Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 1074/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-05-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargi
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2001 nr 327 poz 11  art. 49 ust. 5.
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych syystemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92
article: art. 29 ust. 1.
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Sędzia WSA Elżbieta Woźniak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Kalisiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 maja 2015 r. sprawy ze skarg K.D. na decyzje Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa: - z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za 2004 r., - z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za 2004 r. oddala skargi.


UZASADNIENIE

Zaskarżonymi decyzjami:

- z dnia 9 czerwca 2014 r. nr [...] Dyrektor Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (zwany dalej "Dyrektorem Oddziału Agencji") utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatu Sławieńskiego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z siedzibą w D (zwany dalej "Kierownikiem Biura Agencji") z dnia 28 marca 2014 r. nr [...], którą ustalono K K kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2004 r. w łącznej wysokości [...] zł,

- z dnia 31 października 2014 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Agencji utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Agencji z dnia 27 sierpnia 2014 r. nr [...], którą ustalono K D (uprzednio: K) kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2004 r. w wysokości [...] zł.

Z zaskarżonych decyzji wynika, że po rozpoznaniu wniosku z 8 czerwca 2004 r. o przyznanie płatności na rok 2004 do gruntów o łącznym areale [...] ha, Kierownik Biura Agencji wydał decyzje:

- z dnia 23 stycznia 2005 r. nr [...], którą przyznał K K płatności bezpośrednie do gruntów rolnych (OB) w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu jednolitej płatności obszarowej w wysokości [...] zł oraz uzupełniającej płatności obszarowej w wysokości [...] zł; przyznaną kwotę [...] zł przekazano na rachunek wskazany przez stronę 22 lutego 2005 r.,

- z dnia 14 kwietnia 2005 r. nr [...], którą przyznał K K płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w kwocie [...]zł; przyznaną kwotę przekazano na rachunek wskazany przez stronę 28 kwietnia 2005 r.

W dniu 10 października 2005 r. na gruntach zadeklarowanych przez stronę do płatności OB i ONW została przeprowadzona kontrola na miejscu metodą inspekcji terenowej. W jej toku ustalono, że zadeklarowane grunty nie spełniały wymogu utrzymania w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r., z czym obowiązujące wówczas przepisy wiązały konieczność wykluczenia takich działek z prawa do płatności.

Z przyczyny ww., postanowieniami z dnia 17 stycznia 2007 r., Kierownik Biura Agencji wznowił postępowania administracyjne zakończone ww. decyzjami o przyznaniu płatności i 25 kwietnia 2007 r. wydał decyzje, którymi uchylił decyzje ostateczne o przyznaniu płatności oraz odmówił przyznania stronie płatności OB i ONW na rok 2004. Decyzje te doręczono pełnomocnikowi strony 22 maja 2007 r. Dyrektor Oddziału Agencji, po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez pełnomocnika strony, decyzjami z dnia 6 lipca 2007 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcia Kierownika Biura Agencji.

Następnie, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa reprezentowany przez Dyrektora Oddziału Agencji, pisami z 2 października 2008 r. doręczonym pełnomocnikowi strony 6 października 2008 r., zawiadomił o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia stronie kwoty nienależnie pobranych płatności OB i ONW.

Decyzjami z dnia 17 lutego 2009 r. nr [...] i nr [...] Prezes Agencji ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności OB i ONW na rok 2004 w wysokości odpowiadającej wypłaconemu wsparciu, tj. [...] zł (OB) i [...] zł (ONW). Decyzje te nie zostały skutecznie doręczone, albowiem omyłkowo przesłano je na nieaktualny adres pełnomocnika strony, co zostało stwierdzone po podjęciu działań zmierzających do odzyskania ww. kwot.

Pismem z 19 grudnia 2013 r. Dyrektor Oddziału Agencji zawiadomił pełnomocnika strony o zmianach we właściwości rzeczowej organów Agencji, jakie nastąpiły w okresie od wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności OB i ONW, oraz o przekazaniu spraw organowi obecnie właściwemu do załatwienia, tj. Kierownikowi Biura Agencji.

Pismem z 27 stycznia 2014 r., doręczonym pełnomocnikowi strony 11 lutego 2014 r., Kierownik Biura Agencji zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności na rok 2004. Następnie, decyzją z dnia 28 marca 2014 r. nr [...] , organ ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności OB na rok 2004 w wysokości [...] zł, a decyzją z dnia 27 sierpnia 2014 r. nr [...] ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności ONW na rok 2004 w wysokości [...] zł. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcia, organ wskazał, że decyzje przyznające stronie wskazaną pomoc zostały skutecznie wycofane z obrotu prawnego, zaś postępowania administracyjne, w ramach których doszło do przyznania stronie pomocy, zostały ostatecznie zakończone wydaniem decyzji o odmowie przyznania wsparcia. Z zaistniałą sytuacją przepisy krajowe i wspólnotowe wiążą konieczność odzyskania przez Agencję wypłaconych kwot, jako nienależnych beneficjentom.

Nie zgadzając się z powyższymi decyzjami, pełnomocnik strony złożył odwołania, w których wniósł o uchylenie decyzji i ustalenie, że zobowiązania do zwrotu płatności uległy przedawnieniu.

Dyrektor Oddziału Agencji nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołań strony.

W odniesieniu do decyzji w przedmiocie płatności OB i ONW, organ odwoławczy za nieuprawnione uznał twierdzenie strony, iż organ I instancji pominął w procesie decyzyjnym szereg okoliczności faktycznych i, w konsekwencji, nie zastosował art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz.U.UE.L.2001.327.11 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 2419/2001", w odniesieniu do okresu przedawnienia roszczenia Agencji w stosunku do osób działających w dobrej wierze. Podniósł, że wskazany przepis stanowi, iż obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat, z zastrzeżeniem jednakże, że jeśli beneficjent działał w dobrej wierze okres ten jest ograniczony do czterech lat.

W ocenie organu odwoławczego, skoro organ I instancji przywołał okoliczność, że decyzje, którymi uchylono decyzje przyznające stronie płatności OB i ONW na rok 2004 zostały doręczone pełnomocnikowi strony 22 maja 2007 r., zaś pomoc wypłacono stronie 22 lutego 2005 r. (OB) i 28 kwietnia 2005 r. (ONW), to, tym samym, okres pomiędzy datą płatności a pierwszym powiadomieniem o nienależnym charakterze płatności był krótszy niż 4 lata. Organ odwoławczy stwierdził przy tym, że w sytuacji, w której w dacie pierwszego powiadomienia strony o nienależnym charakterze uzyskanych przez nią płatności nie upłynął nawet krótszy z terminów przedawnienia, kwestia dobrej wiary lub jej braku w działaniach strony jest okolicznością bez znaczenia dla rozstrzygnięcia.

Organ odwoławczy podkreślił, że za datę powiadomienia o nienależnym charakterze płatności należy uznać dzień, w którym strona otrzymała pierwszy dokument (pismo) wystawiony przez właściwy rzeczowo organ, z którego wynika, że pomoc uzyskana na rok 2004 ma charakter nienależny. Zdaniem organu, dokumentem takim były decyzje uchylające pierwotne rozstrzygnięcia i odmawiające przyznania płatności, doręczone 22 maja 2007 r. Z ich treści wynikało jednoznacznie, że wobec stwierdzonych (na bazie dowodów uzyskanych po wydaniu pierwotnego rozstrzygnięcia) przez organ I instancji okoliczności faktycznych, z uwagi na obowiązujące wówczas regulacje prawne, pomoc na rok 2004 nie była należna stronie; została przyznana i wypłacona jedynie dlatego, że w dacie orzekania Kierownik Biura Agencji nie był w posiadaniu dowodu, wskazującego na zaistnienie takich okoliczności, zaś jedynymi dowodami, na którym organ oparł swoje pierwotne rozstrzygnięcia były wnioski o płatność złożone przez stronę. Zdaniem organu, nienależność pomocy wypłaconej stronie na rok 2004 wynika wprost z treści obu decyzji wydanych 25 kwietnia 2007 r. (o uchyleniu decyzji o przyznaniu płatności i o odmowie przyznania płatności) i nie wymaga potwierdzenia jakimkolwiek dodatkowym dokumentem.

Odnosząc się do pozostałych przesłanek do odstąpienia od dochodzenia zwrotu płatności, przewidzianych w art. 49 ust. 4 rozporządzenia nr [...], organ odwoławczy uznał, że regulacja ta nie może mieć zastosowania na gruncie rozpoznawanej sprawy, gdyż wypłaconych płatności nie można uznać za dokonane na skutek błędu właściwej władzy. Płatności zostały bowiem przyznane w kwotach zgodnych z wnioskami strony, zaś w dacie rozstrzygania spraw, wnioski te były jedynymi dostępnymi Kierownikowi Biura Agencji dowodami.

Ponadto, organ odwoławczy wskazał, że wycofanie z obrotu prawnego decyzji przyznających płatności, zastąpionych ostatecznymi decyzjami płatności odmawiających, stanowi samoistną przesłankę do dochodzenia zwrotu pomocy wypłaconej na bazie pierwszych z tych rozstrzygnięć, a sytuacja taka zaistniała w rozpoznawanych sprawach, dlatego też, nie jest konieczne kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznających środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne (tj. czy nastąpiło ostatecznymi decyzjami administracyjnymi).

Organ odwoławczy podzielił również stanowisko organu I instancji, że w sprawie nie zachodzą przewidziane w art. 49 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia nr 2419/2001 przesłanki do odstąpienia od dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych płatności; niewątpliwe jest, iż wypłaty kwot nie były wynikiem błędu organu, zaś pierwsze powiadomienia o nienależnym charakterze płatności nastąpiły nieco ponad 2 lata od ich zrealizowania, w związku z czym, nie nastąpiło przedawnienie roszczenia Agencji do dochodzenia ich zwrotu.

Organ wyjaśnił także, że przepis art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U.2008.98.634 ze zm.) przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych i nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata; obejmuje swoim zakresem także nienależne lub nadmierne pobranie środków publicznych przekazanych na rachunek bankowy wnioskodawcy w oparciu o decyzje, które następnie zostały wzruszone, co wystąpiło w rozpatrywanych sprawach (wyjątki, wynikające z przepisów wspólnotowych, nie występują w rozpoznawanych sprawach).

Organ odwoławczy stwierdził również, że kwoty nienależnie pobranych płatności zostały przez organ I instancji ustalone prawidłowo – w wysokościach całości środków, które zostały przyznane i wypłacone na mocy decyzji wyeliminowanych następnie z obrotu prawnego.

W skargach skierowanych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie K D (do dnia 6 czerwca 2009 r. nosząca nazwisko: K) wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji Dyrektora Oddziału Agencji i poprzedzających je decyzji Kierownika Biura Agencji.

W uzasadnieniu skargi na decyzję w przedmiocie zwrotu płatności OB skarżąca wskazała na konieczność rozstrzygnięcia kwestii przedawnienia roszczenia o zwrot nienależnie pobranych płatności. Jako nieprawidłowe wskazała działanie organu, który w sposób dowolny i niekonsekwentny utożsamia dwa odrębne zagadnienia, tj. powiadomienie strony o nienależnym charakterze świadczenia z wezwaniem do zwrotu świadczenia nienależnego.

Skarżąca wskazała również, że od początku działała w dobrej wierze, albowiem składając wniosek na podstawie informacji uzyskanych od Agencji była przekonana, iż dopełniła wszelkich formalności w zgodzie ze stanem faktycznym sprawy, a nikt wówczas ze strony Agencji nie wskazywał jej na istnienie okoliczności, które powodować miały, że wystąpiła o świadczenie jej nienależne. Według skarżącej, w dacie złożenia wniosku (a i przez wiele miesięcy później) nawet funkcjonariusze Agencji nie byli na tyle obeznani w procedurach, aby potrafili jednoznacznie ocenić, iż ubiegała się i następnie otrzymała świadczenie nienależne. Skoro jednak otrzymała decyzję przyznającą jej płatność, to była przekonana, że w świetle prawa płatność ta jej przysługuje. Z kolei, otrzymana przez nią 22 maja 2007 r. decyzja o odmowie przyznania płatności OB na 2004 r. nie zawierała wezwania do zwrotu otrzymanej płatności. W tej sytuacji, skoro przez następne kilka lat nie doręczono skarżącej żadnej decyzji nakazującej zwrot otrzymanej płatności, to logiczne jest, że utwierdziła się tylko w przekonaniu, że zwracać płatności nie musi. Za krzywdzące i odbiegające od pojęcia "państwa prawa" skarżąca uważa wszczęcie postępowania i wydanie decyzji nakazującej zwrot należności po 9 latach od jej wypłacenia, tym bardziej, że zmieniła się jej sytuacja rodzinna i finansowa, a otrzymane pieniądze zostały już dawno skonsumowane.

Natomiast, zaskarżonej decyzji dotyczącej zwrotu płatności ONW, skarżąca zarzuciła rażące naruszenie art. 49 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia nr 2419/2001, poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że roszczenie o zwrot dopłat nie uległo przedawnieniu.

W uzasadnieniu skarżąca zakwestionowała stanowisko Dyrektora Oddziału Agencji, że w realiach sprawy nie było podstaw do uwzględnienia zarzutu przedawnienia, albowiem w jego ocenie, decyzja o odmowie przyznania płatności z dnia 25 kwietnia 2007 r. została wydana przed upływem zarówno 10-letniego, jak i 4-letniego terminu, o których mowa w art. 49 ust. 5 rozporządzenia nr 2419/2001.

Według skarżącej, w sprawie doszło do przedawnienia, gdyż można jej przypisać dobrą wiarę, albowiem w 2004 r. działka gruntu była rolniczo uprawiana, a za datę pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności uznać należy nie decyzję uchylającą decyzję o przyznaniu płatności, którą doręczono pełnomocnikowi skarżącej, lecz decyzję ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności, co nastąpiło 27 sierpnia 2014 r., a więc po upływie 4 lat od przyznania płatności.

Ponadto, w ocenie skarżącej, w sprawie zaistniała także przesłanka wyłączająca obowiązek zwrotu nienależnej płatności przewidziana w art. 49 ust. 4 rozporządzenia nr 2419/2001 (względnie w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004), gdyż płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu, a błąd ten dotyczył elementów stanu faktycznego związanego z obliczeniem danej płatności i dlatego też decyzja o zwrocie powinna zostać wydana w terminie 12 miesięcy, do czego w sprawie nie doszło.

Skarżąca wskazała, że składając wniosek i otrzymując pomoc pozostawała w przekonaniu, działając w zaufaniu do organu, że poprzez uwzględnienie wniosku i wypłatę pomocy, nie istnieją jakiekolwiek powody, które uniemożliwiałyby uzyskanie dopłat. To bowiem ten sam organ, tj. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, podejmuje decyzje o stwierdzeniu błędu o kodzie DR10, a zatem powinien we własnym zakresie rozpoznając wniosek o przyznanie płatności sprawdzić, czy istnieje przeszkoda w postaci błędu o kodzie DR10. Organ prowadząc postępowanie zobligowany jest przeprowadzić dowód samodzielnie jako fakt znany organowi z urzędu (art. 77 § 4 k.p.a.). Nie stanowi więc wystarczającego argumentu, co podnosi organ, że wydając decyzję z dnia 18 kwietnia 2005 r., dysponował jedynie samym wnioskiem o przyznanie pomocy. Takie rozumienie obowiązków organu w zakresie wykonywania zadań z zakresu przyznawania pomocy w postaci dopłat do gruntów, podważa zaufanie do organu i praktycznie wyklucza możliwość przypisania organowi jakiegokolwiek błędu. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem, że organ, który początkowo wydał decyzję o stwierdzeniu błędu o kodzie DR10, a następnie w odniesieniu od tej samej nieruchomości nie stwierdził jakichkolwiek przeszkód w przyznaniu pomocy, nie popełnił błędu, szczególnie w kontekście ciążących na nim obowiązków dowodowych wynikających z art. 77 § 4 k.p.a.

W odpowiedzi na obie skargi, Dyrektor Oddziału Agencji nie podzielił zasadności podnoszonych w nich zarzutów i argumentacji oraz wniósł o oddalenie skarg.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje.

Sporna w sprawie jest kwestia obowiązku zwrotu przez skarżącą pobranych - według organów Agencji - nienależnie, płatności OB i ONW na rok 2004. Natomiast - według skarżącej - jej dobra wiara istniejąca w dacie otrzymania płatności eliminuje możliwość dochodzenia przez organy Agencji zwrotu wypłaconych płatności.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z brzmieniem art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U.2008.98.634 ze zm.), dalej zwanej "ustawą o ARiMR", ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej. Jak zaś stanowi art. 29 ust. 2 ustawy o ARiMR, właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

Wskazane postępowanie, prowadzone w trybie 29 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ARiMR, jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym. Przedmiotem badania w tym postępowaniu jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Ta zaś okoliczność wynikać może z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, jak i też z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy. W tej drugiej sytuacji zadaniem właściwego organu nie jest kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne (por. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2012 r. sygn. akt II GSK 822/11; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 21 lipca 2014 r. sygn. akt II SA/Op 257/14; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2930/08).

W sprawie jest niesporne, że skarżącej zostały wypłacone 22 lutego 2005 r. płatności OB w kwocie [...] zł oraz 28 kwietnia 2005 r. płatności ONW w kwocie [...] zł na podstawie decyzji, które zostały następnie, w wyniku wznowienia postępowań, wyeliminowane z obrotu prawnego na mocy ostatecznych decyzji z dnia 25 kwietnia 2007 r., którymi także odmówiono skarżącej tych płatności podnosząc okoliczność, że w wyniku kontroli na miejscu metodą inspekcji terenowej ustalono, iż grunty nie spełniały wymogu utrzymywania w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r.

Nie jest także sporne, że środki publiczne wypłacone skarżącej na rok 2004 pochodzą ze środków z funduszy Unii Europejskiej, o których mowa jest w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR.

Jak wyżej wskazano, nie jest zadaniem właściwego organu Agencji kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne, zatem podnoszony przez skarżącą zarzut co do obowiązku organów Agencji stwierdzenia istnienia kodu DR10 w dacie przyznawania płatności, jest nieuprawniony, gdyż mógł być oceniany tylko w postępowaniu dotyczącym przyznania/odmowy przyznania konkretnej płatności.

W przedmiocie natomiast rozstrzygnięcia o obowiązku zwrotu pobranych płatności decydujące znaczenie mają przywołane regulacje ustawy o ARiMR oraz regulacje prawa unijnego, w szczególności te, które wyłączają możliwość dochodzenia zwrotu wypłaconych płatności, na które powoływały się tak organy Agencji, jak i skarżąca.

W tej sytuacji przywołać należy właściwe uregulowania unijne. I tak, zgodnie z art. 49 ust. 1, ust. 3, ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz.U.UE.L.2001.327.11 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 2419/2001":

- w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3 (ust.1);

- odsetki obliczane są za okres między powiadomieniem a obowiązkiem rolnika do zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem; stosowana stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego, lecz nie jest ona niższa niż stopa procentowa stosowana w przepisach krajowych w odniesieniu do przypadków zwrotu kwot pieniężnych (ust. 3);

- obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika; jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności (ust. 4);

- obowiązek zwrotu, określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat; jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat (ust. 5).

Z przywołanych regulacji unijnych wynika, że w przypadku dokonania nienależnej płatności rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3; odsetki obliczane są za okres między powiadomieniem rolnika o konieczności zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem. Zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze.

W przypadku natomiast łącznego zaistnienia przesłanki dokonania płatności na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy z przesłanką niemożności wykrycia błędu w zwykłych okolicznościach płatność nie podlega zwrotowi; jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, wyłączenie to znajduje zastosowanie wyłącznie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Mając na uwadze powyższe regulacje, należy wskazać, że w zaskarżonych decyzjach organy Agencji w sposób prawidłowy stwierdziły, że przepisy dotyczące dobrej wiary nie mają zastosowania, niezależnie od oceny, czy skarżąca pozostawała w dobrej wierze, ponieważ okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności nie przekracza czterech lat. W sprawach tych wypłata płatności OB i ONW na rok 2004, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła 22 lutego 2005 r. i 28 kwietnia 2005 r., natomiast zawiadomienia o wznowieniu postępowań administracyjnych w sprawie przyznania płatności na 2004 r. z dnia 17 stycznia 2007 r. zostały doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 22 stycznia 2007 r., a decyzje wydane w wyniku wznowienia postępowań uchylające decyzje o płatnościach i odmawiające tych płatności na rok 2004 r. zostały wydane 25 kwietnia 2007 r. i doręczone pełnomocnikowi skarżącej 22 maja 2007 r. Tak więc, pierwsze powiadomienia o nienależnych płatnościach nastąpiły przed upływem czterech lat od wypłaty tych płatności.

Z powyższych okoliczności faktycznych wynika, że w sprawie nie miał zastosowania przepis art. 49 ust. 5 rozporządzenia nr 2419/2001, bowiem okres czterech lat, tj. pomiędzy datą wypłaty płatności a datą pierwszego powiadomienia o nieuzasadnionym charakterze płatności, nie upłynął. Zatem, w sprawie zastosowanie miał termin dziesięciu lat, który nie został przekroczony, gdyż decyzje o zwrocie należności doręczono pełnomocnikowi skarżącej 15 kwietnia 2014 r. (OB) i 15 września 2014 r. (ONW). Nadto, w związku z tym, że okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze płatności nie przekraczał w sprawie czterech lat, organ był zwolniony z obowiązku badania, czy skarżąca pozostawała w dobrej wierze.

W sprawie nie doszło także do sytuacji, o jakiej mowa jest w art. 49 ust. 4 rozporządzenia nr 2419/2001, gdyż płatności nie zostały dokonane na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy, a błąd mógł zostać w zwykłych okolicznościach wykryty przez rolnika, gdyż nienależność pomocy wypłaconej skarżącej na rok 2004 wynika wprost z treści obu decyzji wydanych 25 kwietnia 2007 r. (o uchyleniu decyzji o przyznaniu płatności i o odmowie przyznania płatności), jak też z faktu, że 10 października 2005 r. na gruntach zadeklarowanych przez skarżącą do płatności OB i ONW została przeprowadzona kontrola na miejscu metodą inspekcji terenowej, w toku której ustalono, że zadeklarowane grunty nie spełniały wymogu utrzymania w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r., z czym obowiązujące wówczas przepisy wiązały konieczność wykluczenia takich działek z prawa do płatności.

Niezależnie od tego w sprawie nie można było uznać, że brak było możliwości wykrycia błędu i, że błąd ten nie mógł być wykryty w zwykłych okolicznościach, bowiem skarżąca składając wnioski o przyznanie płatności OB i ONW zobowiązana była znać zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskami o przyznanie płatności, co oznacza, że we wnioskach powinna była zadeklarować tylko te grunty, które były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej na 30 czerwca 2003 r.

Nadto, nieuprawniony jest zarzut skarżącej, że w sprawie zaistniała także przesłanka wyłączająca obowiązek zwrotu nienależnej płatności przewidziana w art. 49 ust. 4 rozporządzenia nr 2419/2001 (względnie w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, gdyż płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu, a błąd ten dotyczył elementów stanu faktycznego związanego z obliczeniem danej płatności i dlatego też decyzja o zwrocie powinna zostać wydana w terminie 12 miesięcy, do czego w sprawie nie doszło), albowiem pomyłka organu może zaistnieć wówczas, gdy - na podstawie niespornych okoliczności faktycznych - wyliczył on kwotę płatności przy zastosowaniu błędnych stawek lub z powodu błędów rachunkowych (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2010 r. sygn. akt II GSK 609/09; publ. w Lex 596990), a taka sytuacja w sprawie nie zaistniała.

Według składu orzekającego w sprawie, organy prawidłowo zweryfikowały kwestię wystąpienia w sprawie przesłanek wyłączających obowiązek zwrotu ww. płatności.

W tej sytuacji, wobec tego, że zaskarżone decyzje nie naruszają przepisów prawa krajowego ani unijnego - na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a. – obie skargi należało oddalić.