Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 918/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2024-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6480
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Minister Edukacji Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 902
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi Fundacji w W. na decyzję Dyrektora Instytutu Polskiej Akademii Nauk w O. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej 1/ uchyla zaskarżoną decyzję; 2/ zasądza od Dyrektora Instytutu Polskiej Akademii Nauk w O. na rzecz skarżącej Fundacji w W. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 23 stycznia 2023 r. Fundacja [...] (dalej jako: "Fundacja", "skarżąca") zwróciła się do Instytutu [...] z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej (za ostatnie 5 lat) w następującym zakresie:

1. Ile substancji było testowanych na zwierzętach w ośrodku Użytkownika?

2. Ile substancji testowanych na zwierzętach w ośrodku Użytkownika trafiło do fazy klinicznej w ciągu ostatnich 5 lat, a ile w ciągu 10 ostatnich lat?

3. Ile substancji opracowanych w ośrodku Użytkownika i testowanych w fazie laboratoryjnej przez Użytkownika zostało dopuszczonych do obrotu (w ostatnich 15 latach)?

4. Ile substancji testowanych na zwierzętach w ośrodku Użytkownika opatentowano?

5. Ile zwierząt poszczególnych gatunków wykorzystano do badań w fazie laboratoryjnej (z podziałem na gatunki)?

6. Ile środków wydano na badania na zwierzętach w ośrodku Użytkownika?

7. Ile środków wydano na badania in vitro w ośrodku Użytkownika?

8. Ile środków wydano na badania in silico w ośrodku Użytkownika?

9. Ile wykonano doświadczeń na zwierzętach na które uzyskano zgodę Lokalnej Komisji Etycznej?

10. Ile powstało publikacji w czasopismach punktowanych na podstawie doświadczeń na zwierzętach w ośrodku Użytkownika?

11. Ile prac magisterskich, doktoranckich oraz habilitacyjnych oparto o wyniki doświadczeń prowadzonych w jednostce Użytkownika?

12. Ile doświadczeń na zwierzętach nie przyniosło (z różnych przyczyn) spodziewanych wyników?

13. Ile doświadczeń (wyników) nie zostało opublikowanych w czasopismach punktowanych?

14. Ile doświadczeń, na które uzyskano zgodę Lokalnej Komisji Etycznej, nie zostało przeprowadzonych?

15. Ile zwierząt po przeprowadzonym doświadczeniu w ośrodku Użytkownika oddano do adopcji? Czy Użytkownik zaangażował się w pomoc Organom/Fundacjom, które przyjęły zwierzęta do adopcji? Jeśli tak, to jaka była to forma pomocy?

16. Ilu lekarzy weterynarii przeprowadza zabiegi i operacje chirurgiczne na zwierzętach w trakcie doświadczeń?

17. Ile środków wydano na wyposażenie laboratoriów do testów na zwierzętach?

18. Ile środków wydano na zakup wzbogaceń środowiska dla zwierząt?

19. Ile zwierząt umarło przedwcześnie w doświadczeniach w ośrodku Użytkownika i ile poddano wczesnemu humanitarnemu zakończeniu procedury?

20. Ile zwierząt do doświadczeń zakupiono i jakich gatunków (w tym z własnej hodowli)?

21. Ile zwierząt wykorzystano w procedurach łagodnych, umiarkowanych, dotkliwych oraz terminalnych w ośrodku Użytkownika?

22. Ile badań na zwierzętach wykonano w ośrodku Użytkownika na zlecenie/we współpracy z podmiotami zewnętrznymi (w tym firmami farmaceutycznymi)?

23. Na ile doświadczeń na zwierzętach, prowadzonych w ośrodku Użytkownika

(i na jaką kwotę) pozyskano finansowanie ze środków publicznych, a na ile

z prywatnych (w tym koncernów farmaceutycznych)?

24. Ile kontroli w laboratorium Użytkownika przeprowadził zespół ds dobrostanu

i z jakim rezultatem?

25. Ile dobrych praktyk ośrodek Użytkownika otrzymał od Krajowej Komisji Etycznej

i czego te wytyczne dotyczyły?

26. Ile zwierząt i w ilu doświadczeniach zostało wykorzystanych w ośrodku Użytkownika do przeprowadzenia doświadczeń z wykorzystaniem:

a. testu wymuszonego pływania,

b. testu zawieszenia za ogon,

c. klatek metabolicznych.

6 lutego 2023 r. skarżąca otrzymała odpowiedzi na pytania nr 5, 14, 19, 20 oraz 26. W zakresie pozostałych pytań wezwano Fundację do wykazania jaki szczególnie istotny interes publiczny przemawia za udostępnieniem wnioskowanych informacji.

Pismem z 7 lutego 2023 r. Fundacja uzasadniła żądanie udostępnienia przetworzonych informacji publicznych. Wskazała na interes publiczny, jakim jest zdrowie publiczne (zbiorowy interes pacjentów oczekujących na nowe skuteczne terapie) oraz finanse publiczne w zakresie wydatków na doświadczenia wykonywane na zwierzętach i rozwój alternatywnych metod badawczych, a także ochronę zwierząt, wykorzystywanych do celów naukowych i edukacyjnych. Wyjaśniła, że w wyniku zebrania przez Fundację wskazanych we wniosku informacji o charakterze publicznym, powstanie kompleksowy raport, z którego społeczeństwo będzie miało szansę dowiedzieć się między innymi:

- czy finansowanie polskiej nauki jest wystarczające w zakresie wykorzystywania metod alternatywnych;

- czy finansowanie badań nad nowymi terapiami dla pacjentów finansowane jest głównie ze środków publicznych, czy też prywatnych;

- czy badania prowadzone na zwierzętach można ocenić jako dobrze zaplanowane

i prowadzone zgodnie z zasadami 3R (publikacje wyników tych badań; ile testowanych substancji opatentowano; ile dotarło do fazy klinicznej);

- czy w trakcie doświadczeń przestrzegane są normy i przepisy dotyczące dobrostanu zwierząt.

Skarżąca podkreśliła jest jedną z największych i najprężniej działających organizacji społecznych w Polsce. W związku z tym posiada realne i konkretne możliwości wykorzystania żądanych informacji publicznych dla dobra ogółu, ochrony interesu publicznego i poprawy funkcjonowania organów administracji publicznej, w tym finansowania badań naukowych. Podniosła, że dziś takie kompleksowe dane, dotyczące skuteczności badań laboratoryjnych na zwierzętach w Polsce nie są dostępne, a społeczeństwo - z powodu znacznych zmian w zakresie postrzegania praw zwierząt - chce móc zapoznać się z takimi danymi i dokonać samodzielnej oceny zasadności wykonywania testów na zwierzętach. Zauważono, że wnioskowane dane obejmują tylko i wyłącznie dane statystyczne. Dane te są danymi, które powinny być przez Użytkownika gromadzone i analizowane corocznie, w ramach wewnętrznej sprawozdawczości i kontroli nad wykonywanymi doświadczeniami na zwierzętach,

w tym ich skuteczności i wydatkowania środków, efektywności naukowej, etc. Publikacja danych statystycznych, opracowanych na podstawie informacji od wszystkich zarejestrowanych w Polsce Użytkowników, umożliwi także organom państwowym odpowiednie lokowanie publicznych pieniędzy na poszukiwanie nowych, skutecznych terapii.

Decyzją z 21 lutego 2023 r. Dyrektor Instytutu [...] (dalej jako: "organ") odmówił udostępnienia informacji publicznych w zakresie pytań: 1-4, 6-13, 15-18, 22-25.

W uzasadnieniu organ wskazał na złożoność wniosku. Zauważył, że na część pytań odpowiedział. Oświadczył, że w pozostałym zakresie nie dysponuje gotową informacją publiczną, a jej wytworzenie wiązałoby się z koniecznością wykonania dodatkowych czynności takich jak: sięgnięcie do materiałów archiwalnych z 5 lat, wyselekcjonowanie informacji, dokonanie analiz, obliczeń, zestawień statystycznych, co wiązałoby się ze znacznym nakładem czasu pracy oraz zaangażowaniem do niniejszych czynności wielu pracowników jednostki. Przetworzenie informacji polegałoby w tym zakresie na wydobyciu poszczególnych informacji cząstkowych z posiadanych przez organ zbiorów dokumentów. Powyższe, zdaniem organu, jednoznacznie uzasadnia, iż dane objęte wnioskiem stanowią informację publiczną przetworzoną, której udostępnienie zgodnie

z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2022 r. poz. 902, dalej jako: "u.d.i.p."), jest uzależnione od istnienia szczególnie istotnego interesu publicznego. Organ wskazał, że jako objętą "szczególnie istotnym interesem publicznym" rozumie się informację, której uzyskanie będzie służyło uniwersalnemu dobru powszechnemu związanemu z prawidłowym funkcjonowaniem struktur państwowych i publicznych. Chodzi o informację, która byłaby istotna dla dużego kręgu potencjalnych odbiorców, co do której wnioskodawca jest w stanie wykazać w chwili składania wniosku swoje indywidualne, realne i konkretne możliwości wykorzystywania informacji dla dobra ogółu i to w taki sposób, który nie jest dostępny dla każdego posiadacza informacji publicznej. Na ocenę istnienia szczególnie istotnego interesu publicznego ma wpływ realna możliwość wykorzystania uzyskanej informacji dla dobra ogółu, a nie wyłącznie indywidualne przekonanie wnioskodawcy co do istnienia takiej możliwości. Mając na uwadze treść uzasadnienia żądania udostępnienia informacji publicznej przetworzonej, organ stwierdził, że Instytut wykorzystując zwierzęta w badaniach naukowych przeprowadza badania podstawowe oraz aplikacyjne dotyczące jedynie następujących dyscyplin naukowych, zgodnych ze statutem jednostki: zootechnika i rybactwo, technologia żywności i żywienia. Podkreślił, że Instytut nie prowadzi działalności w zakresie przeprowadzania badań klinicznych

i doświadczeń w celu odkrycia lub potwierdzenia skutków działania danego leku albo terapii. W związku z tym, mając na względzie to, iż wnioskodawca swoje uzasadnienie udostępnienia informacji publicznej przetworzonej opiera na konieczności weryfikacji skuteczności badań w zakresie opracowania skutecznych terapii oraz wydatkowania środków publicznych na ten cel, organ stwierdził, że okoliczności wskazane w piśmie

z 7 lutego 2023 r. nie dotyczą w żadnym stopniu działalności Instytutu. Dlatego organ uznał brak wykazania przez wnioskodawcę szczególnego interesu publicznego

w udostępnieniu informacji publicznej przetworzonej w zakresie objętym wnioskiem

z dnia 23 stycznia 2023 r.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Olsztynie, skarżąca wniosła o jej uchylenie w związku z naruszeniem:

- przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: art. 7,

art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257, dalej jako: "k.p.a."), poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego;

- art. 8, art. 11 i art. 107 § 1 k.p.a. poprzez nienależyte, niepełne uzasadnienie decyzji, w tym pominięcie istotnych kwestii podnoszonych przez Fundację;

- naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 1 i 2 oraz art. 3 ust. 1 pkt 1) u.d.i.p. poprzez odmowę udostępnienia informacji publicznej oraz przyjęcie błędnej oceny, iż skarżąca nie wykazała szczególnego interesu publicznego, który uzasadnia żądanie udostępnienia informacji publicznej oraz że wnioskowane dane stanowią informacje przetworzone.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podtrzymała dotychczasowe stanowisko

w sprawie. Wskazała, że nie zgadza się z twierdzeniem organu, że wnioskowane dane nie dotyczą w żadnym stopniu działalności organu. Fakt, iż organ nie prowadzi badań w zakresie "odkrycia lub potwierdzenia skutków działania danego leku lub terapii", nie oznacza, że działalność organu jest obojętna dla finansów publicznych (wydatki na doświadczenia na zwierzętach i rozwój alternatywnych metod badawczych), kosztów społecznych, czy też ochrony zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych

i edukacyjnych. Skarżąca stwierdziła, że nie zachodzi konieczność przekształcenia informacji w przedmiotowej sprawie, bo Fundacja poprosiła o dane statystyczne, a nie np. kopie dokumentów papierowych na nośniku cyfrowym. Uważa, że organ powinien dysponować danymi statystycznymi, które powinny być przez organ gromadzone

i analizowane corocznie w ramach wewnętrznej sprawozdawczości i kontroli nad wykonywanymi doświadczeniami na zwierzętach, w tym ich skuteczności

i wydatkowania środków, efektywności naukowej, etc. Organ powinien prowadzić coroczną sprawozdawczość w zakresie zawnioskowanych pytań, gdyż taki obowiązek ciąży na organie w postaci corocznej sprawozdawczości składanej Krajowej Komisji Etycznej w Warszawie.

Fundacja akcentowała, że jej celem statutowym jest między innymi ochrona

i promocja ludzkiego zdrowia. Podniosła, że prowadzenie na zwierzętach tylko badań dobrze zaplanowanych, z użyciem wiarygodnych metod, ograniczenie badań na zwierzętach tylko do takich, które mają szansę osiągnąć zaplanowany cel, pozostaje nie tylko w interesie cierpiących w doświadczeniach zwierząt, ale również w interesie ludzi

i zdrowia publicznego, ponieważ niskiej jakości doświadczenia opóźniają opracowanie skutecznych terapii, w wyniku czego chorujący pacjenci pozostają bez możliwości podjęcia skutecznego i efektywnego leczenia. Równocześnie przeznaczanie finansów publicznych na nieskuteczne badania na zwierzętach zamiast na poszukiwanie nowych metod badawczych albo na badania alternatywne również pozostaje wbrew interesowi publicznemu. W USA ponad 95% nowych terapii, które okazują się bezpieczne

i efektywne w testach na zwierzętach, nie przechodzą pozytywnie testów klinicznych, co w dużym stopniu wynika z niskiej jakości i dyscypliny metodologicznej prowadzonych na zwierzętach badań przedklinicznych. Stąd wynika potrzeba wnikliwej oceny, czy projektowane w polskich laboratoriach doświadczenia, finansowane głównie ze środków publicznych, spełniają wszystkie normy i mają szansę osiągnąć założone cele medyczne oraz spodziewane zyski płynące z ich przeprowadzenia. Pierwszym krokiem do takiej oceny jest pozyskanie danych statystycznych, dotyczących tego, jak polskie badania na zwierzętach przekładają się na odkrywanie skutecznych terapii, fazę kliniczną badania nowych substancji leczniczych, a także - ostatecznie - na dopuszczenie tych substancji do obrotu. Dane takie są powszechnie dostępne w USA. W Polsce żaden organ państwowy nie monitoruje skuteczności badań na zwierzętach

w kontekście ich efektywności i skuteczności. Fundacja, jako organizacja pożytku publicznego, chce zebrać takie dane od wszystkich zarejestrowanych przez Ministerstwo Nauki Użytkowników i sporządzić kompleksowe opracowanie statystyczne, dotyczące tego zagadnienia, na wzór tych publikowanych w USA. Wbrew twierdzeniom organu, skarżąca posiada realne możliwości wprowadzania zmian w funkcjonowaniu instytucji publicznych, poprzez stałą obecność w przestrzeni publicznej, uczestnictwo w międzynarodowej koalicji Cruelty Free Europe, aktywny udział w konsultacjach społecznych poprzedzających zmiany w regulacjach prawnych, w tym w konsultacjach do nowelizacji ustawy o ochronie zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych lub edukacyjnych. Fundacja ma realną możliwość przekazywania informacji i wniosków dziennikarzom, parlamentarzystom, Ministrowi Nauki i organom finansującym badania naukowe w Polsce. Publikacja danych statystycznych, opracowanych przez Fundację na podstawie informacji od wszystkich zarejestrowanych w Polsce Użytkowników umożliwi organom państwowym odpowiednie lokowanie publicznych pieniędzy na poszukiwanie nowych, skutecznych terapii, w związku ze skutecznością prowadzonych w Polsce badań na zwierzętach, wynikającą z danych statystycznych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podniósł, że w zaskarżonej decyzji wykazał,

że informacje objęte wnioskiem (z wyjątkiem przekazanych) stanowią informację publiczną przetworzoną. Wskazał na złożoność wniosku i prężną działalność naukową organu. Podkreślił, że nie dysponował gotową informacją. Podjęcie odpowiednich czynności w celu zebrania danych (zgodnie ze złożonym wnioskiem), mających charakter techniczny, organizacyjny czy intelektualny, wymagających znacznego nakładu czasu pracy i zaangażowania środków osobowych, jednoznacznie przemawia za przetworzonym charakterem żądanych informacji.

W replice z 3 stycznia 2024 r. pełnomocnik skarżącej wskazał dodatkowo,

że organ został wpisany do rejestru użytkowników prowadzonego przez Ministerstwo Edukacji i Nauki. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 11 ustawy z 15 stycznia 2015 r. o ochronie zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych lub edukacyjnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 465) użytkownik to osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, która wykorzystuje zwierzęta w procedurach lub uśmierca zwierzęta, aby wykorzystać ich narządy lub tkanki do celów określonych w art. 3 ustawy. Wobec tego Fundacja nie rozumie na jakiej podstawie organ wnioskuje, że adresatem wniosku powinien być podmiot zajmujący się badaniami klinicznymi, które prowadzone są z udziałem ludzi i są następstwem badań prowadzonych na zwierzętach. Powtórzono, że celem raportu, do którego skarżąca zbiera dane, jest ocena, czy projektowane w polskich laboratoriach doświadczenia na zwierzętach, finansowane głównie ze środków publicznych, spełniają wszystkie normy i mają szansę osiągnąć założone cele medyczne oraz spodziewane zyski płynące z ich przeprowadzenia. Pełnomocnik podał, że w analogicznej sprawie, w której Fundacja zwracała się z tożsamymi pytaniami do Uniwersytetu, WSA w Krakowie wydał wyro z 31 października 2023 r. sygn. akt II SA/Kr 538/23, którym uchylił decyzję odmawiającą udostępnienia wnioskowanych informacji publicznych. W wyroku tym stwierdzono brak podstaw do zakwestionowania społecznej motywacji uzyskania wnioskowanych przez Fundację danych. WSA w Krakowie uznał, że niewątpliwie sporządzenie zamierzonego raportu może mieć znaczenie dla takich wartości jak zdrowie publiczne, finanse publiczne, ochrona zwierząt.

Na rozprawie w dniu 16 stycznia 2024 r.:

- pełnomocnik strony skarżącej wniósł i wywiódł jak w skardze, powołując się na ochronę zwierząt i ich dobrostan;

- pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty zawarte w odpowiedzi na skargę, podniósł, że istnienie szczególnego interesu musi być wykazane dla każdej żądanej informacji;

- pełnomocnik organu – pracownik organu- poparł stanowisko przedmówcy, dodał, że pracownicy naukowi samodzielnie kreują swoje wnioski badawcze, zaś Instytut nie ma w tym swojego udziału.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje :

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1

w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności

z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w świetle wymienionych kryteriów Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja odmawiająca udostępnienia wnioskowanych informacji publicznych wydana została z naruszeniem art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. Zgodnie z tym unormowaniem informacja przetworzona podlega udostępnieniu tylko w zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego. Na zasadzie tego przepisu w literaturze przedmiotu i orzecznictwie informację publiczną dzieli się na informację prostą lub przetworzoną. Informacja prosta to taka, której zasadnicza treść nie ulega zmianie przed jej udostępnieniem (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Kr 334/19, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Dostęp do "prostej" informacji publicznej ma co do zasady każdy, a od osoby wykonującej to prawo nie wolno żądać wykazania interesu prawnego lub faktycznego ani też stosować praktyk i procedur utrudniających dostęp do informacji publicznej; wynika to z treści art. 2 ust. 1

i 2 u.d.i.p.

W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, który skład orzekający podziela, zgodnie z którym z uwagi na pracochłonność realizacji wniosku, również suma informacji prostych może być traktowana jako informacja przetworzona (por. wyroki: WSA w Krakowie z dnia 28 kwietnia 2017 r. sygn. akt II SA/Kr 261/17; WSA w Olsztynie z dnia 11 września 2018 r. sygn. akt II SA/Ol 561/18, NSA z 4 sierpnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1645/14; z 5 marca 2015 r. sygn. akt I OSK 863/14

i z 9 sierpnia 2011 r. sygn. akt I OSK 792/11, publ. w CBOSA). W wyroku z dnia 27 marca 2018 r. sygn. akt I OSK 1526/16 (publ. w CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny również przyjął, że także suma informacji prostych, w zależności od wiążącej się z ich pozyskaniem wysokości nakładów, jakie musi ponieść organ, czasochłonności, liczby zaangażowanych pracowników, szerokiego zakresu wniosku powodującego konieczność przekształcenia (zanonimizowania) wielu dokumentów, co może zakłócić normalny tok działania podmiotu zobowiązanego i utrudnić wykonywanie przypisanych mu zadań, może być uznane za przetworzenie informacji prostych w rozumieniu art. 3 ust 1 pkt 1 u.d.i.p. Stanowisko to podzielił również skład NSA w wyroku z 21 czerwca 2022 r. sygn. akt III OSK 5136/21, publ. w CBOSA. W wyroku z dnia 28 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 1898/15 Naczelny Sąd Administracyjny przekonująco argumentował, że informacja przetworzona jest przygotowana "specjalnie" dla wnioskodawcy, gdy podmiot zobowiązany do udzielenia informacji nie dysponuje na dzień złożenia wniosku gotową informacją.

W takiej sytuacji organ zobowiązany jest do wykazania zakresu nakładów, jakie musi ponieść, ich czasochłonności, liczby zaangażowanych pracowników, ilości koniecznych do przeanalizowania dokumentów, czy też innego rodzaju okoliczności mogących zakłócić normalny tok działania podmiotu zobowiązanego i utrudnić wykonywanie przypisanych mu zadań (wyroki NSA z dnia 4 sierpnia 2015 r. sygn. akt

I OSK 1645/14; z dnia 5 marca 2015 r. sygn. akt I OSK 863/14 i z dnia 9 sierpnia 2011 r. sygn. akt I OSK 792/11, CBOSA). Innymi słowy, podmiot zobowiązany przy kwalifikacji żądanej informacji publicznej jako informacji przetworzonej jest zobligowany do wskazania szczegółowej identyfikacji czynności (co do ilości i zakresu), które musi podjąć w celu wytworzenia danej informacji przetworzonej. Umożliwia to weryfikację stanowiska czy dana informacja ma charakter prosty czy przetworzony. Ocena w tym zakresie opiera się zawsze na okolicznościach faktycznych konkretnego przypadku

i ustaleń poczynionych w danej sprawie (por. powołany wyżej wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 334/19).

Ocena pod tym kątem uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że organ nie wykazał, że wnioskowane informacje stanowią w całości informację przetworzoną. Uzasadnione wątpliwości budzi twierdzenie organu, że wszystkie wyszczególnione pytania, na które odmówiono odpowiedzi, wymagały pracochłonnych działań, zaangażowania dodatkowych sił i środków. Organ powołał się na złożoność wniosku. Jednak jest to w przeważającej mierze zbiór krótkich pytań, wymagających krótkich odpowiedzi. Sama ilość zadanych pytań (26) nie może przemawiać za przyjęciem, że wniosek dotyczy informacji przetworzonej. Organ powinien skonkretyzować wobec każdego z zadanych pytań jakich działań dodatkowych wymagałoby udzielenie odpowiedzi. Oczywiste jest, że organ może nie posiadać gotowej odpowiedzi. Istotne jest jednak jakie dane gromadzi i w jakiej formie, czy prowadzi sprawozdawczość we wskazanych obszarach, która może mu ułatwić odpowiedź. Podnoszone w uzasadnieniu decyzji ogólnikowe twierdzenia na temat konieczności znacznego nakładu czasu pracy oraz zaangażowania wielu pracowników do analiz, obliczeń, zestawień statystycznych, nie wyjaśnia ile dokumentów trzeba byłoby przeanalizować, a tym samym jaki byłby potrzebny na to czas i środki.

W związku z tym nie można uznać, aby organ wykazał, że wszystkie żądane informacje miały charakter informacji przetworzonej.

Odnosząc się do stanowiska organu, że pytania nie dotyczą przedmiotu działalności organu, to uwzględnić trzeba, jak zasadnie wskazał pełnomocnik Fundacji, że Instytut [...] jest w myśl cytowanej ustawy o ochronie zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych lub edukacyjnych "użytkownikiem", czyli podmiotem uprawnionym do wykonywania procedur i przeprowadzania doświadczeń na zwierzętach, w tym uśmiercania zwierząt, aby wykorzystać ich narządy lub tkanki do celów określonych

w art. 3 tej ustawy, tj. do:

1) prowadzenia badań:

a) podstawowych w rozumieniu art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce,

b) aplikacyjnych w rozumieniu art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w tym badań translacyjnych polegających na przeniesieniu wyników badań przeprowadzonych na zwierzętach do praktyki klinicznej, jeżeli ich celem jest:

– zapobieganie chorobom, diagnozowanie lub leczenie chorób lub dysfunkcji

u ludzi, zwierząt lub roślin,

– ocena, wykrywanie, regulacja lub zmiana stanów fizjologicznych ludzi, zwierząt lub roślin,

c) mających na celu zachowanie gatunku,

d) z zakresu medycyny sądowej;

2) zapewnienia dobrostanu zwierząt lub poprawy warunków chowu lub hodowli zwierząt gospodarskich;

3) opracowania i produkcji produktów leczniczych, środków spożywczych

w rozumieniu ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. z 2022 r. poz. 2132), pasz lub innych substancji lub produktów, lub badań ich jakości, skuteczności lub bezpieczeństwa stosowania, przeprowadzanych w celach,

o których mowa w pkt 1 lit. b i pkt 2;

4) ochrony środowiska naturalnego w interesie zdrowia lub dobrostanu ludzi

i zwierząt;

5) kształcenia na poziomie szkolnictwa wyższego lub szkolenia w celu nabycia lub doskonalenia kompetencji zawodowych.

Instytut został wpisany do rejestru użytkowników prowadzonego przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki, który potwierdza, że spełnia wymagania do prowadzenia działalności objętej wpisem. W związku z tym pytania zawarte we wniosku należy uznać za adekwatne do zakresu działalności "użytkownika" określonej w ustawie. Jeżeli organ uznał, na podstawie dodatkowych wyjaśnień Fundacji, że pytania nie dotyczą działalności Instytutu, to nie było w ogóle podstaw do uznania, że wnioskowane dane stanowią informację przetworzoną wymagającą wykazania szczególnie istotnego interesu publicznego (stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p.). Poza tym organ niezasadnie uznał, że Fundacji chodzi o badania kliniczne, które są prowadzone z udziałem ludzi. Z wniosku jasno wynika, że Fundacji chodzi

o informacje o doświadczeniach na zwierzętach i ich ewentualne wykorzystanie

w badaniach klinicznych. Według celów strategicznych wskazanych na stronie [...].pl Instytut prowadzi interdyscyplinarne badania czynników mających wpływ na fizjologiczne i patologiczne procesy u ludzi i zwierząt. Przeczy to twierdzeniu organu, że zadane pytania nie dotyczą działalności Instytutu. Zauważyć też trzeba, że uzasadniając szczególnie istotny interes publiczny w uzyskaniu wnioskowanych informacji, Fundacja nie wskazywała tylko ochrony zdrowia ludzkiego, ale wskazała też na finanse publiczne w zakresie wydatków na doświadczenia wykonywane na zwierzętach i rozwój alternatywnych metod badawczych, a także ochronę zwierząt, wykorzystywanych do celów naukowych i edukacyjnych. Zadane pytania miały więc na celu w głównej mierze ochronę zwierząt i ich dobrostanu. Z udzielonej Fundacji odpowiedzi na niektóre pytania jasno zaś wynika, że w Instytucie przeprowadza się doświadczenia na zwierzętach. Potwierdza to również, że zadane pytania mieściły się

w zakresie działalności Instytutu.

Nie można się też zgodzić z pełnomocnikiem organu, że Fundacja powinna wykazać istotnie szczególnego interesu dla każdej żądanej informacji z osobna. Skoro organ wezwał skarżącą ogólnie do wykazania szczególnie istotnego interesu publicznego w kontekście wszystkich pytań, na które nie udzielono odpowiedzi, to Fundacja zareagowała adekwatnie, uzasadniając szeroko swój cel i motywy, które można odnieść do każdego z zadanych pytań.

Natomiast jeżeli uznać za organem, że wnioskowane informacje mogą stanowić w części informację przetworzoną, to, w ocenie Sądu, Fundacja wykazała, że posiadanie przez nią żądanych danych jest szczególnie istotne dla interesu publicznego.

W wyroku z dnia 18 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 2129/16, publ. w CBOSA Naczelny Sąd Administracyjny wytłumaczył, że dla dokonania prawidłowej oceny, czy udzielenie informacji jest szczególnie istotne dla interesu publicznego, ma znaczenie nie tylko intencja wnioskodawcy i wskazany przez niego cel, lecz także istota i charakter żądanej informacji. W art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. chodzi m. in. o to, czy uzyskanie danej informacji przetworzonej może mieć realne znaczenie dla funkcjonowania określonych struktur publicznych w konkretnej dziedzinie życia społecznego i wpływać na usprawnienie wykonywania zadań publicznych dla dobra wspólnego danej społeczności. Dla uzyskania informacji publicznej przetworzonej istotne jest nie tylko, że jest ona ważna dla dużego kręgu potencjalnych odbiorców, ale że jej uzyskanie stwarza realną możliwość wykorzystania uzyskanych danych dla poprawy funkcjonowania państwa, np. usprawniałoby działanie jego organów (por. wyrok NSA z 27 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 1870/10; wyrok WSA w Warszawie z 22 lutego 2006 r. II SA/Wa 1721/05, dostępne w CBOSA). Aktualność tego stanowiska potwierdzają wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 stycznia 2022 r. sygn. akt III OSK 5090/21; z 26 stycznia 2022 r. sygn. akt III OSK 1069/21 i z 13 stycznia 2022 r. sygn. akt III OSK 690/21 ( dostępne w CBOSA), w których wskazuje się na dwie przesłanki świadczące o spełnieniu kryterium "szczególnej istotności dla interesu publicznego": 1. kryterium podmiotowe, tj. kwalifikowany rodzaj podmiotu występującego z wnioskiem o dostęp do informacji publicznej np. poseł, senator itp.; 2. kryterium przedmiotowe, tj. wykazanie, że informacja publiczna może przyczynić się do wpływania na funkcjonowanie określonych instytucji państwa w szerokim tego słowa znaczeniu.

Mając powyższe na uwadze, jak również uwzględniając status skarżącej jako Fundacji, która jest organizacją społeczną, działającą dla ochrony zwierząt i zdrowia ludzi, należy uznać, że skarżąca przekonująco argumentowała, że posiada realne

i konkretne możliwości wykorzystania żądanych informacji publicznych dla dobra ogółu, ochrony interesu publicznego i poprawy funkcjonowania organów administracji publicznej, w tym - finansowania badań naukowych. Jak wyjaśniła jest stale obecna

w przestrzeni publicznej, uczestniczy w międzynarodowej koalicji Cruelty Free Europe, bierze aktywny udział w konsultacjach społecznych poprzedzających zmiany

w regulacjach prawnych, w tym w konsultacjach do nowelizacji ustawy o ochronie zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych lub edukacyjnych. Fundacja ma realną możliwość przekazywania informacji podmiotom realizującym zadania publiczne. Zgodzić trzeba się ze skarżącą, że publikacja danych statystycznych, opracowanych przez Fundację na podstawie informacji od wszystkich zarejestrowanych w Polsce Użytkowników umożliwi organom państwowym odpowiednie lokowanie publicznych pieniędzy na poszukiwanie nowych, skutecznych terapii, w związku ze skutecznością prowadzonych w Polsce badań na zwierzętach. Strona skarżąca twierdzi, że zebranie kompleksowych danych na temat badań na zwierzętach ma posłużyć do sporządzenia raportu, z którego społeczeństwo będzie miało szansę dowiedzieć się między innymi:

- czy finansowanie polskiej nauki jest wystarczające w zakresie wykorzystywania metod alternatywnych;

- czy finansowanie badań nad nowymi terapiami dla pacjentów finansowane jest głównie ze środków publicznych, czy też prywatnych;

- czy badania prowadzone na zwierzętach można ocenić jako dobrze zaplanowane i prowadzone zgodnie z zasadami 3R (publikacje wyników tych badań; ile testowanych substancji opatentowano; ile dotarło do fazy klinicznej);

- czy w trakcie doświadczeń przestrzegane są normy i przepisy dotyczące dobrostanu zwierząt.

Brak jest podstaw do zakwestionowania takiej motywacji. Niewątpliwie sporządzenie takiego raportu może mieć znaczenie dla takich wartości, jak zdrowie publiczne, finanse publiczne, ochrona zwierząt.

Skład orzekający podziela w tym względzie ocenę prawną WSA w Krakowie dokonaną w powołanym przez pełnomocnika skarżącej wyroku sygn. akt II SA/Kr 538/23 na kanwie tożsamego wniosku Fundacji w stosunku do innego użytkownika.

W sprawie tej WSA w Krakowie wskazał, że: "Trudno wręcz wyobrazić sobie stan faktyczny, w którym "szczególnie istotny interes publiczny" występowałby w większym stopniu niż w niniejszej sprawie. Jeżeli organizacja społeczna zastępuje państwo, analizując metodologię i skuteczność badań naukowych, to owo państwo – w tym przypadku reprezentowane przez [...] – winno z tą organizacją jak najszerzej współpracować, a nie szukać pretekstów do odmowy udostępnienia informacji publicznej". W rozpoznawanej sprawie Państwo jest reprezentowane przez Dyrektora [...], który jest organem zobowiązanym do udostepnienia posiadanej informacji publicznej na zasadzie art. 4 ust. 1 i 3 u.d.o.p.

Z podanych przyczyn zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.

O kosztach postępowania, obejmujących uiszczony wpis od skargi w kwocie 200 zł, wynagrodzenie radcy prawnego w kwocie 480 zł oraz kwotę 17 zł tytułem uiszczonej przez pełnomocnika opłaty skarbowej za złożony dokument pełnomocnictwa, orzeczono zgodnie z art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) oraz art. 1 ust. 1 pkt. 2 w zw. z częścią IV załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej, (Dz. U. z 2023 r. poz. 2111)