Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 108/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 9
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 71
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.
article: art. 5 pkt. 7 lit. b
journal: Dz.U. 1990 nr 34 poz 198
law: Ustawa z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw.
article: art. 9 ust. 3
journal: Dz.U. 1989 nr 10 poz 56
law: Ustawa z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Wiśniewska (spr.) Sędziowie NSA Anna Lech Joanna Runge- Lissowska Protokolant Magdalena Cieślak po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2008r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej z wniosku Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego pomiędzy Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Z. a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi w przedmiocie rozpoznania wniosku J. C. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w T. L. z dnia [...] znak: [...] w sprawie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gruntu o powierzchni [...] ha położonego w P., powiat T. L., stanowiącego w dacie przejęcia własność A. Ż. i C. L. postanawia: wskazać Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jako organ właściwy w sprawie


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. wystąpiło z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi przez wskazanie, który z organów jest właściwy do rozpoznania wniosku J. C. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w T. L. z dnia [...] września 1958 r., nr [...] oraz utrzymującego ją w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] października 1958 r., nr [...] w sprawie przejęcia na własność Skarbu Państwa gruntu o powierzchni [...] ha położonego w P., powiat T. L., będącego w dacie przejęcia własnością A. Ż. i C. L..

Wojewoda L. przedmiotowy wniosek przekazał do rozpoznania Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który jednak postanowieniem z dnia [...], nr [...], wydanym, na podstawie art. 65 § 1 K.p.a., uznał się niewłaściwym i sprawę przekazał Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Z..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. ustalając swoją właściwość w sprawie z wniosku J. C., również uznało się za niewłaściwe do jego rozpatrzenia i przyjęło, że organem właściwym jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W tym względzie powołało się na postanowienie NSA z dnia 12 grudnia 2006 r., sygn. akt I OW 57/06, w którym Sąd ten wskazał Ministra Rolnictwa Rozwoju Wsi jako organ właściwy w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej o przejęciu na własność Państwa gospodarstw rolnych na podstawie art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że rozpoznało merytorycznie przedmiotowy wniosek J. C. decyzją z dnia [...], nr [...] oraz utrzymującą ją w mocy decyzją z dnia [...], nr [...], które to decyzje zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 maja 2007r., sygn. akt II SA/Lu 224/07. W uzasadnieniu wyroku Sąd wyraził pogląd, że przekazanie sprawy według właściwości na podstawie art. 65 K.p.a. (jak uczynił to Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - postanowieniem z dnia [...], nr [...]) wiąże organ, któremu sprawa została przekazana, nie wyklucza to jednak sporu kompetencyjnego. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że nie ma podstaw do przyjmowania - wynikającego z art. 1 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej - domniemania kompetencji gminy w sprawach przejmowania nieruchomości na własność Państwa w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Wyraźny przepis ustawy z dnia 17 maja 1990 r. wskazywał bowiem kierowników urzędów rejonowych jako organy właściwe do orzekania w tych sprawach. Tym samym Sąd potwierdził stanowisko, że skoro organom gminy nie przekazano orzekania o przejmowaniu nieruchomości na własność Państwa, to nie ma także uzasadnienia dla przyjęcia właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych jako organów wyższego stopnia nad organami gminy w rozumieniu art. 157 § 1 K.p.a.

W odpowiedzi Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o rozpatrzenie powstałego sporu kompetencyjnego, ponieważ, jego zdaniem, przejęcie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło na podstawie art. 9 (następnie art. 16) ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego oraz na podstawie art. 3 i 18 ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych (Dz.U.R.P. Nr 5, poz. 16). Akty te nie zawierają żadnych uregulowań przesądzających o właściwości organów nadzorczych prowadzących postępowanie w odniesieniu do orzeczeń wydawanych na ich podstawie. Jednocześnie w obowiązującym systemie prawnym nie istnieją uregulowania prawne pozwalające na przejmowanie przez Państwo gospodarstw rolnych z urzędu z mocą decyzji administracyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne rozpoznają - na podstawie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) - spory o właściwość powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej uważają się za właściwe w sprawie; między tymi organami występuje wówczas spór pozytywny. Dojść może też do sporu negatywnego; każdy z organów uważa się za niewłaściwy. Z takim właśnie sporem mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Spór o charakterze negatywnym powstał między Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Z. a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi i dotyczy kwestii, który z tych organów jest właściwy do rozpoznania oraz załatwienia wniosku J. C. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] października 1958 r., nr [...], utrzymującego w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w T. L. z dnia [...] września 1958 r., nr [...].

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że opisaną wyżej decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w T. L. z dnia [...] września 1958 r. oraz orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] października 1958 r., przejęto na własność Skarbu Państwa grunt o powierzchni [...] ha, położony w P., powiat T. L., stanowiący własność A. Ż. i C. L.. Przejęcie nastąpiło na mocy art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U. Nr 17, poz. 71). Z przepisu art. 9 ust. 3 tej ustawy wynika, że o przejęciu nieruchomości rolnych na własność Państwa jako organ pierwszej instancji orzekał organ administracji rolnej prezydium powiatowej rady narodowej. Natomiast organem drugiej instancji było Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej.

W myśl art. 157 § 1 K.p.a., organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. O tym zaś jakie organy są organami wyższego stopnia przesądza treść art. 17 K.p.a. Kryteria zawarte w tych przepisach pozwalają na określenie kompetencji organu w obowiązującym stanie prawnym. Wątpliwości co do kompetencji organu właściwego do prowadzenia postępowania nadzorczego powstają wówczas, gdy dotyczy to decyzji wydanych w przeszłości przez organy, które w wyniku przeprowadzonych zmian strukturalnych zostały zniesione lub zreformowane.

Rozstrzygając zaistniały spór kompetencyjny uwzględnić należy, że właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności decyzji ocenia się według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu weryfikowanej decyzji. W razie zmian w strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero potem określa się organ wyższego stopnia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 września 1998 r., sygn. akt III RN 83/98, OSNAPiUS 1999, nr 9, poz. 293).

Podzielić należy stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że w chwili wystąpienia (15 stycznia 2004 r.) przez stronę z wnioskiem o stwierdzenie nieważności przedmiotowych orzeczeń nie obowiązywał już przepis - chodzi art. 9 ustawy z 12 marca 1958 r. - stanowiący podstawę przejęcia nieruchomości rolnej, bowiem został on uchylony ustawą z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 107, poz. 464) w związku ze skreśleniem z dniem 1 stycznia 1992 r. rozdziałów pierwszego i drugiego ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.

Zauważyć nadto trzeba, że w związku z reformą administracji przeprowadzoną w 1990 r., na mocy art. 5 pkt 7 lit. b ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. tekst pierwotny Nr 34, poz. 198 z późn. zm.) orzekanie w sprawach przejęcia nieruchomości rolnych na rzecz Państwa na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U. z 1989 r. Nr 10, poz. 56) - należące dotychczas do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego - przeszło do właściwości rejonowych organów rządowej administracji ogólnej. Stosownie zaś do art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o terenowych organach rządowej administracji ogólnej (Dz.U. Nr 21, poz.123 z pózn. zm.), rejonowymi organami administracji rządowej ogólnej byli wówczas kierownicy urzędów rejonowych. Organem wyższego stopnia w stosunku do kierowników urzędów rejonowych byli natomiast wojewodowie - art. 17 pkt 2 K.p.a.

Tym samym przyjąć należy, że w obowiązującym stanie prawnym organu wyższego stopnia do stwierdzenia nieważności orzeczenia organu drugiej instancji - Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] października 1958 r. - wydanego przed wskazanymi datami, należy poszukiwać przez ustalenie organu wyższego stopnia w stosunku do wojewody. Organem tym jest minister właściwy do spraw rolnictwa i rozwoju wsi.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji (art. 15 § 2 P.p.s.a.).