Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1637/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1 i 1a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 stycznia 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2603/20 w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] października 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 22 stycznia 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2603/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z [...] października 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, oddalił skargę.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Skarżąca, M. R., wystąpiła o przyznanie jej zasiłku pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratanicą, S. S.

Wójt Gminy Z. decyzją z [...] października 2020 r., nr [...] odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratanicą, wskazując, że skarżąca nie spełnia przesłanek ustawowych do jego otrzymania – nie jest osobą wymienioną w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220, dalej jako "u.ś.r.").

Skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., decyzją z [...] października 2020 r., nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust. 1 i 1b u.ś.r. i wskazał, że wskazuje on katalog osób, które mogą uzyskać tego rodzaju świadczenie. Są to matka lub ojciec, opiekun faktyczny dziecka, osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, inne osoby, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego spoczywa obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymując się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji.

Powodem odmowy przyznania skarżącej świadczenia przez organ pierwszej instancji był brak spełnienia kryterium, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. niespełnienie warunku dotyczącego pokrewieństwa uzasadniającego przyznanie świadczenia.

Organ ustalił, że S. S. jest bratanicą skarżącej. Z wywiadu środowiskowego wynika, że S. S. z uwagi na niepełnosprawność i niezdolność do samodzielnej egzystencji wymaga całodobowej opieki, ponieważ choruje na fenyloketonurię. Choroba ta jest wrodzona, szybko postępuje. Poza tym rodzice S. S. rozwiedli się, co potwierdza wyrok Sądu Okręgowego w O. o sygn. akt. [...]. Matka bratanicy skarżącej ww. wyrokiem została pozbawiona władzy rodzicielskiej, a ojciec do [...] lipca 2023 r. odbywa karę pozbawienia wolności. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w O. z [...] grudnia 2006 r., sygn. akt [...] S. S. umieszczono w rodzinie zastępczej M. i A. R. Bratanica skarżącej jest całkowicie ubezwłasnowolniona od [...] marca 2019 r., a skarżąca jest jej opiekunem prawnym. Skarżąca, od [...] sierpnia 2020 r., zrezygnowała z pracy zarobkowej i zapewnia bratanicy całodobową opiekę.

Organ ustalił, że skarżąca jest siostrą ojca osoby niepełnosprawnej. Nie jest więc krewną w linii prostej, ani rodzeństwem bratanicy i nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem S. S. Nie ma również w tym przypadku zastosowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. Regulacja zawarta w tym przepisie nie rozszerza katalogu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, ale określa kolejność i dodatkowe przesłanki przyznania uprawnień w przypadku występowania kilku osób spokrewnionych. Przepis wskazuje, że gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy ta osoba nie jest w stanie sprawować opieki nad osobą niepełnosprawną, świadczenie przysługuje w dalszej kolejności osobie innej niż spokrewniona w I stopniu, ale tylko spośród tych, na których ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny. Opiekun prawny nie jest wymieniony w art. 17 ust. 3 u.ś.r., a więc nie może być zaliczony do innych osób z pkt 4 tego przepisu, jeżeli nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła skarżąca, zarzucając zaskarżonej decyzji błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na ustaleniu, że nie jest opiekunem faktycznym S. S., i że nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił.

Sąd przypomniał, że świadczenie pielęgnacyjne jest rodzajem świadczenia opiekuńczego, a jego przyznanie wymaga spełnienia przez osobę ubiegającą się o nie warunków ustawowych, wskazanych w zaskarżonej decyzji. Istota przyznawania tego rodzaju świadczenia polega na tym aby osoby pozostające w szczególnych sytuacjach, kiedy osoba najbliższa wymaga całodziennej opieki, mogły zrezygnować z pracy i w całości poświęcić się opiece nad taką osobą. W zamian za to otrzymują świadczenie pielęgnacyjne, które ma zapewnić im pokrycie, choć w części, niezbędnych wydatków na osobę, którą się opiekują i swoich własnych.

Katalog osób, którym tego rodzaju pomoc państwa jest udzielana, określa art. 17 u.ś.r. W pierwszej kolejności są to rodzice, opiekunowie faktyczni dziecka, osoby będące rodziną zastępczą spokrewnioną, inne osoby, na których ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny. Obowiązek alimentacyjny, zgodnie z art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. W tym wypadku mamy do czynienia z rodziną zastępczą, ale niespokrewnioną. Definicję rodziny zastępczej spokrewnionej zawiera art. 41 ust. 2 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2020 r. poz. 821).

Rodzinę zastępczą spokrewnioną tworzą małżonkowie lub osoby, o których mowa w ust. 1, a więc małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim, u których umieszczono dziecko w celu sprawowania nad nim pieczy zastępczej, z zastrzeżeniem art. 55 i 58., będący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka. Tego kryterium skarżąca nie spełnia, ponieważ nie jest ani wstępną, ani rodzeństwem, ani osobą niepozostającą w związku małżeńskim. Nie jest też dzieckiem w rozumieniu tych regulacji prawnych gdyż ukończyła 18 lat.

Na skarżącej nie ciąży więc obowiązek alimentacyjny względem bratanicy, co słusznie ustalił organ. Kodeks rodziny i opiekuńczy stanowi, że obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Skarżąca taką osobą w stosunku do niepełnosprawnej nie jest, ponieważ jest siostrą jej ojca.

Sąd wojewódzki przywołał też orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Osoba, która nie jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym, nie może zatem skutecznie ubiegać się o świadczenie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i to bez względu na to czy faktycznie taką opiekę sprawuje.

Warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest przynależność do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie powołanych przepisów stanowi negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia.

Sąd wojewódzki podkreślił, że moralny obowiązek opieki i dostarczania środków życiowych nie wystarcza do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można przy tym, powołując się nawet na ogólne zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 u.ś.r. pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła M. R., zaskarżając go w całości i powołując się na art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzuciła mu:

a) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 4 u.ś.r., polegające na uznaniu, że ciotka niepełnosprawnego dziecka, która zrezygnowała z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki faktycznej nad tym dzieckiem, nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko dlatego, że nie złożyła wniosku o jego przysposobienie, co wykracza radykalnie poza zamiar ustawodawcy, godząc w opisany powyżej cel, błędna wykładnia ww. przepisów, polegająca na zróżnicowaniu kręgu osób uprawnionych do świadczenia, jest sprzeczna z zasadą racjonalności ustawodawcy i regułą poprawności legislacyjnej, a tym samym błędne przyjęcie, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. wyłącza z kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego osoby, które faktycznie sprawują taką opiekę nad dziećmi legitymującymi się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnoprawności, a które nie mogą być uznane za opiekunów faktycznych w rozumieniu art. 3 pkt. 4 ww. ustawy, bowiem odrębne przepisy uniemożliwiają im przysposobienie takich dzieci, podczas gdy przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., przy uwzględnieniu definicji terminu "dziecko" ujętej w art. 3 pkt 4 ww. ustawy, nie wyłącza z kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego ciotki niepełnosprawnego dziecka, która nie jest krewnym zobowiązanym do alimentacji i nie wystąpiła z wnioskiem o przysposobienie, ale sprawuje nad nim faktyczną opiekę,

b) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. zasady równości wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez niejednakowe traktowanie podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii) poprzez uznanie, że faktyczny opiekun, który nie przysposobił dziecka, a który faktycznie sprawuje nad nim pieczę, nie może wystąpić o świadczenie pielęgnacyjne, w sytuacji kiedy wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną, powinny być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań, zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących, a wybranie z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców (naturalnych, przysposabiających, zastępczych) i przyznanie wyłącznie im prawa do zasiłku stałego narusza konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji) i godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 8 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej.

Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie w całości wyroku oraz przekazanie przedmiotowej sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz o zasądzenie od Samorządowego Kolegium odwoławczego w O. na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Skarżąca kasacyjnie wniosła też o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie.

Zarządzeniem z [...] listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 1637/21 Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej poinformował strony, że Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadza rozprawę wyłącznie zdalnie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, jeżeli wszystkie strony posiadają możliwości techniczne uczestniczenia w rozprawie zdalnej przy użyciu informatycznej aplikacji. Jeżeli którakolwiek z wezwanych stron oświadczy, że nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej lub nie zajmie stanowiska w tej kwestii, sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne.

Wobec powyższego, strony zostały wezwane do zajęcia stanowiska w przedmiocie rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Organ, w piśmie z [...] listopada 2021 r., wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Skarżąca kasacyjnie, w piśmie z [...] grudnia 2021 r., nie wyraziła zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, wyraziła zgodę na przeprowadzenie rozprawy na odległość oraz oświadczyła, że posiada urządzenia umożliwiające jej przeprowadzenie zdalnie.

Zarządzeniem z [...] grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 1637/21 Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej poinformował organ, że skarżąca kasacyjnie oświadczyła, że ma możliwości techniczne uczestniczenia w rozprawie zdalnej oraz wezwał go do udzielenia informacji, czy organ również może uczestniczyć w rozprawie zdalnej.

Organ, w piśmie z [...] grudnia 2021 r. poinformował, że nie posiada technicznych możliwości uczestniczenia w rozprawie zdalnej.

Zarządzeniem z [...] grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 1637/21 Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm., dalej jako "ustawa COVID-19") zarządził skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne celem rozpoznania skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie opiera się jedynie na zarzutach naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 4 u.ś.r. oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Na wstępie przypomnieć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie ma w związku z tym kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony (por. np. wyrok NSA z 20 sierpnia 2008 r., sygn. akt II FSK 557/07; wyrok NSA z 6 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1669/12; wyrok NSA z 14 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1799/12; wyrok NSA z 23 stycznia 2014 r., sygn. akt II OSK 1977/12, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: http://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA").

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest stanowisko, że w odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. np. wyrok NSA z 20 sierpnia 2008 r., sygn. akt II FSK 557/07; wyrok NSA z 7 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2019/12; wyrok NSA z 28 czerwca 2013 r., sygn. akt II OSK 552/12; wyrok NSA z 14 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2232/10, CBOSA). Wskazać jednak należy, że w praktyce orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych, w sytuacji gdy zarzuty kasacyjne nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 p.p.s.a., czego potwierdzeniem jest uchwała NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 podjęta w pełnym składzie.

W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r., podczas gdy przepis ten składa się jeszcze z punktów (1-4). Z kolei art. 3 tej ustawy składa się z punktów, a nie z ustępów, jak podniesiono w zarzucie. Biorąc jednak pod uwagę treść uzasadnienia ww. zarzutu, należy przyjąć, że został on ograniczony do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 3 pkt 4 u.ś.r.

Zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej są niezasadne.

Rozpatrywana sprawa dotyczy świadczenia pielęgnacyjnego, przyznawanego, jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, w razie spełnienia przez osobę ubiegającą się o nie warunków ustawowych, w sytuacji gdy osoba najbliższa wymaga całodziennej opieki. Bez wątpienia, warunki takie zostały wskazane w art. 17 u.ś.r., a wydawana na jego podstawie decyzja ma charakter związany.

Zauważyć w tym miejscu trzeba, że skarga kasacyjna nie zawiera zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania. Niepodważenie stanu faktycznego przyjętego przez Sąd pierwszej instancji, poprzez brak prawidłowo sformułowanych, czy też nieskutecznych zarzutów procesowych (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując skargę kasacyjną jest związany ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez organy i zaakceptowanymi przez Sąd pierwszej instancji i nie ma podstaw do ich kwestionowania.

Z niekwestionowanego stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżąca kasacyjnie opiekuje się swoją, niezdolną do samodzielnej egzystencji, bratanicą, zapewniając jej wszelką pomoc, leczenie i jak najlepsze warunki do życia. W 2006 r., razem z mężem, została ustanowiona rodziną zastępczą dla bratanicy, a od 2019 r. jest jej opiekunem prawnym.

Jak prawidłowo wskazał Sąd wojewódzki, a przed nim organy obu instancji, na skarżącej kasacyjnie nie ciąży jednak względem bratanicy obowiązek alimentacyjny, skarżąca kasacyjnie nie spełnia też przesłanek z art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. W orzecznictwie sądów administracyjnych jest bowiem niesporne, że osoba, która nie jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym, nie może skutecznie ubiegać się o świadczenie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i to bez względu na to czy faktycznie taką opiekę sprawuje (por. cytowany przez Sąd pierwszej instancji wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2091/20, LEX nr 3117866 czy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2505/20, LEX nr 3164825).

Powyższe oznacza więc, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przywołanych przepisów u.ś.r. nie decyduje tylko i wyłącznie zakres faktycznie sprawowanej przez wnioskodawcę opieki, ale też jego status wobec osoby, którą się opiekuje, zakreślony obowiązkiem alimentacyjnym, wynikającym z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przedstawiona przez skarżącą kasacyjnie argumentacja i jej podzielenie prowadziłoby w istocie do wykreowania nowej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. w sposób jasny wskazuje jego adresatów, a przedstawiona przez organy i Sąd jego wykładnia nie jest sprzeczna ani z zasadą racjonalności ustawodawcy, ani z regułą poprawności legislacyjnej, na które wskazano w skardze kasacyjnej.

Warto przypomnieć, na co również wskazuje się w orzeczeniach sądów administracyjnych, że warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego były wielokrotnie przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który nie zakwestionował konstytucyjności wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy sprawującym opiekę a podopiecznym. Podkreśla się za to, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w wykonaniu ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego, sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny (przywołany wcześniej wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2505/20 i wskazane tam orzecznictwo). Co więcej, nie można, powołując się na ogóle zasady konstytucyjne (traktując art. 32 Konstytucji RP jako samodzielne źródło roszczeń), wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 u.ś.r. pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 4353/18, LEX nr 2779302).

Ponadto, interpretacja art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r., choć w poprzednim stanie prawnym, była też przedmiotem uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13 (LEX nr 1404019). Postanowienie tej uchwały, tj., że osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym przed dniem 1 stycznia 2013 r., nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), nie uległo jednak zmianie i ma odzwierciedlenie w obecnie obowiązującym art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Z wyżej wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

W myśl art. 15zzs4 ust. 1 ustawy COVID-19 w brzmieniu od 3 lipca 2021 r. (Dz. U. z 2021 r., poz. 1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy. Zgodnie z ust. 3 powołanego przepisu, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie Sąd uznał rozpoznanie sprawy za konieczne, zaś wobec braku zgody wszystkich stron postępowania na przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19.