Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 674/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Czystość i porządek
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art.2 ust.1 pkt 4
journal: Dz.U. 2021 poz 888
law: Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, , , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 11 października 2022 r. sprawy ze skargi E. S. i P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 21 października 2021 r. Sygn. akt SKO Gd/2540/21 w przedmiocie odmowy dokonania korekty i anulowania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Szemud z dnia 26 marca 2021 r. nr GO.41.Bojano.2020.5, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz strony skarżącej kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 21 października 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: SKO) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Szemud (dalej: Wójt) z dnia 26 marca 2021 r., którą odmówiono E. i P. S. (dalej: Skarżący) dokonania korekty i anulowania opłaty z tytułu gospodarowania odpadami komunalnymi z nieruchomości położonej przy ul. [...] w B. za okres od dnia 1 kwietnia 2018r. do dnia 21 sierpnia 2021 r.

W uzasadnieniu SKO wskazało, że deklarację dotyczącą gospodarowania odpadami z tej nieruchomości Skarżący złożyli 29 maja 2015r. wskazując opłatę w kwocie 43,20 zł miesięcznie. Z uwagi na brak wpłat z tegoż tytułu od kwietnia 2018r. organ I instancji skierował do Skarżących upomnienie dotyczące okresu od kwietnia 2018r. do marca 2019r., a opłata ustalona została w wysokości 530 zł za cały ten okres. Skarżący w odpowiedzi na to upomnienie wyjaśnili w piśmie z dnia 21 października 2019r., że przeprowadzili się do P. i tam są zameldowaniu.

Organ I instancji nie uwzględnił tego faktu i w dniu 11 lutego 2020r. poinformował Skarżących o nowej wysokości tej opłaty. Wysłał również kolejne upomnienie na kwotę 810 zł. Upomnienie to dotyczyło okresu od kwietnia 2019r. do maja 2020r.

W dniu 21 sierpnia 2020r. Skarżący złożyli deklarację "O" o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami wraz z pismem wyjaśniającym ich sytuację i wnioskiem o umorzenie dochodzonej przez organ I instancji należności.

Następnie Skarżący wyjaśnili, że nie chodzi im o umorzenie należności z wskazanego tytułu lecz o dokonanie korekty i anulowanie ustalonej opłaty z uwagi na to, że nieruchomość została przez nich zbyta w dniu 28 grudnia 2017r.

Mając takie informacje organ I instancji postanowieniem z dnia 15 października 2920r. podanie Skarżących pozostawił bez rozpatrzenia. Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2020r. SKO uchyliło to postanowienie i wskazało na konieczność rozpatrzenia sprawy na podstawie przepisów ustawy o utrzymaniu porządku i czystości w gminach.

Ponownie rozstrzygając sprawę Wójt wydał w dniu 26 marca 2021r. decyzję odmawiającą korekty i anulowania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od 1 kwietnia 2018 r. do dnia 21 sierpnia 2021 r.

W dalszych wywodach SKO podało, że w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta, a w przypadku przejęcia przez związek międzygminny zadań gminy, o których mowa w art. 3 ust. 2, w zakresie gospodarowania odpadami komunalnymi, w zakresie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, które stanowią dochód związku międzygminnego - zarządowi związku międzygminnego (art. 6q ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, zwanej dalej ustawą).

Przepisy ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach wskazują na obowiązek ponoszenia przez właścicieli nieruchomości opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Opłaty te zobowiązani są uiszczać na rzecz właściwej dla miejsca położenia nieruchomości gminy. Dla ustalenia wysokości tej opłaty winni złożyć deklarację, stosownie do dyspozycji art. 6m ustawy, której wzór określa rada gminy.

Natomiast art.6m ust. 2 wskazuje, że w przypadku zmiany danych będących podstawą ustalenia wysokości należnej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi lub określonej w deklaracji ilości odpadów komunalnych powstających na danej nieruchomości, właściciel nieruchomości jest obowiązany złożyć nową deklarację w terminie do 10 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła zmiana. Opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi w zmienionej wysokości uiszcza się za miesiąc, w którym nastąpiła zmiana.

Z tego przepisu wynika, że skoro Skarżący sprzedali dom i wyprowadzili się, co oznacza, że nie zamieszkują już na tej nieruchomości, winni zgłosić w deklaracji tę zmianę. Winni zatem biorąc pod uwagę deklarację z 2015r., złożyć nową deklaracje wskazując wysokość opłaty w kwocie 0 zł. do dnia 10 stycznia 2018r. Taką deklarację Skarżący złożyli dopiero 21 sierpnia 2020r. Opłata, którą Skarżący kwestionują jest konsekwencją ich braku działania w wskazanym wyżej zakresie tj. niezłożenia właściwej deklaracji.

Postępowanie dotyczące opłat tzw. śmieciowych" jest postępowaniem sformalizowanym, wymagającym złożenia deklaracji, o której mowa tj. wykazania wszystkich danych niezbędnych do ustalenia przedmiotowej opłaty i jej zadeklarowania w ustalonej wysokości. Wszelkie zmiany dotyczące danych zawartych w takiej deklaracji (np. ilości osób zamieszkałych na nieruchomości, sposobu segregacji odpadów, okresowego niezamieszkiwania nieruchomości., ustanie obowiązku uiszczania opłaty) następują poprzez złożenie kolejnej deklaracji. Dlatego nie można przyjąć by taką deklarację miał zastąpić przesłany przez notariusza akt sprzedaży nieruchomości w Bojanie czy pismo Skarżącej o przekazanie właściwemu organowi w Poznaniu informacji co do zasiłku pielęgnacyjnego odwołującego się ani tez informacje zmianie przez odwołujących się miejsca zamieszkania złożone przez nowego właściciela nieruchomości.

Dla wyjaśnienia sytuacji prawnej Skarżących istotny jest zapis ust. 5 tego przepisu, który wskazuje, ze możliwa jest zmiana opłaty w związku ze śmiercią mieszkańca w terminie do 6 miesięcy od dnia tego zdarzenia i w związku z informacją lub korektą faktur, uzyskaną z przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego.

Uwzględniając przepisy ustawy powołanej wyżej wyjaśnić należy, że nie przewiduje ona anulowania opłaty. Anulowania opłaty nie przewidują również przepisy Ordynacji podatkowej.

Nie zgadzając się z zapadłym rozstrzygnięciem Skarżący złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. W jej uzasadnieniu odwołując się do wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 11 lutego 20221 r., sygn. akt I SA/Rz 827/20) podnieśli, że zgodnie z art. 6m ust. 1 ustawy o utrzymywaniu czystości podstawą do pobierania opłaty za wywóz jest albo zamieszkiwanie w nieruchomości albo wytwarzanie śmieci.

Skarżący nie spełniają już przesłanek podmiotowych i przedmiotowych do stosowania wobec nas ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Pomimo tego nadal są traktowani jako właściciele, a powołane przez organ przepisy dotyczą obowiązków właściciela, którym my nie są. Odpady komunalne odbierane są od właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy (art. 6c ust. 1). Obowiązek ponoszenia na rzecz gminy opłaty ciąży na właścicielu (art. 6h). Jest to naruszenie art. 6m ust. 1 i 2 ustawy o utrzymywaniu czystości, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że Skarżący są zobowiązani do złożenia deklaracji w sytuacji, gdy nie są już właścicielem ani posiadaczem spornej nieruchomości. Nie jest zaś dopuszczalna sytuacja, aby od tej samej nieruchomości pobierano więcej niż jedną opłatę. Skarżący nie mają w świetle odnośnych przepisów ww. ustawy statusu właściciela, na którym ciążyłby obowiązek złożenia deklaracji oraz uiszczania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od nieruchomości za okres następujący po zbyciu nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację i stanowisko, jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Z niespornych między stronami ustaleń faktycznych wynika, że Skarżący zbyli nieruchomość w Bojanie w grudniu 2017 r. Od kwietnia 2018 r. przestali regulować opłaty za gospodarowanie przez Gminę Szemud odpadami komunalnymi z rzeczonej nieruchomości. Wójt skierował do Skarżących upomnienie dotyczące okresu od kwietnia 2018r. do marca 2019r., a opłata ustalona została w wysokości 530 zł za cały ten okres. Skarżący w odpowiedzi na to upomnienie wyjaśnili w piśmie z dnia 21 października 2019r., że przeprowadzili się do Poznania i tam są zameldowaniu.

Wójt nie uwzględnił tego faktu i w dniu 11 lutego 2020r. poinformował Skarżących o nowej wysokości tej opłaty. Wysłał również kolejne upomnienie na kwotę 810 zł. Upomnienie to dotyczyło okresu od kwietnia 2019r. do maja 2020r.

W dniu 21 sierpnia 2020r. Skarżący złożyli deklarację "O" o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami wraz z pismem wyjaśniającym ich sytuację i wnioskiem o umorzenie dochodzonej przez organ I instancji należności.

Sporne między stronami było to, czy opłatę za gospodarowanie odpadami należało naliczać i pobrać od Skarżących tylko do marca 2018 r., jak uważają Skarżący, czy też aż do czasu złożenia nowej deklaracji w sierpniu 2021 r.

Podkreślić należy, że analogiczne zagadnienie było już rozstrzygane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, który wypowiedział się w tej kwestii w przywołanym przez Skarżących wyroku z dnia 11 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Rz 827/20 (publ. w internetowej bazie CBOSA).

Skład orzekający w niniejszej sprawie w całości popiera stanowisko wyrażone w powołanym wyroku i argumentację tam podaną przyjmuje jako swoją.

Obowiązki określone w ustawie z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu porządku i czystości w gminach (Dz.U. z 2021 r., poz. 888), związane z gospodarowaniem odpadami komunalnymi, ciążą na właścicielu nieruchomości. Na potrzeby tej ustawy wyrażenie to uzyskało definicję legalną (zakresową), zawartą w art. 2 ust. 1 pkt 4, zgodnie z którą za właściciela rozumie się także współwłaścicieli, użytkowników wieczystych oraz jednostki organizacyjne i osoby posiadające nieruchomości w zarządzie lub użytkowaniu, a także inne podmioty władające nieruchomością. Nie jest to definicja pełna, ponieważ nie określa znaczenia źródłowego pojęcia "właściciela" Dlatego samo to pojęcie należy rozumieć tak, jak funkcjonuje na gruncie przepisów prawa cywilnego. Jest to zatem osoba, której przysługuje tytuł prawny do nieruchomości w postaci własności, a z mocy art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o utrzymywaniu czystości także inne formy władania nieruchomością.

Odpady komunalne odbierane są od właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy (art. 6c ust. 1). Obowiązek ponoszenia na rzecz gminy opłaty ciąży na właścicielu (art. 6h). Obowiązek ponoszenia opłaty powstaje za każdy miesiąc, w którym na danej nieruchomości zamieszkuje mieszkaniec (art. 6i ust. 1 pkt 1). W przypadku gdy w danym miesiącu na danej nieruchomości mieszkaniec zamieszkuje przez część miesiąca, opłatę w miesiącu, w którym nastąpiła zmiana, uiszcza się w gminie, w której dotychczas zamieszkiwał, a w nowym miejscu zamieszkania - począwszy od miesiąca następnego, po którym nastąpiła zmiana (art. 6i ust. 2).

Obowiązek złożenia deklaracji o wysokości opłaty ciąży na właścicielu. Należy tego dokonać w terminie 14 dni od dnia zamieszkania na danej nieruchomości pierwszego mieszkańca lub powstania na danej nieruchomości odpadów komunalnych (art. 6m ust. 1). Deklaracja zawiera dane niezbędne do określenia wysokości opłaty oraz wysokość opłaty. W przypadku zmiany danych będących podstawą ustalenia wysokości należnej opłaty lub określonej w deklaracji ilości odpadów komunalnych powstających na danej nieruchomości, właściciel nieruchomości jest obowiązany złożyć nową deklarację w terminie do 10 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła zmiana. Opłatę w zmienionej wysokości uiszcza się za miesiąc, w którym nastąpiła zmiana (art. 6m ust. 2).

Z powyższego wynika, że:

- opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi pobierane są w przypadku, gdy dana nieruchomość jej zamieszkała (wyjątki określone w ustawie nie miały w sprawie skarżącego zastosowania),

- obowiązanym do poniesienia opłaty jest właściciel nieruchomości,

- gmina pobiera jedną opłatę od jednej zamieszkałej nieruchomości (jej wysokość może być zróżnicowana),

- obowiązek złożenia deklaracji i deklaracji zmieniającej (nowej deklaracji) ciąży na właścicielu.

Obowiązek regulowania opłaty wynika z przepisów prawa materialnego (art. 6h), a nie z deklaracji (art. 6m ust. 1). Deklaracja nie jest źródłem obowiązku uiszczania opłaty, a stanowi tylko konkretyzację jej wysokości oraz sposobu obliczenia i to w formie zadeklarowanej na zasadzie samoobliczenia, którą organ może zmodyfikować poprzez wydanie decyzji. Ma ona przede wszystkim znaczenie informacyjne, a powstanie obowiązku uiszczania opłaty lub jego wygaśnięcie nie zostało powiązane z jej złożeniem. Okolicznościami, które mają na to istotny i decydujący wpływ, są tytuł własności oraz fakt zamieszkiwania nieruchomości. W razie natomiast niezłożenia deklaracji o wysokości opłaty albo uzasadnionych wątpliwości co do danych zawartych w deklaracji organ określa, w drodze decyzji, wysokość opłaty, biorąc pod uwagę dostępne dane właściwe dla wybranej przez radę gminy metody, a w przypadku ich braku - uzasadnione szacunki, w tym w przypadku nieruchomości, na których nie zamieszkują mieszkańcy, średnią ilość odpadów komunalnych powstających na nieruchomościach o podobnym charakterze (art. 6o ust. 1).

Skarżący, sprzedając nieruchomość, utracili status właściciela w rozumieniu przepisów prawa cywilnego, a przez to także w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o utrzymywaniu czystości. Od tego czasu w świetle tej ustawy nie ciążył na nich obowiązek uiszczania opłaty ani złożenia nowej deklaracji. Obowiązki te przeszły na nowego właściciela nieruchomości. Stanowisko organów wymagające od byłego właściciela złożenia nowej deklaracji nie znajduje oparcia w przepisach ustawy o utrzymywaniu czystości, podobnie jak to, że były właściciel obowiązany jest uiszczać opłatę aż do czasu złożenia nowej deklaracji, której – jak wskazano wyżej – nie ma obowiązku złożyć. Przepisy ustawy o utrzymywaniu czystości wszystkie te obowiązki łączą z osobą właściciela i nie zawierają zastrzeżenia, że status ten przysługuje podmiotowi, których dotychczas złożył deklarację, do czasu złożenia przez niego nowej deklaracji. Nie nakładają też na osobę zbywającą nieruchomość obowiązku powiadomienia o tej okoliczności gminy właściwej ze względu na miejsce położenia danej nieruchomości. Oczywiście nie ma istotnego znaczenia, czy właściciel zamieszkuje daną nieruchomość, czy mieszka w innym miejscu, ponieważ ustawa nie uzależnia obowiązku uiszczania opłaty od tego faktu. Nieruchomość może być zamieszkiwana przez jakąkolwiek osobę. Ale z chwilą utraty statusu właściciela zbywca nie jest już na gruncie ustawy o utrzymywaniu czystości zobowiązany ani do złożenia nowej deklaracji (tę powinien złożyć nowy właściciel – nabywca), ani regulowania opłaty za kolejne miesiące po zbyciu nieruchomości i utracie statusu właściciela. Samo założenie, że działanie takie leży w interesie zbywcy, to zbyt mało, aby na byłego właściciela nałożyć obowiązek, którego w przepisach ustawy (przepisach prawa materialnego) nie przewidziano. Nie mógłby on zresztą dostarczyć organowi rzetelnych informacji o zbytej nieruchomości, ponieważ najlepiej zorientowanym w jej sytuacji faktycznej jest nowy właściciel i wszelkie czynności związane z bieżącymi opłatami organ gminy mógłby kierować tylko przeciwko niemu, w tym wydać decyzję określającą wysokość opłaty.

W okolicznościach takich, jak wynikające z kontrolowanej sprawy, Wójt powinien podjąć czynności wyjaśniające w kontekście tego, dlaczego opłata od rzeczonej nieruchomości była pobierana od więcej niż jednego podmiotu i ewentualnie wydać w tej sprawie decyzję (art. 6o ust. 1) albo poinformować jednego z regulujących opłatę o niezasadnym jej uiszczaniu. Wójt powinien też ustalić, czy nowy właściciel rzeczonej nieruchomości wywiązał się z obowiązku złożenia deklaracji i uiszczania opłaty (jeżeli nieruchomość jest zamieszkała), ponieważ niedopuszczalne jest pobieranie więcej niż jednej opłaty od tej samej nieruchomości. Tylko takie działanie organu można by uznać za spełniające wymagania zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych oraz udzielania niezbędnych informacji i wyjaśnień (art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej), a także zasady praworządności (art. 120 Ordynacji podatkowej).

Powyższe doprowadziło do uznania przez Sąd wadliwości kontrolowanych decyzji, którymi odmówiono Skarżącym anulowania opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Do opłat takich, z mocy art. 6q ust. 1 ustawy o utrzymywaniu czystości, stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej, a więc także rozdziału 9 działu III zatytułowanego "Nadpłata". Skarżący uregulowali bowiem opłatę za okres od kwietnia 2018 r. do sierpnia 2021 r. nienależnie, tj. w warunkach określonych w art. 72 § 1 pkt 1 oraz § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 73 § 1 pkt 1 tej ustawy. Powinna ona zatem być im zwrócona.

Organ zatem zwróci nadpłatę w myśl art. 75 § 4 o.p. lub też wyda decyzję określającą wysokość należnej od Skarżących w okresie po sprzedaży nieruchomości opłaty w wysokości " 0" złotych miesięcznie i określi wysokość nadpłaty, a następnie po uzyskaniu przez decyzję statusu ostateczności zwróci im nadpłatę w określonej w decyzji wysokości.

Z podanych względów, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 P.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), Sąd uchylił obie wydane w sprawie decyzje. Dalszy tok postępowania będzie wymagał uwzględnienia przez organy wskazań zawartych w uzasadnieniu.

O kosztach postępowania, postanowiono na podstawie art. 205 § 1 P.p.s.a.