Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 820/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-07-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 59 par. 1 pkt 2 i art. 59 par. 2 w zw. z art. 1 pkt 2 i art. 80
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 24; art. 31; art. 32
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 27; art. 11 pkt 1
journal: Dz.U. 2011 nr 232 poz 1378
law: Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców.
article: art. 70 par. 4
journal: Dz.U. 2017 poz 201
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący ‒ sędzia NSA Beata Cieloch (spr.), sędzia NSA Jerzy Płusa, sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, , po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Rz 633/19 w sprawie ze skargi J. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w R. z dnia 10 lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od J. R. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w R. kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I. Zaskarżonym wyrokiem z 7 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Rz 633/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę J. R. (dalej jako "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie (dalej jako "Organ") z 10 lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Treść uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia dostępna jest w serwisie internetowym CBOSA (orzeczenia.nsa.gov.pl).

II. W skardze kasacyjnej Skarżący zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej p.p.s.a.) naruszenie następujących przepisów postępowania:

1) art. 3 § 2 pkt 3 w zw. z art. 135 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. art. 145a § 1 w zw. z art. 151 ppsa w zw. z art. 7, art. 7a § 1, art. 8 § 1 i 2, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 16 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 1 pkt 1 w zw. z art. 18 w zw. z art. 26 ust. 5 pkt 1 i 2 w zw. z art. 59 §1 pkt 2 i 9 w zw. z art. 59 § 2 w zw. z art. 80 § 1-3 w zw. z art. 81 § 1 art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1483 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) w zw. z art. 738 w zw. z art 3651 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145 ze zm.; dalej: k.c.) w. zw. z art. 3 § 1, art. 113 § 1 oraz art. 134 § 1 p.p.s.a.:

a) poprzez jednostronną, wybiórczą, naruszającą zasady prawidłowego rozumowania, nieuwzględniającą całokształtu okoliczności ujawnionych w toku postępowania, ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w efekcie zaniechanie przez WSA w Rzeszowie dokładnego wyjaśnienia sprawy i uznanie, że nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, podczas gdy:

- Sąd pominął, że doszło do wydania zaskarżonego postanowienia z pominięciem całościowej oceny dowodów, podczas gdy skuteczność poprzednio prowadzonych postępowań egzekucyjnych - czynności w ramach postępowań prowadzonych, do rachunku bankowego, ustała z chwilą jego zamknięcia, a to 27.12.2010 r., a organ w tym przedmiocie nie dokonał żadnych ustaleń faktycznych, co więcej, wskazał, że są one nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy - przy tak sformułowanym zarzucie Sąd nie dokonał żadnej jego oceny, gdyż ograniczył się jedynie do przedstawienia stanowisk stron;

- brak ustalenia zaniechania umorzenia postępowania przez organ egzekucyjny, podczas gdy organ winien umorzyć postępowanie dnia 27.12.2010 r. - przy tak sformułowanym zarzucie Sąd nie dokonał, żadnej jego oceny, gdyż oceną taka nie jest lakoniczne powołanie się na słuszność stanowiska organu;

- brak ustalenia wygaśnięcia zajęcia egzekucyjnego - jego bezskuteczności, podczas gdy czynność egzekucyjna powodująca przerwanie biegu nie była skuteczna, była wręcz bezprzedmiotowa, wskutek likwidacji rachunku bankowego, a organ nie ustalił istotnych okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy - Sąd również do przedmiotowego zarzutu się nie odniósł; zarówno Sąd jak i organ lakoniczne wskazują na fakt likwidacji rachunków bankowych, nie dokonując dalszego, istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenia bezskuteczności i bezprzedmiotowości czynności egzekucyjnej, gdy doktryna i orzecznictwo stoi wprost na stanowisko, że przerwać bieg przedawnienia, a tym bardziej zawiesić go nie można, gdy jedyna czynność egzekucyjna (zajęcie rachunku bankowego) jest bezskuteczna z uwagi na likwidację rachunku - oczywistym jest więc wniosek o braku prowadzenia postępowania egzekucyjnego;

b) poprzez błędne i lakoniczne przyjęcie, pomimo sformułowanych w skardze od postanowienia zarzutów, iż w sprawie organy podjęły wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienia stanu sprawy na podstawie prawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i wpływu na czynności na bieg przedawnienia (co na skutek rażących braków uzasadnienia zaskarżonego wyroku, utrudniających sformułowanie w sposób prawidłowy zarzutów skargi kasacyjnej, nie zostało rozstrzygnięte w sposób wyraźny przez Sąd, lecz strona skarżąca jest zmuszona założyć taką ocenę Sądu, podczas gdy zaniechano wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, nie dokonano prawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak w pkt a); w konsekwencji należało uchylić w całości zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie, a w przypadku zajścia przesłanek z art. 145a § 1 p.p.s.a. zobowiązać organ do wydania postanowienia uchylającego w całości zaskarżone zażaleniem postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. i orzeczenia co do istoty sprawy - umorzenia postępowań egzekucyjnych na podstawie art. 59 §1 pkt 2 u.p.e.a., wskutek przedawnienia obowiązku nimi dochodzonego;

c) poprzez brak przyjęcia, że w przedmiotowej sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, a więc wątpliwości te winny zostać rozstrzygnięte na korzyść strony - zgodnie z poglądem doktryny i orzecznictwa czynność egzekucyjna powodująca przerwanie biegu terminu przedawnienia musi być skuteczna, tj. wprowadzona w życie, w związku z czym uzasadnione wątpliwości budzi wskazanie, iż skoro nie nastąpiło zakończenie postępowania egzekucyjnego to termin przedawnienia w tym czasie nie biegł, podczas gdy nie istniała żadna skuteczna czynność egzekucyjna podejmowana w jego toku;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. art. 145a § 1 w zw. z art. 151 w. zw. z art. 3 § 1, art. 113 § 1 oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 pkt 1 w zw. z art. 26 ust. 5 pkt 1 i 2 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 i 9 w zw. z art. 59 § 2 w zw. z art. 80 § 1-3 w zw. z art. 81 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 730 w zw. z art. 3651 k.c. w zw. z art. 11 pkt 1 lit a w zw. z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U z 2011 r., nr 232 poz. 1378 ze zm.; dalej u.r.n.o.) w zw. z art. 24 ust. 4 i ust. 5b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U z 2019 r., poz. 300 ze zm.; dalej u.s.u.s.) w zw. z art. 24 ust. 4 i 5 (w brzmieniu przed 1.01.2003 r.) u.s.u.s. w zw. z art. 7 w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez zaniechanie uchylenia w całości zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie, a w przypadku zajścia przesłanek z art. 145a § 1 p.p.s.a. zobowiązania organu do wydania postanowienia uchylającego w całości zaskarżone zażaleniem postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. i orzeczenia co do istoty sprawy - umorzenia postępowań egzekucyjnych na podstawie art. 59 §1 pkt 2 u.p.e.a., wskutek przedawnienia obowiązku nimi dochodzonego, a to:

a) błędne było nieuwzględnienie zarzutu skargi do WSA jak i uznanie przez ten Sąd, że zaległości objęte tytułami wykonawczymi nie uległy przedawnieniu i nie wygasł obowiązek, podczas gdy czynność egzekucyjna podjęta na ich podstawie nie była skuteczna przez okres powodujący przedawnienie obowiązku; nie do zaakceptowania jest wskazanie Sądu jakoby egzekwowane należności nie uległy przedawnieniu "a zamknięcie rachunku bankowego po dokonaniu czynności egzekucyjnej zajęcia wierzytelności z tego rachunku nie wpłynęło na jej bezskuteczność i skutki jakie wywołała" podczas gdy czynność egzekucyjna powodująca przerwanie biegu terminu przedawnienia musi być skuteczna, tj. wprowadzona w życie; postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne - organ winien więc umorzyć postępowanie dnia 27.12.2010 r. a zaniechanie organu egzekucyjnego umorzenia postępowania w dniu zaistnienia podstaw do wydania tego postanowienia, narusza przepisy prawa; skarżący został negatywnie, w sposób nieuprawniony, obciążony niedopełnieniem przez organ obowiązków nałożonych przez prawo i pozbawiony prawa do przedawnienia jego roszczeń, a więc ochrony jego praw, tylko dlatego, że organ powołał się na nieskuteczne czynności, a dalej pomimo istnienia podstaw do umorzenia postępowania, organ tego nie uczynił, czym bezzasadnie i w sposób sprzeczny z przepisami prawa i Konstytucją, pozbawił skarżącego ochrony jego praw - prawa do zarzutu przedawnienia; przyjęcie za prawidłowe takiego postępowanie organu pozwoliłoby na trwanie postępowań egzekucyjnych, wieloletnie bezpodstawne zawieszenie biegu przedawnienia, do czasu gdy, po upływie wielu iat organ podjąłby już skuteczną czynność egzekucyjną; przyjęcie argumentacji Sądu za prawidłową pozwoliłoby organom administracji na wszczynanie postępowań egzekucyjnych i dokonywanie z nich czynności zupełnie bezskutecznych (brak przedmiotu zajęcia), nieopartych żadnymi podstawami faktycznymi takimi jak istnienie rachunku bankowego, który miałby być zajęty jedynie w celu uchylenia skutku przedawnienia co narusza prawa dłużnika; błędne jest uznanie przez Sąd jakoby bieg przedawnienia został zawieszony (wstrzymany do zakończenia postępowania egzekucyjnego) i nie mógł upłynąć i wywołać skutku niwelującego wymagalność należności w postaci wygaśnięcia zobowiązania na skutek upływu czasu,

b) błędne uznanie przez organ jak i przez Sąd, że okoliczność kontynuowania postępowania egzekucyjnego, pomimo długotrwałej bezskuteczności podejmowanych czynności egzekucyjnych (w tym naruszająca art. 59 § 2 u.p.e.a.) nie może podlegać rozpatrzeniu w ramach przedmiotowego postępowania, podczas gdy powyższe świadczy o próbie uchylenia się organu od postawienia oczywistych wniosków o przedawnieniu należności - WSA w Rzeszowie, jak wynika z uzasadnienia orzeczenia, powyższego zarzutu skargi w ogóle nie rozstrzygnął błędnie rozumiejąc kontekst, w którym został powołany art. 59 § 2 u.p.e.a.,

c) nie nadanie znaczenia zmianom w/w przepisów u.s.u.s., a to wprowadzeniu od dnia 2.01.2012 r. nowych skróconych terminów przedawnienia co przy przyjęciu pozostałych okoliczności w sprawie w sposób prawidłowy pozwala na ustalenia, że należności objęte tytułami wykonawczymi przedawniły się; błędnie Sąd wskazał jakoby dokonywane zmiany nie spowodowały wygaśnięcia zobowiązania skarżącego i nie spowodowały tego również zdarzenia faktyczne związanie z rozwiązaniem umów rachunku bankowego oraz błędnie wskazał, iż brak jest podstawy normatywnej, która określałaby taki skutek tj. bezskuteczność wsteczną dokonanego zajęcia i nie można mówić o uchyleniu czynności egzekucyjnej, która niwelowałoby jej skutki materialnoprawne ponieważ do zdarzenia tego nie doszło, podczas gdy likwidacja rachunku bankowego niweluje skutek jego zajęcia gdyż przestaje istnieć przedmiot zajęcia - należy założyć racjonalność ustawodawcy, którego unormowania nie mogą przewidzieć każdej okoliczności faktycznej, niemniej jednak likwidacja rachunku bankowego oznacza, że jego zajęcie przestaje istnieć - brak jest jakiejkolwiek skutecznej czynności podejmowanej w ramach postępowania egzekucyjnego, tym samym nie można mówić o skutku przerwania czy zawieszenia biegu przedawnienia;

d) pominięcie, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, a wcześniej ust. 5 art. 24 u.s.u.s. stanowił, że bieg przedawnienia przerywa czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik - u.s.u.s. wprost wskazuje na istotność czynności zmierzającej do ściągnięcia należności, brak więc jej przedmiotu, likwidacja rachunku bankowego, nie może prowadzić do przerwania czy zawieszenia okresu przedawnienia jako skutku czynności, gdy od dnia likwidacji rachunku bankowego należy przyjąć nieistnienie zajęcia, jedynej czynności egzekucyjnej podejmowanej w ramach postępowania egzekucyjnego;

3) art. 141 § 4 w. zw. z art. 3 § 2 pkt 3 w zw. z art. 135 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. art. 145a § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 7a § 1, art. 8 § 1 i 2, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 w zw. z art. 80 § 1-3 w zw. z art. 81 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 730 w zw. z art. 3651 k.c. w. zw. z art. 3 § 1, art. 113 § 1 oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 pkt 1 w zw. z art. 26 ust. 5 pkt 1 i 2 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 i 9 w zw. z art. 59 § 2 w zw. z art. 80 § 1-3 w zw. z art. 81 ust. § 1 u.p.e.a. w zw. z art. w zw. z art. 11 pkt 1 lit. a w zw. z art. 27 ust. 1 i 2 u.r.n.o. w zw. z art. 24 ust. 4 i ust. 5b u.s.u.s. w zw. z art. 24 ust. 4 i 5 (w brzmieniu przed 1.01.2003 r.) u.s.u.s. w zw. z art. 7 w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez brak należytego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia, w szczególności brak dokonania jakichkolwiek ustaleń w sprawie, gdyż w części odnoszącej się do podstawy faktycznej Sąd ograniczył się do przedstawienia stanowisk stron; brak wyjaśnienia podstaw oceny jako bezzasadnych zarzutów skargi; poprzez rozpoznanie tylko częściowo zarzutów skargi, w szczególności WSA lakonicznie odniósł się do zarzutów dotyczących najistotniejszej kwestii, a to iż czynność egzekucyjna powodująca przerwanie biegu terminu przedawnienia musi być skuteczna, tj. wprowadzona w życie, jednozdaniowo ocenił jako bezzasadne także inne zarzuty skargi lub lakonicznie powołał się prawidłowość ocen i ustaleń organu, podczas gdy właśnie to one były kwestionowane, w sposób lakoniczny wskazał na podstawę rozstrzygnięcia i wykładnię przepisów prawa - w uzasadnieniu nie odniósł się do poglądów doktryny i orzecznictwa powołanych w skardze, podczas gdy stoją one w sprzeczności w ocenami Sądu; co istotne zostało także pominięte uzasadnienie skargi, a skarżący został pozbawiony prawa do zapoznania się z uzasadnieniem rozstrzygnięcia Sądu; bez znaczenia jest także wielokrotnie powoływana przez Sąd argumentacja jakoby organ odwoławczy dokonał szczegółowej analizy skuteczności doręczenia każdego z opisanych tytułów i lakoniczne powołanie na szczegółową analizę wpływu podejmowanych czynności na bieg terminy przedawnienia, podczas gdy zarówno Sąd jak i organ pomijają kwestię likwidacji rachunków bankowych skarżącego, a więc braku jakiejkolwiek skutecznej czynności egzekucyjnej po stronie organu (w przypadku tej okoliczności zarówno w wyroku jak i w postanowieniu organu w sprawie brak jest wskazania jakiejkolwiek wykładni przepisów prawa i podstaw ich zastosowania); skarżący nie zna procesu myślowego, analizy, którymi kierował się Sąd oddalając skargę, pozbawiło to faktycznie skarżącego prawa do rozpoznania jego sprawy przez sąd; powyższe uniemożliwia także prawidłową kontrolę instancyjną wyroku;

Skarżący zarzucił także naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 18 w zw. z art. 80 § 1-3 w zw. z art. 81 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 730 w zw. z art. 365 k.c. w. zw. z art. 3 § 1, art. 113 § 1 oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 pkt 1 w zw. z art. 26 ust. 5 pkt 1 i 2 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 i 9 w zw. z art. 59 § 2 w zw. z art. 80 § 1-3 w zw. z art. 81 ust § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 11 pkt 1 lit. a w zw. z art. 27 ust. 1 i 2 u.r.n.o. w zw. z art. 24 ust. 4 i ust. 5b u.s.u.s. w zw. z art. 24 ust. 4 i 5 (w brzmieniu przed 1.01.2003 r.) u.s.u.s. w zw. z art. 7 w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP - Sąd dokonał błędnej wykładni przepisów i przyjął, że egzekwowane należności nie uległy przedawnieniu a zamknięcie rachunku bankowego po dokonaniu czynności zajęcia wierzytelności z rachunku nie wpłynęło na jej bezskuteczność i skutki jakie wywołała, a skoro bieg terminu przedawnienia został zawieszony to nie mógł upłynąć i wywołać skutku niwelującego wymagalność należności w postaci wygaśnięcia zobowiązania na skutek upływu czasu podczas gdy zajęcie rachunku było bezskuteczne, skoro został on zlikwidowany - nie można zająć rachunku bankowego prowadzonego w oparciu o stosunek umowny, który skutecznie wygasł zatem czynności wykonywane w stosunku do rachunku, w tym jego zajęcie, nie mogą wywoływać skutku prawnego wobec skarżącego; Sąd więc także błędnie zastosował w/w przepisy podczas gdy brak było podstaw do stwierdzenia, że bieg terminu przedawnienia zobowiązań został zawieszony wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym skarżący został zawiadomiony; ponadto czynność egzekucyjna powodująca przerwanie biegu terminu przedawnienia musi być skuteczna, tj. wprowadzona w życie - o ile więc nieskuteczność faktyczna przerywa bieg terminu przedawnienia i kwestia ta jest niesporna w doktrynie, orzecznictwie i praktyce organów administracji, o tyle zajęcie nieistniejącego rachunku bankowego czy nieistniejącej wierzytelności nie może być uznane za "zastosowanie środka egzekucyjnego".

Na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 i § 2 w zw. z art. 185 § 1 i art. 188 oraz art. 61 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. Skarżący wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie, ewentualnie w razie uznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi;

2) uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 10.07.2019 r., a w przypadku zajścia przesłanek z art. 145a §1 p.p.s.a. Skarżący wniósł o zobowiązanie organu do wydania postanowienia uchylającego w całości zaskarżone zażaleniem postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w R. z dnia 31.01.2019 r. i orzeczenia co do istoty sprawy - umorzenia postępowań egzekucyjnych;

3) zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa przez radcę prawnego, według norm przepisanych;

4) wstrzymanie wykonania w całości zaskarżonego skargą do WSA w Rzeszowie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie i zaskarżonego zażaleniem postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w R., wstrzymanie wszczętych postępowań egzekucyjnych i czynności egzekucyjnych, prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych wymienionych w zaskarżonym postanowieniu, gdyż zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, wobec Skarżącego, który jest emerytem (decyzja załączona do skargi do WSA), nie posiada żadnego innego dochodu niż przyznana mu emerytura, w związku z tym jest to podstawa jego utrzymania się; w przypadku jej zajęcia Skarżący zmuszony zostanie do pozyskania środków na utrzymanie się z innych źródeł, a nie posiada żadnego majątku, który mógłby sprzedać, czy oszczędności, a z uwagi na wiek i choroby nie ma także możliwości zarobkowych - w przypadku potrąceń z emerytury zmuszony zostanie do zaciągnięcia pożyczek lub kredytów, których spłata (odsetki i opłaty) spowoduje zadłużenie i znaczne pogorszenie sytuacji majątkowej, podczas gdy zasadność przedmiotowej skargi jest oczywista.

III. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

IV. Skarga kasacyjna podlega oddaleniu, gdyż zawarte w niej zarzuty okazały się niezasadne.

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2335 ze zm.) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły. Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie zarówno przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania. W takiej sytuacji, co do zasady, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, albowiem zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy, stanowiący podstawę wydanego wyroku, został ustalony bez naruszenia przepisów postępowania.

Jeśli chodzi o zarzuty postawione w ramach obu podstaw kasacyjnych (art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.) zauważyć po pierwsze należy, że nieprawidłowe jest wskazywanie przy formułowaniu podstaw kasacyjnych "zbitki przepisów" w postaci szeregu norm prawnych, które miał rzekomo naruszyć Sąd I instancji – nie wskazując konkretnie, na czym polega naruszenie każdej z tych norm oraz łączne mieszanie przepisów w ramach obu podstaw kasacyjnych art.174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., albowiem inna jest podstawa ich naruszenia i nie można stosować ich zamiennie (zob. np. wyrok NSA z 27 czerwca 2019 r. II GSK 5429/16, LEX nr 2703842). W odniesieniu do postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy należy podkreślić, że w kontekście art. 174 pkt 2 p.p.s.a. o ich skuteczności nie decyduje każde uchybienie przepisów postępowania, lecz tylko i wyłącznie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Poprzez ten wpływ rozumieć należy zaistnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy danym uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem Sądu pierwszej instancji, który to związek przyczynowo-skutkowy musi uzasadniać zaistnienie teoretycznej możliwości odmiennego wyroku rozstrzygającego daną sprawę. Wynikającym z przepisu art. 176 p.p.s.a. obowiązkiem wnoszącego skargę kasacyjną jest zatem nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich właściwe uzasadnienie, co w odniesieniu do powyższego zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z uprawdopodobnieniem zaistnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest w świetle rozpatrywanej sprawy podstaw, aby twierdzić, że doszło do naruszenia przepisów postępowania w sposób, w jaki zostało to przedstawione w skardze kasacyjnej oraz, że ich skutkiem był istotny wpływ na wynik sprawy.

Jakkolwiek zarzuty skargi kasacyjnej oraz ich uzasadnienie zostały przedstawione w sposób, który uniemożliwia zrozumienie, na czym konkretnie miałyby polegać uchybienia Sądu pierwszej instancji popełnione przy ocenie zgodności z prawem kontrolowanego postanowienia, należy zauważyć, że w motywach skargi kasacyjnej można dostrzec zasadnicze kwestie podniesione przez jej autora i Naczelny Sąd Administracyjny się do nich odniesie.

Przedmiotem niniejszej sprawy jest ocena wniosku Skarżącego o umorzenie prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przez wierzyciela Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. na należności z tytułu zaległych składek, z uwagi na twierdzenie Skarżącego o wygaśnięciu egzekwowanego obowiązku na skutek upływu terminu przedawnienia. Skarżący powołał się na przepisy Ordynacji podatkowej regulujących bieg i przerwanie biegu terminu przedawnienia, w tym na art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej. Skarżący podniósł w swoim wniosku, że skuteczność prowadzonych postępowań z 2009 r. ustała w związku z zamknięciem przez niego rachunku bankowego w grudniu 2010 r., a z dniem 1 stycznia 2017 r. upłynął termin przedawnienia wynoszący okres 5 lat - na mocy ustawy nowelizującej (tj. ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców). Podążając za słusznym stwierdzeniem Sądu pierwszej instancji, należy podkreślić, że egzekwowane należności nie uległy przedawnieniu, a zamknięcie rachunku bankowego po dokonaniu czynności egzekucyjnej zajęcia wierzytelności z tego konta, nie wpłynęło na bezskuteczność i skutki tej czynności. Zatem jeżeli w dacie dokonania czynności egzekucyjnej spowodowała ona zawieszenie biegu terminu przedawnienia, a podczas całego stadium prowadzenia egzekucji nie obowiązywały przepisy prawa, które uchylałyby ten skutek, aż do zakończenia postępowania egzekucyjnego, które jeszcze wówczas nie nastąpiło, to termin przedawnienia nie biegł w tym czasie, bez względu na jego długość. Z uwagi zaś na zawieszenie biegu terminu przedawnienia (wstrzymanie do zakończenia postępowania egzekucyjnego), nie mógł on upłynąć i wywołać efektu w postaci wygaśnięcia tegoż zobowiązania na skutek upływu czasu.

Nietrafiony okazał się również zarzut naruszenia prawa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 59 § 1 pkt 2 i art. 59 § 2, w zw. z art. 1 pkt 2, art. 80 u.p.e.a. w zw. z art. 24 u.s.u.s., w zw. z art. 27 u.r.n.o., ponieważ podnoszona przez Skarżącego w jego ocenie bezskuteczność zajęcia rachunku bankowego nie wywarła wpływu na bieg terminu przedawnienia egzekwowanych w niniejszej sprawie należności, co zostało bardzo szczegółowo przedstawione przez Sąd I instancji i którą to ocenę w pełni podziela Naczelny Sąd Administracyjny. Brak jest także uzasadnionych podstaw do formułowania zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 59 § 2 u.p.e.a., ze względu na to, że jak słusznie zaznaczył to Sąd, organ odwoławczy nie badał tej przesłanki, albowiem zajął się kwestią przedawnienia należności, a przepis ten uprawnia organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji gdy stwierdzi on, że w postępowaniu dotyczącym egzekucji należności pieniężnych nie zostanie uzyskana kwota przewyższająca wydatki poniesione na tą egzekucję. Okoliczność ta nie podlegała jednak rozpatrzeniu w postępowaniu przed organem pierwszej instancji w ramach zaskarżonego postanowienia, ponieważ została podniesiona przez Skarżącego dopiero w zażaleniu z dnia 27 lutego 2019 r. Co więcej, skorzystanie z trybu regulowanego przez art. 59 § 2 u.p.e.a., poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego ze względu na jego bezskuteczność należy do wyłącznej kompetencji organu egzekucyjnego, który po przeprowadzeniu odpowiedniej kalkulacji i biorąc wzgląd na zasadę celowości oraz ekonomikę postępowania egzekucyjnego, może skorzystać z tegoż uprawnienia i umorzyć postępowanie egzekucyjne. Wyżej wymienione prawidłowe stanowisko organu zostało również w pełni właściwie zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie prawidłowo przychylił się do stanowiska organów, które przepisy regulujące bieg terminu przedawnienia oraz jego długości oparły na ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, nie zaś na Ordynacji podatkowej, co wynika również z treści art. 31 u.s.u.s. Według właściwej oceny Sądu pierwszej instancji, bezsprzecznie kwestię tę rozstrzyga art. 24 ust. 4 u.s.u.s., z którego treści wynika, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie lat pięciu, licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne, z zastrzeżeniem jednak ustępów 5-6. Z kolei z treści art. 24 ust. 5b wynika, że bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia dokonania pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony i trwa aż do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W tym miejscu należy podkreślić, że jest to aktualne brzmienie tychże przepisów, a egzekwowane należności pochodzą ze znacznie starszych przedziałów czasowych. Dotyczące ich tytuły egzekucyjne zostały bowiem wystawione w 2003 r. i w 2009 r., a należności te stały się wymagalne jeszcze wcześniej. Jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, w zaskarżonym postanowieniu organ drugiej instancji szczegółowo przeanalizował skuteczność doręczenia Skarżącemu każdego z wymienionych powyżej tytułów oraz wpływu podejmowanych czynności na bieg terminu przedawnienia pod kątem jego zawieszenia lub jego przerwania. Sąd pierwszej instancji słusznie zaznaczył też zgodnie z art. 32 u.s.u.s., że do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie poboru i egzekucji, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Fakt zamknięcia przez Skarżącego rachunku bankowego w stosunku do którego zastosowano uprzednio środek egzekucyjny w postaci jego zajęcia nie było okolicznością, która wywarła wpływ na bieg terminu przedawnienia egzekwowanych należności, ani tym bardziej nie spowodowała bezskuteczności dokonanej czynności egzekucyjnej. Efektem tego pozostaje brak przerwania biegu terminu przedawnienia egzekwowanych należności. Problematyka z zakresu przedawnienia składek z tytułu ubezpieczenia społecznego szczegółowo uregulowana jest w przepisach u.s.u.s., które nie łączą przerwania biegu przedawnienia składek z wygaśnięciem zajęcia egzekucyjnego, czy też efektywnością użytego środka egzekucyjnego. Podkreślenia wymaga, iż w niniejszej sprawie zaistniała sytuacja zawieszenia biegu przedawnienia egzekwowanych należności, a stan ten trwa do momentu zakończenia postępowania egzekucyjnego. Nawet gdyby rzeczywiście zaistniały przesłanki przerywające bieg terminu przedawnienia, to nie mogłyby one być skuteczne z uwagi na uprzednie zawieszenie tego terminu, w wyniku powstania wspomnianych wcześniej faktów. Sąd pierwszej instancji doszedł do słusznej konkluzji, zgodnie z którą nie istnieje norma prawna określająca bezskuteczność wsteczną dokonanego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego po jego zamknięciu. Skoro zatem organy egzekucyjne udowodniły, że tytuły egzekucyjne wraz z zawiadomieniami o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych zostały Skarżącemu prawidłowo doręczone przed upływem obowiązującego wówczas dziesięcioletniego terminu przedawnienia, to oznacza to, że zdarzenia te spowodowały zawieszenie biegu terminu przedawnienia, aż do momentu zakończenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto bezskuteczny okazał się także zarzut dotyczący naruszenia art. 11 pkt 1 u.r.n.o. Artykuł ten zmieniając terminy przedawnienia należności z tytułu składek, nie uchylał powstałego wcześniej skutku prawnego w postaci zawieszenia ich biegu, z tego względu też wprowadzone ww. ustawą modyfikacje terminów przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne, należy stosować biorąc pod uwagę okoliczności wpływające na przerwanie lub zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

Nieuzasadniony okazał się także zarzut dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art.141 § 4 p.p.s.a., albowiem nieusprawiedliwione jest twierdzenie zawarte w skardze kasacyjnej, że Sąd I instancji ograniczył się tylko do potwierdzenia stanowiska organu bez dokonania samodzielnej oceny prawnej. Jak wynika bowiem z treści uzasadnienia, Sąd I instancji bardzo szczegółowo dokonał zarówno oceny zdarzeń faktycznych jak i zawarł ocenę prawną z przedstawieniem bardzo skrupulatnym zmiany stanu prawnego w kontekście prawidłowości wydanego przez organ postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego i jego wpływu na postępowanie egzekucyjne. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni tą ocenę podziela. Natomiast odmienna ocena prawna niż by to oczekiwał Skarżący nie uprawnia do twierdzenia, że doszło do naruszenia ww. przepisu prawa.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną uznając ją za bezzasadną jak w pkt 1 sentencji, natomiast o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzekł, jak w pkt 2 sentencji w oparciu o podstawę prawną zawartą w art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.