Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 308/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art.107 § 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro /spr./, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Tomasz Smoleń, Protokolant specjalista Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2023 r. sprawy ze skargi H. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 kwietnia 2023 r., nr UP 311/23 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy za poszczególne okresy lat 2001-2010 uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

H. P. (dalej: Skarżąca, Wnioskodawczyni, Zobowiązana) poddała kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 28 kwietnia 2023 r. nr UP 311/2023 (znak: 350300/71/10771/2023), którą organ ten utrzymał w mocy własną decyzję z [...] marca 2023 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 88.155,10 zł za osobę prowadzącą działalność będącą płatnikiem tych składek. Składki dotyczyły okresów:

1) na ubezpieczenia społeczne: 3-4/2001, 8-11/2001, 1-2/2002, 4-6/2002, 1/2003-10/2004, 2-8/2005, 2-4/2006, 8-10/2006, 2/2007, 6/2007, 2-6/2008., 8/2008-5/2009, 2/2010,

2) na ubezpieczenie zdrowotne: 1/2003-10/2004, 5/2005, 7-9/2005, 2-3/2006, 8/2006, 10/2006, 2-3/2007, 5-9/2007, 11-12/2007, 2-6/2008, 8/2008-5/2009, 10/2009,

3) na Fundusz Pracy: 10/2006, 12/2006, 2/2007, 8-9/2007, 11-12/2007, 2-6/2008, 8/2008-5/2009, 10/2009, 12/2009, 2-3/2010,

a dochodzone należności obejmują także odsetki za zwłokę i koszty upomnienia.

Z kontrolowanych decyzji wynikało, że Wnioskodawczyni w piśmie z 2 lipca 2021 r. zwróciła się do Zakładu o umorzenie zobowiązań z tytułu niezapłaconych składek z okresu od 1997 r. do 2010 r. ze względu na przedawnienie. Podniosła, że zaległości powstały ze względu na to, że Zakład nie księgował wpłat na najstarsze zaległości, a do tego czasu nie były prowadzone żadne postępowania egzekucyjne, przez co odsetki rosły. Zakład nie podjął niezwłocznych działań egzekucyjnych, do czego zobowiązywały go przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przez co została narażona na dodatkowe koszty.

Decyzją z [...] sierpnia 2021 r. nr [...] Zakład umorzył postępowanie odnośnie do części wniosku dotyczącego należności za okres od 1997 r. do 2010 r. z powodu braku zadłużenia za ten okres.

Odnośnie do sytuacji majątkowej Wnioskodawczyni Zakład podał, że jest obecnie wdową i prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z niepełnosprawnym synem. Jej źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne wynoszące od marca 2023 r. 2.559,04 zł brutto, a po potrąceniach, w tym egzekucyjnych, 1.681,97 zł netto. Syn pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy na czas określony od 1 października 2017 r. do 30 kwietnia 2025 r. w wysokości 1.081,11 zł. Innego źródła dochodu nie posiada. Nie korzysta z pomocy społecznej. Stałe wydatki związane z utrzymaniem określono na 1.000 zł (opłaty eksploatacyjne 600 zł, koszty związane z leczeniem 200 zł (leczy się na nadciśnienie tętnicze i serce), telekomunikacja 20 zł). Spłaca kredyt hipoteczny w wysokości 30.000 zł zaciągnięty na okres 2006-2026 z ratą miesięczną 730 zł. Posiada na własność dom o pow. 100 m.kw. Do 9 lutego 2021 r. posiadała udział 29/288 w zabudowanym gruncie rolnym w województwie mazowieckim o pow. 7,2300 ha, który został sprzedany. Jest właścicielką zamieszkiwanej działki o pow. 0,1523 ha, obciążonej hipoteką na rzecz banku oraz hipoteką zabezpieczającą zaległe składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

Zadłużenie w zapłacie składek powstało w okresie prowadzenia przez Wnioskodawczynię działalności gospodarczej, którą zakończyła 1 sierpnia 2010 r. Uznano, że wymienione w sentencji decyzji z [...] marca 2023 r. należności są wymagalne i nie uległy przedawnieniu, a w okresie biegu terminu przedawnienia wystąpiły zdarzenia powodujące zawieszenie biegu tego terminu.

Zakład podał, że składki na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy, należne za okresy od 1 stycznia 2003 r. do 31 grudnia 2011 r., objęte były 10-letnim terminem przedawnienia, stosownie do art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W okresie od 1 stycznia 2012 r., zgodnie z art. 24 ust. 6 tej ustawy, termin przedawnienia wynosił 5 lat, przy czym odnośnie do należności z tytułu składek, dla których bieg terminu rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r., termin 5 lat należało zacząć liczyć od 1 stycznia 2012 r., chyba że zgodnie z dotychczasowymi przepisami przedawnienie nastąpiłoby wcześniej. Składki na ubezpieczenie zdrowotne, należne za okres od 1 stycznia 2003 r. do 30 czerwca 2004 r. ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat, stosownie do art. 33 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia. W okresie od 1 lipca 2004 r. do 30 września 2004 r., zgodnie z art. 33 ust. 2 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, termin przedawnienia należności, które na dzień 1 lipca 2004 r. nie były przedawnione, ulegały przedawnieniu na zasadach określonych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych i objęte były 10-letnim okresem przedawnienia. Od 1 października 2004 r., zgodnie z ustawą z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, na podstawie art. 93, do przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne mają zastosowanie przepisy art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych; w art. 24 ust. 4 termin przedawnienia określono na 10 lat, licząc od dnia, w którym składki stały się wymagalne. Od 1 stycznia 2012 r., na mocy ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, okres przedawnienia należności z tytułu składek uległ skróceniu z lat 10 do 5. W stosunku do należności, co do których termin ten rozpoczął bieg przed 1 stycznia 2012 r. należało stosować okres 5-letni liczony od 1 stycznia 2012 r., chyba że przedawnienie zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpiłoby wcześniej.

Odnośnie do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, za wymienione w decyzji okresy, wystąpiły zdarzenia, które miały wpływ na bieg terminów przedawnienia. Wnioskodawczyni 14 stycznia 2015 r. zgłosiła wniosek o umorzenie należności w trybie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, co z mocy art. 1 pkt 15 tej ustawy spowodowało zawieszenie biegu terminu w okresie od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji o umorzeniu, bądź odmowie umorzenia. Decyzja w sprawie wydana została 25 listopada 2016 r., a doręczono ją w trybie doręczenia zastępczego 12 grudnia 2016 r. (korespondencji adresat nie podjął). Podjęte zostały też czynności w celu wyegzekwowania należności z tytułu składek, o których została zawiadomiona, co także spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia na podstawie 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, które trwać będzie do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto z mocy art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Zakład zabezpieczył spłatę należności poprzez ustanowienie hipoteki, a wpisu hipoteki do księgi wieczystej dokonano 22 marca 2010 r., a więc przed upływem terminu przedawnienia. Ponadto w ramach postępowania egzekucyjnego zajęto także świadczenie emerytalne, do którego wystąpił zbieg z egzekucją sądową. Egzekucja jest skuteczna, potrącenia na rzecz zaległych składek wynoszą 506,62 zł miesięcznie.

Zakład skonstatował, że przedmiotowe należności nie uległy zatem przedawnieniu.

Rozpatrując wniosek przez pryzmat przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład uznał, że nie ziściły się żadne z nich. Nie stwierdzono wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności należności, postępowanie egzekucyjne toczy się i nie można obecnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.

Nie stwierdzono też przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek, wydanym na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W ocenie Zakładu, kontynuacja egzekucji nie zagrozi egzystencji Wnioskodawczyni, a to ze względu na ustawowe ograniczenia w egzekucji, które zostały określone w przepisach art. 139 i 140 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wnioskodawczyni nie wykazała, aby miała trudności w regulowaniu bieżących rachunków, a wydatków np. na wodę, energię czy gaz nie można uznać za nadzwyczajne. Nie można było uznać, że jej sytuacja nosi znamiona ubóstwa. Łączny dochód przed potrąceniami wynosi 3.405,84 zł netto i jest wyższy od minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego wynoszącego 2.636,34 zł; także dochód po potrąceniach jest wyższy od tej kwoty, ponieważ wynosi 2.766,08 zł. Do tego spłaca raty kredytu, jak również otrzymują dodatkowe jednorazowe świadczenia emerytalne i rentowe (trzynaste i czternaste, które są wolne od potrąceń i egzekucji). Nie wykazano natomiast, aby zaciągnięcie zobowiązań było konieczne dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto w przepisie § 3 ust. 1 rozporządzenia ciężar wykazania znajdowania się w warunkach w nim określonych nałożono na osobę ubiegającą się o preferencję.

W skardze zarzucono nie odniesienie się przez Zakład do wszystkich zarzutów podniesionych we wniosku o umorzenie, czym naruszono przepisy art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: K.p.a.). W ocenie Skarżącej, naruszono także § 6 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wskutek nierozważenia zasadności dochodzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami w podanej przez Zakład wysokości. Zakład powinien wszcząć postępowanie egzekucyjne niezwłocznie, a nie z maksymalnym opóźnieniem skutkującym naliczaniem odsetek w większej wysokości, tuż przed upływem terminu przedawnienia. Postępowanie Zakładu naraziło ją na dodatkowe koszty, ponieważ gdyby postępowanie egzekucyjne wszczęto wcześniej, to kwota odsetek byłaby niższa. Zakład do zarzutu tego się nie odniósł.

Skarżąca wniosła o uchylenie wydanych w sprawie decyzji i orzeczenie o kosztach postępowania.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie.

Na rozprawie Skarżąca podtrzymała stanowisko wyrażone w skardze. Podniosła, że Zakład nie odniósł się do jej argumentacji. Postępowanie prowadzone było przez długi czas, o czym nie wiedziała, choć wcześniej dysponowała majątkiem, który mógł zostać zajęty. Także pobierana emerytura nie została zajęta od początku, kiedy ją uzyskała, przez co odsetki narastały. Pomimo tego Zakład nie podjął skutecznych działań egzekucyjnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie miał na uwadze, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o jakim mowa w art. 145 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: P.p.s.a.). Wymagało to jej uchylenia.

Prowadzone przez Zakład postępowanie toczyło się według zasad określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego (art. 180 § 1 i art. 181 K.p.a.). Powinno ono być nie tylko przeprowadzone szybko i sprawnie, jak tego wymaga art. 12 § 1 K.p.a., ale też wnikliwie, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz w sposób budzący zaufanie uczestników do władzy publicznej (art. 7, art. 8 § 1, art. 9 i art. 77 § 1 K.p.a.). Organ powinien wyjaśnić w uzasadnieniu decyzji zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, wskazując dowody, na których oparł ustalenia faktyczne (art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a.). W okolicznościach kontrolowanej sprawy istotne było ponadto, że Wnioskodawczyni skorzystała ze środka odwoławczego, kierując do Prezesa Zakładu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją z [...] marca 2023 r. nr [...]. W świetle dyspozycji art. 15 i art. 127 § 1 i 3 K.p.a. oraz art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wymagało to więc od organu zadośćuczynienia wymaganiom płynącym z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Wskutek wniesienia środka odwoławczego obowiązkiem organu drugiej instancji jest ponowne, merytoryczne rozpatrzenie sprawy we wszystkich jej aspektach i przedstawienie wyniku tej analizy w uzasadnieniu decyzji, a ponadto odniesienie się do zarzutów zawartych przez stronę w środku odwoławczym. Ale tego wymagania Zakład nie dopełnił, przez co zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 15 i art. 107 § 3 K.p.a. Ponadto, również decyzja wydana w pierwszej instancji nie spełnia wymagań proceduralnych, ponieważ nie zawiera należycie sporządzonego uzasadnienia (o czym więcej poniżej), tyle że jej wyeliminowanie przez Sąd na zasadach określonych w art. 135 P.p.s.a. nie było konieczne, ponieważ sprawę w obu instancjach rozpatrywał ten sam organ.

Zasadnicza kwestia, jaką Skarżąca podniosła we wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek, było ich przedawnienie. W razie stwierdzenia takiej okoliczności wniosek Skarżącej nie mógłby zostać rozpatrzony merytorycznie, ponieważ świadczyłoby to o bezprzedmiotowości prowadzenia postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a. Musiałoby ono zostać umorzone, ponieważ wskutek upływu czasu określonego w ustawie zobowiązanie wygasa (zob. art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej, do którego ustawodawca odsyła poprzez art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) i ich dochodzenie nie jest prawnie dopuszczalne (por. art. 59 § 1 pkt 1 i art. 33 § 2 pkt 1 i 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Rozpatrzenie wniosku przez pryzmat przepisów art. 28 i 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych może zatem dotyczyć tylko zobowiązania, które nie wygasło, niezależnie od zdarzenia, które to spowodowało.

W decyzji organu pierwszej instancji zreferowano zmiany stanu prawnego odnośnie do terminów przedawnienia. Jednak, pomimo że unormowania dotyczące terminu przedawnienia należności składkowych ulegały na przestrzeni lat istotnym zmianom, a najstarsze należności dotyczą okresów z roku 2001, to w decyzji tej nie powiązano tych terminów z zaległościami za poszczególne okresy rozliczeniowe i datami ich wymagalności. Jak zaś wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, w przypadkach takich należy przeanalizować każdą należność i okres rozliczeniowy odrębnie, z podaniem daty wymagalności poszczególnych należności oraz okresów zawieszenia biegu terminu przedawnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 grudnia 2020 r. sygn. I GSK 1046/20). Zbiorcze przedstawienie takich danych, takie jak w złożonej w aktach "informacji o stanie należności z tytułu składek od 1.01.1999 r." (której treść przeniesiono do decyzji), w których wymieniono poszczególne okresy rozliczeniowe, ale kwoty składek i odsetek określono już globalnie, wyłącznie z podziałem na grupy: ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, jest nieczytelne i nie poddające się weryfikacji, także w kontekście oceny prawidłowości naliczenia odsetek za zwłokę. Każda z takich należności ma odrębny termin wymagalności, a przez to odrębnie biegnący termin przedawnienia i odrębnie naliczane odsetki. Jedynie zdarzenia powodujące zawieszenie lub przerwanie biegu terminu przedawnienia mogą być wspólne.

Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidują możliwość wystąpienia przerwy lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia w określonych przypadkach. W myśl art. 24 ust. 5b, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Natomiast w myśl art. 24 ust. 5, nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Zakład uznał, że zaległe składki nie uległy przedawnieniu z uwagi na:

1) zgłoszenie przez Skarżącą wniosku o umorzenie należności w trybie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność,

2) zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia świadczenia emerytalnego, które nadal jest realizowane,

3) ustanowienie hipoteki na nieruchomości Skarżącej wpisem z 22 marca 2010 r.

Jednak żadne z powyższych zdarzeń nie zostało w aktach sprawy w dostateczny sposób udokumentowane, choć zgodnie z przepisami art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. czynione ustalenia faktyczne powinny znajdować odzwierciedlenie w dowodach zgromadzonych w aktach sprawy, a nie tylko relacji w uzasadnieniu decyzji, którą należy powiązać z konkretnymi dowodami, stosownie do art. 107 § 3 K.p.a.

Skutek zawieszenia, o jakim mowa w art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wystąpi tylko wtedy, gdy o czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek dłużnik został zawiadomiony, aby możliwe było zweryfikowanie daty podjętej czynności i daty doręczenia zobowiązanemu zawiadomienia. Okoliczność ta powinna zostać udokumentowana ponad wszelką wątpliwość. W przekazanych Sądowi aktach sprawy nie ma dowodów, które dotyczyłyby podjętych czynności egzekucyjnych (nie stanowi jej "informacja o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym") i dokonanych zawiadomień Zobowiązanej, przez co stanowisko Zakładu w tym zakresie nie poddawało się kontroli. Sąd nie miał możliwości zweryfikować, czy faktycznie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia i w jakiej dacie, odnośnie do których zaległości (okresów rozliczeniowych). W przekazanych aktach nie ma także dowodu na ustanowioną hipotekę. Zgromadzone dowody nie pozwalały więc zweryfikować, czy i które należności zostały objęte dyspozycją art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podkreślić przy tym należy, że samo ustanowienie hipoteki nie zwalnia organu od wskazania w uzasadnieniu decyzji daty dokonanej czynności i wskazania końcowej daty biegu terminu przedawnienia, ponieważ do upływu tego terminu nalicza się odsetki, które można dochodzić z przedmiotu zabezpieczenia. Podobnie nie udokumentowano zgłoszenia wniosku o umorzenie należności i decyzji odmawiającej uwzględnienia wniosku wydanej na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r., choć konieczne jest wskazanie początkowej i końcowej daty zawieszenia biegu terminu przedawnienia wywołane tą podstawą. Skompletowano tylko dokumenty o nazwie "informacje o stanie należności z tytułu składek" (zapisano w z nich, że należności za okres 3-11/2001 są zabezpieczone hipoteką, a za okres 1/2002-3/2010 egzekucją) i wydruki wiadomości e-mail pracowników Zakładu, które wprawdzie pochodzą od organu publicznego, to jednak nie stanowią one dostatecznego potwierdzenia zdarzeń, które miały spowodować zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Za takie można by uznać na przykład: odpis/wydruk księgi wieczystej albo orzeczenia/zawiadomienia o wpisie hipoteki (zabezpieczenie hipoteczne nie powstaje bez wpisu do księgi wieczystej), a także wniosku z datą jego złożenia (por. art. 29 i art. 109 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece), odpis/kopię tytułu wykonawczego i zawiadomienia o zajęciu świadczenia emerytalnego, odpisu/kopii wniosku i decyzji dotyczących umorzenia należności na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. Przez te braki Sąd nie mógł zweryfikować twierdzeń Zakładu, że przedmiotowe należności nie uległy przedawnieniu, a bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu, bądź odnośnie do należności zabezpieczonych hipoteką termin przedawnienia upłynął, ale będą mogły być dochodzone z przedmiotu zabezpieczenia, zaś odsetki zostały naliczone tylko do upływu terminu przedawnienia. Takie niepozostawiające wątpliwości dowody, które potwierdzać będą konkretne daty dokonanych czynności mających wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia, są niezbędne zwłaszcza z tego powodu, że przy ocenie 5-letniego terminu przedawnienia, przywróconego od 1 stycznia 2012 r. na mocy ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378), zgodnie z jej art. 27 do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r. (tak jak w kontrolowanej sprawie) stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), a jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2).

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art.107 § 3 K.p.a.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przez co konieczne stało się jej uchylenie na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Zakład nie wykazał w dostateczny sposób okoliczności odnoszących się do wymagalności składek i należności ubocznych oraz ich wysokości. Ponieważ okoliczności faktyczne, głównie związane z przedawnieniem, nie zostały ustalone w sposób prawidłowy, za przedwczesną Sąd uznał kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie przesłanek umorzenia należności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek. Z tych samych powodów na obecnym etapie postępowania Sąd za przedwczesne uznał odniesienie się do zagadnienia związanego z czasem trwania kontrolowanego postępowania i jego wpływu na wysokość naliczonych odsetek, w tym w kontekście dyspozycji art. 23 ust. 1b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Należy jednak zaznaczyć, że Skarżąca, jako inicjatorka postępowania ulgowego, powinna aktywnie uczestniczyć w dostarczeniu Zakładowi informacji, które mogą zaważyć na decyzji w sprawie przyznania jej oczekiwanej ulgi. W szczególności wykazanie okoliczności, o których mowa w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. zasadniczo należy do zobowiązanego. Obowiązek współdziałania w ustaleniu takich okoliczności ciąży na niej również z mocy art. 7 K.p.a.

W ponownym postępowaniu Zakład uwzględni Stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu. Przede wszystkim wyjaśni i wykaże, w jaki sposób biegły terminy przedawnienia poszczególnych należności i czy terminy te upłynęły. Powołując się na instytucję przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia zaległych składek należy odnieść je do poszczególnych należności i dołączyć do akt sprawy dokumenty, które będą potwierdzać wszystkie istotne w tej kwestii okoliczności faktyczne, w tym ustanowienia hipoteki, doręczenia zawiadomienia o podjętej czynności egzekucyjnej i decyzji w sprawie umorzenia należności na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. Przedstawi również sposób naliczania odsetek, w tym przy uwzględnieniu zmieniającej się stopy oprocentowania (zob. art. 23 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odwołującej się w tej materii do Ordynacji podatkowej), a także regulacji art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Sąd nie orzekł o kosztach postępowania, ponieważ Skarżąca korzystała z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych i nie wnosiła żadnych opłat sądowych, a nie była reprezentowana przez pełnomocnika.