Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 196/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 498 § 1 i § 2, art. 504
journal: Dz.U. 2023 poz 1610
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j.)
article: art. 67a § 1, art. 71a § 9 , art. 71b, art. 89,  art. 91, art. 168e
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
article: art. 39
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 1,
journal: Dz.U. 2024 poz 1267
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.)
article: art. 3 § 2, art. 119 pkt 3, art. 134 § 1, art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 17 października 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna - Kubicka Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 października 2024 roku sprawy ze skargi G. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 2 lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej przez dłużnika kwoty z tytułu zajęć innych wierzytelności pieniężnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 13 listopada 2023 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] określił G. L. (dalej: "skarżący", "strona"), jako dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokość nieprzekazanej kwoty w wysokości [...] zł z tytułu zajęć innych wierzytelności pieniężnych, dokonanych na podstawie zawiadomień z 28 września 2021 r. i z 2 marca 2022 r., w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec A. R..

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ egzekucyjny wyjaśnił, że w toku prowadzonego postępowania wobec A. R. dokonał zajęcia innej wierzytelności z tytułu świadczonych usług i dostaw. Zajęcia zostały dokonane zawiadomieniami [...] z dnia 28 września 2021 (doręczenie 01 października 2021), [...] z dnia 02 listopada 2021 (doręczenie 09 listopada 2021), [...] z dnia 02 marca 2022 (doręczenie 07 marca 2022).

Następnie organ egzekucyjny wezwał skarżącego, aby należnej kwoty w wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie przekazywał zobowiązanemu tj. A. R., lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomień o zajęciu wierzytelności wezwał skarżącego, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomień złożył oświadczenie dotyczące tego czy: uznaje zajętą wierzytelność, przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność. Z uwagi na brak ww. oświadczenia organ wysłał skarżącemu ponaglenia, w których wezwał go do niezwłocznego przekazania odpowiedzi.

W związku z brakiem nadesłania odpowiedzi organ skierował do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] wniosek o przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności.

Z protokołu z 4 stycznia 2023 r. przekazanego przez organ kontrolujący wynikało, że A. R. dostarczał skarżącemu towar. Zostało to ustalone na podstawie faktur oraz rejestru zakupów. Nie ustalono jednak zobowiązań wobec A. R., które były wymagalne na dzień odebrania przez skarżącego pisemnego zajęcia wierzytelności tj. 1 października 2021 r. Ustalono jedynie faktury, które zostały wystawione przez A. R. od 4 października 2021 do 31 sierpnia 2022 r. Na ich podstawie ustalono, że wartość nieprzekazanych Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w [...] wierzytelności A. R. za okres od 4 października 2021 r. do 31 sierpnia 2022 r. wynosi [...] zł. Kwotę nieprzekazanej przez skarżącego wierzytelności skorygowano jednak do wysokości należności A. R. pozostałej do uregulowania na rzecz organu egzekucyjnego na dzień 13 listopada 2023 r., tj. [...] zł.

Mając na uwadze powyższe, a także fakt, że z tytułu zajęć wierzytelności skarżący nie przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w [...] wymaganych kwot, organ ten stwierdził fakt bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania organowi egzekucyjnemu kwot zajętej wierzytelności.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, pismem z 24 listopada 2023 r. skarżący wniósł zażalenie na ww. postanowienie, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie.

Postanowieniem z 2 lutego 2024 r., Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Organ odwoławczy nie stwierdził naruszenia przepisów prawa w zaskarżonym postanowieniu. W jego opinii, Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] zajął swoje stanowisko na podstawie kompletnego materiału dowodowego, w tym m.in.: tytułów wykonawczych, zawiadomień o zajęciu innych wierzytelności pieniężnych, protokołu z kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, faktur VAT, dowodów zapłaty za ww. faktury, upoważnienia do przeprowadzenia kontroli, oświadczeń skarzącego i dowodów doręczeń.

Z materiału dowodowego wynika, że organ egzekucyjny określił wysokość nieprzekazanej kwoty wynikającej z dwóch zawiadomień o zajęciu innej wierzytelności: z 28 września 2021 r. oraz z 2 marca 2022 r. Organ pierwszej instancji nie wziął pod uwagę wierzytelności wynikającej z doręczonego skarżącemu 9 listopada 2021 r. zawiadomienia o zajęciu z 2 listopada 2021 r., ponieważ należność objęta tytułem wykonawczym, stanowiącym podstawę wystawienia ww. zawiadomienia, została uregulowana w wyniku zastosowania wobec A. R. innych środków egzekucyjnych.

Po otrzymaniu ww. zawiadomień skarżący nie przekazał organowi egzekucyjnemu wierzytelności należnych firmie [...] A. R.. Z protokołu kontroli przeprowadzonej w jego firmie wynika, że od 1 lipca 2021 r. do 30 września 2022 r. dokonywał zakupu towarów (drewna) od firmy [...] A. R. na łączną wartość brutto [...] zł. Ponadto, analiza dowodów zapłaty wykazała, że kwota [...]zł dotyczyła faktur VAT uregulowanych przed dniem doręczenia skarżącemu zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, natomiast pozostała kwota [...]zł została uregulowana w formie "kompensaty". Zestawienie faktur VAT wystawionych przez firmę [...] A. R. na rzecz skarżącego w okresie od 4 października 2021 r. do 31 sierpnia 2022 r. nie obejmuje faktury VAT nr [...], która widnieje w systemie W., lecz nie została dostarczona przez skarżącego w toku kontroli. Ponadto, z załączonych do sprawy rejestrów zakupu wynika, że w jednym z okresów objętych kontrolą, tj. od 1 do 30 września 2022 r. skarżący nie dokonał zakupów od [...] A. R..

W toku kontroli skarżący wyjaśnił, że nie wpłacał ww. kwot wynikających z ww. faktur VAT na rachunek bankowy A. R., tylko na rachunki bankowe Nadleśnictw K. i W. - dostawców drewna A. R.. P. to zobowiązanemu wywiązać się z umów z nadleśnictwami, a skarżącemu pozyskać niezbędne drewno. Firmy pozostają dzięki temu w stałych stosunkach handlowych. Treść wynikającą z tego oświadczenia potwierdzają przedłożone przez skarżącego w toku kontroli dowody zapłaty - potwierdzenia przelewów i wpłaty gotówkowej. Dokumentują one jednak także wpłaty i przelewy dokonane przez skarżącego na rzecz Nadleśnictwa [...].

Na podstawie dokumentów przekazanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] nie ustalono zobowiązań skarżącego wobec A. R., które są wymagalne na dzień odebrania przez skarżącego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, tj. 1 października 2021 r. W toku kontroli na podstawie bazy danych W. ustalono także, że w okresie od 1 lipca 2021 r. do 30 września 2022 r. brak jest transakcji zakupu dokonywanych przez firmę [...] A. R. od firmy skarżącego, co oznacza, że firma skarżącego nie miała należności od firmy [...] A. R..

W ocenie organu odwoławczego ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, żeby w ww. okresie istniały wzajemne wierzytelności między firmą skarżącego, a firmą [...] A. R.. W związku z tym kompensata wpisana na fakturach VAT jako forma płatności, będąca sposobem wzajemnych zobowiązań między kontrahentami, nie spełnia uregulowań zawartych w art. 498 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1610 ze zm.).

Zdaniem organu pomiędzy firmą skarżącego, a firmą [...] A. R. nie nastąpiła kompensata należności, która może stanowić uzasadnione nieprzekazanie kwot na rzecz organu egzekucyjnego.

Organ odwoławczy stwierdził, że okoliczności wskazane przez skarżącego w złożonych wyjaśnieniach, dotyczące zapłaty zobowiązań firmy [...] A. R. w zamian za zakupione drewno, nie są okolicznościami prawnymi, które umożliwiałyby skarżącemu, jako dłużnikowi zajętej wierzytelności, uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu wierzytelności przysługujących zobowiązanemu. Rozliczenia dokonane przez niego nie stanowiły kompensaty, gdyż o ile w jego przypadku istniało zobowiązanie wobec firmy [...] A. R. to nie istniały należności należne skarżącemu od zobowiązanego. Nie zostały zatem spełnione warunki wynikające z definicji kompensaty.

W opinii organu odwoławczego nie doszło do naruszenia art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm. - dalej "u.p.e.a."), gdyż zgromadzony materiał dowodowy wskazuje jednoznacznie na bezpodstawne uchylanie się skarżącego od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu. W momencie wystawienia faktur VAT przez firmę [...] A. R. na rzecz firmy P. L. tytułem zakupu drewna skarżący stał się zobowiązanym wobec firmy [...] A. R.. Od momentu dokonania zajęcia, kwoty należne A. R. skarżący powinien wpłacać na rachunek bankowy organu egzekucyjnego. Tymczasem skarżący regulował płatności za faktury VAT wystawione przez firmę [...] A. R. dokumentujące zakup drewna, nie na rachunek bankowy organu egzekucyjnego, lecz na rachunki Nadleśnictw P., K. i W.. Regulował w ten sposób zobowiązania A. R. za zakontraktowany przez niego odbiór drewna i w zamian za dokonaną płatność odbierał z ww. nadleśnictw drewno.

W opinii organu materiał dowodowy zgromadzony w sprawie pozwolił na stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od realizacji zajęcia. Powyższe fakty stanowiły wystarczające przesłanki będące warunkiem wydania postanowienia o określeniu wysokości nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności.

Pismem z 26 lutego 2024 r. skarżący wniósł skargę na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, wnosząc o jego uchylenie oraz uchylenie postanowienia organu I instancji.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:

1. art. 71a § 9 u.p.e.a., poprzez błędne zastosowanie i uznanie, że skarżący jako dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylał się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu,

2. art. 10 w zw. z art. 140 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. - dalej "k.p.a."), poprzez brak zawiadomienia przed wydaniem zaskarżonego rozstrzygnięcia o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego,

3. art. 80 k.p.a., poprzez wyciągnięcie błędnych wniosków ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, że wskazana w zaskarżonej decyzji kwota stanowi wierzytelność zajętą, podlegającą przekazaniu organowi egzekucyjnemu,

4. art. 80 k.p.a., poprzez pominięcie ustaleń i wniosków zawartych w Protokole z kontroli dłużnika zajętej wierzytelności z dnia 16 lutego 2022 r., Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...]

5. art. 80 k.p.a., poprzez błędne wskazanie, że skarżący regulował zobowiązania swojej firmy wobec firmy [...] A. R., wpłacając środki pieniężne na zobowiązania firmy A. R. wobec innych kontrahentów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.

W świetle art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała postanowienie strona skarżąca. Nie oznacza to jednak, że Sąd jest władny wydać rozstrzygnięcie co do istoty sprawy wyręczając w tym organ administracji.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Kwestią sporną w przedmiotowej sprawie jest ocena, czy w stanie faktycznym sprawy zaistniały przesłanki do wydania wobec skarżącego postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty jako dłużnikowi zajętej wierzytelności.

Należy zatem wyjaśnić, że przepisem art. 89 i n. u.p.e.a. ustawodawca umożliwił przeprowadzenie egzekucji z wierzytelności pieniężnych innych niż określone w art. 72-87 u.p.e.a. W myśl art. 89 § 2 u.p.e.a. zajęcie jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Oceny skuteczności doręczania zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej należy dokonywać według przepisów art. 39 i następnych k.p.a. Zajęcie z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy wierzytelności aktualnych jak również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Tak więc przepis ten umożliwia dochodzenie należności pieniężnych z wierzytelności przyszłych, tj. takich, które w chwili zajęcia jeszcze nie istniały, ale powstaną po dokonaniu zajęcia. Po prawidłowym zawiadomieniu dłużnika zajętej wierzytelności powstaje obowiązek złożenia przez niego oświadczenia, o którym mowa w art. 89 § 3 u.p.e.a. i ewentualnie nałożenie na niego kary pieniężnej za niewykonanie tego obowiązku (art. 168e u.p.e.a.).

Powołać w tym miejscu należy również art. 67a § 1 u.p.e.a., według którego organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia (m.in. wierzytelności) wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego, a dłużnik jest zobligowany przekazać mu kwoty wynikające z zajętej wierzytelności.

Zdaniem Sądu, art. 91 u.p.e.a. upoważnia natomiast organ egzekucyjny do zastosowania wobec dłużnika zajętej wierzytelności trybu przewidzianego w art. 71b u.p.e.a., tj. możliwości ściągnięcia zajętej kwoty wierzytelności od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawę wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., a którego przesłankami do jego wydania jest ustalenie w wyniku przeprowadzonej kontroli, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

Postanowienie wydane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi zatem konsekwencję dokonania uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jego dłużnika i stwierdzenie, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. W tym postanowieniu organ egzekucyjny dokonuje konkretyzacji obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenie jego charakteru i zakresu. Przepis art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi prawną podstawę do przypisania odpowiedzialności dłużnikowi zajętej wierzytelności za bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu całej lub części zajętej wierzytelności. Istotą zajęcia wierzytelności jest zapobieżenie wszelkim czynnościom dłużnika zmierzającym do udaremnienia egzekucji. Na dłużnika zajętej wierzytelności nałożony jest obowiązek współpracy z organem egzekucyjnym. Po dokonaniu zajęcia nie jest skuteczne wobec wierzyciela rozporządzanie zajętą wierzytelnością przez dłużnika, jak i podejmowanie przez dłużnika zajętej wierzytelności jakichkolwiek czynności, które to rozporządzanie umożliwiają.

W rozpatrywanej sprawie wskazanymi w zaskarżonym postanowieniu zawiadomieniami dokonano u skarżącego zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności. Pomimo zajęcia wierzytelności i otrzymania zawiadomień, w których organ egzekucyjny wezwał skarżącego, aby należną A. R. kwotę z tytułu świadczonych usług i dostaw przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności, skarżący tego nie uczynił. Z protokołu kontroli przeprowadzonej w firmie skarżącego wynika, że od 1 lipca 2021 r. do 30 września 2022 r. dokonywał on zakupu towarów (drewna) od firmy [...] A. R. na łączną wartość brutto [...] zł. Kwota [...]zł dotyczyła faktur VAT uregulowanych przed dniem doręczenia skarżącemu zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, natomiast pozostała kwota [...]zł została uregulowana w formie "kompensaty". W toku kontroli skarżący wyjaśnił, że nie wpłacał ww. kwot wynikających z ww. faktur VAT na rachunek bankowy A. R., tylko na rachunki bankowe Nadleśnictw K. i W. - dostawców drewna A. R.. P. to zobowiązanemu wywiązać się z umów z nadleśnictwami, a skarżącemu pozyskać niezbędne drewno. Ustalona przez organ pierwszej instancji wysokość kwoty nieprzekazanej przez skarżącego organowi egzekucyjnemu została skorygowana do wysokości zobowiązania A. R. wobec organu egzekucyjnego, aktualnego na dzień wydania postanowienia, tj. 13 listopada 2023 r. Kwota nieprzekazanej wierzytelności tj. [...] zł stanowi sumę należności głównych, należnych odsetek i kosztów egzekucyjnych wynikających z tytułów wykonawczych.

Wskazać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się jednolicie, że podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu ww. przepisu - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.

Prawna instytucja potrącenia, określana także jako kompensata albo kompensacja, należy do kategorii zdarzeń powodujących wygaśnięcie zobowiązania. Polega ona na wzajemnym umorzeniu jednorodnych wierzytelności, jakie dwie osoby mają jednocześnie względem siebie. Wierzytelności będące przedmiotem potrącenia poddane zostają działaniu rachunkowemu, którego rezultatem jest wzajemne zniesienie tych wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej (...) (A. Janiak (w:) Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część ogólna, wyd. II, red. A. Kidyba, W. 2014, art. 498).

Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika żeby w ww. okresie istniały wzajemne wierzytelności między firmą G. L. a firmą [...] A. R.. Skarżący regulował zobowiązania swojej firmy wobec firmy [...] A. R., wpłacając środki pieniężne na zobowiązania firmy [...] A. R. wobec innych kontrahentów. Kompensata wpisana na fakturach VAT jako forma płatności, będąca sposobem wzajemnych rozliczeń między kontrahentami, nie mieści się jednak w definicji potrącenia. Zgodnie z art. 498 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1610 ze zm. - dalej: "k.c."), potrącenie wierzytelności może nastąpić w sytuacji, gdy dwie osoby są względem siebie dłużnikami i wierzycielami. Zgodnie z treścią tego przepisu gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Art. 498 § 2 k.c. stanowi, iż wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. W przypadku, gdy wierzytelności nie są wymagalne w momencie złożenia oświadczenia o potrąceniu, to w świetle art. 498 § 1 k.c. nie mogą być one objęte potrąceniem. Nie ulegają więc umorzeniu te wierzytelności, lecz nadal istnieją i mogą być przedmiotem zajęcia na podstawie art. 89 u.p.e.a. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowym (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z 15 listopada 2016 r., I ACa 675/16) wprawdzie oświadczenie o potrąceniu ma charakter konstytutywny, jednakże sama wola potrącającego - bez spełnienia przesłanek określonych w art. 498 § 1 k.c. - nie ma mocy umorzenia wierzytelności.

Jeżeli wierzytelności przedstawione do potrącenia nie spełniają wymaganych przesłanek w momencie złożenia oświadczenia o potrąceniu, to w świetle art. 498 § 1 k.c. nie mogą być one objęte potrąceniem, a w konsekwencji nie dotyczy ich skutek potrącenia, o którym mowa w art. 498 § 2 k.c. Na stronie, która powołuje się na potrącenie spoczywa zatem obowiązek wykazania w procesie odpowiednimi dowodami, że potrącenie objęte jej oświadczeniem było skuteczne. Powinna więc wykazać, że potrącana wierzytelność istniała i była wymagalna. Bezpodstawne uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności zachodzi wówczas, gdy ten po wezwaniu do przekazana kwot stanowiących wierzytelność zobowiązanego dokona czynności prawnych, których stronami obok niego są zobowiązany i jego wierzyciele, w wyniku których zarówno zobowiązany, jak i dłużnik zajętej wierzytelności stali się w stosunku do siebie jednocześnie dłużnikami i wierzycielami, co dawałoby podstawę do dokonania potrąceń wzajemnych wierzytelności i nieprzekazywania do organu kwot należnych od zobowiązanego. Zgodnie natomiast z art. 504 k.c. zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią wyłącza umorzenie tej wierzytelności przez potrącenie, gdy dłużnik stał się wierzycielem swego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia albo gdy jego wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili, a przy tym dopiero później aniżeli wierzytelność zajęta.

A zatem okoliczności wskazane przez skarżącego w złożonych wyjaśnieniach, dotyczące zapłaty zobowiązań firmy [...] A. R. w zamian za zakupione drewno, nie są okolicznościami prawnymi, które umożliwiałyby skarżącemu, jako dłużnikowi zajętej wierzytelności, uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu wierzytelności przysługujących zobowiązanemu. Rozliczenia dokonane przez stronę nie stanowiły kompensaty, gdyż o ile w przypadku strony istniało zobowiązanie wobec firmy [...] A. R. to nie istniały należności przysługujące skarżącemu od zobowiązanego. Nie zostały zatem spełnione warunki wynikające z definicji kompensaty.

Z protokołu z 4 stycznia 2023 r. wynikało, że A. R. dostarczał skarżącemu towar. Zostało to ustalone na podstawie faktur oraz rejestru zakupów. Nie ustalono zobowiązań wobec A. R., które były wymagalne na dzień odebrania przez skarżącego pisemnego zajęcia wierzytelności tj. 1 października 2021 r. Ustalono jednak faktury, które zostały wystawione przez A. R. od 4 października 2021 r. do 31 sierpnia 2022 r.

Zdaniem Sądu, nie można zgodzić się ze skarżącym, że niesłuszne jest uznanie organu, że skarżący bezpodstawnie uchylał się od przekazania zajętej wierzytelności. W świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie ulega wątpliwości, że pomimo obowiązywania zajęcia wierzytelności skarżący nie dokonał płatności - za faktury VAT wystawione przez firmę [...] A. R. - na rzecz organu egzekucyjnego. Zasadnie zatem organ egzekucyjny uznał, że działanie skarżącego polegające na nieprzekazywaniu kwoty na rzecz swojego wierzyciela nosi znamiona bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. W konsekwencji organ słusznie przyjął, że została spełniona przesłanka do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty.

W rozpoznawanej sprawie spełnione zostały zatem przesłanki do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty wierzytelności. Nastąpiło bowiem: skuteczne zajęcie innej wierzytelności pieniężnej u skarżącego, jako dłużnika zajętej wierzytelności, przeprowadzona została kontrola prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, w wyniku której w dniu 4 stycznia 2023 r. sporządzono protokół, ponadto zgromadzony materiał dowodowy, jak i ustalenia faktyczne dokonane na jego podstawie pozwalają na stwierdzenie, że w sprawie doszło do bezpodstawnego uchylania się przez skarżącego od wpłaty zajętej wierzytelności. W skutecznie doręczonych skarżącemu zawiadomieniach wskazano, z jakiego tytułu wierzytelności podlegają zajęciu.

W niniejszej sprawie nie zaszły zatem żadne okoliczności, które stanowiłyby podstawę prawną do nieprzekazywania organowi egzekucyjnemu kwoty zajętej wierzytelności. W związku z tym zarzut naruszenia art. 71a § 9 u.p.e.a., jest niezasadny.

Sąd nie podziela też zarzutu zawartego w punkcie 2 skargi, albowiem postępowanie egzekucyjne prowadzone jest w oparciu o przepisy k.p.a. i u.p.e.a. W postępowaniu tym nie ma zastosowania zasada wynikająca z art. 10 § 1 k.p.a., dotycząca obowiązku zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania i umożliwienia wypowiedzenia się przed wydaniem rozstrzygnięcia co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Obowiązek stosowania powyższego uregulowania występuje w tych postępowaniach, gdzie postępowanie dowodowe w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy w ogóle się prowadzi, a takim postępowaniem nie jest postępowanie egzekucyjne.

W ocenie Sądu, niezasadny jest zarzut wskazany w punkcie 4 skargi.

W rozpatrywanej sprawie materiał dowodowy został zebrany i rozpatrzony z uwzględnieniem wszystkich dokumentów zgromadzonych w toku postępowania oraz wszystkich okoliczności związanych z tymi dowodami. Organ pierwszej instancji oparł swoje rozważania na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w toku kontroli prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] w dniach: 11 stycznia 2022 r., 8 lutego 2022 r. oraz 1 listopada 2022 r. - 4 stycznia 2023 r. Organ egzekucyjny pismem z 17 lutego 2022 r. przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w [...] protokół kontroli z 16 lutego 2022 r. Z uwagi na konieczność dokonania dodatkowych ustaleń Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] pismem z 25 marca 2022 r. wniósł o ponowne przeprowadzenie kontroli u skarżącego. Pismem z 3 lutego 2023 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] przekazał protokół kontroli dłużnika zajętej wierzytelności z 4 stycznia 2023 r. wraz z uzupełnionym materiałem dowodowym. Na jego podstawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...], a następnie Dyrektor Izby Skarbowej oparł wydane postanowienie. Zarzuty skarżącego należy więc uznać za nieuzasadnione.

Odnosząc się do zarzutu zawartego w punkcie 5 skargi, Sąd wyjaśnia, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] zajął wierzytelności A. R. w firmie G. L.. Od momentu dokonania zajęcia, kwoty należne A. R., skarżący winien wpłacać na rachunek bankowy organu egzekucyjnego. Natomiast skarżący regulował płatności za faktury VAT wystawione przez firmę [...] A. R. dokumentujące zakup drewna, nie na rachunek bankowy organu egzekucyjnego, lecz na rachunki Nadleśnictw P., K. i W.. Strona regulowała w ten sposób zobowiązania A. R. za zakontraktowany przez niego odbiór drewna. W zamian za dokonaną płatność G. L. odbierał z ww. nadleśnictw drewno. Transakcje kupna sprzedaży dokonane były między firmą strony, a firmą [...] A. R., co potwierdzają faktury VAT. Nie można zatem zgodzić się z zarzutem skarżącego, że A. R. nie wydawał towaru i nie miał podstaw do przyjmowania od strony płatności. W wyniku wzajemnych ustaleń, lecz z pominięciem zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, strona regulowała płatności wobec nadleśnictw za zobowiązania firmy [...] A. R.. Sąd nie aprobuje też twierdzenia skarżącego, że wymagalność roszczenia A. R. wobec niego nastąpiłaby, gdyby zobowiązany sam poniósł koszty nabycia drewna od nadleśnictw, a następnie dokonał jego sprzedaży na rzecz skarżącego. W momencie wystawienia faktur VAT przez firmę [...] A. R. na rzecz firmy P. L. tytułem zakupu drewna, G. L. stał się zobowiązanym wobec firmy [...] A. R.. W związku z dokonanym zajęciem skarżący powinien dokonać płatności za ww. faktury VAT na rachunek organu egzekucyjnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie wydane zostało zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa.

W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.