Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 210/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1-1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca) Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 31 stycznia 2023 r., znak: SKO.41/4943/OS/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 3 grudnia 2021 r. (data wpływu) P. S. (dalej także jako: skarżący) zwrócił się do Prezydenta Miasta Lublina (dalej także jako: Prezydent) o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad T. K. (babką).

Decyzją z dnia 16 września 2022 r. Prezydent – ponownie rozpoznając sprawę – powołał m. in. na art. 17 ust.1, ust. 1a, ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020 r., poz. 111 ze zm.) i odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babką T. K.. W uzasadnieniu organ I instancji podał, że T. K. ma dwie córki – M. S., z którą zamieszkuje i A. K.. Wskazał także na datę powstania niepełnosprawności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie (dalej także jako: Kolegium) decyzją z dnia 31 stycznia 2023 r. utrzymało w mocy powyższą decyzję. Organ odwoławczy wskazał, że P. S. sprawuje opiekę nad T. K.. Świadczy pomoc w zakresie: zakupów, sprzątania, załatwiania spraw urzędowych i leczniczych, przygotowania posiłków, dbania o higienę. Opieka sprawowana jest całodobowo. Od maja 2021 r. P. S. zrezygnował z podjęcia zatrudnienia w celu zapewnienia opieki T. K.. Skarżący jest jej wnukiem, zatem należy do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba wymagająca opieki posiada osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, tj. córkę [...], która jest osobą schorowaną (stan po operacji kręgosłupa i zawale serca) i nie może zająć się matką oraz drugą córkę - A. K., która zamieszkuje w A. i nie kontaktuje się z matką.

Organ II instancji w pełni podzielił ocenę materiału dowodowego przeprowadzoną przez Prezydenta, nie zakwestionował zastosowanej kwalifikacji prawnej. Kolegium podzieliło argumentację organu I instancji.

W skardze na powyższą decyzję podniesiono następujące zarzuty:

1. naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj. z art. 17 ust. 1a pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się skarżącego, faktycznie sprawującego opiekę nad osobą niepełnosprawną, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez osoby spokrewnione w linii prostej w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia, a w konsekwencji błędne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji;

2. naruszenie przepisów postępowania które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy polegające na przyjęciu, iż sama okoliczność, że skarżący nie jest spokrewniony z osobą wymagającą opieki w linii prostej w pierwszym stopniu, skutkuje brakiem jego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej jako: p.p.s.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.

Tytułem wstępu należy zauważyć, że z treści art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W pierwszej kolejności należy zanegować stanowisko organów w zakresie art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2022, poz. 615, dalej jako: u.ś.r.). Zgodność z Konstytucją RP tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (Dz. U. 2014, poz. 1443). Wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. m. in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 23 listopada 2021 r., sygn. I OSK 786/21, z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19; wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie m. in.: z dnia 28 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 682/22, z dnia 6 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 603/22).

Uchybienie w tym zakresie nie wpływa na prawidłowość rozstrzygnięcia organu II instancji. Należy bowiem zważyć, że w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom niż wymienionym w pkt 1-3 (m. in. matka, ojciec, opiekun faktyczny), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z ustawą z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. 2020 r., poz. 1359, dalej jako: k.r.o.) obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128). Kolejność w tym zakresie została określona w art. 129 § 1 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Z przepisami tymi koreluje treść art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., który stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

T. K. jest wdową i ma dwie córki, natomiast skarżący jest jej wnukiem. W toku postępowania ustalono, że żadna z córek niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przenosząc zatem powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że obowiązek alimentacyjny córek osoby wymagającej opieki wyprzedza obowiązek jej wnuka. Zstępni bliższego stopnia (córki) wyprzedzają zstępnych dalszego stopnia (wnuka) w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, chyba że legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przedstawiona regulacja prawna nie budzi wątpliwości interpretacyjnych pod względem językowym, a niewątpliwie wykładnia językowa jest punktem wyjścia w procesie interpretacji przepisów prawa.

Dalszym krewnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie wtedy, gdy osoby zobowiązane w pierwszej kolejności do opieki nie są w stanie jej zapewnić z powodu legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 17 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1622/21, wyrok WSA w Lublinie z dnia 23 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 820/22).

Należy zauważyć, że w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 Naczelny Sąd Administracyjny, odnosząc się do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., wskazał, że przyjęcie kryterium sformalizowanego, związanego z orzeczeniem o niepełnosprawności nie jest kryterium arbitralnym. Zastosowanie tej przesłanki – nie zaś uzależnienie oceny od każdorazowej analizy stanu faktycznego przez organy administracji – nie narusza w oczywisty sposób wartości związanych z państwem prawnym. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium przejścia uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy jest związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą.

W orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd ten zdecydowanie dominuje (por. m. in. wyroki NSA: z dnia 20 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1304/20, z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 599/20; wyroki WSA w Lublinie: z dnia 10 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 352/22, z dnia 27 września 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 421/22). Zauważa się bowiem, że ani organ, ani Sąd nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji w pierwszej kolejności rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki.

Niedopuszczalna jest zatem wykładnia rozszerzająca również na gruncie art. 17 ust. 1a u.ś.r. Jeżeli osoba wymagająca opieki ma zstępnych bliższego stopnia, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, świadczenie nie może zostać przyznane innej osobie. Irrelewantna jest faktyczna możliwość sprawowania opieki.

W tym miejscu należy zważyć, że obowiązek córek względem osoby chorej może polegać nie tylko na sprawowaniu osobistej opieki, lecz też na świadczeniu określonych sum pieniężnych (które mogą zostać przeznaczone na wynagrodzenie opiekuna), albo na dostarczaniu w naturze określonych rzeczy.

Ustawodawca wskazując katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie pozostawił organom dowolności w przyznawaniu tego świadczenia, dowolnością tą nie dysponują także osoby z kręgu rodziny, które nie mogą wskazać, komu ich zdaniem należy przyznać świadczenie. W sytuacji, w której osoby spokrewnione w stopniu bliższym, nieposiadające orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, z różnych przyczyn nie świadczą opieki nad osobą jej wymagającą, mogą swój obowiązek alimentacyjny realizować nie poprzez starania osobiste, a poprzez inną formę np. opłacenie osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności, ale osoba ta w takiej sytuacji nie nabywa - z racji sprawowania opieki - prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 6 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 603/22).

W zakresie zarzutu naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2023 r., poz. 775, dalej jako: k.p.a.) wymaga podkreślenia, że organ ustalił dokładnie stan faktyczny i wyjaśnił wszystkie okoliczności niezbędne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Natomiast co do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. należy wskazać, że uzasadnienie Kolegium, chociaż niewątpliwie lakoniczne, pozwala na odtworzenie motywów (przesłanek), którymi kierował się organ przy wydawaniu decyzji. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wszystkie elementy wymagane powyższym przepisem, co umożliwia przeprowadzenie kontroli sądowej wydanego przez organ rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.