Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 772/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1 pkt 2, art. 28, art. 30 § 4, art. 61a § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: § 13 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 187
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji  Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz Sędzia NSA Elżbieta Kowalik - Grzanka Sędzia del. WSA Tomasz Smoleń (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 1753/18 w sprawie ze skargi T. P. na postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o umorzeniu postępowania w przedmiocie wniosku o udzielenie pomocy finansowej producentom rolnym, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi T. P. na postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, po pierwsze uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Elizówce k./Lublina z dnia [...] lipca 2018 r., po drugie zasądził od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz T. P. kwotę 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że przedmiotem skargi wniesionej przez T. P. jest postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: organ) z dnia [...] września 2018 r., nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2018 r., nr 101/2018 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] listopada 2017 r. dotyczącej umorzenia postępowania w sprawie wniosku o udzielenie pomocy finansowej.

Sad I instancji wskazał, że U. P. zwróciła się z wnioskiem o udzielenie pomocy finansowej dla producentów rolnych, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody w wysokości co najmniej 70% danej uprawy na powierzchni występowania tej uprawy, w wyniku przymrozków wiosennych w 2017 r. W dniu 31 października 2017 r. do Biura Powiatowego ARiMR w Opolu Lubelskim wpłynął odpis skrócony aktu zgonu wnioskodawczyni.

Wobec powyższego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opolu Lubelskim, decyzją z [...] listopada 2017 r., na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, z późn. zm.); dalej: "k.p.a.", umorzył postępowanie w sprawie wniosku o udzielenie pomocy finansowej.

Następnie, we wniosku z 25 czerwca 2018 r. T. P. (dalej: skarżący), zwrócił się o wznowienie postępowania lub o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] listopada 2017 r. w przedmiocie umorzenia postępowania.

Postanowieniem z [...] lipca 2018 r., nr [...] Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR, na podstawie art. 61a § 1 i 2 k.p.a., w związku z art. 123 k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania. W uzasadnieniu wyjaśniono, że zgodnie z § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r. poz. 187, z późn. zm.); dalej: "rozporządzenie" w związku z art. 28 k.p.a. stroną postępowania o udzielenie pomocy finansowej dla producentów rolnych, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody jest producent rolny, który złożył wniosek. Następnie wskazano, iż w niniejszej sprawie wnioskodawczyni – U. P. – zmarła przed wydaniem decyzji o przyznaniu pomocy. Jednocześnie wyjaśniono, że pomoc przyznawana na podstawie § 13 rozporządzenia ma charakter należności administracyjnej zaś prawa i obowiązki wynikające ze stosunków administracyjnych nie należą do spadku i nie są dziedziczone. Wobec powyższego – w ocenie organu – mąż wnioskodawczyni nie jest stroną postępowania zakończonego decyzją z [...] listopada 2017 r. i nie jest uprawniony do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania lub stwierdzenie nieważności ww. decyzji.

Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia z [...] lipca 2018 r.

W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna.

WSA podziela stanowisko skarżącego, że decyzja kontrolowana w postępowaniu nieważnościowym jest dotknięta jedną z wad nieważnościowych, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a., tj. wadą wymienioną w pkt 2 ww. przepisu – rażącego naruszenia prawa z uwzględnieniem.

Sąd I instancji zauważyć, iż od dawna i jednolicie przyjmuje się w orzecznictwie, że skierowanie decyzji administracyjnej (innego aktu administracyjnego) do strony zmarłej, a więc do osoby, która w danym momencie nie miała już w istocie przymiotu strony postępowania, jest wadliwością decyzji, która nie podlega konwalidacji. Jak się bowiem trafnie podkreśla w utrwalonym orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyroki NSA: z 27 kwietnia 1983 r., II SA 261/83, OSP 1984, z. 5, poz. 108; z 14 stycznia 2001 r., I SA 2462/99, LEX nr 82653; z 20 września 2002 r., I SA 428/01, OSP 2004, z. 3, poz. 33; z 11 marca 2008 r., I OSK 1959/06; z 30 września 2009 r., I OSK 1429/08; z 8 lutego 2011 r., II OSK 99/10; z 27 października 2011 r., I OSK 1876/10; z 6 czerwca 2012 r., I OSK 829/11; z 22 stycznia 2014 r., I OSK 708/12; z 18 lutego 2016 r., I OSK 1150/14) oraz w doktrynie (por.: M. Stahl: Glosa do wyroku NSA z 27 kwietnia 1983 r. o sygn. akt: 261/83, OSPiKA 1984, z. 5, poz. 108; B. Adamiak: Zagadnienie decyzji nieistniejących, AUWr Nr 1022, Prawo CLXVIII, Wrocław 1990, s. 11–12; E. Śladkowska: Wydanie decyzji administracyjnej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa w ogólnym postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2013, s. 238), prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie wobec niej decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwie do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Charakter "strony" przysługujący osobie fizycznej wygasa bowiem najpóźniej z jej śmiercią. Oznacza to, że w stosunku do osób zmarłych nie można wszczynać postępowań ani wydawać orzeczeń. Skoro doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej, należy przyjąć, że decyzja taka jest obarczona wadą nieważności i jako taka powinna bezwzględnie zostać usunięta z obrotu prawnego, aby nie wywoływała skutków prawnych. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadzący postępowanie wiedział, że osoba ta ("strona") nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał, ponieważ przepis art. 156 § 1 k.p.a. w ogóle nie nawiązuje do wiedzy organu o okolicznościach skutkujących nieważnością decyzji. Jak trafnie wskazuje skarżący jest to okoliczność stanowiąca rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Zdaniem WSA zasadnie skarżący podniósł, iż pomimo zaistnienia przesłanki wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika BP ARiMR w Opolu Lubelskim z [...] listopada 2017 r. organ nadzoru miał podstawę do wszczęcia postępowania również na żądanie strony. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest bowiem pogląd, że odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego z przyczyn podmiotowych może nastąpić tylko wówczas, gdy oczywistym jest, że osoba która występuje z żądaniem wszczęcia postępowania nie może być uznana za stronę tego postępowania.

Odnosząc się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu skargi, wskazującej na możliwość udzielenia wnioskowanej pomocy finansowej następcom prawnym, którzy kontynuują działalność rolną zmarłej, w ocenie Sadu I instancji, nie można nie uwzględnić konsekwencji wypływających z uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 maja 2012 r., sygn. akt II GPS 2/12, która podjęta została na tle następującego zagadnienia prawnego - "Czy w przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej status producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności przysługuje spółce cywilnej, wspólnikom spółki cywilnej, czy też wspólnikowi spółki cywilnej, o którym mowa w art. 12 ust. 5 tej ustawy?". Według WSA, wskazane zagadnienia prawne, zwłaszcza zaś jego rozstrzygnięcie przez skład powiększony oraz treść i charakter argumentacji, która legła u jego podstaw, pozostają w bezpośrednim związku z istotą sporu prawnego rozpoznawanej sprawy i nie pozostają bez wpływu na ocenę zasadności zarzutów skargi.

Podzielając stanowisko wyrażone w uzasadnieniu przywołanej uchwały, że na gruncie ustawy o krajowym systemie ewidencji status producenta rolnego przysługuje małżonkom wspólnie prowadzącym działalność rolniczą, zdaniem Sadu I instancji, należałoby więc przyjąć, że w przypadku małżonków prowadzących wspólnie działalność rolniczą producentem rolnym nie jest, ani każdy z małżonków z osobna, ani też małżonek wpisany do ewidencji producentów rolnych, albowiem małżonków tych należy traktować jako grupę osób fizycznych, w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 608) i stanowiących na gruncie ustawy o krajowym systemie ewidencji jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej (art. 3 pkt 3). Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 11 października 2012 r., w sprawie sygn. akt II GSK 1373/12 - kanwą której również było zagadnienie prawne rozstrzygnięte przywołaną uchwałą w tym jego aspekcie, który odnosił się do statusu małżonków jako producenta rolnego - tak długo więc, jak trwa małżeństwo i małżonkowie wspólnie prowadzą działalność rolniczą, posiadają oni status producenta rolnego, i to niezależnie od tego, że wpis do ewidencji producentów obejmuje tylko jednego spośród małżonków. Numer identyfikacyjny nadany temu małżonkowi, co do którego współmałżonek wyraził zgodę, identyfikuje bowiem tylko producenta rolnego – małżonków. Natomiast z chwilą ustania małżeństwa przez śmierć jednego z małżonków, ustaje także byt prawny tego producenta rolnego.

Według WSA w sytuacji, gdy w rozumieniu przywołanych powyżej przepisów oraz wskazanego kierunku ich interpretacji producentem rolnym (rolnikiem) byli obydwoje małżonkowie, jako grupa osób, to postępowanie w sprawie przyznania pomocy finansowej zainicjowane wnioskiem tegoż producenta, wobec ustania jego bytu prawnego w związku ze śmiercią jednego z małżonków, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia doręczenia decyzji administracyjnej w sprawie jej przyznania, nie mogło być (automatycznie) kontynuowane z udziałem żyjącego małżonka, jako strony tego postępowania. Przedmiotowe postępowanie, w zakresie wyznaczonym pierwotnie złożonym wnioskiem, mogło być natomiast kontynuowane w sytuacji, gdyby żyjący małżonek, jako następca prawny producenta rolnego, którym byli obydwoje małżonkowie i którego byt prawny - wraz ze śmiercią jednego z nich – ustał, (skutecznie) wstąpił do tego toczącego się postępowania w miejsce (dotychczasowego) wnioskodawcy.

W ocenie Sądu I instancji, skarżący trafnie wywodzi zatem, iż w przypadku gdy w chwili złożenia żądania wznowienia (bądź wszczęcia) postępowania nie można było precyzyjnie i jednoznacznie ustalić, czy podmiot występujący z takim żądaniem posiada, czy nie posiada przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a., postępowanie administracyjne należało uznać za wszczęte i w jego toku wyjaśnić wątpliwości dotyczące istnienia interesu prawnego wnoszącego podanie.

Według WSA, skarżący trafnie podnosi, iż postępowanie w sprawie udzielenia pomocy dotyczy gospodarstwa rolnego, a to bezspornie stanowi składnik masy spadkowej. Wobec tego w przypadku śmierci strony do udziału w postępowaniu należało wezwać spadkobierców. Powyższe okoliczności uzasadniają pogląd, iż zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez dokonanie wadliwej oceny przesłanki rażącego naruszenia prawa w odniesieniu do wskazywanych we wniosku o stwierdzenie nieważności przepisów prawa materialnego.

Z tych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji, orzekając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.); zwanej dalej: "p.p.s.a."

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ zaskarżając go w całości i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów według norm prawem przepisanych.

I. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, to jest:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że niedoręczona stronie decyzja, złożona do akt sprawy jest obarczona wadą rażącego naruszenia prawa i zachodzi jej konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego, podczas gdy decyzja złożona do akt sprawy, wskazująca jako adresata osobę zmarłą, nie została doręczona stronie, a tym samym nie weszła do obrotu prawnego,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 28 k.p.a. i 30 § 4 k.p.a. w powiązaniu z § 13 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r., poz. 187 z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem wykonawczym" przez błędną wykładnię, co konsekwencji spowodowało błędne zastosowania wskazanych powyżej przepisów polegające na uznaniu, że płatność wypłacona w trybie § 13 rozporządzenia wykonawczego podlega dziedziczeniu i dlatego po śmierci strony wnioskującej o płatność należało do udziału w postępowaniu wezwać spadkobierców, podczas gdy ekspektatywa dopłaty nie należy do spadku, a tym samym po stronie spadkobierców brak jest interesu prawnego, co powoduje, że brak jest możliwości kontynuowania postępowania wszczętego przez zmarłą stronę przy udziale jej spadkobierców.

II. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 61a § 1 k.p.a. polegające na przyjęciu, że ustalenie interesu prawnego strony wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sytuacji gdy brak przymiotu strony wynika wprost z nieistnienia przepisu prawa materialnego stanowiącego podstawę interesu prawnego, a zatem organ powinien odmówić wszczęcia postępowania.

W uzasadnieniu organ przedstawił argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Wniesiony w niniejszej sprawie środek zaskarżenia nie ma usprawiedliwionych podstaw.

W rozpoznawanej sprawie niespornym pozostaje, że wniosek o udzielenie pomocy finansowej dla producentów rolnych, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody w wysokości co najmniej 70% danej uprawy na powierzchni występowania tej uprawy, w wyniku przymrozków wiosennych w 2017 r. został złożony przez U. P. W toku postępowania administracyjnego wszczętego wskazanym wnioskiem nastąpiła śmierć strony. W razie śmierci strony w toku postępowania administracyjnego organ prowadzący postępowanie powinien rozważyć, czy uprawnienie lub obowiązki, których dotyczy postępowanie, mają charakter osobisty czy rzeczowy lub majątkowy. W zależności od tej oceny organ administracyjny powinien wydać decyzję o umorzeniu postępowaniu w przypadku uprawnień lub obowiązków osobistych, bądź też w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych do zajęcia miejsca dotychczasowej strony wezwie jej następców prawnych (art. 30 § 4 k.p.a.). W przypadku zaś, gdy wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą wskazane w art. 30 § 5 k.p.a. okoliczności, a postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe, to należy zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt. 1 k.p.a. Podstawową regułą postępowania administracyjnego jest bowiem jego prowadzenie wobec osób żyjących, a w konsekwencji doręczania wyłącznie takim osobom decyzji. Jeżeli zaś organ administracji wydał decyzję z naruszeniem przepisu art. 30 § 4 i 5 k.p.a., art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. bądź art. 105 k.p.a., czy też skierował decyzję do osoby zmarłej, to wadliwość takiej decyzji pozwala na ewentualne jej uchylenie, jeżeli jest ona badana w trybie odwoławczym, zaś sądowi administracyjnemu dokonującemu kontroli legalności pozwala na stwierdzenie nieważności takiego rozstrzygnięcia.

Rozpoznając sprawę organ uznał, że skarżący nie jest stroną uprawnioną do wniesienia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji w sprawie prowadzonej z wniosku U. P. zakończonego ostateczną decyzją wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opolu Lubelskim. Dlatego w oparciu o art. 60a § 1 i 2 k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] listopada 2017 r. Sąd I instancji zakwestionował zasadność tego poglądu i z stanowiskiem tym należy się zgodzić.

Jak wynika z pisma skarżącego z dnia 13 listopada 2017 r. był on wpisany do ewidencji producentów jako współwłaściciel przedmiotowego gospodarstwa, nie posiadał rozdzielności majątkowej ze zmarłą żoną. Organ okoliczności tych nie zakwestionował. W związku z tym należało rozważyć komu przysługuje status producenta rolnego w przypadku małżonków wspólnie prowadzących działalność rolniczą. Wspomniana kwestia bezpośrednio wiąże się z wykładnią art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji, która była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w uchwale składu siedmiu sędziów z 30 maja 2012 r., sygn. akt II GPS 2/12. W powołanej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że w przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej status producenta rolnego, w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji, przysługuje spółce cywilnej. W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że spółka cywilna stanowi grupę osób, w rozumieniu art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003, i tym samym nie sposób jej odmówić statusu jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, o której mowa w art. 5 ust. 1a ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich oraz art. 3 pkt 3 lit. b) ustawy o ewidencji producentów. Jednocześnie w uzasadnieniu uchwały wyraźnie stwierdzono, że za producentów rolnych i zarazem rolników nie można uznać wspólników spółki cywilnej. Nie podzielono również stanowiska, że producentem rolnym (rolnikiem) jest jedynie ten wspólnik spółki cywilnej, który spełnia warunek w postaci nadania mu numeru ewidencyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził także, że uznanie na gruncie ustawy o krajowym systemie ewidencji jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej za odrębny podmiot – producenta rolnego uzasadnia postawienie tezy, że do tej samej kategorii podmiotów (producentów rolnych) kwalifikują się małżonkowie wspólnie prowadzący działalność rolniczą, a także współposiadacze gospodarstwa rolnego (art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji). Zdaniem składu powiększonego, nie sposób byłoby zgodzić się z poglądem, że poza ustawowym zaliczeniem, w ramach definicji legalnej, trzech różnych kategorii podmiotów do grupy producentów rolnych (art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji), ta sama ustawa wyróżnia w art. 12 ust. 4 i 5 jeszcze trzech innych producentów rolnych: współmałżonka, współposiadacza i wspólnika spółki cywilnej. Osoby te nie prowadzą działalności rolniczej samodzielnie (indywidualnie) i dlatego nie można ich utożsamiać z producentem rolnym – osobą fizyczną.

Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela stanowisko wyrażone w uzasadnieniu powołanej uchwały, opowiadające się za przyjęciem, że na gruncie ustawy o krajowym systemie ewidencji, status producenta rolnego przysługuje małżonkom wspólnie prowadzącym działalność rolniczą. Podkreślenia wymaga, że pomimo, odmienności stanu prawnego stanowiącego przedmiot analizy składu powiększonego, od stanu prawnego mającego zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, to zasadnicze dla analizowanego problemu regulacje unijne i krajowe są tożsame. W przypadku małżonków prowadzących wspólnie działalność rolniczą producentem rolnym nie jest każdy z małżonków, ani małżonek wpisany do ewidencji producentów rolnych. Małżonków należy traktować jako grupę osób fizycznych, w rozumieniu art. 2 lit. a) rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009, stanowiących na gruncie ustawy o krajowym systemie ewidencji, jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej (art. 3 pkt 3).

Z powyższego wynika wniosek, że tak długo jak trwa małżeństwo i małżonkowie wspólnie prowadzą działalność rolniczą posiadają oni status producenta rolnego, niezależnie od tego, że wpis do ewidencji producentów obejmuje tylko jednego z małżonków. Numer identyfikacyjny nadany temu małżonkowi, co do którego współmałżonek wyraził zgodę, identyfikuje bowiem producenta rolnego – małżonków. Natomiast z chwilą ustania małżeństwa przez śmierć jednego z małżonków, ustaje także byt prawny tego producenta rolnego. Śmierć jednego z małżonków powoduje, że postępowanie wszczęte złożonym wnioskiem nie może być kontynuowane z udziałem żyjącego małżonka, jako strony tego postępowania. Kontynuacja postępowania następuje gdy żyjący małżonek, jako następca prawny producenta rolnego wstąpi do zainicjowanego wcześniej postępowania. Z pism skarżącego z dnia 13 listopada 2017 r. i 4 czerwca 2018 r. wynika, że wyrażał chęć kontynuacji postepowania wszczętego wnioskiem zmarłej żony i wykazał aktem poświadczenia dziedziczenia z dnia 4 kwietnia 2018 r. Rep. A nr 2640/2018, iż jest spadkobierca po U. P.

Zgodzić należy się z Sądem I instancji, że ustalenie, czy wnioskodawca mógł wstąpić do tego toczącego się postępowania w miejsce zmarłej żony, winna być dokonana przez pryzmat przepisów rozporządzenia Komisji (UE) nr 702/2014 z dnia 25 czerwca 2014 r. uznającego niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE L 193 z 1.7.2014, str. 1) w zakresie, w którym odnosi się do pomocy na wyrównanie szkód spowodowanych przez niekorzystne zjawisko klimatyczne porównywalne do klęski żywiołowej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowa ich wykładnia dokonana przez WSA doprowadziła, w rozpoznawanej sprawie, do trafnego stwierdzenia, że "...postępowanie w sprawie udzielenia pomocy dotyczy gospodarstwa rolnego, a to bezspornie stanowi składnik masy spadkowej. Wobec tego w przypadku śmierci strony do udziału w postępowaniu należało wezwać spadkobierców".

Z powyższych względów za niezasadne należało uznać zarzuty zawarte w pkt I. akapit drugi i pkt II. petitum skargi kasacyjnej.

Nieusprawiedliwiony jest też zarzut postawiony w pkt I. akapit pierwszy petitum skargi kasacyjnej. Wskazać należy, że zarówno w zaskarżonym postanowieniu (str. 6), jak i piśmie z dnia 7 czerwca 2018 r. organy wskazywały na zakończenie postępowania w sprawie z wniosku U. P. oraz na to, że zapadła w sprawie decyzja ma przymiot ostateczności. W tej sytuacji skarżący miał uzasadnione podstawy do przyjęcia, że organ jest nią związany i weszła ona do obiegu prawnego, co uzasadniało złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności tej decyzji w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., twierdząc, iż została skierowana do osoby nieżyjącej. Zauważyć należy, że dopiero w skardze kasacyjnej organ podniósł, iż decyzja z dnia [...] listopada 2018 r. o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie z wniosku U. P. nie weszła do obiegu prawnego gdyż została złożona do akt sprawy, nie została doręczona stronie. Odnosząc się do tego twierdzenia wskazać trzeba, że w orzecznictwie przyjął się pogląd, że: "Koncepcja «wejścia decyzji do obrotu prawnego» nie jest związana z prawidłowym, tj. zgodnym z przepisami prawa, doręczeniem decyzji, lecz z dokonaniem czynności doręczenia polegającej na uzewnętrznieniu woli organu wobec podmiotu usytuowanego poza organem administracji i to niekoniecznie nawet wobec jej adresata. Wydanie decyzji i jej doręczenie powoduje związanie organu decyzją określone w art. 110 k.p.a." – wyrok NSA z 17.10.2017 r., II GSK 4055/16, LEX nr 2404367. W rozpoznawanej sprawie uznać należy, że do uzewnętrznienia woli organu wobec podmiotu usytuowanego poza organem administracji doszło poprzez doręczenie skarżącemu zaskarżonego postanowienia i pisma z dnia 7 czerwca 2018 r.

Biorąc pod uwagę, że żaden z zarzutów skargi kasacyjnej nie okazał się skuteczny, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 182 § 2 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.