Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1442/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 7, art. 79a § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 16 ust. 1, ust. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Maria Mikolik /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi T. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej T. U. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1442/21

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, SKO, Kolegium), po rozpoznaniu odwołania T. U. (dalej: skarżąca), reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika adwokata M. Ż., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: Wójt, organ I instancji) z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy przyznania T. U. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką W. S.

Jak wynika z akt sprawy, 28 maja 2021 r. T. U. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika adwokata M. Ż. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką W. S., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół do Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] lutego 2020r. nr [...], wydanym do dnia [...] marca 2024 r. W orzeczeniu stwierdzono, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] grudnia 2017r., natomiast daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić.

Z przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że W. S. pozostaje w związku małżeńskim, przy czym jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W. S. ma dwoje dorosłych dzieci. Córka T. U. sprawuje stałą i osobistą opiekę nad matką, natomiast syn przebywa w [...], gdzie mieszka i pracuje, w związku z tym nie jest w stanie sprawować opieki nad matką.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił T. U. ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

W uzasadnieniu organ I instancji, po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1b ustawy listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U.2020 poz. 111, dalej: u.ś.r.) oraz art. 128, art. 129 oraz art. 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1359; dalej: k.r.o.) wskazał, że do dnia wydania decyzji T. U. nie dostarczyła żadnych dokumentów potwierdzających fakt, że niepełnosprawność jej matki powstała nie później niż do 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Wobec powyższego Wójt odmówił T. U. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką W. S.

Od powyższej decyzji T. U. reprezentowana przez pełnomocnika adwokata M. Ż. złożyła odwołanie, w którym powołała się na wyrok TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 oraz wskazała, że cały czas opiekuje się niepełnosprawną matką, natomiast przyjęcie przez organ I instancji takiej wykładni przepisów pozbawia ją możliwości takiej opieki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Na wstępie Kolegium wskazało, że podstawą prawną wydanej decyzji jest art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735; dalej: "k.p.a."). Natomiast podstawę materialnoprawną decyzji stanowi art.17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r.

Organ odwoławczy po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wskazał, że odnosząc się do wniosku skarżącej o uwzględnienie wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 uznającego art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z Konstytucją RP należy mieć na uwadze, że kwestia różnicowania opiekunów w zależności od daty powstania niepełnosprawności ich podopiecznych została rozstrzygnięta. Rozpatrywanie spraw dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinno następować z pominięciem kryterium daty powstania niepełnosprawności podopiecznego.

Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie zaistniała inna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie T. U. świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, przy czym jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem nie została spełniona przesłanka wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Organ II instancji wyjaśnił, że z literalnego brzmienia przepisu art. 17 ust. 5 u.ś.r. wynika, że jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Zdaniem organu odwoławczego ustawodawca wychodzi z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku.

SKO wyjaśniło również, że realizacja obowiązku alimentacyjnego może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem. Organy administracji ani sądy administracyjne nie są uprawnione do oceny, czy dana osoba jest w stanie opiekować się swoim współmałżonkiem tym bardziej, że środki odwoławcze od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności rozpatruje sąd pracy i ubezpieczeń społecznych w oparciu o opinię biegłych.

T. U., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika adwokata M. Ż. wniosła skargę na w/w decyzję Kolegium z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...], w której zwróciła się o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2021r. nr [...] i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, a także o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Skarżąca zarzuciła rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się córki, będącej jednocześnie opiekunem faktycznym osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że opieka ta powinna być sprawowana przez męża niepełnosprawnej, który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania w/w przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

Zdaniem skarżącej wykładnia językowa art. 17 ust. 1a u.ś.r. dokonana przez organ II instancji prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki. Skarżąca powołała się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie w wyroku z dnia 7 marca 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 80/19, w którym wyłożono, że w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Przy rozpoznawaniu sprawy nie można pominąć treści art. 132 k.r.o. Wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji, wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).

W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sądowa kontrola administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Ta kontrola jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137; zwana dalej P.u.s.a.), zaś zakres kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; zwana dalej p.p.s.a.).

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto Sąd na podstawie art. 135 p.p.s.a. uprawniony jest stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Skarga okazała się zasadna. Na akceptację zasługuje ocena Kolegium co do braku możliwości oparcia negatywnego rozstrzygnięcia na treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (pkt 2). Jednakże Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wobec powyższego wyroku Trybunału, w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności. Wniosek taki wyprowadza się z brzmienia art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP, z którego wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego - co w przypadku istotnej w sprawie regulacji nie miało miejsca. Jeżeli więc Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie przedmiotowe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2017r., I OSK 1079/17, z 11 lipca 2017r. I OSK 1600/16, powołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Kwestia ta w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości i powinna zostać uwzględniona zarówno przez organ odwoławczy, jak i organ I instancji.

Sąd nie zaaprobował natomiast przedstawionej w zaskarżonej decyzji podstawy do odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium uznało, że w sprawie zaistniałą negatywna przesłanka do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy w niniejszej sprawie ograniczyły się do wykładni literalnej ww. przepisu, bez uwzględnienia rezultatów, wynikających z wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu.

W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że Skarżąca stara się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nad matką W. S., które legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lutego 2020r. Osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z J. S., który nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, jednak jak wskazano w przedstawionym orzeczeniu lekarskim z [...] kwietnia 2021r. , sam wymaga opieki osób drugich i nie jest w stanie opiekować się W. S. Fakt sprawowania opieki przez Skarżącą nad jej niepełnosprawną matką nie budzi wątpliwości w świetle przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z [...] czerwca 2021r. Skarżąca mieszka wraz z rodzicami. Matka Skarżącej wymaga opieki po przebytym udarze, w wyniku czego wykazuje ciężką afazję ruchową. Doznała porażenia połowicznego i obecnie jest osobą leżącą. Wymaga opieki we wszystkich czynnościach dnia codziennego. W wywiadzie tym stwierdzono, że J. S. z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie opiekować się żoną a wszystkie czynności opiekuńcze wykonuje Skarżąca.

Na tle wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i sądów administracyjnych przyjmuje się, że sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną osobę niż małżonek, lecz obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, w szczególności przez dziecko niepełnosprawnego małżonka, nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę. Przyznanie tegoż świadczenia możliwe jest także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a opiekę tą - niejako w zastępstwie małżonka - sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. Tym samym pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć (tak NSA w wyroku z 25 stycznia 2021r., I OSK 2103/20). Na konieczność uwzględnienia w procesie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.s.r. zasady praworządności i zasady równości - art. 2 i art. 32 Konstytucji - wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny również w wyrokach z 11 stycznia 2017 r., sygn. I OSK 1113/15; z dnia 17 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 722/09 i sygn. akt I OSK 723/09; z dnia 18 listopada 2015r. sygn. akt I OSK 1200/14. Uwzględniając zatem rezultaty wykładni systemowej i funkcjonalnej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. należy podkreślić, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dziecku osoby niepełnosprawnej w sytuacji gdy żyje jego małżonek jest możliwe po wykazaniu przez stronę ubiegającą się o takie świadczenie, że małżonek z przyczyn obiektywnych nie może sprawować opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Dla rozpoznania niniejszej sprawy istotne znaczenie ma fakt, że małżonek osoby niepełnosprawnej na dzień wydania zaskarżonej decyzji miał ponad 81 lat, podczas gdy przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w istocie zrównują osoby, które ukończyły 75 lat z osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji. Ustawodawca przewidział w art. 16 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. możliwość przyznania zasiłku pielęgnacyjnego osobie, która ukończyła 75 lat. Ten rodzaj świadczenia rodzinnego został przewidziany dla osób niezdolnych do samodzielnego życia, jako forma rekompensaty wydatków ponoszonych na opłacenie usług opiekuńczych. Zasiłek pielęgnacyjny w myśl art. 16 ust. 1 u.ś.r. przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością uprawnionego do samodzielnej egzystencji. Niezdolność do samodzielnej egzystencji jest w świetle art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 573), jedną z cech kwalifikujących osobę do znacznego stopnia niepełnosprawności. Znaczny stopień niepełnosprawności na mocy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. umożliwia zaś przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom niż małżonek niepełnosprawnego. Niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza w myśl art. 4 ust. 4 ww. ustawy, naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację. Niezdolność do samodzielnej egzystencji jest jednocześnie cechą charakteryzującą osoby wymagające opieki od swych najbliższych w rozumieniu art. 17 ust. 1 ww. ustawy.

Zatem ukończenie przez osobę wieku 75 lat jest traktowane w art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.ś.r. jako okoliczność świadcząca o niezdolności do samodzielnej egzystencji uprawnionego ze względu na osiągnięty wiek. Ustawodawca ma świadomość, że przekroczenie określonego pułapu wiekowego, może wiązać się z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, bez konieczności stwierdzenia tego stosownym orzeczeniem instytucji publicznej. Powyższy wniosek potwierdza także to, że osobami uprawnionymi do zasiłku pielęgnacyjnego na równi z osobami w wieku 75 lat i więcej, są w myśl art. 16 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. niepełnosprawni w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przytoczone przepisy zrównują w uprawnieniach do zasiłku pielęgnacyjnego osoby starsze (75 lat i więcej) oraz osoby niepełnosprawne w stopniu znacznym, zaś cechą łączącą te dwie grupy jest przypisanie im niezdolności do samodzielnej egzystencji, zakładanej z racji niepełnosprawności bądź wieku.

Wiek jako cecha osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji występuje także w regulacjach dotyczących dodatku pielęgnacyjnego. Podobnie jak zasiłek pielęgnacyjny, dodatek o jakim mowa opiera się na domniemania braku zdolności do samodzielnej egzystencji osób, które ukończyły 75 rok życia. W świetle art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 z późn. zm.), dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia (...).

Powyższe unormowania świadczą o istnieniu w systemie zabezpieczenia społecznego przepisów zakładających domniemanie braku zdolności do samodzielnej egzystencji osoby z powodu osiągnięcia wieku 75 lat. Brak zdolności do samodzielnego życia z przyczyn wiekowych, będzie zaś świadczyć o braku zdolności do sprawowania opieki nad członkiem rodziny, podobnie jak w przypadku osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Ustawowe założenie zrównania osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym z osobami, które ukończyły 75 lat życia powoduje, iż w sprawach o przyznanie świadczeń pielęgnacyjnych powstaje konieczność dokładnego wyjaśnienia czy małżonek osoby wymagającej opieki z uwagi na osiągnięty wiek powyżej 75 lat, a także stan zdrowia, jest rzeczywiście zdolny do sprawowania opieki. Stwierdzenie braku takiej zdolności będzie znosić negatywną przesłankę przyznania świadczenia z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. na równi z orzeczeniem o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności (tak wyrok WSA w Rzeszowie z 12 października 2021 r., II SA/Rz 837/21, LEX nr 3269222, por również wyrok NSA z dnia 10 listopada 2015 r., o sygn. I OSK 910/15, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zatem rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o przyznanie świadczenia dla opiekuna z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką powinno zależeć od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę zdolny jest sprawować jej mąż a nie wyłącznie od ustalenia, że nie legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jak już wskazano, z akt administracyjnych wynika, że osoba wymagająca opieki, W. S. w chwili wydawania decyzji przez SKO skończyła 75 lat, natomiast jej małżonek ukończył 81 lat, a zatem jest w świetle art. 16 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. uprawniony co zasiłku pielęgnacyjnego. Z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że ojciec nie jest w stanie ze względu na swe zdrowie opiekować się małżonką. Matka Skarżącej jest zaś po udarze, jest osobą leżącą z powodu porażenia połowicznego. Zatem przy ocenie co do obiektywnych możliwości sprawowania opieki przez J. S. nad niepełnosprawną małżonką należy wziąć pod uwagę nie tylko ich wiek, ale również zakres czynności pielęgnacyjnych nad niepełnosprawnym małżonkiem. Należy wziąć pod uwagę, że opieka nad osobą leżącą po udarze, która wykazuje się ciężką afazją ruchową i porażeniem połowicznym wymaga ze swej istoty sprawności fizycznej i intelektualnej.

Zdaniem WSA w tych okolicznościach prawnych i faktycznych rozstrzygnięcie sprawy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stronie skarżącej należało uzależnić od wyjaśnienia, czy przedmiotową opiekę obiektywnie zdolny jest sprawować małżonek osoby niepełnosprawnej, mając na uwadze przytoczone powyżej okoliczności. O tej kwestii nie wypowiadają się skontrolowane decyzje Wójta i SKO. Tymczasem wykładnia systemowa przytoczonych wyżej przepisów u.ś.r. nakazywała organom zwrócić uwagę na podeszły wiek małżonka, a także na związany z tym stan zdrowotny w celu ustalenia zdolności do sprawowania opieki nad matką Skarżącej. Tymczasem poprzestano na wynikach wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., pomijając przepisy nakazujące domniemywać brak wystarczających możliwości do samodzielnej egzystencji osoby, która ukończyła 75 rok życia i nie jest w pełni sił zdrowotnych.

Uznając, ze w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 79a § 1, art. 80 K.p.a. w związku z art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 2 lit. a oraz art. 16 ust. 1, ust. 2 pkt 3 u.ś.r., w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z [...] czerwca 2021r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a. Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. Sąd tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego zasądził kwotę w wysokości 480 zł na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 z późn. zm.).