Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 351/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2023-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135, art. 200 w zw. z art. 205 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 9, art. 79a § 1, art. 10, art. 15
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 17 ust. 1, art. 17b ust. 1, 2
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2023 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 4 maja 2023 r. znak: SKO.PS/80/2531/1557/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach na rzecz M. G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 4 maja 2023 r. znak: SKO.PS/80/2531/1557/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (zwane dalej SKO), po rozpatrzeniu odwołania M. G., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Raków z dnia 21 lutego 2023 r. znak: GOPS.5211.000054.2023.OPŚ, orzekającą o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności J. G.

W uzasadnieniu SKO wyjaśniło, że M. G. jest synem osoby wymagającej opieki – J. G., która, jak wynika z akt sprawy, jest wdową i została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie ulega zatem wątpliwości, że w niniejszej sprawie została spełniona pierwsza z przesłanek dotycząca sytuacji osoby wymagającej opieki.

SKO powołało się na art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), zwanej dalej "ustawą" lub "u.ś.r.", oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. K 38/13, stwierdzający niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy – w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ odwoławczy stwierdził, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W rezultacie, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Tym samym nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W ocenie SKO organ I instancji, odmawiając zaskarżoną decyzją przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia ze względu na fakt, iż nie da się ustalić kiedy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała, dopuścił się uchybienia prawa materialnego, gdyż nie wziął pod uwagę treści ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. i wydał decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną.

Mimo tego, w ocenie Kolegium, zaistniała w sprawie przesłanka powodująca konieczność odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

W dniu 25 października 2022 r. M. G. oświadczył, że zaprzestał prowadzenia i pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 stycznia 2010 r. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa pismem z dnia 8 listopada 2022 r. poinformowała, że M. G. jest zarejestrowany jako producent rolny w krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Odwołując się do przepisów art. 3 pkt 22 i art. 17 b u.ś.r., uchwały NSA z 11 grudnia 2012 r., sygn. I OPS 5/12, jak również art. 2 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. z 2022 poz. 2001 z późn. zm.) i art. 4 ust. 1 lit. a i lit. c rozporządzenia Parlamentu Europejskiej nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE.L.2013.347.608 z późn. zm.), art. 2 pkt 14 i art. 7 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2022 r. poz. 1775 z późn. zm.), Kolegium uznało, że ponieważ skarżący jest zarejestrowany w systemie ewidencji producentów rolnych, nie zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego. Figurowanie w systemie ewidencji producentów rolnych Agencji świadczy o tym, że prowadzi działalność rolniczą, co wynika z wyżej przywołanych przepisów, a co z kolei powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane. Skarżący musiałby całkowicie zrezygnować z prowadzenia gospodarstwa rolnego, a w tym przypadku taka sytuacja nie wystąpiła. Poza tym Kolegium podkreśliło, że skarżący podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł M. G., zarzucając decyzji SKO naruszenie przepisów:

1) art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. poprzez dokonanie nieprawidłowej wykładni pojęcia "zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego" przez skarżącego jako rolnika, co miało bezpośredni wpływ na treść rozstrzygnięcia;

2) art. 139 K.p.a. poprzez naruszenie zakazu rozstrzygania na niekorzyść strony i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji z uwagi na okoliczności ustalone przez organ odwoławczy odmiennie niż organ I instancji – na niekorzyść strony odwołującej się, w sytuacji gdy zarzuty odwołania związane z zastosowaniem przez organ I instancji niekonstytucyjnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (co stanowiło jedyną podstawę odmowy) okazały się uzasadnione, co miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia;

3) naruszenie art. 77 § 1 K.p.a. skutkujące błędnym ustaleniem faktycznym wynikającym z braku wszechstronnej oceny materiału dowodowego zgodnej z zasadami doświadczenia życiowego, że opieka nad osobą 90-letnią niezdolną do samodzielnej egzystencji nie wymaga całkowitej rezygnacji z zatrudnienia i że do takiej rezygnacji w tym wypadku nie doszło.

Skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentów w postaci:

1) zaświadczenia z dnia 19 maja 2023 r. wydanego przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Kielcach, z którego wynika, że w 2022 r. skarżący nie ubiegał się o płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego;

2) potwierdzenia przyjęcia dokumentu wydanego przez ARiMR Biuro Powiatowe w Kielcach – wniosku o wykreślenie skarżącego z ewidencji producentów – celem wykazania, że skarżący dopełnił formalności związanych z zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Podnosząc powyższe skarżący wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości;

2) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do dochodzenia jego praw.

Uzasadniając swe stanowisko M. G. podniósł, że organ odwoławczy nie wziął pod uwagę informacji z ARiMR, że skarżący nie wnioskował o przyznanie płatności na rok 2022 (rok złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne) i błędnie ustalił, że skarżący w latach 2020-2022 otrzymał płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Błąd organu II instancji wynikał z "przeklejenia" danych dotyczących innej strony (dot. G. C.). Celem przeprowadzenia dowodu z dokumentu na tę okoliczność skarżący złożył zaświadczenie z dnia 19 maja 2023 r. wydane przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Kielcach, z którego wynika, że w 2022 r. nie ubiegał się o płatności. Błędem jest przy tym, zdaniem skarżącego, odwołanie się przez organ II instancji do definicji "działalności rolniczej" obowiązującej na gruncie przepisów mających zastosowanie w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Celem tych przepisów nie jest wspieranie działalności zarobkowej rolników, ale utrzymanie gruntów w odpowiedniej agrokulturze; stąd za "działalność rolniczą" uważa się – jak zauważył organ II instancji – również prowadzenie "działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy". Z pewnością tak pojęta "działalność rolnicza" nie jest to równoznaczna z "prowadzeniem gospodarstwa rolnego", a wykładni tego rodzaju dokonał organ.

Skarżący przekazał w 2022 r. w sposób faktyczny prowadzenie gospodarstwa rolnego swemu synowi J.G. Ponieważ okoliczność zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego nie była podawana w wątpliwość przez organ I instancji, nie było potrzeby przedstawiania przez stronę dalszych dowodów w tym zakresie, poza złożeniem oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej w trybie art. 17b ust. 2 ustawy. Faktem jest, że skarżący nie dopełnił w 2022 r. formalności związanych z wyrejestrowaniem się z ewidencji producentów czy z ubezpieczenia społecznego rolników, jednakże nie przekreśla to a priori możliwości ustalenia, że faktycznie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego z racji sprawowania stałej i osobistej opieki nad matką. Co więcej, organ I instancji nie wskazywał na konieczność wyrejestrowania się z ubezpieczenia czy z ewidencji producentów.

Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że zarzuty odwołania zostały przez organ II instancji uznane za zasadne, a mimo to organ II instancji orzekł o utrzymaniu zaskarżonej decyzji organu I instancji w mocy, przy czym rozstrzygnięcie to oparł na odmiennych niż organ I instancji ustaleniach faktycznych dokonanych na niekorzyść skarżącego, które były przedmiotem analizy organu I instancji i zostały ustalone zgodnie z twierdzeniem skarżącego. Pozbawiło to stronę możliwości obrony w postępowaniu odwoławczym, jak choćby poprzez przedstawienie dodatkowych dowodów, co w kontekście treści art. 79a § 1 K.p.a. ma istotne znaczenie. Organ I instancji zapewnił stronie możliwość zapoznania się z materiałami postępowania i uprzedził stronę zawiadomieniem z dnia 20 lutego 2023 r. o przyczynach ewentualnego wydania decyzji odmownej i o możliwości przedłożenia dodatkowych wyjaśnień. Przyczyną odmowy podaną przez organ w zawiadomieniu nie były okoliczności związane z rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącego, które organ I instancji ustalił zgodnie z twierdzeniem strony.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wyznaczonym wskazanymi przepisami prawa Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W rozpatrywanym przypadku, jakkolwiek SKO w Kielcach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, Kolegium uznało, że inny jest powód tej odmowy. Organ I instancji jako jedyną podstawę decyzji negatywnej wskazał fakt, że nie da się ustalić kiedy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała. Organ odwoławczy słusznie zwrócił w tym zakresie uwagę, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, odwołującym się do treści i skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 – nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, z powodu której wnioskodawczyni rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. W stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (por. m.in. wyroki NSA z dnia 5 grudnia 2017r., sygn. I OSK 1079/17, z dnia 11 lipca 2017r., sygn. I OSK 1600/16, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 2 sierpnia 2018r., sygn. III SA/Gd 413/18, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 5 czerwca 2018r., sygn. II SA/Go 274/18).

W ocenie Kolegium natomiast skarżący nie spełnił przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Zgodnie z art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 ustawy).

Co do zasady nie ma obowiązku badania treści tego oświadczenia (tj. co do faktów) przez organy orzekające w sprawie, co jednak nie wyklucza możliwości oceny prawdziwości oświadczenia jako dowodu w sprawie. Ocena ta powinna się przy tym odbywać z poszanowaniem ogólnych reguł swobodnej oceny dowodów, tym bardziej że oświadczenie jest składane właśnie pod rygorem odpowiedzialności karnej.

Rację ma SKO, że zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa, w tym zaprzestanie składania wniosków o dopłaty unijne. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga poza tym przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej, takich jak np. złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów wsparcia bezpośredniego, a więc prowadzenie gospodarstwa rolnego (por. m.in. wyrok WSA w Kielcach z 30 maja 2023 r., sygn. II SA/Ke 260/23).

Należy jednak zauważyć, że w niniejszym przypadku – jak już zauważono – organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z zupełnie innego powodu, przyjmując zarazem, że spełniona została przesłanka zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, przewidziana w art. 17b u.ś.r. Kolegium natomiast dokonało odmiennej oceny w przypadku tej właśnie przesłanki. Należy jednak po pierwsze zauważyć, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji błędnie przyjęto, że skarżący, poza oczywistym faktem zarejestrowania w systemie ewidencji producentów rolnych ARiMR, otrzymał w 2022 roku (a zatem w roku kiedy ubiegał się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego) płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z ARiMR. Faktowi temu przeczy już pisemna informacja tego organu z 8 listopada 2022 r. (k. 14 akt adm.), a potwierdza zaświadczenie dołączone do skargi. Ustalenie powyższe najprawdopodobniej było jednak wynikiem oczywistej omyłki, która dotyczyła także osoby wnioskodawcy, którą w tym akapicie określono jako "G. C.", a w tym zakresie organ sprostował następnie oczywistą omyłkę pisarską postanowieniem z dnia 25 maja 2023 r. W odpowiedzi na skargę nie wspomina się już także o pobraniu przez skarżącego płatności z ARiMR.

W zasadzie jedyną uzasadnioną prawnie podstawą przyjęcia, że skarżący nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, było to, że w dacie orzekania przez organy pozostawał zarejestrowany w systemie ewidencji producentów rolnych ARiMR. Należy bowiem zauważyć, że zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego nie sprzeciwia się ubezpieczenie w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (o czym także wspomina SKO), zaś rolnik który nabył prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych, podlega ubezpieczeniu na podstawie albo ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i składkę na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłaca wójt, burmistrz lub prezydent miasta (art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm.) albo na swój wniosek, na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników; t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 208 ze zm.). W takim przypadku wójt, burmistrz lub prezydent miasta nie opłaca składki (art. 6 ust. 2b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Fakt podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu w KRUS nie ma więc jakiegokolwiek znaczenia prawnego dla oceny, czy przysługuje mu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (por. m.in. wyrok WSA w Krakowie z 28 czerwca 2022 r., sygn. III SA/Kr 68/22).

Zgodnie z art. 9 K.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Stosownie natomiast do treści art. 10 § 1 K.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Uszczegółowieniem tej ostatniej zasady jest art. 79a § 1 K.p.a., który w zdaniu 1. stanowi, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. W ocenie Sądu w niniejszym przypadku doszło do naruszenia przez SKO powyższych przepisów w stopniu mogącym mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Skoro bowiem jedyną istotną przeszkodą dla uznania, że skarżący spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, był brak wyrejestrowania się przez niego z systemu ewidencji producentów rolnych ARiMR, organ powinien był pouczyć o tym skarżącego, zwłaszcza że organ I instancji nie uznawał tego faktu za przeszkodę w przyznaniu świadczenia. Słusznie zatem podniesiono w skardze, że M. G. został pozbawiony możliwości obrony w postępowaniu odwoławczym, jak choćby poprzez przedstawienie dodatkowych dowodów, co w kontekście treści art. 79a § 1 K.p.a. ma istotne znaczenie. Podkreślenia natomiast wymaga, że już po wydaniu decyzji przez SKO skarżący złożył wniosek o wyrejestrowanie z systemów ewidencji ARiMR i uzyskał pozytywną decyzję w tym zakresie. Gdyby organ odwoławczy dochował określonych wyżej zasad proceduralnych, skarżący miałby możliwość wypełnienia wymogu wskazanego przez SKO jeszcze przed wydaniem decyzji. Tymczasem organ ten nie wystosował zawiadomienia w trybie art. 10 K.p.a., a tym bardziej nie poinformował skarżącego o przesłankach zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co mogło skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Jednocześnie organ naruszył także zasadę dwuinstancyjności postępowania, o której mowa w art. 15 K.p.a., kwestia związana z wykreśleniem z ewidencji producentów rolnych była bowiem przedmiotem rozstrzygania dopiero na etapie postępowania odwoławczego, pozbawiając tym samym skarżącego możliwości odwołania w tym zakresie.

W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, że naruszenie wskazanych wyżej przepisów postępowania powoduje konieczność uchylenia decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią przedstawione wyżej spostrzeżenia, biorąc także pod uwagę zaistniałą zmianę stanu faktycznego, związaną z wykreśleniem skarżącego z ewidencji producentów rolnych.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. w pkt II wyroku, a złożyły się na nie koszty zastępstwa prawnego w wysokości 480 zł – zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015.poz. 1800 ze zm.).