Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 885/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 210 par 4
journal: Dz.U. 2023 poz 2383
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
article: art. 4 ust. 5
journal: Dz.U. 2010 nr 95 poz 613
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski, Sędziowie Sędzia NSA Paweł Janicki (spr.), Asesor WSA Grzegorz Potiopa, Protokolant Starszy specjalista Małgorzata Kowalczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 29 września 2023 r. nr SKO.4140.76.2023 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2014 rok 1. uchyla zaskarżoną decyzję: 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz G. S. kwotę 1112 (jeden tysiąc sto dwanaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 29 września 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi (dalej: SKO) uchyliło w całości decyzję Burmistrza Miasta Ozorkowa z dnia 20 grudnia 2017 roku, znak : FN.3120.173.2017, którą ustalono G. S. i O. S. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości położonej w O. przy ul. [...], działka nr [...], za 2014 rok w kwocie 22.397,00 zł.

Z przedstawionego przez SKO stanu faktycznego sprawy wynika, że Burmistrz Miasta Ozorkowa decyzją z 3 lutego 2014 r. ustalił skarżącym wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości, położonej w O. przy ul. [...], za 2014 rok w kwocie 638,00 zł, opodatkowując 2278,00 m2 powierzchni gruntów pozostałych. Organ podatkowy w dniu 3 sierpnia 2017 roku wznowił z urzędu postępowanie podatkowe i decyzją z dnia 20 grudnia 2017 roku ustalił skarżącym wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości, położonej w O. przy ul. [...], za 2014 rok w kwocie 22.397,00 zł, opodatkowując 2278,00 m2 powierzchni gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej; 616,93 m2 powierzchni użytkowej budynków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz 339700,00 zł wartości budowli związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Po rozpoznaniu odwołania podatników, SKO decyzją z 21 listopada 2018 roku uchyliło ww. decyzję w całości, uchyliło decyzję Burmistrza Ozorkowa z dnia 23 stycznia 2013 r. i ustaliło skarżącym wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2014 rok w kwocie 21.590,00 zł (2278,00 m2 powierzchni gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – podatek 1.845,18 zł; 580,77 m2 powierzchni użytkowej budynków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – podatek 12.951,17 zł; 339.700,00 zł wartości budowli związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – podatek 6.794 zł).

Decyzja ta została zaskarżona przez podatników do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2019 roku, sygn. akt I SA/Łd 174/19, uchylił ww. decyzję SKO w Łodzi z dnia 21 listopada 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 16 listopada 2022 r., sygn. akt III FSK 1704/21, oddalił tę skargę kasacyjną, modyfikując wskazania co dalszego prowadzenia postępowania podatkowego, ograniczając je do uzupełnienia i oceny opinii biegłego wykorzystanej w sprawie w związku z treścią opinii prywatnej strony skarżącej.

Ponownie rozpoznając sprawę, SKO zaskarżoną decyzją z 29 września 2023 r. uchyliło wcześniejsze rozstrzygnięcia wymiarowe i ponownie ustaliło skarżącym wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2014 rok w kwocie 21.590,00 zł.

W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, iż z wypisów ewidencji gruntów i budynków oraz ksiąg wieczystych wynika, że skarżący są współwłaścicielami, na prawach wspólności w częściach ułamkowych, zabudowanej nieruchomości położonej w O. przy ul. [...], działka nr [...] w obrębie [...], o powierzchni 2278,00 m2, oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków symbolem Ba - tereny przemysłowe, na której (a także sąsiedniej działce [...]) znajduje się budynek, zaliczony do ,,zbiorników, silosów i budynków magazynowych". G. S., jak wynika z ewidencji działalności gospodarczej, jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe "G."; przeważająca działalność gospodarcza (kod PKD 68.20.Z) to wynajem i zarządzanie nieruchomościami własnymi lub dzierżawionymi. Syn G. S. – O. S. nie jest przedsiębiorcą.

W trakcie kontroli podatkowej i oględzin nieruchomości dokonanej w dniu 14 lutego 2017 r. pracownicy organu podatkowego ustalili, że na nieruchomości położonej w O. przy ul. [...] - działka [...], stanowiącej współwłasność G. S. i małoletniego O. S. oraz działka [...], stanowiącej współwłasność G. S. i jego żony I. Ł., znajduje się hala magazynowa. Cały teren - przed i z boków hali (działki [...] i [...]) jest utwardzony kostką brukową. Działki [...] i [...] są ogrodzone, tworząc jedną całość. W ewidencji środków trwałych firmy PPHU "G." wpisany jest budynek hali magazynowej, przyjęty do ewidencji w dniu 30 stycznia 2009 r. Powierzchnię użytkową całej hali zlokalizowanej na działkach [...] i [...] określono na 1079,92 m2, z czego na działce nr [...] znajduje się powierzchnia 499,15 m2. Natomiast jak wynika ze sporządzonego przez biegłego G. T. operatu szacunkowego, opartego na ustaleniach oględzin przeprowadzonych w dniu 27 października 2017 roku, powierzchnia użytkowa całej hali zlokalizowanej na działkach [...] i [...] wynosi 1142,92 m2, z czego na działce nr [...] znajduje się powierzchnia 580,77 m2. Ponadto na przedmiotowej nieruchomości znajdują się budowle. Kolegium zauważyło, iż w materiale dowodowym znajdują się dwa rozbieżne dowody w przedmiocie ustalenia powierzchni użytkowej przedmiotowej hali, dlatego kierując się zasadą in dubio pro tributario oraz przede wszystkim ze względu na fakt, że w oparciu o ustalenia kontroli, w tym dokonane oględziny, organ wznowił postępowanie i opiera się na ustaleniach wynikających z oględzin przeprowadzonych w dniu 14 lutego 2017 r., z których wynika mniejsza powierzchnia użytkowa przedmiotowej hali (co powoduje, iż z całej tej powierzchni użytkowej hali 1079,92 m2 w odniesieniu do działki [...] przypada powierzchnia 588,77 m2 powierzchni użytkowej budynków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej), powoduje konieczność pomniejszenia wymiaru zobowiązania podatkowego, bowiem organ pierwszej instancji opodatkował 616,93 m2 powierzchni użytkowej budynków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Ponadto SKO wskazało na sporządzony przez biegłego rzeczoznawcę majątkowego G. T. operat szacunkowy z wyceny odtworzeniowej budowli, z dnia 20 listopada 2017 roku, z którego wynika, że na działkach [...] i [...] znajdują się budowle: utwardzenie terenu (parkingi, dojazdy) oraz ogrodzenie o łącznej wartości 457.200,00 zł (w tym utwardzenie terenu 395.500,00 zł i ogrodzenie terenu 61.700,00 zł), przy czym wartość budowli przypadająca na działkę [...] wynosi 117.500,00 zł (w tym utwardzenie terenu 86.500,00 zł, a ogrodzenie terenu 31.000,00 zł).

Kolegium uznało, że biegły rzeczoznawca majątkowy G. T. dokonał prawidłowego, dopuszczonego prawem wyboru podejścia i metody wyceny budowli, uwzględniając cel wyceny, rodzaj i charakterystykę przedmiotu oszacowania oraz dostępność i przydatność danych, którymi mógł się posłużyć w wycenie. W przypadku braku stosownych informacji rynkowych, bądź w przypadku określenia wartości rzeczy, które ze względu na rodzaj, obecne użytkowanie lub przeznaczenie nie są lub nie mogą być przedmiotem obrotu rynkowego, art. 150 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r. poz. 1774 ze zm. – dalej: "u.g.n.") dopuszcza określenie dla budowli wartości odtworzeniowej. W ocenie Kolegium, w przypadku gdy nie ma możliwości wytypowania na rynku lokalnym cen nieruchomości do ustalenia wartości rynkowej, a ta ostatecznie jest wartością przybliżoną, to zgodnie z zasadą powszechności i równoważności opodatkowania, dla celów opodatkowania budowli można przyjąć jej wartość odtworzeniową. Tym samym organ nie podzielił argumentacji skarżących, iż jedyną metodą akceptowaną przez normodawcę dla ustalenia podstawy opodatkowania dla budowli, wówczas gdy nie określono ich wartości dla celów amortyzacji, jest wartość rynkowa. Jak wskazał organ, nie da się tego pogodzić z zasadą racjonalności działania ustawodawcy, albowiem zakładałby on, że w sytuacji nie notowania wolnorynkowych transakcji w obrocie danego rodzaju budowlami, nie istniałaby w ogóle możliwość ustalenia podstawy opodatkowania przy użyciu metody rynkowej. Określenie wartości odtworzeniowej budowli - w sytuacji, gdy niedopuszczalne było określenie jej wartości rynkowej, gdyż budowla nie mogła stanowić przedmiot obrotu - nie narusza art. 4 ust. 7 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 roku o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2010 r. Nr 95, poz. 613 ze zm. dalej: "u.p.o.l."), gdyż zastosowanie tego przepisu podlega wyłączeniu na mocy regulacji szczególnej wynikającej z art. 150 u.g.n.

Odnosząc się do przedłożonego przez podatników prywatnego operatu szacunkowego rzeczoznawcy majątkowego B. F., SKO uznało, że nie oceniono w nim wartości budowli, a wartość nieruchomości gruntowych, stwierdzając jedynie, że wartość rynkową poszczególnych naniesień obliczono na podstawie procentowego udziału ich kosztu odtworzenia w wartości rynkowej naniesień, co potwierdza to, że nie ma możliwości wyceny samej wartości budowli ogrodzenia i utwardzenia, co dało podstawę do oceny wartości odtworzeniowej na podstawie art. 150 u.g.n. Z kolei przedłożona opinia biegłego – rzeczoznawcy majątkowego G. T. - jest przekonywująca, uzasadniona w sposób logiczny i merytoryczny. Nie sposób zarzucić biegłemu braku fachowości oraz merytorycznego przygotowania. W tej sprawie biegły nie wyceniał wartości całej nieruchomości strony skarżącej (jak uczyniono to w prywatnej opinii rzeczoznawcy majątkowego B. F.), ale tylko wartość budowli zlokalizowanych na w/w nieruchomości strony dla określenia podstawy do opodatkowania podatkiem od nieruchomości. Wobec tego, w ocenie Kolegium, jako prawidłowa jawi się konstatacja biegłego, że budowle (w postaci czy to ogrodzenia terenu, czy to utwardzenia terenu) nie są i nie mogą być przedmiotem samodzielnego obrotu, a zatem jako jedyna uprawniona w tej sytuacji wycena w/w budowli wychodzi metoda wyceny według wartości odtworzeniowej. Jak podkreślił organ, w tej sprawie niedopuszczalna jest metoda wyceny samych budowli przyjęta w opinii prywatnej sporządzonej przez rzeczoznawcę majątkowego B. F., w której zastosowano podejście porównawcze i metodę korygowania ceny średniej co do ustalenia wartości rynkowej prawa własności całej nieruchomości. Kolegium zauważyło również, że operat szacunkowy rzeczoznawcy majątkowego B. F. został sporządzony dla "określenia wartości rynkowej prawa własności zabudowanych nieruchomości gruntowych", natomiast opinia biegłego G. T. została sporządzona na "określenie wartości rynkowej budowli zlokalizowanych odrębnie na terenie każdej z działek nr [...] i [...] położonych przy ulicy [...] w O., dla określenia podstawy do opodatkowania podatkiem od nieruchomości". Rzeczoznawca majątkowy B. F. nie oceniła wartości samych budowli, a oceniła wartość prawa własności całej zabudowanej nieruchomości, stwierdzając jedynie, że wartość rynkową poszczególnych naniesień obliczono na podstawie procentowego udziału ich kosztu odtworzenia w wartości rynkowej naniesień. Tym samym nie oceniła ona ani wartości rynkowej budowli, ani nawet wartości odtworzeniowej, tylko oceniła wartość całej nieruchomości, w ramach której oszacowano koszt odtworzenia naniesień - w tym budowli. Tym samym, w ocenie SKO, przedłożony przez podatnika prywatny operat rzeczoznawcy majątkowego nie jest operatem na okoliczność oceny wartości budowli odgrodzenia i utwardzenia, co stanowi podstawę opodatkowania.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik skarżących wniósł o stwierdzenie nieważności wymienionej na wstępie decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z uwagi na rażące naruszenie prawa w związku z brakiem ustalenia właściwej podstawy opodatkowania (wskazania przez organy znacznie zawyżonej wartości budowli), ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Ponadto wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszej instancji zarzucono naruszenie:

- art. 4 ust. 1 pkt 3 i ust. 7 w zw. z art. 1a ust. 1 pkt 2-3, art. 2 ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. w zw. z art. 247 § 1 pkt 3 O.p., poprzez rażące naruszenie prawa z uwagi na przyjęcie za podstawę opodatkowania znacząco zawyżonej wartości budowli w postaci utwardzenia terenu i ogrodzenia, na podstawie wewnętrznie sprzecznej, nieprawidłowo wykonanej i nieaktualnej opinii biegłego;

- art. 122 O.p. w zw. z art. 120, art. 121 § 1-2, art. 124, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1, art. 191, art. 192, art. 197 § 1 O.p. w zw. z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. - dalej: "p.p.s.a."), poprzez niezastosowanie się przez organ do wiążących wytycznych sądów administracyjnych w niniejszej sprawie (WSA w Łodzi - sygn. akt I SA/Łd 211/19 i NSA - sygn. akt III FSK 1676/21) w wyrokach uchylających poprzednio wydaną decyzję organu odwoławczego i w konsekwencji brak wyjaśnienia, dlaczego biegły zastosował w swojej opinii wycenę wg wartości odtworzeniowej i czy była to jedyna możliwa metoda do zastosowania w niniejszej sprawie;

- art. 122 O.p. w zw. z art. 120, art. 121 § 1-2, art. 124, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1, art. 191, art. 192, art. 197 § 1 O.p. w zw. z art.149, art.150 i art.151 u.g.n., poprzez dokonanie ustaleń faktycznych w sprawie na podstawie wewnętrznie sprzecznej, nieprawidłowo wykonanej, a obecnie także nieaktualnej opinii biegłego;

- art. 188 O.p. w zw. z art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 123 § 1, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1, art. 191, art. 197 § 1 O.p., poprzez nieuwzględnienie wniosku skarżącego o przyjęcie za podstawę opodatkowania wartości budowli ustalonej w opinii prywatnej przedstawionej przez skarżącego, ewentualnie o przeprowadzenie dowodu z opinii innego (nowego) biegłego celem wyjaśnienia rozbieżności w zakresie uzyskanych dwóch opinii dotyczących wyceny budowli w postaci ogrodzenia i utwardzenia terenu;

- art. 187 § 1 O.p. w zw. z art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 181, art. 191 O.p. i w zw. z art. 157 ust. 1 i 2 u.g.n. z uwagi na nieuprawnioną samodzielną ocenę przez organ metody wyceny budowli zastosowanych w operatach szacunkowych przez rzeczoznawców majątkowych i nieprzeprowadzenie dowodu z oceny prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego przez uprawniony organ, tj. przez organizację zawodową rzeczoznawców majątkowych w celu wyjaśnienia, czy metody zastosowane przez rzeczoznawców majątkowych G. T. i B. F. w niniejszej sprawie były prawidłowe;

- art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 O.p. w zw. z art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 124, art. 180 § 1, art. 181, art. 191 O.p. w zw. z art. 157 ust. 1 i 2 u.g.n. i w zw. z art. 153 p.p.s.a., poprzez brak wskazania w uzasadnieniu decyzji przyczyn, dla których organ nie zastosował się do wiążących wytycznych sądów administracyjnych w niniejszej sprawie (WSA w Łodzi - sygn. akt I SA/Łd 211/19 i NSA - sygn. akt III FSK 1676/21) w wyrokach uchylających poprzednio wydaną decyzję organu odwoławczego i w konsekwencji brak wyjaśnienia, dlaczego biegły zastosował w swojej opinii wycenę wg wartości odtworzeniowej i czy była to jedyna możliwa metoda do zastosowania w niniejszej sprawie;

- art. 140 § 1 O.p. w zw. z art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 123 § 1, art. 129, art. 139 § 3 O.p. poprzez niezałatwienie sprawy w terminie ustawowym i niezawiadamianie strony o przyczynie niezałatwienia sprawy w terminie i o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy;

- art. 200 § 1 O.p. w zw. z art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 123 § 1, art. 129, art. 192 i art. 240 § 1 pkt 4 O.p., ponieważ strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu z uwagi na niewyznaczenie stronie terminu na zapoznanie i wypowiedzenie się w sprawie zebranego materiału dowodowego pomimo przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zaskarżona decyzja podlega uchyleniu.

W pierwszym rzędzie zaznaczyć należy, że na obecnym etapie postępowania spór między stronami dotyczy prawidłowości ustalenia przez organ odwoławczy wartości rynkowej budowli w postaci utwardzenia terenu i ogrodzenia nieruchomości należącej do G. i O. S.

Jeśli zaś chodzi o sporne w toku poprzedniego postępowania podatkowego ustalenia w zakresie powierzchni użytkowej hali magazynowej, to zostały rozstrzygnięte na korzyść podatników w wyroku NSA z dnia 16 listopada 2022, sygn. akt III FSK 1704/21, co znalazło odzwierciedlenie w treści zaskarżonej decyzji i znalazło się poza granicami skargi w rozpoznawanej sprawie.

Przechodząc do istoty sporu podnieść należy, że zgodnie z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Poza sporem pozostaje okoliczność, że sąd pierwszej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy związany jest wykładnią prawa wyrażoną przez sąd odwoławczy w uzasadnieniu orzeczenia uchylającego zaskarżone orzeczenie i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania (por. H. Knysiak-Molczyk, Skarga..., 2009, s. 438).

W doktrynie i judykaturze jednomyślnie przyjmuje się, że artykuł 190 p.p.s.a. znajduje zastosowanie, gdy doszło do wydania orzeczenia, o którym mowa w art. 185 § 1 p.p.s.a., a mianowicie gdy zaszła konieczność ponownego rozpoznania sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny. W takim wypadku sąd ten związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, przez którą należy rozumieć ustalenie jednoznacznej normy na podstawie określonego przepisu prawa materialnego lub procesowego.

Z przepisu art. 190 p.p.s.a. wynika związanie wykładnią prawa tylko przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, a nie "przy podejmowaniu każdego rozstrzygnięcia w sprawie tożsamej" (wyrok NSA z 16.10.2007 r., II OSK 1388/06, LEX nr 394869).

W przedmiotowej sprawie nie doszło do wydania przez NSA wyroku uchylającego rozstrzygnięcie sądu I instancji. Przypomnieć należy, że wyrokiem z dnia 16 listopada 2022 r. sygn. akt III FSK 1704/21 sąd odwoławczy oddalił skargę kasacyjną organu od wyru WSA w Łodzi z dnia 20 sierpnia 2019r. sygn. akt I SA/Łd 174/19 uchylającego decyzję SKO w Łodzi wydaną w przedmiocie podatku od nieruchomości za rok 2014. O ile zatem bezspornie ratio legis unormowania art. 190 p.p.s.a. sprowadza się do przyspieszenia postępowania sądowoadministracyjnego poprzez uznanie, że pomimo uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania pewne kwestie sporne zostały już ostatecznie przesądzone, co powoduje zawężenie granic ponownego rozpoznania sprawy (wyrok NSA z 2.12.2014 r., I FSK 1448/13, LEX nr 1643195), o tyle w rozpoznawanej sprawie sytuacja taka nie zachodzi.

Oznacza to, zdaniem sądu I instancji, że art. 190 p.p.s.a nie znajduje zastosowania w sprawie.

W tej sytuacji należy rozważyć zakres wskazań i ocen zawartych w cytowanym wyroku NSA w kontekście treści art. 153 p.p.s.a.. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18.08.2004 r., FSK 207/04, OSP 2005/2, poz. 18, z glosą Z. Kmieciaka, OSP 2005/2, s. 76–77, uznał, że sformułowanie takiej oceny, odmiennej od oceny zawartej w zaskarżonym orzeczeniu wojewódzkiego sądu administracyjnego, możliwe jest w wypadku oddalenia skargi kasacyjnej, jeżeli orzeczenie to mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Taka właśnie sytuacja zachodzi w rozpoznawanej sprawie

Zauważyć bowiem należy, że NSA w cytowanym wyroku jedynie złagodził zapatrywanie WSA w Łodzi stwierdzając, że przeprowadzenie dowodu z kolejnej opinii biegłego konieczne będzie jedynie w przypadku jednoznacznego przesądzenia przez SKO, po dokonaniu właściwej oceny opinii prywatnej, że zaproponowane przez stronę skarżącą podejścia do wyceny jest możliwe (s. 7 uzasadnienia wyroku NSA).

W ocenie sądu I instancji w składzie ponownie rozpoznającym przedmiotową sprawę związanie wyrokiem NSA wynikające z dyspozycji art. 153 p.p.s.a. dotyczy jedynie powyższej kwestii.

Odnotowania wymaga także okoliczność, że w cytowanym wyroku NSA co do zasady podzielił stanowisko sądu I instancji, że SKO było zobowiązane zweryfikować twierdzenia biegłego, iż z uwagi na brak obrotu nieruchomościami podobnymi nie istnieje możliwość ustalenia wartości rynkowej budowli i możliwe jest jedynie ustalenie ich wartości odtworzeniowej (s. 5 uzasadnienia NSA).

W zaistniałej konfiguracji procesowej dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy należało zatem odnieść się do motywów przedstawionych przez sąd I instancji w prawie I SA/Łd 174/19, bowiem po myśli art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Innymi słowy niezbędne okazało się zbadanie czy organ wykonał wskazania sądu co do dalszego postępowania w sprawie. Wyjaśniając tę kwestię należy zauważyć, że organ przytoczył w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśnienia biegłego G. T. z dnia 25 września 2023 r., z których wynika, że brak jest na rynku lokalnym, za który biegły przyjmuje teren miasta O., transakcji rynkowych samodzielnie funkcjonujących pojedynczych części składowych nieruchomości w postaci budowli – utwardzenia terenu, ogrodzenia terenu, oderwanych od gruntu, a sam charakter tych części składowych jest nietypowy.

Po pierwsze wbrew wskazaniom sądów biegły G. T. w opinii uzupełniającej jedynie powtórzył swą wcześniejszą argumentację o braku obrotu na rynku lokalnym budowli (urządzeń budowlanych) w postaci utwardzenia gruntu i ogrodzenia, mimo że WSA w wiążącym wyroku nakazał wyjaśnienie źródeł tego stanowiska.

Po wtóre powyższą ocenę organ przyjął bezkrytycznie, nie próbując nawet wniknąć w sens twierdzenia biegłego. Zabrakło nie tylko pogłębionej, ale i jakiejkolwiek refleksji organu, że przedmiotem opinii ma być ustalenie wartości określonych przedmiotów opodatkowania podatkiem od nieruchomości a nie części składowych nieruchomości oderwanych od gruntu. Owa bierność organu dziwi, tym bardziej że w dalszej części wyjaśnień biegły G. T. stwierdził, że w jego ocenie metoda zastosowana przez stronę skarżącą nie obrazuje rynkowej wartości wszystkich części składowych przedmiotowej nieruchomości w tym spornych przedmiotów opodatkowania. Jak podniósł nie zostały w niej uwzględnione naniesienia w postaci przyłączy wodociągowego, energetycznego i kanalizacji sanitarnej co wpłynęło na wyliczenie wartości nieruchomości i jej poszczególnych części składowych. Zdaniem sądu takie stwierdzenie rodzi oczywiste, w kontekście istoty sporu między stronami, pytanie czy uwzględnienie powyższych naniesień pozwoliłoby na ustalenie wartości rynkowej zarówno nieruchomości jak i przedmiotu sporu w sprawie. Jednak pytanie takie nie padło, a kwestia ta została w zaskarżonej decyzji zignorowana, choć, być może jej wyjaśnienie pozwoliłoby na zweryfikowanie twierdzenia biegłego G. T. o niemożności oszacowania wartości rynkowej budowli.

Bez wątpienia świadczy to o braku wypełnienia wskazań sądu w toku ponowionego postępowania podatkowego a doniosłość tej niewyjaśnionej okoliczności powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego poprzez naruszenie art. 153 p.p.s.a.

Wyjaśnienia wymaga również kwestia określenia wartości spornych budowli przez stronę skarżącą. Tzw. opinia prywatna jest niejasna posługując się parametrami wartości odtworzeniowej dla oszacowania wartości rynkowej spornych budowli.

Wyjaśnienie tej kwestii jest o tyle istotne, że formułując wiążące wskazania w zakresie dalszego postępowania WSA w Łodzi w cytowanym wyroku z dnia 20 sierpnia 2019r. zobowiązał organ do wyliczenia rzeczywistej wartości rynkowej przedmiotowych obiektów budowlanych (s. 12 uzasadnienia). Wskazania tego nie zanegował sąd odwoławczy w cytowanym wyroku z dnia 16 listopada 2022r. sygn. akt III FSK 1704/21, wobec czego należy uznać je za wiążące.

Tak więc sąd I instancji w składzie ponownie rozpoznającym przedmiotową sprawę nie znajduje podstaw prawnych do zignorowania powyższego zalecenia w toku ponowionego postępowania podatkowego. Również zatem i powyższa okoliczność jako uchybiająca art. 153 p.p.s.a. wskazuje na konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Zaznaczyć wypada w tym miejscu, że NSA w cytowanym wyżej wyroku z dnia 16 listopada 2022r. sygn. akt III FSK 1704/21 nie przedstawił wiążącego stanowiska, co do możliwości określenia wartości odtworzeniowej budowli. Nie jest zatem tak, jak zdaje się uważać organ odwoławczy, iż możliwość taka została przesądzona. W myśl powołanych wyżej przepisów charakter wiążący mają ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu. Mocy takiej nie posiadają oceny, które wyrażone nie zostały, pozostając w sferze przypuszczeń i domysłów zaś omawiana kwestia pozostaje otwarta w toku ponownego rozpoznawania sprawy.

Ponadto w sprawie występuje jeszcze jedna istotna okoliczność przemilczana przez organy, co do której do tej pory nie wypowiadały się sądy obu instancji. Wobec tego, że okoliczność ta znalazła się poza polem rozważań sądów obu instancji uznać należy, że również nie jest ona przesądzona i wykracza poza granice związania, o którym mowa w art. 153 p.p.s.a. Skoro zatem nie została sformułowana wiążąca ocena prawna okoliczność ta winna być dostrzeżona i oceniona w toku ponowionego postępowania.

Rzecz w tym, że sporem w rozpoznawanej sprawie objęte są: utwardzenie terenu (parkingi, dojazdy) oraz ogrodzenie. Zgodnie z art. 3 punkt ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane (tekst jednolity Dz. U. z 2023r., poz. 682) przez urządzenie budowlane należy rozumieć urządzenia techniczne związane z obiektem budowlanym, zapewniające możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem, jak przyłącza i urządzenia instalacyjne, w tym służące oczyszczaniu lub gromadzeniu ścieków, a także przejazdy, ogrodzenia, place postojowe i place pod śmietniki. Nie budzi zatem żadnych wątpliwości, że przedmiotowe utwardzenie terenu oraz ogrodzenie są urządzeniami budowlanymi w rozumieniu cytowanego przepisu jako urządzenia związane z obiektem budowlanym zapewniające możliwość użytkowania obiektu zgodnie jego przeznaczeniem.

Z kolei na gruncie prawa podatkowego – ustawy o podatkach i opłatach lokalnych -urządzeniom tym przyznano status budowli. Zgodnie bowiem z art. 1a ust.1 punkt 2 ustawy podatkowej budowla to obiekt budowlany w rozumieniu przepisów prawa budowlanego niebędący budynkiem lub obiektem małej architektury, a także urządzenie budowlane w rozumieniu przepisów prawa budowlanego związane z obiektem budowlanym, które zapewnia możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem.

Zatem, co wydaje się oczywiste, utwardzenie terenu (parkingi, dojazdy) oraz ogrodzenie nie są nieruchomościami w rozumieniu art. 46 § 1 kc. Jedynie z woli ustawodawcy podatkowego przyznano im status budowli w związku z czym stały się przedmiotem opodatkowania podatkiem od nieruchomości. Jednak, jak wskazano wyżej i co należy podkreślić z całą mocą, nie są nieruchomościami. Powyższa konstatacja jest o tyle istotna w rozpoznawanej sprawie, że biegły G. T. a za nim organ odwoławczy dokonał wyceny obu wymienionych przedmiotów opodatkowania stosując tzw. metodę odtworzeniową przy zastosowaniu podejścia kosztowego.

Możliwość ustalania wartości za pomocą powyższych metod i podejścia wynika wprost z ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2023r., poz. 344) z jednym wszakże zastrzeżeniem. Otóż po myśli art. 149 cytowanej ustawy przepisy dotyczące określania wartości odnoszą się jedynie do nieruchomości, bez względu na ich rodzaj, położenie i przeznaczenie, a także bez względu na podmiot własności i cel wyceny, (...). Skoro zatem art. 151 cytowanej ustawy odróżnia i definiuje wartość rynkową, odtworzeniową i katastralną, to czyni to w odniesieniu do nieruchomości a nie do urządzeń budowlanych, którymi jak wyżej wskazano są przedmioty opodatkowania w rozpoznawanej sprawie. Stąd też przyjąć należy, że oparcie się przy dokonywaniu wyceny utwardzenia terenu (parkingi, dojazdy) oraz ogrodzenia na metodzie ustawowo przeznaczonej dla określania wartości nieruchomości wymaga szczegółowego i precyzyjnego uzasadnienia, którego zabrakło w zaskarżonej decyzji.

Zważyć przy tym należy, że art. 4 ust. 5 upol za podstawę opodatkowania budowli przyjmuje ich wartość rynkową. Przepis ten nie daje, jak czyni to ustawa o gospodarce nieruchomościami, możliwości wyboru wartości i nie rozróżnia odmiennych wartości przewidując, że podstawą opodatkowania podatkiem od nieruchomości jest jedynie wartość rynkowa.

Powołane przez organ judykaty, dopuszczające możliwość określenia wartości odtworzeniowej zamiast rynkowej, nie mogą stanowić wskazówki interpretacyjnej w rozpoznawanej sprawie, gdyż odnoszą się do określenia wartości nieruchomości a nie jak w rozpoznawanej sprawie do urządzeń budowlanych uznanych przez ustawę podatkową za budowle, albo dotyczą zgoła odmiennego stanu faktycznego.

Jeśli więc jest tak, jak postrzega to organ, iż niemożność określenia wartości rynkowej budowli powoduje niemożność jej opodatkowania, to w świetle kategorycznej treści cytowanego art. 4 ust. 5 upol po pierwsze należy argument ten traktować jako swoisty postulat de lege ferenda, a po wtóre wszelkimi dopuszczalnym i sposobami dążyć do ustalenia ich wartości rynkowej.

W prawie daninowym niedopuszczalna jest bowiem nie tylko wykładnia zawężająca zakres obowiązywania danej regulacji, lecz także wykładnia rozszerzająca, gdyż może prowadzić do nałożenia nadmiernych ciężarów nie wynikających z ustawy, do czego nie może dopuścić sąd administracyjny sprawujący kontrolę zgodności z prawem aktów organów administracji.

Powyższy wątek umknął całkowicie uwadze organu w związku z czym uzasadnienie zaskarżonej decyzji mimo jego obszerności, uznać należy za niewystarczające i naruszające art. 210 § 4 O.p.

W toku ponowionego postępowania organ odwoławczy będzie zobowiązany uwzględnić przedstawione wyżej rozważania w zakresie ustalenia wartości spornych budowli.

Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności na podstawie art. 145 § 1 punkt 1 litera c i art. 200 ppsa należało orzec jak w sentencji.

ds