Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 1743/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 116 i art. 116a, art 197 § 1
journal: Dz.U. 2019 poz 900
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 49 ust 1,
journal: Dz.U. 2019 poz 1172
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
article: art. 3 § 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 75, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 84 § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2019 r. sygn. akt III SA/Wa 3115/18 w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 24 października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialność osób trzecich za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 22 sierpnia 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 3115/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę B. B. (dalej: Skarżąca) na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: Minister) z 24 października 2018 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za poszczególne okresy rozliczeniowe 2011 r., 2012 r., 2013 r., 2014 r. (wyrok ten oraz pozostałe powoływane orzeczenia dostępne są na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skarżąca we wniesionej skardze kasacyjnej zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie:

1/ art. 116 i art. 116a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r. poz. 900 ze zm. – dalej: O.p.) w zw. z art. 49 ust 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1172 ze zm. - dalej: u.r.z.s), przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że Skarżąca ponosi odpowiedzialność za zobowiązania spółki "X" S.A. (dalej: Spółka) w sytuacji gdy organ nie ustalił czy obowiązek zgłoszenia przez Skarżącą wniosku o upadłość Spółki w ogóle na niej ciążył oraz kiedy powinien być dopełniony. Odpowiedzialność członka zarządu może wchodzić w rachubę tylko w sytuacji, gdy w stosunku do spółki wystąpiły przesłanki upadłości. Z kolei członek zarządu tylko wtedy ponosi odpowiedzialność, kiedy obowiązku w zakresie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania układowego nie wypełnił w terminie lub też, gdy ponosi winę za jego niewypełnienie. W każdym przypadku należy ustalić, że taki obowiązek w ogóle na członku zarządu ciążył oraz kiedy powinien być dopełniony. W celu ustalenia "czasu właściwego" do zgłoszenia wniosku, należy ustalić moment, kiedy zarząd spółki, przy dołożeniu należytej staranności, mógł uzyskać wiedzę o tym, iż spółka stała się niewypłacalna i w sposób trwały zaprzestała płacenia długów, a jej majątek nie wystarcza na ich zaspokojenie;

2/ art. 116 i art. 116a O.p. w zw. z art. 49 ust 1 u.r.z.s., przez ich niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie przez Ministra, że Skarżąca ponosi odpowiedzialność za zobowiązania Spółki w sytuacji gdy Skarżąca nie ponosi winy za niezgłoszenie wniosku o upadłość Spółki z powodu choroby psychicznej efektywnej dwubiegunowej, Skarżąca - członek zarządu Spółki, z uwagi na zły stan zdrowia nie miała żadnych możliwości prowadzenia spraw spółki a wszystkie decyzje w spółce podejmowały prokurentki Spółki;

3/ art 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 7, art. 75, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 84 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm. - dalej: k.p.a.) w zw. z art 197 § 1 O.p. przez ich niewłaściwe zastosowanie i dokonanie przez Sąd pierwszej instancji niewłaściwej kontroli zaskarżonej decyzji Ministra.

W oparciu o tak postawione zarzuty, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlegała oddaleniu.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie Zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej z 20 grudnia 2022 r., działającego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), z uwagi na konieczność jej rozpatrzenia bez zbędnej zwłoki po długim okresie oczekiwania spowodowanym ograniczeniami związanymi z sytuacją pandemiczną oraz brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, skierował sprawę na posiedzenie niejawne. Strony zostały o tym powiadomione oraz jednocześnie pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym.

Naczelny Sąd Administracyjny nie może odnieść się do pierwszego z postawionych zarzutów, za pomocą którego Skarżąca kwestionowała, że organ nie ustalił, czy obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości na niej ciążył i kiedy powinien zostać złożony. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie przedstawiono bowiem żadnej argumentacji uzasadniającej takie stanowisko. Nie wiadomo zatem w czym Skarżąca upatruje zasadności swoich twierdzeń.

W związku z tym koniecznym jest przypomnienie pewnych zasadniczych kwestii dotyczących zarówno wymogów, jakie powinna spełniać skarga kasacyjna oraz istoty i zakresu postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w analizowanej sprawie nie występuje. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez jej podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem to autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone i dlaczego. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż z uwagi na związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, może on uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Ponadto zarzuty kasacyjne powinny zawierać precyzyjne uzasadnienie, w czym wnoszący autor skargi kasacyjnej upatruje naruszenia powołanych w niej przepisów.

Pominięcie określonych zagadnień w skardze kasacyjnej czy odniesienie się do nich w sposób wybiórczy i ogólnikowy skutkuje niemożnością zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez wojewódzki sąd administracyjny czy działające w sprawie organy podatkowe. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega bowiem na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie. Dodać również należy, że zgodnie z art. 176 p.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 18 października 2017r., sygn. akt II OSK 2702/16).

Merytoryczne odniesienie się do pierwszego z postawionych zarzutów, powodowałoby konieczność zbudowania argumentacji za Skarżącą, czego Naczelny Sąd Administracyjny uczynić nie może.

Na uwzględnienie nie zasługiwał drugi z postawionych zarzutów, w którym Skarżąca, powołała się na naruszenie art. 116 i art. 116a O.p. w zw. z art. 49 ust. 1 u.r.z.s., który stanowi, że do wpłat m.in. na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, stosuje się odpowiednio przepisy O.p. Powołany art. 116a O.p. nie znajdował w sprawie zastosowania, gdyż reguluje on odpowiedzialność innych osób prawnych (poza spółkami kapitałowymi), zaś Skarżąca ponosiła odpowiedzialność, jako członek zarządu spółki akcyjnej, która w całości uregulowana została w art. 116 O.p. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zostało doprecyzowane, że Skarżąca zarzuca naruszenie art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p. (choć błędnie wskazano, że chodzi o art. "116 ust. 1 pkt 1b", co jednak może świadczyć tylko o braku umiejętności prawidłowego odczytywania przez zawodowego pełnomocnika właściwego oznaczenia przepisu), gdyż jej zdaniem z uwagi na swoją chorobę, nie może ponosić odpowiedzialności za zobowiązania Spółki. W uzasadnieniu tego zarzutu szeroko opisano objawy choroby na którą cierpi Skarżąca, jak również skutki, jakie mogą wywoływać przyjmowane przez nią leki, z przywołaniem stron internetowych, w których informacje te zostały zamieszczone. Wskazano również na treść opinii psychiatrycznej z 2016 r. oraz zaświadczenie lekarza z 16 listopada 2016r., że Skarżąca nie mogła stawić się na rozprawę przed sądem okręgowym ze względu na zaburzenia psychiczne. W konsekwencji ogólnikowo jedynie stwierdzono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że stan zdrowia Skarżącej uniemożliwiał jej podejmowania świadomych i swobodnych decyzji w Spółce.

Nie odniesiono się jednak w żaden sposób do argumentacji WSA w Warszawie, który uznał, że choroba psychiczna na którą cierpiała Skarżąca nie może świadczyć o braku jej winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku słusznie wskazano, że "Jak wynika z przedłożonej przez Skarżącą uzupełniającej opinii sądowo-psychiatrycznej z dnia 28 października (opinii "zasadniczej" Skarżąca nie przedłożyła tylko uzupełniającą), celem przeprowadzonego badania Skarżącej było udzielenie odpowiedzi na pytanie: jaki jest aktualny jej stan zdrowia psychicznego i czy może ona brać udział aktualnie jak i w przyszłości w czynnościach postępowania przygotowawczego. Z opinii tej wynika, że Skarżąca nie miała zniesionej poczytalności. Biegli stwierdzili zgodnie, że Skarżąca nie jest upośledzona umysłowo. W tej uzupełniającej opinii biegli powołali się na dokumentację medyczną, z której wynikało, że Skarżąca korzystała od 2002 r. z leczenia psychiatrycznego w warunkach ambulatoryjnych (nie korzystała z leczenia szpitalnego), a problemy w relacjach społecznych oraz zawodowych były okresowe. Zatem stan wyłączający świadomość działania był co najwyżej okresowy i w dłuższej perspektywie nie uniemożliwiał prowadzenia spraw Spółki. Wiedziała o tym również sama Skarżąca skoro dobrowolnie pełniła funkcję prezesa zarządu Spółki, świadomie powołując w trakcie pełnienia tej funkcji kolejnych prokurentów i udzielając im pełnomocnictw". Ponadto, jak słusznie wskazał WSA w Warszawie, choroba na którą cierpiała Skarżąca nie stała na przeszkodzie pełnieniu przez nią funkcji prezesa w dwóch innych spółkach.

Prowadzi to do jednoznacznego wniosku, że Skarżąca zdawała sobie sprawę z podejmowanych przez siebie działań. Nie sposób bowiem uznać, że nieświadomie przez wiele lat pełniła funkcję członka zarządu w kilku spółkach. Sama zaś okoliczność, że Skarżąca zgodziła się być, jak to ujęto w skardze kasacyjnej "figurantem nazwiskiem" w Spółce, nie może świadczyć o braku jej winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki.

Wbrew stanowisku przedstawionemu w skardze kasacyjnej, brak było podstaw, aby organy podatkowe przeprowadzały na podstawie art. 197 § 1 O.p. dowód z opinii biegłego na okoliczność, czy "stan zdrowia psychicznego skarżącej umożliwiał skarżącej dokonanie przez skarżącą oceny czy sytuacja finansowa spółki uzasadnia złożenie wniosku o upadłość". Już bowiem z samej przedstawionej przez Skarżącą opinii, która prawidłowo oceniona została przez Sąd pierwszej instancji wynika, że możliwość taką miała. Zwrócić ponadto należy uwagę na pewną niekonsekwencję w stanowisku zaprezentowanym w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Z jednej strony wskazano w niej, że Skarżąca była jedynie "figurantem" i świadomie zrezygnowała z prowadzenia spraw Spółki, ustanawiając prokurentów. Jednocześnie Skarżąca próbuje wykazać, że to choroba uniemożliwiła jej rozpoznanie prawidłowego stanu finansów Spółki. Świadome zrezygnowanie z prowadzenia spraw Spółki oznacza jednak, że Skarżąca i tak nie miała zamiaru badać jej sytuacji finansowej i w konsekwencji zgłaszać wniosku o ogłoszenie upadłości. Przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność wskazywaną przez Skarżącą, mogłoby ewentualnie mieć uzasadnienie wówczas, gdyby Skarżąca podjęła próbę prowadzenia spraw Spółki, zaś choroba uniemożliwiła jej właściwe rozpoznanie sytuacji finansowej w jakiej Spółka się znalazła. Tymczasem Skarżąca świadomie ustanowiła prokurentki, uznając że to one będą zajmowały się sprawami Spółki.

Na marginesie wskazać jedynie można, że w analogicznej sprawie dotyczącej odpowiedzialności Skarżącej, jako osoby trzeciej, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 października 2018 r., sygn. akt II FSK 2949/16 również uznał, że brak było podstaw do przeprowadzenia w sprawie dowodu z opinii biegłego na okoliczność, jaką powołała Skarżąca w niniejszej sprawie.

Błędnie postawione zostały zarzuty naruszenia przepisów k.p.a., gdyż nie miały one w sprawie zastosowania, czyli nie mogły zostać naruszone w toku postępowania prowadzonego w przedmiocie odpowiedzialności Skarżącej za zobowiązania Spółki.

Z tych wszystkich powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.

Paweł Dąbek Anna Dalkowska Sławomir Presnarowicz