Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 439/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i  ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 23, art. 27, art. 130, art. 133
journal: Dz.U. 2012 poz 788
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jednolity.
article: art. 32
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2013 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 6 lutego 2012 r., złożonym do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., K.M. domagał się ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niezdolną do pracy żoną G.M., legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności od dnia 9 listopada 2005 r. do dnia 31 maja 2014 r.

Decyzją z dnia [...] r., Nr [...], Wójt Gminy W. odmówił przyznania K.M. świadczenia pielęgnacyjnego. Organ, powołując się na treść art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.) wskazał, że przyczyną wydania takiego rozstrzygnięcia było pozostawanie osoby wymagającej opieki – G.M. w związku małżeńskim, przy czym jej współmałżonek i zarazem wnioskodawca - nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak też nie podejmuje zatrudnienia oraz nie posiada uprawnień do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, zasiłku przedemerytalnego oraz nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji K.M. przytoczył brzmienie art. 17 ust.1 i 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 2 lutego 2012 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 982/11, w którym odniesiono się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. o sygn. akt P 27/07 (publ. OTK-A 2008/6/107). W tym wyroku Trybunał uznał, iż poprzednio obowiązujący art. 17 ust. 1 ustawy w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Dodatkowo odwołujący odniósł się do uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r. o sygn. akt P 38/09 i uznał, iż fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie wyklucza możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] r., Nr [...], po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ zaznaczył, iż zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Ż. z dnia [...] r. G.M. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności okresowo do dnia 31.05.2014 r. Natomiast z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w Ż. z dnia 09.02.2012r. wynika, że jej mąż K.M. jest zarejestrowany od dnia 19.09.2011 r. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W oświadczeniu z dnia 06.02.2011 r. K.M. podaje, że jego opieka nad żoną polega na pomocy w toalecie, ubieraniu, podaniu posiłku, co uniemożliwia mu podjęcie pracy. Z opinii z dnia 10.02.2012 r. sporządzonej przez pracownika socjalnego wynika, że G. M. w 2005 r. przeszła nieudaną operację wszczepienia endoprotezy, długotrwale leczy się i obecnie po powrocie do domu, po drugim zabiegu endoprotezy biodra z roku 2011, jest osobą leżącą, której zgodnie z zaleceniami lekarza nie wolno obciążać biodra do końca marca 2012 r. Z tego powodu wymaga pomocy na przykład w: wykonaniu porannej toalety, prześcieleniu łóżka, przygotowaniu posiłków, ćwiczeniach rehabilitacyjnych, utrzymaniu czystości mieszkania i bielizny osobistej, dokonywaniu codziennych zakupów, ogrzaniu mieszkania, wizytach u lekarza. Zaś w zaświadczeniu lekarskim wydanym w dniu 25.01.2012 r. przez Zakład Opieki Zdrowotnej w M. podano, że G.M. w dniu 14.12.2011 r. przeszła operację drugiego stawu biodrowego i wymaga opieki męża przez okres 2 miesięcy.

Zdaniem organu odwoławczego, świadczenie pielęgnacyjne przyznaje się z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub nie podejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Zatem świadczenie to nie jest przyznawane za sprawowanie opieki, ale z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub nie podejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest zrekompensowanie, osobie ubiegającej się o to świadczenie, utraconych dochodów za pracę, czy też nie wykonywanie innej pracy zarobkowej. Jednakże nie jest to "wynagrodzenie" za udzielanie pomocy, czy opieki najbliższym osobom. Dla wypełnienia dyspozycji przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych istotne są okoliczności i intencje niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Bezspornie G.M. z uwagi na stan zdrowia, szczególnie po kolejnej operacji stawu biodrowego jest osobą, która wymaga pomocy męża. Jednak z akt sprawy nie wynika, aby odwołujący zrezygnował z pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad żoną, która już od 2005 r., czyli po pierwszej nieudanej operacji wymagała pomocy. Natomiast sprawowana przez niego opieka nie ma charakteru stałego i ciągłego, a jej zakres obejmuje w większości czynności gospodarcze oraz zakupy, pomoc w codziennej toalecie, wizyty lekarskie, palenie w piecu i przygotowywanie posiłków. Zdaniem organu, nie podejmowanie zatrudnienia przez odwołującego nie jest więc ściśle powiązane z celem sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. Z tego powodu w sprawie nie zostały spełnione przesłanki pozytywne określone w art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W skardze na powyższą decyzję K.M. zaznaczył, iż opieka sprawowana przez niego nad żoną wymaga dużo czasu i to przez całą dobę, gdyż jest jedyną osobą w rodzinie, która potrafi zająć się chorą żoną poruszającą się tylko z jego pomocą. Do tej pory nie miał on pracy, z której musiałby zrezygnować, ale wcześniej dorywczo podejmował pracę, co stało się niemożliwe po drugiej operacji żony w miesiącu grudniu 2011 r. Nadto, wspólnie z żoną utrzymuje się z jej zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153,- zł i zasiłku stałego w wysokości 227, - zł. miesięcznie, co nie pozwala na zaspokojenie niezbędnych ich potrzeb.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz zaznaczył, iż zaraz po drugiej operacji żona skarżącego wymagała jego pomocy, ale obecnie sprawowana przez niego opieka nie ma charakteru stałego ani też ciągłego. W ocenie organu, świadczona przez skarżącego pomoc, taka jak: zakupy, codzienna toaleta, wizyty lekarskie, palenie w piecu, przygotowanie posiłków nie może być uznana za sprawowanie opieki, która uniemożliwia podjęcie zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej. Natomiast pozostawanie w związku małżeńskim nie jest już przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 270), powoływanej dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei art. 135 p.p.s.a. stanowi, iż sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Sąd, uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Przedmiotem tak rozumianej kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r., która utrzymała w mocy decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad jego żoną.

W ocenie organów orzekających w sprawie, to świadczenie skarżącemu nie przysługuje, z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.), który wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że małżonek tej osoby również jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Podkreślić należy, że okoliczności faktyczne ustalone w przedmiotowej sprawie nie budzą wątpliwości. Żona skarżącego od dnia 9 listopada 2005 r., na podstawie orzeczenia z dnia [...] r. nr [...], legitymuje się niepełnosprawnością w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2011 r. nr 127, poz. 721). Zatem jest osobą niezdolną do pracy i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, jak też wymaga konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające jej funkcjonowanie. Niespornym jest również, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i faktycznie sprawuje opiekę nad swoją niepełnosprawną żoną.

Obowiązujący w dacie wydania zaskarżonej decyzji przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustanawia krąg osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne:

"Art. 17. 1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności." (cytat).

Z powyższego wynika, iż małżonek jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, wymienioną w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem jest poza matką i ojcem (o których mowa w pkt 1 art. 17 ust. 1 tej ustawy) inną osobą na której "zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny".

Ustawa o świadczeniach rodzinnych, poza wyłączeniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego małżonka będącego osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności (zgodnie z treścią przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych), nie wymienia żadnych innych przesłanek w stosunku do małżonka, poza ogólnymi przesłankami dotyczącymi wszystkich osób uprawnionych.

Zaprezentowane przez organy obu instancji orzekających w sprawie odmienne stanowisko wskazujące, że skoro skarżący (wnioskodawca) nie jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to z tego powodu nie przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne, jest sprzeczne z obowiązującym prawem, zwłaszcza z przytoczonymi wyżej przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W tym miejscu należy zaznaczyć, iż art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych o treści: "(...)5. Świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli:

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności." (cytat) stanowi, iż to właśnie niepełnosprawna osoba wymagająca opieki pozostająca w związku małżeńskim nie może jej oczekiwać ze strony współmałżonka legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z prostych przyczyn, bowiem nie sposób racjonalnie oczekiwać, iż osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym może sama sprawować opiekę nad również niepełnosprawnym, w takim samym stopniu małżonkiem.

Organy administracyjne obu instancji, powołując się w zajętym przez siebie stanowisku na podstawę prawą art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zauważyły, że może ona w sposób oczywisty dotyczyć jedynie wszystkich innych osób (w tym ojca i matki z art. 17 ust. 1 pkt 1 omawianej ustawy) starających się o takie świadczenie nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w pierwotnym brzmieniu przewidywał, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługiwało matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z powyższym unormowaniem korespondowała ściśle regulacja art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą, świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Takie rozwiązanie normatywne wynikało z faktu, że ustawa Kodeks rodzinny i opiekuńczy w art. 133 § 1 i 2 stanowi, iż obowiązek alimentacyjny rodziców względem dziecka istnieje do czasu, w którym dziecko jest w stanie utrzymać się samodzielnie (chyba, że pozostaje w niedostatku). Z kolei obowiązek alimentacyjny między małżonkami, bądź też obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa, wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka (art. 130 K.r.o.). Zatem zawarcie związku małżeńskiego przez osobę wymagającą opieki powodowało, że rodzice dziecka, zwalniając się z tą chwilą z obowiązku alimentacyjnego względem niego, tracili jednocześnie prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na to dziecko. Obowiązek opieki nad taką osobą przechodził następnie na współmałżonka, który w świetle regulacji art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego miał od tego momentu obowiązek zaspakajania potrzeb nowopowstałej rodziny.

Odczytywanie regulacji prawnej obowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji jedynie przy zastosowaniu wykładni gramatycznej nie jest wystarczające, bowiem konieczne jest zastosowanie innego rodzaju wykładni uwzględniającej zaprezentowane poniżej stanowisko Trybunału Konstytucyjnego.

W wyroku z dnia 18 lipca 2008 r., w sprawie o sygn. akt P 27/07 (OTK - A 2008/6/107) Trybunał Konstytucyjny podkreślił, iż stricte gramatyczna wykładnia przepisów art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych jest sprzeczna z zasadą równości, wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP. Tym samym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu wspomnianego wyroku Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że wprawdzie orzeczenie o niekonstytucyjności dotyczy wyłącznie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale do organów stosujących przepisy tej ustawy należeć będzie ocena skutków stwierdzenia niekonstytucyjności zaskarżonego art. 17 ust. 1 ustawy w konfrontacji z innymi przesłankami, określającymi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał zwrócił też szczególną uwagę na znaczenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych dla sprawy, w której zapadł przywołany wyrok, kiedy to z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne wystąpił współmałżonek, a więc podobnie jak w sprawie obecnie rozpatrywanej.

Tymczasem redakcja pytania prawnego, skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego, ograniczona jedynie do przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uniemożliwiła Trybunałowi zajęcie stanowiska odnośnie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a tej ustawy, tym niemniej końcową wypowiedzią Trybunał zasygnalizował istotę problemu i wprost zauważył, że to organ, orzekając w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na opiekę nad współmałżonkiem musi "ocenić skutek stwierdzenia niekonstytucyjności art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy" w dawnym brzmieniu tego przepisu.

W konsekwencji, powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., przepisem art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 233, poz. 1456), został znowelizowany art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w ten sposób, że od dnia 1 stycznia 2009 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka ( ... ). Co istotne, nowelizacja nie dotyczyła wówczas przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który nie nasuwał wątpliwości w związku z pierwotnym brzmieniem art. 17 ust. 1. Przepis wspomniany znowelizowany został dopiero ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. nr 205, poz. 1212), uzyskując brzmienie: "pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności." (art. 1 pkt 6 lit b tiret trzecie).

Obecnie występuje sytuacja, w której przy zastosowaniu wykładni językowej art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, uwzględnionej przez organy orzekające w tej sprawie, świadczenie pielęgnacyjne na rzecz współmałżonka nie będzie przysługiwało, chyba że w rachubę wejdzie wykładnia systemowa i celowościowa, zgodna ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego, w myśl której świadczenie pielęgnacyjne będzie mogło być przyznane na rzecz współmałżonka, jeśli zostaną spełnione pozostałe przesłanki, warunkujące - co do zasady - możliwość ubiegania się o ten rodzaj świadczenia.

W ocenie składu orzekającego, obowiązek opieki nad członkiem rodziny, jakim jest małżonek, nie może być wywodzony wyłącznie wprost z obowiązku alimentacyjnego, przewidzianego w normach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a w szczególności z jego art. 128, który stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Rzeczony obowiązek wynika, bowiem także z regulacji art. 23 i art. 27 oraz art. 130 K.r.o., które stanowią, że małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz, co istotne, do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć także pomoc w przypadku choroby. Ustawodawca nie posłużył się dla regulacji wzajemnych obowiązków między małżonkami expressis verbis pojęciem obowiązku alimentacyjnego, jednakże zdaniem Sądu, przepisy dotyczące obowiązku alimentacyjnego należy stosować bądź wprost, bądź w drodze analogii także w przypadku rozważania wzajemnych obowiązków między małżonkami, w tym również do obowiązku opieki na chorym, niepełnosprawnym małżonkiem.

W ocenie Sądu, zastosowana przez organy administracyjne literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, która wyklucza prawną możliwość przyznania świadczenia osobie sprawującej opiekę nad małżonkiem, w kontekście przywołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego oraz uregulowań zawartych w Konstytucji RP, nie podlega aprobacie, gdyż nie uwzględnia skutków wspomnianego orzeczenia w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawuje zdolny do niej małżonek.

Jak już wyżej sygnalizowano, ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów znowelizowano ustawę o świadczeniach rodzinnych, jednakże dokonana w art. 1 pkt 6 lit a i b ustawy zmieniającej nowelizacja poszczególnych przepisów art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w żaden sposób nie doprowadziła do odmiennego od zaprezentowanego wyżej rozumienia zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego osobom, sprawującym opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem. Innymi słowy, organy administracji nadal są związane wykładnią znowelizowanej treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. o sygn. P 27/07. Takie samo stanowisko prezentuje Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 kwietnia 2010 r. o sygn. akt I OSK 115/10 (dostępnym w internetowej bazie orzeczeń NSA) opowiadając się za koniecznością wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przy uwzględnieniu treści jej przepisu art. 17 ust.1, bowiem "Świadczenie pielęgnacyjne będzie mogło być przyznawane na rzecz współmałżonka, jeśli zostaną spełnione pozostałe przesłanki, warunkujące - co do zasady - możliwość ubiegania się o ten rodzaj świadczenia." (cytat).

Ustalone już obecnie orzecznictwo sądownictwa administracyjnego wyjaśniające tę kwestię wskazuje, iż: "Skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa, to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa, na podstawie art. 27 k.r.o. Art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczy zaś sytuacji, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki stara się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1, ale nie będąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji. Tym samym przepis ust. 5 pkt 2 lit. a tego artykułu nie może mieć zastosowania w sytuacji, gdy z przedmiotowym wnioskiem występuje właśnie sam małżonek." (cytat uzasadnienia wyroku WSA w Olsztynie z dnia 18 sierpnia 2011 r. o sygn. akt III SA/Ol 456/11, dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA).

Zaprezentowana linia orzecznicza ukształtowała się na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu sprzed wejścia w życie nowelizacji dokonanej ustawą zmieniającą z dnia 19 sierpnia 2011 r. Jednakże, w ocenie Sądu, również znowelizowanej treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można odczytywać w oderwaniu od wymogu stosowania wykładni zapewniającej zgodność regulacji ustawowej z zasadami konstytucyjnymi (por. wyroki WSA: z dnia 7.09.2009 r. o sygn. IV SA/Gl 52/09; z dnia 3.11.2011 r. o sygn. IIV SA/Gl 92/11; z dnia 2.02.2012 r. o sygn. II SA/Ol 1024/11; z dnia 21.06.2012 r. o sygn. IV SA/Po 319/12; z dnia 4.07.2012 r. o sygn. I SA/Wa 728/12; z dnia 14.12.2012 r. o sygn. IV SA/Gl 170/12; z dnia 24.01.2013 r. o sygn. IV SA/Gl 222/12; z dnia 5.02.2013 r. o sygn. IV SA/Gl 383/12 - wszystkie dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA).

Sąd w niniejszym składzie orzekającym w pełni podziela pogląd prawny, który jest odmienny od stanowiska organu, wyrażonego w zaskarżonej decyzji.

W rozpoznawanej sprawie, w odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podał, iż samo pozostawanie w związku małżeńskim nie jest już przeszkodą w przyznaniu skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, a podstawą odmowy jego przyznania jest okoliczność, że obecnie sprawowana przez skarżącego opieka nie ma charakteru stałego ani też ciągłego. Dokonana przez organ odwoławczy modyfikacja podstaw wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia nie znajduje żadnego uzasadnienia prawnego, bowiem przedmiotem oceny Sądu może być jedynie zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, a nie treść odpowiedzi na skargę.

Zauważyć również przyjdzie, iż status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku nie wyklucza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, o ile taka opieka jest faktycznie udzielana.

Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy uwzględni pogląd prawny wyrażony w niniejszym uzasadnieniu, z którego wynika, że również aktualne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (po zmianach dokonanych ustawa zmieniającą z dnia 19 sierpnia 2011 r.) nie stoi na przeszkodzie w przyznaniu skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z poszanowaniem konstytucyjnej zasady równości oraz wyjaśni, czy w sprawie zostały spełnione wszystkie ustawowe przesłanki warunkujące ustalenie prawa do świadczenia, którego dotyczył wniosek skarżącego z dnia 6 lutego 2012 r.

Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji wyroku. Z uwagi natomiast na charakter prawny zaskarżonej decyzji za bezprzedmiotowe uznano rozstrzyganie w sprawie jej wykonania (art. 152 p.p.s.a.).