Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 678/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-06-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 75a ust. 3, art. 75 i
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant Monika Staniszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego M. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] (dalej: Komisja Egzaminacyjna) ustaliła negatywny wynik egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką p. M. S. (dalej: kandydata, skarżącego). Z uzasadnienia uchwały wynika, że kandydat uzyskał z testu wyboru 188 punktów. Komisja Egzaminacyjna podniosła, że zgodnie z treścią art. 75i ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze, pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów, a zatem uzyskana przez M. S. liczba punktów przesądza o negatywnym wyniku egzaminu.

W odwołaniu wniesionym od powołanej uchwały kandydat wniósł o zmianę uchwały Komisji Egzaminacyjnej na pozytywną dla niego i zakwestionował sformułowanie dziesięciu (10) pytań: nr 68, 75, 95, 109, 139, 186, 193, 202, 203 i 248.

Kandydat wniósł o uznanie pytań 68, 95, 139, 202 i 203 za wieloznaczne i błędnie skonstruowane i w związku z tym o pominięcie tych pytań przy obliczaniu punktów oraz uznanie udzielonej przez niego odpowiedzi "A" na pytanie nr 75 za prawidłową, lub uznanie pytania nr 75 za budzące wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie oraz o pominięcie go przy obliczaniu punktów. Co do pytań nr 109, 193 i 186 skarżący wniósł o uznanie odpowiedzi udzielonych przez niego na te pytania za prawidłowe. Natomiast w przypadku pytania nr 248 kandydat wniósł o uznanie go za wadliwe i błędnie sformułowane, bo brak w nim odpowiedzi prawidłowej. Tym samym w stosunku do pytania nr 248 skarżący wniósł o jego unieważnienie i pominięcie przy obliczaniu punktów.

Ponadto zarzucił, że pytania testowe powinny być tak skonstruowane, aby zapewnić możliwość odpowiedzi magistrom prawa oraz że liczne akty prawne stanowiące podstawę testu nie znajdują się w programie studiów na Uniwersytecie [...].

Decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy K.p.a. w zw. z art. 75j ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, z późn. zm.), po rozpoznaniu odwołania kandydata od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, utrzymano w mocy zaskarżoną uchwałę.

Minister Sprawiedliwości uznał, że odwołanie kandydata nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 75i ust. 1 ustawy — Prawo o adwokaturze, egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt.

Natomiast art. 75i ust. 3 stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów.

Rozpoznając odwołanie organ II instancji poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebiegu.

W wyniku analizy całości dokumentacji związanej z egzaminem organ II instancji ustalił, że egzamin, którego skarżący był uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2160, z późn. zm.).

Z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół podpisany przez przewodniczącego i członków Komisji Egzaminacyjnej, który znany jest organowi II instancji z urzędu, gdyż doręczony został Ministrowi Sprawiedliwości w trybie art. 75i ust. 5 ustawy. Również uchwała Komisji Egzaminacyjnej podjęta została zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Jak wynika z ustaleń Komisji Egzaminacyjnej i po ponownym przeliczeniu punktacji przez organ II instancji, skarżący uzyskał z egzaminu 188 punktów, a zatem nie uzyskał wymaganych ustawowo 190 punktów, przy czym każdy wynik poniżej określonego ustawowego progu jest wynikiem negatywnym, niezależnie od liczby brakujących punktów, zgodnie z cytowanym wyżej przepisem ustawy - Prawo o adwokaturze.

Odnosząc się do wniosku skarżącego o zmianę decyzji Komisji Egzaminacyjnej na pozytywną Minister Sprawiedliwości wskazał, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister Sprawiedliwości ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Ustawa w art. 75i ust. 3 jednoznacznie przesądza, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów.

Natomiast co do wniosku skarżącego o nieuwzględnienie przy obliczaniu punktów zakwestionowanych przez niego pytań, organ wyjaśnił, że w przypadku gdyby Minister Sprawiedliwości stwierdził wadliwość któregoś z pytań, przyznałby za to pytanie punkt, ale wyłącznie w sytuacji, gdyby osoba odpowiedziała na nie odmiennie niż w kluczu odpowiedzi i nie uzyskała na nie punktu. Wniosek ten jest zatem bezpodstawny.

Za nietrafny organ uznał zarzut kandydata dotyczący pytania nr 68, które miało następujące brzmienie:

"Według Kodeksu cywilnego, na nieważność oświadczenia woli ze względu na wadę takiego oświadczenia złożonego dla pozoru za zgodą drugiej strony, może powoływać się:

A. tylko ta osoba, która złożyła oświadczenie woli dotknięte wadą,

B. tylko strony czynności prawnej, która doszła do skutku na mocy złożenia oświadczenia dotkniętego wadą,

C. każdy."

Według klucza prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "C". Natomiast skarżący udzielił odpowiedzi "A" kwestionując sformułowanie pytania.

Pytanie nawiązuje do treści art. 83 § 1 k.c., który brzmi: "Nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru".

Organ odwoławczy uznał, że z konstrukcji odpowiedzi skarżonego pytania wynika jednoznacznie, że chodzi w nim o krąg podmiotów uprawnionych do powoływania się na wadę takiego oświadczenia woli, o jakim mowa w treści pytania, a nie o krąg podmiotów uprawnionych do wytoczenia powództwa; oznacza to, że bez czynienia żadnych dodatkowych założeń w pytaniu powoływać się na taką wadę w istocie może każdy.

Wywód skarżącego, z którego jakoby ma wynikać, że określenie "wada" odnosi się do oświadczenia, a nie do jego pozorności, jest całkowicie dowolny i w rzeczywistości nie da się wywieść z treści kwestionowanego pytania. Kolejne rozważania kandydat zbudował na tym właśnie nieuzasadnionym twierdzeniu.

Nie można zgodzić się z zarzutem skarżącego co do pytania nr 75.

Pytanie nr 75 brzmiało:

"Według Kodeksu cywilnego, małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację i któremu nie służy żadne prawo do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał wspólnie ze swym współmałżonkiem aż do dnia jego śmierci, niebędący spadkobiercą swego małżonka:

A. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku,

B. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu miesiąca od otwarcia spadku,

C. w ogóle nie jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania."

Prawidłowa jest odpowiedź "C". Skarżący udzielił natomiast odpowiedzi "A".

Odnosząc się do zarzutu skarżącego, który podnosił w odwołaniu, iż na pytanie nr 75 możliwe jest udzielenie więcej niż jednej odpowiedzi poprawnej oraz podnosił, iż małżonek będący w separacji jest nadal osobą bliską dla spadkodawcy, organ uznał je za bezzasadne. Podkreślił, że z treści pytania wynika w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości, że chodzi o uprawnienia takiego małżonka, w stosunku do którego orzeczono separację i taki stan między małżonkami trwał nadal, aż do chwili śmierci drugiego z nich. Organ wskazał ponadto, iż nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, że mimo orzeczenia separacji, małżonek ten pozostaje w takich relacjach ze swym współmałżonkiem, które wskazują, iż jest on w stosunku do niego osobą bliską. Stosownie do uregulowania zawartego w art. 614 § k.r.o. orzeczenie separacji powoduje skutki takie jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba, że ustawa stanowi inaczej, a zatem małżonek w stosunku do którego orzeczono separację nie jest małżonkiem, o którym mowa w treści art. 923 k.c., zatem nie służy mu uprawnienie przewidziane w tym przepisie.

Kandydat zakwestionował pytanie nr 95 jako zawierające błąd. Pytanie nr 95 brzmiało:

"Według Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście bezzasadna, Sąd Najwyższy:

A. pozostawia skargę bez rozpoznania,

B. odrzuca skargę,

C. odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania."

Zdaniem organu, prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "C", wynikająca a contrario z treści przepisu art. 3989 § 1 pkt 4 i § 2 k.p.c., stanowiącego, że "Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona". Skarżący wybrał odpowiedź "B". W swoim odwołaniu skarżący podniósł, że podstawa prawna prawidłowej odpowiedzi na to pytanie podana w kluczu jest wadliwa. Ponadto podniósł, że w przepisach k.p.c. dotyczących postępowania w sprawie skargi kasacyjnej, brak jest przepisu, który stanowi, że w przypadku skargi kasacyjnej oczywiście bezzasadnej, Sąd Najwyższy odmawia jej przyjęcia. W związku z powyższym, zdaniem skarżącego, wskazana w kluczu odpowiedź "C" wraz z pytaniem nie stanowi zdania prawdziwego. Organ podniósł, iż co prawda w kluczu odpowiedzi błędnie wskazano jako podstawę prawną prawidłowej odpowiedzi art. 4249 k.p.c., jednakże nie rzutuje to na prawidłowość konstrukcji samego pytania. Wbrew twierdzeniu skarżącego, odpowiedź na kwestionowane pytanie wynika z przepisów k.p.c., bowiem wynika ona a contrario z treści art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., zgodnie z którym Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Natomiast zakreślona przez skarżącego w karcie odpowiedzi odpowiedź "B" jest nieprawidłowa. Przesłanki, w których Sąd Najwyższy odrzuca skargę kasacyjną wskazane zostały w art. 3986 § 3 k.p.c., jednakże przepis ten nie zawiera przesłanki bezzasadności skargi.

Zdaniem organu niezasadny jest także zarzut skarżącego dotyczący pytania nr 109, które brzmiało:

"Według kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli strona nie złożyła wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego przez sąd drugiej instancji i nie wniosła o doręczenie jej odpisu tego wyroku z uzasadnieniem, a w sprawie tej skarga kasacyjna jest dopuszczalna:

A. strona nie może wnieść skutecznie skargi kasacyjnej,

B. okoliczność ta nie ma znaczenia dla skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej i strona może ją wnieść w terminie przewidzianym przez Kodeks postępowania cywilnego,

C. strona może wnieść skargę kasacyjną i termin do jej wniesienia ulega przedłużeniu o termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia."

Według klucza odpowiedzi prawidłową odpowiedzią jest odpowiedź "A", której podstawę prawną stanowi przepis art. 3985 § 1 k.p.c. Skarżący na pytanie to udzielił odpowiedzi "B".

W swoim odwołaniu zarzucił, że twierdzenie, jakoby odpowiedź "A" była jedyną właściwą odpowiedzią jest niesłuszne. Skarżący podniósł, że zgodnie z art. 387 § 3 zd. 3 k.p.c. w przypadku, gdy nie było ogłoszenia wyroku, orzeczenie z uzasadnieniem doręcza się stronom z urzędu w terminie tygodniowym od daty sporządzenia uzasadnienia. Zatem kiedy sąd drugiej instancji uzasadnia wyrok z urzędu fakt, że strona nie złożyła wniosku o sporządzenie jego uzasadnienia i nie wyniosła o doręczenie jego odpisu nie ma żadnego znaczenia. Dlatego w ocenie skarżącego odpowiedź "B" jest prawidłowa.

Wywód zawarty w odwołaniu odnośnie tego pytania nie jest właściwy w ocenie organu, gdyż odpowiedź na skarżone pytanie wynika wprost z art. 3985 § 1 k.p.c., w którym to przepisie ustawodawca określił wprost, że skargę kasacyjną wnosi się ,,w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej", a więc w konsekwencji jeżeli nie nastąpiło takie doręczenie, gdyż strona o nie nie wnosiła lub uczyniła to nieskutecznie, bo z przekroczeniem 7-dniowego terminu zakreślonego na zgłoszenie takiego wniosku, przeto dla takiej strony w ogóle nie powstaje możliwość skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej. Skoro ustawodawca wprowadził takie uregulowanie właściwe jedynie w postępowaniu kasacyjnym (w postępowaniu apelacyjnym przewidział natomiast możliwość wniesienia tzw. apelacji wprost, tj. bez konieczności uprzedniego wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia wyroku sądu I instancji - art. 369 § 2 k.p.c.).

Autor odwołania również błędnie rozumie treść art. 387 § 3 zd. 3 k.p.c., pomijając zupełnie zd. 1, które brzmi: "Orzeczenie z uzasadnieniem doręcza się tej stronie, która w terminie tygodniowym od ogłoszenia sentencji zażądała doręczenia". Z przepisu tego nie wynika, że dla skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej nie ma znaczenia czy strona wniosła o doręczenie jej odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, co próbuje dowieść skarżący.

W orzecznictwie oraz w literaturze przedmiotu nie ma wątpliwości, że w sytuacji opisanej w treści tego pytania, jeżeli strona nie złożyła wniosku o doręczenie jej odpisu wyroku sądu drugiej instancji wraz z uzasadnieniem, to nie może skutecznie wnieść skargi kasacyjnej.

Brak jest również, w ocenie organu, podstaw do uwzględnienia zarzutu skarżącego co do pytania nr 139, które miało następujące brzmienie:

"Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, o wyłączeniu wspólnika ze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością:

A. orzeka sąd wyrokiem,

B. orzeka sąd postanowieniem,

C. decyduje walne zgromadzenie, podejmując stosowną uchwałę o wyłączeniu wspólnika."

W kluczu odpowiedzi jako prawidłową wskazano odpowiedź "A" opartą na art. 266 § 1 i 2 k.s.h. Skarżący udzielił odpowiedzi "B".

Zdaniem skarżącego, pytanie nr 139 oraz zaproponowane w nim odpowiedzi budzą wątpliwości oraz mogą wprowadzać w błąd na tle przytoczonego art. 266 k.s.h. Skarżący podniósł również, że pytanie ogranicza podstawę prawną tylko do Kodeksu spółek handlowych, jednakże ani art. 266 k.s.h., ani żadne inne przepisy tego kodeksu nie stanowią, że w przedmiotowym przypadku sąd orzeka wyrokiem. Wiedza na temat formy w jakiej następuje to wyłączenie, zdaniem skarżącego, jest sprawą drugorzędną, a od kandydata na aplikanta adwokackiego powinno się wymagać wiedzy na poziomie wiadomości, czy o wyłączeniu wspólnika sp. z o.o. orzeka sąd czy organ spółki.

Zdaniem organu zarzut skarżącego jest bezzasadny, a kwestia orzeczenia, w którym sąd orzeka o wyłączeniu wspólnika, została jednoznacznie określona przepisami kodeksu spółek handlowych. Zdaniem organu, przepis art. 266 § 1 i § 2 k.s.h. nie pozostawia wątpliwości, że kwestia wyłączenia wspólnika ze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością unormowana jest w powołanym powyżej przepisie k.s.h.. Natomiast dopiero kwestie proceduralne rozstrzygnięcia reguluje Kodeks postępowania cywilnego, bowiem w § 2 art. 266 k.s.h. mowa jest o powództwie, a więc sąd orzeka w tych sprawach w postępowaniu procesowym po przeprowadzeniu rozprawy. W postępowaniu procesowym to wyrok rozstrzyga o istocie sprawy, o istnieniu lub nieistnieniu prawa, natomiast postanowienie rozstrzyga jedynie kwestie proceduralne.

Pytanie nr 186 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe, postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest:

A. jednoinstancyjne,

B. dwuinstancyjne,

C. trójinstancyjne."

Zgodna z kluczem odpowiedzi jest odpowiedź "A", która ma podstawę prawną w przepisach art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. prawo dewizowe (Dz. U. Nr 141, poz. 1178 ze zm.) w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. Skarżący zaznaczył odpowiedź "B". W ocenie skarżącego od zasady dwuinstancyjności wyrażonej w art. 15 k.p.a. nie ma żadnych wyjątków, a środek w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest rodzajem odwołania. Swoją argumentację poparł wypowiedziami doktryny i orzecznictwa. Na poparcie swoich wywodów przytoczył orzecznictwo wojewódzkich sądów administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także poglądy doktryny.

Zdaniem organu, powyższy zarzut jest bezzasadny, albowiem żaden przepis prawa nie upoważnia do stwierdzenia, że Prezes NBP w sprawach indywidualnych zezwoleń dewizowych jest zarazem organem I i II instancji. Według organu, który podjął na ten temat obszerna polemikę, ani w doktrynie, ani w orzecznictwie nie ma sporów w kwestii, czy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją, od której nie służy odwołanie, jest rozpatrywany w postępowaniu jednoinstancyjnym, czy dwuinstancyjnym. Przytoczone przez skarżącego orzeczenia dotyczą natomiast odmiennych stanów faktycznych, niż opisane w pytaniu nr 186, albowiem w zakresie objętym pytaniem przepisy, doktryna i orzecznictwo są jednoznaczne.

Za nietrafny organ uznał też zarzut kandydata co do pytania nr 193, które brzmiało:

"Zgodnie z ustawą o kontroli skarbowej, dyrektor urzędu kontroli skarbowej wydaje decyzję określającą wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych po przeprowadzeniu:

A. postępowania podatkowego,

B. postępowania kontrolnego,

C. czynności sprawdzających."

Według klucza prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "B", oparta na art. 24 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej w zw. z art. 21 § 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Skarżący udzielił odpowiedzi "A", stwierdzając, że pytanie jest wadliwe, gdyż odpowiedź na pytanie stanowią dwie odpowiedzi: "A" i "B", jako że postępowanie kontrolne jest podrodzajem postępowania podatkowego.

Organ podkreślił, iż postępowanie kontrolne, którego dotyczy pytanie, jest formą kontroli skarbowej, a nie jedną z trzech procedur podatkowych uregulowanych w Ordynacji podatkowej. Postępowanie kontrolne jest kontrolą skarbową wykonywaną przez organ kontroli skarbowej, zaś postępowanie podatkowe jest jurysdykcyjnym postępowaniem administracyjnym organu podatkowego zmierzającym do stanowczego rozstrzygnięcia o indywidualnych uprawnieniach i obowiązkach podatkowych. Teza sformułowana w odwołaniu, iż postępowanie kontrolne jest postępowaniem podatkowym wynika, zdaniem organu, z błędnej wykładni art. 31 ustawy o kontroli skarbowej. Wykładnia systemowa obu jednostek redakcyjnych art. 31 ustawy o kontroli skarbowej prowadzi natomiast do wniosku, iż przepisy Ordynacji podatkowej regulujące postępowanie podatkowe mają zastosowanie uzupełniające, ograniczone, odpowiednie - a nie wprost - do postępowania kontrolnego.

W ocenie organu, teza sformułowana w odwołaniu, że postępowanie kontrolne jest postępowaniem podatkowym wynika z błędnej wykładni art. 31 ustawy o kontroli skarbowej. Skarżący ogranicza się jedynie do wykładni językowej przepisu art. 31 ust. 2 pkt 3 tej ustawy, ale nie dokonuje jego wykładni systemowej.

Tymczasem omawiany przepis stanowi, iż użyte w ustawie określenia oznaczają: postępowanie kontrolne — postępowanie podatkowe, o którym mowa w dziale IV Ordynacji podatkowej. Natomiast poprzedzający go ust. 1 w tym samym artykule stanowi, że w zakresie nieuregulowanym w ustawie o kontroli skarbowej do postępowania kontrolnego stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej i to z zastrzeżeniem art. 54 i 14b ust. 1. Wykładnia systemowa obu jednostek redakcyjnych art. 31 ustawy o kontroli skarbowej prowadzi zatem do wniosku, że przepisy Ordynacji podatkowej regulujące postępowanie podatkowe mają zastosowanie uzupełniające, ograniczone, odpowiednie - a nie wprost — do postępowania kontrolnego.

Ustawa o kontroli skarbowej odsyła więc do Ordynacji podatkowej w ograniczonym zakresie, w którym przebieg postępowania kontrolnego nie jest uregulowany całościowo przepisami ustawy o kontroli skarbowej.

Legislacyjny zabieg porównania postępowania kontrolnego i postępowania podatkowego jest więc potrzebny jedynie do odpowiedniego odesłania do przepisów Ordynacji podatkowej regulujących postępowanie podatkowe, aby mogły być one odpowiednio zastosowane w zakresie nieuregulowanym przez ustawę o kontroli skarbowej. Rozwiązanie to nie pozbawia obu postępowań ich faktycznych i prawnych cech odrębności.

Organ odwoławczy nie zgodził się też z zarzutem skarżącego co do pytania nr 202, w myśl którego:

"Zgodnie z ustawą o podatku od spadków i darowizn oraz ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych, darowizna praw autorskich dokonana przez osobę prawną na rzecz osoby fizycznej jest opodatkowana:

A. podatkiem dochodowym od osób fizycznych,

B. podatkiem od spadków i darowizn,

C. podatkiem dochodowym od osób prawnych.".

Według klucza prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "A" oparta na art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 2004 r. Nr 142, poz. 1514, z późn. zm.) w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 z późn. zm.). Natomiast skarżący udzielił odpowiedzi "B" jednocześnie podnosząc, że pytanie nr 202 jest niedopuszczalne.

Skarżący podniósł, że prawo podatkowe, którego dotyczy materia pytania nr 202 wykracza poza zakres egzaminu, gdyż stanowi odrębną gałąź prawa od prawa finansowego. Ponadto jest szczegółowym pytaniem z dziedziny prawa podatkowego i dotyczy sytuacji, w której darowizna nie podlega podatkowi od spadków i darowizn oraz zawarto w nim dodatkowy wątek mający na celu dezorientację kandydata w postaci założenia "dokonana przez osobę prawna na rzecz osoby fizycznej".

Według Ministra Sprawiedliwości, pytanie nr 202 dotyczy prawa finansowego i tym samym wchodzi w zakres egzaminu określony w art. 75a ust. 3 ustawy — Prawo o adwokaturze. Ustawa — Prawo o adwokaturze nie posługuje się pojęciem gałęzi prawa, ale określa, że test egzaminacyjny obejmuje sprawdzenie wiedzy z zakresu prawa, m.in. prawa finansowego.

Za zupełnie chybiony uznano zarzut skarżącego, że ustalenie wyniku egzaminu w oparciu o pytanie nr 202 jest naruszeniem zasady "zaufania" wyrażonej w art. 8 K.p.a.

Organ II instancji uznał, że nie można również podzielić zarzutów kandydata co do pytania nr 203, które brzmiało:

"Zgodnie z ustawą o podatku od towarów i usług, jednym z płatników podatku od towarów i usług jest:

A komornik sądowy,

B. urząd celny,

C. importer towaru.".

Zgodna z kluczem prawidłowa jest odpowiedź "A" na podstawie art. 18 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku o d towarów i usług.

Skarżący udzielił odpowiedzi "C" i stwierdził, że pytanie jest niedopuszczalne, gdyż: 1) nie jest objęte zakresem egzaminu, bo dotyczy prawa podatkowego, 2) zagadnienie będące jego przedmiotem jest wyjątkowo szczegółowe, 3) pytanie wprowadza w błąd, gdyż komornik w praktyce nie ma możliwości wystąpienia w roli płatnika podatku VAT, a definicja płatnika nie znajduje się w ustawie o podatku od towarów i usług. Skarżący podniósł również, że naczelnik urzędu celnego w praktyce też występuje jako płatnik, tylko nie został tak wprost nazwany.

W ocenie organu, istota pytania sprowadza się do ustalenia, który z wymienionych w propozycjach podmiotów jest płatnikiem podatku od towarów i usług. Spośród trzech kategorii podmiotów wymienionych jako warianty odpowiedzi na pytanie testowe nr 203 odnoszące się do płatnika podatku od towarów i usług jedynie komornik sądowy ma status takiego podmiotu podatku.

Zgodnie z art. 18 ustawy o podatku od towarów i usług, płatnikiem tego podatku są wyłącznie organy egzekucyjne wykonujące czynności egzekucji administracyjnej lub egzekucji sądowej. Ani urząd celny (odpowiedź "B"), ani importer towarów (odpowiedź "C") nie są organami egzekucyjnymi i w konsekwencji nie są płatnikami podatku VAT.

Ponadto organ odwoławczy stwierdził, że pytanie nr 203 nie wykraczało poza ustawowy zakres egzaminu, bowiem dotyczyło prawa finansowego wskazanego w art. 75a ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze.

Ostatnim z zakwestionowanych przez kandydata pytań jest pytanie nr 248 w następującym brzmieniu:

"Zgodnie z ustawą o Rzeczniku Praw Obywatelskich, zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich powołuje:

A. Rzecznik Praw Obywatelskich,

B. Prezydium Sejmu,

C. Marszałek Sejmu."

Według klucza prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "C" wynikająca z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich, zgodnie z którym na wniosek Rzecznika Marszałek Sejmu może powołać nie więcej niż trzech zastępców Rzecznika, w tym zastępcę do spraw żołnierzy. Skarżący zaznaczył odpowiedź "A".

Skarżący stwierdził, że zarówno pytanie, jak i możliwe warianty odpowiedzi zostały błędnie sformułowane. Skarżący podkreślił, że konstrukcja pytania numer 248 implikuje, że to Marszałek Sejmu z urzędu powołuje zastępców rzecznika, ponadto, że dokonuje tego obligatoryjnie.

W ocenie organu, nie można zgodzić się z tym zarzutem. Istota pytania sprowadza się do tego - kto (jaki organ) powołuje zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich. Bez znaczenia jest, czy odbywa się to obligatoryjnie, czy fakultatywnie. Dlatego tak skonstruowany zarzut nie może być zasadny. Użyte w przepisie sformułowanie "może powołać" odnosi się do liczby zastępców, a nie oznacza obowiązku, czy uprawnienia do powołania.

Odpowiedź prawidłowa może być tylko jedna - Marszałek Sejmu, gdyż wynika to wprost z przepisu.

Nie ma żadnego znaczenia, że przepis mówi, że Marszałek Sejmu czyni to na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich. Takie brzmienie przepisu nie pozwala w żadnym razie na uznanie za prawidłową odpowiedzi "A" - Rzecznik Praw Obywatelskich.

W konkluzji Minister Sprawiedliwości stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej.

Skargę na powyższą decyzję ministra Sprawiedliwości złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kandydat, zarzucając jej:

1. obrazę przepisów postępowania - art. 6, art. 7, art. 8 oraz art. K.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów skarżącego;

2. obrazę przepisów postępowania - art. 12, art. 35, art. 36 K.p.a., poprzez niezałatwienie sprawy w terminie oraz przedłużenie terminu do załatwienia sprawy bez podania nowego terminu;

3. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało znaczący wpływ na wynik sprawy poprzez skonstruowanie pytań testowych niezgodnie z art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze oraz z instrukcją do testu, a tym samym o przyznanie skarżącemu dodatkowych 10 punktów z pytań:

- nr 68 z powodu wadliwej konstrukcji pytania, które nie zawiera prawidłowej odpowiedzi lub odpowiedzią prawidłową jest odpowiedź "A",

- nr 75, na które odpowiedzią prawidłową jest odpowiedź "A",

- nr 95, na które odpowiedzią prawidłową jest odpowiedź "B",

- nr 109, z powodu wadliwej konstrukcji i treści pytania, ewentualnie na które odpowiedzią prawidłową jest również odpowiedź "B",

- nr 139 z powodu wadliwej konstrukcji,

- nr 186, na które równie uprawnioną odpowiedzią prawidłową jest również odpowiedź "B",

- nr 193, na które równie uprawnioną odpowiedzią prawidłową jest również odpowiedź "A",

- nr 202, na które odpowiedzią prawidłową jest odpowiedź "B",

- nr 203, na które odpowiedzią prawidłową jest odpowiedź "C",

- nr 248 z powodu wadliwej konstrukcji.

Wskazując na powyższe uchybienia, stosownie do treści art. 145 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu skarżący zarzucił organowi II instancji istotne naruszenie przepisów K.p.a. regulujących terminy załatwiania spraw (art. 35. § 1 i § 3 K.p.a. oraz art. 36 § 1 K.p.a.).

Odwołując się do art. 75i ust. 1 ustawy o adwokaturze oraz instrukcji do testu skarżący sformułował następujące wnioski:

1. Każda odpowiedź, która tworzy wraz z pytaniem zdanie prawdziwe jest prawidłowa, a kandydat otrzymuje za nią 1 punkt;

2. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź, gdyż zawsze tylko jedna może być prawidłowa. A contrario, gdy więcej niż jedna odpowiedź będzie tworzyła z pytaniem zdanie prawdziwe oznaczałoby to, że pytanie zostało skonstruowane niezgodnie z art. 75i powołanej ustawy i instrukcją do testu;

3. Brak możności, a nawet zakaz dokonywania dodatkowych założeń wykraczających poza treść pytania prowadzi do wniosku, że zadaniem kandydata nie jest wybór odpowiedzi "najpełniejszej", ale odpowiedzi, która jako jedyna z trzech podanych jest prawidłowa, a gdzie pozostałe dwie nie tworzą z pytaniem zdania prawdziwego;

4. Konstrukcja pytań i odpowiedzi powinna być zawsze na tyle jasna i precyzyjna, aby nie powstało niebezpieczeństwo odmiennej ich interpretacji.

W ocenie skarżącego, powyższe wnioski potwierdza również bogato przytoczone przez skarżącego orzecznictwo sądów administracyjnych (wyrok WSA w Warszawie z dnia 17.05.2007 r., sygn. VI SA/Wa 326/07, LEX nr 345777; wyrok WSA w Warszawie, sygn. VI SA/Wa 2252/07; orzeczenia o sygn.: II GSK 414/07, VI SA/Wa 306/07, II GSK 473/07.

Nadto skarżący odwołał się do zasady, że na korzyść obywatela należy również interpretować pojawiające się w sprawie wątpliwości - patrz wyrok NSA z 23 września 1982 r. (II SA 1031/82, ONSA 1982/2/91, LEX 97011).

W kolejnej części obszernej (18 str.) skargi skarżący podtrzymał w całości swoje stanowisko przedstawione w odwołaniu i odniósł się polemicznie do stanowiska Ministra Sprawiedliwości odnośnie skarżonych pytań, rozpatrując je kolejno i rozwijając argumentację popierającą jego stanowisko. W wywodzie sięgnął m.in. do wykładni historycznej (dot. pytania nr 109), wskazał na istnienie głębokiej różnicy zdań w tematyce objętej zakwestionowanymi pytaniami egzaminacyjnymi w doktrynie i orzecznictwie sądowym (dot. pytania nr 186), odwołał się do szczegółowej analizy przepisów regulujących kwestie podatkowe (dot. pytania nr 193), stwierdzając, że pytanie to z całą pewnością nie jest pytaniem testowym, na które tylko jedna odpowiedź jest prawidłowa, tj. taka, która w połączeniu z treścią pytania tworzy - w świetle obowiązującego prawa - zdanie prawdziwe oraz przy wyborze jako właściwej niedopuszczalne jest dokonywanie dodatkowych założeń wykraczających poza treść pytania. Odnośnie pytań nr 68, nr 95, nr 139, nr 202, nr 203, nr 248 skarżący w całości podtrzymał szczegółową argumentację z odwołania od uchwały Komisji Egzaminacyjnej. Podniósł również ponownie, że organ nie ustosunkował się do wszystkich zarzutów, które zdaniem skarżącego dyskwalifikują w/w pytania jako pytania prawidłowe w rozumieniu art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze i instrukcji do testu na aplikację adwokacką z 2008 r. Według skarżącego stanowisko organu wskazuje, iż nie można udzielić na te pytania jednoznacznej odpowiedzi bez konieczności przytaczania szczegółowej argumentacji wyrażonej w nauce i orzecznictwie.

Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując i rozwijając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do zarzutów skargi organ uznał za bezzasadne zarzuty nieprawidłowości sformułowania pytań testowych, odnosząc się kolejno do pytań nr 75, 109, 186 oraz 193. Organ odrzucił także zarzut naruszenia przepisów postępowania wymienionych w skardze, w szczególności, art. 6 7, 8, oraz art. 77 K.p.a. W ocenie Ministra Sprawiedliwości uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w pełni odpowiada wymogom określonym w art. 107 K.p.a. Organ stwierdził też, że uchybienie terminom wyrażonym w art. 35 § 3 i art. 36 § 1 K.p.a., a także brak wskazania nowego terminu załatwienia sprawy, nie miało żadnego wpływu na podjęte przezeń rozstrzygnięcie.

W konkluzji minister Sprawiedliwości stwierdził, iż podjęta w sprawie decyzja jest w pełni prawidłowa, a skarga kandydata jako bezzasadna powinna zostać oddalona.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r., utrzymującą w mocy uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej, którą ustalono negatywny wynik egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką kandydata (p. M. S.); kandydat uzyskał z testu wyboru 188 punktów.

Dokonując oceny zasadności wniesionej przez kandydata skargi na powołaną wyżej decyzję Ministra Sprawiedliwości Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przy wydaniu zaskarżonej decyzji, zdaniem Sądu, doszło bowiem do naruszenia wskazanych przez skarżącego przepisów prawa materialnego.

Postępowanie konkursowe na aplikację adwokacką jest postępowaniem administracyjnym, które przeprowadza powołany w tym celu organ Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości jednej lub kilku okręgowych rad adwokackich, od której rozstrzygnięcia przysługuje stronie odwołanie do Ministra Sprawiedliwości.

Zgodnie z art. 75i ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Test sprawdza komisja w składzie, który przeprowadza egzamin konkursowy. Pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów.

Przepis art. 75a ust. 3 ustawy – Prawo o adwokaturze stanowi natomiast, że egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta adwokackiego z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu.

W zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości do powołanego wyżej sformułowania "z zakresu" przywiązuje się istotne znaczenie, stwierdzając (dot. pytania nr 202), iż pojęcie "zakresu prawa" jest pojęcie znacznie szerszym niż "gałąź prawa". W ocenie Sądu, zwłaszcza wobec przyjętego kierunku argumentacji Ministra (prawo podatkowe nie stanowi odrębnej gałęzi prawa, lecz mieści się w zakresie prawa finansowego), kwestia ta nie ma poważniejszego znaczenia.

W wyroku WSA w Warszawie z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 378/09 stwierdzono, że Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie od uchwały Komisji Egzaminacyjnej, o której mowa w art. 75a powołanej ustawy, ocenia w istocie wynik przeprowadzonego egzaminu i bada czy wynik ten został ustalony prawidłowo. Prawidłowe ustalenie wyniku egzaminu zależy od: 1) prawidłowości sformułowania pytań egzaminacyjnych i odpowiedzi w kluczu, 2) prawidłowości odpowiedzi wskazanych przez kandydata oraz 3) prawidłowości zastosowanych procedur egzaminacyjnych. Kwestia oceny merytorycznej poprawności pytań i odpowiedzi wskazanych jako prawidłowe w kluczu testowym, jest istotnym zadaniem tego organu na tym etapie postępowania. Od tej oceny zależy rzetelność ustalenia wyniku egzaminu kandydata i zgodność z prawem decyzji w tym względzie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2008 r. II GSK 473/07). Podobnie stwierdził WSA w wyroku z dnia 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 305/09, stwierdzając, że w tych warunkach sąd administracyjny może jedynie zbadać, czy zaskarżona decyzja nie narusza prawa - przez odniesienie się do argumentacji organu odwoławczego zawartej w decyzji administracyjnej w świetle ustaleń dokonanych przez ten organ w związku z zarzutami zdającego.

Skarga w tej sprawie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie czyni zadość wszystkim z wymienionych warunków prawidłowego ustalenia wyniku egzaminu, a w konsekwencji nie odpowiada obowiązującemu prawu.

W szczególności, w nawiązaniu do treści wyżej zacytowanych przepisów Sąd uznał za trafny zarzut skarżącego polegający na wadliwym skonstruowaniu pytań nr 186 oraz nr 193.

W ocenie Sądu, w pytaniu nr 186 nie jedną, lecz dwie z przedstawionych propozycji odpowiedzi można uznać za prawidłowe. Zdaniem Sądu, pytanie nie nadaje się na test na aplikację adwokacką, gdyż w takim teście nie należy stawiać pytania, na które nie można udzielić odpowiedzi wynikającej wprost z przepisu prawnego.

Pytanie to brzmiało:

"Zgodnie z kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest:

A. jednoinstancyjne,

B. dwuinstancyjne,

C. trójinstancyjne."

Według organu, prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "A", która oparta jest na art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe w zw. z art. 127 § 3 K.p.a. Skarżący dowodził natomiast, że prawidłowa na to pytanie jest zakreślona przez niego odpowiedź "B".

W ocenie Sądu, zarzutom skarżącego odnośnie pytania nr 186 nie można odmówić racji.

Przepis art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe stanowi, że do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydanych w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, stosuje się odpowiedni art. 127 § 3 K.p.a.

Zgodnie natomiast z przepisem art. 127 § 3 K.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.

Z treści powyższych przepisów wynika, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego strona może wystąpić do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Skoro więc wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje "od decyzji wydanej w pierwszej instancji", a "do wniosku tego stosuje się odpowiednie przepisy dotyczące odwołań", to analiza literalnego brzmienia powyższych przepisów, w powiązaniu z treścią przepisów § 1 oraz § 2 art. 127 K.p.a., może prowadzić do wniosku, że decyzja wydana przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy jest decyzją wydaną w drugiej instancji - mimo tożsamości podmiotowej organu pierwszej i drugiej instancji.

Zdaniem Sądu – wbrew twierdzeniom organu – analiza powyższych przepisów nie prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż w pytaniu nr 186 prawidłowa jest tylko odwiedź "A", a nie wskazana przez skarżącego odpowiedź "B". Natomiast faktycznie z przywołanych przez organ poglądów doktryny wynika, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją, od której nie służy odwołanie, jest rozpatrywany w postępowaniu jednoinstancyjnym.

Problem w pytaniu nr 186 sprowadza się więc w rzeczywistości do kwestii, czy o dwuinstancyjnym postępowaniu administracyjnego można mówić tylko wtedy, gdy do kolejnego rozstrzygnięcia sprawy właściwy jest organ wyższego stopnia, czy także wtedy gdy właściwy jest ten sam organ administracji, który rozstrzygnął sprawę w pierwszej instancji.

W doktrynie prezentowane są poglądy, że dwuinstancyjność postępowania może być rozpatrywana w dwóch aspektach - materialnym oraz formalnym. W aspekcie materialnym dwuinstancyjność postępowania polega na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy pod względem merytorycznym. W aspekcie formalnym wyraża się natomiast w konstrukcji toku instancji i zakłada przesunięcie uprawnień do ponownego rozpatrzenia sprawy na organ wyższej instancji.

Według W. Dawidowicza, punkt ciężkości zasady dwuinstancyjności postępowania spoczywa na jej aspekcie materialnym, czyli na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy, natomiast rzeczą drugorzędną jest, czy właściwy do ponownego rozstrzygnięcia sprawy jest inny organ (wyższego stopnia) czy też ten sam. Dwuinstancyjność bowiem "jest pojęciem procesowym a nie ustrojowym – z tym, że zamyka się ono w systemie organów administracji państwowej" (W. Dawidowicz, Zarys procesu administracyjnego, Warszawa 1989, s. 45).

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 22 lutego 2007 r. II GPS 2/06 wyraził natomiast pogląd, że w sukcesywnie budowanym stanie prawnym, w orzecznictwie i doktrynie istnieją wystarczająco silne przesłanki do przyjęcia, że wniosek strony przewidziany w art. 127 § 3 K.p.a. uruchamia tok instancji w znaczeniu procesowym, który nie musi być zbudowany na hierarchicznej strukturze organów administracji publicznej. W takiej sytuacji sprawa jest drugi raz rozpoznawana z odpowiednim stosowaniem przepisów dotyczących odwołań od decyzji, oczywiście z pominięciem przepisów ściśle powiązanych z procedowaniem w systemie nadrzędności organu wyższego stopnia nad niższym, oraz z wykorzystaniem wprost lub z nieodzowną modyfikacją innych przepisów postępowania odwoławczego (LEX nr 235169).

Przewidziana w art. 127 § 3 K.p.a. instytucja wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w świetle rozbieżnych poglądów doktryny oraz orzecznictwa, nie może więc być uznana jednoznacznie za wyjątek od zasady dwuinstancyjności.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest bowiem szczególnym środkiem odwoławczym występującym w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym i odpowiada swym charakterem pojęciu środka odwoławczego. Środek ten w istocie ma wszystkie cechy odwołania poza dewolutywnością, tj. nie przesuwa sprawy do rozstrzygnięcia przez organ wyższego stopnia.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że przepis art. 127 § 3 K.p.a. wprowadzono ustawą z dnia 31 stycznia 1980 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 4, poz. 8). Przepis ten zastąpił obowiązujący uprzednio art. 110 § 2 K.p.a., który głosił, iż od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez naczelny organ administracji nie przysługuje odwołanie.

Przepis art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe w pierwotnym brzmieniu (obowiązującym do dnia 20 kwietnia 2007 r.) stanowił natomiast, że decyzje Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydawane w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, są ostateczne.

Z podobnego punktu widzenia należy może nawet nie tyle zgodzić się z zarzutami kandydata dotyczącymi możliwości uznania dwóch odpowiedzi na pytanie nr 193 za prawidłowe, co odwołać się do wyrażonej wprost przez organ oceny, że prawidłowa odpowiedź na to pytanie wymaga od kandydata wykładni systemowej art. 31 ust. pkt 3 ustawy o kontroli skarbowej. Tego rodzaju pytania także, w ocenie Sądu, nie spełniają wymagań stawianych przed pytaniami testowymi na aplikację adwokacką.

W świetle powyższych rozważań budzić może, w ocenie Sądu, uzasadnioną wątpliwość sformułowanie tego rodzaju pytań, jak pytanie nr 186 czy pytanie 193, na egzaminie konkursowym na aplikację, albowiem w teście, w którym sprawdzeniu ma podlegać wiedza przyszłych dopiero aplikantów adwokackich, winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z wykładni systemowej dokonywanej przez organ oraz poglądów doktryny.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lutego 2008 r. II GSK 355/07 wyraźnie wskazał na obowiązek zachowania jak najdalej idącej dbałości przy redagowaniu pytań egzaminacyjnych na aplikacje, w celu eliminowania możliwości udzielenia więcej niż jednej odpowiedzi jako prawidłowej. Relacja pomiędzy odpowiedzią, a pytaniem musi być zawsze sprawdzalna na podstawie jednoznacznych kryteriów wynikających ze stanu prawnego, do którego nawiązuje pytanie (vide: LEX nr 463863).

Pytania testowe na aplikację adwokacką winny być bowiem testem wyłącznie na wiedzę wynikającą z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne. Niedopuszczalne jest, aby w pytaniach pojawiały się zagadnienia prawne, co do których zarówno doktryna, jak i orzecznictwo nie doszły do wspólnych konkluzji, albowiem nie jest właściwe wymaganie od ewentualnych adeptów zawodów prawniczych jednoznacznego rozstrzygania zagadnień prawnych, co do których nie są zgodne również autorytety prawnicze.

W ocenie Sądu - jeśli chodzi natomiast o pytania nr 68, 75, 95, 109, 139, 202, 203 oraz 248 - uznać należy, iż organ prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej. Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił skarżącemu, dlaczego jego stanowisko nie znajduje uzasadnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela w pełni dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów, uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa skarżący udzielił niepoprawnych odpowiedzi na te pytania. Sporne pytania testowe mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa - wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. Pytania te oparte były na przepisach prawa i zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Udzielenie przez skarżącego błędnych odpowiedzi na te pytania było, w ocenie Sądu, wynikiem czynienia przez niego pewnych dodatkowych założeń nie wynikających z treści pytania oraz jego własnej interpretacji przepisów.

Wobec tego, że uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej utrzymaną w mocy decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r., ustalony został wynik egzaminu konkursowego skarżącego na 188 punktów, a dwa pytania, zdaniem Sądu, zostały sformułowane nieprawidłowo, zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.

Na podstawie art. 152 powołanej ustawy orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.