Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 290/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust.3 i ust.3a
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), Protokolant Specjalista Dorota Zawiślińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi W.C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 stycznia 2023 r., nr 100000/71/261989/2022 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 5 lipca 2022 r. W. C. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej w skrócie zwanego Zakładem lub organem) z wnioskiem o umorzenie całości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek.

Decyzją z 3 listopada 2022 r. Zakład odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek. Organ stwierdził, że nie wystąpiła żadna z przesłanek o jakich mowa w art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r, o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.) – dalej w skrócie zwanej u.s.u.s., a ponadto W. C. nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego, aby powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń oraz, że przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły wnioskodawcę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Decyzją z dnia 12 stycznia 2023 r. Zakład utrzymał w mocy decyzję z 3 listopada 2022 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ w pierwszej kolejności przedstawił sytuację materialną wnioskodawcy, na podstawie złożonego przez stronę oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz danych z CEIDG, Centralnej Ewidencji Pojazdów oraz z Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Organ doszedł do wniosku, że w sprawie nie zaistniały przesłanki umorzenia o jakich mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Analizując natomiast sytuację wnioskodawcy z punktu widzenia przesłanek umorzenia, o jakich mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) - zwanego dalej Rozporządzeniem organ doszedł do wniosku, że ograniczone możliwości płatnicze nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 Rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.

Zakład podniósł też, że analiza dokumentacji nie wykazała, aby w sprawie zaszły przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogło pozbawić wnioskodawcę możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Organ uznał również, że wskazane przez W. C. problemy zdrowotne z całą pewnością są utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności, gdyż nie pozbawiają możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Brak było zatem podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwia wnioskodawcy pozyskanie środków finansowych na spłatę zaległości względem ZUS.

Na wskazaną decyzję Zakładu W. C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę domagając się jej uchylenia oraz umorzenia zaległych składek. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 Rozporządzenia oraz naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 7 k.p.a.

Uzasadniając postawione zarzuty skarżący wskazał, że Zakład nie przeanalizował okoliczności faktycznych sprawy w sposób rzetelny i niebudzący wątpliwości. Skarżący stwierdził, że w wyniku odmowy umorzenia zadłużenia dojedzie do upadłości finansów firmy, jedynego źródła dochodu i tym samym pozbawienia skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Zdaniem strony w decyzji zabrakło zarówno analizy miesięcznych dochodów skarżącego i jego stanu majątkowego w kontekście skuteczności egzekucji, jak i ewentualnej dobrowolnej spłaty należności. Ogólnikowe stwierdzenie o niezakończeniu postępowania egzekucyjnego oznacza, że organ nie ustalił, a zatem i nie ocenił tych kwestii w sposób wystarczający, co mogło mieć wpływ na wynik postępowania. Organ nie rozważył także należycie okoliczności dotyczących stanu zdrowia skarżącego i jego wpływu na zdolności zarobkowe, nie ustalił bowiem rodzaju schorzeń, na jakie cierpi skarżący oraz, czy nie są to dolegliwości o charakterze przewlekłym, ograniczającym możliwość podjęcia pracy. Ponadto, zdaniem strony, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje wprost, że sytuacja finansowa rodziny skarżącego jest trudna i uzasadnia twierdzenie, że spłata zadłużenia pociągnęłaby za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

W ocenie wnoszącego skargę, Zakład powinien poddać wnikliwej analizie sytuację życiową i materialną skarżącego oraz jego rodziny, z uwzględnieniem dochodów i niezbędnych wydatków, biorąc pod uwagę konieczność utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie niezagrażającym egzystencji. Powinien również rzetelnie rozważyć kwestię problemów zdrowotnych skarżącego. Dopiero na tej podstawie będzie mógł sformułować realną i racjonalną ocenę dotyczącą sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny oraz perspektyw uzyskania dochodów na poziomie umożliwiającym spłatę zadłużenia. Jednocześnie w przypadku wątpliwości co do załatwienia sprawy, Zakład powinien przeprowadzić dodatkowe postępowanie wyjaśniające w celu uzupełnienia dowodów.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia prawa a podniesione w skardze zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie.

Podstawą prawną zaskarżonej decyzji były przepisy art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia. Przepisy te określają przypadki, w razie zaistnienia których możliwe jest umorzenie należności składkowych w całości bądź w części. I tak, należności te mogą zostać umorzone w razie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.) lub w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność przewidziane zostały w ust. 3 cyt. artykułu. Z kolei co do możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., to szczegółowe zasady umorzenia określone zostały w powołanym już Rozporządzeniu, w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 tego aktu prawnego.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1. u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca sprecyzował przypadki całkowitej nieściągalności, o której mowa w ust. 2. I tak, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2022 r. poz. 1520 ze zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie ma charakter wyczerpujący, a tym samym stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tej normie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Jednak nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Jednocześnie w przypadku stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy, pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

W okolicznościach niniejszej sprawy Zakład uznał, że nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności. Organ podniósł, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z okoliczności, o jakich mowa w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art, 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe. Wnioskodawca nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Ustalono także, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, nie można także stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek nie zostało wdrożone.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że organ prawidłowo ocenił, że w przedmiotowej sprawie istnieje możliwość skutecznego wyegzekwowania należności, a więc nie ma podstaw prawnych do wydania decyzji umarzającej należności z tytułu składek.

Jak już podkreślono, alternatywnie wobec wskazanych przesłanek organ może dokonać umorzenia należności z tytułu składek, gdy zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który daje możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia. Przepis ten odsyła do rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 ww. Rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W tym miejscu należy podkreślić, że przywołany wyżej przepis Rozporządzenia daje organowi administracyjnemu - podobnie jak w przypadku stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, o jakiej mowa w art. 28 u.s.u.s., możliwość, a nie obowiązek umorzenia zaległości. To w gestii uznania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pozostaje więc, czy przy zaistniałym stanie faktycznym za zasadne uzna umorzenie należnych świadczeń. Co ważne, przepis § 3 ust. 1 Rozporządzenia nakłada na wnioskodawcę (zainteresowanego) ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną.

Ponadto przychylić się należy do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08, że podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s) - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika).

Wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie Zakład dysponował określonym materiałem dowodowym zaoferowanym przez skarżącego jak również informacjami pozyskanymi z urzędowych ewidencji. W ocenie Sądu, organ stwierdzając, że w wypadku skarżącego nie zaistniały podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, nie naruszył cytowanych przepisów prawa materialnego.

Jak wskazano wyżej, umorzenie należności z tytułu składek jest wyjątkiem, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, kiedy przesłanki umorzenia zostały wykazane w sposób niewątpliwy. Tymczasem w sprawie niniejszej nie zostało wykazane, że jakakolwiek forma spłat pociągnie za sobą niemożliwe do akceptacji skutki dla skarżącego. Skarżący uzasadniał żądanie w zakresie umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne problemami natury finansowej oraz stanem zdrowia. Organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i w ocenie Sądu, w prawidłowy sposób dokonał ich oceny, logicznie i przekonująco argumentując swoje stanowisko.

Należy odnotować, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która jest pracownikiem zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, a skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą. Łączny, wyliczony przez ZUS, miesięczny dochód w gospodarstwie domowym wynosi 7.779,55 zł. Deklarowane przez stronę koszty miesięcznego utrzymania wynoszą 2.500 zł, a wydatki na leczenie to suma 1.200 zł. Dodać w tym miejscu wypada, że wskazane wydatki nie zostały udokumentowane. Jednocześnie skarżący nie wykazał, że zalega z opłatami za czynsz oraz media.

Zgodzić trzeba się z Zakładem, że skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja materialno - bytowa całkowicie i trwale uniemożliwiała mu spłatę zaległych należności. Zestawiając wysokość dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie rodzinnym wnioskodawcy, z ustalonym minimum socjalnym dla czteroosobowego gospodarstwa domowego organ doszedł do wniosku, że skarżący nadal dysponuje środkami, które mogą zostać przeznaczone na opłacenie należnych składek. Organ wskazał również i na tę okoliczność, że W. C. dysponuje mieniem w postaci samochodu o znacznej wartości, którego sprzedaż może być źródłem potencjalnego dochodu.

Zakład trafnie przy tym zauważył, że pomimo deklarowania trudnej sytuacji bytowej, skarżący nabył dla syna samochód osobowy, o szacunkowej wartości około 20.000 zł. Zakup ten przeczy zatem formułowanym przez stronę twierdzeniom o istnieniu tak trudnej sytuacji finansowej, że wymaga ona przyznania ulgi w spłacie istniejących zaległości z tytułu składek.

Słusznie w zaskarżonej decyzji wskazano również na to, że skarżący reguluje swoje comiesięczne zobowiązania cywilnoprawne. Powyższe oznacza, że dysponuje środkami pieniężnymi na ich spłatę, a zatem, że stan finansów strony nie jest na tyle dramatyczny, aby uniemożliwiał mu zaspokojenie należności publicznoprawnych. W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wskazywano, że spłata zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym nie może stanowić dla zobowiązanego priorytetu, z pominięciem obowiązku regulowania należności wynikających z obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne. Spłata zobowiązań cywilnoprawnych, mimo że stanowi dla rodziny znaczne obciążenie, to jednak nie może uzasadniać rezygnacji przez Państwo z należnego mu dochodu i prowadzić do osłabienia realizacji zobowiązań finansowanych Państwa, których źródłem są m.in. wpłaty ze składek społecznych (por. wyrok NSA z 28 listopada 2018 r. I GSK 1196/18).

W rozpatrywanej sprawie nie stwierdzone zostało również, aby skarżący był pozbawiony w sposób trwały możliwości zarobkowania. Wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskiwania dochodu. Zakład nie negował i nie bagatelizował wystąpienia u skarżącego problemów zdrowotnych, jednakże z przedłożonej w toku postępowania dokumentacji medycznej nie wynika, aby istniejące dolegliwości pozbawiały stronę możliwości zarobkowania.

W kontekście oceny stanu zdrowa wnioskodawcy, za nieuzasadniony należy uznać stawiany przez W. C. zarzut nieustalenia przez organ rodzaju schorzeń wnioskodawcy, ograniczających mu możliwości podjęcia pracy. Sąd zwraca uwagę, że dane dotyczące stanu zdrowia są objęte tajemnicą lekarską. W związku z tym organ nie miał swobodnego dostępu do danych medycznych dotyczących skarżącego. Jeżeli zatem istniały inne dolegliwości chorobowe (oprócz już wskazanych przez skarżącego), które mogły rzutować na dokonaną przez organ ocenę sytuacji zdrowotnej, to rzeczą ubiegającego się o ulgę było ich odpowiednie udokumentowanie. Jeżeli strona nie składa odpowiedniej dokumentacji lekarskiej, to nie może wymagać, że wskazane okoliczności zostaną samodzielnie ustalone przez organ. Zarzut nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego może być uzasadniony wówczas, gdy organ miał realną możliwość zgromadzenia określonych informacji, ale tego nie uczynił. Jeżeli natomiast ustalenie pewnych faktów jest zależne wyłącznie od samej strony i związane jest z przedstawieniem przez nią odpowiednich dowodów, czego strona nie czyni w ogóle, bądź czyni to jedynie w ograniczonym zakresie, to organ nie dopuszcza się uchybienia przepisom postępowania.

Sąd rozpoznający sprawę podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2051/13, że świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 Rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną - nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 Rozporządzenia będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy.

Przy czym zgodzić trzeba się z Zakładem, że zadłużenie nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nie opłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Wymaga zaakcentowania, że ustawowym obowiązkiem Zakładu jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS, których zaistnienia zainteresowany nie wykazał, to negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

W świetle przedstawionych okoliczności faktycznych zdaniem Sądu organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. w takim zakresie, w jakim było to możliwe zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ uwzględnił wszystkie okoliczności podane przez skarżącego oraz okoliczności wynikające z danych będących w posiadaniu organu. Okoliczność, że skarżący nie zgadza się z oceną sytuacji majątkowej i rodzinnej dokonaną przez organ nie oznacza jednak, że z tej przyczyny wydana decyzja jest wadliwa. Wadliwości tej można byłoby upatrywać, gdyby organ dokonał oceny istniejącego materiału dowodowego w sposób dowolny, a analiza ta nie zostałaby wsparta żadną argumentacją. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie jednak nie nastąpiła, albowiem Zakład ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a.

Końcowo należy również podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie akcentowano, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. W wyroku z dnia 18 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 60/10 NSA przyjął, że nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a. Wynika to z faktu, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, a zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny.

Podsumowując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sytuacja finansowa i zdrowotna skarżącego w kontekście przywołanych wyżej przepisów, regulujących zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, została oceniona należycie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z uwzględnieniem interesów, publicznego i indywidualnego skarżącego oraz stanu faktycznego, ustalonego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Wnioski wyprowadzone z tej oceny nie noszą znamion dowolności.

Na marginesie należy dodać, że zmiana sytuacji skarżącego i wystąpienie nowych okoliczności, może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności, i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej).

Uznając, że rozstrzygnięcie organu nie narusza prawa Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259) oddalił skargę.