Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1589/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 54 § 1, art. 54 § 4, art. 54 § 5, art. 54 § 5a, art. 54 § 6, art. 80 § 1, art. 80 § 2, art. 80 § 3
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 07 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi A Sp. z o. o. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Celnej w P. postanowieniem z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...] oddalił skargę X. sp. z o. o. (dalej zwanego również skarżącą lub zobowiązaną) na czynności egzekucyjne dokonane w toku egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 3 października 2014 r., doręczonego zobowiązanej w dniu 23 października 2014 r.

W toku prowadzonej egzekucji organ I instancji dokonał zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanej. Zawiadomienie o zajęciu wierzytelności zostało doręczone spółce 1 czerwca 2016 roku.

Pismem z dnia 1 czerwca 2016 r. pełnomocnik skarżącej spółki wniósł skargę na czynności egzekucyjne na podstawie art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 599, ze zm.) dalej: u.p.e.a. do Dyrektora Izby Celnej w P., podnosząc zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci zajęć wierzytelności oraz wnosząc o wstrzymanie czynności egzekucyjnych. W treści skargi skarżąca podniosła, iż wniosła do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w W. skargę na ostateczną decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. (stanowiącą podstawę wystawienia tytułu wykonawczego). W piśmie tym zwrócono uwagę, iż samo wszczęcie egzekucji narazi zobowiązaną na znaczną szkodę finansową. Wskazano przy tym, iż w obecnej sytuacji prawnej dotyczącej gier hazardowych, istnieją przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego, z uwagi na brak możliwości zastosowania przepisu art. 14 i art. 6 ustawy o grach hazardowych. Nadto w skardze zobowiązana domagała się wstrzymania czynności egzekucyjnych w trybie art. 26 § 6 u.p.e.a.

W kontekście postanowień art. 54 u.p.e.a. organ wskazał, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie tego przepisu bada się zgodność z przepisami prawa i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego może dotyczyć tylko okoliczności, które nie są podstawą wniesienia innego środka zaskarżenia. Skarga w trybie art. 54 u.p.e.a. przysługuje więc na wszelkie podejmowane przez organ działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 2 u.p.e.a.). Nie będzie jednak dopuszczalna, gdy ustawa przewiduje inne środki zaskarżenia. Na podstawie art. 27 § 1 pkt 9 w zw. z art. 33 u.p.e.a. stronie przysługiwał środek zaskarżenia w postaci zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Przedmiotem zarzutu może być zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

W treści skargi nie wskazano, jakiego uchylenia dopuścił się organ egzekucyjny dokonując zajęcia wierzytelności. Zawiadomienie o zajęciu zawiera wszystkie elementy wymagane prawem.

Pismem z dnia 20 lipca 2016 r. pełnomocnik skarżącej spółki wniósł zażalenie na postanowienie organu I instancji, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozpoznanie złożonej przez skarżącą skargi na czynność egzekucyjną lub ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Dyrektorowi Izby Celnej w P. do ponownego rozpoznania.

Skarżąca podnosiła, iż wierzyciel stosuje w przedmiotowej sprawie zbyt uciążliwe środki egzekucyjne. Zobowiązana wielokrotnie wskazywała, że samo wszczęcie egzekucji, w przypadku braku jednolitego stanowiska organów co do obowiązywania ustawy o grach hazardowych, narazi spółkę na znaczną szkodę finansową. Dokonanie zajęć wierzytelności zobowiązanej oznacza, że zobowiązana zostanie pozbawiona środków na prowadzenie przez siebie działalności gospodarczej. Zobowiązana zostanie pozbawiona możliwości bieżącego regulowania zadłużenia.

Brak wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji i prowadzenie ewentualnego postępowania egzekucyjnego może spowodować, iż wnioskodawca popadnie w spiralę zadłużenia, co będzie trudne do odwrócenia.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] września 2016 r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną podjętą w toku postępowania egzekucyjnego.

Organ II instancji stwierdził, że stosownie do art. 54 u.p.e.a. zobowiązanej przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Zaznaczono, że skarga przysługuje jedynie na czynności typu wykonawczego, nie przysługuje natomiast na czynności procesowe, polegające na wydawaniu aktów administracyjnych, w ramach których organ egzekucyjny rozstrzyga o prawach i obowiązkach uczestników postępowania. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa sądów administracyjnych skarga na czynności egzekucyjne nie przysługuje w sytuacjach, gdy przewiduje się inne środki zaskarżenia (zarzuty, zażalenia na postanowienia, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego) albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu. Organ egzekucyjny dokonuje zatem oceny czynności egzekucyjnej, badając, czy w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego, organ egzekucyjny wypełnił dyspozycje wynikające z przepisów regulujących procedurę zastosowania tego środka.

Zdaniem organu odwoławczego, organ egzekucyjny w pełni zastosował się do obowiązujących przepisów w zakresie dokonywania zajęć innych wierzytelności pieniężnych. Na podstawie art. 89 § 1 u.p.e.a. zawiadomieniem z dnia 25 maja 2016r. dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej. Przedmiotowe zawiadomienie zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności, jak również zobowiązanej. Strona potwierdziła odbiór zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej w dniu 1 czerwca 2016r.

Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów związanych z zastosowaniem zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, organ II instancji wskazał, że skarga na czynności egzekucyjne w trybie art.54 u.p.e.a. może być wnoszona wyłącznie na czynności egzekucyjne, tj. czynności o charakterze wykonawczym. Stwierdził że podnoszone przez zobowiązaną zarzuty nie mogą stanowić skutecznej podstawy zakwestionowania zaskarżonej czynności egzekucyjnej. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowej realizacji przez zobowiązanego jego obowiązków. Organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej.

Natomiast w kwestii zawartego w skardze żądania zobowiązanej o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 23 u.p.e.a., organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 23 § 6 u.p.e.a.- w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2016 r., organy sprawujące nadzór mogą, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, wstrzymać z urzędu, na czas określony, czynności egzekucyjne lub postępowanie egzekucyjne, prowadzone przez nadzorowany organ. Jeżeli przepisy przewidują działanie organu z urzędu, to postępowanie takie następuje niezależnie od woli adresata. W takich przypadkach, to ocenie organu egzekucyjnego ustawodawca pozostawił potrzebę wydania rozstrzygnięcia w sprawie. W przypadku działania z urzędu, organ samodzielnie rozstrzyga, czy podjąć postępowanie w sprawie, czy też nie. Złożony w tym zakresie wniosek zobowiązanej, chociażby powołującego się na swój interes prawny, nie może stanowić prawnie skutecznej inicjatywy wszczęcia takiego postępowania, z uwagi na brak podstaw prawnych do skutecznego złożenia podania.

Organ nadzoru również nie dopatrzył się przesłanek mogących skutkować podjęciem decyzji o wstrzymaniu niniejszego postępowania na podstawie art.54 § 6 u.p.e.a. Wskazał, że wniesienie skargi nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny lub organ nadzoru może jednak, w drodze postanowienia, wstrzymać w uzasadnionych przypadkach prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Za uzasadnione przypadki można uznać sytuacje, gdy organ egzekucyjny bądź organ nadzoru uznają na podstawie informacji i dowodów przekazanych przez skarżącego oczywistą zasadność skargi bądź uznają, że wykonanie czynności narazi skarżącego na niepowetowane szkody (co może rodzić odpowiedzialność Skarbu Państwa). Takich okoliczności organ nadzoru nie dopatrzył się w uzasadnieniu skargi.

Postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z 9 września 2016 r. stanowi przedmiot skargi skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze spółka wnosi o:

1. stwierdzenie nieważności w całości zaskarżonego postanowienia wraz z poprzedzającym postanowieniem organu I instancji z powodu rażącego naruszenia prawa lub ewentualnie o:

2. uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Celnej w P.;

3. zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Przedmiotowemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 54 § 1 u.p.e.a. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że skarżącej w przedmiotowej sprawie nie przysługuje skarga na czynności egzekucyjne. Skarżąca spółka podniosła argumenty zawarte wcześniej w zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego, m.in. podniosła, że wątpliwa jest możliwość stosowania art. 14 i art. 6 ustawy o grach hazardowych, stanowiących podstawę prawną decyzji będącej przedmiotem egzekucji, w której zastosowano środek egzekucyjny, który został zaskarżony. Dlatego też należy uznać, że istnieją przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Tym bardziej w przedmiotowym postępowaniu zaistniała przesłanka do wstrzymania czynności egzekucyjnych, ponieważ Sąd Okręgowy w Ł. przedstawił TSUE pytanie prejudycjalne, które dotyczy kwestii braku notyfikacji przepisów ustawy o grach hazardowych i możliwości ich stosowania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga w ocenie Sądu nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie jest zgodne z obowiązującym prawem.

Na potrzeby dalszych rozważań należy przypomnieć, że przedmiotem rozpoznawanej skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej w P. oddalające skargę na czynności egzekucyjne.

Podstawą prawną wniesienia skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego jest art. 54 u.p.e.a., zgodnie z którym zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego (§ 1). Skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w § 1, wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (§ 4). W sprawie skarg, o których mowa w § 1 i 2, postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie (§ 5). W przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności (§ 5a). Wniesienie skargi, o której mowa w § 1, nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny lub organ nadzoru może jednak, w drodze postanowienia, wstrzymać w uzasadnionych przypadkach prowadzenie postępowania egzekucyjnego (§ 6).

Treść art. 54 § 1 u.p.e.a. nie pozostawia wątpliwości, że przedmiotem skargi wnoszonej na jego podstawie mogą być jedynie czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora, ewentualnie przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Przez czynność egzekucyjną zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W kontekście stanowiska skarżącego należy wskazać, że w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne – stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego – ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia [tak: wyrok NSA z dnia 5 marca 2015 r., II FSK 290/13, dostępny pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Skarga na czynności egzekucyjne nie będzie przysługiwać w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie zarzutów, zażalenia na postanowienia, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu. Oznacza to, że składana w trybie art. 54 u.p.e.a. skarga nie może stanowić konkurencyjnego – w stosunku do wskazanych wyżej – środka zaskarżenia, a jej – opisany wyżej – ograniczony zakres sprawia, że w ramach skargi nie mogą być badane zarzuty materialnoprawne związane z nieistnieniem egzekwowanego obowiązku skutkujące umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Jeżeli z uwagi na stadium postępowania egzekucyjnego nie przysługuje dłużnikowi środek zaskarżenia w postaci zarzutów (środkiem tym można się posłużyć w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego – zarzuty wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego – art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.), to skarga na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 omawianej ustawy, nie może stanowić takiego właśnie konkurencyjnego środka zaskarżenia; z tych względów nie może być podstawą skargi na czynności egzekucyjne zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, ponieważ jest to podstawa zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Nie ma podstaw, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego [tak: wyrok NSA z dnia 02 kwietnia 2015 r., II FSK 749/13, dostępny pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Mając na uwadze powyższe rozważania należy stwierdzić, że nieskutecznym zarzutem w skardze na czynności egzekucyjne jest kwestionowanie prawidłowości decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu egzekucyjnego. W związku z tym argument dotyczący podstawy prawnej decyzji ostatecznej wydanej w przedmiocie kary pieniężnej nie ma żadnego znaczenia dla kwestionowania legalności postępowania zainicjowanego skargą na czynności egzekucyjne, ponieważ nie dotyczy samej czynności egzekucyjnej.

Wydane w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały podjęte w związku z rozpoznaniem skargi na czynności egzekucyjne. Z uwagi na powyższe rozpoznając skargę organ I jak i II instancji zasadnie ograniczył się do rozpoznania podnoszonych przez skarżącą zarzutów związanych z zajęciem praw majątkowych, stanowiących wierzytelność z rachunków bankowych. Zgodnie z art. 80 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały - do właściwego oddziału zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanej z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty (§ 1). Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia (§ 2). Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązaną o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego (§ 3). Wniesiona skarga nie zawiera zastrzeżeń odnoszących się do zastosowanego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnej. W ocenie Sądu organ I instancji prawidłowo oddalił skargę na czynności egzekucyjne związane z zajęciem wierzytelność z rachunków bankowych, ponieważ działanie organu egzekucyjnego w zakresie zastosowania i zrealizowania wskazanego środka egzekucyjnego było zgodne z ww. przepisami. Tym samym za zgodne z prawem należało również uznać zaskarżone rozstrzygnięcie, utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji.

Mając powyższe na uwadze skargę należało oddalić zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.).