Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1199/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 144 ust.1 , ust. 2, art. 372 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1228
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - tj
article: § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a, § 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2015 poz 1800
law: Rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. c, art. 135, art. 200, art. 205 § 2, art. 3 § 2, art. 134 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 156 § 1 pkt 4, art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 28
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 267 pkt 1, art. 35 ust. 1, art. 268 ust. 1 pkt 3, art. 271 ust. 1 pkt 3, ust. 4, art. 272 ust. 5, art. 298 pkt 1, art. 552 ust. 2 i 2a, art. 411, art. 411a, art. 9 ust. 3, art. 414 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 418 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 624
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.
article: art. 1 § 1, § 2
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.

SENTENCJA

Dnia 21 kwietnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Asesor sądowy WSA Robert Talaga (spr.) Protokolant: st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2022 roku sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłości Przedsiębiorstwa [...] w [...] S.A. w upadłości na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej Państwowego Gospodarstwa [...] Polskie w [...] z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie określenia opłaty zmiennej za odprowadzanie wód opadowych lub roztopowych do wód za II kwartał 2019r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni Państwowego Gospodarstwa Wodnego [...] w [...] z dnia [...] marca 2020 r. nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej Państwowego Gospodarstwa Wodnego [...] w [...] na rzecz skarżącego Syndyka Masy Upadłości Przedsiębiorstwa [...] w [...] S.A. w upadłości kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia z dnia 03 września 2019 roku, znak: [...] Dyrektor Zarządu Zlewni Wód Polskich w K. poinformował Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w T. S.A.

o ustaleniu opłaty zmiennej za usługi wodne za okres II kwartału 2019 roku w wysokości: 4020 PLN za odprowadzanie do wód - wód opadowych lub roztopowych. Opłata został obliczona jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty (0,75 zł za 1 m3), ilości wprowadzanych wód (5 360,5 m3) i czasu (II kwartał).

Pismem z dnia 24 września 2019 roku, sygn. akt XI GUp 306/16 Ł. M. Syndyk Masy Upadłości Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w T. S.A. w upadłości, złożył reklamację w sprawie informacji ustalającej wysokość opłaty zmiennej za usługi wodne Nr [...] ZZ K., OZ/II kwartał/2019 wskazując, że w dniu 24 grudnia 2018 roku została sprzedana nieruchomość wchodząca w skład masy upadłości Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w T. S.A. w upadłości oraz, że decyzja Starosty [...] z dnia 28 września 2012 roku , znak: [...] na podstawie, której wyliczona została opłata zmienna została zmieniona decyzją Starosty T. z dnia 14 czerwca 2013 roku, znak [...]

Pismem z dnia 04 października 2019 roku, znak: [...] Dyrektor Zarządu Zlewni Wód Polskich w K. uwzględnił złożoną reklamację i poinformował o anulowaniu informacji z dnia 03 września 2019 roku ustalającej wysokość opłaty zmiennej Nr [...] ZZ K.. OZ/II kwartał/2019, znak: [...]

Pismem z dnia 04 października 2019 roku, znak: [...] Dyrektor Zarządu Zlewni Wód Polskich w K. w związku z uwzględnieniem reklamacji przygotował informację ustalającą wysokość opłaty zmiennej za usługi wodne Nr [...] ZZ K.. OZ/II kwartał/2019, w której ustalił Przedsiębiorstwu Komunikacji Samochodowej w T. S.A., za okres II kwartału 2019 r. opłatę zmienną w wysokości: 2699,00 PLN za odprowadzanie do wód - wód opadowych lub roztopowych. Opłata został obliczona jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty (0,75 zł za 1 m3), ilości wprowadzanych wód (3 598,5 m3) i czasu (II kwartał).

Pismem z dnia 22 października 2019 roku, sygn. akt XI GUp 306/16 Ł. M. Syndyk Masy Upadłości Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w T. S.A. w upadłości złożył reklamację w sprawie informacji ustalającej wysokość opłaty zmiennej za usługi wodne Nr [...] ZZ K., OZ/II kwartał/2019 ponownie wskazując, że w dniu 24 grudnia 2018 roku została sprzedana nieruchomość wchodząca w skład masy upadłości Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w T. S.A. w upadłości.

Pismem z dnia 28 listopada 2019 roku, znak [...] Dyrektor Zarządu Zlewni Wód Polskich w K. stwierdził niedopuszczalność wniesienia reklamacji od informacji ustalającej wysokość opłaty zmiennej za usługi wodne NR [...] ZZ K., OZ/II kwartał/2019, wskazując, że reklamacja przysługuje raz w okresie rozliczeniowym zgodnie z art. 273 ust 9 ustawy Prawo wodne.

Pismem z dnia 14 lutego 2020 roku, znak: [...] Dyrektor Zarządu Zlewni Wód Polskich w K., zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie określenia Przedsiębiorstwu Komunikacji Samochodowej w T. S.A. wysokości opłaty zmiennej za okres II kwartału 2019 roku za odprowadzanie wód opadowych lub roztopowych do wód.

Decyzją z dnia 16 marca 2020 roku, znak: [...] Dyrektor Zarządu Zlewni Wód Polskich w K. określił Przedsiębiorstwu Komunikacji Samochodowej w T. S.A. za okres I kwartału 2019 r. opłatę zmienną w wysokości: 2699,00 PLN za odprowadzanie do wód - wód opadowych lub roztopowych.

Pismem z dnia 23 marca 2020 roku pełnomocnik Ł. M. Syndyk masy upadłości Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w T. S.A. w upadłości złożył odwołanie od powyższej decyzji wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżając przedmiotową decyzję podniesiono m.in. niedostateczne uzasadnienie decyzji, brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz niewłaściwe wskazanie adresata decyzji.

Decyzja z dnia 02 lipca 2021 roku, nr [...] Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej Wód Polskich w P. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni Wód Polskich w K. z dnia 16 marca 2020 roku, znak: [...] w sprawie określenia opłaty zmiennej za okres II kwartału 2019 roku za odprowadzanie do wód - wód opadowych lub roztopowych.

W uzasadnieniu organ wskazał, że uwzględnił zmianę wielkości odprowadzanych wód opadowych określonych na podstawie pozwolenia wodnoprawnego wydanego przez Starostę T. z dnia 4 czerwca 2013 roku, znak [...], zmieniającą decyzje Starosty T. z dnia 28 września 2012 roku, znak: [...] Organ uwzględnił decyzję Starosty T. z dnia 09 lutego 2009 roku, znak: [...] wydana na rzecz Burmistrza Miasta T. wygasła z dniem 09 lutego 2019 roku; decyzje Starosty T. z dnia 09 lipca 2012 roku, znak: [...] wydana na rzecz Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej w T. Sp. z o.o.; a także decyzję z dnia 29 kwietnia 2019 roku, znak: [...] Dyrektora Zarządu Zlewni Wód Polskich w K. wydaną na rzecz Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Sp. z o.o. w T. , które obejmowały: szczególne korzystanie z wód polegające na odprowadzaniu do wód - wód opadowych lub roztopowych z innych terenów z wykorzystaniem innych wylotów i do innych odcinków cieków niż wskazane przez odwołującego tj. z terenu zlewni nr II w T. do Kanału [...] w km 5+550 - w zakresie pierwszej decyzji a po zakończeniu jej obowiązywania w zakresie ostatniej decyzji oraz z terenu Osiedla Z. w T. do skanalizowanego odcinka Kanału O. w km 4+350 i z terenu zlewni nr 1 w T. poprzez podczyszczalnię do Kanału O. w km 2+750 w zakresie drugiej z wymienionych decyzji. Odwołujący posiadał pozwolenie wodnoprawne wydane przez Starostę T. z dnia 29 września 2012 roku, znak: [...] zmienione decyzją Starosty T. z dnia 14 czerwca 2013 roku, znak: [...] obejmujące zlewnie nr 1 do skanalizowanego odcinka Kanału O. w km 3+480 i 3+400, przez co bezpodstawny był zarzut dotyczący podwójnego naliczania opłat za odprowadzanie wód opadowych lub roztopowych.

Organ za bezzasadny uznał zarzut błędnego określenia adresata decyzji, gdyż zgodnie z decyzją Starosty T. z dnia 28 września 2012 roku, znak: [...], zmienionej decyzją Starosty t. z dnia 14 czerwca 2013 roku, znak: [...] adresatem decyzji jest Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej S.A. w T. co wynika z prawomocnego i wiążącego oznaczenia strony w pozwoleniu wodnoprawnym. Organ I instancji nie miał uprawnień do modyfikowania oznaczenia adresata decyzji w przypadku zmiany danych podmiotowych. Upadłość nie pozbawiła przedsiębiorstwa osobowości prawnej, które pozostało podmiotem praw i obowiązków, a jedynie odjęty został zarząd i reprezentacja majątku wchodzącego w skład masy upadłości. Ogłoszenie upadłości nie spowodowało utraty przez upadłego posiadania nieruchomości, co do których zachował prawo własności lub prawo użytkowania wieczystego, z tym, że zarząd nad ww. przedmiotami opodatkowania przysługiwał syndykowi, który w czasie trwania postępowania upadłościowego, jest odpowiedzialny za realizację obowiązków płatnika i podatnika przez upadłego przedsiębiorcę.

Organ za bezzasadny uznał zarzut nieuwzględnienia sprzedaży nieruchomości wchodzących w skład masy upadłości. W przypadku umowy sprzedaży nieruchomości, następstwo prawne powinno być rozważane w zakresie stosunków prawnych bezpośrednio związanych z przedmiotem umowy czyli nieruchomością gruntową. Pozwolenie wodnoprawne nie jest prawem związanym z własnością nieruchomości a zatem przeniesienie praw i obowiązków z pozwolenia wodnoprawnego nie nastąpiło z mocy prawa tylko dlatego, że nowy podmiot przejął władanie nad nieruchomością, gdyż uprawnienie wynikające z pozwolenia wodnoprawnego nie było częścią składową urządzenia wodnego, a tym samym gruntu. Podmiotem obowiązanym do ponoszenia opłat za usługi wodne pozostał zatem beneficjent pozwolenia wodnoprawnego, którym był adresat pozwolenia wodnoprawnego, z którego wynikały uprawnienia do korzystania z wód. Pozwolenie wodnoprawne kreuje indywidualny stosunek administracyjny o charakterze władczym, wiążąc sytuację wskazanego w niej adresata z uprawnieniami i obowiązkami ze wszystkimi skutkami w sferze prawa publicznego, które obejmują także określoną sferę powinności. W szczególności, powołane wyżej przepisy Prawa wodnego dookreślają sytuację prawną beneficjenta pozwolenia wodnoprawnego na świadczenie usług wodnych w kwestii ponoszenia opłat za te usługi.

Organ uznał również za bezzasadny zarzut niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ I instancji materiału dowodowego, gdyż pozwolenia wodnoprawne wskazane przez odwołującego dotyczyły innych miejsc odprowadzania wód opadowych lub roztopowych oraz odprowadzane są z innych terenów. Organ określając opłatę kierował się ostatecznym i prawomocnym pozwoleniem wodnoprawnym wydanym przez Starostę T..

Pismem z dnia 21 lipca 2021 roku pełnomocnik Ł. M. - Syndyk Masy Upadłości Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w T. S.A. w upadłości, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na opisaną decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej Wód Polskich w P. z dnia 2 lipca 2021 roku, której zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 14 ust. 2 p.w., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego oraz niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy oraz dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego w sposób dowolny, co w konsekwencji doprowadziło do nieuwzględnieniu faktu, iż Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w T. (dalej w skrócie "PGKiM") dysponuje odrębnymi pozwoleniami wodnoprawnymi w zakresie zlewni nr 1 i 2 oraz regulowało opłatę zmienną za odprowadzanie do wód - wód opadowych lub roztopowych za rok 2019 r., oraz faktu, że w dniu 24 grudnia 2018 roku została sprzedana nieruchomość wchodząca w skład masy upadłości Spółki. Nowymi nabywcami nieruchomości stali się: M. P., prowadzący działalność gospodarczą pod firmą "W. " M. P., oraz R. K., prowadzący działalność gospodarczą pod firmą "A. " R. K., co oznacza, że ze strony Skarżącego nie dochodzi do faktycznego odprowadzania wody, a tym samym korzystania z usług wodnych oraz niezweryfikowania rzeczywistej ilości odprowadzanych wód opadowych lub roztopowych,

b) art. 8 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, niewyjaśnienie i niewskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, co uniemożliwia realizacje zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, co w konsekwencji doprowadziło do wymierzenia Skarżącemu niezasadnie opłaty,

c) art. 28 k.p.a. w zw. z art. 144 ust. 1 i 2 Prawa upadłościowego przez wydanie decyzji określającej wysokość opłaty pomimo tego, iż adresatem ewentualnej decyzji powinien być przedsiębiorca w upadłości, a nie Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w T. S.A., co w konsekwencji doprowadziło do wymierzenia w odniesieniu do tego samego terenu podwójnej opłaty zarówno Przedsiębiorstwu Komunikacji Samochodowej w T. S.A., które nie powinno być stroną postępowania, jak i PGKiM, i to w zawyżonej wysokości,

d) art. 136 k.p.a. przez nieprzeprowadzenie przez Organ uzupełniającego postępowania dowodowego zmierzającego do całościowego rozpoznania sprawy, w szczególności poprzez zwrócenie się do PGKiM o przedłożenie:

- pozwolenia wodnoprawnego dla zlewni nr 1 z dnia 9 lipca 2012 roku (nr [...]) wydanego przez Starostwo Powiatowe w T. na PGKiM, objętej informacją ustalającą i zaskarżoną decyzją,

- pozwolenia wodnoprawnego dla zlewni nr 2 z dnia 9 lutego 2009 r. (nr [...]), objętej informacją ustalającą i zaskarżoną decyzją,

- informacji oraz decyzji ustalających wysokość opłaty zmiennej za odprowadzanie do wód - wód opadowych lub roztopowych [za] 2019 roku w zakresie zlewni nr 1 i 2,

- dowodów uiszczenia opłaty zmiennej za odprowadzanie do wód - wód opadowych lub roztopowych za 2019 r. w zakresie zlewni nr 1 i 2,

- pozwolenia wodnoprawnego dla zlewni nr 2 dnia z 29 kwietnia 2019 roku (nr [...]) wydanego przez PGWWP dla PGKiM;

2) naruszenie prawa materialnego, a w tym:

a) art. 268 ust. 1 pkt 3 "ppkt a" oraz art. 272 pkt 5 w zw. z art. 298 prawo wodne w zakresie, w jakim Organ przedwcześnie zastosował tę normę do stanu faktycznego, który nie odpowiadał okolicznościom kształtującym hipotezę tego przepisu,

b) art. 411 ust. 1 w zw. z art. 414 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 418 ust. 1 prawo wodne w zakresie, w jakim Organ nie wziął pod uwagę, że przepis wskazuje wyraźnie, że następca prawny zakładu, który uzyskał pozwolenie wodnoprawne, przejmuje prawa i obowiązki wynikające z tego pozwolenia. Jest to więc przejęcie obowiązków z mocy samego prawa, co oznacza już w tym momencie zmianę podmiotu zobowiązanego bez względu na to, czy następca prawny wystąpił z wnioskiem o przeniesienie decyzji - pozwolenia wodnoprawnego na jego rzecz.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego od Dyrektora Zarządu Zlewni kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto Skarżący wniósł o wstrzymanie wykonania w całości zaskarżonej decyzji, a także o uzupełnienie postępowania dowodowego i tym samym zwrócenie się do PGKIM o przedłożenie:

- pozwolenia wodnoprawnego dla zlewni nr 1 z dnia 9 lipca 2012 roku (nr [...]) wydanego przez Starostwo Powiatowe w T. na PGKiM, objętej informacją ustalającą i zaskarżoną decyzją,

- pozwolenia wodnoprawnego dla zlewni nr 2 z dnia 9 lutego 2009 roku (nr [...]), objętej informacją ustalającą i zaskarżoną decyzją,

- informacji oraz decyzji ustalających dla PGKiM wysokość opłaty zmiennej za odprowadzanie do wód - wód opadowych lub roztopowych 2019 roku w zakresie zlewni nr 1 i 2,

- dowodów uiszczenia przez PGKiM opłaty zmiennej za odprowadzanie do wód - wód opadowych lub roztopowych za 2019 roku w zakresie zlewni nr 1 i 2,

- pozwolenia wodnoprawnego dla zlewni nr 2 z dnia 29 kwietnia 2019 roku (nr [...]) wydanego przez PGWWP dla PGKiM,

– na okoliczność dysponowania przez PGKiM odrębnymi pozwoleniami wodnoprawnymi w zakresie zlewni nr 1 i 2 objętych informacją roczną z dnia 3 grudnia 2019 roku i zaskarżoną decyzją.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał wcześniejszą argumentację.

Postanowieniem z 14 września 2021 roku, sygn. akt III SA/Po 1199/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z 01 grudnia 2021 r. sygn. akt III OZ 1135/21 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na powyższe postanowienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2020 roku, poz. 2072, ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 roku, poz. 329, w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji – mającej za przedmiot określenie opłaty zmiennej za odprowadzanie wód opadowych i roztopowych (za okres II kwartału 2019 roku) – Sąd doszedł do przekonania, że skarga Syndyka zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się zasadne.

W pierwsze kolejności należy odnieść się do kwestii zasadności naliczenia takiej opłaty podmiotowi, który – tak jak w kontrolowanej sprawie – wprawdzie w okresie, za który naliczono opłatę, posiadał stosowne pozwolenie wodnoprawne, ale wyzbył się już nieruchomości, do terenu której pozwolenie to się odnosiło.

Rozważając tę kwestię należy wyjść od niespornego stwierdzenia, że opłata zmienna ustalona zaskarżoną decyzją została nałożona na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2017 roku - Prawo wodne (ówcześnie t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 624, ze zm.; w skrócie "pr.wod.").

Wejście w życie tej ustawy było wynikiem realizacji spoczywającego na Polsce obowiązku implementacji do krajowego porządku prawnego m.in. Dyrektywy nr [...] Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz. Urz. WE L 327 z 22.12.2000, str. 1, ze zm. – Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 5, str. 275, dalej jako "Dyrektywa ramowa" lub "Dyrektywa"). Wskazać zatem należy, że zgodnie z art. 9 ust. 1 Dyrektywy ramowej państwa członkowskie uwzględniają zasadę zwrotu kosztów usług wodnych, włączając koszty ekologiczne i materiałowe, uwzględniając analizę ekonomiczną wykonaną zgodnie z załącznikiem III oraz w szczególności zgodnie z zasadą "zanieczyszczający płaci". Na państwa członkowskie nałożono obowiązek kształtowania polityki opłat za wodę, która przewiduje działania zachęcające użytkowników do wykorzystywania zasobów wodnych efektywnie oraz przyczynia się do osiągnięcia celów środowiskowych Dyrektywy, a także zapewnienia odpowiedniego wkładu różnych użytkowników wody, podzielonych przynajmniej na przemysł, gospodarstwa domowe i rolnictwo, do zwrotu kosztów usług wodnych, oparty na analizie ekonomicznej wykonanej zgodnie z załącznikiem III i przy uwzględnieniu zasady "zanieczyszczający płaci". Przy czym państwa członkowskie mogą uwzględniać skutki społeczne, ekologiczne i ekonomiczne zwrotu kosztów, jak również warunki geograficzne i klimatyczne określonego regionu lub regionów. Zgodnie zaś z Załącznikiem III do Dyrektywy ramowej analiza ekonomiczna zawiera informacje w celu wykonania odpowiednich obliczeń niezbędnych dla uwzględnienia określonej w art. 9 Dyrektywy ramowej zasady zwrotu kosztów za usługi wodne, przy uwzględnieniu prognoz długoterminowych dotyczących zaopatrzenia i zapotrzebowania na wodę w obszarze dorzecza, oraz w miarę potrzeby oszacowania dotyczące wielkości, cen i kosztów związanych z usługami wodnymi, oraz oszacowania odpowiednich inwestycji, obejmujące prognozowanie takich inwestycji. W analizie powinny się znaleźć także informacje mające na celu dokonanie oceny najbardziej efektywnego ekonomicznie połączenia środków w odniesieniu do korzystania z wód, które będą zawarte w programie środków działania ustalonym na mocy art. 11 Dyrektywy ramowej, opartego na oszacowaniach potencjalnych kosztów takich środków. W związku z tymi postanowieniami wprowadzono katalog instrumentów ekonomicznych służących gospodarowaniu wodami, który ma się przyczynić do efektywnego i sprawnego gospodarowania zasobami wodnymi oraz do wydatkowania środków na działania związane z zapewnieniem dostępności wód o odpowiednich parametrach jakościowych i we właściwej ilości.

Jednym z takich instrumentów ekonomicznych służących gospodarowaniu wodami są – zgodnie z art. 267 pkt 1 pr.wod. – opłaty za usługi wodne.

W myśl art. 35 ust. 1 pr.wod. usługi wodne polegają na zapewnieniu gospodarstwom domowym, podmiotom publicznym oraz podmiotom prowadzącym działalność gospodarczą możliwości korzystania z wód w zakresie wykraczającym poza zakres powszechnego korzystania z wód, zwykłego korzystania z wód oraz szczególnego korzystania z wód. Opłaty za usługi wodne uiszcza się m.in. za odprowadzanie do wód: a) wód opadowych lub roztopowych ujętych w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacji deszczowej służące do odprowadzania opadów atmosferycznych albo systemy kanalizacji zbiorczej w granicach administracyjnych miast, b) wód pochodzących z odwodnienia gruntów w granicach administracyjnych miast (art. 268 ust. 1 pkt 3 pr.wod.). Opłata z tego tytułu składa się z opłaty stałej, ustalanej w sposób określony w art. 271 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 pr.wod., oraz opłaty zmiennej, wymierzanej na podstawie art. 272 ust. 5 pr.wod. Do uiszczania tych opłat zobowiązane są podmioty korzystające z usług wodnych (art. 298 pkt 1 pr.wod.).

Podstawę ustalenia wysokości opłaty zmiennej zakwestionowanej w niniejszej sprawie stanowił art. 272 ust. 5 pr.wod., zgodnie z którym wysokość opłaty zmiennej za odprowadzanie do wód - wód opadowych lub roztopowych ujętych w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacji deszczowej służące do odprowadzania opadów atmosferycznych w granicach administracyjnych miast, ustala się jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty, ilości odprowadzonych wód, wyrażonej w m3, i czasu, wyrażonego w latach, z uwzględnieniem istnienia urządzeń do retencjonowania wody z terenów uszczelnionych oraz ich pojemności. Sposobu ustalenia ilości odprowadzonych wód dotyczą przejściowe unormowania art. 552 ust. 2 i 2a pr.wod. W myśl pierwszego z wymienionych przepisów (tj. ust. 2) ustalenie wysokości opłaty za usługi wodne w okresie od dnia wejścia w życie ustawy do dnia 31 grudnia 2026 r. następuje na podstawie: 1) określonego w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym celu i zakresu korzystania z wód; 2) pomiarów dokonywanych przez organy administracji w ramach kontroli gospodarowania wodami lub ustaleń z przeglądów pozwoleń wodnoprawnych; 3) pomiarów dokonywanych przez organy administracji w ramach kontroli pozwoleń zintegrowanych. Natomiast zgodnie z art. 552 ust. 2a pr.wod. ustalenie wysokości opłaty za usługi wodne w okresie do dnia 31 grudnia 2026 r. następuje również na podstawie: 1) odczytów z przyrządów pomiarowych dokonywanych w ramach kontroli gospodarowania wodami albo 2) oświadczeń podmiotów obowiązanych do ponoszenia opłat za usługi wodne, za poszczególne kwartały.

W świetle cytowanych przepisów zasadą jest, że naliczona opłata zmienna powinna odzwierciedlać ilość odprowadzonych wód, skoro ten parametr – zgodnie z art. 272 ust. 5 pr.wod. – jest jednym z czynników iloczynu służącego wyliczeniu takiej opłaty. W kontrolowanej sprawie natomiast Organ oparł się na danych z udzielonego Spółce pozwolenia wodnoprawnego (art. 552 ust. 2 pkt 1 pr.wod.).

W ocenie Sądu stworzona przez ustawodawcę możliwość (a niekiedy konieczność) oparcia się przy wymierzaniu opłat za usługi wodne na danych (parametrach) określonych w odnośnym pozwoleniu wodnoprawnym udzielonym podmiotowi korzystającemu z takich usług (tu: na danych co do maksymalnej ilości odprowadzanych wód), nie oznacza dopuszczalności naliczania takich opłat w sytuacji, gdy adresat pozwolenia nie ma możliwości korzystania z odnośnej usługi wodnej.

Wręcz przeciwnie, Sąd w niniejszym składzie podziela te poglądy wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych, w świetle których fakt, że opłaty uiszcza się "za usługi wodne" (poszczególne ich rodzaje) oraz że zobowiązanymi do ich ponoszenia są podmioty "korzystające z usług wodnych", oznacza, że podmiot uprawniony do korzystania z danej usługi wodnej, aby móc zostać obciążonym opłatą z tego tytułu, musi mieć co najmniej potencjalną (prawnie zagwarantowaną) możliwość wykonywania swych uprawnień wynikających z pozwolenia wodnoprawnego (por. wyroki WSA: z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt II SA/Wr 389/18; z 20.09.2018 r., II SA/Sz 507/18; z dnia 10 listopada 2020 roku, sygn. akt III SA/Gd 390/20 – dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; w skrócie "CBOSA").

W świetle powyższych uwag za błędne należy uznać stanowisko Organu, że opłata za usługi wodne (w tym przypadku: opłata zmienna za odprowadzanie wód opadowych i roztopowych) przysługuje niezależnie od okoliczności faktycznych sprawy determinujących możliwość korzystania z takich usług (w tym przypadku: niezależnie od dysponowania prawem do nieruchomości) – do czasu wygaśnięcia pozwolenia wodnoprawnego, ewentualnie przejęcia praw i obowiązków wynikających z pozwolenia przez następcę prawnego zakładu (na podstawie art. 411 pr.wod.) albo przez inny podmiot (w trybie art. 411a pr.wod.). Zdaniem Sądu w sytuacji, gdy podmiot, który uzyskał pozwolenie wodnoprawne na odprowadzanie wód opadowych i roztopowych, nie ma już możliwości realizacji swoich uprawnień z niego wynikających – bo np. utracił tytuł prawny i posiadanie nieruchomości, z terenu której wody te są odprowadzane – brak jest podstaw do ustalenia opłaty za ww. usługę wodną. Obowiązek ponoszenia opłaty wiąże się bowiem z faktem korzystania (a przynajmniej: z faktyczną możliwością korzystania) z danej usługi wodnej, a nie z samym posiadaniem pozwolenia wodnoprawnego dotyczącego tej usługi. Zgodnie z art. 9 ust. 3 pr.wod. gospodarowanie wodami opiera się na zasadzie zwrotu kosztów usług wodnych, uwzględniających koszty środowiskowe i koszty zasobowe oraz analizę ekonomiczną. W tym kontekście brak jest dostatecznego uzasadnienia dla pobierania opłat za usługi wodne, które z przyczyn obiektywnych nie mogą być świadczone na rzecz danego podmiotu. W takim przypadku przeciwko pobieraniu opłaty, zwłaszcza za usługę polegającą na odprowadzaniu wód opadowych i roztopowych (a więc w istocie za sui generis zanieczyszczanie środowiska), od podmiotu, który już z takiej usługi nie korzysta (tj. nie odprowadza wód z terenu danej nieruchomości, gdyż się jej wyzbył), przemawia także zasada prawa ochrony środowiska (w tym ochrony zasobów wodnych) –"zanieczyszczający płaci" (por. zwłaszcza art. 9 ust.1 Dyrektywy ramowej).

Oceny tej nie zmienia brzmienie art. 271 ust. 4 pr.wod., zgodnie z którym: "Wysokość opłaty stałej za odprowadzanie do wód:

1) wód opadowych lub roztopowych ujętych w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacji deszczowej służące do odprowadzania opadów atmosferycznych albo systemy kanalizacji zbiorczej w granicach administracyjnych miast,

2) wód pochodzących z odwodnienia gruntów w granicach administracyjnych miast

– ustala się jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty, czasu wyrażonego w dniach i określonej w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalnej ilości wód, wyrażonej w m3/s, odprowadzanych do wód", i użyte w tym przepisie wyrażenie "określonej w pozwoleniu wodnoprawnym [...] maksymalnej ilości wód". Pomijając bowiem nawet fakt, że cytowany przepis odnosi się wprost do ustalania opłaty stałej, a nie opłaty zmiennej, to należy zauważyć, że zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie podnosi się, że dokonując wykładni konkretnej normy nie można ograniczać się do pewnego jej fragmentu, lecz należy uwzględnić wszystkie jej elementy (por. B. Brzeziński, Podstawy wykładni prawa podatkowego, Gdańsk 2008, s. 62). Wobec powyższego użyte przez ustawodawcę ww. wyrażenie ("określonej w pozwoleniu wodnoprawnym [...] maksymalnej ilości wód") pozwala przyjąć, że intencją prawodawcy było nałożenie obowiązku uiszczania opłat na podmiot, który rzeczywiście ma możliwość odprowadzania wód – tak rozumieć należy bowiem określenie "za odprowadzanie do wód – wód..." (art. 271 ust. 4 ab initio pr.wod.). Podkreślić także należy, że zgodnie z jedną z podstawowych dyrektyw wykładni – tzw. regułą harmonizowania kontekstów – w sytuacjach trudnych, o złożonym kontekście systemowym lub funkcjonalnym, ustalając znaczenie językowe przepisu należy brać pod uwagę również dyrektywy wykładni systemowej i funkcjonalnej, a więc na przykład inne przepisy prawne, wolę prawodawcy oraz cel regulacji prawnej (zob. L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010, s. 82). Dokonując zatem analizy art. 271 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 pr.wod. w kontekście oceny powstania obowiązku uiszczania opłaty stałej za odprowadzanie do wód - wód opadowych i roztopowych, uwzględnić należy nie tylko brzmienie ww. przepisów, ale również przepisów je "otaczających", w tym art. 267 pkt 1, art. 268 ust. 1 pkt 3, art. 270 ust. 3 oraz art. 298 pkt 1 pr.wod.

Wobec powyższego – wbrew stanowisku Organu, opartemu na błędnej, zdaniem Sądu, wykładni przepisów normujących ustalanie opłat za odprowadzanie do wód - wód opadowych lub roztopowych, w tym zwłaszcza wytkniętych w skardze: art. 268 ust. 1 pkt 3, art. 272 ust. 5 i art. 298 pkt 1 pr.wod., a także art. 552 ust. 2 pkt 1 pr.wod. – sam fakt wydania pozwolenia wodnoprawnego uprawniającego do odprowadzania wód opadowych i roztopowych nie upoważnia organu Wód Polskich do naliczania opłat z tego tytułu, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że podmiot, który uzyskał to pozwolenie, nie ma realnej możliwości wykonywania swoich uprawnień z niego wynikających. Samo uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego nie oznacza jeszcze automatycznej możliwości realizacji uprawnień zakładu wynikających z tego pozwolenia, dlatego samo posiadanie pozwolenia nie upoważnia organu do naliczania opłat za usługi wodne objęte tym pozwoleniem.

W konsekwencji za zasadny należało również uznać zarzut istotnego naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegającego na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego w zakresie ustaleń, czy podnoszony przez Skarżącego fakt zbycia w dniu 24 grudnia 2018 roku nieruchomości Spółki, której dotyczyło udzielone Spółce pozwolenie wodnoprawne na odprowadzanie wód opadowych i roztopowych (decyzja Starosty T. z 28 września 2012 roku znak: [...], zmieniona decyzją tego organu z 14 czerwca 2013 roku, znak: [...]), rzeczywiście skutkował brakiem możliwości dalszego wykonywania przez Spółkę (w upadłości) uprawnień wynikających z ww. pozwolenia wodnoprawnego, pozbawiając Spółkę (w upadłości) posiadania tej nieruchomości, choćby zależnego.

Sąd nie dopatrzył się natomiast zarzucanego w skardze naruszenia "art. 411 ust. 1 w zw. z art. 414 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 418 ust. 1" pr.wod., gdyż w okolicznościach kontrolowanej sprawy Skarżący nie wykazał, że zbycie ww. nieruchomości wchodzącej w skład masy upadłości Spółki – i to, jak wynika z treści skargi, zbycie na rzecz dwóch różnych przedsiębiorców (działających pod firmami, odpowiednio, "W. " M. P. oraz "A." R. K.) – skutkowało zaistnieniem "następstwa prawnego zakładu" w rozumieniu art. 411 ust. 1 pr.wod.

Podobnie dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy pozbawiony istotnego znaczenia okazał się fakt posiadania przez PGKiM odrębnych pozwoleń wodnoprawnych dla zlewni nr 1 i 2, a także (ewentualnego) zawarcia przez PGKiM ze Spółką "umowy na przyjmowanie ścieków opadowych i roztopowych" z uwagi na to, że PGKiM jest odrębnym podmiotem korzystającym z usług wodnych, posiadającym osobne pozwolenia wodnoprawne uprawniające do określonego korzystania z wód i odprowadzającym wodę z innych terenów niż teren przedmiotowej nieruchomości Spółki (zbytej przez Skarżącego). W konsekwencji nie mógł odnieść zamierzonego skutku zarzut naruszenia art. 136 k.p.a.

Za zasadny należało natomiast uznać zarzut naruszenia art. 144 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku - Prawo upadłościowe (ówcześnie: Dz. U. z 2020 roku poz. 1228, ze zm.; w skrócie: "pr.upadł.") przez błędne określenie adresata decyzji.

Dyrektor Zarządu Zlewni w K. skierował decyzję z 16 marca 2020 roku do podmiotu (w sensie: określił sporną opłatę zmienną podmiotowi) pod firmą: "Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w T. S.A.", zaś, jak wynika z rozdzielnika, zaadresował ją do ("Otrzymuje:") "Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w T. S.A. w upadłości". Natomiast Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w P. decyzją z dnia 2 lipca 2021 roku utrzymał w mocy takie orzeczenie, sam w treści nie odnosząc się do szerzej do zagadnienia właściwego adresata decyzji.

W tym kontekście Skarżący zarzucił, że stwierdzenie, iż stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. jest Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w T. S.A. stanowi naruszenie art. 28 k.p.a. w zw. z art. 144 ust. 1 i 2 pr.upadł. W ocenie autora skargi zaskarżona decyzja powinna zostać wydana dla Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w T. S.A. w upadłości, natomiast doręczona Syndykowi Masy Upadłości. Tymczasem Organ ustalił wysokość opłaty w stosunku do Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w T. S.A., uznając ją za stronę postępowania. Wobec powyższego, skoro postępowanie zostało wszczęte przez Dyrektora Zarządu Zlewni przeciwko Przedsiębiorstwu Komunikacji Samochodowej w T. S.A. i w sentencji zaskarżonej decyzji Organ błędnie wskazał Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w T. S.A. jako stronę postępowania, a nie Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w T. S.A. w upadłości, co zostało podtrzymane przez Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w P. to decyzje takie powinny zostać uchylone.

Ustosunkowując się do tego zarzutu, organ odwoławczy wyjaśnił, że adresatem zaskarżonej decyzji jest P. S.A. z siedzibą w T. , co wynika z prawomocnej i wiążącej decyzji wydanej przez Starostę T. w przedmiocie udzielenia P. S.A. z siedzibą w T. pozwolenia wodnoprawnego na szczególne korzystanie z wód polegające na odprowadzaniu do wód - wód opadowych i roztopowych z terenu objętego działalnością P. S.A. z siedzibą w T. . Okoliczność zaistnienia pewnych zamian organizacyjnych po stronie adresata ww. prawomocnej i wiążącej decyzji administracyjnej (pozwolenia wodnoprawnego) po jej wydaniu i nabyciu waloru ostateczności pozostaje bez znaczenia dla organu, który wydał decyzję i jest nią związany, Oznacza to, że organ nie posiada uprawnienia do modyfikowania oznaczenia adresata decyzji w przypadku zmian organizacyjnych po stronie tego adresata, co wynika z obowiązujących w tej materii regulacji prawnych i jednolitego orzecznictwa. W konsekwencji nie istniała możliwość zmiany z urzędu przez Organ danych podmiotowych adresata decyzji (pozwolenia wodnoprawnego) na potrzeby określenia opłaty za usługi wodne w ramach wiążącego pozwolenia wodnoprawnego. Organ wydając zaskarżoną decyzję działał w wykonaniu ustawowego obowiązku określenia opłat wynikających z wydanego pozwolenia wodnoprawnego, co nastąpiło na podstawie obowiązujących regulacji prawnych: art. 268 ust. 1 pkt 3 i art. 272 ust. 5 w zw. z art. 272 ust. 19 pr.wod. Ponadto zaznaczył, że ogłoszenie upadłości przedsiębiorstwa nie pozbawia go osobowości prawnej. Pozostaje więc ono w dalszym ciągu podmiotem praw i obowiązków, a jedynie odjęty zostaje mu zarząd i reprezentacja majątku wchodzącego w skład masy upadłości. Syndyk masy upadłości zarządza mieniem upadłego i reprezentuje go. Wszystkie czynności syndyka upadłości wywierają skutek względem upadłego, który w dalszym ciągu pozostaje stroną stosunków prawnych. Ogłoszenie upadłości nie zwalnia upadłego podmiotu od obowiązków regulowania należności publicznoprawnych, z tym że w czynnościach tych reprezentuje upadłego syndyk. Oczywiste jest, że syndyk nie jest podmiotem zobowiązanym, lecz obejmując zarząd majątkiem upadłego działa w jego imieniu i na jego rachunek we wszystkich czynnościach prawnych.

Zdaniem Sądu, wbrew stanowisku Organu, kluczowe znaczenie dla właściwego określenia adresata zaskarżonej decyzji ma w kontrolowanej sprawie nie treść udzielonego Spółce pozwolenia wodnoprawnego (sposób określenia adresata tego pozwolenia), lecz odnośne przepisy ustawy - Prawo upadłościowe, na czele z jej art. 144 ust. 1 i 2.

W myśl tych przepisów po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowo-administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu (art. 144 ust. 1 pr.upadł.). Postępowania te syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym (art. 144 ust. 2 pr.upadł.). Tę ostatnią regulacje dopełnia art. 372 ust. 1 pr.upadł. – w brzmieniu: "Zmiany stosunków prawnych dokonane na podstawie przepisów ustawy obowiązują upadłego i drugą stronę również po umorzeniu lub zakończeniu postępowania upadłościowego, chyba że przepisy odrębnej ustawy stanowią inaczej" – z którego wynika, że wszystkie czynności, których dokona syndyk w czasie postępowania upadłościowego w odniesieniu do masy upadłości, mają skutek dla majątku upadłego. W okolicznościach kontrolowanej sprawy istotne znaczenie ma również przepis art. 601 pr.upadł., w myśl którego po ogłoszeniu upadłości przedsiębiorca występuje w obrocie pod dotychczasową firmą z dodaniem oznaczenia "w upadłości".

Zdaniem Sądu nie powinno ulegać wątpliwości, że "występowaniem w obrocie" w powyższym rozumieniu jest także występowanie przez dany podmiot w charakterze adresata konkretnej decyzji administracyjnej. Dlatego już w świetle cytowanego art. 601 pr.upadł. w żadnym przypadku nie do obrony jest stanowisko Organu, według którego zaskarżona decyzja powinna być skierowana do "Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w T. S.A." (bez dodatku "w upadłości").

Wbrew sugestiom stron, w kontrolowanej sprawie dylemat co do właściwego oznaczenia adresata zaskarżonej decyzji nie sprowadza się do alternatywy:

- "Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w T. S.A." czy "Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w T. S.A. w upadłości", lecz do alternatywy:

- "Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w T. S.A. w upadłości" czy "Syndyk Masy Upadłości Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w T. S.A. (w upadłości)".

Powyższa kwestia, czy po ogłoszeniu upadłości przedsiębiorcy (tu: "Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w T. S.A.") adresatem decyzji dotyczącej – tak jak w kontrolowanej sprawie – jego masy upadłości powinien być ów przedsiębiorca (w upadłości), czy syndyk masy upadłości, nie jest w doktrynie i orzecznictwie rozstrzygana jednolicie.

Zwolennicy kierowania decyzji do upadłego przedsiębiorcy bazują na rozróżnieniu pojęć: "strony postępowania w znaczeniu materialnym" oraz "strony postępowania w znaczeniu formalnym (procesowym)", rozumianych w ten sposób, że:

- stroną w znaczeniu materialnym jest podmiot prawa, obowiązku albo innej sytuacji prawnej, o jakim (jakiej) mowa w powództwie;

- stroną w znaczeniu procesowym jest ten, kto jest oznaczony jako strona danego procesu, a więc przede wszystkim ten, kto we własnym imieniu wytoczył powództwo oraz ten, przeciwko komu powództwo zostało wytoczone, a także ten, kto imiennie stał się stroną w wyniku podmiotowego przekształcenia procesu.

Na ogół strona w znaczeniu materialnym jest jednocześnie stroną w znaczeniu procesowym. Jednakże niekiedy następuje rozdzielenie tych ról, co w szczególności ma miejsce w postępowaniu upadłościowym, w którym:

- stroną postępowań dotyczących masy upadłości, w znaczeniu materialnym, jest upadły, gdyż pomimo ogłoszenia upadłości właścicielem całego majątku wchodzącego w skład masy upadłości jest upadły, a więc to jego praw lub obowiązków dotyczy postępowanie;

- stroną w znaczeniu procesowym postępowań dotyczących masy upadłości jest syndyk, gdyż upadły nie może, zgodnie z art. 144 ust. 1 pr.upadł., samodzielnie występować w postępowaniu sądowym lub administracyjnym.

A skoro w postępowaniach dotyczących masy upadłości syndyk jest stroną w znaczeniu formalnym, zaś w znaczeniu materialnym stroną pozostaje upadły, to oznacza, według referowanego tu poglądu, że jako strona – a co za tym idzie: jako adresat przyznanego decyzją uprawnienia lub nakładanego obowiązku – powinien nadal być oznaczony upadły. Podzielając ów pogląd co do zasady, A. Hrycaj zaznacza, że "dla całkowitej precyzji wydanej decyzji celowe byłoby uwidocznianie w jej treści w sposób jednoznaczny, że o ile stroną postępowania w znaczeniu materialnym nadal pozostaje upadły to jednak stroną w znaczeniu formalnym jest syndyk. Taki efekt można uzyskać np. poprzez użycie zwrotu «XYZ spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w siedzibą w A. w upadłości, na rzecz której działa, w imieniu własnym, syndyk»" (zob. A. Hrycaj, Status syndyka masy upadłości oraz upadłego podmiotu korzystającego ze środowiska w rozumieniu przepisów ustawy Prawo upadłościowe w postępowaniach administracyjnych toczących się na podstawie ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie oraz postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym wykonania ostatecznych decyzji administracyjnych wydanych na podstawie ww. ustawy, Warszawa 26 października 2019 roku, ekspertyza prawna dostępna pod adresem: https://sdr.gdos.gov.pl/Documents/Szkody/Ekspertyza%20Syndyk%202019/oparcowanie%20-%20pozycja%20prawna%20syndyka.pdf, i tam przywołane wypowiedzi doktryny oraz orzecznictwa; dostęp: 21 stycznia 2021 roku).

Sąd w niniejszym składzie powyższego poglądu nie podziela.

W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że trafne, co do zasady, rozróżnienie na stronę w znaczeniu formalnym (procesowym) oraz materialnym może być rozumiane jeszcze inaczej – a mianowicie w taki sposób, że stroną procesu jest podmiot, który we własnym imieniu występuje w postępowaniu cywilnym celem ochrony prawnej praw podmiotowych własnych lub cudzych, natomiast stroną w znaczeniu materialnym jest podmiot, którego dotyczą skutki prawne tego postępowania (J. Jodłowski [w:] J. Jodłowski, Z. Resich, Postępowanie cywilne, Warszawa 1979, s. 203, cyt. za: D. Chrapoński [w:] Prawo upadłościowe. Komentarz, pod red. A. J. Witosza, Warszawa 2017, teza 2 do art. 144). W tym ujęciu fakt bycia stroną postępowania li tyko w znaczeniu formalnym (tu: syndyk masy upadłości) nie wyklucza możliwości bycia także adresatem rozstrzygnięcia zapadłego w takim postępowaniu, w sytuacji gdy istnieje przepis – w kontrolowanej sprawie: art. 144 ust. 2 i art. 372 ust. 1 pr.upadł. – z którego wynika "przypisanie" skutków takiego rozstrzygnięcia stronie w znaczeniu materialnym (tu: upadłemu).

W tym też kierunku podążyło dominujące orzecznictwo sądów cywilnych, mierząc się od dawna z zagadnieniem, czy w postępowaniach sądowych z udziałem syndyka świadczenie zasądza się na rzecz syndyka jako formalnej strony procesu, czy też na rzecz upadłego jako strony procesu w rozumieniu materialnoprawnym. Jak zauważa D. Chrapoński: "Zagadnienie to było w zasadzie jednolicie pojmowane już pod rządem pr. upadł. Z 1934 r. i przyjmowano, że świadczenie podlegało zasądzeniu na rzecz syndyka. W ostatnim czasie jednak pojawiły się orzeczenia, że świadczenie należy zasądzić na rzecz upadłego, gdyż ten jest stroną materialnoprawną procesu (zob. wyrok SN z 7.10.2004 r., IV CK 86/04, LEX nr 143176; postanowienie SN z 21.07.2011 r., V CZ 37/11, LEX nr 898281; wyrok SA w Poznaniu z 14.09.2012 r., I ACa 600/12, LEX nr 1220592; a także A. Hrycaj [w:] System Prawa Handlowego, t. 6, s. 215). Ze skądinąd słusznego poglądu, że upadły jest stroną materialnoprawną postępowań cywilnych dotyczących masy upadłości, nie można wyciągnąć wniosku, że świadczenie podlega zasądzeniu na jego rzecz w postępowaniu z udziałem syndyka (zob. S. Cieślak, Wpływ postępowania upadłościowego na postępowania w sprawach gospodarczych, "Palestra" 2008/9–10, s. 2, a także P. Feliga, Oznaczenie w orzeczeniu syndyka jako strony procesu. Brak legitymacji formalnej upadłego, MPH 2013/2 s. 52). Nie można tracić z pola widzenia faktu, że syndyk jest zastępcą pośrednim upadłego, którego legitymacja w postępowaniu dotyczącym masy upadłości została przez ustawodawcę wyłączona. Oznacza to, że uprawnionym do odbioru świadczenia zasądzonego orzeczeniem jest wyłączenie syndyk, tylko on jest uprawniony do żądania nadania na swoją rzecz klauzuli wykonalności i wyegzekwowania świadczenia od dłużnika. Przyjęcie koncepcji, że świadczenie ulega zasądzeniu na rzecz upadłego, mogłoby mieć miejsce wtedy, gdyby syndyk był zastępcą bezpośrednim upadłego lub jego przedstawicielem ustawowym i występowałby w procesie w imieniu i na rzecz upadłego. Tak wszakże nie jest na gruncie art. 144" (zob. D. Chrapoński [w:] Prawo upadłościowe. Komentarz, pod red. A. J. Witosza, Warszawa 2017, teza 12 do art. 144; por. też S. Gurgul, Prawo upadłościowe. Komentarz, Warszawa 2020, art. 144 Nb 1-2).

W ocenie Sądu powyższe rozważania, dotyczące postępowań sądowych (cywilnych) i wydawanych w nich wyroków, należy odpowiednio odnieść także do postępowań administracyjnych oraz zapadających w nich rozstrzygnięć (decyzji administracyjnych), i to nie tylko przyznających określone świadczenia (szerzej: uprawnienia), ale także – jak w kontrolowanym postępowaniu – nakładających określone obowiązki. W konsekwencji należy przyjąć, że adresatem takiej decyzji powinien być nie upadły, lecz syndyk masy upadłości, który – inaczej niż twierdzi Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (s. 4) i w odpowiedzi na skargę (s. 4), z oczywistą obrazą art. 144 ust. 2 pr.upadł. – nie działa "w imieniu upadłego", lecz "w imieniu własnym", a jedynie "na rzecz upadłego".

W konsekwencji Sąd w niniejszym składzie podziela ten nurt w orzecznictwie sądów administracyjnych, w którym jako właściwego adresata rozstrzygnięć administracyjnych dotyczących masy upadłości wskazuje się syndyka, a nie upadłego (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 09 czerwca 2016 roku, sygn. akt II GSK 243/15; z dnia 24 lutego 2015 roku, sygn. akt II FSK 1910/14; z dnia 22 czerwca 2010 roku, sygn. akt I GSK 989/09; z 14 września 2007 roku, sygn. akt II FSK 996/06; a także wyroki WSA: z 31 stycznia 2019 roku, sygn. akt IV SA/Po 631/18; z 11 grudnia 2018 roku, sygn. akt II SA/Kr 1165/18 – wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA). W szczególności Sąd podziela pogląd wyrażony w ostatnio przywołanym, prawomocnym wyroku WSA w Krakowie, w myśl którego: "Adresatem zaskarżonej decyzji [w przedmiocie określenia opłaty za odprowadzanie wód – uw. Sądu] powinien być Syndyk masy upadłości, jako strona postępowania administracyjnego w sprawach dotyczących masy upadłości a nie sam upadły. Wszelkie należności publicznoprawne przypadające za okres po ogłoszeniu upadłości są, bowiem należnościami w stosunku do masy upadłości."

W przywołanym nurcie orzeczniczym nie są jednolicie oceniane skutki błędnego określenia, jako adresata decyzji, upadłego, zamiast syndyka masy upadłości. W myśl poglądu najdalej idącego, w konkretnym (skrajnym) przypadku taka decyzja może być obarczona wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. – jako skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie (por. wyrok WSA z 31 stycznia 2019 roku, sygn. akt IV SA/Po 631/18, CBOSA, dotyczący sytuacji skierowania decyzji, zamiast do syndyka masy upadłości, do upadłego przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną i działającego w postępowaniu "obok" syndyka, we własnym imieniu). Natomiast w innym wyroku błędne określenie adresata decyzji zostało uznane za naruszenie art. 144 pr.upadł. uzasadniające "tylko" uchylenie zaskarżonej decyzji (por. wyrok WSA z 11 grudnia 2018 roku, sygn. akt II SA/Kr 1165/18, CBOSA). Z kolei w wyroku z 22 czerwca 2010 r., sygn. akt I GSK 989/09 (CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, zgodnie z którym: "bezsporne naruszenie art. 144 ust. 1 i 2 Prawa upadłościowego i naprawczego w postępowaniu podatkowym nie było naruszeniem obligującym Sąd I instancji do uwzględnienia skargi, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Wyrazem skrajnego formalizmu procesowego byłoby bowiem uchylenie zaskarżonej decyzji tylko po to, aby wydać decyzję, której adresatem byłby syndyk, będący reprezentantem upadłego, którego obciążą i tak wynikające z tego aktu administracyjnego konsekwencje".

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie powinno budzić wątpliwości, że wynik kontrolowanego postępowania administracyjnego, ucieleśniony w zaskarżonej decyzji, może mieć wpływ na stan masy upadłości i, w konsekwencji, na możliwość zaspokojenia się z niej przez wierzycieli upadłego – skoro Spółka, na mocy zaskarżonej decyzji, zobowiązana została do uiszczenia określonej kwoty opłaty, co finalnie może skutkować uszczupleniem masy upadłości – a więc że jest to postępowanie administracyjne "dotyczące masy upadłości" w rozumieniu art. 144 ust. 1 pr.upadł. W konsekwencji jako adresata zaskarżonej decyzji należało wskazać Syndyka, a nie Spółkę. Zarazem jednak, jeśli się zważy, że Syndyk masy upadłości miał zapewniony udział w postępowaniu prowadzonym przez Dyrektorem Zarządu Zlewni oraz Dyrektorem Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej, choć formalnie skierowana do "Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w T. S.A.", choć została doręczona do "Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w T. S.A. w upadłości", to należy stwierdzić, że decyzja ta nie jest obarczoną wadą kwalifikowaną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. (wadą nieważności), lecz "zwykłą" (niekwalifikowaną) wadą, polegającą na nieprecyzyjnym określeniu adresata decyzji, z naruszeniem art. 144 ust. 1 i 2 pr.upadł.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku tj. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając poniesiony przez Skarżącego koszt wpisu od skargi, wynagrodzenie pełnomocnika Skarżącego obliczone według stawek minimalnych na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800) oraz opłatę skarbową od udzielonego pełnomocnictwa.

Rozpoznając sprawę ponownie, zgodnie z zawartymi wyżej ocenami prawnymi i wytycznymi, Organ powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy na skutek zbycia nieruchomości Skarżący miał w okresie, którego dotyczyła zaskarżona decyzja (II kwartał 2019 roku), rzeczywistą – acz choćby tylko potencjalną, ale prawnie zagwarantowaną określonym tytułem prawnym do nieruchomości, umożliwiającym jej posiadanie (choćby zależne) – możliwość wykonywania uprawnień wynikających z przedmiotowego pozwolenia wodnoprawnego, tj. odprowadzania wóda opadowych i roztopowych z terenu ww. nieruchomości. Następnie na podstawie poczynionych ustaleń wyda stosowną decyzją, pamiętając, że jej adresatem, bez względu na treść rozstrzygnięcia, powinien być Syndyk masy upadłości Spółki, a nie Spółka.

Należy jeszcze zaznaczyć, że ponieważ w kontrolowanej sprawie nie zostało prawidłowo wyjaśnione, czy istnieją w ogóle podstawy do naliczenia spornej opłaty – a więc czy jej wymierzenie było usprawiedliwione "co do zasady" – przedwczesnym byłoby odnoszenie się przez Sąd do zarzutów skargi dotyczących wysokości tej opłaty.