Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2934/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Przemysław Żmich sędzia WSA Małgorzata Boniecka–Płaczkowska (spr.) sędzia WSA Elżbieta Lenart Protokolant specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 15 października 2021 r., nr GZ.rn.625.305.2017 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpoznaniu odwołania [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 2 października 2017 r., nr WS- III.7515.1.39.2011.MB w zaskarżonej części.

W uzasadnieniu Minister wskazał, że wnioskiem z 9 lipca 2001 r. (sprecyzowanym ostatecznie pismem z 19 września 2016 r.) [...] wystąpił o wydanie decyzji stwierdzającej, że część nieruchomości ziemskiej [...], obejmująca aktualne działki ewidencyjne: nr [...] (w części odpowiadającej dawnym parcelom: [...]), nr [...] (w części odpowiadającej dawnym parcelom: [...]), nr [...] (w części odpowiadającej dawnym parcelom: [...]) oraz nr [...] - nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U z 1945 r., Nr 3 poz. 13 ze zm.).

Wojewoda Małopolski decyzją z 4 kwietnia 2002 r., nr RR.X.Zc.7716/1-7/02 stwierdził, że 1) parcele budowlane 1.kat.: [...] oraz 2) parcele gruntowe 1.kat.: [...] podpadają pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 22 października 2002 r., nr GZrn057- 625-262/02 utrzymał w mocy decyzję Wojewody z 4 kwietnia 2002 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 26 marca 2004 r., sygn. akt IV SA 4815/02, IV SA 4816/02 uchylił decyzję Ministra oraz decyzję Wojewody. Sąd stwierdził, że organy nie poczyniły dokładnych ustaleń odnośnie powierzchni lasów wchodzących w skład majątku, a także dokonały zbyt szerokiej interpretacji pojęcia "nieruchomości ziemskiej". Dodał, że na cele reformy rolnej dekret przeznaczał nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej, a zatem należało ustalić, które parcele były lub mogły być wykorzystywane do prowadzenia takiej działalności. Sąd podkreślił, że "organy prawidłowo jako podstawę do oceny poszczególnych parcel przyjęły klasyfikację wynikającą z odpisu z księgi gruntowej [...] prowadzonej przy Sądzie Okręgowym w Krakowie, jak również posłużyły się pojęciem użytków rolnych w rozumieniu § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN", co oznacza, że "w konsekwencji organy zasadnie przyjęły, że parcele gruntowe wymienione w pkt 2 decyzji Wojewody Małopolskiego z dn. 4 kwietnia 2002 r., za wyjątkiem parceli [...] stanowiącej las, podpadają pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dn. 06.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej". W uzasadnieniu wyroku podniesiono, że w przypadku parcel budowlanych decydujące znaczenie ma cel na jaki były one wykorzystywane, a o tym decydował charakter zabudowań. Zdaniem sądu "nie budzi wątpliwości, że parcele zabudowane stajnią, oborą z chlewem, wozownią, spichrzem, czworakiem, stodołą i kurnikiem były wykorzystywane do celów rolniczych i tworzyły z parcelami gruntowymi jeden kompleks gospodarczy".

Wojewoda Małopolski decyzją z 24 sierpnia 2006 r., nr RR.X.EZ.7716-l-31-06 stwierdził, że majątek ziemski [...], w części stanowiącej zespół dworko-parkowy, oznaczony numerami działek ewidencyjnych: nr [...], odpowiadający dawnym parcelom katastralnym pb: nr [...] i pgr: nr [...], objętym dawnym lwh [...] (gmina katastralna [...]) - podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 21 maja 2008 r., nr GZrn-057-625- 484/06 uchylił w całości decyzję Wojewody z 24 sierpnia 2006 r. i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu Minister stwierdził braki w postępowaniu dowodowym, uniemożliwiające ocenę prawidłowości ustalenia stanu faktycznego. Podniósł także niezastosowanie się do oceny prawnej zawartej w wyroku Sądu z 26 marca 2004 r., w kwestii istnienia związku funkcjonalnego między dworem, a pozostałą częścią nieruchomości.

Wojewoda Małopolski decyzją z 2 października 2017 r.:

I. stwierdził, że parcele budowlane 1.kat. 1 (dwór) i 1.kat 3 (kuchnia dworska), które weszły w skład działki ewidencyjnej nr [...] - nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej,

II. stwierdził, że parcela budowlana 1.kat. [...] (spichlerz), która weszła w skład działki ewidencyjnej nr [...] - podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu,

III. stwierdził, że część parcel gruntowych 1.kat. [...] i 1.kat [...], które weszły w skład działek ewidencyjnych nr [...]; część parceli gruntowej 1.kat. [...], która weszła w skład działek ewidencyjnych nr [...]; parcela gruntowa 1.kat [...] i część parceli gruntowej 1.kat. [...], które weszły w skład działki ewidencyjnej nr [...]; część parceli gruntowej [...], która weszła w skład działek ewidencyjnych nr [...]; parcele gruntowe 1.kat. [...] i 1.kat [...], które weszły w skład działki ewidencyjnej nr [...] - podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu,

IV. stwierdził, że część parceli gruntowej 1.kat. [...], która weszła w skład działek ewidencyjnych nr [...] oraz część parceli gruntowej 1.kat. [...], która weszła w skład działki ewidencyjnej nr [...] - podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej,

V. stwierdził, że parcele budowlane 1.kat. [...] i 1.kat. [...], które weszły w skład działki ewidencyjnej nr [...] - podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu,

VI. umorzył postępowanie administracyjne co do działki ewidencyjnej nr [...].

Wojewoda w uzasadnieniu decyzji wskazał, że na parceli wymienionej w punkcie I znajdowały się dwór oraz kuchnia, niepowiązane funkcjonalnie z pozostałą częścią majątku. Na parceli wymienionej w punkcie II posadowiony był spichlerz, który co do zasady ma zastosowanie przy działalności rolniczej. W stosunku do wymienionych w punkcie III parcel wypowiedział się już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zapadłym w badanej sprawie wyroku. Odnośnie parcel wymienionych w punkcie IV, zgodnie z odpisem lwh [...] gm. kat. [...], były one użytkami rolnymi. Natomiast na parcelach budowlanych wymienionych w punkcie V znajdowały się stodoły, które spłonęły przed wojną. Względem działki wymienionej w punkcie VI cofnięto wniosek.

Odwołanie od decyzji Wojewody Małopolskiego z 2 października 2017 r. złożył [...] w części, tj. w zakresie całego punktu III i całego punktu V oraz w części punktu IV (tylko w zakresie parceli 1.kat. [...], która weszła w skład działki ewidencyjnej nr [...]).

Rozpatrując sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że jak wynika z pisma Sądu Okręgowego w Krakowie Wydział I Cywilny z 1 kwietnia 1936 r., właścicielką nieruchomości objętych lwh [...], dotyczącej dóbr [...], była [...]. Jej spadkobiercą jest [...], co wykazał przedkładając do akt sprawy stosowne postanowienia spadkowe.

Z datowanych na 20 lipca 1945 r. zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Krakowie oraz wniosku do Sądu Okręgowego Wydziału Hipotecznego w Krakowie wynika, że należąca do [...] nieruchomość oznaczona lwh [...] została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu przejęciu na cele reformy rolnej podlegały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Organ odwoławczy wskazał, że w trakcie postępowania administracyjnego zgromadzono szereg dokumentów zawierających informacje na temat powierzchni ogólnej oraz użytków rolnych spornej nieruchomości. Zgodnie ze sporządzonym przez geodetę uprawnionego [...] wykazem powierzchni parcel gruntowych i budowlanych objętych lwh [...], sporządzonym na podstawie wykazu hipotecznego oraz protokołu parcelowego według stanu do 1938 r., badana nieruchomość obejmowała 110,5652 ha powierzchni ogólnej. Z pozyskanego ze zbiorów Archiwum Państwowego w Krakowie wykazu majątków powiatu krakowskiego wynika, że powierzchnia ogólna majątku [...] wynosiła 92 ha, a użytków rolnych 66,20 ha. W wykazie państwowych nieruchomości o charakterze rolnych na ziemiach dawnych, datowanym na 1 stycznia 1952 r. zanotowano 109,8 ha powierzchni ogólnej, w skład której wchodziło, m.in. 60,4 ha gruntów ornych, 18,5 ha łąki, 2,4 ha pastwisk, 1,5 ha ogrodów i sadów. Do akt sprawy załączone zostały również pozyskane z Archiwum Narodowego w Krakowie liczne wykazy majątków podlegających przejęciu przez Skarb Państwa oraz wykazy dotyczące resztówek parcelacyjnych, znajdujące się w zespole nr [...] Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Krakowie. Podaje się w nich - w zależności od dokumentu - wielkość powierzchni ogólnej jako 107,5 ha i 108 ha, natomiast użytki rolne szacuje się na 68 ha bądź rozpisuje na 60,38 ha gruntów ornych, 18,48 ha łąki, 2,4 ha pastwisk, 1,56 ha ogrodów i sadów.

Pomimo rozbieżności w przywołanych dokumentach, w ocenie Ministra, zasadne jest stwierdzenie, że majątek [...] przekraczał zarówno 100 ha powierzchni ogólnej (tylko w jednym dokumencie powierzchnia ta była mniejsza), jak i 50 ha użytków rolnych. Oznacza to, że spełnione zostały przesłanki obszarowe, warunkujące przejęcie majątku na cele reformy rolnej.

Organ podkreślił, że przejęciu na cele reformy rolnej mogły podlegać jedynie nieruchomości ziemskie. Sam dekret nie zawierał definicji legalnej nieruchomości ziemskiej. Rozumienie tego pojęcia budziło wiele kontrowersji w orzecznictwie sądowym do momentu podjęcia przez Trybunał Konstytucyjny uchwały z 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89. W omawianej uchwale Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej przez inne podmioty. Nie ulega zatem wątpliwości, że w ramach pojęcia nieruchomości ziemskiej mieszczą się, m.in. użytki rolne w rozumieniu § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, tj. grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Ewentualnie - jak wynika z orzecznictwa sądowoadministracyjnego - w przypadku żądania stwierdzenia, że pod działanie dekretu nie podpadała nieruchomość zabudowana budynkami nierolniczymi, należało zbadać związek funkcjonalny między tą częścią nieruchomości, której dotyczy żądanie, a pozostałą częścią nieruchomości przejętej na własność Państwa. Organ podał, że związek funkcjonalny, to związek odpowiadający potrzebom, przydatny, użyteczny, związek z daną funkcją, odnoszący się do niej. Związek taki zachodzi, jeżeli nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie nie tylko zespołu pałacowo-parkowego bez gospodarstwa rolnego, ale też gospodarstwa rolnego bez zespołu pałacowo-parkowego. Zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, po podjęciu przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały o sygn. I OPS 2/06, jednolicie prezentowany jest pogląd o znaczeniu związku funkcjonalnego zespołu dworsko-parkowego z gospodarstwem rolnym, jako niezbędnej przesłance dla uznania, iż rezydencja właściciela nieruchomości ziemskiej (lub inna zabudowana nieruchomość) przeszła na rzecz Państwa w myśl dekretu o reformie rolnej.

Minister podał, że przedmiotem postępowania drugoinstancyjnego jest część nieruchomości ziemskiej [...], objętej dawnym wykazem hipotecznym lwh [...], tj.: parcele pb [...], które weszły w skład działki ewidencyjnej nr [...]; części parceli pgr [...], która weszła w skład działek ewidencyjnych nr [...]; parcele pgr [...] i pgr [...], które weszły w skład działki ewidencyjnej nr [...], parcela pgr [...] i część parceli pgr [...], które weszły w skład działki ewidencyjnej nr [...]; część parceli pgr [...], która weszła w skład działek ewidencyjnych nr [...]; części parceli pgr [...], która weszła w skład działki ewidencyjnej nr [...] oraz części parcel pgr [...], które weszły w skład działek ewidencyjnych nr [...]. W stosunku do tych działek Wojewoda Małopolski stwierdził, że podpadały one pod działanie przepisów o reformie rolnej.

Minister podniósł, że ustalając charakter gruntów (poszczególnych działek) będących przedmiotem postępowania należy mieć na uwadze wydany w trakcie postępowania wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 marca 2004 r., sygn. akt IV SA 4815/02, IV SA 4816/02. Podał, że organ administracji państwowej prowadząc postępowanie w sprawie musi kierować się treścią art. 153 ppsa, który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w tej samej sprawie, w przyszłości formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie.

Sąd w wyroku z 26 marca 2004 r. podniósł, że "istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ustalenie, które z parcel objętych postępowaniem administracyjnym w dniu wejścia w życie dekretu o reformie rolnej, tj. 13 września 1944 r. były lub mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej. Przy czym organy prawidłowo, jako podstawę do oceny poszczególnych parcel, przyjęły klasyfikację wynikającą z odpisu z księgi gruntowej [...] lwh [...], prowadzonej przy Sądzie Okręgowym w Krakowie, jak również zasadnie posłużyły się pojęciem użytków rolnych w rozumieniu § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN. W konsekwencji organy przyjęły, że parcele gruntowe wymienione w pkt. 2 decyzji Wojewody Małopolskiego z dn. 4 kwietnia 2002 r., za wyjątkiem parceli [...], stanowiącej las, podpadają pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dn. 06.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej".

Sąd jednoznacznie wskazał, że orzekający w sprawie organ prawidłowo oparł swoje ustalenia faktyczne (ocena charakteru poszczególnych parcel) o konkretny dokument znajdujący się w aktach sprawy (klasyfikacja wynikająca z księgi gruntowej) i zasadnie posłużył się konkretnym przepisem (§ 4 rozporządzenia z 1 marca 1945 r., który stanowi co jest użytkiem rolnym).

W takiej sytuacji, wobec braku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy, zaistniałych po wydanym wyroku oraz niewzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną, organ przyjął, że będące aktualnie przedmiotem postępowania parcele gruntowe, tj.: część parceli gruntowej 1.kat. [...], która weszła w skład działek ewidencyjnych nr [...]; parcele gruntowe 1.kat. [...] i 1.kat [...], które weszły w skład działki ewidencyjnej nr [...]; parcela gruntowa 1.kat [...] i część parceli gruntowej 1.kat. [...], które weszły w skład działki ewidencyjnej nr [...]; część parceli gruntowej [...], która weszła w skład działek ewidencyjnych nr [...] oraz część parcel gruntowych 1.kat. [...] i 1.kat [...], które weszły w skład działek ewidencyjnych nr [...] - podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Zatem za zasadne uznał Minister utrzymanie w mocy decyzji Wojewody Małopolskiego z 2 października 2017 r. w tym zakresie.

Odnośnie części parceli gruntowej 1.kat. [...], która weszła w skład działki ewidencyjnej nr [...] (nie była ona przedmiotem postępowania zakończonego orzeczeniem Wojewody z 4 kwietnia 2002 r.) organ wskazał, że obszar ten znajduje się w kierunku zachodnim względem budynku dworu, w sąsiedztwie dawnych zabudowań gospodarczych. Wynika to z dokumentów: analiza części nieruchomości ziemskiej [...] sporządzona przez geodetę [...] 12 września 2016 r.; szkic resztówki [...] załączony do protokołu z oględzin tej resztówki, sporządzony 9 marca 1950 r. oraz plan sytuacyjny z karty zespołu podworskiego [...] pozyskany z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Krakowie.

Zgodnie z odpisem z księgi gruntowej [...] lwh [...] prowadzonej przy Sądzie Okręgowym w Krakowie, parcela pgr [...] skatalogowana została jako pastwisko-ogród. Oznacza to, że w myśl § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. miała ona charakter użytku rolnego.

W trakcie postępowania przesłuchano świadków, z których jeden - [...] - sporządził odręczny szkic założenia dworskiego, z którego wynika, że na zachód od dworu zlokalizowane były zabudowania gospodarcze, jak sam ujął: "w niewielkim oddaleniu od pałacu". Brak jest jednak szczegółowych wyjaśnień na temat samej parceli pgr [...].

Organ podał, że na etapie postępowania drugoinstancyjnego pozyskano dodatkowe dokumenty z Archiwum Narodowego w Krakowie, w tym przedwojenną dokumentację Powiatowej Komisji Klasyfikacyjnej przy Urzędzie Skarbowym nr 6 w Krakowie, sygn. 29/293/76 zawierającą wykaz gruntów, w którym wymieniony został majątek [...] oraz odwołanie [...] od decyzji Powiatowej Komisji Klasyfikacyjnej z 17 lutego 1936 r. w przedmiocie klasyfikacji gruntów. W wyciągu z księgi gruntowej dla gminy katastralnej lwh [...], obejmującej dobra [...] parcela pgr [...] oznaczona była jako ogród i zaliczona została do klasy RII c 1, a więc - zgodnie z załącznikiem tabelą klas do ustawy o klasyfikacji gruntów dla podatku rolnego z 26 marca 1935 r. (Dz.U. z 1935 r. Nr 27, poz. 203) - jako grunty orne bardzo dobre. We wspomnianym odwołaniu [...] wyjaśniali, że m.in. na spornej parceli znajdowały się drzewa owocowe.

Wobec powyższego, w ocenie organu odwoławczego, uzasadnione jest stwierdzenie, że parcela gruntowa pgr [...] była użytkiem rolnym (pastwisko-ogród) oraz mogła być wykorzystywana przy produkcji rolnej, a tym samym podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Zatem Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 2 października 2017 r. w tym zakresie.

Odnośnie parcel budowlanych, które weszły w skład działki ewidencyjnej nr [...], tj.: 1.kat. [...] oraz 1.kat [...] organ pierwszej instancji wyjaśnił, że "w przeszłości zabudowane one były stodołami, które przed wojna spłonęły", a ustalenia takie oparł przede wszystkim na zeznaniach świadka [...], który oświadczył, że "na terenie zespołu dworsko-parkowego znajdowały się stodoły, które spaliły się przed wojną".

Minister wskazał, że parcele pb [...] i pb [...] znajdują się w bezpośrednim sąsiedztwie budynku dworu (wynika to z dokumentu: analiza części nieruchomości ziemskiej [...], sporządzona przez geodetę [...] 12 września 2016 r.).

Na szkicu resztówki [...] załączonym do protokołu z oględzin tej resztówki, sporządzonym 9 marca 1950 r., obok dworu zaznaczono tylko budynek kuchni, który znajdował się na parceli pb [...]. Dalej na zlokalizowanych na zachód od dworu i kuchni innych parcelach zaznaczono budynki obory, stajni, spichlerza, budynek mieszkalny i stodołę (dwa ostatnie w dalszej odległości od dworu). Obszar na którym znajdują się pb [...] i pb [...] pozostawiono jako niezabudowany.

W trakcie postępowania drugoinstancyjnego, pozyskano ze zbioru dokumentów dotyczących Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Krakowie, znajdującego się w Archiwum Narodowym w Krakowie w zespole nr [...] pod sygn. WUZ Kr 32, wykaz zmian w obszarze resztówek majątku [...], w którym wśród budynków wymienia się: dwór, budynek mieszkalny, stajnię, oborę i stodołę. Brak jest jednak przedstawienia graficznego ich umiejscowienia. Dokument datowany jest na 27 lutego 1945 r. Graficznego załącznika nie ma również przy protokole zdawczo-odbiorczym z 6 kwietnia 1954 r., w sprawie przejęcia resztówki [...] w użytkowanie przez [...] oraz przy protokole z 26 lipca 1958 r., w sprawie ustalenia wartości składników majątkowych resztówki [...]. Oba protokoły wymieniają budynki: dworu, kuchni, stajni, obory, wozowni, spichlerza, czworaków i stodoły.

W trakcie postępowania przesłuchano strony postępowania ([...]) oraz świadków ([...]).

[...], który odwiedzał w [...] swoją ciotkę [...] w czasach swojej młodości oświadczył, że w obrębie zespołu dworskiego oprócz budynku dworu i kuchni nie było innych budynków, natomiast budynki gospodarcze: stajnie, stodoła, obory, chlewy, spichlerz, znajdowały się po drugiej stronie drogi. [...], siostra [...], potwierdziła jego oświadczenie.

[...], przedwojenny mieszkaniec [...], po zapoznaniu się z mapą katastralną zeznał, że na parceli pb 1 znajdował się dwór, natomiast nie wie jakie budynki znajdowały się na pb [...], pb [...] i pb [...]. W obrębie zespołu dworsko-parkowego, według jego wiedzy, mieściły się stodoły, które uległy spaleniu przed wojną, poza tym były spichlerz i dwór. Zabudowania gospodarcze (w tym stajnia i spichlerz) miały znajdować się w niewielkiej odległości od dworu, jednakże nie pamięta jaka była odległość między nim a najbliższymi zabudowaniami.

Świadek [...], która urodziła się przed wojną w pobliskim [...], gdzie później również mieszkała zeznała, że w majątku w [...] widziała stodołę, spichlerz i stajnię. Nie skonkretyzowała jednak, gdzie dokładnie budynki te się znajdowały.

W ocenie organu parcele pb [...] i pb [...], wedle katastru były działkami oznaczonymi jako budowlane. Żaden dokument nie potwierdza jednak, że w chwili przejęcia na cele reformy rolnej posadowiony był na nich jakikolwiek budynek. Plany i schematy zespołu dworsko-parkowego obrazują, że najbliżej położone względem dworu zabudowania gospodarcze, znajdowały się w pewnej odległości od niego, w innym miejscu niż parcele pb [...] i pb [...]. Zdaniem Ministra ustalenia Wojewody na podstawie zeznań świadka [...], że w miejscu tych parcel przed wojną były stodoły, nie znajdują potwierdzenia w dokumentach. Nawet gdyby przyjąć za organem pierwszej instancji, że stodoły zlokalizowane przy samym dworze istniały, to świadek, na którego powołuje się organ zeznał, że płonęły one jeszcze przed wojną, a więc przed 13 września 1944 r., tj. datą wejścia w życie dekretu.

Minister wskazał, że przedstawione dokumenty prowadzą do wniosku, że parcele pb [...] i pb [...], w chwili przejęcia ich na cele reformy rolnej zajmowały niewielką powierzchnię (pb [...] - 0,0054 ha, pb [...] - 0,0126 ha) umiejscowione były w otoczeniu parcel gruntowych pgr [...], pgr [...] i pgr [...], które zgodnie z orzeczeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 marca 2004 r. nadawały się do przejęcia na rzecz Skarbu Państwa. Oznacza to, że podobnie jak inne parcele budowlane (na których znajdowały się budynki gospodarcze), tak i parcele pb [...] i pb [...] (pomimo, że nie były zabudowane), tworzyły one z parcelami gruntowymi jeden kompleks gospodarczy. Nie były one częścią parku, ani nie znajdowały się nawet w jego otoczeniu, a ich niewielka powierzchnia oraz położenie wśród gruntów podlegających przejęciu na cele reformy rolnej oznaczają, że pozostawienie ich dla innego celu niż rolniczy byłoby niezasadne. Z tego powodu Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody w tej części.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu oraz przepisów i preambuły Konstytucji RP; przepisów Protokołu dodatkowego do konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz przepisów Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych Minister wyjaśnił, że badające sprawę organy administracji musiały kierować się oceną prawną wyrażoną przez Sąd w wyroku z 26 marca 2004 r., który podzielił stanowisko organów administracji w zakresie ustaleń faktycznych, w stosunku do parcel: pgr [...]. Sąd wyraźnie podkreślił, że sporządzone przez organy administracji ustalenia w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy są prawidłowe, a orzeczenie w tym zakresie jest zgodne z przepisami prawa. Odnośnie parcel pgr [...], organy wyjaśniły co legło u podstaw wydanego przez nie rozstrzygnięcia. Minister nie podzielił ustaleń dokonanych przez Wojewodę Małopolskiego w zakresie parcel budowlanych i stwierdził, że ich charakter, jak i wykorzystanie, nie wiązało się z produkcją rolną. Natomiast podzielił ustalenia w zakresie parceli pgr [...], która według katastru była skatalogowana jako pastwisko-ogród, a więc jako użytek rolny. Poza tym przytoczono również inne dokumenty, jak np. odwołanie [...] od decyzji Powiatowej Komisji Klasyfikacyjnej z 17 lutego 1936 r., w przedmiocie klasyfikacji gruntów, w uzasadnieniu którego wyjaśnili oni, że m.in. na tej parceli znajdowały się drzewa owocowe.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów odwołania organ wskazał na znaczenie wyroku Sądu. Organ drugiej instancji nie podzielił interpretacji odwołującego się, co do oceny prawnej, że jest to jedynie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Zdaniem organu rozumienie oceny prawnej jest szersze i co do zasady dotyczy w szczególności stanu faktycznego sprawy, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego i kwestii zastosowania określonego przepisu do wydanego rozstrzygnięcia. W badanej sprawie Sąd w wyroku z 26 marca 2004 r. jednoznacznie wskazał, że orzekający w sprawie organ prawidłowo oparł swoje ustalenia faktyczne (ocena charakteru poszczególnych parcel) o konkretny dokument znajdujący się w katach sprawy (klasyfikacja wynikająca z księgi gruntowej) zasadnie posłużył się konkretnym przepisem (§ 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r., który stanowi co jest użytkiem rolnym).

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 15 października 2021 r. złożył [...].

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

I. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 1 ust.2 i art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, w brzmieniu pierwotnym, tj. 13 września 1944r. (data wejścia w życie dekretu i jego "skonsumowania" ex lege, wobec czego późniejsze jego zmiany w świetle utrwalonego i jednolitego orzecznictwa są pozbawione skutków prawnych) przez jego niezastosowanie oraz dokonanie błędnej wykładni przepisów dekretu, także w zakresie celów reformy rolnej i w rezultacie stwierdzenie, że nieruchomości opisane w pkt. II, III, IV i V decyzji Wojewody Małopolskiego podpadały po działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, pomimo iż z przyczyn obiektywnie istniejących przedmiotowe nieruchomości nie mogły być i nie były przeznaczone na cele reformy rolnej, gdyż stanowiły integralną część zespołu dworsko-parkowego [...], a tym samym nie stanowiły nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym i nie mogły spełniać żadnego z celów reformy rolnej,

- art. 2 ust. 1 lit e w zw. z art. 1 ust. 2 dekretu, w brzmieniu pierwotnym, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, tj. w brzmieniu nadanym na podstawie nowelizacji dekretu z mocą obowiązującą od 19 stycznia 1945 r. oraz błędną wykładnię w postaci poszukiwania tzw. "kompleksu gospodarczego", który zdaniem organu I i II instancji miał otaczać dwór w [...] ze wszystkich stron, wobec czego interpretacja i wykładnia dekretu po 16 latach prowadzenia postępowania i ugruntowanym obecnie orzecznictwie nastąpiła w niedopuszczający rozszerzający sposób,

- art. 2 ust. 1 lit e w zw. z art. 1 ust. 2 dekretu w brzmieniu pierwotnym, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w okolicznościach stanu faktycznego, do nieruchomości składających się na zespół dworko-parkowy w [...], albowiem nieruchomości stanowiące park dworski nie spełniały przesłanek przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej, tj. nie stanowiły nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym, przeznaczonej do produkcji rolnej, w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit e dekretu, ani nie spełniały celów dekretu enumeratywnie i ściśle określonych w art. 1 ust. 2 dekretu,

- art. 2, art. 5, art. 7 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 8, art. 9, art. 21 ust. 1, art. 64, art. 87, art. 91 i art. 95 ust. 1 Konstytucji RP oraz Preambuły do Konstytucji RP, poprzez rozstrzygnięcie sprawy wg zasad wykładni odpowiadającej ówczesnej stalinowskiej ideologii wyniszczenia konkretnej klasy społecznej obywateli polskich, jedynie pod pozorem prawnego działania oraz rozstrzygnięcie wbrew wiążącym organ zasadom demokratycznego państwa prawnego,

- art. 8 (prawo do poszanowania życia rodzinnego i prywatnego) Konwencji o Ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 1 (ochrona prawa własności) Protokołu dodatkowego do Konwencji o Ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, poprzez ich niezastosowanie w procesie stosowania prawa przez organ I instancji w demokratycznym państwie prawnym, jakim zgodnie z art. 2 Konstytucji RP jest Rzeczypospolita Polska,

- art. 17 i art. 18 ust. 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, poprzez ich niezastosowanie w procesie stosowania prawa przez organy w demokratycznym państwie prawnym, jakim zgodnie z art. 2 Konstytucji RP jest Rzeczypospolita Polska;

- Preambuły Konstytucji RP radykalnie odcinającej się od gorzkich doświadczeń z czasów, gdy podstawowe wolności i prawa człowieka były w łamane, art. 2, art.5, art. 7 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 8, art. 9, art. 21, art. 32, art. 64, art. 87, art. 91 i art. 95 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez naruszenie podstawowych zasad ustrojowych Rzeczypospolitej Polskiej - państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, zapewnienia praw człowieka i obywatela, w tym ochronę własności i dziedziczenia, zasady równości wobec prawa i równego traktowania przez władze publiczne, zasady działania na podstawie i w granicach prawa oraz zakazu ograniczenia obywatelowi praw skutkującego w przedmiotowej sprawie uniemożliwieniem uzyskania przez spadkobierców potwierdzenia niepodpadania nieruchomości pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej i tym samym pozbawienie ich możliwości wykazania nieprzerwanego przysługiwania prawa własności nieruchomości, bezprawnie odjętej ich poprzednikom prawnym dekretem, w szczególności w świetle utrwalonego orzecznictwa sądowoadministracyjnego oraz licznych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, w tym stanowiska sformułowanego w uzasadnieniu uchwały TK z 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89, a następnie w uzasadnieniu uchwały z 16 kwietnia 1996 r., sygn. akt W 15/95, gdzie TK wskazał, że "przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej dotyczy nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym (nieruchomościami ziemskimi są obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy). Reforma rolna dotyczyła tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej (także 7 sędziów NSA z 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10).

Nadto przez zastosowanie nie znajdującego żadnego uzasadnienia prawnego, a naruszającego przepisy dekretu oraz przepisy Konstytucji RP, nie znanego dekretowi pojęcia związku funkcjonalnego, co stanowi naruszenie zarówno przepisów dekretu i jednoznacznego orzecznictwa sądowo-administracyjnego, nakazującego ścisłą a nie rozszerzającą wykładnie przepisów dekretu, jak i przepisów Konstytucji RP, a to art. 2 (państwo prawne), art. 7 (zasada legalizmu), art. 6 (zasada praworządności), art. 31 ust. 3 (zasada ograniczania praw i wolności tylko ustawą i w wypadkach określonych w tym przepisie), art. 9, art. 87 i art. 91 (określających, co stanowi źródło prawa w RP oraz określających zasady pierwszeństwa prawa), jak również naruszenie art. 1 Protokołu 1 do Konwencji o Ochronie Podstawowych Praw i Wolności Człowieka oraz opartego na w/w Konwencji orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu.

II. Naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

- art. 6 kpa w zw. z art. 2 ust. 1 lit e dekretu w zw. z art. 1 ust. 2 dekretu w brzmieniu z 13 września 1944 r., poprzez orzeczenie o podpadaniu całości parku i stawów krajobrazowych w [...] pod postanowienia art. 2 ust. 1 lit e dekretu na podstawie "związania" organu "ocena prawną" zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 marca 2004 r., sygn. akt. IV SA 4815/2 i IV SA 4816/02,

- art. 6 kpa w zw. z art. 153 ppsa poprzez nietrafne, błędne i dowolne zastosowanie przepisów w tym, m.in. w zakresie błędnie powołanego w uzasadnieniu decyzji związania organu "oceną prawną" zawartą w wyroku z 26 marca 2004 r., a wbrew treści dawnej księgi wieczystej - wykaz hipoteczny lwh [...] gm. kat. [...] i innych dowodom, znajdującym się w aktach sprawy,

- art. 7 kpa, art. 77 i art. 80 kpa, poprzez błędne i dowolne ustalenia, w zakresie stanu faktycznego nieruchomości, jak również brak kompleksowego zgromadzenia materiału dowodowego w zakresie stanowiącym podstawę ustaleń oraz brak wnikliwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, które doprowadziło organ I instancji do błędnego stwierdzenia podpadania całości zespołu parkowego pod postanowienia art. 2 ust. 1 lit e dekretu, którego wyrazem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest:

-- błędne i dowolne ustalenie, wbrew specyfice nieruchomości że zespół dworsko- parkowy w [...], miał powierzchnię 0,0576 ha i znajdował się jedynie na parceli budowlanej 1. kat. [...] (dwór) i 1. kat. [...] (kuchnia dworska), natomiast wszelkie otaczające dwór i kuchnie dworską tereny, nie były parkiem, ale gospodarstwem rolnym, co w sposób oczywisty nie ma logicznego uzasadnienia, ani oparcia w zasadach doświadczenia życiowego, a przede wszystkim przeprowadzonych w sprawie dowodach, co spowodowało dowolną i tendencyjną ocenę materiału dowodowego w kierunku ustalenia wbrew posiadanym dokumentom, iż zespół dworsko-parkowy nie był otoczony parkiem, co wyraźnie wynika z opracowań geodezyjnych, zeznań strony i świadka, map oraz zdjęć znajdujących się w aktach sprawy, oraz stanu dzisiejszego nieruchomości, wskazującego na istnienie parku ze starodrzewiem,

-- błędne ustalenie, że nieruchomość ziemska stanowiła całość gospodarczą, z wyłączeniem jedynie gruntu pod dworem i kuchnią dworską, albowiem na podstawie zgromadzonych dokumentów wynika fakt, że nieruchomości i ich przeznaczenie były zróżnicowane, w tym w szczególności park w [...] miał charakter wyłącznie rekreacyjny i krajobrazowy, służąc właścicielce majątku i jej rodzinie do celów spacerowych i w takim też celu był urządzony, natomiast nie miał charakteru gospodarczego w zakresie wytwórczości w rolnictwie, albowiem do tego celu służyły inne nieruchomości oraz zabudowania gospodarcze w podwórzach folwarcznych.

-- art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, poprzez błędna ocenę materiału dowodowego z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów i w rezultacie dokonanie błędnych i sprzecznych z dowodami ustaleń przez stwierdzenie, że pomiędzy nieruchomościami wskazanymi w pkt. 2) decyzji, a rolną częścią majątku istniał związek funkcjonalny, wobec czego w/w nieruchomości mogły zostać przeznaczone na cele reformy rolnej. Ponadto naruszenie przez organ obowiązku stania na straży praworządności, naruszenie obowiązku załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu obywatela, który nie powinien w sposób trwały ponosić skutków błędnych i rozbieżnych interpretacji przepisów prawa dokonywanych przez organy administracji publicznej.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody Małopolskiego z 2 października 2017 r. w części, tj. pkt. III, IV i V decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej odrzucenie w części, w jakiej Wojewoda Małopolski orzekł w pkt II decyzji oraz IV- w zakresie parceli 1.kat [...], a w pozostałej części wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Odnosząc się do wniosku organu o odrzucenie skargi w zakresie podanym w odpowiedzi na skargę wskazać należy, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Wprawdzie na stronie 2 skargi skarżący zarzucając błędną wykładnię przepisów prawa materialnego i w rezultacie uznanie, że nieruchomości wskazane w określonych punktach decyzji Wojewody podpadały pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej, wymienił także pkt II tej decyzji, to jednakże wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji nie żądał uchylenia pkt II decyzji Wojewody. Natomiast odnośnie pkt IV decyzji Wojewody odwołanie dotyczyło rozstrzygnięcia w jego części, tj. jedynie parceli 1.kat [...] i m.in. w tym zakresie orzekał organ II instancji. Z treści skargi nie wynika, aby skarżący kwestionował rozstrzygnięcie co do parceli 1.kat. [...] objętej pkt IV decyzji Wojewody.

Skarga nie jest zasadna. Podkreślić należy, że zaskarżona decyzja została wydana po wyroku tutejszego Sądu z 26 marca 2004 r., sygn. akt IV SA 4815/02.

Wyrokiem tym Sąd uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 22 października 2002 r. oraz decyzję Wojewody Małopolskiego z 4 kwietnia 2002 r.

Sąd wskazując na uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89 wyjaśnił, że ustawodawca poprzez określenie w dekrecie nieruchomości przymiotnikiem "ziemskie" miał na względzie te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy. Wniosek taki znajduje uzasadnienie zarówno w tytule dekretu, jak też w treści niektórych jego przepisów oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51).

Intencją ustawodawcy było więc przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w powołanym wyżej wyroku uznał, że organy nie poczyniły dokładnych ustaleń odnośnie powierzchni lasów wchodzących w skład majątku, a także dokonały zbyt szerokiej interpretacji pojęcia "nieruchomości ziemskiej".

Jednocześnie Sąd stwierdził, że organy prawidłowo przyjęły, jako podstawę do oceny poszczególnych parcel klasyfikację wynikającą z odpisu z księgi gruntowej [...] lwh [...] prowadzonej przy Sądzie Okręgowym w Krakowie, jak również posłużyły się pojęciem użytków rolnych w rozumieniu § 4 rozporządzenia z 1 marca 1945 r.

Sąd uznał, że organy zasadnie przyjęły, że parcele gruntowe wymienione w pkt 2 decyzji Wojewody Małopolskiego z 4 kwietnia 2002 r., za wyjątkiem parceli [...] stanowiącej las, podpadają pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Natomiast wątpliwości Sądu budziła treść pkt 1 decyzji organu I instancji. Ustalenia organów odnośnie charakteru budowli znajdujących się na tych parcelach Sąd uznał za prawidłowe. Wskazał, że decydujące znaczenie ma cel na jaki były wykorzystywane przedmiotowe działki, a o tym w przypadku parcel budowlanych - decydował charakter zabudowań. O ile parcele zabudowane stajnią, oborą z chlewem, wozownią, spichlerzem, czworakiem, stodołą i kurnikiem były wykorzystywane do celów rolniczych i tworzyły z parcelami gruntowymi jeden kompleks gospodarczy, o tyle zdaniem Sądu nie można przyjąć, że ustalone przez organ powiązania organizacyjne, finansowe i terytorialne między parcelą zabudowaną dworem, a pozostałymi działkami stanowić mogły podstawę do ustalenia, że istniał pomiędzy nimi związek funkcjonalny. Sąd wyjaśnił jak należy rozumieć pojęcie związku funkcjonalnego.

Podnieść należy, że zgodnie z art. 153 ppsa ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Zatem ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez organ i przez sąd, tylekroć będą oni związani oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy prawa (por. wyrok SN z 25 lutego 1998 r., sygn. akt III RN 130/97 OSNAPiUS nr 1 poz. 2 z glosą aprobującą B.Adamiak OSP 1999 nr 5, poz. 101). Nie ulega wątpliwości, że te wyjątkowe okoliczności w niniejszej sprawie nie zachodzą. Wyrok WSA w Warszawie z 26 marca 2004 r. nie został uchylony, jest on prawomocny, a przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest decyzja podjęta na podstawie obowiązujących w dniu jej wydania przepisów prawa. Nie ma więc podstaw do odstąpienia od oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w powyższym wyroku. W takiej sytuacji kontrola zaskarżonej decyzji sprowadza się do zbadania, czy nie narusza ona przepisu art. 153 ppsa. Po sprecyzowaniu przez skarżącego żądania wniosku po powołanym wyżej wyroku przedmiotem rozstrzygnięcia nie jest już, m.in. działka leśna.

Sąd w wyroku z 26 kwietnia 2004 r. uznał, że organy zasadnie przyjęły, że parcele gruntowe wymienione w pkt. 2 decyzji Wojewody z 4 kwietnia 2020 r. podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Są to parcele nr: [...], które następnie zostały objęte pkt III decyzji Wojewody Małopolskiego z 2 października 2017 r. i były przedmiotem odwołania skarżącego.

Wbrew twierdzeniom skargi organ nie naruszył przepisu art. 153 ppsa. Wobec wydania wyroku, w którym Sąd dokonał oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania Minister nie mógł wydać decyzji o innej treści.

Należy podkreślić, że ustanowiona w art. 153 ppsa zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą również każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (wyroki NSA: z 2 września 2021 r., sygn. akt II OSK 1502/21, z 8 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 14/21). Art. 153 ppsa ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż oceną tą jest związany. Orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Tym samym zarówno organy, jak i sąd administracyjny ponownie rozpoznając sprawę, są związane oceną prawną dokonaną wcześniej przez sąd w tej sprawie. Znaczy to, że nie mogą one formułować oceny sprzecznej z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązane są do podporządkowania mu się w pełnym zakresie. Jak wyżej zaznaczono związanie sądu i organu oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu trwa w danej sprawie dopóty, dopóki nie zostanie ono uchylone lub zmienione lub nie ulegną zmianie przepisy, czyniąc pogląd prawny nieaktualnym. Podobny skutek (tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny), może spowodować zmiana (po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych. W niniejszej sprawie nie nastąpiła zmiana przepisów, nie miała również miejsca zmiana istotnych okoliczności faktycznych, które spowodowałyby ustanie mocy wiążącej stanowiska prawnego wyrażonego w powołanym wyroku - co do powyżej wskazanych parcel. Wobec tego zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 153 ppsa oraz naruszenia przepisów dekretu o reformie rolnej polegające na błędnej jego wykładni, niewłaściwym przyjęciu brzmienia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, tj. po jego nowelizacji oraz rozumienia pojęcia związku funkcjonalnego nie zasługują na uwzględnienie.

Odnośnie parceli nr [...], co do której Wojewoda Małopolski orzekł w pkt IV decyzji z 2 października 2017 r., a który po punkt decyzji - w części dotyczącej tej parceli - był przedmiotem odwołania skarżącego wskazać należy, że parcela ta nie była przedmiotem orzekania przez Sąd w wyroku z 26 marca 2016 r. Jak już wyżej wskazano skarżący modyfikował żądania wniosku. Organy co do parceli nr [...] prawidłowo przyjęły, że podpadała ona po działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Parcela ta położona jest w kierunku zachodnim względem budynku dworu, w sąsiedztwie dawnych zabudowań gospodarczych. Wynika to z analizy nieruchomości ziemskiej [...] sporządzonej przez geodetę [...] z 12 września 2016 r., szkicu resztówki [...] załączonego do protokołu z oględzin resztówki, sporządzonego 9 marca 1950 r. oraz planu sytuacyjnego z karty zespołu podworskiego [...]. Zgodnie z odpisem z księgi gruntowej [...] lwh [...] prowadzonej przy Sądzie Okręgowym w Krakowie, parcela pgr [...] skatalogowana została jako pastwisko-ogród.

Z przedwojennej dokumentacji Powiatowej Komisji Klasyfikacyjnej przy Urzędzie Skarbowym nr 6 w Krakowie, sygn. 29/293/76 zawierającej wykaz gruntów, w którym wymieniony został majątek [...] oraz z odwołania [...] od decyzji Powiatowej Komisji Klasyfikacyjnej z 17 lutego 1936 r. (w którym wskazano, że na spornej parceli znajdowały się drzewa owocowe) oraz z wyciągu z księgi gruntowej dla gminy katastralnej lwh [...] wynika, że parcela pgr [...] oznaczona była jako ogród i zaliczona została do klasy RII c 1. Jak trafnie wskazał Minister były to grunty orne bardzo dobre - zgodnie z załącznikiem tabelą klas do ustawy o klasyfikacji gruntów dla podatku rolnego z 26 marca 1935 r. Wobec powyższego uzasadnione jest stwierdzenie, że parcela gruntowa pgr [...] była użytkiem rolnym (pastwisko-ogród) oraz mogła być wykorzystywana przy produkcji rolnej, a tym samym podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Natomiast co do rozstrzygnięcia o parcelach nr pb [...] (oznaczonych jako budowlane) Sąd w wyroku z 26 marca 2004 r. wskazał, że decydujące znaczenie ma charakter zabudowań na tych parcelach. Jak wynika z akt sprawy parcele znajdują się w sąsiedztwie budynku dworu (analiza części nieruchomości ziemskiej [...], sporządzona przez geodetę [...] z 12 września 2016 r.).

Z Archiwum Narodowego w Krakowie pozyskano wykaz zmian w obszarze resztówek majątku [...], w którym wśród budynków wymienia się: dwór, budynek mieszkalny, stajnię, oborę i stodołę. Brak jest jednak przedstawienia graficznego ich umiejscowienia. Graficznego załącznika nie ma również przy protokole zdawczo-odbiorczym z 6 kwietnia 1954 r., w sprawie przejęcia resztówki [...] w użytkowanie przez [...] oraz przy protokole z 26 lipca 1958 r. Protokoły wymieniają budynki dworu, kuchni, stajni, obory, wozowni, spichlerza, czworaków i stodoły.

[...] podał, że w obrębie zespołu dworskiego, oprócz budynku dworu i kuchni nie było innych budynków, natomiast budynki gospodarcze: stajnie, stodoła, obory, chlewy, spichlerz, znajdowały się po drugiej stronie drogi. [...], potwierdziła powyższe.

Z kolei świadek [...] zeznał, że na parceli pb [...] znajdował się dwór, natomiast nie wie jakie budynki znajdowały się na pb [...]. Świadek [...] zeznała, że w majątku w [...] widziała stodołę, spichlerz i stajnię. Nie skonkretyzowała jednak, gdzie dokładnie budynki te się znajdowały.

Przeprowadzone postępowanie nie wykazało, że w chwili przejęcia na cele reformy rolnej posadowiony był na tych parcelach jakikolwiek budynek.

Jak wynika z akt sprawy parcele pb [...], w chwili przejęcia ich na cele reformy rolnej, zajmowały niewielką powierzchnię (odpowiednio: 54 m. kw. i 126 m. kw.) i umiejscowione były w otoczeniu parcel gruntowych [...], które zgodnie z wyrokiem Sądu z 26 marca 2004 r. nadawały się do przejęcia na rzecz Skarbu Państwa. Należy więc podzielić stanowisko Ministra, że parcele te (pomimo, że nie były zabudowane) podobnie jak inne parcele budowlane (na których znajdowały się budynki gospodarcze), tworzyły z parcelami gruntowymi jeden kompleks gospodarczy. Ich niewielka powierzchnia oraz położenie wśród gruntów podlegających przejęciu na cele reformy rolnej oznacza, że podlegały przejęciu na cele reformy rolnej.

Ze wszystkich omówionych przyczyn uznać należy, że zaskarżona decyzja nie narusza art. 1 ust. 2 i art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej.

Odnośnie do zarzutów naruszenia przepisów Konstytucji i preambuły Konstytucji RP, Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, przepisów Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych wskazać należy, że organy administracji i Sąd rozpoznający sprawę musiały kierować się oceną prawną wyrażoną w wyroku z 26 marca 2004 r.

Poza tym wskazać należy, że prawo własności w polskim porządku prawnym wprawdzie jest chronione, bowiem przepisom dotyczącym ochrony własności nadano rangę konstytucyjną, to jednakże ochrona ta nie ma charakteru nieograniczonego. Mogła być i może być bowiem ograniczona. Obecnie stanowi o tym art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Zważyć należy, że również w okresie międzywojennym obowiązywały przepisy ograniczające prawo własności.

Organy administracji publicznej rozpoznając sprawę muszą się kierować obowiązującymi przepisami. W niniejszej sprawie nie naruszono powołanych w skardze przepisów prawa materialnego.

Również niezasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez Ministra przepisów postępowania. Organ prawidłowo ustalił stan faktyczny w sprawie konieczny do wydania rozstrzygnięcia, zgromadził i właściwie ocenił dowody, a uzasadnienie decyzji spełnia wymogi wynikające z art. 107 § 3 kpa.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, z mocy art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.