępowania przed organem I instancji przy piśmie z dnia [...] marca 2021 r. wskazał, że krąg spadkobierców ustawowych określa ustawa, a dziedziczenie następuje z chwilą śmierci spadkodawcy. W związku z tym wystarczające do uznania, że spadkobiercy zostali wskazani jest wskazanie ich w taki sposób, aby mogli być zawiadomieni o toczącym się postępowaniu. Skarżący wskazał w treści tego pisma, powołując się na orzecznictwo sądowe, że jedynie w przypadku, gdy organ ma wiarygodne informacje o sporze w zakresie dziedziczenia to może domagać się - w celu wykazania spadkobierców - przedłożenia stwierdzenia nabycia spadku bądź aktu poświadczenia dziedziczenia (wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 901/16, CBOSA).

W ocenie organu zażaleniowego takie okoliczności w tej sprawie zachodzą. Wojewoda P., powziął informację w toku prowadzonego postępowania znak [...] o istnieniu testamentu H. K. Wojewoda P., dołączył do akt przedmiotowego postępowania kopię odpisu testamentu z dnia [...] lutego 2011 r. oraz kopię notarialną Rep. A nr [...], poświadczającą zgodność niniejszego odpisu z okazanym dokumentem z dnia [...] grudnia 2020 r.

Z kopii odpisu testamentu przedstawionej przez Skarżącego wynika, iż do całości spadku po zmarłym została przez testatora powołana żona M. K. Jednocześnie, przy piśmie z dnia [...] lutego 2021 r. pełnomocnik skarżącej wskazał organowi I instancji inny krąg spadkobierców po zmarłym.

W kontekście powyższych ustaleń organ odwoławczy nie mógł uznać, że wezwanie spadkobierców zmarłej strony jest w tej sprawie możliwe. Organ dysponując taką wiedzą nie może bowiem samodzielnie podjąć decyzji, które z osób wskazanych w pismach kierowanych do organów należy uznać za następców prawnych zmarłej strony. Błędne ustalenie następstwa prawnego po zmarłym na tym etapie postępowania może doprowadzić do wydania decyzji przez organ I instancji, która już w dniu jej wydania będzie zawierała wadę prawną, dającą podstawę do jej wzruszenia w ramach jednego z postępowań nadzwyczajnych. Również zarzut nieskierowania skarżonego postanowienia do wskazanych przez pełnomocnika ustawowych spadkobierców organ II instancji z tym samych względów uznał za niezasadny.

W tym stanie rzeczy organ odwoławczy uznał za niezasadną argumentację pełnomocnika w odniesieniu do braku podstaw do zawieszenia przedmiotowego postępowania. Jednocześnie w ocenie organu zażaleniowego, nie zachodzą również okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5 k.p.a., a przedmiotowe postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Postępowanie stanie się bezprzedmiotowe wskutek śmierci strony, gdy przedmiotem postępowania są prawa i obowiązki o charakterze osobistym, gasnące z chwilą śmierci. Zaś zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 u.g.n., z takim wnioskiem może wystąpić właściciel lub jego spadkobierca.

Na tej podstawie organ II instancji uznał za zasadne zawieszenie postępowania w przedmiocie zwrotu nieruchomości.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosła M. K. zarzucając naruszenie:

– art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 126 w zw. z art. 97 § 1 pkt 1 w zw. z art. 30 § 4 k.p.a poprzez zawieszenie postępowania nie informując o tym fakcie wszystkich stron postępowania,

– art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że istnieje niemożliwość wezwania spadkobierców w sytuacji, gdy informacja o tym, kto jest spadkobiercą zmarłej w toku postępowania administracyjnego strony wynika z pisemnego oświadczenia innych osób, a nie z postanowienia o nabyciu spadku lub poświadczenia dziedziczenia,

– art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego zastosowanie pomimo stwierdzenia przez organ II instancji wad postępowania wyjaśniającego przyczynę zawieszenia przez Starostę Powiatu B. postępowania administracyjnego prowadzonego pod numerem [...],

– art. 7 i 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej oraz zasady pogłębiania zaufania i wydanie zaskarżonego postanowienia w celu opóźnienia rozstrzygnięcia sprawy prowadzonej przez Starostwo Powiatowe w B., pomimo wyroku WSA w Białymstoku z dnia 15 maja 2020 r. sygn. akt II SA/Bk 300/20, w którym Sąd stwierdził, że przedmiotowe postępowanie już toczy się wystarczająco długo, żeby po raz kolejny odraczać wydanie decyzji orzekającej merytorycznie w zakresie wniosku skarżących z dnia [...] września 2013 r.

Na tej podstawie wniosła o uchylenie postanowienia Wojewody P. z dnia 6 maja 2021 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu swego stanowiska skarżąca odniosła się merytorycznie do sprawy i przedstawiła tok podejmowanych czynności. Jednocześnie wskazała, że organ powinien podjąć próbę ustalenia spadkobierców, ale gdy to jest niemożliwie zawiesić postępowanie sądowego. Zaakcentowała, że organ świadomie podejmuje takie czynności w sprawie aby nie rozpoznawać sprawy, mimo że znani są spadkobiercy ustawowi, a także znany jest testament sporządzony przez zmarłego H. K.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozważania w sprawie należy poprzedzić wyjaśnieniem, że będąca przedmiotem skargi sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Do takiej kategorii rozstrzygnięć należy zaliczyć zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie Wojewody P. z dnia [...] maja 2021r. w przedmiocie zawieszeniu z urzędu postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.

Kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria wykazała, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania go z obrotu prawnego. Wskazać należy, iż przedmiotem niniejszego postępowania stanowi rozpoznanie wniosku o zwrot nieruchomości w trybie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm., dalej u.g.n.) i w kontekście tych regulacji należy oceniać prawidłowość zawieszania postępowania z uwagi na konieczność ustalenia następców prawnych.

Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej k.p.a.) organ administracji publicznej zawiesza postępowanie w razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5 k.p.a., a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe.

Artykuł 97 § 1 pkt 1 k.p.a. nakazuje organowi administracyjnemu w pierwszej kolejności stwierdzenie faktu śmierci strony, a potem wezwania spadkobierców osoby zmarłej do udziału w postępowaniu. Dopiero wtedy gdy wezwanie spadkobierców zmarłej strony nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności określone w art. 30 § 5 k.p.a. lub postępowanie nie może być umorzone jako bezprzedmiotowe - organ administracji zawiesza postępowanie. Tym samym zawieszenie postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. jest obligatoryjne wtedy, gdy ustalenie spadkobierców zmarłej strony przez organ nastręcza trudności i osób tych nie można zawiadomić o toczącym się postępowaniu.

Takie stanowisko także jest prezentowane w orzecznictwie sądowym min. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA 972/99, opub. w LEX nr 55748 zawarł tezę, zgodnie z którą "śmierć strony w świetle postanowień art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. nie nakłada na organ administracyjny bezwzględnego obowiązku zawieszenia postępowania w każdym przypadku. Dopiero wtedy gdy wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5 k.p.a. (w sprawach dotyczących spadków nie objętych jako strony działają osoby sprawujące zarząd majątkiem masy spadkowej, a w ich braku - kurator), a postępowanie nie stało się wobec śmierci strony bezprzedmiotowe, organ administracyjny zawiesza postępowanie. Zatem zawieszenie postępowania z przyczyny określonej w art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. jest obligatoryjne tylko wówczas, gdy ustalenie spadkobierców zmarłej strony nastręcza trudności i osób tych nie można powiadomić o toczącym się postępowaniu.". Analogiczne stanowisko zaprezentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 24 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 14/11, opub. w LEX nr 993229; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 stycznia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 2317/05, opub. w LEX nr 342689; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 sierpnia 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 653/04, opub. w LEX nr 2206071; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 4 sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1621/09, opub. w LEX nr 750701).

Istota przedmiotowej sprawy sprowadzała się zatem do rozstrzygnięcia czy dla przyjęcia na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a., że wezwanie spadkobierców zmarłej strony jest możliwe konieczne jest przedłożenie dokumentu potwierdzającego następstwo prawne tychże spadkobierców w postaci postanowienia Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzonego przez notariusza aktu poświadczenia dziedziczenia, czy też wystarczające jest, że osoby te są organowi znane w taki sposób, że jest możliwe zawiadomienie ich o toczącym się postępowaniu.

Zaakcentować przy tym należy, iż prawidłowo organ II instancji dostrzegł niewłaściwą podstawę prawną wskazaną w postanowieniu organu I instancji, a mianowicie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., który pozwala na zawieszenie postępowania administracyjnego w przypadku, gdy rozstrzygnięcie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, uznając, że przepis ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie i na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchybienie to skorygował.

Zagadnienie wstępne, o którym mówi przepis art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. to okoliczność, która ma wpływ na sposób załatwienia sprawy. Zagadnienie wstępne ma wiec charakter "materialny", a nie procesowy. Ustalenie zaś kręgu stron w postępowaniu w niniejszej sprawie nie ma charakteru materialnego i nie wpływa na treść takiej decyzji.

Nadto ta sama okoliczność nie może być traktowana jako umożliwiająca zawieszenia postępowania na podstawie dwóch różnych przepisów. Skoro ustawodawca wyraźnie wskazał w art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. jako podstawę zawieszenia postępowania śmierć strony i brak możliwości wezwania do udziału spadkobierców zmarłej osoby, to niewątpliwie ustawodawca miał na uwadze instytucję stwierdzenia nabycia spadku. Gdyby to miało być potraktowane jako zagadnienie prejudycjalne, to zbędnym byłby art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a.

Należy zwrócić również uwagę na to, że w przypadku zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., organ prowadzący postępowanie ma obowiązek wystąpić do właściwego organu lub sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego albo wezwać stronę do wystąpienia o to w oznaczonym terminie, chyba że strona wykaże, iż już zwróciła się w tej sprawie do właściwego organu lub sądu. Organ prowadzący postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości nie jest uprawnionym do wszczyna postępowania sądowego w sprawie stwierdzenia nabycia spadku. Organ ten nie mógłby również skutecznie zobowiązać inną osobę, nie będąca nawet potencjalnie spadkobiercą lub uprawnioną do zachowku (także zapisobiorcą, nabywcą spadku) do skutecznego wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nabycia spadku. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2000 r., sygn. akt IV CKN 470/00, opub. w LEX nr 52484 wyraził pogląd, że "przyznanie zbyt szerokiemu kręgowi osób uprawnienia do składania wniosków o zmianę postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku pociągałoby za sobą dopuszczenie do ingerowania w układy rodzinno-osobiste i majątkowe osób trzecich - obcych, bez należytego usprawiedliwienia w kategoriach obiektywnego interesu. Takie uprawnienie procesowe służy w obecnym stanie prawnym prokuratorowi, jako strażnikowi porządku prawnego". Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 6 lutego 2008 r., sygn. akt II CSK 433/07, opub. w LEX nr 497677 wyraził również stanowisko, że "to okoliczności faktyczne każdej konkretnej sprawy decydują o przyjęciu, czy wnioskodawca jest "zainteresowanym", w rozumieniu art. 679 k.p.c., czy też nie, oraz że prawo, o którym mowa w tym przepisie, musi być skonkretyzowane i realne, a wpływ na nie wyniku postępowania spadkowego rzeczywisty. Zawsze zatem uzasadnieniem legitymacji do złożenia wniosku z art. 679 k.p.c. jest istnienie rzeczywistego, o charakterze obiektywnym interesu prawnego".

Tym samym należałoby stwierdzić, że wykładnia art. 1025 k.c. wraz z art. 669 k.p.c. prowadzi do wniosku, że wnioskodawcą w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nabycia spadku może być każda osoba, która może wchodzić jako spadkobierca ustawowy bądź testamentowy oraz osoba, która ma możliwość uzyskania określonych uprawnień wynikających z otwarcia spadku (np. zapisobiorca). Do tego kręgu nie można będzie, zaliczyć składającego wniosek o zwrot nieruchomości, a to dlatego, że prowadzenie postępowania w tej sprawie nie ma nic wspólnego z ustaleniem osoby uprawnionej do dziedziczenia. Gdyby więc uznać pogląd skarżonego organu I instancji za trafny, to organ administracyjny - w razie ujawnienia śmierci strony - zawieszałby postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości w związku z zaistnieniem zagadnienia wstępnego i ani sam nie mógłby skutecznie wystąpić do sądu spadku o stwierdzenie nabycia spadku, ani też nie mógłby skutecznie zobowiązać wnioskującego o zwrot do złożenia takiego wniosku. Taka wykładnia doprowadziłaby do sprzeczności przepisów w jednym akcie prawnym.

Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, że godnie z treścią art. 30 § 4 k.p.a., w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania, na miejsce dotychczasowej strony, wstępują jej następcy prawni. Ponadto należy mieć na uwadze, że przedmiotowe postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 u.g.n., z takim wnioskiem może wystąpić właściciel lub jego spadkobierca. W związku z tym, na obecnym etapie sprawy nie można uznać postępowania za bezprzedmiotowe, skoro ustawodawca daje możliwość wystąpienia ze stosowanym wnioskiem także spadkobiercom poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości. W takim wypadku w sprawach dotyczących praw dziedzicznych lub zbywalnych w razie śmierci strony w toku postępowania w miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni, w myśl art. 30 § 4 k.p.a.

W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, iż H. K. (jeden z wnioskodawców postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości) zmarł w dniu [...] listopada 2020 r., a potwierdzeniem tego jest dołączony, przez organ II instancji, poświadczony za zgodność z oryginałem akt zgonu (k. 16 akt organu II instancji). Niewątpliwie również wnioskodawca ten zmarł w toku prowadzonego postępowania przed organem I instancji, a zatem był jego stroną. Ponadto bezsporne w ocenie Sądu jest również to, że krąg spadkobierców w sprawie nie jest znany, bowiem spadkobiercy wskazywani zarówno przez pełnomocnika skarżącej, jak i przez skarżącą M. K. są jedynie potencjalnymi spadkobiercami. Podkreślenia przy tym wymaga, że pełnomocnik skarżącej w odpowiedzi na wezwanie organu I instancji z dnia [...] grudnia 2020 r. (k. 1129 akt organu I instancji) w zakresie wskazania następców prawnym H. K. podniósł, iż są nimi M. K., A. K., E. K., H. K. oraz J. K. (k. 1146 akt organu I instancji).

Następnie, pismem z dnia [...] lutego 2021 r., organ I instancji, poinformował wskazane przez pełnomocnika wnioskodawców osoby o możliwości złożenia roszczenia o zwrot ww. nieruchomości. Organ wskazał, że w przypadku gdy wniosek zostanie złożony przez spadkobiercę, byłego właściciela wywłaszczonej nieruchomości do wniosku należy dołączyć dokument w postaci postanowienia sądu o nabyciu praw do spadku lub notarialny akt poświadczenia dziedziczenia.

Pełnomocnik skarżącej w toku prowadzonego postępowania przed organem I instancji przy piśmie z dnia [...] marca 2021 r. wskazał również, że krąg spadkobierców ustawowych określa ustawa, a dziedziczenie następuje z chwilą śmierci spadkodawcy. W związku z tym wystarczające do uznania, że spadkobiercy zostali wskazani jest wskazanie ich w taki sposób, aby mogli być zawiadomieni o toczącym się postępowaniu. Powołując się na orzecznictwo sądowe podkreślił, że jedynie w przypadku, gdy organ ma wiarygodne informacje o sporze w zakresie dziedziczenia, to może domagać się - w celu wykazania spadkobierców - przedłożenia stwierdzenia nabycia spadku bądź aktu poświadczenia dziedziczenia (wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 901/16, CBOSA).

Podkreślić jednakże należy, że organowi II instancji, jak i Sądowi z urzędu (sprawa sygn. akt II SAB/Bk 14/21) wiadomym jest, iż w obrocie prawnym funkcjonuje testament H. K. Kopia odpisu testamentu została organowi odwoławczemu przesłana w innej sprawie. Wojewoda P., dołączył do akt przedmiotowego postępowania kopię odpisu testamentu z dnia [...] lutego 2011 r. oraz kopię notarialną Rep. A nr [...], poświadczającą zgodność niniejszego odpisu z okazanym dokumentem z dnia [...] grudnia 2020 r. (k. 14,15 akt organu II instancji). Z kopii odpisu testamentu wynika, iż do całości spadku po zmarłym została przez testatora powołana żona M. K. Poświadczono notarialnie zgodność przekazanego opisu z okazanym dokumentem w dniu [...] grudnia 2020 r. Jednocześnie, przy piśmie z dnia [...] lutego 2021 r. na testament również powołuje się skarżąca w skardze, wskazując, iż zawieszenie postępowania jest nieprawidłowe.

W tych okolicznościach nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, iż krąg spadkobierców jest znany. Słusznie zatem ustalił Wojewoda P., że w tej sprawie mamy do czynienia z brakiem możliwości wezwania spadkobierców zmarłej strony, w sytuacji kiedy są wskazywania zarówno spadkobiercy ustawowi, jak i spadkobierca z testamentu, a krąg tych osób się różni. W tych okolicznościach nie doszło również do naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 126 w zw. z art. 97 § 1 pkt 1 w zw. z art. 30 § 4 k.p.a., gdyż obecne strony postępowania zostały poinformowane o zawieszeniu, a z uwagi na wątpliwości w zakresie spadkobierców, organ nie był zobligowany do informowania potencjalnych spadkobierców. Tym bardziej, że bardziej prawdopodobnym spadkobiercą zmarłego wnioskodawcy może być sama skarżąca (na podstawie testamentu).

W kontekście powyższych ustaleń organ odwoławczy nie mógł uznać, że wezwanie spadkobierców zmarłej strony jest w tej sprawie możliwe. Organ dysponując taką wiedzą nie może samodzielnie podejmować decyzji, które z osób wskazanych w pismach kierowanych do organów przez pełnomocnika skarżącej czy też skarżącą należy uznać za następców prawnych zmarłej strony. Błędne ustalenie następstwa prawnego po zmarłym na tym etapie postępowania mogłoby doprowadzić do wydania decyzji przez organ I instancji, która już w dniu jej wydania będzie zawierała wadę prawną, dającą podstawę do jej wzruszenia w ramach jednego z postępowań nadzwyczajnych.

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone w wyroku z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 901/16 (publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl) gdzie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że jeżeli wezwanie spadkobierców jest możliwe, nie ma podstaw do zawieszenia postępowania. Wezwanie spadkobierców jest zaś możliwe przede wszystkim wtedy, gdy spadkobiercy są znani oraz znane są ich adresy. Powołany przepis, ani żaden inny nie wymaga, aby uznać, że dopiero stwierdzenie nabycia spadku lub poświadczenie dziedziczenia jest warunkiem, od którego zależy możliwość wezwania spadkobierców zmarłej strony. Krąg spadkobierców ustawowych jest określony przez ustawę (art. 931-940 k.c.). Dziedziczenie następuje z chwilą śmierci spadkodawcy (art. 922 § 1 k.c.). Zatem wykazanie, że strona postępowania zmarła oraz wskazanie jej spadkobierców w taki sposób, że jest możliwe zawiadomienie ich o toczącym się postępowaniu, jest wystarczające do uznania, że spadkobiercy zmarłej strony zostali wskazani. Jedynie, gdyby organ administracji miał wiarygodne informacje o sporze o dziedziczenie, w szczególności wobec powołania się przez osobę spoza kręgu spadkobierców ustawowych na dziedziczenie testamentowe, to mógłby domagać się w celu wykazania spadkobierców – przedłożenia stwierdzenia nabycia spadku czy aktu poświadczenia dziedziczenia (tak też: NSA w wyroku z dnia 9 grudnia 2015 r., sygn. akt II OSK 916/14).

Jeśli nie ujawniły się okoliczności wskazujące na spór co do tego, kto jest następcą prawnym, to organ administracji może samodzielnie dokonać ustaleń w tym zakresie (por. wyrok NSA z dnia 21 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 411/16, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, wyrok WSA w Lublinie z 16 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 624/19, wyrok WSA w Krakowie z 17 lipca 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 372/18). W realiach kontrolowanej sprawy istnieją okoliczności wskazujące, że bez formalnego wykazania następstwa prawnego poprzez przedłożenie oryginału lub poświadczonego za zgodność za zgodność odpisu prawomocnego postanowienia sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia po H. K., nie można dalej prowadzić postępowania, co skutkowało koniecznością jego zawieszenia. Organ w tych okolicznościach wykazał, że nie jest możliwe wezwanie do udziału w postępowaniu spadkobierców zmarłego, a zatem do czasu usunięcia przeszkody w prowadzeniu postępowania poprzez ustalenie następców prawnych zmarłego istnieje konieczność zawieszenie tego postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a.

Odnosząc się ponadto do zarzutów skargi wskazać należy, że zasada prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) nakłada na organy administracji publicznej prowadzące postępowanie administracyjne obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Z kolei stosownie do art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. W wyroku z dnia 7 grudnia 1984 r. (sygn. akt III SA 729/84, ONSA 1984, nr 2, poz. 117) Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że w celu realizacji tej zasady konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy oraz konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron. Jest to ściśle powiązane z wyrażoną w art. 9 k.p.a. zasadą informowania stron. Stosownie do treści tego przepisu organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Obowiązkiem organu jest również czuwanie nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Z treści art. 9 k.p.a. wynika zatem, że organ administracji działając z upoważnienia ustawowego i reprezentując państwo wobec obywatela ma nie tylko prawa wynikające z ustawy, ale równocześnie obowiązki należytego działania, do których należy m.in. zapewnienie, aby strona nie poniosła szkody w wyniku prowadzonego postępowania administracyjnego. Dlatego też fikcja powszechnej znajomości prawa nie może mieć zastosowania na gruncie prawa administracyjnego, gdzie jedną z naczelnych zasad jest obowiązek udzielania informacji prawnej stronom przez organy prowadzące postępowanie.

Organ prowadzący postępowanie w ocenie Sądu zastosował powyższe zasady i nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów. Nadto podkreślić należy, iż decyzja organu II instancji jest obszerna i szczegółowo odnosi się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze.

Końcowo podnieść także należy, iż NSA w postanowieniu z dnia 25 czerwca 2021 r. w sprawie sygn. akt I OSK 2995/18 na wniosek M. M. (pełnomocnika skarżącej w sprawie niniejszej w postępowaniu administracyjnym) zawiesił postępowanie przed NSA do czasu ustalenia następców prawnych H. K. co potwierdza, iż kwestia następstwa prawnego dalej jest aktualna (CBOSA).

Z tych względów należało uznać, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Mając powyższe na uwadze, na postawie art. 151 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji, uznając skargę za pozbawioną uzasadnionych postaw.