Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 301/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2023-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 2 ust. 1 pkt 1, 2, 3, 4, par. 26 ust. 6, par. 31 ust. 4, 1,
journal: Dz.U. 2018 poz 1784
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 487 art. 29 ust. 1, 2,
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich  przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005
article: art. 151art. 250 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Asesor WSA Andrzej Mącznik (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi Z. C. na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach z dnia 11 maja 2023 r. nr 9013-2023-002789 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolnictwo ekologiczne 1. oddala skargę, 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz radcy prawnego M. P.-M. kwotę 590,40 (pięćset dziewięćdziesiąt 40/100) złotych, w tym 110,40 (sto dziesięć 40/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu i kwotę 13,60 (trzynaście 60/100) złotych tytułem zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków.


UZASADNIENIE

Decyzją z 11 maja 2023 r. Nr 9013-2023-002789 Dyrektor Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach (dyrektor, organ) po rozpatrzeniu odwołania Z. C. (strona, skarżący) utrzymał w mocy decyzję z 14 marca 2023 r. Nr 0240-2021-009074 Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opatowie (kierownik) o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolnictwo ekologiczne (PROW 2014 – 2020) w wysokości 4 471,64 zł.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

W dniu 13 czerwca 2016 r. strona złożyła wniosek o przyznanie płatności ekologicznej na 2016 rok. Decyzją z 7 czerwca 2017 r. Nr 0240-2017-008203 kierownik przyznał stronie płatność ekologiczną w łącznej wysokości 765,61 zł, za realizację wariantów: 1.1 Uprawy rolnicze po okresie konwersji oraz 6.1 Trwałe użytki zielone w okresie konwersji. Zgodnie z oświadczeniem zawartym w części IX wniosku (oświadczenia i zobowiązania) strona zobowiązała się m.in. do realizacji 5-letniego zobowiązania w ramach działania rolnictwo ekologiczne zgodnie z warunkami i wymogami określonymi w przepisach prawa krajowego i wspólnotowego. W kolejnych latach 2017-2018 składała wnioski o przyznanie płatności ekologicznej i organ pierwszej instancji przyznał jej ww. płatności decyzjami: z 23 maja 2018 r. w łącznej wysokości 1198,48 zł za realizację wariantu 1.1 Uprawy rolnicze po okresie konwersji oraz wariantu 6.1 Trwałe użytki zielone w okresie konwersji; z 23 stycznia 2019 r. w łącznej wysokości 669,42 zł za realizację wariantu 7.1 Uprawy rolnicze po okresie konwersji. W dniu 23 maja 2019 r. strona złożyła, za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus, wniosek o przyznanie płatności ekologicznej na 2019 rok. Decyzją z 22 maja 2020 r. kierownik przyznał jej płatność ekologiczną w łącznej wysokości 4 255,36 zł, za realizację wariantu 1 1.1 Uprawy paszowe na gruntach ornych po okresie konwersji oraz wariantu 7.1 Uprawy rolnicze po okresie konwersji. Od tej decyzji strona złożyła odwołanie do dyrektora, który uchylił przedmiotową decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W dniu 14 września 2020 r. kierownik wydał kolejną decyzję w sprawie przyznania płatności ekologicznej (PROW 2014-2020) i zwiększył płatność ekologiczną za realizację wariantu 11.1 Uprawy paszowe na gruntach ornych po okresie konwersji oraz wariantu 7.1 Uprawy rolnicze po okresie konwersji o odpowiednio 36,27 zł oraz 177,48 zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

W roku 2020, kolejnym roku trwania zobowiązania ekologicznego, strona nie złożyła wniosku o przyznanie płatności. Z ustaleń dokonanych przez kierownika i analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że działki ewidencyjne, na których realizowano zobowiązanie ekologiczne od 15 marca 2016 r. już od co najmniej 4 marca 2020 r. nie były w posiadaniu strony. O powyższym świadczy umowa dzierżawy dostarczona za pośrednictwem e-wniosku do Biura Powiatowego ARiMR w Opatowie 15 czerwca 2020 r. przez osobę, która chciała przejąć zobowiązanie wraz z oświadczeniem o kontynuowaniu realizacji zobowiązania ekologicznego, zawarta pomiędzy osobą chcącą przejąć zobowiązanie ekologiczne podjęte przez stronę, a osobami nie będącymi stronami w sprawie. Data jej sporządzenia to 4 marca 2020 r., co udowadnia utratę posiadania przez stronę gruntów objętych zobowiązaniem już co najmniej w tym dniu. Strona przejmująca zobowiązanie ekologiczne nie spełniła warunków koniecznych do przejęcia zobowiązania i decyzją z 16 marca 2021 r. kierownik odmówił jej przyznania płatności ekologicznej na rok 2020. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez dyrektora, a strona przejmująca zobowiązanie zaskarżyła ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wyrokiem z 21 kwietnia 2022 r. Sąd skargę oddalił (I SA/Ke 465/21).

Decyzje z 22 maja 2020 r. oraz z 14 września 2020 r. zostały wydane po przeniesieniu posiadania gruntów, na których zostało podjęte zobowiązanie ekologiczne, co stało się podstawą do wydania przez dyrektora 18 października 2021 roku decyzji nr 9013-2021-002684 stwierdzającej nieważność decyzji z 14 września 2020 r. jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Strona odwołała się od tej decyzji z uchybieniem terminu na jego wniesienie. Prezes ARiMR odmówił postanowieniem przywrócenia terminu na wniesienie odwołania. Postanowienie to strona zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który postanowieniem z 22 grudnia 2022 r. odrzucił skargę (V SA/Wa 1110/22).

W dniu 3 sierpnia 2021 r. kierownik wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych wypłaconych stronie na podstawie: decyzji z dnia 15 września 2020 r. oraz z 22 maja 2020 r. w związku ze stwierdzeniem, że strona nie jest już w posiadaniu gruntów objętych zobowiązaniem. W dniu 19 stycznia 2022 r. organ pierwszej instancji wydal postanowienie zawieszające przedmiotowe postępowanie do czasu rozstrzygnięcia postępowania odwoławczego dotyczącego decyzji dyrektora stwierdzającej nieważność decyzji z 15 września 2020 r. w sprawie przyznania płatności ekologicznej za 2019 rok, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. W dniu 14 lutego 2023 r. kierownik wydał postanowienie w sprawie podjęcia zawieszonego postępowania administracyjnego w sprawie ustalania kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolnictwo ekologiczne (PROW 2014-2020) przyznanych stronie.

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego kierownik przeprowadził postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ekologicznych zakończone decyzją z 14 marca 2023 r., w której ustalił stronie kwotę nienależnie pobranej płatności ekologicznej w wysokości 4 471,64 zł.

Rozpoznając od tej decyzji odwołanie, dyrektor wskazał, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy kierownik w sposób uprawniony uznał, że pobrane przez skarżącego środki pieniężne z tytułu realizacji programu ekologicznego, były płatnościami nienależnymi i czy istniały podstawy do orzeczenia o ich zwrocie. Dokonując analizy przebiegu postępowania i czyniąc własne rozważania prawne, wskazał mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa krajowego i europejskiego.

Wyjaśnił, że zobowiązanie ekologiczne powinno być realizowane przez 5 lat od dnia 15 marca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie pierwszej płatności ekologicznej i polega na przestrzeganiu wymogów przypisanych do poszczególnych pakietów i wariantów tego zobowiązania. Przestrzeganie tych wymogów przez wskazany okres wymaga posiadania przez ten okres gruntów, w stosunku do których powinny być one przestrzegane. Ustalając zatem okoliczności faktyczne mające znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności ekologicznej za dany rok oraz w sprawie o ustalenie kwoty nienależnie pobranej płatności, konieczne jest ustalenie, czy rolnik realizuje zobowiązanie ekologiczne, a więc w szczególności czy posiada grunty objęte zobowiązaniem ekologicznym i czy ich posiadanie ma charakter ciągły w okresie tego roku realizacji zobowiązania ekologicznego (od 15 marca roku złożenia wniosku o przyznanie płatności ekologicznej za dany rok do 14 marca kolejnego roku).

Odnosząc się do treści odwołania, wskazał że postępowanie w sprawach dotyczących przyznania płatności ma charakter wnioskowy. Oznacza to, że jest ono wszczynane jedynie na wniosek zainteresowanego podmiotu i prowadzone w zakresie określonym przez niego we wniosku. Wniosek o przyznanie płatności zawiera oświadczenia i zobowiązania związane z płatnością, której dotyczy. Oświadczenia te obejmują przede wszystkim powierzchnię działek rolnych w stosunku, do których rolnik ubiega się o przyznanie płatności oraz informacje o sposobie wykorzystania działek rolnych. Dane zawarte we wniosku mają umożliwiać weryfikację ich prawdziwości. Powyższe oznacza, iż obowiązkiem rolnika jest wypełnienie wniosku przy dołożeniu należytej staranności. W niniejszej sprawie strona podpisem na formularzu wniosku oświadczyła, iż zna zasady przyznawania płatności. Dyrektor wyjaśnił także, że toczące się postępowanie w sprawie ustalenia kwoty do zwrotu stanowi postępowanie odrębne od postępowania w przedmiocie przyznania płatności, w konsekwencji strona w niniejszym postępowaniu nie może skutecznie podnosić argumentów przeciwko decyzji o przyznaniu płatności.

Wskazał, że w niniejszej sprawie podstawą wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności był nieskuteczny transfer zobowiązania ekologicznego, wskutek czego strona nie zrealizowała podjętego zobowiązania ekologicznego i przed dniem wydania pierwszej decyzji o przyznaniu płatności przestała być posiadaczem gruntów objętych zobowiązaniem, co stanowi podstawę do zwrotu płatności ekologicznej za rok 2019 oraz skuteczne wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu płatności.

Ponadto organ wyjaśnił, że płatności ekologiczne za lata 2016 - 2018 wypłacone na podstawie decyzji kierownika z 7 czerwca 2017 r., z 23 maja 2018 r., z 23 stycznia 2019 r. nie podlegały postępowaniu o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolnictwo ekologiczne (PROW 2014-2020). Przedmiotem postępowania, którego dotyczy zaskarżona decyzja były zatem tylko kwoty płatności wypłacone stronie za rok 2019.

Organ rozważył przesłanki obowiązku zwrotu wypłaconych należności oraz odstąpienia od ustalenia nienależnych kwot pomocy. Kwota w wysokości 4 471,64 zł jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 7 ust. 1 i 2 Rozporządzenia (UE) Nr 809/2014 i jednocześnie nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa wart. 7 ust. 3 tego Rozporządzenia. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 - 2020, w przypadku, o którym mowa w art. 54 ust. 3 lit. a pkt i Rozporządzenia Nr 1306/2013, organ wskazany w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, odstępuje od ustalenia nienależnych kwot pomocy, tj. jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie przekracza 100 EUR, nie licząc odsetek. Wypłacona stronie kwota 4 471,64 zł przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z ww. przepisami i tym samym w odniesieniu do tej płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Dyrektor zbadał kwestię przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranej płatności ekologicznej za 2019 rok. Przytaczając treść art. 3 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 oraz motywy wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z 15 czerwca 2017 r. (C-436/15) stwierdził, że w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia biegnie w każdym przypadku przynajmniej do momentu ostatecznego zakończenia programu, niemniej jednak okres ten nie może być krótszy niż cztery lata (chyba, że zasady sektorowe wprowadzą okres krótszy, nie krótszy jednak niż trzy lata), gdyż tak stanowi ww. przepis. Natomiast okres ten ulega wydłużeniu w sytuacji, gdy czas trwania programu wieloletniego wykracza poza ów czteroletni okres. Prawodawcy unijnemu chodziło zatem o możliwość rozliczania udzielonych płatności przynajmniej do końca obowiązywania danego planu, według którego owe płatności są przyznawane. Gdy czteroletni okres przedawnienia wykracza poza moment ostatecznego zakończenia programu wieloletniego, nie usuwa to możliwości dochodzenia przez organ ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności, pomimo upływu tego momentu. Organ zachowuje bowiem możliwość ustalenia tych kwot, aż do upływu okresu czterech lat liczonych od chwili dopuszczenia się nieprawidłowości. Stwierdzenie, że strona nie wywiązała się z podjętego zobowiązania ekologicznego w kolejnym roku uczestnictwa w programie pozwalało na ustalenie nieprawidłowości w momencie złożenia przez osobę przejmującą zobowiązanie ekologiczne wniosku o przyznanie płatności oraz oświadczenia o kontynuowaniu zobowiązania ekologicznego, co miało miejsce 15 czerwca 2020 r, a więc upływ terminu przedawnienia mógłby nastąpić najwcześniej 15 czerwca 2024 r. Zatem czteroletni okres przedawnienia jeszcze nie minął i ustalenie kwoty do zwrotu jest w pełni zasadne. Organ wskazał też termin płatności nienależnie pobranych płatności oraz sposób obliczenia odsetek.

Z. C. zaskarżył wymienioną na wstępie decyzję dyrektora do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Zarzucił jej, że została oparta na błędnych ustaleniach faktycznych. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i uchylenie decyzji kierownika, a także przekazanie niniejszej sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi.

Uzasadniając skargę wskazał, że zgłosił się osobiście w biurze organu pierwszej instancji w Opatowie jako rolnik przekazujący gospodarstwo wraz z [pic]programami i zobowiązaniami. Wraz z nim zgłosił się nowy dzierżawca, który przejmował grunt oraz wszystkie istniejące na nim zobowiązania. Wyjaśnił, że przedstawili sytuację Naczelnikowi Wydziału w Biurze Powiatowym ARiMR w Opatowie - A. W.. [pic]Naczelnik pouczyła ich, że w tej sytuacji należy złożyć odpowiednie wnioski i dokumenty. Wnioski te zostały dostarczone po chwili, a Naczelnik wspólnie z nimi (dotychczasowy i nowy użytkownik gospodarstwa) je wypełniła. Dołączyli dokumenty, które mieli ze sobą (umowa dzierżawy, oświadczenia) i Naczelnik stwierdziła, iż przejęcie gospodarstwa i zobowiązań zostało dokonane zgodnie z [pic]wymogami Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Poświadczeniem tego była decyzja kierownika, którą otrzymał nowy użytkownik gospodarstwa - E. U. kilka miesięcy po ww. osobistej wizycie w Biurze Powiatowym ARiMR w Opatowie.

Stwierdził, że urzędnicy decyzjami prawomocnymi potwierdzali, iż przekazanie gospodarstwa oraz zobowiązań ekologicznych i innych, zostało dokonane prawidłowo. Urzędnicy stwierdzali fakt prowadzenia produkcji ekologicznej oraz jej zgodność z przepisami. Skarżący argumentował, że nie widzi podstaw do karania go za błędy informacji udzielanych przez pracownika ARiMR oraz za błędne decyzje placówki niższego szczebla ARiMR, które zostały zakwestionowane przez placówkę wyższego szczebla. Przez cały czas program ekologiczny był realizowany, były realizowane czynności w programie zgodnie ze wskazaniami pracowników ARiMR w Opatowie. Instytucje kontrolujące działalność ekologiczną potwierdzały jej zgodność z przyjętymi zobowiązaniami oraz przepisami. Nikt nie informował go, ani nowego użytkownika gospodarstwa, że niewłaściwie zostały dokonane jakiekolwiek czynności w dokumentacji. Stwierdził, że nie może ponosić konsekwencji za błędną analizę przepisów prawa dokonaną przez urzędnika ARiMR w Opatowie i wprowadzenie go w błąd.[pic] Oświadczył, że świadczenia wypłacone w ramach działania - Rolnictwo Ekologiczne są w pełni należne, gdyż: produkcja ekologiczna była prowadzona, na co posiada protokoły i decyzje; bazował na doradztwie urzędnika i decyzji administracyjnej wydanej w myśl informacji udzielanych przez urzędnika i stosując się ściśle do jego zaleceń.

W odpowiedzi na skargę, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko, organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492; ze zm., dalej jako "p.u.s.a.") sąd administracyjny przeprowadza kontrolę pod względem zgodności z prawem aktów wydawanych przez organy administracji publicznej. Z przepisu art. 1 p.u.s.a. wynika, że sądowoadministracyjna kontrola administracji publicznej zawsze powinna uwzględniać trzy aspekty, a mianowicie: 1) ocenę zgodności rozstrzygnięcia z prawem materialnym; b) ocenę dochowania wymaganej procedury; c) ocenę respektowania reguł kompetencji. Kontrola ta polega więc na wszechstronnym zbadaniu stanu faktycznego i prawnego sprawy, a sąd powinien poddać szczególnie gruntownej ocenie i analizie te wszystkie aspekty sprawy, w odniesieniu do których istnieją wątpliwości, a ustalenia organów są odmienne od wniosków i twierdzeń strony. Należy również dodać, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; ze zm., dalej jako "p.p.s.a.").

Przedmiotem kontroli jest decyzja dyrektora wydana w przedmiocie ustalenia skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolnictwo ekologiczne. Wydanie tej decyzji nastąpiło w odniesieniu do płatności otrzymanych przez skarżącego na rok 2019. Podstawą jej wydania był nieskuteczny transfer zobowiązania ekologicznego ze skarżącego na E. U., wskutek czego skarżący nie zrealizował podjętego zobowiązania ekologicznego, a także wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu skarżącemu tej płatności za rok 2019.

W przedmiotowej sprawie organy zasadnie ustaliły, że w odniesieniu do gruntów ornych skarżący zobowiązał się do realizacji zobowiązań wynikających ze złożonego wniosku przez okres 5 lat od dnia podjęcia zobowiązania, czyli od dnia 15 marca 2016 r. do dnia 14 marca 2021 r.

Powyższe zobowiązanie wynikało z § 2 ust. 1 pkt 1, 2, 3 i 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1784; ze zm., dalej jako "rozporządzenie"). Zgodnie z treścią § 2 ust. 1 pkt 1, 2, 3 i 4 rozporządzenia płatność ekologiczną przyznaje się rolnikowi, o którym mowa w art. 29 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr [...] z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1305/2013", jeżeli: 1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o przyznanie tej płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym"; 2) łączna powierzchnia p osiadanych przez niego użytków rolnych w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. f rozporządzenia nr 1305/2013, zwanych dalej "użytkami rolnymi", wynosi co najmniej 1 ha; 3) realizuje 5-letnie zobowiązanie ekologiczne, o którym mowa w art. 29 ust. 2 rozporządzenia nr 1305/2013, w ramach określonego pakietu albo jego wariantu, zwane dalej "zobowiązaniem ekologicznym"; 4) spełnia warunki przyznania płatności ekologicznej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowił przepis § 31 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem płatność ekologiczna podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania ekologicznego lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności ekologicznej określonych w rozporządzeniu.

Z akt niniejszej sprawy i sprawy znanej sądowi z urzędu (zakończonej prawomocnym wyrokiem WSA w Kielcach z 21 kwietnia 2022 r., I SA/Ke 465/21 oddalającym skargę E. C., poprzednio Urbaniak, na decyzję w przedmiocie płatności ekologicznej na rok 2020) wynika, że E. U. nie przejęła skutecznie zobowiązania ekologicznego skarżącego. Stosownie bowiem do treści § 26 ust. 6 rozporządzenia powinna złożyć wniosek o wstąpienie do toczącego się postępowania najpóźniej do 4 czerwca 2020 r. Uczyniła to natomiast 15 czerwca 2020 r., a więc wynikający z ww. przepisu trzymiesięczny termin nie został dochowany. W myśl bowiem tego przepisu, jeżeli przeniesienie posiadania gruntów objętych zobowiązaniem ekologicznym podjętym przez rolnika nastąpiło w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności ekologicznej za dany rok do dnia doręczenia decyzji w sprawie o przyznanie tej płatności, nowy posiadacz tych gruntów wstępuje do toczącego się postępowania w sprawie o przyznanie tej płatności na miejsce tego rolnika na wniosek złożony w terminie 3 miesięcy od dnia przeniesienia posiadania tych gruntów. Podobnie jak sądowi orzekającemu w sprawie I SA/Ke 465/21, sądowi orzekającemu w tej sprawie nie uszło również uwadze, że zawarta 4 marca 2020 r. umowa dzierżawy została zawarta pomiędzy E. U. a E. C. i W. C., podczas gdy zobowiązanie ekologiczne powstało dla skarżącego. W związku z tym przedstawiona umowa dzierżawy zawarta jest pomiędzy osobami, które zobowiązania ekologicznego nie posiadały. W uzasadnieniu wyroku sąd orzekający w sprawie I SA/Ke 465/21 stwierdził, że z literalnego brzmienia § 26 rozporządzenia wynika, że przejęcie posiadania musi nastąpić od osoby realizującej dotychczasowe zobowiązanie rolnośrodowiskowe. Stanowisko takie zostało wyrażone np. w wyroku NSA z 29 stycznia 2019 r., I GSK 1092/18. Wyrok ten co prawda dotyczył interpretacji § 32 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy'" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. 2013.361 z późn. zm.), to jednak zdaniem WSA w Kielcach rozstrzygano identyczny problem jak ten, który był przedmiotem sporu na tle § 26 rozporządzenia. NSA odwołując się do przepisów prawa unijnego wskazał w sposób jednoznaczny, że: "o tym, że przejęcie posiadania musi nastąpić od osoby realizującej dotychczasowe zobowiązanie rolnośrodowiskowe świadczy przepis art. 44 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). Przepis ten wyraźnie wskazuje, że osoba przejmująca całość lub część gospodarstwa od beneficjenta wsparcia, które uzależnione zostało od podjęcia zobowiązania, może przejąć zobowiązanie na pozostały okres. Z przepisu tego wynika bezpośredni związek pomiędzy osobą, która podjęła zobowiązanie (beneficjent wsparcia) a osobą przejmującą gospodarstwo lub jego część od beneficjenta". WSA w Kielcach w uzasadnieniu wyroku w sprawie I SA/Ke 465/21 stwierdził, że "bezsprzecznie natomiast w aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek umowy przenoszącej posiadanie zawartej pomiędzy rolnikiem realizującym zobowiązanie rolnośrodowiskowe na przedmiotowych gruntach a stroną skarżącą. Skarżąca nie kwestionuje ustaleń organu w zakresie daty zawarcia umowy dzierżawy, stron tej umowy czy daty złożenia wniosku. W skardze wskazuje natomiast, że twierdzenie organu, że nie doszło do przekazania pakietów zobowiązań ekologicznych jest niezgodne z prawdą. W ocenie skarżącej, o tym że do takiego przekazania doszło świadczy obecność dotychczasowego oraz nowego dzierżawcy w biurze Agencji oraz dokumentacja wystawiona na tę okoliczność przez Agencję oraz jednostkę certyfikującą". Odnosząc się do powyższego, sąd orzekający w sprawie I SA/Ke 465/21 wskazał, że w sprawie nie są kwestionowane intencje strony i poprzedniego dzierżawcy do przekazania pakietów zobowiązań ekologicznych oraz złożenie przez stronę wniosku o płatność z załącznikami. Podkreślił, że złożenie tych dokumentów nie mogło jednak odnieść oczekiwanego przez stronę skutku z uwagi na to, że zostały złożone po terminie, o którym mowa w wyżej cytowanym § 26 ust. 6 rozporządzenia.

W tym miejscu sąd przypomina, że wyrok w sprawie I SA/Ke 465/21 jest prawomocny. Oznacza to, że kwestia transferu zobowiązania ekologicznego ze skarżącego na E. U. nie może być już badana. Powaga rzeczy osądzonej obejmuje sentencję orzeczenia, ale biorąc pod uwagę istotę sądowej kontroli, która przejawia się w ocenie prawnej, znaczenie ma również uzasadnienie wyroku, w którym ta ocena jest wyrażona.

Niewątpliwym jest zatem, że sytuacja strony ubiegającej się o przejęcie zobowiązania ekologicznego skarżącego rzutowała na sytuację skarżącego w niniejszej sprawie. W realiach tej sprawy nieskuteczność transferu zobowiązania ekologicznego oznaczała zaprzestanie realizacji zobowiązania ekologicznego przez samego skarżącego. Podstawą wydania decyzji przez orzekające w sprawie organy był nieskuteczny transfer zobowiązania ekologicznego, wskutek czego skarżący nie zrealizował podjętego zobowiązania ekologicznego.

Zgodnie z § 31 ust. 4 rozporządzenia płatność ekologiczna podlega zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1199, dalej jako "ustawa o ARiMR") jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, zatem orzekające w sprawie organy, w prowadzonym postępowaniu były zobowiązane do ustalenia, czy skarżący pobrał nienależnie lub nadmiernie przyznaną płatność ekologiczną za rok 2019.

Wyjaśnić ponadto należy, że w postępowaniu tym nie dokonuje się ponownej oceny podstaw do przyznania płatności na rzecz beneficjenta. Postępowanie w zakresie przyznania płatności jest bowiem postępowaniem odrębnym, opartym na samodzielnych przesłankach faktycznych i prawnych.

Z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich mamy do czynienia nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została następnie wyeliminowana z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy beneficjent nie dotrzymuje podjętego w związku z otrzymaną pomocą zobowiązania przez wymagany okres (tak WSA w Białymstoku w wyroku z 19 lutego 2020 r., I SA/Bk 93/20, publ. CBOSA).

Warto zaznaczyć, że w niniejszej sprawie wystąpiły obie sytuacje, a przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy skarżącego 10 czerwca 2020 r. i uzupełniająco 30 września 2020 r.

Wskazać należy, że przepis art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Przepis ten nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata. Obejmuje więc swoim zakresem pobranie środków publicznych przekazanych na rachunek bankowy wnioskodawcy, uznanych następnie za pobrane nienależnie z powodu niedotrzymania warunków 5-letniego okresu zobowiązania, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Kierownik prawidłowo zatem ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności na podstawie § 31 ust. 1 rozporządzenia. Ustalając kwotę do zwrotu, organ pierwszej instancji prawidłowo rozważył, iż przesłanki odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie znajdują zastosowania w niniejszej sprawie. Zbadał także kwestię przedawnienia dochodzenia tych należności. Z kolei organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji. Działanie dyrektora było, zdaniem sądu, prawidłowe.

Kontrolując zaskarżoną decyzję, sąd nie dostrzegł naruszeń prawa, które nakazywałyby uchylenie zaskarżonej decyzji. Organ ten zastosował właściwe przepisy prawa, wyjaśniając ich znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przedstawił sposób wyliczenia kwot nienależnie pobranych płatności w sposób prawidłowy (co do okresu – za rok 2019 i co do samego wyliczenia łącznej kwoty). Rozważył przy tym wystąpienie przesłanek wykluczających obowiązek zwrotu, uznając zasadnie, że nie znajdują zastosowania w sprawie. Organ prawidłowo przyjął też, że brak jest możliwości odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Na akceptację sądu zasługuje również ocena kwestii przedawnienia dochodzenia kwoty nienależnie pobranej. Nawet przyjmując za skarżącym jako datę początkową rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia - 5 marca 2020 r. (obecność dotychczasowego oraz nowego dzierżawcy w Biurze Powiatowym ARiMR w Opatowie), czteroletni okres przedawnienia jeszcze nie upłynął.

Organy trafnie zatem uznały, że przyznana i wypłacona na rok 2019 płatność stała się kwotą nienależnie pobraną, ponieważ na dzień wydania decyzji o jej przyznaniu skarżący nie był w posiadaniu objętych dofinansowaniem gruntów. Prawidłowo przyjęły, że od 4 marca 2020 r. (data zawarcia umowy dzierżawy) skarżący nie był posiadaczem działek objętych płatnością ekologiczną. Nie doszło też do skutecznego przejęcia zobowiązania ekologicznego przez E. U.. Dodatkowo podkreślić należy, że prawomocnie została stwierdzona nieważność decyzji przyznającej skarżącemu płatność ekologiczną na rok 2019, o czym świadczy odrzucenie skargi skarżącego przez WSA w Warszawie w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji stwierdzającej nieważność decyzji przyznającej płatność na rok 2019 (postanowienie z 22 grudnia 2022 r., V SA/Wa 1110/22).

Ponadto nie znajdują potwierdzenia w aktach sprawy zarzuty skarżącego, że urzędnicy prawomocnymi decyzjami potwierdzali, że przekazanie gospodarstwa oraz zobowiązań ekologicznych i innych, zostało dokonane prawidłowo. W zgromadzonym materiale dowodowym znajduje się złożony 12 czerwca 2020 r. do Biura Powiatowego ARiMR w Opatowie wniosek E. U. o wpis do ewidencji producentów i decyzja z tego samego dnia w przedmiocie tego wpisu. Natomiast złożenie przez E. U. wniosku o przyznanie płatności ekologicznej na podstawie przejętego zobowiązania ekologicznego nastąpiło 15 czerwca 2020 r. To tylko potwierdza, że działanie E. U. w celu przejęcia zobowiązania ekologicznego było spóźnione i nie odniosło zamierzonego skutku, co potwierdził już prawomocnie WSA w Kielcach wyrokiem z 21 kwietnia 2022 r. (I SA/Ke [...]).

Również sam skarżący nie dostarczył dowodów na poparcie twierdzenia, że został wprowadzony w błąd przez urzędników ARiMR w O..

Mając na uwadze powyższe, sąd nie znajdując podstaw do uchylenia zaskarżonych decyzji, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach pełnomocnika ustanowionego z urzędu orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 2 pkt 1 i 2 i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2437) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935), mając przy tym na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2023 r., SK [...] (publ. OTK-A 2023, nr [...]), w którym TK orzekł, że § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68, z późn. zm.) w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265, z późn. zm.), wydanym na podstawie art. 225 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166), dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej [...].

Na koszty pełnomocnika ustanowionego z urzędu złożyło się wynagrodzenie w kwocie [...]zł powiększonej o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług (kwota 110,40 zł) oraz kwota [...]zł poniesiona tytułem niezbędnych i udokumentowanych wydatków.