Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 24/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b; ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2021r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania G. S. (dalej jako: "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziadkiem - R. S..

Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny.

Wnioskiem z dnia 18 marca 2021r., skarżąca wystąpiła o ustalenie na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dziadkiem - R. S., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. w dniu 14 stycznia 2014 r. w którym stwierdzono, że niepełnoprawność istnieje od listopada 1998 r.

Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że R. S. pozostaje w związku małżeńskim z D. S., która z uwagi na orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie może opiekować się mężem. Małżeństwo ma dwoje dzieci: E. S. i D. S..

Z ustaleń organu wynika, że skarżąca legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, ze wskazaniem - niezdolna do pracy. Orzeczenie wydano do 31 stycznia 2025 r. Mieszka wraz z rodzicami: E. S. i A. S. oraz siostrą. Matka skarżącej, a córka wymagającego opieki, obecnie czeka na decyzję o przyznaniu renty z tytułu niezdolności do pracy. Syn D. S., ze względu na swoją niepełnosprawność nie może opiekować się ojcem. Skarżąca oświadczyła, że od około roku wykonuje czynności opiekuńcze i pomocnicze względem niepełnosprawnego dziadka. Z uwagi na fakt, że mieszkają oddzielnie, przebywa u dziadka codziennie od godzin porannych do północy, jak sytuacja tego wymaga nocuje u niego, zapewniając mu niezbędną opiekę i pomoc w codziennym funkcjonowaniu.

Decyzją z dnia [...] r., organ I instancji, odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, uzasadniając swoje stanowisko zaistnieniem czterech negatywnych przesłanek. Po pierwsze, organ wskazał, że z dołączonego do akt sprawy orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, wynika, że niepełnosprawność R. S. powstała po ukończeniu 18 roku życia, a więc nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych ( t.j. Dz.U. z 2020 r., oz. 111 ze zm.; dalej jako: "u.ś.r."), który przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane jedynie w sytuacji, gdy niepełnosprawność podopiecznego powstała przed ukończeniem przez niego 18 roku życia.

Po drugie, wymagający opieki pozostaje w związku małżeńskim, a żona - legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, a więc zachodzi kolejna negatywna przesłanka, tym razem z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Trzecim powodem odmowy przyznania świadczenia, było nieziszczenie się warunku z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.,w świetle którego świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Z ustalonego stanu faktycznego, wynika, że R. S. ma dwoje dzieci, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, a żadne z niech nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Obowiązek alimentacyjny matki skarżącej wobec niepełnosprawnego ojca wyprzedza zatem obowiązek alimentacyjny, wnuczki wobec dziadka.

Po czwarte i co szczególnie istotne zdaniem organu, w orzeczeniu o niepełnosprawności skarżącej znajduje się zapis "niezdolna do pracy", natomiast przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad bliskim A zatem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom zdolnym do podjęcia pracy, które z niej rezygnują celem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, co w sytuacji skarżącej nie ma miejsca.

W odwołaniu od powyższej decyzji, skarżąca zarzuciła naruszenie szeregu przepisów prawa materialnego i procesowego i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia [...] r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy stwierdził brak podstaw do kwestionowania zaskarżonej decyzji, a tym samym do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Kolegium powieliło argumentację organu I instancji, dotyczącą zaistnienia wszystkich negatywnych przesłanek odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w pełni ją aprobując.

Odnosząc się zaś do złożonej przez skarżącą na etapie postępowania odwoławczego dokumentacji medycznej, Kolegium stwierdziło, że organ I instancji dokonał w zaskarżonej decyzji oceny stanu zdrowia D. S., a tym samym braku możliwości sprawowania opieki nad R. S..

W skardze do sądu administracyjnego, skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika, zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła:

I. Naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacji wobec dziadka;

b) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., polegającej na jego jedynie literalnym odczytaniu i zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu, a w konsekwencji przyjęcie, że przepis ten uniemożliwia ustalenie prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki ma córkę i syna nielegitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak z obiektywnych i niekwestionowanych względów dzieci tej opieki nie sprawują nad ojcem;

c) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a) u.ś.r., poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że fakt pozostawania w związku małżeńskim i brak legitymowania się przez małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co doprowadziło do niekorzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia;

d) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.

II. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez skarżącą w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki posiada córkę syna oraz żonę nielegitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do ustalenia czy wymieniona osoba może sprawować opiekę nad ojcem/mężem oraz faktycznego zakresu opieki skarżącej nad dziadkiem - co pozwoliłoby na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącej.

Mając na uwadze tak sformułowane zarzuty, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), z uwagi na wnioski w tym zakresie obu stron postępowania.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad dziadkiem R. S..

W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało na cztery negatywne przesłanki, z uwagi na które odmówiło przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu, stanowisko organów w zakresie odmowy przyznania świadczenia jest prawidłowe, niemniej jednak nie wszystkie negatywne przesłanki, na które powołuje się organ zostały prawidłowo uwzględnione.

W pierwszej kolejności Sąd odniesie się do uchybienia organów, które chociaż oczywiste, nie zaważyło w żaden sposób na prawidłowość rozstrzygnięcia.

Organy obu instancji, powołując się na art. 17 ust. 1b u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia (ust. 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (ust. 2), wskazały, że skoro z załączonego do akt sprawy orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 14 stycznia 2014 r., wynika, że niepełnosprawność R. S. powstała w 1994 r., (tj. w wieku 48 lat), to nie został spełniony warunek, o którym mowa w ww. przepisie.

Sąd nie podziela stanowiska organów w tym zakresie. Argumentacja decyzji odmawiającej wnioskowanego świadczenia, oparta na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Organy, co prawda wyjaśniły, że znane jest im ww. orzeczenie TK, ale z uwagi na brak zmian legislacyjnych w tym zakresie, nie mogą pominąć art. 17 ust. 1b u.ś.r., który nadal zawiera się w ustawie.

Z uwagi na powyższe, wypada przypomnieć, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, tj. WSA w Lublinie, z 7 marca 2019 r., II SA/Lu 55/19 i z 28 marca 2019 r., II SA/Lu 87/19).

Stanowisko organów orzekających w tym zakresie zasługuje zatem na dezaprobatę.

Pomimo jednak, powyższego uchybienia, Sąd stwierdził, że pozostałe przesłanki uzasadniające odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, są prawidłowo zastosowane przez organy.

Punktem wyjścia dla zbadania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji była prawidłowość zastosowania przez organy administracji prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., w kontekście wystąpienia negatywnych przesłanek uniemożliwiających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W tym zakresie należy przytoczyć w pierwszej kolejności treść art. 17 ust. 1 u.ś.r., który ma odniesienie do każdej z zastosowanych negatywnych przesłanek, a zgodnie z którym: świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały m.in. w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z literalnego brzmienia przywołanego wyżej unormowania wynika, że jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. W orzecznictwie sądowym, niejednokrotnie było już wskazywane, że ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej.

Podnoszona przez skarżącą okoliczność zaistnienia stałej opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym dziadkiem, nie znosi obowiązków określonych w art. 23 K.r.o. ciążących na małżonce D. S.. Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność, wówczas bowiem ustawodawca wprowadza wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane podmiotom, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. (por. Anna Kawecka (w:) Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz do art. 17, red. Katarzyna Małysa-Sulińska. LEX 2015).

Wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. pozwala na stwierdzenie, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ ani Sąd nie mają wiadomości specjalnych, które pozwalałyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia małżonki zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia jej sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy.

W związku z powyższym niewłaściwa jest wykładnia tego przepisu, zaprezentowana przez pełnomocnika skarżącej, a prowadząca do rozszerzenia ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim o sytuację, w której współmałżonek takiej osoby nie musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalenia w zakresie zdolności współmałżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą ma czynić samodzielnie organ, który wydaje decyzję w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, poprzez ocenę złożonej dokumentacji medycznej. Nie można tracić z pola widzenia, że przepis. art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten jest konsekwencją nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Prezentowany pogląd, dotyczący wykładni art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wyrażony m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 maja 2021 r., I OSK 229/21, z 24 lutego 2021 r., I OSK 2391/20, z 24 lutego 2021 r., I OSK 2422/20, z 23 stycznia 2020 r., I OSK 2462/19, z 11 sierpnia 2020 r., I OSK 599/20, z 14 grudnia 2018 r., I OSK 3539/18, z 20 stycznia 2016 r., I OSK 3283/14, z 27 listopada 2014 r., I OSK 1219/13, z 6 listopada 2014 r., I OSK 251/14, z 20 września 2013 r., I OSK 2623/12 (pub.www.orzeczenia.nsa.gov.pl), skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela.

Podkreślić przy tym należy, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, poprzez sfinansowanie osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem.

Sąd nie kwestionuje, że stan zdrowia D. S. nie pozwala na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym mężem w takim zakresie, jaką może wykonywać osoba zdrowa, jednakże, jeszcze raz podkreśla, że z ustawy jednoznacznie i wprost wynika, że jedynie posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności niejako "zwalnia" współmałżonka z obowiązku sprawowania tej opieki. Dokumentacja medyczna dotycząca D. S., złożona przez skarżącą na etapie postępowania odwoławczego, nie może być uznana za dowód, który równoważyłby lub zastępował orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sądowi znane jest orzecznictwo sądów administracyjnych, w których z uwagi na stan zdrowia, pomimo braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę stoi na stanowisku, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena, czy osoba uprawniona (i zobowiązana) w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na jej stan zdrowia była dokonywana przez właściwy i kompetentny do tego organ.

Dopóki więc skarżąca nie wykaże w sprawie, że D. S., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zachodzi brak podstaw prawnych do wyeliminowania negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., i przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziadkiem.

Kolejna z negatywnych przesłanek warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, to kwestia oceny, czy skarżąca jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym względem swojego dziadka, z pominięciem obowiązku alimentacyjnego jego dzieci. Z akt sprawy wynika, że niepełnosprawny R. S. ma dwoje dzieci, z których żadne nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Problem prawny powstały w tym zakresie, sprowadza się zatem do odpowiedzi na pytanie, czy w świetle przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (obecnie t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, w skrócie: "k.r.o" lub "Kodeks rodzinny i opiekuńczy"), istnieje obowiązek alimentacyjny pomiędzy skarżącą i jej dziadkiem, jak tego wymaga art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w celu przyznania wnioskowanego przez nią świadczenia pielęgnacyjnego.

Pojęcie obowiązku alimentacyjnego zostało uregulowane w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym i polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przepisy k.r.o. ustalają również kolejność zobowiązanych stanowiąc, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Innymi słowy, w świetle tych przepisów obowiązek alimentacyjny dzieci (w stosunku do rodziców) jest pierwszoplanowy i wyprzedza obowiązek alimentacyjny dalszych krewnych, co wynika z treści art. 87, art. 128, art. 129 § 1 i art. 132 k.r.o.

Przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. w konfrontacji z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jednoznacznie określają katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji, według kolejności tego zobowiązania.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego tylko w okolicznościach wymienionych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że możliwe jest przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, gdy osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności np. dzieci osoby niepełnosprawnej, z przyczyn od siebie niezależnych i niewynikających z ich woli, nie są zdolne do sprawowania nad nią opieki.

Przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny nie może jednak obejmować sytuacji, w których dzieci osoby wymagającej opieki mają obiektywną możliwość sprawowania tej opieki (pozwala im na to wiek i stan zdrowia), lecz odmawiają jej sprawowania. Jak wynika z powyższego, to dzieci w pierwszej kolejności zobowiązane są do sprawowania opieki nad rodzicami i tylko zbieg nadzwyczajnych zdarzeń, o jakich mowa w art. 132 k.r.o., może spowodować przeniesienie obowiązku alimentacyjnego na kolejne osoby zobowiązane.

Z niezakwestionowanych ustaleń organu odwoławczego wynika, że osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymagająca opieki – ma dwoje dzieci, z których żadne nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast skarżąca jest jego wnuczką, a zatem osobą spokrewnioną w drugim stopniu. Oznacza to, że aby zaktualizował się jej obowiązek alimentacyjny wobec dziadka, po stronie dzieci osoby wymagającej opieki, musiałyby wystąpić niezależne od nich obiektywne okoliczności uniemożlwiające realizację obowiązku alimentacyjnego.

Uprawnienie do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, dalsza osoba – w stosunku bliskości do potrzebującego pomocy - uzyska dopiero w sytuacji, gdy brak będzie osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, to jest, gdy takiej osoby nie będzie albo, gdy osoba taka nie będzie w stanie sprawować opieki nad potrzebującym (art. 17 ust. 1a ustawy). To nie rodzina decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a przesądza o tym przepis prawa. Z tego powodu, zawarte w art. 17 ust. 1a u.ś.r. uregulowanie prawne, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być wykładane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 1700/12, CBOSA).

Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego nie daje podstaw do uznania, że żadne z dzieci niepełnosprawnej nie było w stanie realizować obowiązku alimentacyjnego wobec ojca z powodu opisanych wyżej przeszkód. Stanowiska tego w żaden sposób nie podważa argumentacja skargi. Co prawda z wyjaśnień skarżącej wynika, że dzieci dziadka nie mogą zajmować się ojcem ze względu na stan zdrowia, jednakże z ustalonego stanu faktycznego, nie wynika, aby legitymowały się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub, aby zachodziły inne nadzwyczajne okoliczności uniemożliwiające sprawowanie tej opieki.

Zauważyć należy, co było już podniesione wyżej, że obowiązek alimentacyjny może polegać nie tylko na osobistych staraniach, ale także na pokrywaniu niezbędnych wydatków potrzebnych na sfinansowanie pomocy przez osoby trzecie. Dopuszczalna jest bowiem każda postać świadczeń alimentacyjnych która zabezpieczy w należyty sposób interesy uprawionego.

Wszystkie powołane wyżej przesłanki, stojące na przeszkodzie w ustaleniu skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego mają jednak charakter wtórny, bowiem, w sprawie zachodzi inna pierwotna przesłanka. Skarżąca nie spełnia podstawowej, wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie można bowiem pominąć faktu, że w orzeczeniu z dnia 22 stycznia 2020 r., wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P., zaliczającym skarżącą do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, organ wskazał "niezdolna do pracy".

Kluczową zaś przesłanką do przyznania wnioskowanego świadczenia, na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest zaistnienie związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Skarżąca błędnie utożsamia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z zaistnieniem jedynie przesłanek w postaci stałej i ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która to opieka nie musi być opieką całodobową.

Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. O rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. Brak jest takiego związku przyczynowego w przypadku osób, które zostały uznane za niezdolne do pracy (por. wyrok NSA z 23 czerwca 2020 r., I OSK 237/20, CBOSA).

Przyjęcie odmiennego stanowiska spowodowałby niczym nieuzasadnione przerzucenie na Państwo (a w istocie na podatników) wydatków związanych z opieką na niepełnosprawną osobą, w sytuacji gdy istnieją osoby z kręgu jej najbliższej rodziny, które w świetle obowiązujących regulacji prawnych mają względem tej osoby obowiązek pokrywania takich kosztów w ramach obowiązku alimentacyjnego, w oparciu o art. 128 i następne k.r.o. (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 26 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Ke 306/21 czy wyrok WSA w Krakowie z dnia 2 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 1008/20, publ. CBOSA). Sąd, w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę poglądy te w pełni podziela.

Konkludując, świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną i nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z akt sprawy natomiast w żaden sposób nie wynika, aby niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą było spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dziadkiem, bowiem skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na stan zdrowia, o czym świadczy załączone do akt orzeczenie o niepełnosprawności.

Pomimo, że Sąd nie kwestionuje faktycznego sprawowania przez skarżącą opieki nad dziadkiem i jej zaangażowania oraz poświecenia, to jednak nie można nie dostrzegać, że w sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy nie zachodzi.

Ustalenia faktyczne poczynione przez organ administracji znajdują potwierdzenie w niewadliwie zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, wobec czego materiał ten należało uznać za wystarczający do podjęcia prawidłowej i zgodnej z prawem decyzji.

W związku z powyższym Sąd uznał, że ustalenia organów, i ich ocena sprawy była prawidłowa (pomimo uchybienia, które jednak nie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy) i uzasadniała wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów powołanych w skardze.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.