Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 938/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargi
Powołane przepisy: article: Art. 3 par. 1, art. 134 par. 1, art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: Art. 1 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: Par. 18 ust. 1 pkt 1 lit. c, par. 19 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1348
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
article: Art. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Sygn. akt III SA/Kr 938/11 | | , W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 października 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek (spr.), Sędziowie WSA Dorota Dąbek, WSA Maria Zawadzka, , Protokolant Urszula Bukowiec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2012 r., sprawy ze skarg R. B., na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 31 maja 2011 r. nr [...], z dnia 31 maja 2011 r. nr [...], z dnia 31 maja 2011 r. nr [...], z dnia 31 maja 2011 r. nr [...], z dnia 31 maja 2011 r. nr [...], z dnia 31 maja 2011 r. nr [...], z dnia 31 maja 2011 r. nr [...], z dnia 31 maja 2011 r. nr [...], z dnia 31 maja 2011 r. nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania zasiłków I. skargi oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata T. W. - Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności.


UZASADNIENIE

W dniu 10 grudnia 2010 r., podczas wywiadu środowiskowego R. B. zwrócił się o przyznanie mu zasiłków celowych na częściowe pokrycie kosztów badań medycznych oraz na zakup obuwia zimowego. Pismem z dnia 1 lutego 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przekazało wnioski R. B. w tym zakresie do rozpatrzenia Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej (k. 1895).

Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej pismem z dnia 10 lutego 2011 r. zawiadomił R. B. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie dotyczącej zasiłku stałego (k. 1896 akt adm.).

Pismem opatrzonym datą 1 marca 2011 r. (k. 1909 akt adm.) R. B. zwrócił się o przyznanie mu zasiłków celowych na wykonanie kapitalnego remontu mieszkania, na zakup żywności, na zakup środków czystości, na leki, na czynsz i na zakup energii elektrycznej.

Decyzją z dnia [...] 2011 r. Nr [...] Prezydent Miasta odmówił przyznania R. B. świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego na wykonanie kapitalnego remontu mieszkania. Swoją odmowę organ I instancji uzasadnił tym, że wnioskodawca pomimo wezwania nie sprecyzował jakie czynności w ramach remontu miałyby być wykonane oraz nie przedstawił kosztorysu wykonania remontu. Organ I instancji stwierdził, że z oświadczenia wnioskodawcy wynika, iż oczekuje on, że to Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej zajmie się znalezieniem właściwej firmy, która wykona remont. Organ I instancji uznał zatem, że R. B. nie współpracuje z pracownikiem socjalnym oraz nie wywiązuje się z nałożonych zobowiązań.

Z kolei w dniu [...] 2011 r. Prezydent Miasta wydał decyzje:

1. Nr [...], którą zmienił swoją decyzję z dnia [...] 2009 r. Nr [...] w ten sposób, że od dnia 1 kwietnia 2011 r. zasiłek stały przestał R. B. przysługiwać. Organ I instancji uzasadnił to tym, że wnioskodawca nie współpracuje z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej oraz nie wywiązuje się z nałożonych zobowiązań.

2. Nr [...], w której odmówił przyznania R. B. świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie, gdyż wnioskodawca nie współpracuje z pracownikiem socjalnym oraz nie wywiązuje się z nałożonych zobowiązań.

3. Nr [...], w której odmówił przyznania R. B. świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup środków czystości, gdyż wnioskodawca nie wywiązał się z nałożonego na niego zobowiązania do posprzątania mieszkania. Organ I instancji podał, że mieszkanie wymaga przeprowadzenia gruntownego sprzątania, jednak przez okres pobierania świadczeń z pomocy społecznej R. B. nie wykazał żadnej aktywności w tym względzie i odmawiał przyjęcia wielokrotnie proponowanej pomocy w sprzątaniu.

4. Nr [...], w której odmówił przyznania R. B. świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego na leki, gdyż z uzyskanych od wnioskodawcy informacji wynika, że w dalszym ciągu nie pozostaje on w specjalistycznym leczeniu psychiatrycznym, neurologicznym, gastrologicznym, kardiologicznym, a tym samym nie wykupuje leków przepisanych przez lekarzy specjalistów. R. B. uważa bowiem, że leki ordynowane przez lekarzy są dla niego szkodliwe i dlatego leczy się lekami naturalnymi i preparatami wzmacniającymi, kupowanymi według własnego uznania.

5. Nr [...], w której odmówił przyznania R. B. świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego na czynsz, gdyż wnioskodawca nie wywiązał się z nałożonego na niego zobowiązania regulowania czynszu choćby w części. Organ I instancji podał, że w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 30 września 2010 r. R. B. przedstawił potwierdzenia wpłat z tytułu czynszu, dokonanych w miesiącu sierpniu i wrześniu 2010 r. na kwotę 50 zł, jednakże od miesiąca października 2010 r. ponownie czynszu nie reguluje.

6. Nr [...], w której odmówił przyznania R. B. świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego na częściowe pokrycie kosztów badań medycznych, ponieważ wnioskodawca, pomimo skierowania wystawionego przez lekarza, odmówił wykonania badań, gdyż uznał je "za błędnie ukierunkowane". Organ I instancji stwierdził również, że wszelkie niezbędne badania można dokonać nieodpłatnie na podstawie skierowania wypisanego przez lekarza. Gdyby jednak zaistniała potrzeba wykonania badania nierefundowanego przez NFZ, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej wówczas rozważy udzielenie pomocy w tym zakresie. Podniesiono, że R. B. w dalszym ciągu nie pozostaje w specjalistycznym leczeniu psychiatrycznym, neurologicznym, gastrologicznym, kardiologicznym i nie wykupuje leków przepisanych przez lekarzy specjalistów, co pogarsza jego już i tak trudną sytuację życiową.

7. Nr [...], w której odmówił przyznania R. B. świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup obuwia zimowego, gdyż wnioskodawca nie współpracuje z pracownikiem socjalnym oraz nie wywiązuje się z nałożonych zobowiązań.

8. Nr [...], w której odmówił przyznania R. B. świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup energii elektrycznej, gdyż wnioskodawca nie współpracuje z pracownikiem socjalnym oraz nie wywiązuje się z nałożonych zobowiązań.

Poza wskazanymi wyżej przykładami braku współpracy R. B. z pracownikiem socjalnym organ I instancji podniósł w uzasadnieniach decyzji z dnia [...] 2011 r., że wnioskodawca odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 10 marca 2011 r. Organ podał, że pracownik socjalny wraz z dzielnicowym udali się do miejsca zamieszkania R. B., jednak wnioskodawca stwierdził, że nie życzy sobie podczas wywiadu obecności dzielnicowego, przy czym – jak zaznaczył to organ - była to trzecia próba przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z wnioskodawcą, gdyż w dniach 18 lutego 2011 r. i 23 lutego 2011 r. pracownicy socjalni udali się do miejsca zamieszkania R. B. celem przeprowadzenia wywiadu w związku z prowadzonymi postępowaniami, jednak pomimo obecności w mieszkaniu, wnioskodawca nie wpuścił ich do zajmowanego lokalu. Na uzasadnienie decyzji Prezydent Miasta podniósł, że zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Zdaniem organu, przepis ten obliguje strony postępowania administracyjnego w sprawie przyznania świadczeń z pomocy społecznej do takiego zachowania, które umożliwi pracownikowi socjalnemu ustalenie całokształtu sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej, odpowiadające stanowi faktycznemu. Do urzeczywistnienia tego celu niezbędne jest przekazanie informacji mających zasadniczy wpływ na sytuację bytową wnioskujących, na ustalenie wydatkowania uzyskanych z pomocy społecznej środków zgodnie z przeznaczeniem oraz ustalenie wywiązywania się z ustalonych z pracownikiem socjalnym zobowiązań. Współdziałanie powinno polegać m.in. na umożliwieniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Organ podkreślił, że w myśl art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Prezydent Miasta podał, że w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] 2010 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej wyznaczył R. B. ostateczny termin do dnia 15 września 2010 r. na wywiązanie się ze zobowiązań dotyczących posprzątania mieszkania, regulowania czynszu choćby w części, rozliczania się z przyznanej pomocy finansowej, podjęcia leczenia i wykupywania zapisanych przez lekarzy leków. R. B. został poinformowany, że niewywiązanie się z powyższych zobowiązań we wskazanym terminie może być podstawą odmowy przyznania pomocy, a także wstrzymania zasiłku stałego. W uzasadnieniach swoich decyzji z dnia [...] 2011 r. i z dnia [...] 2011 r. Prezydent Miasta opisał nie wywiązywanie się przez R. B. z tych zobowiązań i wskazał również, że decyzją z dnia [...] 2009 r. Nr [...] przyznano R. B. zasiłek celowy specjalny w wysokości 60 zł na zakup kołdry i poduszki zobowiązując go do przedstawienia faktur za zakupione rzeczy, czego jednak do tej pory nie uczynił. Zdaniem organu, R. B. nie wykorzystał zgodnie z przeznaczeniem zasiłku celowego na zakup butli gazowej w wysokości 115 zł – otrzymaną kwotę przeznaczył na odpłatne wypożyczenie komputera pomimo tego, że miał możliwość bezpłatnego użytkowania komputera wraz z Internetem w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej. Organ I instancji zarzucił również R. B., że ten odmówił podania pracownikowi socjalnemu danych osobowych i adresowych swoich znajomych, od których kupił meble, łóżko, kurtkę oraz "drobne AGD" oraz że nie sporządził listy zakupionych przedmiotów i nie podał ich wartości. Ponadto R. B. nie wyjaśnił kwestii zapłaty kartą za zakupione leki na kwotę 44,29 zł odmawiając podania danych osobowych znajomego, który miał mu te leki wykupić. R. B. oświadczył również, że od dłuższego czasu pożycza pieniądze od znajomych, jednak odmówił podania kwot oraz danych osobowych osób udzielających mu pożyczek. Ponadto w uzasadnieniu decyzji Nr [...] organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, o ile przewidują to przepisy szczególne. Zdaniem organu, w analizowanym przypadku zastosowanie znajduje art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że można zmienić lub uchylić decyzję administracyjną bez zgody strony, m.in. wówczas, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5 tej ustawy. Zdaniem organu I instancji, w przypadku R. B. zastosowanie znajduje art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, co uzasadnia odmowę przyznania mu świadczeń w formie zasiłków celowych specjalnych oraz wstrzymanie wypłaty świadczenia w formie zasiłku stałego.

W odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2011 r. Nr [...] R. B. ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że remont jego mieszkania jest konieczny.

Z kolei w odwołaniu od decyzji organu I instancji z dnia [...] 2011 r. odwołujący się wniósł o rozpatrzenie tych spraw w sposób merytoryczny i obiektywny, gdyż jego zdaniem decyzje te zawierają wiele sprzeczności.

W dniu 31 maja 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało decyzje:

1. Nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2011 r. Nr [...] - na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3, art. 4, art. 11, art. 37 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego;

2. Nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2011 r. Nr [...] - na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11, art. 39 i art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego;

3. Nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2011 r. Nr [...] - na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 4, art. 11, art. 39 i art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego;

4. Nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2011 r. Nr [...] - na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11, art. 39 i art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego;

5. Nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2011 r. Nr [...] - na podstawie art. 8 ust. 1, art. 4, art. 11, art. 39 i art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego;

6. Nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2011 r. Nr [...] - na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 i art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego;

7. Nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2011 r. Nr [...] - na podstawie art. 8 ust. 1, art. 4, art. 11, art. 39 i art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego;

8. Nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2011 r. Nr [...] - na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11, art. 39 i art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego;

9. Nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2011 r. Nr [...] - na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 i art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu decyzji Nr [...] organ odwoławczy podał, że zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej, osoby korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Natomiast art. 11 ust. 2 tej ustawy stanowi, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Z kolei zgodnie z art. 11 ust. 1 cyt. ustawy, w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego m.in. korzystania z przyznanych świadczeń w sposób niezgodny z przeznaczeniem, może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego. Kolegium stwierdziło, że R. B. nie podjął działań mających na celu poprawę swojej sytuacji życiowej, a w szczególności nie umożliwił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Zdaniem organu II instancji, okoliczność ta potwierdza brak współdziałania strony z pracownikiem socjalnym, tym bardziej, że próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskującego podejmowane były kilkakrotnie. Ponadto organ stwierdził, że R. B. przeznaczał przyznaną pomoc finansową na inne cele, niż wskazane przez organ I instancji i nie przedstawiał rachunków dokumentujących przeznaczenie przyznanych środków finansowych, a więc nie rozliczał się z przyznanej pomocy. Zdaniem Kolegium, takie działanie – zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej – doprowadziło do odmowy przyznania dalszych świadczeń, a w tym wypadku uzasadniło uchylenie decyzji organu I instancji w przedmiocie zasiłku stałego i wstrzymanie wypłaty tego świadczenia.

Z kolei w uzasadnieniu swoich pozostałych decyzji Kolegium stwierdziło, że R. B. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego dochód w miesiącu grudniu 2010 r. stanowił dodatek mieszkaniowy w kwocie 170,72 zł oraz zasiłek stały w kwocie 317,23 zł, a zatem jego łączny dochód wyniósł 487,95 zł.

W uzasadnieniu decyzji Nr [...] organ II instancji wskazał ponadto, iż R. B. złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej na wykonanie kapitalnego remontu mieszkania, jednakże pomimo wezwań organu I instancji o sprecyzowanie wniosku, nie przedstawił zakresu poszczególnych prac remontowych, które planuje wykonać, nie określił wysokości wnioskowanej pomocy na wykonanie remontu mieszkania, a w konsekwencji pozostawił inicjatywę w tej sprawie "od początku do wykonania remontu" ośrodkowi pomocy społecznej. Kolegium podkreśliło, że co do zasady pomoc społeczna ma charakter wspierający, umożliwiający przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, co nie oznacza, że pomoc społeczna ma mieć rolę wyręczającą czy zastępującą działania osób, które własnym staraniem mogą podejmować określone czynności celem poprawy swojej sytuacji życiowej. Dlatego też osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej na określony cel powinna określić również zakres potrzeb i ewentualne koszty, co pozwoliłoby organowi na ocenę i weryfikację wnioskowanych potrzeb. Kolegium podkreśliło przy tym, że zasiłek celowy i zasiłek celowy specjalny, mogą być przyznane wyłącznie na pokrycie części lub całości drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, nie zaś na wykonanie kapitalnego remontu całego mieszkania. Wynika to z tego, że istotą zasiłku celowego nie jest zaspokajanie wszystkich potrzeb, a jedynie podstawowych potrzeb bytowych, do których ustawodawca nie zaliczył kompleksowego remontu mieszkania, a wyłącznie drobne remonty czy naprawy w mieszkaniu. W ocenie Kolegium, brak określenia przez wnioskodawcę zakresu wszystkich planowanych prac, które stanowić miałyby remont mieszkania, a w szczególności ich przewidywanych kosztów potwierdzają, że R. B. nie współdziałał w należyty sposób z ośrodkiem pomocy społecznej i nie podejmował własnym staraniem działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji życiowej. Kolegium stwierdziło zatem, że w rozpatrywanej sprawie odmowa przyznania zasiłku celowego specjalnego została należycie i wyczerpująco uzasadniona przez organ I instancji i tym samym nie narusza granic uznania administracyjnego.

W uzasadnieniach pozostałych swoich decyzji organ II instancji podkreślił, że stosownie do zasad ogólnych zawartych w ustawie o pomocy społecznej, pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 tej ustawy). Kolegium podkreśliło, że co do zasady pomoc społeczna ma charakter wspierający, umożliwiający przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, co nie oznacza, że ma mieć rolę wyręczającą czy zastępującą działania osób, które własnym staraniem mogą podejmować określone czynności celem poprawy swojej sytuacji życiowej. Zdaniem Kolegium, w rozpatrywanych sprawach należy przyjąć, że R. B. nie podjął działań mających na celu poprawę swojej sytuacji życiowej, w tym zdrowotnej. Ponadto z akt sprawy wynika, że wnioskodawca nie umożliwił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w obecności Policji, co pozwoliłoby na ustalenie jego bieżącej sytuacji i skonkretyzowanie potrzeb, a poza tym przeznaczał przyznaną pomoc finansową na inne cele, aniżeli została przyznana oraz nie przedstawiał rachunków dokumentujących przeznaczenie przyznanych środków finansowych. Kolegium podniosło, że z akt sprawy wynika, iż wnioskodawca nie współpracuje z organem w celu poprawy swojej trudnej sytuacji życiowej także poprzez brak wywiązywania się z nałożonych zobowiązań, takich jak np. zobowiązanie do uporządkowanie mieszkania, czy zobowiązanie do regularnego opłacania czynszu, choćby tylko w części. Zdaniem organu odwoławczego, powyższe okoliczności potwierdzają, że strona nie współdziała z pracownikiem socjalnym, nie wywiązywała się z ustaleń oraz nie podejmowała własnym staraniem działań zmierzających do poprawy swojej trudnej sytuacji życiowej. Kolegium stwierdziło, że odmowa przyznania R. B. zasiłków celowych specjalnych została należycie i wyczerpująco uzasadniona przez organ I instancji, co powoduje że zaskarżone decyzje nie naruszają granic uznania administracyjnego.

Z powyższymi decyzjami Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zgodził się R. B., który wniósł na nie skargi pismem z dnia 7 lipca 2011 r. Skarżący nie podniósł jednak żadnych konkretnych zarzutów przeciwko decyzjom organu II instancji.

W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skarg. Kolegium podkreśliło, że zbadało sytuację życiową, zdrowotną i materialną skarżącego, a zasadniczą przyczyną utrzymania w mocy decyzji organu I instancji odmawiających przyznania wnioskowanych świadczeń był brak współdziałania przez skarżącego z pracownikiem socjalnym, nie wywiązywanie się z przyjętych ustaleń, nie podejmowanie własnym staraniem działań zmierzających do poprawy swojej trudnej sytuacji życiowej, a zwłaszcza uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy.

Na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2012 r. Sąd postanowił - w oparciu o art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – połączyć sprawy ze skarg na powyższe decyzje do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygn. akt III SA/Kr 938/11.

Na rozprawie w dniu 9 października 2011 r. pełnomocnik z urzędu skarżącego podtrzymał skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 późn. zm.) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skargi R. B. są nieuzasadnione.

Na wstępie rozważań należy podnieść, że podstawę prawną przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, w tym zasiłków celowych jest ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), która w art. 4 stanowi, że "osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej", a w art. 11 wskazanym przez organy jako podstawa prawna uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku stałego i podstawa odmowy przyznania skarżącemu świadczeń z pomocy społecznej m.in. ustala w pkt 1, że: "W przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń (...) lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania (...), a w pkt 2: "Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, (...) mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej."

Z akt administracyjnych wynika, że skarżący R. B. od dłuższego czasu jest beneficjentem organów pomocy społecznej i pomijając okoliczność, czy istotnie jest on w trudnej sytuacji życiowej, należy zwrócić uwagę na to, że z zachowania skarżącego, jego pism kierowanych do organów przyznających pomoc społeczną, wynika stanowisko skarżącego uznające wnioskowane świadczenia z pomocy społecznej za stałe źródło jego dochodów przy jednoczesnym braku jakiejkolwiek aktywności ze strony skarżącego. Takie zachowanie jest jednak niedopuszczalne i w tym zakresie Sąd orzekający podziela w pełni stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 18 maja 1999 r., sygn. akt II SA/Gd 25/98 (Lex nr 44078): "Okoliczność, że skarżąca korzysta permanentnie z różnych form pomocy, przy jednoczesnym braku z jej strony jakiejkolwiek pomocy w likwidowaniu własnych problemów materialnych, upoważnia organ do odmowy przyznania zasiłku celowego."

W niniejszej sprawie organy administracyjne prawidłowo uznały, że skarżący nie współdziała w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej, co przejawia się przede wszystkim w uniemożliwieniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, w odmowie ujawnienia źródeł finansowania różnych zakupów, czy w odmowie ujawniania osób, które – według twierdzeń skarżącego – udzielają mu pomocy finansowej w formie pożyczek. Brak możliwości ustalenia i zweryfikowania wskazywanych przez skarżącego okoliczności przy jednoczesnym wydatkowaniu przez skarżącego przyznawanej wcześniej mu pomocy finansowej na cele niezgodne z jej przeznaczeniem (zamiast zakupu zalecanych przez lekarzy leków - zakup środków według własnego uznania, zamiast zakupu butli gazowej – odpłatne wypożyczenie komputera pomimo tego, że miał możliwość bezpłatnego korzystania z komputera w MOPS itp.) powodują – zdaniem Sądu - uzasadnione przyjęcie, że w przypadku przyznania kolejnych świadczeń z pomocy społecznej zostaną one także wykorzystane niezgodnie z ich przeznaczeniem, a nawet marnotrawione przez skarżącego.

Art. 39 ustawy o pomocy społecznej określa podstawę prawną przyznania zasiłku celowego, do jakiego należy pomoc finansowa na zakup leków.

"Art. 39. 1. W celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy.

2. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu".

Z brzmienia tego przepisu, w szczególności ze słów zawartych w art. 39 ust. 1: "może być przyznany zasiłek celowy" i zawartych w art. 39 ust. 2: "zasiłek celowy może być przyznany" wynika jednoznacznie, że organ "może", ale nie musi przyznać żądanego świadczenia i jednocześnie wskazuje na to, że zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej na podstawie tzw. uznania administracyjnego, a to oznacza, że uznaniem administracyjnym objęta jest nie tylko wysokość przyznawanego świadczenia, ale i ocena przez organ administracyjny warunków uzasadniających przyznanie pomocy. Przyznając zasiłek celowy z art. 39 omawianej ustawy o pomocy społecznej organ sprawdza na wstępie, czy osoba starająca się o pomoc finansową spełnia kryterium dochodowe, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł miesięcznie. Kryterium tego nie spełnia wnioskodawca R. B., albowiem jego dochody przekraczają powyższe kryterium dochodowe. W tej sytuacji skarżącemu nie może być przyznany jakikolwiek zasiłek celowy z art. 39 ustawy o pomocy społecznej.

Zdaniem Sądu - organy administracyjne obu instancji słusznie rozważyły możliwość przyznania skarżącemu zasiłku celowego specjalnego, o którym mówi art. 41 omawianej ustawy:

"Art. 41. W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany:

1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi;

2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową."

Mając na względzie treść powyższego przepisu należy zwrócić uwagę na konieczność zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w tym przepisie. Sąd podkreśla, że w pełni podziela stanowisko orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych, które wskazuje: "Z treści przepisu art. 41 pkt 1 u.p.s. wynika, iż decyzja wydawana w oparciu o tenże przepis prawa ma charakter decyzji uznaniowej, a zgłoszona potrzeba, o zaspokojenie której ubiega się wnioskodawca, winna być oceniana przez organ pomocy społecznej przez pryzmat szczególnie uzasadnionego przypadku. O tym, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" każdorazowo rozstrzyga organ orzekający w sprawie, po rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności, w oparciu o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1910/07 opubl. LEX nr 569575); "Specjalny zasiłek celowy może otrzymać tylko osoba, która spełnia ustawowe przesłanki warunkujące jego przyznanie. Ponadto ten rodzaj świadczenia, ze względu na swój szczególny charakter może przeznaczony zostać na konkretny cel, dlatego co do zasady nie może być automatycznie odnowiony" (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 24 września 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 550/08 opubl. LEX nr 522682); "Szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1416/07 opubl. LEX nr 489088)."

Jest niewątpliwym, zdaniem Sądu, że zasiłek celowy specjalny powinien mieć charakter zasiłku celowego określonego w art. 39 ust. 2 omawianej ustawy, a przepis ten wskazuje rodzaj celów, na jaki zasiłek taki może być przyznany i używa w stosunku do remontów i napraw w mieszkaniu określenia "drobne". Można więc uznać za uzasadniony zasiłek celowy specjalny na pokrycie całości lub części drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, do jakich jednak z całą pewnością nie należy remont kapitalny mieszkania. Jest także niewątpliwym, że drobne remonty czy naprawy w mieszkaniu dotyczą możliwości koniecznego dla wnioskującego niezbędnego "zamieszkiwania" w nim w sensie możliwości wypełniania w tym "mieszkaniu" funkcji życiowych przez wnioskującego.

Tak więc, zdaniem Sądu, organy administracyjne obu instancji przeprowadziły we wszystkich sprawach połączonych do wspólnego rozpatrzenia i wyrokowania pełne postępowanie, dokonały prawidłowych ustaleń i zastosowały właściwe przepisy uzasadniając wnikliwie ich zastosowanie.

Mając powyższe na względzie – Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy obu instancji wydając zaskarżone decyzje nie naruszyły prawa materialnego oraz nie naruszyły prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a przeto Sąd skargi nie uwzględnił i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł - jak w sentencji.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 z późn. zm.) określając ich wysokość na podstawie § 19 pkt 1 oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.) – jak w pkt II sentencji.