Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SA/Go 395/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2018-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 200
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 64 § 1 pkt 4, §6, art. 64c § 4
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Niedzielski Sędziowie Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska (spr.) Asesor WSA Zbigniew Kruszewski Protokolant Starszy asystent sędziego Marta Świetlik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2018 r. sprawy ze skargi Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako: skarżący, wierzyciel, Dyrektor OR ARiMR) wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (dalej jako: DIAS, organ odwoławczy) z dnia [...] lipca 2018r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] stycznia 2018r. sygn. akt [...] obciążające wierzyciela - Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego Z.J..

Powyższa skarga została wywiedziona na tle następującego stanu faktycznego.

Naczelnik Urzędu Skarbowego przyjął do realizacji tytuły wykonawcze o nr [...] wystawione przez Dyrektora OR AR i MR, celem wyegzekwowania nienależnie pobranych środków z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oraz nienależnie pobranych płatności ONW, wraz odsetkami za zwłokę.

Organ egzekucyjny sporządził ze zobowiązanym protokół o stanie majątkowym i doręczył zobowiązanemu ww. tytuły wykonawcze. Następnie zawiadomieniami z dnia [...] grudnia 2015 r., o numerach: [...] dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego, odpowiednio: w [...] S.A., w [...] S.A., w [...] S.A..

W związku z prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego Wydział Gospodarczy z dnia [...] sierpnia 2016 r., sygn. akt [...] w przedmiocie ogłoszenia upadłości, obejmującej likwidację majątku Z.J., Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] grudnia 2017 r., na podstawie art. 59 § 1 pkt 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm.) -powoływanej dalej jako "u.p.e.a.", umorzył postępowanie egzekucyjne, prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych.

Następnie pismem z dnia [...] grudnia 2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym z majątku Z.J..

Podaniem z dnia [...] stycznia 2018 r. Dyrektor OR ARiMR wystąpił do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego obciążył o wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 4.089,90 zł. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że na koszty te składają się: 669,90 zł - opłata manipulacyjna, w związku z doręczeniem zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych, 3,00 zł - opłata za sporządzenie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego, 3.394,40 zł - opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, 22,60 zł - wydatki za doręczoną korespondencję.

Na powyższe postanowienie Dyrektor OR ARiMR wniósł zażalenie żądając jego uchylenia oraz odstąpienia od ustalenia i nałożenia na wierzyciela obowiązku uregulowania kosztów egzekucyjnych lub ustalenia kosztów egzekucyjnych adekwatnych do faktycznie podejmowanych czynności z uwzględnieniem dyspozycji zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14.

Dyrektor OR ARiMR podniósł, że w przedmiotowej sprawie czynności faktyczne jakie były podejmowane przez organ egzekucyjny sprowadzały się do wysłania kilku pism (do banków, zobowiązanego) oraz do sporządzenia protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego. W wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego naliczono koszty za spisanie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego z tytułu opłaty manipulacyjnej, za wykonane czynności związane z zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego oraz wydatki związane z wysyłką korespondencji. Zaznaczył, że organ egzekucyjny uzyskał jedynie kwotę 2,01 zł, która została rozliczona tytułem kosztów egzekucyjnych. W rezultacie ww. czynności nie przyniosły żadnego efektu dla wierzyciela. W ocenie Dyrektora OR ARiMR naliczone koszty są nieuzasadnione i niewspółmierne do podjętych przez organ czynności egzekucyjnych.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2018r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy wskazał na treść art. 64c i art. 64 u.p.e.a. Następnie stwierdził, że zarzut nieuzasadnionego obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi nie znajduje odzwierciedlenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Zaznaczył, że organ egzekucyjny wskazał, że wydanie zaskarżonego postanowienia w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi było następstwem umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na ogłoszenie upadłości zobowiązanego.

W ocenie organu odwoławczego obliczenia kosztów egzekucyjnych dokonano w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.

DIAS stwierdził, że Prezes Zarządu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie został wymieniony wśród wierzycieli, którzy ustawowo zwolnieni zostali z obowiązku ponoszenia kosztów egzekucyjnych. Natomiast planując wydatki na określony rok, wierzyciel powinien zagwarantować środki umożliwiające zapłatę ewentualnych kosztów egzekucyjnych, które z różnych powodów mogą nie zostać wyegzekwowane z majątku dłużników.

Organ odwoławczy stwierdził, że ze sposobu sformułowania sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14 wynika, że jest to wyrok stwierdzający niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził konieczność podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych. Organ odwoławczy wyjaśnił, że pominięcie ustawodawcze to unormowanie niepełne - takie, które z punktu widzenia norm konstytucyjnych cechuje zbyt wąski zakres zastosowania, bądź też, które z uwagi na przedmiot oraz cel regulacji, pomija treści dla niej istotne. Zaś wyrok dotyczący pominięcia ma jedynie skutek zobowiązujący ustawodawcę do uchwalenia odpowiedniej nowelizacji, usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną. Wyroki te nie powodują utraty mocy obowiązującej regulacji. Ich skutkiem jest jedynie potwierdzenie obowiązku ustanowienia regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych.

DIAS stwierdził, że skutkiem orzeczenia Trybunału nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności, gdyż podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała. Stosowanie tych przepisów nie może natomiast prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę, a dopóki tego nie uczyni, organy stosujące prawo - a więc w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają - muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Zdaniem organu odwoławczego z powyższego wynika, że zarówno przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i § 9 u.p.e.a., jak i art. 64 § 6 i § 10 tej ustawy nadal stanowią element obowiązującego porządku prawnego i prawidłowo zostały w niniejszej sprawie zastosowane.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że wysokość opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego oraz opłaty manipulacyjnej ustalona została przez organ egzekucyjny, odpowiednio jako 5% i 1% egzekwowanych należności, czyli zgodnie z wartościami wskazanymi art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 powołanej ustawy. Dodał, że z wyroku Trybunału nie wynika taka wykładnia przepisu art. 64 § 6 u.p.e.a., która by zakładała, że wysokość opłaty manipulacyjnej musi zawsze odpowiadać wartości nakładu pracy organu egzekucyjnego bądź faktycznie poniesionym przez organ wydatkom. Przeciwnie, Trybunał podkreślił, że z samej istoty opłat wynika, iż nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego oraz że pełnią one funkcję fiskalną, służąc finansowaniu aparatu egzekucyjnego. Za zgodne z Konstytucją Trybunał uznał stosunkowe określenie wysokości opłaty.

Organ odwoławczy stwierdził, że w zakresie wszystkich ww. tytułów wykonawczych, przekazanych przez wierzyciela Naczelnikowi Urzędu Skarbowego do realizacji, wysokość opłaty manipulacyjnej wynosi 669,90 zł, a opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego 3.394,40 zł. Zatem suma tych opłat stanowi kwotę, której wysokość nie przekracza kwoty odpowiadającej wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w czwartym kwartale 2017r., które zgodnie z Komunikatem Prezesa GUS z dnia 9 lutego 2018 r. (M.P. z 2018 r., poz. 181) wyniosło 4.516,69 zł (dla porównania, w pierwszym kwartale 2017 r. kwota ta wyniosła 4353,55 zł, w drugim kwartale 2017 r. - 4220,69 zł, a w trzecim kwartale 2017 r. 4.255,59 zł).

DIAS zauważył, że wierzyciel nie może uchylić się od obowiązku pokrycia kosztów postępowania egzekucyjnego z tego powodu, że było ono nieefektywne. Ustawodawca nie uzależnia bowiem obowiązku pokrycia kosztów postępowania egzekucyjnego przez wierzyciela od efektywności tego postępowania.

Organ odwoławczy podkreślił, że Trybunał Konstytucyjny w swym wyroku nie wskazał, na jakich zasadach organy powinny dokonywać kalkulacji opłat, a bez tych wskazań nie sposób przyjąć prawidłowego i jednolitego sposobu ich naliczania. Organ egzekucyjny nie może zatem dowolnie wyliczać opłat, wbrew nadal obowiązującemu porządkowi prawnemu. Przyjęcie odmiennego poglądu mogłoby doprowadzić do różnego traktowania podmiotów przez różne organy egzekucyjne.

Na powyższe postanowienie Dyrektor OR ARiMR wniósł skargę zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego polegające na naruszeniu przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 u.p.e.a. w związku z art. 2 Konstytucji RP oraz w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, w zakresie w jakim zaskarżone postanowienie pomija wytyczne dotyczące wykładni i zastosowania ww. przepisów Konstytucji RP zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016 r. sygn. akt SK 31/14, w szczególności poprzez ich niezastosowanie podczas stosowania przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 u.p.e.a.

Wobec podniesionych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie od strony przeciwnej na jego rzecz kosztów postępowania.

W ocenie skarżącego zaskarżone postanowienie nie zawiera wykazania powiązania pomiędzy faktycznie podjętymi czynnościami, a ustaleniem wysokości kosztów egzekucyjnych, brak jest wyszczególnienia faktycznie wykonanych przez organ egzekucyjny czynności wraz z podaniem faktycznie poniesionych kosztów materiałowych i osobowych, np. jakie faktycznie wykonane czynności przemawiają za uznaniem za właściwe tak znaczne koszty zajęcia rachunku bankowego - co w konsekwencji doprowadziło do obciążenia Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR kosztami niewspółmiernymi do podjętych przez organ egzekucyjny czynności.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Podczas rozprawy przeprowadzonej w dniu 29 listopada 2018 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, iż nie wnosi o zwrot kosztów zastępstwa procesowego dla radcy prawnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Na wstępie wyjaśnić należy, że stosownie do treści art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei po myśli art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.") Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który dotyczy interpretacji podatkowych i który nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie było postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lipca 2018 r. nr utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] stycznia 2018 r. obciążające wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane na postawie art. 64c § 7 w związku z art. 64 § 1 pkt 4 i 14 i § 6 oraz art. 64c § 1, § 4 i § 10 u.p.e.a.

Wyjaśnić należy, że stosownie do treści art. 64 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d:

- za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20gr; (pkt 4)

- za spisanie na miejscu u zobowiązanego protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego - 10% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 3 zł (pkt 14).

Zgodnie z § 6 omawianego przepisu organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Z kolei po myśli art. 64 c § 1 pkt 1 u.p.e.a. opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego.

Wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 u.p.e.a.).

W rozpoznawanej sprawie obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego organ uzasadnia umorzeniem postępowanie egzekucyjnego w związku z ogłoszeniem upadłości obejmującej likwidację majątku zobowiązanego. Wyjaśnienia organu w tym zakresie należy uznać za zasadne bowiem umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzi do jego zakończenia i utraty możliwości uzyskania kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, jeżeli wcześniej nie zostały wyegzekwowane.

W orzecznictwie ukształtował się pogląd, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej organ egzekucyjny nie posiada już w stosunku do zobowiązanego wierzytelności o zapłatę kosztów egzekucyjnych, wobec tego nie może ich od niego ściągnąć, co czyni zasadnym obciążenie tymi kosztami wierzyciela, zaś wystąpienie przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59 u.p.e.a. nie uzależnia wydania postanowienia o umorzeniu od występowania lub nieistnienia kosztów. Innymi słowy, zakończenie postępowania egzekucyjnego wyklucza dochodzenie kosztów tego postępowania od zobowiązanego poza tym postępowaniem (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 31 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 854/16 oraz powołane tam orzecznictwo; wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl).

Tym samym organ egzekucyjny, stosownie do art. 64c § 4 u.p.e.a. mógł obciążyć wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Okoliczność ta nie stanowi sporu pomiędzy stronami niniejszego postępowania.

Spór między stronami niniejszego postępowania budzi natomiast kwestia ustalenia wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, którymi został obciążony wierzyciel. W ocenie skarżącego koszty te zostały wyliczone z pominięciem wytycznych zawartych w wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, dotyczących wykładni i zastosowania art. 61 § 1 pkt 4 § 6 i § 8 u.p.e.a. Z kolei w ocenie organu wskazane przepisy nadal stanowią element obowiązującego porządku prawnego i prawidłowo zostały w niniejszej sprawie zastosowane. Zdaniem organu Trybunał Konstytucyjny w swym wyroku nie wskazał, na jakich zasadach organy powinny dokonywać kalkulacji opłat, a bez tych wskazań nie sposób przyjąć prawidłowego i jednolitego sposobu ich naliczania. Zaś organ egzekucyjny nie może dowolnie wyliczać opłat, wbrew nadal obowiązującemu porządkowi prawnemu.

Wobec powyższego wyjaśnić należy, że, wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in., że

1. art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

2. art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Stosownie do art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, chyba, że Trybunał określi inaczej (art. 190 ust. 3 Konstytucji). Powyższy wyrok TK został opublikowany w dniu 16 sierpnia 2016 r., tym samym organy obowiązane były uwzględnić skutki tego orzeczenia w treści rozstrzygnięcia.

Wskazać również trzeba, że powyższy wyrok TK jest wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji. Wyrok ten – w przeciwieństwie do klasycznego wyroku uznającego zaskarżony przepis z niezgodny z Konstytucją – nie powoduje utraty mocy zaskarżonego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie może, a nawet – musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu. Jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału (por. wyrok NSA z dnia 6 marca 2018r. sygn. akt II FSK 2206/17).

W uzasadnieniu ww. wyroku (pkt 4.3.uzasadnienia) Trybunał wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Zgodzić się zatem należy z twierdzeniem DIAS, że możliwość stosunkowego określenia wysokości opłaty nie została przez Trybunał uznana za niezgodną z ustawą zasadniczą.

Trybunał podkreślił natomiast, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określnego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną.

Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Z uzasadnienia powyższego wyroku należy wyprowadzić zatem wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

W pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Trybunał zaznaczył, że konieczność podjęcia przez ustawodawcę odpowiednich kroków w celu wykonania niniejszego wyroku powinna stanowić okazję do szerszego spojrzenia na przyjęty model opłat w egzekucji w administracji.

Z powyższego wyroku wynika zatem, że do momentu gdy ustawodawca nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej oraz opłaty manipulacyjnej, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku TK z 28 czerwca 2016r. Organ ustalając wysokość opłaty egzekucyjnej ma zatem obowiązek rozważania kwestii czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji a jeśli nie to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Gd 165/18).

Nie można zgodzić się z twierdzeniem organu, że z uwagi na to, iż Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku nie wskazał na jakich zasadach organy powinny dokonywać kalkulacji opłat nie sposób przyjąć prawidłowego i jednolitego sposobu ich naliczania a w konsekwencji, że organ egzekucyjny nie może dowolnie wyliczać opłat, wbrew nadal obowiązującemu porządkowi prawnemu. Trybunał wskazał bowiem przesłanki, którymi należy się kierować przy ustalaniu opłat egzekucyjnych a kwestię sposobu obliczania tych opłat pozostawił ustawodawcy. Niemniej jednak bierna postawa ustawodawcy nie może usprawiedliwiać stosowania prawa z naruszeniem Konstytucji.

Zaznaczyć należy, że już z samej sentencji przedmiotowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego wynika, że przyczyną uznania przepisów za niezgodne z Konstytucją nie był brak w ustawie możliwości miarkowania wysokości opłat w pełnym zakresie. Wynika to też ze stwierdzenia Trybunału, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych jako jednej z metod określania wysokości opłat. W związku z tym swoiste miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się dopiero wówczas kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. W praktyce jednak, w sytuacji braku koniecznej interwencji ustawodawcy, nie da się, stosując omawiane przepisy w poszczególnych sprawach, oderwać od okoliczności faktycznych i prawnych konkretnych spraw.

W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 4.089,90 zł. Przy czym z prowadzonej egzekucji uzyskał jedynie kwotę 2,01 zł. Nie można zapomnieć, że w przypadku egzekwowania należności pieniężnych postępowanie egzekucyjne powinno doprowadzić co do zasady do odzyskania należności od zobowiązanego zatem majątek wierzyciela powinien ulec powiększeniu a nie uszczupleniu. Obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego pomimo, iż jest prawnie dopuszczalne nie może stanowić dla niego sankcji za wszczęcie egzekucji.

Nie sposób podzielić stanowiska organu jakoby usprawiedliwieniem dla tak ustalonej kwoty kosztów egzekucyjnych był fakt, że suma wysokości opłat manipulacyjnej (669,90 zł) i za zajęcie rachunku bankowego (3.394,40 zł) stanowi kwotę, której wysokość nie przekracza kwoty odpowiadającej wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w czwartym kwartale 2017 r., tj 4.516,69 zł.

Jakkolwiek opłaty ustalane przez organy egzekucyjne są konsekwencją prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a zatem następstwem braku dobrowolnego wykonania świadczenia przez zobowiązanego, to jednak wysokość tych opłat, szczególnie kiedy obciążają wierzyciela, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 31 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 854/16). Należy mieć na uwadze, na co słusznie wskazuje strona skarżąca, że czynności faktyczne jakie w rozpoznawanej sprawie były podejmowane przez organ egzekucyjny sprowadzały się w istocie do sporządzenia protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego oraz wysłania kilku pism (do banku, zobowiązanego oraz do strony skarżącej), co jest oczywiście naturalne przy zajęcia rachunku bankowego, niemniej jednak nie są to czynności wymagające szczególnych nakładów pracy nie są też obarczone wysokim poziomem skomplikowania uzasadniającym obciążenie wierzyciela aż tak znacznymi kosztami postępowania.

Jak słusznie zauważył skarżący w zaskarżonym postanowieniu organ nie wykazał powiązania pomiędzy faktycznie podjętymi czynnościami, a ustaleniem wysokości kosztów egzekucyjnych.

Zgodzić się zatem należy z Dyrektorem OR ARiMR, że zaskarżone postanowienie pomija wytyczne zawarte w wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. a tym samym zostało wydane z naruszeniem art. art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 u.p.e.a. w związku z art. 2 Konstytucji RP oraz w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP co w konsekwencji doprowadziło do obciążenia wierzyciela kosztami niewspółmiernymi do podjętych przez organ egzekucyjny czynności.

Ponownie rozpoznając sprawę organ winien uwzględnić wskazania wynikające z niniejszego uzasadniania oraz z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2018 r..

Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a) P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. uwzględniając oświadczenie pełnomocnika strony skarżącej, iż nie wnosi o zwrot kosztów zastępstwa procesowego dla radcy prawnego.