Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 620/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Nikiforów (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Chołuj, Asesor WSA Dominik Dymitruk, Protokolant: specjalista Renata Pawlak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 13 lipca 2023 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 maja 2022 r. nr 988/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. T. (dalej: strona, strona skarżąca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ) z 20 maja 2022 r. (nr 988/2022) o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Podstawę prawną wydania tej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. oraz art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm., dalej: u.s.u.s.), a także § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365, dalej: rozporządzenie).

Z akt sprawy wynika, że 17 lutego 2022 r. wpłynął do ZUS wniosek strony skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek. We wniosku strona wskazała, że jej stan zdrowia pogarsza się z roku na rok, co nie pozwala jej i nie pozwoli na podjęcie pracy zarobkowej, która dałaby szansę na terminowe opłacanie składek oraz spłatę zaległości. We wniosku strona skarżąca wskazała również, że leczenie, które rozpoczęła od 2014 r. wiązało się z ogromnymi kosztami, bowiem zmuszony był skarżący do korzystania w znacznej części z prywatnej opieki medycznej u lekarzy specjalistów z zakresu [...] i [...]. Coraz dłuższe pobyty w szpitalu przekładały się na jakość prowadzonej działalności gospodarczej. Zwróciła uwagę, że choruje przewlekle – niewydolność [...] i [...] oraz choroby współistniejące, a jedyną szansą na przedłużenie życia jest planowana w najbliższym czasie [...], a w dalszej konieczności [...]. Czas pandemii i wzrost raty zaciągniętego kredytu przyczyniły się do braku możliwości spłaty zaległości. Od 2019 r. strona skarżąca posiada orzeczenie o niepełnosprawności. Od dłuższego czasu pięcioosobowa rodzina jest utrzymywana z wynagrodzenia małżonki oraz wsparcia finansowego rodziny. Strona skarżąca zaznaczyła, że ze względu na stan zdrowia zmuszona była zamknąć prowadzoną działalność gospodarczą.

W piśmie z 22 lutego 2022 r. strona skarżąca ponownie zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek. Strona skarżąca przytoczyła historię chorób i leczenia. Ponadto strona skarżąca wskazała, że w wyniku rewitalizacji centrum miasta Z. zakupiony przez stronę lokal użytkowy stracił na wartości o 100% i do dzisiaj nie udało się go sprzedać, ani wynająć. Strona skarżąca opisała również swoja sytuację rodzinną, w tym problemy ze zdrowiem dzieci. Strona dodała, że na przełomie 2021 r. i 2022 r. jej sklep został dwukrotnie okradziony i obecnie toczy się w tej sprawie postępowanie przed Sądem Rejonowym w Z. Strona skarżąca nadmieniła, że koszty leczenia, wizyt lekarskich, badań i dojazdów do innych miast, przekraczały jego możliwości finansowe. Strona skarżąca przedłożyła dokumentację medyczną.

Pismem z 3 marca 2022 r. ZUS wezwał o dostarczenie: dokumentów przedstawiających sytuacje materialną oraz inne dokumenty potwierdzające okoliczności podnoszone we wniosku.

ZUS decyzją z 3 marca 2022 r. (znak: 190000/0085893/2022): 1. odmówił stronie skarżącej wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych; 2. Odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika. Wyjaśnił, że do wymienionych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie ich umorzenia .

Pismem z 22 kwietnia 2022 r. organ poinformował stronę skarżącą o zakończeniu postępowania w sprawie.

Opisaną na wstępie decyzją z 20 maja 2022 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Motywując podjęte rozstrzygnięcie organ wskazał min., że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone. Wskazał, że wobec przedmiotowych należności wszczęcie postępowania egzekucyjnego 5 kwietnia 2018 r. i sukcesywne kierowanie należności do egzekucji spowodowało, że bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu i trwa nadal. Okresu trwania tego postępowania nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu przedawnienia.

Wyjaśnił, że brak było podstaw do uznania należności za całkowicie nieściągalne i umorzenia ich w oparciu o podstawy określone w art. 28 ust.3 u.s.u.s.

Następnie ocenił możliwość umorzenia składek w oparciu o przepisy § 3 ust.1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Uznał przy tym, że § 3 ust.1 pkt 1 i 3 rozporządzenia nie ma w sprawie zastosowania, ponieważ strona skarżąca zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej.

Dalej wyjaśnił, że - jak wynika ze zgromadzonych w sprawie dokumentów - strona skarżąca od 1 kwietnia 2022 r. jest zgłoszona do ubezpieczeń jako osoba zatrudniona na umowę o pracę z wynagrodzeniem w wysokości 3.010,00 zł brutto, tj. ok. 2.363,56 zł netto miesięcznie. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i [...] małoletnich dzieci. Strona skarżąca oświadczyła, że jego żona osiąga dochód w wysokości 4.245,00 zł netto miesięcznie. Z danych organu wynika, że żona strony skarżącej w miesiącach luty – kwiecień 2022 r. osiągnęła dochód w wysokości 5.449, 96 zł netto miesięcznie oraz 599,87 zł miesięcznie z tytułu dodatkowego zatrudnienia. Organ wskazał, że w związku z wychowywaniem [...] małoletnich dzieci rodzina otrzymuje [...] zł miesięcznie z programu Rodzina 500+. Organ wskazał, że koszty stałe związane z utrzymaniem rodziny wynoszą ok. 2.011,49 -.2.711,49 zł miesięcznie, w tym: 361,49 zł z tytułu czynszu; 850,00 zł z tytułu opłat eksploatacyjnych; od 300,00 do 1.000,00 zł z tytułu kosztów leczenia oraz 500,00 zł z tytułu opłat za szkołę/ przedszkole. Ponadto strona skarżąca korzysta ze wsparcia rodziny oraz pobiera zasiłek z pomocy społecznej w wysokości 215,00 zł.

W dalszej części uzasadnienia decyzji, organ wskazał, że strona skarżąca posiada inne zobowiązania pieniężne: z tytułu podatków w kwocie: 7.000,00 zł, z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie 40.390,55 euro (miesięcznie 430 euro), z tytułu zadłużenia we wspólnocie mieszkaniowej w kwocie 10.345,96 zł, inne w kwocie 5.000 zł. Powyższe zobowiązania są spłacane w formie układu ratalnego i dobrowolnych wpłat. Miesięczna kwota spłaty wynosi 1.000 zł. Strona skarżąca nie posiada wierzytelności, ani innych praw majątkowych. Posiada natomiast: 1. mieszkanie własnościowe o pow. [...] m2 położone w Z., które zostało przeniesione umową darowizny i ustanowienia służebności osobistej z 7 kwietnia 2022 r. na żonę strony skarżącej; 2. Lokal mieszkalny i o pow. [...] m2 położony w Z. – własność na prawach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej. 3. Grunty orne o pow. [...] ha położonych w Z., - własność na prawach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej co do [...] udziału w prawie własności.

Wyjaśnił w tym kontekście, że spłata innych zobowiązań jest ważna, ale zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed obowiązkiem publicznoprawnym jakim jest zapłata składek na ubezpieczenie. Umorzenie należności w tym przypadku byłoby wsparciem socjalnym, a nie taki charakter mają przepisy regulujące umorzenie należności z tytułu składek.

ZUS zaakcentował, że dochód osiągany przez rodzinę strony (ok.10.128,00 zł) wystarcza na pełne pokrycie wykazanych wydatków (ok. 3.711,49zł). Po opłaceniu wydatków pozostaje ok. 6.400 zł. Dlatego organ konstatował, że zadeklarowany stan materialny nie uniemożliwia zaspokajanie niezbędnych potrzeb. Wskazał przy tym, że minimum socjalne w warunkach cenowych dla IV kwartału 2021 r. dla [...] osobowego gospodarstwa domowego wynosi 5.397,37 zł.

Organ uznał za udokumentowane problemy zdrowotne strony skarżącej i odniósł się do nich z pełnym zrozumieniem. Podkreślił jednak, że strona skarżąca nie przedłożyła orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, bądź trwałej niezdolności do pracy, a z akt sprawy wynika, że jest zatrudniona na umowę o pracę i osiąga z tego tytułu dochody. Zaznaczył, że choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę do umorzenia należności z tytułu składek, tylko wtedy gdy całkowicie i trwale pozbawia płatnika możliwości uzyskiwania dochodu niezbędnego do opłacenia należności. W ocenie organu taka sytuacja, nie ma miejsca, gdyż strona skarżąca jest aktywna zawodowo.

W świetle powyższych okoliczności ZUS nie stwierdził zaistnienie w sprawie okoliczności opisanych w przepisach § 3 ust.1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

Od powyższej decyzji strona wniosła skargę do Sądu. Motywując swoje stanowisko wskazała, że zawiesiła działalność gospodarczą 1 lutego 2022 r. Podkreśliła, że jest zatrudniona na umowę o pracę w zakładzie pracy chronionej jako [...] od 1 kwietnia 2022 r. na czas określony do 31 lipca 2022 r. (co nie zostało uwzględnione w decyzji organu). Strona nadto dodała, że szanse na przedłużenie umowy są niewielkie, z uwagi na pobyt w szpitalu, który nastąpił po dwóch miesiącach od zatrudnienia. Wykonywana praca nie jest obciążeniem dla stanu zdrowia strony, a daje możliwość spłaty części zobowiązań finansowych.

Strona skarżąca wyjaśniła również, że posiada rozdzielność majątkową od 2018 r. Dochód żony jest jej odrębną własnością. Dlatego utrzymanie domu i dzieci jest po jej stronie. Ponadto strona żona strony wniosła pozew o rozwód z 2019 r., jednak z uwagi na stan zdrowia strony skarżącej postępowanie jest zawieszone. Małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego.

W dalszej części skargi, podkreślono, że rządowy program "Rodzina 500+" to wsparcie w częściowym pokryciu wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nimi i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Odwołanie się do tego dochodu jako możliwości spłaty zadłużenia ojca z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej jest niezgodne z założeniami programu.

Kolejno strona skarżąca zakwestionowała wyliczenia ZUS odnośnie wydatków rodziny. Zarzuciła, ze wyliczona przez ZUS kwota 6400 zł, która zostaje na życie po uregulowaniu wszystkich wydatków, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym. Strona skarżąca poinformowała, że był właścicielem nieruchomości – [...], jednak z uwagi na ciążące zobowiązania finansowe została ona sprzedana. Strona skarżąca załączyła orzeczenie lekarza ZUS o niezdolności do pracy orzeczonej do 2023 r.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do argumentów zawartych w skardze, organ wskazał, że wspomniane orzeczenie lekarza orzecznika zostało wydane po zakończeniu postępowania w sprawie. W ocenie organu zmiana ustroju majątkowego – ze wspólności ustawowej na rozdzielność majątkową – nie może być przyjmowana, jako zerwanie więzi gospodarczej (więź gospodarcza w prawidłowo funkcjonującym małżeństwie jest zachowana niezależnie od ustroju majątkowego, w jakim funkcjonują małżonkowie). Fakt posiadania rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami nie ma znaczenia przy ustaleniu sytuacji finansowej rodziny skarżącego.

Na rozprawie w dniu 13 lipca 2023 r. strona skarżąca wskazała, że wnosi i wywodzi jak w skardze. Podkreśliła pogorszenie się stanu zdrowia oraz wskazała, że została wydana w jej sprawie kolejna decyzja o niezdolności do pracy na kolejne 3 lata oraz została orzeczona I grupa niezdolności do pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023, poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Uwarunkowania prawne istotne z punktu widzenia niniejszej sprawy przedstawiają się zaś następująco.

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, z późn. zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Następnie, w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w powołanym już wcześniej rozporządzeniu w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W świetle przepisów rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Poza sporem w niniejszej sprawie jest to, że ZUS prawidłowo nie zidentyfikował wystąpienia którejkolwiek z przesłanek opisanych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Stanowisko to podziela także Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie.

Z kolei analiza stanowiska strony pozwala przyjąć natomiast, że sporna była kwestia zaistnienia podstaw do umorzenia składek określonych w przepisach § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia (w istocie poza sporem był bowiem brak podstaw do zastosowania pkt 2 tego przepisu).

W tym zakresie Sąd przede wszystkim dostrzega, że zaskarżona decyzja oparta jest o przepisy, które upoważniają organy do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet stwierdzenie istnienia przesłanek przewidzianych w przepisach, których wystąpienie jest warunkiem umorzenia - nie zobowiązuje organu do umorzenia należności. Organ ma prawo swobodnego wyboru czy w danej sprawie zachodzi przypadek uzasadniający przyznanie ulgi, czyli to organ decyduje o sposobie rozstrzygnięcia. Sąd nie ma uprawnień aby nakazać organom uwzględnienie wniosku strony o udzielenie ulgi, nie może kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego, jego celowości, czy słuszności.

Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do badania, czy w procesie dochodzenia do podjęcia rozstrzygnięcia organ dochował przewidzianych przepisami przesłanek i procedur, w tym, czy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, które mogłyby przemawiać za spełnieniem przesłanek umorzenia oraz czy organ nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Decyzja "uznaniowa" podlega kontroli sądowej co do jej zgodności z przepisami prawa, a więc sąd administracyjny jest uprawniony do oceny, czy organ prawidłowo zastosował przepisy prawa i czy w ich kontekście prawidłowo dokonał ustaleń faktycznych i, czy te ustalenia znajdują oparcie w wystarczającym materiale dowodowym sprawy oraz, czy wyprowadzone z tych ustaleń wnioski w zakresie merytorycznym, a więc dokonana ocena prawna sprawy, nie przekraczają zasady swobodnej oceny dowodów, zaś wyciągnięte wnioski, czy są logiczne i poprawne. Jeżeli Sąd stwierdzi, że okoliczności te zostały rozważone, a także organ wyczerpująco swoje stanowisko uzasadnił - nie ma podstawy prawnej do ingerowania w treść rozstrzygnięcia.

A zatem nie budzi wątpliwości, że rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Zaznaczyć również trzeba, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Odnosząc powyższe generalne rozważania do rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że organ nie dochował spoczywających na nim obowiązków. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie ZUS naruszył przepisy postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie § 3 ust 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

ZUS dokonując oceny merytorycznej zasadności wniosku pod kątem zastosowania § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia powinien przede wszystkim zestawić wartość posiadanego majątku oraz wysokość dochodu uzyskiwanego przez skarżącą z niezbędnymi kosztami jej utrzymania, w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie organ nie wywiązał się należycie z powyższego obowiązku. Należy podkreślić, że ustalenia, iż strona jest w stanie opłacić należności i nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich skutków dla niej, wymaga odniesienia się do wyników postępowania dowodowego w konkretnej sprawie i nie mogą być oparte na ogólnikach, a w szczególności organ powinien wyjaśnić, dlaczego uważa, że w sytuacji finansowej zobowiązanej spłata należności nie pozbawi jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (por. wyrok NSA z 10 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 5568/16).

A zatem, przy badaniu podstaw do umorzenia zaległości z tytułu składek istotne jest prawidłowe ustalenie sytuacji materialnej zobowiązanego.

Tymczasem ZUS nie dokonał prawidłowej analizy w tym przedmiocie. W opinii Sądu orzekającego w niniejszej sprawie błąd organu przy ocenie sytuacji finansowej strony skarżącej polegał przede wszystkim na tym, że obliczając jej uzyskiwane dochody nieprawidłowo uwzględnił kwotę [...] zł pobieraną z tytułu świadczenia wychowawczego 500+.

Nie można stracić z pola widzenia, że celem świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. W uzasadnieniu projektu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (druk VIII.216) w sposób wyraźny wskazano, że celem projektowanej ustawy jest przed wszystkim pomoc finansowa kierowana do rodzin wychowujących dzieci. Proponowane rozwiązanie ma zmniejszyć obciążenia finansowe związane z wychowaniem dzieci, a tym samym zachęcać do podejmowania decyzji o posiadaniu większej liczby dzieci. Jednocześnie podano, że istotą wprowadzonych projektowaną ustawa regulacji jest objęcie świadczeniem wychowawczym możliwie jak najszerszego zakresu osób posiadających na swoim utrzymaniu dzieci, realizując tym samym podstawowy cel, tj. wsparcie ekonomiczne rodzin, w szczególności tych zagrożonych ubóstwem, oraz częściowe pokrycie wydatków rodziców lub opiekunów dzieci z tytułu wysokich kosztów ich wychowania i wykształcenia. Świadczenie wychowawcze jest zatem ściśle związane z rzeczywistym sprawowaniem opieki nad dzieckiem i ma służyć częściowemu pokryciu wydatków związanych z rzeczywistym sprawowaniem opieki nad dzieckiem i ma służyć częściowemu pokryciu wydatków związanych z jego wychowaniem. Brak jest zatem podstaw prawnych aby świadczenie wychowawcze uwzględnić przy ustaleniu dochodu strony, umożliwiającego spłatę zaległych składek w ZUS.

Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia chociażby przepis art. 8 ust. 4 pkt 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.), zgodnie z którym do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się świadczenia wychowawczego. W konsekwencji stwierdzić należy, że świadczenia tego nie uwzględnia się przy badaniu dochodu przypadającego na członka rodziny, świadczenie to jest nieopodatkowane i nie stanowi dochodu w myśl przepisów podatkowych, nie wlicza się go do dochodu przy ustalaniu prawa do świadczeń z pomocy społecznej czy rodzinnych, a w postępowaniu sądowym w sprawie o alimenty Sąd nie bierze pod uwagę faktu, że dziecko otrzymuje świadczenie wychowawcze.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podkreśla, że tożsamy pogląd został także sformułowany np. w wyroku WSA we Wrocławiu z 24 listopada 2020 r., III SA/Wr 538/19 od którego skargę kasacyjną oddalono wyrokiem NSA z 5 października 2021 r., I GSK 61/21.

Stąd jasna jest konkluzja, że już tylko z tego względu zaskarżona decyzja ZUS, która nie uwzględniła ww. zapatrywania została wydana z oczywistym naruszeniem norm procesowych art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Skoro organ poprzez uwzględnienie w dochodzie świadczenia wychowawczego 500+ w sposób błędny ustalił rzeczywistą sytuację materialną (możliwości dochodowe) strony skarżącej, to ustalenia faktyczne ZUS nie odpowiadają zasadzie prawdy obiektywnej. W konsekwencji tego rozważania dotyczące aspektu wyważenia interesu publicznego i indywidualnego – w ramach wspomnianego uznania administracyjnego – nie poddają się kontroli sądu administracyjnego w niniejszej sprawie.

Dodatkowo w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji zabrakło indywidualizacji sytuacji zarówno strony skarżącej jak i jego rodziny. Nie można stracić z pola widzenia, że dobrodziejstwo umorzenia składek w ramach niniejszej instytucji jest możliwe gdy wnioskodawca - ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną - nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. A zatem organ właściwie realizując uznanie administracyjne jest prawnie zobowiązany do zindywidualizowania zarówno sytuacji zobowiązanego oraz także – w równym zakresie – jego rodziny (w normatywnym aspekcie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych).

Strona skarżąca w ramach prowadzonego gospodarstwa domowego ma na utrzymaniu [...] małoletnie córki. Tymczasem organ w uzasadnianiu decyzji nie zindywidualizował swoich rozważań - przede wszystkim – właśnie w zakresie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych dzieci zobowiązanego, także w aspekcie długoterminowym.

W dalszej kolejności należy odnieść się do przeprowadzonej przez organ analizy podstawy do umorzenia składek wynikającej z treści § 3 ust 1 pkt 3 rozporządzenia, która dotyczy min. przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jak wynika z motywów zaskarżonej decyzji ZUS uznał za udokumentowane problemy zdrowotne strony skarżącej i odniósł się do nich "z pełnym zrozumieniem". Podkreślił jednak, że strona nie przedłożyła orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, bądź trwałej niezdolności do pracy, a z akt sprawy wynika, że jest zatrudniona na umowę o pracę i osiąga z tego tytułu dochody.

Przede wszystkim Sąd wskazuje, że taka lakoniczna argumentacja nie realizuje obowiązku procesowego organu z art. 107 § 3, w związku z art. 11 k.p.a. Sąd nie zakwestionował dowodów wskazujących na ciężkie, przewlekłe schorzenia strony. Niemniej nie dokonał wszechstronnej analizy ich wpływu na długoterminowe możliwości zarobkowe zobowiązanego, a tym samym na jego sytuacje majątkową oraz rodziny. I już tylko z tylko względu weryfikowane rozstrzygnięcie narusza treść wspomnianego art. 107 § 3 k.p.a., w związku z § 3 ust 1 pkt 3 rozporządzenia, gdyż nie poddaje się kontroli sądu administracyjnego w niniejszej sprawie.

Ponadto należy zauważyć, że wraz z rozpatrywaną skargą strona dostarczyła orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, w którym ustalono czasową całkowitą niezdolność do pracy od 4 lutego 2020 r. do 31 maja 2023 r. Jednocześnie w czasie rozprawy przed WSA strona oświadczyła, że "została wydana w jej sprawie kolejna decyzja o niezdolności do pracy na kolejne 3 lata oraz została orzeczona I grupa niezdolności do pracy".

Powyższe okoliczności – chociaż istotnie znane dopiero "ex post" – niemniej świadczą o zdecydowanie przedwczesnym charakterze ustaleń ZUS w aspekcie fakultatywnej podstawy umorzenia składek powiązanej z § 3 ust 1 pkt 3 rozporządzenia.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ w pełni uwzględni stanowisko wyrażone w uzasadnieniu niniejszego wyroku Sądu. Ponadto powinien odnieść się do wskazanej przez stronę okoliczności ustanowienia rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami, z uwzględnieniem jej potencjalnego wpływu na możliwość zaspokajania jego potrzeb życiowych z dochodu żony.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzeczono jak w sentencji wyroku.