Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1032/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Protokolant ref. stażysta Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2015r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. oddala skargę II. przyznaje adwokatowi K. P. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 17 lipca 2015r. H. K. (zwana dalej Skarżącą) zwróciła się do Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką S. K. Do wniosku dołączyła m.in. oświadczenie, że nie pracuje od grudnia 2012r. ponieważ opiekuje się niepełnosprawną matką, nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, nie posiada prawa do renty i emerytury, odpis skrócony aktu zgonu męża matki, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności [...] matki zaliczające ją do znacznego stopnia niepełnosprawności od 11.01.2013r.

Decyzją z dnia [...].08. 2015r. znak: [...] Kierownik Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działający z upoważnienia Burmistrza [...] odmówił H. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2015r., poz. 114, powoływanej dalej jako u.ś.r.) wnioskowanego na matkę S. K.

W uzasadnieniu organ podał, że Skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, sprawuje opiekę nad matką S. K. Nie spełniła jednak warunku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ podał, że z orzeczenia o niepełnosprawności matki Skarżącej wynika, iż nie da się ustalić, od kiedy powstała niepełnosprawność jej matki.

W odwołaniu od tej decyzji – wniesionym w wymaganym prawie terminie i formie Skarżąca domagała się zmiany zaskarżonej decyzji i wypłaty należnego świadczenia za okres od 1 lipca 2013r. w kwocie po 620 zł za każdy miesiąc z odsetkami. W uzasadnieniu podała, że pozostaje bez środków do życia, zrezygnowała z pracy w grudniu 2012r, by opiekować się matką, decyzja z [...] 08.2015r. jest pierwszą jaką otrzymała w sprawie. Niepełnosprawność ruchowa matki, która porusza się na wózku powstała w lutym 2014r.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2015r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r., poz. 267 ze zm, powoływanym dalej jako kpa) uchyliło decyzję organu I instancji w całości i orzekło o przyznaniu odwołującej się świadczenia pielęgnacyjnego na matkę S. K. od dnia 1 lipca 2015r. na czas nieokreślony w wysokości wynikającej z ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało na treść art. 17 u..ś.r. i podało, że uwzględnia wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 oraz stanowisko wyrażonego przez wskazane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych w zakresie stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie organu z uwagi na powyższe zaistniała podstawa do uchylenia decyzji organu I instancji i orzeczenia co do istoty sprawy, ponieważ Trybunał Konstytucyjny w w/w wyroku orzekł o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, który stanowił podstawę orzekania w niniejszej sprawie. Skarżąca nie powinna być bowiem traktowana gorzej niż osoby sprawujące opiekę nad niepełnosprawnym dorosłym członkiem rodziny nie tylko wówczas, gdyby niepełnosprawność powstała w czasie, gdy osoba ta nie spełniała określonych w w/w przepisie warunków ale tym bardziej gdy – wobec treści orzeczenia o niepełnosprawności – nie da się ustalić kiedy ona powstała. Wobec powyższego Kolegium uznało, że Skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką począwszy od miesiąca, w którym Skarżąca złożyła wniosek (art. 24 ust. 2 u.ś.r.) na czas nieokreślony (art. 24 ust. 4 u.ś.r.).

Skargę na powyższą decyzję wniosła – w terminie Skarżąca kwestionując ją w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia, które jej zdaniem winno być przyznane i wypłacone za lata 2013, 2014 i od stycznia do czerwca 2015r.

W uzasadnieniu podała, że już w grudniu 2012r., kiedy zrezygnowała z pracy w celu opieki nad matką zgłosiła się do właściwego ośrodka pomocy społecznej, gdzie uzyskała informację, że powinna zgłosić się we właściwym urzędzie pracy. Podała, że przez cały okres utrzymywała kontakt z ośrodkiem pomocy społecznej, otrzymując zasiłki celowe na zakup węgla i kierownik ośrodka informowała ją, że istotne jest kryterium dochodowe, które ona z uwagi na wysokość renty mamy przekraczała. Dopiero w czerwcu 2015r. dowiedziała się od Burmistrza [...] o możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, wcześniej organy ją o tym nie informowały. Postawą urzędników czuje się skrzywdzona.

W odpowiedzi na skargę SKO w [...] wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Pełnomocnik Skarżącej sprecyzował żądanie Skarżącej w ten sposób, że zaskarża ona w całości decyzję organu I instancji a decyzję organu II instancji w zakresie w jakim decyzja ta nie uwzględnia przyznania Skarżącej prawa do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 lutego 2013r. do 31 czerwca 2015r. Wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji w całości oraz o uchylenie decyzji organu II instancji w części, tj. w w/w zakresie oraz o przyznanie na rzecz pełnomocnika Skarżącej kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu według norm przepisanych, albowiem Skarżąca nie zapłaciła tych kosztów nawet w części. Zaskarżonym decyzjom zarzucił w szczególności rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, szczególnie w postaci art. 7, 8, 9, 77 § 1 kpa oraz naruszenie przepisu prawa materialnego w postaci art. 24 ust. 2 u.ś.r.

W obszernym uzasadnieniu stanowiska pełnomocnik Skarżącej podał, że nie kwestionuje przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego od 1 lipca 2015r. Zarzut naruszenia art. 8 i 9 kpa polega na nie wywiązaniu się przez organy z obowiązków nałożonych na nie tymi przepisami przy jednoczesnej absolutyzacji adresowanej do organów normy z art. 24 ust. 2 u.ś.r. Podkreślił, że Skarżąca od początku była zainteresowana przyznaniem jej świadczenia, o czym świadczą następujące fakty:

- w grudniu 2012r. zmuszona była do rezygnacji z zatrudnienia w Niemczech w celu opieki nad matką,

- nie zgłaszała się do urzędu pracy, gdyż pracy podająć z uwagi na opiekę nad matką nie mogła,

- 11 stycznia 2013r. złożyła wniosek o uznanie matki za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającym stałej, długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, który został ustalony już w lutym 2013r.

Podał, że Skarżąca wielokrotnie udawała się do ośrodka pomocy społecznej, gdzie nie otrzymywała właściwej porady, kierowano ją do urzędu pracy, przyznawano zasiłek na węgiel, wskazywano na kryterium dochodowe, a ona nie miała środków do życia. Tym samym organy naruszyły obowiązek pouczania stron wynikający z art. 9 kpa, który nie może sprowadzać się do udzielania informacji wyłącznie w sprawach, w których toczy się postępowania. Udzielenie informacji w fazie wszczęcia postępowania ma bowiem dla ochrony interesu prawnego kapitalne znaczenie. Organy mają obowiązek udzielania niezbędnych pouczeń, aby strona nie poniosła szkody, czy też aby nie doprowadziły do tego jej działania czy zaniechania i obowiązek ten winien być rozumiany szeroko, jak to jest tylko możliwe. W przedmiotowej sprawie brak stosownego pouczenia czy wręcz błędne pouczenie doprowadziły do tego, że strona nie złożyła wniosku już w lutym 2013r. Skarżąca pozostawała bowiem w niewiedzy w zakresie istnienia tego rodzaju świadczenia. Naruszenie art. 9 kpa wpłynęło również bezpośrednio na naruszenie zasady zaufania wyrażonej w art. 8 kpa. W oderwaniu od zasad wyrażonych w art. 8 i 9 kpa nie może być interpretowany przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. niewątpliwie mający na celu zmobilizowanie wnioskodawców do przedstawienia organowi kompletu dokumentacji pozwalającej na prawidłowe rozstrzygnięcie. Przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. został zastosowany nazbyt formalistycznie i w sposób legitymizujący błędy czy wręcz opieszałość urzędniczą. Organy winny ustalić czy Skarżąca została o możliwości złożenia wniosku pouczona prawidłowo wcześniej, czego nie uczyniły naruszając art. 7 kpa., nie zainteresowały się rozdźwiękiem między datą rezygnacji przez Skarżącą z pracy, pozostawaniem przez nią bez środków do życia i datą złożenia wniosku, naruszając ponadto art. 77 § 1 kpa.

Skarżąca na okoliczność kontaktowania się z ośrodkiem pomocy społecznej w okresie wcześniejszym, zainteresowania jej otrzymaniem pomocy publicznej w jak najszerszym zakresie oraz braku prawidłowego pouczenia złożyła:

- oświadczenie z dnia [...] w przedmiocie pozostawania przez Skarżącą w ewidencji bezrobotnych lub poszukujących pracy,

- wniosek z dnia [...] o zasiłek celowy na zakup opału w postępowaniu przed MGOPS w [...],

- decyzję z dnia[...] .01.2014r. o przyznaniu zasiłku celowego na zakup opału wydaną przez MGOPS w[...] ,

- decyzję z dnia [...].04.2015r. o przyznaniu zasiłku celowego wydaną przez MGOPS w[...],

- decyzję z [...].09.2014r. o przyznaniu zasiłku celowego przez MGOPS w[...],

- wezwanie z dnia [...].01.2013r. z MGOPS w [...] w związku z wnioskiem złożonym o pomoc finansową na zakup węgla (opału) i o uzupełnienie brakującej dokumentacji.

Dowód z tych dokumentów został przeprowadzony na rozprawie dnia 8 kwietnia 2016r. na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.)

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 134 § 2 ppsa Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

W przedmiotowej sprawie Skarżąca kwestionowała decyzję organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2015r. w zakresie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad matką a decyzję organu II instancji w części, tj. w zakresie w jakim decyzja ta nie uwzględnia przyznania Skarżącej prawa do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 lutego 2013r. do 31 czerwca 2015r.

Decyzja organu I instancji została uchylona przez organ II instancji w całości, który orzekł nadto o przyznaniu Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na matkę S. K. od dnia 1 lipca 2015r. na czas nieokreślony w wysokości wynikającej z ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych.

Z uwagi na zakres zaskarżenia przedmiotem niniejszego postępowania było ustalenie prawidłowości przyznania Skarżącej przedmiotowego świadczenia dopiero od 1 lipca 2015r. a nie od 1 lutego 2013r., czego w skardze domagała się Skarżąca.

Bezsporne było ustalenie, że Skarżąca o wnioskowane świadczenie wystąpiła po raz pierwszy wnioskiem z dnia [...] lipca 2015r. Bezsporne było również ustalenie, że zrezygnowała z pracy w grudniu 2012r. w celu sprawowania opieki nad 89 – letnią matką, od tego czasu nie pracowała i nie uzyskiwała żadnych świadczeń, [...] stycznia 2013. wystąpiła o ustalenia stopnia niepełnosprawności matki, decyzją z [...] lutego 2013r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] zaliczył matkę Skarżącej do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe, podając, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] stycznia 2013r. i nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, mąż matki Skarżącej zmarł w 2001r. W świetle złożonych przez Skarżącą dokumentów nie budziło również wątpliwości, że korzystała ona z zasiłków celowych na zakup węgla od 2013r., informowała w związku ze składanymi wnioskami o sytuacji rodzinnej, z uwagi na dochód matki przekraczała kryterium dochodowe.

Organ II instancji przyznając Skarżącej wnioskowane świadczenie od 1 lipca 2015r., tj. miesiąca w którym został złożony wniosek powołał się na treść art. 24 ust 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko wyrażone we wskazanym przez Skarżącą wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2008r. (I OSK 1298/07), zgodnie z którym "przepis ten, niewątpliwie mający na celu zmobilizowanie wnioskodawców do przedstawiania organowi kompletu dokumentacji pozwalającej na prawidłowe rozstrzygnięcie, nie może być interpretowany w oderwaniu od podstawowych zasad postępowania administracyjnego, określonych w art. 8 i art. 9 k.p.a. tj. zasad prowadzenia przez organy administracji publicznej postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa. Służy temu m.in. obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy mają obowiązek czuwania nad tym, aby strony uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w toku postępowania. Powinno to dotyczyć w szczególności osób niepełnosprawnych w postępowaniu o przyznanie świadczeń pomocowych o charakterze socjalnym". Należy jednak mieć na uwadze, że pogląd ten dotyczył sytuacji, w której strona – osoba niepełnosprawna złożyła wniosek o dalsze przyznanie świadczenia w zmienionym stanie prawnym ale nie w wymaganej prawem formie a organy na ten wniosek nie zareagowały.

W przedmiotowej sprawie Skarżąca wniosku wcześniej nie składała. Wg jej oceny jej sytuacja faktyczna związana z koniecznością rezygnacji z pracy w celu opieki nad matką i pozostawanie w trudnej sytuacji materialne obligowały organy do pouczenia jej o przysługującym jej prawie do świadczenia pielęgnacyjnego, bądź ustalenia z jakich przyczyn wcześniej wniosku tego nie złożyła, czego organy zaniechały narażając ją na nie otrzymanie świadczenia już od lutego 2013r.

W okolicznościach przedmiotowej sprawy stanowisko takie jest niezasadne. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 – 1b u. ś.r.:

1.Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Niewątpliwie w realiach niniejszej sprawy Skarżąca jako córka S. K., rezygnująca z zatrudnienia w celu sprawowania nad nią opieki w sytuacji, gdy mąż jej matki zmarł w 2001r. była osobą wskazaną w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego. Matka Skarżącej została uznana za osobę niepełnosprawną w znacznym stopniu po raz pierwszy orzeczeniem z [...] lutego 2013r. Ten stopień niepełnosprawności datuje się od [...] stycznia 2013r. a nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. Organ uznał, że nie zachodzą negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazane w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Matka Skarżącej urodzona w 1926 r. maksymalny wiek z art. 17 ust. 1 b u. ś.r. osiągnęła w 1951r. Nie było żadnych podstaw do uznania, że niepełnosprawność powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. Organy rozpoznające wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie są kompetentne do ustalenia we własnym zakresie daty powstania niepełnosprawności, ponieważ związane są - co do daty powstania niepełnosprawności i co do jej stopnia, orzeczeniem wydanym przez uprawnioną do tego jednostkę. Skarżąca również na takie okoliczności się nie powoływała. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki wynikające z treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. A tylko brak spełnienia tych przesłanek stanowił podstawę odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji. Organ II instancji nie podzielił stanowiska organu I instancji w tym zakresie.

Treść przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie była i nie jest sporna. Podkreślić należy, że dopiero Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014r. sygn. K 38/13 uznał, że art. 17 ust. 1b ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok o sygnaturze K 38/13 został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie.

W uzasadnieniu dotyczącym skutków wyroku Trybunał wskazał, że uzależnienie przyznania świadczenia dla opiekunów osób dorosłych od okresu w jakim powstała niepełnosprawność podopiecznych powoduje, że osoby te są traktowane odmiennie jedynie z uwagi na kryterium jakim był moment powstania niepełnosprawności podopiecznego. Trybunał wskazał, że nie podważa założenia, że okres życia, w którym pojawia się niepełnosprawność, może mieć związek z oceną posiadania przez daną osobą majątku pozwalającego na samodzielne zapewnienie sobie godziwej egzystencji. Jednak dotychczasowy sposób zastosowania przez ustawodawcę tego kryterium prowadził do arbitralnego zróżnicowania w obrębie tej samej grupy podmiotów podobnych. W ocenie Trybunału ustawodawca zobowiązany jest precyzyjnie określić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Za punkt wyjścia musi jednak przyjąć jednakowe traktowanie takich opiekunów niezależnie od istniejącego już w ustawie preferencyjnego traktowania opiekunów niepełnosprawnych dzieci. Trybunał wskazał, że wykonanie tego wyroku wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Trybunał nie przesądził, jaki model ustalenia świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć. Podał, że ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody. Powinien wszakże uwzględnić zarówno możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa, jak i uszanować poprawnie nabyte prawa osób, które korzystają obecnie ze świadczeń w zaufaniu do państwa. Trybunał wskazał, że skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podał, że poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki.

Niewątpliwie powyżej wskazany wyrok Trybunału jest wyrokiem zakresowym, który rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por. M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104).

Organy administracji, w tym organ I instancji uznawały, że wyrok ten kierowany jest do ustawodawcy a nie ma wpływu na stosowanie nadal obowiązującego przepisu art. 17 ust. 1 b u.ś.r. W orzecznictwie sądów administracyjnych ocena wpływu tego wyroku na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom osób dorosłych w sytuacji gdy niepełnosprawność podopiecznego powstała w okresach późniejszych niż wskazane w art. 17 ust. 1b nie jest nadal jednolita. Część sądów opowiada się nadal za uznaniem, że w/w wyrok zakresowy nie ma wpływu na obowiązek stosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., który nie został zmieniony ani uchylony. Podkreślane jest, że z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego wynika, że Trybunał nie zakwestionował możliwości innego traktowania rodziców niepełnosprawnych dzieci od opiekunów niepełnosprawnych dorosłych, w tym dzieci opiekujących się rodzicami, że treść wyroku nie może być odczytywana w oderwaniu od jego uzasadnienia. W ocenie sądów reprezentujących takie stanowisko Trybunał nakazał jedynie ustawodawcy precyzyjnie określić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, ale nie zakwestionował uprawnienia ustawodawcy do ich określenia. W związku z tym sąd administracyjny nie może zastępować ustawodawcy, ani też wydać orzeczenia, które wykraczałoby poza zakres wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zgodnie bowiem z art. 178 pkt 1 w związku z art. 188 pkt 1 Konstytucji RP sąd jest związany przepisami ustawy, a o jej niezgodności z Konstytucją może orzec wyłącznie Trybunał Konstytucyjny. W ocenie tych sądów mieści się w tym także uprawnienie Trybunału do określenia skutków podjętego przez niego rozstrzygnięcia, które nie mogą być wyrokiem sądu administracyjnego zmieniane, bądź rozszerzane. (np. wyrok WSA w Bydgoszczy z 10.02.2016r., II SA/Bd 1431/15, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 stycznia 2015 r. IV SA/Gl 1085/14, wyrok WSA w Olsztynie, II Sa/Ol 732.15, cbois ). NSA w wyroku z dnia 1.10.2015r. (I OSK 519/14) oceniając skutki w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego podał, że "Trybunał stwierdził wyraźnie: "Wykonanie niniejszego wyroku (...) wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych." Wyrok ten zatem nie zmienił sytuacji prawnej skarżącego (por. wyrok NSA z dnia 10 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 2926/14, cbois)"

Część sądów nie podziela w/w stanowiska i uznaje, że świadczenia winny być przyznawane z pominięciem uznanego za niekonstytucyjny art. 17 ust. 1b u.ś.r. akcentując fakt, że zgodnie z dominującym poglądem doktryny, uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84). Tak więc wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, a ta w przedmiotowej sprawie wyraźnie, jasno i bez wątpliwości mówi o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Ze swej istoty stwierdzenie niekonstytucyjności tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że Trybunał Konstytucyjny wydając wyrok skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. W odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trybunał nie skorzystał z tej możliwości. Zapis zawarty w punkcie 8 uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 38/13 należy zatem w ocenie zwolenników tego stanowiska potraktować jako wskazówkę interpretacyjną, nie zaś element rozstrzygający o zakresie derogacji i jej skutku dla obowiązywania prawa.

Przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z ustawą zasadniczą ma taki charakter od momentu jego wejścia w życie, a fakt ten musi być brany pod uwagę przy kontroli aktu administracyjnego. Orzeczenie Trybunału w zakresie obowiązywania prawa wywiera zatem skutki na przyszłość, ale w zakresie stosowania odnosi skutek retroaktywny, wpływając na ocenę prawną stanów faktycznych powstałych w okresie poprzedzającym wejście w życie orzeczenia Trybunału (wyrok NSA z 7 czerwca 2013r.,I OSK 1178/12, wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2014r., I OSK 2296/12). Takie stanowisko zajęły sądy administracyjne m.in. w wyroku WSA w Gdańsku z 5.11.2015r., III SA/Gd 705/15 w wyrokach WSA w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015 r., II SA/Bd 366/15, z dnia 16 czerwca 2015 r.,II SA/Bd 434/15 i z dnia 24 czerwca 2015 r., II SA/Bd 327/15, w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 grudnia 2014 r., II SA/Go 818/14, w Poznaniu z dnia 23 października 2014 r., IV SA/Po 969/14, w Białymstoku z dnia 2 grudnia 2014 r., II SA/Bk 1022/14, w Łodzi z dnia 10 grudnia 2014 r., II SA/Łd 1034/14, w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r., II SA/Ol 623/15, w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r., VIII SA/Wa 1026/14, z dnia 13 stycznia 2015 r., I SA/Wa 3139/14, w Gdańsku z dnia 17 września 2015 r., III SA/Gd 551/15, w Rzeszowie z dnia 22 stycznia 2015 r., II SA/Rz 1029/14, dostępne na www.cbois.nsa.gov.pl).

W przedmiotowej sprawie organ II instancji podzielił stanowisko drugiej części sądów administracyjnych, powołując się na nie w uzasadnieniu decyzji. Z tych względów na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchylił decyzję organu I instancji w całości i orzekł co do istoty sprawy, przyznając Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne na matkę S. K. od dnia 1 lipca 2015r. na czas nieokreślony w wysokości wynikającej z ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych. Uznając, że zostały spełnione wszystkie przesłanki z art. 17 ust. 1 , 1a u.ś.r . , nie wystąpiły negatywne przesłanki z art. 17 ust. 5 u.ś.r. a art. 17 ust. 1 b u.ś.r. z uwagi na podzieloną wyżej interpretację wpływu wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie może być stosowany jako uznany za niezgodny z Konstytucją SKO w [...] stwierdziło istnienie podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Z uwagi na fakt, że zaskarżona została jedynie data początkowa przyznania świadczenia, decyzja organu II instancji w zakresie w jakim uchyla decyzję organu I instancji i przyznaje świadczenie od 1 lipca 2015r. stała się ostateczna i prawomocna. Tym samym nie podlega ocenie Sądu. Na gruncie niniejszej sprawy istniała możliwość wniesienia skargi na decyzję organu II instancji w części, bowiem pozostała decyzja charakteryzuje się "samodzielnością w obrocie prawnym". Powyżej wskazane okoliczności naprowadzone były w celu wskazania na specyfikę przedmiotowej sprawy, w której zgłoszony został zarzut naruszenia przez organy art. 8 i 9 kpa.

W ocenie Sądu z uwagi na fakt, że brak stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. wobec osób w sytuacji jak Skarżąca, czyli opiekunów osób, których niepełnosprawność nie powstała we wskazanych w tym przepisie okresach tylko później, nadal nie jest bezsporny - nie można organom stawiać zarzutu braku pouczenia Skarżącej o przysługujących jej prawach czy też wprowadzania jej w błąd. W grudniu 2012r., kiedy rezygnowała z pracy czy też w lutym 2013r., kiedy otrzymała orzeczenie o ustaleniu stopnia niepełnosprawności matki nie było żadnych podstaw do uznania, że świadczenie to jej przysługuje. Art. 17 ust. 1b został dodany przez art. 1 pkt 5 lit. b) ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. (Dz.U.2012.1548) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2013 r.). A zgodnie z utrwalonym wówczas stanowiskiem w przypadku gdy niepełnosprawność powstała później, niż w warunkach określonych art. 17 ust. 1b u.ś.r., osobom, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności, przysługiwać może wyłącznie specjalny zasiłek opiekuńczy określony w art. 16 a u.ś.r., uzależniający jego przyznanie od spełnienia kryterium dochodowego (por. wyrok WSA w Poznaniu z 17 stycznia 2014r., II SA/Po 1152/13). Art. 16a został dodany przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. (Dz.U.2012.1548) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2013 r. Bezspornym było to, że z uwagi na dochód matki, z którą pozostawała we wspólnym gospodarstwie domowym Skarżąca przekraczała kryterium dochodowe. Wyrok Trybunału został opublikowany dopiero 23 października 2014r. i nadal ustalenie jego wpływu na stosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niejednolite a ustawodawca nie zmienił ani nie uchylił omawianego art. 17 ust. 1b. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 6 kpa organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa a nie dokonują oceny ich legalności. Nie można więc w niniejszej sprawie stawiać organom zarzutu naruszenia art. 9 kpa oraz art. 8 kpa poprzez brak pouczenia czy błędne pouczenie i naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. Tym samym nie można stawiać zarzutu nie wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy (art. 7 , 77 § kpa) poprzez brak ustalenia jakie były intencje Skarżącej, która informowała w składanych wnioskach o przyznanie zasiłku celowego o swojej sytuacji i poprzez brak rozważenia korelacji między rezygnacją z pracy w grudniu 2012r. a złożeniem wniosku dopiero w lipcu 2015r. Organy administracji mają obowiązek szerokiego pouczania stron o przysługujących im prawach. Obowiązku tego nie można jednakże rozciągać na wszystkie postępowania, które mogłyby się toczyć w określonym stanie faktycznym. Podkreślić należy, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest równoznaczne z prawem do pomocy finansowej, które stanowi świadczenie z pomocy społecznej, a nie świadczenie rodzinne. Składane przez Skarżącą wnioski o zasiłki celowe nie obligowały organów do rozważania, czy w jej sytuacji nie ma podstaw do wniosków o świadczenia rodzinne. Treść art. 9 kpa nie nakłada na organy administracji obowiązku udzielania porad prawnych czy doradztwa. Obowiązku tego nie można również rozciągać na sytuacje, gdy obowiązujące przepisy nie wskazują na spełnienie przez daną osobę warunków do jego uzyskania, bądź są uznane za niekonstytucyjne wyrokiem zakresowym, który nadal interpretowany jest niejednolicie. Trudno oczekiwać, by organ pouczył Skarżącą o możliwości złożenia wniosku o świadczenie, którego przyznania z uwagi na obowiązujące przepisy następnie, by odmówił. Taka sytuacja miała miejsce do czasu publikacji wyroku Trybunału, czyli do 23 października 2014r. i nadal z uwagi na zakresowy charakter wyroku i niejednolitą interpretacje w tym zakresie. Z obowiązku informowania stron wskazanego w art. 9 kpa nie wynika obowiązek informowania stron o treści wyroków Trybunału Konstytucyjnego za wyjątkiem strony, w sprawie której sporządzono pytanie do tego Trybunału (por. wyrok WSA w Krakowie z 11.02.2010r., III SA/Kr 486/09, wyrok NSA z 14.07.2011r., I OSK 1180/11, Legalis).

Nie można więc w takiej sytuacji stawiać zarzutu organowi II instancji w zakresie naruszenia art. 24 ust. 2 u.ś.r., który wskazuje jednoznacznie, że świadczenie przyznaje się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, co organ II uwzględnił wydając decyzje z [...] września 2015r. W tym miejscu wskazać należy, że nie miała miejsce sytuacja określona w art. 24 ust. 2a u. ś.r., zgodnie z którym jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. W przedmiotowej sprawie orzeczenie o niepełnosprawności wydane zostało [...] .02.2013r. a wniosek został złożony po raz pierwszy [...] lipca 2015r. Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje możliwości wyrównania świadczenia pielęgnacyjnego za okres sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w sytuacji, gdy strona nie złożyła wniosku o ustalenie prawa do świadczenia w danym okresie.

Z uwagi na fakt, że niepełnosprawność matki Skarżącej została w orzeczeniu z dnia [...] lutego 2013r. ustalona na stałe prawidłowo organ, zgodnie z art. 24 ust. 4 u.ś.r. przyznał świadczenie na czas nieokreślony. Prawidłowo również w uzasadnieniu decyzji a nie w rozstrzygnięciu odniósł się do kwestii składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (art. 6 ust. 2a u.ś.r.). Z uwagi na fakt, że ani składek na ubezpieczenie społeczne ani składek na ubezpieczenie zdrowotne nie zaliczono do świadczeń rodzinnych wymienionych w art. 2 u.ś.r. nie ma podstawy prawnej aby w toku tego postępowania administracyjnego organy wydawały jakiekolwiek rozstrzygnięcie władcze.

Zdaniem Sądu orzekającego wbrew stanowisku skargi organy nie naruszyły przepisów prawa procesowego ani materialnego, w szczególności w postaci art. 7, 8, 9 i 77 § 1 kpa ani art. 24 ust. 2 u.ś.r.

Sumując skarga nie miała uzasadnionych podstaw i na podstawie art. 151 p.p.s podlegała oddaleniu, o czym orzeczono w pkt I wyroku.

Stosownie do art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "ppsa", wyznaczony w ramach przyznanego prawa pomocy pełnomocnik procesowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków.

Szczegółowe zasady przyznawania wynagrodzenia reguluje natomiast rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 ze zm.). Zaznaczyć trzeba, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajdują stawki w wysokości obowiązującej przed 1 stycznia 2016 r. i na podstawie przepisów dotychczasowych, ponieważ postępowanie w niniejszej sprawie przed sądem pierwszej instancji zostało wszczęte przed wejściem w życie zmian w powołanym wyżej rozporządzeniu oraz w § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. 2015.1801)

Zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c powołanego rozporządzenia z 28 września 2002r, stawka minimalna wynosi w postępowaniu w pierwszej instancji przed sądem administracyjnym 240 zł.

Wyznaczonemu pełnomocnikowi należało zatem przyznać wynagrodzenie w wysokości 240 zł z ustaloną stawką z VAT zgodnie z § 2 ust. 3 rozporządzenia z 28 września 2002r.. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 250 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 22 w/w rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. § 19 ust. 1 pkt 1 powoływanego rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r., orzeczono jak w pkt II wyroku.