Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 283/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17, art. 20, art. 24, art. 26 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia Renata Nawrot (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda, , Protokolant starszy sekretarz sądowy Dominika Jeromin, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2023 r. w Radomiu sprawy ze skargi K. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 23 lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 2 stycznia 2023 r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. na rzecz skarżącego K. H. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania Sądu jest decyzja z 23 lutego 2023 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. (dalej Kolegium, organ odwoławczy), wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: "k.p.a." ), którą Kolegium – utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z 2 stycznia 2023 r. w sprawie odmowy przyznania K. H. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad siostrą E. H..

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie sprawy:

Wnioskiem z 27 kwietnia 2022 r. K. H. (dalej strona, skarżący) wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą E. H.. Z ustaleń i zebranego w sprawie materiału dowodowego przez organ I instancji, w tym z przeprowadzonego w ponownym postępowaniu wywiadu, złożonych oświadczeń, oraz czynności przeprowadzonych w pierwotnym postępowaniu, wynika że strona sprawuje opiekę nad siostrą, która legitymuje się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma bliższych krewnych zobowiązanych do sprawowania nad nią opieki.

Z akt sprawy wynika, w tym w szczególności z zaświadczenia Kierownika Warsztatu Terapii Zajęciowej, że E. H. jest od 1999 r. uczestniczką zajęć WTZ od poniedziałku do piątku, w godz. od 9 do 16, a podczas zajęć ma zapewnioną opiekę i pomoc pracowników WTZ, a także ma zapewniony dojazd na zajęcia. Oznacza to, że przez znaczną część dnia osoba niepełnosprawna przebywa poza domem

i w czasie tym skarżący nie sprawuje opieki nad siostrą. Organ I instancji uznał, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w przedmiotowej sprawie nie jest możliwe. Oceny tej nie zmieniają wskazane przez stronę okoliczności sporadycznych problemów z dojazdem czy też zamknięcia placówki w związku z epidemią COVID.

W tych okolicznościach Prezydent Miasta R. na podstawie art. 2 pkt. 2, art. 17, art. 20, art. 24, art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. 2022 poz. 615 z późn. zm, dalej: "ustawa

o świadczeniach rodzinnych", "u.s.r."), art. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2014 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2014r, poz. 559), orzekł o odmowie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką na E. H..

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, strona złożyła odwołanie, zarzucając decyzji rażące naruszenie prawa procesowego, poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a ponadto naruszenie prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Rozpoznając odwołanie Kolegium zaskarżoną decyzją, powołaną na wstępie, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania, Kolegium zwróciło uwagę, iż przedmiotowa sprawa była rozpoznawana przez organ odwoławczy, który decyzją z dnia 13.10.2022 r. znak: [...]uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji z dnia 18.08.2022 r. nr [...], odmawiającą Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad siostrą E. H. i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia, wskazując, w jakim zakresie materiał dowodowy wymaga uzupełnienia.

Dalej organ odwoławczy ustalił, że E. H., jest panną, jej rodzice nie żyją. Sąd Rejonowy w R. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 19.01,2022 r. sygn, akt IV U [...] zmienił orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 17.12.2020 r. nr [...] w ten sposób, że zaliczył E. H. do znacznego stopnia niepełnosprawności od października 2020 r. na stałe i orzekł, że E. H. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wskazano, że skarżący mieszka z żoną i niepełnosprawną siostrą.

Następnie organ odwoławczy omówił regulację prawną w zakresie zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego wynikającą z ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, wyjaśniając przy tym, że z treść art. 17 ust. 1a ustawy, wymaga dla przyznania świadczenia dla osoby spokrewnionej w dalszym stopniu niż pierwszy, ustalenia, że na takiej osobie ciąży obowiązek alimentacyjny, a nie ma osób spokrewnionych w pierwszym stopniu lub osoby takie nie mogą sprawować opieki.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym pozostaje, jak wskazano w decyzji, że Skarżący jest bratem niepełnosprawnej E. H., ich rodzice nie żyją,

a zatem obowiązek alimentacyjny ciąży na Skarżącym. Organ odwoławczy wyjaśnił, że z art. 17 ust. 1 ustawy oświadczeniach rodzinnych, wynika, że aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne muszą być spełnione łącznie wszystkie przesłanki. Po pierwsze osoba niepełnosprawna musi legitymować się odpowiednim orzeczeniem, co w rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości, bowiem E. H. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Po drugie na osobie sprawującej opiekę ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki, co również w niniejszej sprawie nie jest kwestionowane. Po trzecie, opiekun osoby niepełnosprawnej musi zrezygnować

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź nie podejmować tego zatrudnienia

z uwagi na konieczność zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej. Brak spełnienia którejkolwiek z powyższych przesłanek obliguje organ do wydania decyzji odmownej.

Kolegium stwierdziło, że fakt posiadania ww. orzeczenia przez siostrę Skarżącego nie gwarantuje automatycznie uzyskania przez niego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres sprawowanej opieki musi być bowiem tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania (np. wyrok NSA w sprawie I OSK. 1148/20, orzeczenia.nsa.gov.pl). Opieka będąca przesłanką prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter szczególny, wymagający znacznego, stałego i niebudzącego wątpliwości zaangażowania, co powinno wynikać z okoliczności obiektywnych.

Istotną cechą osób będących adresatami zawartej w art. 17 ust. 1 ustawy

o świadczeniach rodzinnych normy prawnej, określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc finansowa Państwa rodzinom dotkniętym niepełnosprawnością, które z powodu konieczności sprawowania faktycznej opieki przez jej członka nad osobą niepełnosprawną pozbawione są przez to źródła dochodu. Określony w art. 17 ust. 1 ustawy warunek "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" należy łączyć z wymogiem sprawowania stałej lub długotrwałej

i osobiście świadczonej opieki. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Organ odwoławczy zaznaczył, że zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1 ustawy na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy z powodu konieczności sprawowania opieki. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia, albo jego niepodejmowaniem a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły.

Kolegium podkreśliło, że na okoliczność zakresu sprawowanej przez Skarżącego opieki nad siostrą i jednocześnie dla niej koniecznej, przeprowadzone zostały wywiady środowiskowe w dniach 30.06.2022 r. i 1.12.2022 r. Pracownik socjalny, podczas przeprowadzonych wywiadów środowiskowych ustalił, że Skarżący wykonuje przy siostrze następujące czynności: przygotowuje posiłki, pomaga w porannej i wieczornej toalecie, zawozi do lekarza, jest w stałym kontakcie z opiekunami Warsztatów Terapii Zajęciowej, przygotowuje leki, pierze, sprząta, gotuje, robi zakupy. Dalej stwierdzono, że z materiału dowodowego wynika, E. H. samodzielnie spożywa posiłki, samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne, samodzielnie porusza się.

Jednocześnie siostra skarżącego E. H. od dnia 4.05.1999 r. do nadal jest uczestnikiem Warsztatu Terapii Zajęciowej, uczestniczy w zajęciach placówki w godz. od 9,00 do 16,00 przez pięć dni w tygodniu, ma zapewniony dojazd na zajęcia

i powrót do domu (busem WTZ), opiekę podczas pobytu w Warsztacie sprawują pracownicy WTZ.

W tej sytuacji Kolegium oceniło, iż istniejący w niniejszej sprawie stan faktyczny daje podstawy do uznania, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust.1 ustawy

o świadczeniach rodzinnych, bowiem siostra Skarżącego uczestniczy systematycznie

w Warsztatach Terapii Zajęciowej, w godz. od 9,00 do 16,00 przez pięć dni w tygodniu, na które ma zapewniony dojazd i przyjazd, w tym czasie opiekę nad nią sprawują pracownicy WTZ. Zatem w tym czasie, a więc przez znaczną część dnia, Skarżący nie wykonuje wobec niej żadnych czynności opiekuńczych, które w jakikolwiek sposób uniemożliwiałyby mu podjąć zatrudnienie chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Organ odwoławczy uwzględnił także, że siostra strony jest w miarę samodzielna jeśli chodzi o jej funkcjonowanie bowiem jest w stanie samodzielnie załatwiać potrzeby fizjologiczne, samodzielnie się poruszać, samodzielnie spożywać posiłki. Z kolei zaś inne czynności w postaci wizyt lekarskich czy realizowanie recept jakkolwiek niezbędne, to z pewnością nie są to czynności na tyle czasochłonne i absorbujące, skoro mogą być wykonywane przez osoby pozostające w zatrudnieniu i mające również takie potrzeby. Podkreślono, iż przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, sprzątanie mieszkania, załatwianie spraw urzędowych, nie spełnia więc wymagania z art. 17 ust. 1 ustawy, bowiem są to czynności wykonywane w każdym gospodarstwie domowym również przez osoby pracujące, a więc nie są czynnościami opiekuńczymi. Dlatego Kolegium uznało, że Skarżący nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego

w związku z koniecznością sprawowania opieki nad siostrą.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący domagał się: uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 23 lutego 2023 r. oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej

z up. Prezydenta Miasta R. przez z-ca kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z dnia 2 stycznia 2023 r.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

naruszenie prawa procesowego w postaci art. 75, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 6, 7 i 8 k.p.a., poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, bezpodstawnemu stwierdzeniu istnienia negatywnych przesłanek do nabycia prawa przez K. H. do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie wybiórczo potraktowanego stanu faktycznego; art. 138 k.p.a. w zw. z art. 136 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego zmierzającego do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy;

naruszenie prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. b ustawy

o świadczeniach rodzinnych - poprzez błędną jego wykładnię;

błąd w ustaleniach faktycznych mający istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia, polegający na bezpodstawnym uznaniu, że sprawowana opieka nad siostrą przez skarżącego nie może zostać uznana za uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia;

dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez bezpodstawne przyjęcie, że z uwagi na uczestnictwo E. H. w zajęciach Warsztatu Terapii Zajęciowej funkcjonującym przy Stowarzyszeniu Pomocy Dzieciom Niewidomym i Niedowidzącym " [...]", opieka skarżącego jest ograniczona, co umożliwia mu podjęcie zatrudnienia na część etatu albo na cały etat.

W uzasadnieniu skarżący rozwinął postawione zarzuty, akcentując, iż orzeczeniem WZdSON z dnia 17.12 2020 r., zmienionym wyrokiem SR w R.

o sygn. akt IV U [...] zaliczono siostrę skarżącego do grona osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, co nie zostało uwzględnione przez orzekające organy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku

z tym wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 259 – dalej: "p.p.s.a.") – sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu

I instancji naruszają prawo, co uzasadniało uwzględnienie skargi.

Podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r.

o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia.

Niewątpliwie stwierdzić należy, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do podjęcia (względnie wykonywania pracy zawodowej). Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

W kontrolowanej sprawie siostra skarżącego ur. 17.11.1970 r. (53 lata), wyrokiem Sądu Rejonowego w R. z dnia 19 stycznia 2022 r. w sprawie sygn. akt IV U [...], została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności od października 2020 r. na stałe. Ponadto z powyższego wyroku wynika, że E. H. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Ponadto z zebranego materiału dowodowego wynika, że E. H. (patrz zaświadczenie wydane przez Warsztat Terapii Zajęciowej k.19 akt adm.), jest osobą z rozpoznaniem upośledzenia umysłowego o dużych deficytach w zakresie kompetencji społecznych, emocjonalnych i zawodowych. Niski poziom porozumiewania się z ludźmi. Nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować w życiu codziennym, nie potrafi zrozumieć ani załatwić żadnych spraw urzędowych. Izoluje się od grupy rówieśniczej, niechętnie bierze udział w terapii grupowej. Wymaga stałego współudziału i opieki osób trzecich w codziennej egzystencji oraz pomocy w zakresie korzystania

z instytucji publicznych, urzędów, realizacji spraw finansowych...(...). To tylko niektóre uwagi dotyczące siostry strony, wskazane w zaświadczeniu podpisanym przez Kierownika Warsztatu Terapii Zajęciowej.

Z kolei z wywiadu przeprowadzonego w dniu 1.12.2022 r. (k.28 akt adm.) wynika, że cyt.: ogólnie E. H. samodzielnie wykonuje spożywanie przygotowanych

i podanych posiłków, samodzielnie nie jest w stanie funkcjonować w domu i poza nim...(...). Analizując materiał dowodowy stwierdza się, że strona nie może podjąć żadnej pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, jest jedyną osobą zapewniającą stałą i długoterminową opiekę siostrze...(...), bez tej opieki E. H. byłaby zaniedbana. Regularność czynności pozwala na funkcjonowanie na ile potrafi w swojej niesprawności umysłowej".

Z innego dowodu znajdującego się aktach administracyjnych - oświadczenia strony (k.24 akt adm.) wynika, że jego siostra jest upośledzona umysłowo i chora psychicznie, nie jest w stanie sama się ubrać. Należy jej przygotować kąpiel, pomóc przy myciu. Ponadto zajęcia w WTZ były odwoływane, brak było środka transportu co zdarzało się nagminnie.

Kontrolując zaskarżone decyzje, Sąd uznał za istotne dla oceny legalności zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcie kwestii, czy orzekające w sprawie organy administracji, w prawidłowy sposób oceniły, że skarżący nie spełnia wymogu osoby niepodejmującej/rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku

z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną siostrą. Tym samym Sąd uznał za konieczne dokonanie w tym kontekście oceny, czy w oparciu o zgromadzony

w sprawie materiał dowodowy prawidłowo przyjęto, nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem opieką nad jego niepełnosprawną siostrą.

Ustalenie powyższego związku powinno odbywać się z zachowaniem podstawowych zasad kodeksu postępowania administracyjnego kształtujących postępowanie dowodowe w sprawie. Organ odwoławczy nie może przy tym zapominać, że w postępowaniu odwoławczym obowiązują te same zasady co w postępowaniu przed organem I instancji, w zakresie zebrania całego materiału dowodowego i jego pełnej prawidłowej oceny (art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 15 k.p.a.), uwzględniającej znaczenie i wartość dowodów dla toczącej się sprawy, wskazując, którym dowodom organ przyznał rację, a którym odmówił (art. 80 k.p.a.). Obowiązek prawidłowego rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest przy tym związany ściśle z przyjętą zasadą swobodnej oceny dowodów. Ocena ta winna być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego, opierać się na materiale dowodowym zebranym w sprawie, uwzględniać całokształt. materiału dowodowego. Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny. Uzasadnienie decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji z uwzględnieniem przedstawionych podstawowych zasad postępowania administracyjnego, Sąd uznał, że w kontrolowanej sprawie organy administracji nie sprostały w pełni powyższym obowiązkom.

Przede wszystkim nie uwzględniono po pierwsze całego materiału dowodowego, po drugie, co zdaniem Sądu ma kluczowe znaczenie - specyfiki schorzenia E. H. (53 lata), która jest upośledzona umysłowo.

Organy w zasadzie oparły swoje ustalenia faktyczne i w związku z tym ocenę prawną jedynie na okolicznosci, iż siostra skarżącego jest uczestniczką zajęć Warsztatu Terapii Zajęciowej od poniedziałku do piątku, w godz. od 9 do 16, a podczas zajęć ma zapewnioną opiekę i pomoc pracowników WTZ, a także ma zapewniony dojazd na zajęcia. Oznacza to, jak przyjęto w decyzjach, że przez znaczną część dnia osoba niepełnosprawna przebywa poza domem i w czasie tym skarżący nie sprawuje opieki nad siostrą.

Dokonując oceny powyższego nie dostrzeżono jednak, że z innych dowodów zawartych w aktach administracyjnych wynika, że E. H. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (wyrok Sądu o zmianie stopnia niepełnosprawności). Powyższe zostało także wyeksponowane w wywiadzie przeprowadzonym przez pracownika socjalnego organu I instancji, z którego wynika, że skarżący jest dyspozycyjny w każdym czasie dla opiekunów, terapeutów placówki do której siostra uczęszcza (str. 28 akt adm.). Ponadto umknęło organom obu instancji, że udział E. H. w WTZ jest związany w jakimś stopniu z dowozem na zajęcia, który zapewniany jest przez placówkę, jednakże zdarzają się sytuacje, gdy przywozy i odwozy są odwoływane, bądź placówka jest nieczynna, co podnosił skarżący.

Niezależnie od powyższego organy powinny uwzględnić, że E. H. jest upośledzona od urodzenia, jak wynika z wywiadu leczy się na nadciśnienie tętnicze i tarczycę, z wywiadu środowiskowego wynika, że przy wszystkich czynnościach życia codziennego wymaga pomocy, nie wychodzi samodzielnie z domu, gdyż nie ma orientacji w terenie. Te okoliczności umknęły organom przy ocenie zebranego materiału dowodowego.

Również, zdaniem Sądu, organy administracji błędnie przyjęły, że

w okolicznościach sprawy uzasadnione jest stwierdzenie braku bezpośredniego związku między koniecznością stałej opieki nad siostrą a tym, że skarżący nie podejmuje jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem Sądu, całokształt i rozmiar schorzeń, w tym specyfika schorzenia na które cierpi siostra skarżącego i związany z nimi konieczny zakres opieki, skutkuje uznaniem, że w sprawie niewątpliwie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między koniecznością stałej opieki nad E. H.. Z tych przyczyn skarżący nie podejmuje jakiegokolwiek zatrudnienia. Poza tym zdaniem Sądu inny jest zakres opieki nad osobą upośledzoną, chorą psychicznie, który związany jest nie tylko zapewnieniem opieki, ale także nadzorem nad bezpieczeństwem takiej osoby. W rozpoznawanej sprawie zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że wszystkie wykonywane przez skarżącego czynności opiekuńcze są konieczne a przy tym niezbędne, aby zapewnić jego siostrze właściwe warunki życia i bezpieczeństwa adekwatnie do wieku oraz niepełnosprawności.

Sąd akceptuje stanowisko, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki

i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Przepis ten wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z tego orzeczenia, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W ocenie Sądu zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego jest zgodny z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu

o niepełnosprawności.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie podważa twierdzeń skarżącej o sprawowaniu przez nią opieki w sposób stały oraz długotrwały. Wykonywanie przez opiekuna nawet zwykłych czynności związanych z zapewnieniem podopiecznemu właściwych warunków życia (w tym załatwianie codziennych sprawunków i dbałość o dom), z zapewnieniem stabilnego stanu zdrowia podopiecznego (których szczegółowy opis strona przedstawiła w trakcie wywiadu środowiskowego i oświadczeniu dołączonym do odwołania), również stanowi opiekę nad osobą niepełnosprawną, której organy nie zdołały podważyć ustaleniami przeciwnymi.

W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (zob. wyrok NSA z 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18 – dostępny

w CBOSA). Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę pogląd ten podziela. Warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez całą dobę, lecz ma to być stała w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie (por. wyrok WSA w Gdańsku z 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 359/22 – dostępny

w CBOSA).

W wyroku z 16 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Po 806/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (orzeczenie dostępne w CBOSA).

Reasumując, w ocenie Sądu uwadze organów administracji umknęła specyfika choroby, upośledzenia (choroby psychicznej) siostry skarżącego. Tego rodzaju schorzenia wymagają innych (dodatkowych) czynności opiekuńczych niż np. opieka nad osobą ze schorzeniami wyłącznie fizycznymi (np. osoba leżąca, schorzenia kardiologiczne). Charakter i intensywność czynności opiekuńczych uzależniony jest ściśle od aktualnej kondycji psychicznej podopiecznego. Zatem nie można zaprzeczyć, że opieka nie jest sprawowana stale i długotrwale.

Sąd nie podziela stanowiska organów administracji, że sprawowanie przez skarżącego opieki nad osobą niepełnosprawną - siostrą nie koliduje z ewentualnym podjęciem zatrudnienia. Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały podjęte z naruszeniem art. 7 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., nieprawidłowa zaś ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego skutkowała nieprawidłowym zastosowaniem przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Naruszenia wskazanych przepisów miały istotny wpływ na wynik kontrolowanej sprawy, co tym samym uzasadniło uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ stosownie do art. 153 p.p.s.a. uwzględni ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania wyrażone

w niniejszym wyroku, biorąc przy tym pod uwagę wskazania dotyczące konieczności dokonania prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego

z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd oceny wystąpienia w sprawie związku przyczynowo-skutkowego, z ewentualnym przeprowadzeniem uzupełniającego postepowania dowodowego. Swoje stanowisko w sprawie organ uzasadni zgodnie

z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw.

z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.