Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 672/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 listopada 2023 r. sprawy ze skargi M. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 czerwca 2023 r. nr SKO Gd/1337/23 w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącego M. Ż. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

M.Ż. (dalej: strona, skarżący, wnioskodawca), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: Kolegium, organ odwoławczy) z dnia 12 czerwca 2023 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Wnioskiem z dnia 12 sierpnia 2022 r. skarżący wniósł o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny – matką, S.Ż., urodzoną 16 marca 1937 r. i legitymującą się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Gdańsku o uznaniu jej za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, która wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od czerwca 2021 r.

Decyzją z dnia 11 stycznia 2023 r. Prezydent Miasta Gdańska (dalej: organ I instancji) odmówił skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, S.Ż. Jako podstawę prawną wydania decyzji odmownej wskazano art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej jako "ustawa").

Organ wyjaśnił, że skarżący w piśmie z dnia 28 września 2022 r. oświadczył, że opiekuje się matką, S.Ż., która jest osobą bardzo schorowaną i wymaga opieki całodobowej i długoterminowej. Choruje na nadciśnienie tętnicze, choroby układu oddechowego i krążenia, ma rozrusznik serca, zwyrodnienia stawów kolanowych i biodrowych, jest osobą słabowidzącą i niedosłyszącą, ma problemy z poruszaniem się. Wymaga pomocy i asekuracji we wszystkich czynnościach życiowych. Stara się co prawda być możliwie samodzielna, ale sprawia jej to coraz większą trudność. Skarżący pomaga matce przy czynnościach higienicznych, toaletowych, przy ubieraniu, wspólnie z nią przygotowuje posiłki, gdy samopoczucie matki na to pozwala, mierzy ciśnienie 3 razy dziennie, smaruje maściami przeciwbólowymi. Skarżący wykonuje takie czynności, jak sprzątanie, pranie, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych. Matka próbuje pomagać, ale sprawia jej to wielką trudność. Chora samodzielnie je, przyjmuje leki, porusza się samodzielnie (powoli) lub z pomocą syna. Jeśli dobrze się czuje i pogoda pozwala, lubi wychodzić na powolny spacer z psem na dwór. Skarżący oświadczył, że jego matka choruje od sierpnia 2018 r., wtedy też miała zabieg wszczepienia rozrusznika. W tym czasie skarżący był zatrudniony jako malarz w Belgii, nie ma jednak dokumentów na potwierdzenie tej okoliczności. Na początku choroby w opiece pomagała partnerka skarżącego, dzięki czemu mógł on pogodzić pracę zawodową z opieką nad matką. Niestety partnerka przestała pomagać. W związku z tym skarżący nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, nawet w najmniejszym wymiarze czasu pracy, ze względu na konieczność sprawowania długotrwałej i całodobowej opieki nad matką. Byłby skłonny podjąć jakiekolwiek zatrudnienie (posiada wykształcenie zawodowe - mechanik samochodowy - kierowca oraz ostatnio malarz), gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad matką, którą to opiekę sprawuje od maja 2022 r.

Organ I instancji wskazał następnie, że w dniu 13 czerwca 2022 r. skarżący został zaliczony do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Symbol niepełnosprawności 05-R (narząd ruchu). Wskazanie dotyczy zatrudnienia - warunki pracy chronionej. Wniosek o wydanie orzeczenia został złożony w dniu 22 kwietnia 2022 r.

Organ wskazał, że podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że matkę skarżącego można pozostawić samą w domu na 2-3 godziny. Sama korzysta ona z toalety, w myciu włosów i pleców wymaga pomocy osoby drugiej. Ma ona problemy z barkami, ramionami, trudności z chodzeniem ze względu na biodro, gdzie oczekuje na zabieg (operacja 2024 -2025 roku). Choruje na zaćmę. W ocenie organu matka skarżącego nie wymaga 24-godzinnej opieki, pomimo pewnych ograniczeń może przebywać sama w domu. Podsumowując materiał dowodowy organ uznał, że nie występuje związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Organ wskazał też na niemożność ustalenia, od kiedy niepełnosprawność matki skarżącego istnieje.

W wyniku rozpoznania odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z dnia 12 czerwca 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył przepisy prawa materialnego regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie wskazał, że mając świadomość, iż organy administracji publicznej zobowiązane są do działania na podstawie przepisów prawa, przychylił się do stanowiska sądów administracyjnych, które wskazują na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b ustawy z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

Kolegium zgodziło się jednak z organem pierwszej instancji, że nie ma związku przyczynowego pomiędzy zakresem sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką a rezygnacją z zatrudnienia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, gdyż zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia. Pomimo potwierdzonych dolegliwości S.Ż. takich jak problemy z biodrem, barkami czy zaćma, z akt sprawy nie wynika, by jej stan zdrowia wymagał sprawowania nad nią stałej, długotrwałej opieki, pozbawiającej skarżącego możliwości podejmowania zatrudnienia. Pomoc świadczona matce nie polega na świadczeniu typowych czynności opiekuńczych, ale stanowi pomoc, jaką wiele pracujących dzieci świadczy swoim starszym, często schorowanym rodzicom. W wykazie czynności wnioskodawca nie zaznaczył m.in. rubryk, z których by wynikało, że jego matka wymaga pomocy w higienie osobistej, kąpieli, prowadzeniu do toalety, przygotowaniu ubrań i ubieraniu, a także karmieniu. Zatem można z tego wnioskować, że skarżący nie świadczy takich czynności opiekuńczych wobec matki i jak można domniemywać, może ona je wykonywać sama lub ewentualnie z pomocą innych członków rodziny.

Organ wskazał także, że podczas choroby matki, po uzyskaniu przez nią znacznego stopnia niepełnosprawności w dniu 30 czerwca 2021 r., skarżący nie podejmował zatrudnienia, wskazał jednak, iż na wcześniejszym etapie w sprawowaniu opieki nad matką pomagała mu partnerka. Z akt sprawy nie wynika jednak, czy nadal mieszka ona ze skarżącym i jego matką. Do wniosku nie dołączono też żadnych dowodów potwierdzających fakt pogorszenia zdrowia partnerki skarżącego oraz pobierania przez nią renty chorobowej.

Podsumowując Kolegium uznało, że stan matki skarżącego oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wyklucza podejmowania przez niego zatrudnienia, zatem w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 czerwca 2023 r. M.Ż. podniósł zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia albo niepodejmowania zatrudnienia przez wnioskodawcę. Z uwagi na powyższe wniesiono o wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącego nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie stwierdzając, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby skarżący zrezygnował z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, nie wynika również, aby rozmiar i zakres opieki wymuszał na wnioskodawcy rezygnację z podjęcia pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) – zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd stwierdził, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie z przyczyn w niej wskazanych, ograniczała się ona bowiem do przywołania fragmentów orzeczeń sądów administracyjnych bez ich indywidualizacji do stanu faktycznego tej sprawy.

Sąd w pełni aprobuje stanowisko organu II instancji zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odnośnie stosowania przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia. Znajduje ono bowiem oparcie w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. K 38/13 oraz w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Przywołany zatem przez organ I instancji art. 17 ust. 1b ustawy nie mógł stanowić podstawy dla odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Przedmiotem sporu w sprawie było spełnienie przez skarżącego przesłanki pozytywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wskazał, że z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Przy czym rezygnację z czegokolwiek należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie. Wykładnia omawianego pojęcia musi się więc odbywać przez pryzmat celu jakiemu służą świadczenia opiekuńcze, którym jest zrekompensowanie osobom wymagającym opieki i osobom tę opiekę sprawującym, utraconego zarobku i wydatków związanych z koniecznością zapewnienia tej opieki. Z punktu widzenia celu tego świadczenia, nie jest zatem istotne czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia czy rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest natomiast to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 28 maja 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 408/20).

Analizowany przepis nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być całodobowa. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym. Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej. Są to okoliczności, które wymagają każdorazowo dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia (wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r., I OSK 4023/18).

Jednocześnie sprawowanie opieki w myśl przepisów ustawy nie musi polegać na opiekowaniu się osobą wyłącznie leżącą. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20).

Zdaniem Sądu, ocena dokonana przez Kolegium dotycząca braku związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a zakresem niezbędnej opieki i pomocy świadczonej niepełnosprawnej w stopniu znacznym matce, w świetle ustaleń faktycznych, jest nieprawidłowa.

Ustalenia faktyczne są niesporne. Z wywiadu środowiskowego z dnia 13 września 2022 r. i zaświadczeń lekarskich przedłożonych w oku postępowania odwoławczego (w aktach SKO) wynika, że S.Ż., urodzona w 1937 r., choruje na jaskrę, posiada wszczepiony stymulator serca, cierpi na niedosłuch i znaczne upośledzenie widzenia, czeka na operację biodra. Wymaga ona pomocy osoby drugiej w codziennym funkcjonowaniu (takie stwierdzenie zawarte zostało zarówno w wywiadzie środowiskowym jak i w zaświadczeniu lekarskim z dnia 24 stycznia 2023 r.). S.Ż. ma problemy z chodzeniem, barkami, ramionami. Ze względu na powyższe, w ocenie pracownika socjalnego, "syn pomaga matce w codziennym funkcjonowaniu przez 7 dni w tygodniu – praktycznie całą dobę", "Pani Ż. wymaga pomocy osoby drugiej w codziennym funkcjonowaniu". Skarżący w ramach sprawowanej opieki robi zakupy, załatwia wizyty lekarskiej, realizuje recepty, gotuje, sprząta, pierze. Kiedy trzeba pomaga matce w różnych czynnościach.

W aktach sprawy znajduje się również oświadczenie z dnia 28 września 2022 r., bardziej szczegółowo opisujące czynności, jakie skarżący wykonuje w ramach opieki nad matką, z którego wynika m.in., że skarżący pomaga mamie przy czynnościach higienicznych, toaletowych, pomaga się ubrać, przygotowuje leki, mierzy ciśnienie 3 razy dziennie. Mama porusza się powoli samodzielnie lub z pomocą, stara się być samodzielna.

W ocenie Sądu stanowisko Kolegium, że opisane czynności, które skarżący wykonuje w ramach sprawowanej opieki, to zwykłe prowadzenie gospodarstwa domowego, które nie wymuszają na nim rezygnacji z zatrudnienia, jest wynikiem zbyt pobieżnej oceny okoliczności tej sprawy. Każdy przypadek wymaga indywidualnej, wnikliwej oceny. Nietrafne jest założenie Kolegium, że dla przyjęcia, że stała opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach innych czynności niż te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków i ich podawanie, podobnie jak leków, sprzątanie domu, pranie czy też robienie zakupów są czynnościami dnia codziennego. Jednakże taka pomoc świadczona matce, która ma 86 lat, trudności z poruszaniem się, niedowidzi i niedosłyszy, w okolicznościach tej sprawy uznana być musi za odpowiadającą podanej definicji opieki. Charakter tych czynności nie pozostawia wątpliwości, że są one dokonywane stale, całodobowo i praktycznie we wszystkich sferach życia chorej.

Jak już wskazywano w orzecznictwie WSA w Gdańsku pod pojęciem "sprawowania opieki" użytym w art. 17 ustawy nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej (w niniejszej sprawie matki). Pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym nie wyczerpuje bynajmniej treści tego pojęcia. Także wyręczenie matki od jej normalnych, codziennych czynności życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, stanowi przejaw opieki nad nią. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny.

Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że skarżący w praktyce przez cały dzień pozostaje do dyspozycji matki, która wymaga pomocy osoby drugiej w codziennym funkcjonowaniu, co potwierdził pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy. W tym kontekście twierdzenie Kolegium, że matka skarżącego może pozostawać sama w domu, nie znajduje oparcia w aktach sprawy. Przeczy mu treść zaświadczenia lekarskiego z dnia 24 stycznia 2023 r., z którego wynika, że matka skarżącego wymaga pomocy osób drugich, jak i wnioski pracownika socjalnego zawarte w wywiadzie środowiskowym, który również wskazał na konieczność zapewnienia jej pomocy osoby drugiej w codziennym funkcjonowaniu. Wobec treści tych dowodów wnioski Kolegium uznać należy za dowolne. W tym konkretnym stanie faktycznym Kolegium winno było ocenić, że skarżący realizuje wobec matki opiekę stałą, codzienną, pozostając do dyspozycji podopiecznej, udzielając pomocy i wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy, przy czym czynności opiekuńcze przekraczają zwykłe czynności prowadzone w zwykłym gospodarstwie domowym, w którym nie ma osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym, o takim charakterze potrzeb co matka skarżącego, a co - wbrew ocenie Kolegium - wyklucza możliwość wykonywania przez skarżącego pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze - zatem zgodnie z wymogami art. 17 ust. 1 ustawy. Zakres podejmowanych przez skarżącego obowiązków i konieczny na to czas - zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego - jest wystarczającą przesłanką do uznania, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy).

Wbrew stanowisku Kolegium bez znaczenia pozostaje to, że skarżący uprzednio godził wykonywanie pracy zawodowej ze sprawowaniem opieki nad matką, dzięki pomocy swojej partnerki. Istotny jest aktualny stan faktyczny (tj. z daty złożenia wniosku), a z niego wynika, że skarżący sprawuje opiekę nad matką w zakresie wykluczającym podejmowanie zatrudnienia. Z wywiadu środowiskowego nie wynika, aby w opiekę tę angażowały się inne osoby aniżeli skarżący. Skarżący nie musiał też wykazywać, że stan zdrowia jego matki się pogorszył w stosunku do okresu sprzed daty złożenia wniosku. Wystarczające jest ustalenie, że aktualny stan zdrowia S.Ż. wymaga stałej pomocy ze strony osoby drugiej, co potwierdzają zarówno zaświadczenia lekarskie jak i ustalenia wynikające z wywiadu środowiskowego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W każdym razie związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły (wyrok NSA z 28 sierpnia 2019 r. I OSK 940/19; wyrok WSA w Białymstoku z 30 kwietnia 2020 r. II SA/Bk 133/20). Taka też sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Konfrontacja potwierdzonego w orzeczeniu znacznego stopnia niepełnosprawności matki skarżącego wymagającej stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze stwierdzoną znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji ze wskazanymi czynnościami opiekuńczymi świadczonymi jej w sposób ciągły i stały przez skarżącego, nie pozostawia, w ocenie Sądu, wątpliwości, że zakres tej opieki i pomocy uniemożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze.

Skarżący legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym ze wskazaniem pracy w warunkach chronionych. Oznacz to, że stan jego zdrowia umożliwia mu zatrudnienie. Przepis art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity Dz.U. z 2023 r. poz. 100), zwanej dalej u.r.z.s.z.o.n., stanowi, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Natomiast do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych (ust. 2). Zaliczenie do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności osoby, o której mowa w ust. 1 lub 2, nie wyklucza możliwości zatrudnienia tej osoby u pracodawcy niezapewniającego warunków pracy chronionej, w przypadkach: 1) przystosowania przez pracodawcę stanowiska pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej; 2) zatrudnienia w formie telepracy (art. 4 ust. 5 u.r.z.s.z.o.n.). Samo zatem orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, nie wyklucza sprawowania przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką i ubiegania się z tego tytułu o świadczenie pielęgnacyjne.

Do wyjaśnienia natomiast pozostaje kwestia ewentualnego pobierania przez skarżącego świadczenia rentownego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolicie przyjmuje się, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać a pobiera emeryturę (rentę), powinna mieć prawo do dokonania wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury (renty) na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury (renty), stosownie do art. 134 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury (renty) poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty. Emerytura (renta) jest prawem niezbywalnym, jednak uznać trzeba, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy, musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury (renty), lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury (renty) skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury (renty) i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować, co wynika z art. 9 i art. 79a k.p.a. Całkowite wyłączenie opiekunów – emerytów/rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych byłoby sprzeczne z konstytucyjną zasadą równości. Sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy osoby te nie podejmują zatrudnienia, które byłyby w stanie i mogły podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia emerytalnego) jest bowiem tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (tak m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2020r., I OSK 2375/19).

W konsekwencji Sąd uznał, że organ dokonał błędnej oceny materiału dowodowego wydając decyzję naruszającą zarówno przepisy prawa materialnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy), jak i przepisy postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Uchybienie organu polega przede wszystkim na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a opieką sprawowaną przez niego nad matką. Związek taki bowiem niewątpliwie istnieje, do którego to wniosku prowadzi prawidłowa i kompleksowa ocena materiału dowodowego w świetle prawidłowo zinterpretowanej normy art. 17 ust. 1 ustawy.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.

Rzeczą organu, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, będzie ocena wniosku skarżącego z uwzględnieniem wyrażonego przez Sąd stanowiska, którym organy są związane na podstawie art. 153 p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na postawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. Sąd zasądził na rzecz skarżącego kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika ustalonego na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964).

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).