Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1045/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2004-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 605  Ewidencja ludności, dowody tożsamości, akty stanu cywilnego, imiona i nazwisko, obywatelstwo, paszporty
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski Sędziowie WSA Elżbieta Kremer (spr.) AWSA Dorota Dąbek Protokolant: Agnieszka Słaboń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2004 r sprawy że skargi M.K. i J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 16 lutego 2001 r Nr [...] w przedmiocie anulowania czynności materialno technicznej zameldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżących M. i J. K. kwoty [...],- ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2000r. nr [...] Prezydent Miasta [...] uchylił czynność materialno-techniczną polegająca na zarejestrowaniu w dniu [...] 1998r. zameldowania na pobyt stały M. i J. K. w budynku nr [...] położonego przy ul. [...] w [...]. W podstawie prawnej decyzji powołano art.47 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U z 1984r. Nr 32, poz. 174 z późn. zm./

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podniósł, budynek nr [...] przy ul. [...] w [...] stanowi współwłasność kilku osób fizycznych, jednym ze współwłaścicieli jest M. K. /udział 2/24 części/. Zameldowanie osób na pobyt stały jest dokonane prawidłowo, jeżeli w dniu zameldowania spełnione zostały kumulatywnie dwie przesłanki tj.: przedstawienie uprawnień do przebywania w lokalu w którym ma nastąpić zameldowanie oraz zamieszkanie w nim z zamiarem stałego pobytu. Organ I instancji wskazał, że z zgromadzonego materiału wyjaśniającego wynika, że M. i J. K. zamieszkali w dacie zameldowania. Natomiast nie została spełniona druga przesłanka tj brak potwierdzenia uprawnień do przebywania w lokalu. Jeżeli bowiem budynek w którym ma nastąpić zameldowanie jest przedmiotem współwłasności to potwierdzenia uprawnień do przebywania w lokalu powinna dokonać większość współwłaścicieli, obliczona według wielkości udziałów. Z akt sprawy wynika, że M. i J. K. nie uzyskali zgody większości współwłaścicieli.

Od decyzji tej odwołanie wnieśli M. i J. K. wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu odwołania podali, że w rozdzielniku decyzji organu I instancji wymienieni są m.in. jako współwłaściciele nieruchomości osoby im nieznane a to: Ł. K., K. Z., K. S.. Podnieśli również, że współwłaściciele domu M. P., R. Z., nie wyrażają zgody na ich zameldowanie, ale równocześnie wyrażają zgodę na wykonanie przez nich podłącza kanalizacji sanitarnej do przedmiotowego budynku, co potwierdza fakt, że od 1963r. wykonują remonty bieżące i kapitalne. Nadto odwołujący się podali, że D. K. córka współwłaścicielki M. P. i jej pełnomocnik, dąży do ich wymeldowania, aby zająć zajmowane przez nich mieszkanie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia 16 lutego 2001r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Jako podstawę prawną decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało art.10 ust.1, art.9 ust.2 w zw. z art.47 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. z 1984r. Nr 32, poz. 174 z późn. zm./.

W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wskazało, że zaskarżona decyzja nie jest prawidłowa i w obecnym stanie prawnym nie ma podstaw do jej utrzymania. Kolegium podniosło, że niniejsza sprawa była już dwukrotnie przedmiotem rozpoznania przed organem I jak i II instancji. Zarówno w decyzji z dnia [...] 1999r. jak i w decyzji z [...] 2000r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchylało decyzje organu I instancji i przekazywało sprawę do ponownego rozpatrzenia z powodu nie wyjaśnienia w sposób wystarczający dla sprawy kto jest współwłaścicielem i w jakiej części przedmiotowego budynku. Brak ustalenia tego faktu rodziło w konsekwencji brak zawiadomienia wszystkich współwłaścicieli o toczącym się postępowaniu i tym samym brak ich udziału w sprawie. Kolegium podkreśla, że zarzuty podniesione w dwóch poprzednich decyzjach Samorządowego Kolegium Odwoławczego są nadal aktualne. Nadal trwa bowiem spór kto jest, a kto nie jest współwłaścicielem nieruchomości. Organ I instancji winien ponownie rozpatrując sprawę ustalić kto jest współwłaścicielem nieruchomości i jakie są wysokości udziałów poszczególnych współwłaścicieli, gdyż wysokości udziałów decydują o większości względnie jej braku. Nadto Kolegium zwróciło uwagę, że utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu dla współwłaścicieli jest uznawane za czynność przekraczającą zwykły zarząd rzeczą wspólną, dla której dokonania niezbędna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli. W razie braku takiej zgody współwłaściciel ubiegający się o zameldowanie nie pozostaje bez ochrony prawnej, gdyż zgodnie z brzmieniem art.199 k.c. współwłaściciele, których udziały wynoszą co najmniej połowę, mogą żądać rozstrzygnięcia przez sąd. Okoliczność ta zadaniem Kolegium dotyczyłaby tylko M. K., natomiast zameldowanie J. K. jako nie będącego współwłaścicielem spornej nieruchomości wymagałoby wyrażenia zgody większości współwłaścicieli. Z uwagi na uproszczoną i nie pełną ocenę zebranego materiału dowodowego oraz nie wyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy Kolegium Odwoławcze uznało za zasadne przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wnieśli M. i J. K.. W skardze wnoszą o uchylenie zaskarżonej decyzji jako krzywdzącej dla nich. W uzasadnieniu skargi podnoszą, że przedmiotowy budynek składa się z trzech mieszkań, z których jedno zajmują skarżący, a pozostałe M. P. z córką J.. Od 1999r. wraz z M. P. zamieszkuje córka D. K.. Skarżący podnoszą, że mieszkają w budynku nr [...] przy ul. [...] od 1963r., przeprowadzają remonty w budynku, wyposażyli budynek w media. Budynek jest współwłasnością kilku osób, z których większość nie żyje. Zarówno udział we współwłasności skarżącej M. K. jak i udział M. P. wynosi po 2/24 części i w tej chwili uzyskanie zgody wymaganej ilości współwłaścicieli jest niemożliwe.

Skarżący podnoszą również, że niezrozumiałe jest dla nich stanowisko Kolegium Odwoławczego, zgodnie z którym skarżąca M. K. jako współwłaścicielka budynku powinna uzyskać zgodę wszystkich współwłaścicieli na zameldowanie natomiast skarżący J. K. zgodę większości współwłaścicieli.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi.

W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę Kolegium stwierdza, że zarzuty skargi co do zasady są słuszne, gdyż przewlekające się postępowanie z całą pewnością nie sprzyja ustabilizowaniu się sytuacji mieszkaniowej w przedmiotowej nieruchomości. Jednocześnie przepisy meldunkowe winny być w głównej mierze traktowane jako przepisy porządkowe i tym samym w oparciu o nie nie powinno się załatwiać różnych spornych spraw rodzinnych albo mieszkaniowych. Niemniej Kolegium nadal podtrzymuje swoje argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Kolegium zwróciło uwagę, że najbardziej sporną kwestią w przedmiotowej sprawie jest kwestia związana z interpretacją czynności zameldowania jako czynności zwykłego zarządu czy też czynności przekraczającej zwykły zarząd rzeczą /art.199 i 201 k.c./ i w dalszej kolejności czy jednakowe kryterium należy stosować do współwłaściciela danej nieruchomości i osoby trzeciej. Zdaniem Kolegium są to jednak pytania na które będzie można udzielić odpowiedzi po jednoznacznym ustaleniu stanu faktycznego i prawnego związanego z przedmiotową nieruchomością. Tego organ I instancji nie uczynił i dlatego Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art.97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271/ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Skarga w przedmiotowej sprawie jest zasadna. Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględniając skargę uchylił zaskarżoną decyzję, zgodnie z art.145 parag.1 pkt 1b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. /Dz.U. Nr 153, poz.1270/ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, albowiem decyzja wydana została z naruszeniem prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania.

Przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego określa art.145 i 145a kodeksu postępowania administracyjnego. Jak stanowi art.145a kodeksu postępowania administracyjnego, można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja.

W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja administracyjna orzekająca o anulowaniu czynności materialno-technicznej zameldowania i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały podjęte w związku z niezachowaniem przepisu art.9 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, który do zameldowania na pobyt stały wymagał przedstawienia potwierdzenia uprawnienia do przebywania w lokalu.

Przepis art.9 ust.2 ustawy utracił moc obowiązującą z dniem 19 czerwca 2002r. w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r. /Dz.U Nr 78, poz.716/, stwierdzającego niezgodność art. 9 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z Konstytucją. Artykuł 9 ust.2 ustawy o ewidencji ludności dotyczył danych, które nie są objęte ewidencją ludności. Potwierdzenie posiadania uprawnienia do przebywania w lokalu mieszkalnym ni służy bowiem rejestrowaniu tych uprawnień przez organ meldunkowy. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku podkreślił, że ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie jest tym samym formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego art.9 ust.2 ustawy w związku z art.29 ust. l ustawy o ewidencji ludności idzie "za daleko", jeśli chodzi o ochronę osób trzecich, tj. właścicieli budynków. Przepisy te zmuszały osobę, która chciała dopełnić obowiązku meldunkowego, do prowadzenia długotrwałej, a często i kosztownej procedury sądowej w celu uzyskania "zastępczego" potwierdzenia uprawnień do lokalu.

Oznacza to, że zmiana stanu prawnego związana z utratą mocy obowiązującej art.9 ust.2 ustawy wpływa na istotę rozpoznawanej sprawy. Dla dokonania zameldowania na pobyt stały lub dla oceny prawidłowości dokonanego zameldowania istotne jest zamieszkanie w lokalu i przedstawienie potwierdzenia pobytu w lokalu. Potwierdzenia pobytu w lokalu dokonanego przez właściciela lokalu /budynku/ nie należy, jak to często ma miejsce w praktyce, utożsamiać z wyrażeniem zgody na zamieszkanie. O tym, czy zamieszkanie jakiejś osoby w danym lokalu wymaga nie tylko zgody osoby uprawnionej do używania tego lokalu, ale nadto i zgody właściciela /zarządcy/ budynku nie decydują przepisy o ewidencji ludności, ale przepisy prawa cywilnego, spółdzielczego normujące poszczególne typy stosunków prawnych, których elementem jest uprawnienie do używania lokalu. Potwierdzenie pobytu jest tylko potwierdzeniem faktu- a nie uprawnienia- i ma charakter dowodowy.

W rozpoznawanej sprawie budynek położony w [...] przy ul [...] jest przedmiotem współwłasności ułamkowej szeregu osób powstałej w wyniku spadkobrania. W przypadku współwłasności ułamkowej dość powszechnie dominuje pogląd, że potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu w którym ma nastąpić zameldowanie należy oceniać z punktu widzenia czynności mieszczących się w ramach zwykłego zarządu, a tym samym potwierdzenia powinna dokonać większość współwłaścicieli obliczona według wielkości udziałów. Dotychczas pogląd ten funkcjonuje jako ogólna zasada wynikająca z samego faktu, że budynek w którym ma nastąpić zameldowanie jest przedmiotem współwłasności, a więc niezależnie w jaki sposób współwłaściciele korzystają z przedmiotu współwłasności i czy w konkretnym przypadku doszło do określenia sposobu korzystania z rzeczy wspólnej. Konsekwencją tego poglądu jest konieczność udziału współwłaścicieli budynku w postępowaniu administracyjnym dotyczącym zameldowania czy anulowania czynności materialno-technicznej zameldowania. Z przypadku nie uregulowanego stanu prawnego tj nie przeprowadzonych postępowań spadkowych po zmarłych współwłaścicielach ustalenie przez organ administracyjny w prowadzonym postępowaniu administracyjnym, wszystkich aktualnych współwłaścicieli budynku jest praktycznie niemożliwe, problematyka ta należy bowiem do prawa cywilnego, a nie prawa administracyjnego i organ nie jest legitymowany do podjęcia stosownych postępowań cywilnych. W takim przypadku dla podjęcia przez współwłaścicieli czynności w ramach zwykłego zarządu konieczne będzie uregulowanie powyższej sytuacji na drodze postępowania cywilnego.

Jednak w ramach istniejącego stosunku współwłasności ułamkowej różnie może kształtować się sposób korzystania przez współwłaścicieli z przedmiotu współwłasności. Zagadnienie to jest szczególnie istotne w tych przypadkach gdy przedmiotem współwłasności jest rzecz podzielna, podzielna w tym znaczeniu, że możliwe jest rozłączne korzystanie przez poszczególnych współwłaścicieli z wydzielonych fizycznie części rzeczy wspólnej. Taką formę korzystania /współposiadania/ z rzeczy wspólnej zwaną podziałem quoad usum mogą zastosować zainteresowani współwłaściciele w zawartej umowie. O podziale rzeczy wspólnej do użytkowania przez poszczególnych współwłaścicieli może również rozstrzygać sąd w swym orzeczeniu uwzględniającym roszczenie o dopuszczenie do współposiadania i korzystania z rzeczy wspólnej. W wyniku dokonanego podziału quod usum współwłaściciele pozostając współposiadaczami samoistnymi rzeczy wspólnej uzyskują posiadanie zależne wydzielonych części rzeczy. Dokonanie podziału quod usum oznacza wewnętrzne określenie sposobu korzystania z rzeczy wspólnej.

Z podziałem quod usum łączy się w sposób naturalny porozumienie współwłaścicieli o tym, że dokonywanie czynności zwykłego zarządu odnoszących się do wydzielonej każdemu ze współwłaścicieli części nieruchomości będzie należało do tego współwłaściciela, któremu daną część przydzielono.[1]

Przepisy kodeksu cywilnego nie określają szczególnej formy dla zawarcia umowy o podział quod usum, jak również nie określają w jakiej formie może być złożone oświadczenie woli, tym samym zastosowanie mają ogólne reguły prawa cywilnego. Zgodnie z art.60 kodeksu cywilnego, oświadczenie woli może być złożone w formie dowolnej np. ustnie, pisemnie, per facta concludenta. Tym samym możliwa jest sytuacja, w której pomiędzy współwłaścicielami poprzez per facta concludenta zostanie dokonany podział quod usum budynku stanowiącego współwłasność, a więc podział do współposiadania i korzystania. Nie podejmowanie żadnych kroków prawnych mających na celu zmianę ustalonego podziału użytkowania rzeczy wspólnej, nie występowanie z roszczeniem o dopuszczenie do współposiadania i współkorzystania z rzeczy przez tych współwłaścicieli, którzy z rzeczy nie korzystają jest akceptowaniem takiego podziału.

W rozpoznawanej sprawie budynek będący przedmiotem współwłasności jest od szeregu lat w współposiadaniu tylko niektórych współwłaścicieli, pozostali współwłaściciele nie korzystają z uprawnienia do współposiadania i współkorzystania z rzeczy wspólnej, a także nie podejmowali kroków prawnych mających na celu zmianę istniejącego stanu rzeczy. Jak wynika z akt administracyjnych w przedmiotowym budynku znajdują się fizycznie wyodrębnione lokale mieszkalne jeden z nich zajmowała współwłaścicielka budynku 2/24 części M. P., drugi współwłaścicielka w 2/24 części M. K. /która nabyła udział od swojej matki I. F. na podstawie umowy darowizny zawartej dnia [...] 1998r./. Ta część fizyczna budynku, którą zajmuje M. K. jest w jej posiadaniu od 1963r., w okresie 1984 – 1998r. M. i J. K. nie byli zameldowani w przedmiotowym budynku, lecz przez cały ten okres zachowali w swoim posiadaniu wydzieloną część fizyczną. Fakt ten jest bezsporny potwierdzony przez pełnomocników M. P. córki: G. P. i D. K.. W 1998r. M. i J. K. ponownie zamieszkali w posiadanej części fizycznej budynku, a w dniu [...] 1998r. dokonali zameldowania. Fakt zamieszkiwania również jest niekwestionowany. Stan faktyczny w przedmiotowej sprawie, a w szczególności sposób korzystania i użytkowania budynku mieszkalnego będącego przedmiotem współwłasności wskazuje, że doszło do podziału quod usum. W budynku znajdują się bowiem wyodrębnione części fizyczne stanowiące lokale mieszkalne, będące w posiadaniu niektórych z współwłaścicieli z których wyłącznie oni korzystają, jeden z takich lokali zajmuje współwłaścicielka M. K. wraz z mężem J. K.. Pozostali współwłaściciele nie podejmowali żadnych kroków prawnych mających na celu czy to zmianę sposobu korzystania z rzeczy wspólnej, dopuszczenie do współposiadania, czy też zniesienie istniejącej współwłasności. Tym samym poprzez czynności faktyczne, per facta concludenta dokonany został podział do użytkowania quod usum budynku mieszkalnego będącego przedmiotem współwłasności.

Konsekwencją tego podziału jest przyjęcie, że czynności zwykłego zarządu dotyczące wydzielonej części fizycznej stanowiącej lokal mieszkalny należą do współwłaściciela, który korzysta z tej części fizycznej przedmiotu wspólnego. Natomiast do czynności zwykłego zarządu dotyczących całego przedmiotu współwłasności potrzebna jest zgoda większości współwłaścicieli.

Po wejściu w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego i zmianie stanu prawnego, zameldowanie na pobyt stały jest czynnością o charakterze rejestracyjnym, która ma odzwierciedlać fakt pobytu danej osoby w danym miejscu. Dla dokonania tej czynności istotne są dwie przesłanki: zamieszkanie i potwierdzenie pobytu. Jeżeli zameldowanie osoby ma nastąpić w budynku stanowiącym współwłasność w którym dokonany został podział quod usum, potwierdzenie pobytu należy do czynności zwykłego zarządu dotyczącej wydzielonej części fizycznej budynku w której zamieszkała dana osoba, potwierdzenia pobytu może zatem dokonać ten współwłaściciel, który korzysta z tej części fizycznej. W przypadku podziału quod usum budynku mieszkalnego stanowiącego współwłasność ułamkową, potwierdzenie pobytu współwłaściciela i jego małżonka w wydzielonej części fizycznej stanowiącej mieszkanie, z której w wyniku dokonanego podziału korzysta ten współwłaściciel nie należy do czynności zwykłego zarządu rzeczą wspólną. W konsekwencji pozostali współwłaściciele, którzy w wyniku dokonanego podziału quod usum budynku wspólnego z niego nie korzystają, ani nie posiadają rzeczy wspólnej, ani nie podjęli kroków prawnych w celu zmiany sposobu użytkowania rzeczy wspólnej nie mają interesu prawnego w sprawie o zameldowanie czy anulowanie czynności materialno-technicznej zameldowania współwłaściciela, który w wyniku dokonanego podziału korzysta z części fizycznej budynku, stąd też nie są uczestnikami na prawach strony w postępowaniu sądowym dotyczącym rozpoznania skargi na decyzję w powyższych sprawach.

Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności, a w szczególności zmianę stanu prawnego spowodowaną wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art.145 parag.1 pkt l b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję, albowiem wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania.

O kosztach orzeczono zgodnie z art.200 powołanej wyżej ustawy.

-----------------------

[1] E. Gniewek [w:] System Prawa Prywatnego, Tom 3 Prawo rzeczowe pod red. T. Dybowskiego, Warszawa 2003 s. 446, J. Ignatowicz [w:] Komentarz KC, t. I, 1972, s. 578