Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1190/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 3, art. 104 ust. 3 i ust. 4
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 listopada 2023 r. sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 12 maja 2023 r. nr SKO.4110.43.1309.2023 w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty poniesionej zastępczo przez gminę za pobyt w domu pomocy społecznej i zobowiązania do jej zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi E.Z. (dalej: "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie (dalej "SKO" lub "Kolegium") z 12 maja 2023 r. nr SKO.4110.43.1309.2023 wydana w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty poniesionej zastępczo przez Gminę [...] za pobyt ojca w domu pomocy społecznej i zobowiązania do jej zwrotu.

W podstawie prawnej Kolegium powołało art. 17 pkt 1, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 - dalej: "k.p.a.") oraz art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm. - zwana dalej "u.p.s.").

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzją z 15 marca 2023 r. nr GOPS-5026-1/03/23 Wójt Gminy [...] ustalił wysokość opłaty poniesionej za E.Z. zastępczo przez Gminę [...] w kwocie 6 982,09 od 1 listopada 2021 r. do 30 kwietnia 2022 r. za pobyt ojca E.B. w Domu Pomocy Społecznej (DPS) w [....] i zobowiązał E.Z. do zwrotu kwoty w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji na wskazany rachunek bankowy.

Organ wyjaśnił, że w związku z przebywaniem E.B. od 8 grudnia 2014 r. w DPS w [...], decyzją Wójta Gminy [...] z 28 marca 2022 r. nr GOPS-5026-16/03/22/A ustalono dla skarżącej opłatę za pobyt ojca w ww. domu pomocy w wysokości 1 113,58 zł miesięcznie za okres od 1 listopada 2021 r. do 31 stycznia 2022 r. oraz 1 231,07 zł miesięcznie od 1 lutego 2022 r., a w dniu 22 grudnia 2022 r. zmieniono ww. decyzję i ustalono opłatę w wysokości 1 179,21 zł od dnia 1 kwietnia 2022 r. (decyzja z 22 grudnia 2022 r. nr GOPS-5026-1/12/22/A). Decyzje nie zostały zaskarżone w administracyjnym toku instancji i stały się ostateczne.

Jak ustalono E.Z. nie uregulowała należności od 1 listopada

2021 r. do 30 kwietnia 2022 r., to zaś spowodowało zastępcze ponoszenie opłat przez Gminę [...] za osobę, która nie wywiązuje się z nałożonego obowiązku.

W odwołaniu od tej decyzji E.Z. zawnioskowała o jej zmianę w związku z toczącym się postępowaniem dotyczącym zwolnienia jej z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS i przedłużenie terminu wniesienia opłaty zastępczo poniesionej przez Gminę do czasu zakończenia tego postępowania. Podkreśliła, że sprawy te są ze sobą ściśle powiązane.

SKO w Krośnie, wskazaną na wstępie decyzją z 12 maja 2023 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ uznał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania administracyjnego i przepisów prawa materialnego.

Powołując się na art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1, ust. 2. ust. 2a i ust. 3 u.p.s. Kolegium wyjaśniło, że wszystkie przesłanki dotyczące wydania kwestionowanej decyzji zostały spełnione. Organ pierwszej instancji przed wydaniem decyzji zobowiązującej skarżącą do zwrotu opłat poniesionych zastępczo przez gminę z tytułu pobytu ojca w DPS skonkretyzował i zindywidualizował obciążający skarżącą ustawowy obowiązek do ponoszenia tych opłat. Ostateczną bowiem decyzją z 28 marca 2022 r., zmienioną decyzją z 22 grudnia 2022 r., E.Z. została zobowiązana do wnoszenia opłat za pobyt jej ojca w DPS. Mimo tego obowiązku opłatę za skarżącą w okresie od 1 listopada 2021 r. do 30 kwietnia 2022 r. wnosiła zastępczo gmina i w związku z brakiem uregulowania przez zobowiązaną wpłat z omawianego tytułu powstała za ten okres zaległość w łącznej kwocie 6 982,09 zł.

Kolegium zaaprobowało stanowisko organu I instancji, że skoro skarżąca zobligowana była do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w domu opieki, zaś wobec braku wpłat z jej strony pokryła je za nią zastępczo gmina - to zaistniały podstawy faktyczne i prawne do wydania w stosunku do skarżącej decyzji orzekającej o obowiązku zwrotu wyłożonych za nią środków publicznych na utrzymanie ojca w domu pomocy społecznej.

Odnosząc się do zarzutów odwołania SKO uznało, że nie zasługują one na uwzględnienie. Powołując się na art. 104 ust. 4 u.p.s. wyjaśniło, że w okolicznościach sprawy odwołująca nie złożyła wniosku o jakim mowa w tym przepisie. Natomiast kwestia zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS odnosi się do odrębnego postępowania, a nie do przedmiotowej sprawy dotyczącej zobowiązania do zwrotu opłaty poniesionej zastępczo przez gminę.

Skargę na opisaną wyżej decyzję złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie E.Z.. Zawnioskowała o zmianę decyzji i zawieszenie trybu egzekucji kwoty 6982,02 z tytułu zobowiązania jej do zapłaty za pobyt ojca w DPS. Oświadczyła, że cały czas toczy się postępowanie odwoławcze o zwolnienie jej z obowiązku wnoszenia opłaty za ojca z powodu całkowitego zaniedbywania obowiązków rodzinnych z jego strony w stosunku do osoby zobowiązanej (sygn. akt II SA/Rz 644/23). Dodatkowo wskazała, że z powodu zmiany jej sytuacji materialnej, która nie pozwala jej na zapłatę takich kwot (zgodnie z art. 104 ust. 4 u.p.s.) zostały skierowane wniosek o odstąpienie żądania zwrotu kwot przez GOPS w [...] wg decyzji GOSP-5026-1/03/23 z 15.03.2023 i decyzji GOSP-5026-1/03/23 z 5.04.2023 oraz wniosek o zmianę decyzji SK0.4110.43.1309.2023. Poinformowała, że jej obecnym źródłem dochodu jest renta po zmarłym mężu w wysokości 1767,90 netto. Z dniem 31 marca 2023 r. zlikwidowała prowadzoną działalność gospodarczą.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Skarga jest zasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO z dnia 12 maja 2023 r. utrzymująca decyzję organu I instancji z dnia 15 marca 2023 r. w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty poniesionej za E.Z. zastępczo przez Gminę [...] w kwocie 6 982,09 od 1 listopada 2021 r. do 30 kwietnia 2022 r. za pobyt ojca E.B. w Domu Pomocy Społecznej (DPS) w [...] i zobowiązania E.Z. do zwrotu kwoty w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji na wskazany rachunek bankowy.

Sąd w całości akceptuje zarówno ustalenia jak i ocenę prawną dokonane przez SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Prawidłowo SKO wskazało, że Naczelny Sąd Administracyjny uchwałą z dnia 11 czerwca 2018r. sygn. akt I OPS 7/17 przyjął, że obowiązek wnoszenia przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku, począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłat}', wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w zw. żart. 61 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 64 u.p.s.

Decydujące zatem w tego rodzaju sprawie okoliczności to: wydanie decyzji ostatecznej ustalającej wysokość opłat obciążających danego zstępnego, ustalenie, że nie regulował on wynikających z tej decyzji swoich zobowiązań z omawianego tytułu oraz stwierdzenie faktu, czy i w jakiej kwocie zastępczo te należne opłaty poniosła gmina W rozpatrywanej sprawie wszystkie przesłanki względem E.Z. zostały spełnione.

Stwierdzić bowiem należy, iż organ I instancji przed wydaniem decyzji zobowiązującej skarżącą do zwrotu opłat poniesionych zastępczo przez gminę z tytułu pobytu ojca w domu pomocy społecznej, skonkretyzował i zindywidualizował obciążający skarżącą ustawowy obowiązek do ponoszenia tych opłat. Ostateczną bowiem decyzją z 28 marca 2022r. znak: GOPS-5026-16/03/22/A, zmienioną decyzją z dnia 22 grudnia 2022r. znak: GOP S

5026-1/12/22/A E.Z. została zobowiązana do wnoszenia opłat za pobyt jego ojca w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Mimo tego obowiązku, opłatę za skarżącą w okresie od dnia 1 listopada 2021r. do dnia 30 kwietnia 2022r. wnosiła zastępczo gmina i w związku z brakiem uregulowania przez zobowiązaną wpłat z omawianego tytułu powstała za ten okres zaległość w łącznej kwocie 6 982,09 zł.

Słusznie SKO przyjęło, że skoro skarżąca zobligowana była do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w domu opieki, zaś wobec braku wpłat z jej strony pokryła je za nią zastępczo gmina - to zaistniały podstawy faktyczne i prawne do wydania w stosunku do skarżącej decyzji orzekającej w tej materii o obowiązku zwrotu wyłożonych za nią środków publicznych na utrzymanie ojca w domu pomocy społecznej.

Prawidłowo także Kolegium oceniło, że w postępowaniu dotyczącym zwrotu opłat zastępczo poniesionych przez gminę z tytułu pobytu z DPS zastosowanie ma art. 104 ust. 4 u.p.s., zgodnie z którym w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków' na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Z akt sprawy nie wynika jednakże, aby skarżąca taki wniosek składała.

Sąd w całości podziela stanowisko NSA wyrażone w wyroku z dnia 3 marca 2022 r., I OSK 909/21, iż przewidziana w art. 104 ust. 4 u.p.s. możliwość złożenia wniosku przez pracownika opieki społecznej dowodzi szczególnego uprzywilejowania osoby zobowiązanej; dotyczyć to ma w szczególności takich przypadków, w których osoba zobowiązana ze względu na wiek, stan zdrowia, czy inne okoliczności nie jest w stanie wyartykułować takiego żądania samodzielnie, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Jedynym powodem, dla którego Sąd wyeliminował z obrotu prawnego kontrolowaną decyzję jest fakt, że nieprawomocnym wyrokiem z dnia 21 września 2023 r., II SA/Rz 644/23 WSA w Rzeszowie uchylił decyzję SKO z dnia 27 lutego 2023 r. i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, odmawiające zwolnienia skarżącej z opłat za pobyt ojca w DPS.

Oznacza to, że na datę wyrokowania w niniejszej sprawie skuteczność odmownych decyzji została wstrzymana do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 § 1 P.p.s.a.).

Skarżąca w skardze powoływała się na tę sprawę, dlatego też rozstrzygnięcie w niej zapadłe Sąd uwzględnił na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a.

Oczywiście przyjęcie w art. 133 § 1 P.p.s.a. zasady, że sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy oznacza, że sąd ten rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu (czynności). Zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która nastąpiła po wydaniu zaskarżonego aktu (czynności), zasadniczo nie podlega uwzględnieniu. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 sierpnia 2016 r., II GSK 357/15, CBOSA, wyjaśnił, że orzekanie "na podstawie akt sprawy", o którym mowa w art. 133 § 1 P.p.s.a. oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt wynikają i które legły u podstaw jej wydania. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że art. 106 § 3 P.p.s.a. przewiduje możliwość przeprowadzenia przez sąd administracyjny dowodów uzupełniających, co oznacza, że również te dowody są brane pod uwagę przy orzekaniu.

Tak też stało się w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu rozstrzygnięcie sprawy o zwolnienie skarżącej od opłaty za pobyt ojca w DPS ma charakter prejudycjalny w kontrolowanej sprawie.

Ewentualne zwolnienie skarżącej od tej opłaty za okres, którego dotyczy decyzja SKO z dnia 12 maja 2023 r., skutkowałoby bezprzedmiotowością postępowania w sprawie ustalenia opłaty poniesionej zastępczo przez Gminę [...] za pobyt ojca skarżącej E.B. w DPS i zobowiązania do jej zwrotu.

Przy ponownym postępowaniu organ rozważy więc kwestię zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w zależności od etapu, na jakim znajduje się sprawa o zwolnienie od opłaty.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.