Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1780/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Kamińska, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Asesor WSA Hieronim Sęk (spr.), Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2006 r. sprawy ze skargi U. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] marca 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływany dalej jako "Prezes Zakładu"), w wyniku złożenia przez U. O. - Skarżącą w niniejszej sprawie, wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływanego dalej jako "Zakład") z dnia [...] lutego 2006 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami, dodatkowymi opłatami i kosztami upomnień.

Skarżąca wnosząc o umorzenie ww. należności powoływała się na trudną sytuację rodzinną oraz materialną. W szczególności zwróciła uwagę na problemy zdrowotne własne i męża, spłacanie różnych zaległości, wyprzedawanie dóbr materialnych w celu ratowania życia męża, utrzymywanie dwojga dzieci oraz obciążenia związane z kredytami zaciągniętymi przez męża. Podniosła też, że nie może liczyć na pomoc rodziny, a do utraty jej płynności finansowej przyczynili się także nierzetelni klienci.

Odmawiając umorzenia ww. należności Zakład stwierdził, że umorzenie może nastąpić na podstawie art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.s.u.s.") w przypadku całkowitej ich nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w tym przepisie. Dalej organ wskazywał, że należności z tytułu składek ciążące na ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być umarzane na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. pomimo braku całkowitej ich nieściągalności. Przesłanki uzasadniające umorzenie należnych składek z tej przyczyny zostały określone w przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; powoływanego dalej jako "rozporządzenie") i dotyczą przypadków, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie tych należności opłacić. W ocenie Zakładu z przedłożonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika jednoznacznie, iż opłacenie należności pozbawiłoby Skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ wskazał, iż Skarżąca osiąga dochody z działalności gospodarczej i z zatrudnienia, a mąż uzyskuje wynagrodzenie za pracę. Ponadto, dokonała spłaty innych zobowiązań oraz reguluje w ratach zadłużenie wobec urzędu skarbowego. Zadłużenie Skarżącej jest objęte przymusowym dochodzeniem, a urząd skarbowy nie stwierdził nieściągalności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżąca zarzuciła decyzji naruszenie przepisów art. 28 ust. 3 pkt 3 i ust. 3a u.s.u.s. oraz ww. rozporządzenia poprzez niewłaściwą interpretację oraz wadliwą ocenę stanu faktycznego tworzącego okoliczności przemawiające za zastosowaniem umorzenia składek ze względu na ważny interes zobowiązanego wynikający ze stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Podkreśliła, że dochód uzyskiwany z działalności prowadzonej w bardzo trudnym otoczeniu gospodarczym nie wystarczał na zaspakajanie niezbędnych potrzeb życiowych, w tym wydatków na leczenie męża i jednoczesne opłacanie składek. Zwróciła uwagę na konieczność przeniesienia odpowiedzialności za składki, o których mowa w art. 30 u.s.u.s., na osobę byłej wspólniczki. Ponowiła argumentację dotyczącą choroby męża ([...]) i własnych problemów zdrowotnych, które powstały na skutek wypadku. Według Skarżącej te okoliczności pociągnęły za sobą wysokie koszty. Skarżąca zaakcentowała też konieczność ponoszenia innych wydatków na podstawowe świadczenia, żłobek, wydatki szkolne, żywność, ubrania. Wskazała, iż nie dysponuje nieruchomościami, samochodem, a pozostałe ruchomości nie pokryją nawet kosztów egzekucyjnych. Zdaniem Skarżącej jej sytuacja wypełnia dyspozycje przepisów § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 ww. rozporządzenia. Fakt dokonywania spłat zobowiązań wobec urzędu skarbowego został źle zinterpretowany przez organ, bowiem świadczy on jedynie o tym, iż Skarżąca posiada także inne zobowiązania, które musi spłacać w miarę możliwości ze skromnych dochodów, a nie że dysponuje także środkami na spłatę należnych składek.

Prezes Zakładu wskazaną na wstępie decyzją utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji stwierdzając, iż sytuacja rodzinna i majątkowa Skarżącej została przez Zakład oceniona właściwie. Zdaniem Prezesa Zakładu w przypadku Skarżącej nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, gdyż zadłużenie jest objęte przymusowym dochodzeniem, a Urząd Skarbowy w Z. nie stwierdził nieściągalności. Decyzje w sprawie umorzenia mają charakter uznaniowy i przy ich podejmowaniu organ ma obowiązek brać pod uwagę nie tylko interes płatnika składek, ale także również słuszny interes Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu podkreślił również, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżąca nie przedstawiła dodatkowych okoliczności, ani dowodów uzasadniających umorzenie. Wskazał, iż składki winny być opłacane niezależnie od osiąganych dochodów. Według organu rodzina Skarżącej nie jest pozbawiona stałych dochodów oraz reguluje na bieżąco lub w ratach zobowiązania wobec innych wierzycieli.

W skardze z dnia 25 kwietnia 2006 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Zakładu Skarżąca zarzuciła naruszenie norm prawa procesowego, tj. art. 7 - art. 11 oraz art. 107 § 1 i § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (powoływanego dalej jako "k.p.a."), a także norm prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 ww. rozporządzenia poprzez mogące mieć istotny wpływ na wynik postępowania: 1) zaniechanie kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli; 2) odstąpienie od prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie do organów państwa; 3) niedochowanie obowiązku należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych będących przedmiotem postępowania, w tym nieudzielanie stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek; 4) niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu, szczególnie uniemożliwienie wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów; 5) niewyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy; 6) podpisanie decyzji przez osobę wątpliwie umocowana do sygnowania decyzji w imieniu organu (Prezesa ZUS); 7) nie wskazanie faktów, które organ uznała za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej; 8) pobieżne i mało wnikliwe rozważenie stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej zobowiązanej, w tym co do skutków związanych z koniecznością zapłacenia należności w związku z przewlekłą chorobą i koniecznością sprawowania opieki nad ciężko chorym mężem oraz maleńkim dzieckiem zobowiązanej. W oparciu o te zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji utrzymanej nią w mocy oraz orzeczenie o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne w części dotyczącej Skarżącej jako płatnika składek, a także o rozłożenie nieumarzalnych składek na dogodne raty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i wywody zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Odnosząc się do wniosku skargi dotyczącego umorzenia przez Sąd części należności wstępie należało zauważyć, iż kognicja sądów administracyjnych w odniesieniu do spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na określone fundusze (Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) została ustanowiona ustawą z dnia 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264). Artykuł 10 pkt 26a tej ustawy zmienił - z dniem 1 lipca 2004 r. - brzmienie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w ten sposób, że wyłączył tę kategorię spraw z zakresu właściwości sądów powszechnych - sądów pracy i ubezpieczeń społecznych i przeniósł do właściwości sądów administracyjnych. Jak wynika z uzasadnienia projektu tej ustawy (dostępny na stronach internetowych www.sejm.gov.pl) wolą ustawodawcy było wyłączenie możliwości umarzania wskazanych wyżej należności przez sądy powszechne, które były władne zmienić decyzję organu i umorzyć określoną kwotę należności (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2000 r., sygn. akt III ZP 15/00, OSNAPU 2000, nr 23, poz. 864).

Zmiana ustawodawcza, o której mowa wyżej, miała charakter fundamentalny w odniesieniu do tego typu spraw. Pamiętać bowiem należy, że o ile sądy powszechne przejmowały wcześniej załatwioną przez Zakład sprawę do dalszego załatwienia, o tyle sąd administracyjny na skutek zaskarżenia decyzji Prezesa Zakładu nie przejmuje sprawy administracyjnej jako takiej do końcowego załatwienia, lecz jedynie kontroluje (ocenia) działalność tego organu pod względem zgodności z prawem. Orzeczenie sądu administracyjnego w razie uwzględnienia skargi, rozstrzyga o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu oraz zobowiązuje organ administracji publicznej do określonego zachowania się w toku dalszego załatwiania sprawy. Przejęcie przez sądy administracyjne kompetencji organu administracji publicznej do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wyjście poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej (R. Hauser, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, praca zbiorowa, Warszawa 2003, str. 6 i 7).

W związku z powyższym wniosek Skarżącej o umorzenie zadłużenia nie mógł być - z uwagi na przedstawione wyżej uwarunkowania konstytucyjne i ustawowe - przez Sąd uwzględniony. Jak już wskazano, celem ustawodawcy było, aby poprzez zmianę właściwości sądów - wykluczyć możliwość umarzania należności na etapie postępowania sądowego, co ma się przyczynić do realizacji przez Zakład obowiązku dbałości o stan finansów ubezpieczeń społecznych (zob. uzasadnienie projektu ustawy z dnia 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw - dostępne na stronach internetowych www.sejm.gov.pl).

Sąd rozpoznający sprawę, jak już wspomniano, związany jest jej granicami. Postępowanie administracyjne dotyczyło umorzenia określonych należności. W takich granicach nie mieści się więc rozłożenie nieumarzalnych składek na raty. Poza tym, sąd administracyjny kontroluje pod względem zgodności z prawem zaskarżony akt (w rozpoznanej sprawie są to decyzje) a nie orzeka za organ w sposób merytoryczny, przyznając określone uprawnienia lub zwalniając z obowiązków. Wobec takiego stanu rzeczy Sąd nie był władny uwzględnić wniosku Skarżącej o rozłożenie składek na raty. W tym przedmiocie nie mógł bowiem w ogóle orzekać.

Przechodząc natomiast do oceny legalności decyzji podjętych przez organy orzekające Sąd podzielił zarzuty skargi dotyczące naruszenia wskazanych w niej przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności zasad ogólnych prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów administracji publicznej (art. 8 k.p.a.), informowania (art. 9), zapewnienia czynnego udziału (art. 10 § 1 k.p.a.) i przekonywania (art. 11 k.p.a.). Dopatrzył się również naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. stawiającego wymogi w zakresie uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, jak też art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które korespondują z zasadą prawdy obiektywnej i są wyrazem swobodnej oceny dowodów zebranych w toku postępowania administracyjnego.

Zważyć bowiem należało, że Skarżąca inicjując postępowanie wnosiła o umorzenie należności z tytułu zaległych składek przede wszystkim ze względu na swoją trudną sytuację rodzinną, materialną i zdrowotną, tak własną, jak i męża. W ocenie Sądu nie mogło więc budzić wątpliwości, iż w istocie dążyła ona do umorzenia należności w oparciu o przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z przepisami ww. rozporządzenia. Taką kwalifikację prawną swojego żądania wręcz wprost potwierdziła we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 25 lutego 2006 r., gdzie wskazała na przepisy § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia (karty 125-124 akt administracyjnych). Zgodnie z treścią tych przepisów Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1) oraz przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenia należności (pkt 3).

Decyzje podejmowane na podstawie przytoczonych przepisów rozporządzenia, jak trafnie zauważyły organy, są decyzjami uznaniowymi. O uznaniowym charakterze decyzji świadczy użycie przez prawodawcę w tym przepisie zwrotu "Zakład może umorzyć należności". Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia jednak organu, a tak sądząc po uzasadnieniu decyzji uznaniowość tę organ odczytał, od obowiązku przeprowadzenia prawidłowego postępowania oraz wydania decyzji spełniającej wymogi określone w przepisach art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Wręcz przeciwnie, organ prowadząc postępowanie w wyniku, którego ma zostać wydana decyzja uznaniowa ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Dokonana w postępowaniu ocena dowodów nie może nosić cech dowolności, wykraczając poza dyspozycję art. 80 k.p.a.

Zakres postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie określał przede wszystkim przepis § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 ww. rozporządzenia. Skoro przepis ten jako przesłankę umorzenia składek wskazuje między innymi okoliczność negatywnego wpływu zapłaty zaległych składek na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych ubezpieczonego i jego rodziny, to w niniejszej sprawie organy obydwu instancji wydając decyzje przy uwzględnieniu tego przepisu miały obowiązek szczególnie wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej Skarżącej i ustalenia czy zapłata składek rzeczywiście może zagrozić jego egzystencji. W ocenie Sądu organy powinny były ustalić wysokość osiąganych przez Skarżącą dochodów oraz wysokość ponoszonych przez nią wydatków i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji (podkreśl. Sądu). W rozpoznanej sprawie organy obowiązku tego nie wykonały, gdyż dla wykazania słuszności podjętych decyzji formułowały jedynie ogólniki typu "z przedłożonego materiału dowodowego w sprawie nie wynika jednoznacznie, iż opłacenie należności pozbawiłoby Panią i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych" - twierdzenie organu pierwszej instancji, czy "we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przedstawiła Pani dodatkowych okoliczności, ani dowodów uzasadniających umorzenie" lub "ze zgromadzonej w przedmiotowej sprawie dokumentacji wynika, że rodzina nie jest pozbawiona stałych dochodów, a zobowiązania wobec innych wierzycieli są regulowane na bieżąco lub w ratach". Takie twierdzenia wprost wskazują, że organy nie dokonały w uzasadnieniu decyzji, wymaganej wyżej wskazanymi dyrektywami umorzenia, analizy dochodów Skarżącej i jej współmałżonka oraz wydatków jakie są oni zmuszeni ponosić w związku z utrzymaniem rodziny, a w szczególności mocno akcentowanych w toku postępowania wydatków na cele zdrowotne. W szczególności zabrakło rozważenia także jakie wydatki Skarżąca i członkowie jej rodziny ponoszą w związku z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych takich jak np. mieszkanie, wyżywienie, ubranie, opłaty związane ze szkołą 16-letniej córki, żłobkiem kilkunastomiesięcznego syna, inne koszty stałe bądź okresowe. Wprawdzie w aktach administracyjnych znajdują się materiały, które mogłyby służyć za podstawę do części tych ustaleń, jednakże nie poddano ich ocenie, a w każdym razie nie dano temu wyrazu w treści podjętych rozstrzygnięć co skutkować musi oceną przyjętych do orzekania ustaleń jako dowolnych. Skarżąca w toku postępowania administracyjnego przedstawiała określone dokumenty dotyczące jej zobowiązań finansowych. Skoro w ocenie organ pierwszej instancji uzyskany materiał dowodowy nie dawał jednoznacznej odpowiedzi na podstawową w sprawie kwestię, czy opłacenie należności pozbawi Skarżącą możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, należało podjąć dodatkowe działania zmierzające do uzyskania takich materiałów, które pozwolą na stwierdzenie istnienia lub nieistnienia przesłanki umorzenia należności. Pogląd zaprezentowany przez ten organ stoi bowiem w oczywistej sprzeczności z określonym w art. 7 k.p.a. obowiązkiem prowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego w zakresie stanu faktycznego mającego znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Z obowiązku tego organów nie mogło zwalniać wezwanie z dnia 5 stycznia 2006 r. wystosowane do Skarżącej (karta 35 akt administracyjnych), zwłaszcza, gdy wskazywało ono przede wszystkim elementy dochodowe i majątkowe po stronie Skarżącej, a jedynie ogólnie wspominało o dołączeniu "dokumentów potwierdzających brak możliwości opłacenia zobowiązań". W kwestionariuszach o możliwościach płatniczych oraz wyjawieniu nieruchomości i niektórych innych praw majątkowych (karty 39-42 akt administracyjnych) organ zadbał głównie o uzyskanie od strony informacji świadczących o jej czynnych aktywach majątkowych. Nie zadbał natomiast z równą zapobiegliwością, poza wykazaniem zobowiązań wobec osób trzecich, o uzyskanie szczegółowych informacji o okolicznościach świadczących o innych wydatkach. Taki sposób zredagowania kwestionariusza mógł wywołać u jego adresata mylne przeświadczenie, że tego typu okoliczności nie mają znaczenia dla wyniku sprawy i nie będą brane pod uwagę przy wydawaniu decyzji.

W ocenie Sądu w takim stanie organ nie mógł z ewentualnego nie zbadania tych okoliczności, bądź niedostatecznego ich wykazania wywodzić negatywnych skutków w stosunku do Skarżącej. Prezes Zakładu nie mógł też stawiać stronie jakiegokolwiek zarzutu z tego powodu, że do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie dołączyła nowych dowodów oraz nie podniosła nowych okoliczności. Tym bardziej nie mógł takiego faktu w żaden sposób ocenić jako mającego negatywny wpływ na wynik sprawy w postępowaniu odwoławczym. Na stronie nie ciążył bowiem tego typu obowiązek, a z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy mogło wynikać jedynie tyle, że strona jest niezadowolona z decyzji Zakładu (art. 128 w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s.). Rolą natomiast organu odwoławczego było ponowne rozpatrzenie sprawy i zajęcie w niej własnego stanowiska, w ujęciu finalnym odpowiadającego dyspozycji art. 138 k.p.a. Z tych względów należało uznać, że organy obydwu instancji naruszyły przepisy art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Brak w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową Skarżącej, a więc związanych z przesłanką umorzenia zawartą w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia stanowił także naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia faktycznego decyzji. Zdaniem Sądu naruszenia przepisu art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia faktycznego decyzji, jakich w rozpoznanej sprawie dopuściły się organy obydwu instancji, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Trzeba bowiem podkreślić, że właściwe uzasadnienie prawne i faktyczne stanowi ważny element każdej decyzji administracyjnej. Uzasadnienie decyzji stanowi jej integralną część i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia stanowiącego dyspozytywną cześć decyzji. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym określonej w art.11 k.p.a. zasady przekonywania. W uzasadnieniu faktycznym organ powinien wskazać te fakty, które przemawiają za podjętym przez organ rozstrzygnięciem. Uzasadnienie prawne decyzji winno zawierać wskazanie przepisów prawa z przytoczeniem ich treści i chodzi tutaj o przepisy prawa, które regulują skutki prawne faktów wymienionych w uzasadnieniu faktycznym (por. Cz. Martysz /w:/ G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Postępowanie Administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s. 663 i nast., a także wyrok NSA z dnia 30 czerwca 1983 r., sygn. akt I S.A. 178/83, ONSA 1983, Nr 1, poz. 51). W przypadku decyzji uznaniowych, a do takich zaliczają się decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, uzasadnienie decyzji stanowi tę jej część, która ma szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego przepis prawa materialnego przyznaje organowi prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy spośród przynajmniej dwóch możliwych rozstrzygnięć. W przypadku wniosków o umorzenie składek będą to umorzenie składek bądź odmowa ich umorzenia, a zatem rozstrzygnięcia o treści diametralnie różnej. Ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowej, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzja organu jest prawidłowa w zakresie samego rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach strony, a zatem czy jest prawidłowa w aspekcie materialnym. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na stwierdzenie czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Z tych względów wady uzasadnienia decyzji uznaniowych należy uznać za naruszenia przepisów prawa procesowego, które mają istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej, które nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że rozstrzygnięcie organu jest rozstrzygnięciem opartym na obowiązujący przepisach oraz stwierdzonym w oparciu o rzetelne dowody, stanie faktycznym zaistniałym w danej sprawie, który odpowiada stanowi faktycznemu określonemu w przepisach prawa mających zastosowanie w sprawie, nosi wszelkie cechy rozstrzygnięcia dowolnego nieopartego na przepisach prawa. Takie uzasadnienie decyzji jest w sposób oczywisty sprzeczne z określoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji.

Analogiczne uchybienia popełniły organy w zakresie rozważanie przesłanki zawartej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, bowiem nie wykazały one w sposób przekonujący i wszechstronny, iż przesłanka ta w sprawie nie wystąpiła, co czyni konkluzję organów o jej braku zupełnie dowolną.

Istotnym również uchybieniem było niezapewnienie stronie prawa do wypowiedzenia się w sprawie bezpośrednio przed wydaniem decyzji, tak przed organem pierwszej, jak i drugiej instancji. W aktach administracyjnych wprawdzie znajduje się informacja o pouczeniu strony o treści art. 10 § 1 k.p.a., jednakże została ona podpisana przez stronę w dniu 24 stycznia 2006 r. Po tej dacie akta zostały wzbogacone o Wniosek o odmowę umorzenia należności z dnia 2 lutego 2006 r. bezpośrednio poprzedzający wydanie decyzji z dnia [...] lutego 2006 r. oraz Wniosek o utrzymanie w mocy tej decyzji z dnia [...] marca 2006 r. poprzedzający z kolei wydanie decyzji z dnia [...] marca 2006 r. Po ich sporządzeniu organ nie informował strony, że nastąpiło zakończenie stosownych postępowań i że sprawa będzie rozstrzygana, a to oznacza, że z podsumowującą oceną ustaleń poczynionych w postępowaniu przez organ strona nie mogła się zapoznać. W ten sposób uniemożliwiono jej choćby możliwość przedłożenia jeszcze dodatkowych dokumentów, czy podniesienia okoliczności mogących mieć wpływ na przyjęcie odmiennej oceny sprawy przez organy orzekające. Podkreślić przy tym należy, iż samo ogólne poinformowanie strony o prawie do czynnego udziału nie zwalnia jednocześnie organów od czuwania nad tym, aby w stosownym czasie (tj. po zakończeniu wszystkich czynności, które według oceny organu są niezbędne do wydania decyzji) zapewnić stronie faktyczną możliwość zajęcia przez nią końcowego stanowiska. Co do zasady strona bowiem nie wie, kiedy organ uznaje sprawę za dostatecznie wyjaśnioną i pozostaje mu jedynie ostatni etap jej zakończenia w postaci wydania decyzji i dlatego w tym momencie należy powiadomić stronę o przysługującym jej prawie tzw. ostatniego słowa.

Z tych wszystkich względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji naruszały wskazane wyżej przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd wskazuje, iż w ponownie prowadzonym postępowaniu, poza koniecznością wyeliminowania powyższych wadliwości w rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy, należy też zwrócić uwagę, iż ustawodawca przewidział również częściowe umarzanie należności, zarówno co do poszczególnych składek, jak i samych odsetek. Zatem ponownie podejmując decyzję w sprawie należy także i taką ewentualność rozważyć, szczegółowo ją uzasadniając.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.

W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 p.p.s.a. Stosownie zatem do tego przepisu Sąd stwierdził, iż uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości.

Skarżąca była zwolniona z kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a. Nie składała też wniosku o zasądzenie kosztów postępowania. Brak zatem było podstaw do orzekania w tym przedmiocie.