Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 178/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-08-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 153
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 44, art. 79a
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 1 sierpnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), , Protokolant Sekretarz sądowy Ewa Górska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 sierpnia 2023 roku sprawy ze skargi M. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 stycznia 2023 roku nr 210000/70-73/339210/2022 w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 roku uchyla zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 października 2022 roku nr 210000/33/2022/RKS1.


UZASADNIENIE

Decyzją z 20 stycznia 2023 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000) - dalej k.p.a.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z 20 października 2022 r. o odmowie M.F. prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za kwiecień 2020 r. oraz za maj 2020 r.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

W dniu 1 kwietnia 2020 r.

M.F. złożył wniosek RDZ o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec – maj 2020 r.

Strona została zwolniona z opłacania należności z tytułu składek:

- za marzec 2020 r. w kwocie 790,01 zł, o czym została poinformowana pismem z 9 czerwca 2020 r.

- za kwiecień 2020 r. w kwocie 362,34 zł, o czym została poinformowana pismem z 10 czerwca 2020 r.,

- za maj 2020 r. w kwocie 362,34 zł, o czym została poinformowana pismem z 25 września 2020 r.

Pismem z 16 listopada 2020 r. strona została poinformowana, że na jej koncie widnieje zadłużenie za okres od marca do maja 2020 r., które powstało na skutek sporządzonych przez ZUS korekt dokumentów rozliczeniowych w związku z odmową wypłaty zasiłku opiekuńczego.

W dniu 24 listopada 2020 r. wnioskodawca złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za kwiecień i maj 2020 r. Decyzją z 8 grudnia 2021 r, odmówiono stronie prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za kwiecień 2020 r. oraz za maj 2020 r. Od powyższej decyzji strona złożyła skargę do WSA w Łodzi, który wyrokiem z 21 kwietnia 2022 r. sygn. III SA/Łd 122/22 uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał, że zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem prawa uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. WSA podniósł, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji przede wszystkim nie wynika, jaki jest stan faktyczny przyjęty przez organ administracji za podstawę rozstrzygnięcia, które fakty organ uznał za udowodnione, na jakich dowodach (dokumentach) się oparł, którym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz dlaczego. Organ administracji nie wyjaśnił, dlaczego uznał, że skarżący "z uwagi na brak uprawnień do zasiłku" nie był "uprawniony do zmniejszenia podstawy wymiaru składek", co miał potwierdzić "wyrok sądu", którego organ administracji nawet nie wskazał. Dopiero na podstawie analizy skargi, odpowiedzi na skargę oraz akt sprawy WSA uznał, że prawdopodobnie organ administracji miał na uwadze wyrok Sądu Rejonowego w Koninie z 28 grudnia 2020 r., sygn. akt IV U 189/20, którym sąd ten zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 12 czerwca 2020 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa do zasiłku opiekuńczego za okres od 13 marca do 9 kwietnia 2020 r. w ten sposób, że przyznał skarżącemu prawo do zasiłku opiekuńczego za okres od 13 do 31 marca 2020 r., zaś w pozostałym zakresie oddalił odwołanie także od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 19 czerwca 2020 r. o odmowie przyznania prawa do zasiłku opiekuńczego za okres od 14 kwietnia 2020 r. do 28 czerwca 2020 r. W konsekwencji WSA w Łodzi stwierdził, że ZUS uchybił wymogom przewidzianym w art. 8 k.p.a. oraz art. 79a § 1 k.p.a. Organ administracji powinien w sposób szczegółowy poinformować stronę o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o żądanej przez nią treści. Szczegółowo powinny być wskazane przesłanki zależne od strony, które nie zostały na dzień wysyłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Ma to zapobiec sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości.

Ponownie rozpoznając sprawę ZUS pismem zatytułowanym postanowienie z 19 lipca 2022 r. nr 210000/71/21/2022/RKS 1 poinformował wnioskodawcę o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowych wraz z uzasadnieniem przyczyny niezłożenia prawidłowych deklaracji w terminie. Przesyłka została zwrócona do organu przez Pocztę Polską z adnotacją: "zwrot, nie podjęto w terminie".

Pismem z 15 września 2022 r. poinformowano skarżącego, że w trakcie postępowania ma prawo do czynnego w nim udziału. Przesyłka została zwrócona do organu przez Pocztę Polską z adnotacją: "zwrot, nie podjęto w terminie".

Decyzją z 20 października 2022 r. ZUS odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za kwiecień 2020 r. w łącznej kwocie 992,30 zł oraz za maj 2020 r. w łącznej kwocie 992,30 zł.

Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Poinformował, że nie przebywał pod adresem zamieszkania w lipcu 2022 r. i nie miał możliwości odebrania pisma ZUS z 19 lipca 2022 r. Wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy i udostepnienie mu ww. pisma.

Zaskarżoną decyzją z 20 stycznia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z 20 października 2022 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009) przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres marzec 2020 r. - maj 2020 r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu za który jest składany wniosek o zwolnienie, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej najniższej podstawy wymiaru składek dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność.

Zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Zgodnie z art. 47 ust. 2a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące, są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowały do podstawy wymiaru składek:

1) na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, zaś w przypadku osób, o których mowa w art. 18 wyłączenie z podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców-obowiązującej osoby z nimi współpracujące, z zastrzeżeniem ust. 2g;

2) na ubezpieczenie zdrowotne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru określonej w art. 81 ustalanie wysokości składki innych kategorii uprawnionych ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1373, z późn. zm.), obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego, z zastrzeżeniem ust. 2c.

Termin przekazania deklaracji rozliczeniowej wynika z art. 47 ust. 1 ustawy.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 31 zq ust. 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek.

Organ wskazał, że biorąc pod uwagę powyższe zwolniono stronę z opłacania składek: - za marzec 2020 r. - w kwocie 790,01 zł. (pismo z 9 czerwca 2020 r., znak: 2020/6/1272035), - za kwiecień 2020 r. - w kwocie 362,34 zł. (pismo z 10 czerwca 2020 r., znak: 2020/6/2161152), - za maj 2020 r. - w kwocie 129,83 zł. (pismo z 23 czerwca 2020 r., znak: 2020/6/4019185).

Kwoty te były znane organowi na dzień rozpatrywania wniosku o zwolnienie z opłacania składek (RDZ) z 1 kwietnia 2020 r. Wykazane one zostały w takiej wysokości na deklaracjach na skutek zmniejszenia podstawy wymiaru składek, mimo braku uprawnienia do zmniejszenia podstawy z uwagi na brak uprawnień do zasiłku.

Zgodnie z art. 18 ust. 9 u.s.u.s., za miesiąc, w którym nastąpiło odpowiednio objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi lub ich ustanie i jeżeli trwały one tylko przez część miesiąca, kwotę najniższej podstawy wymiaru składek zmniejsza się proporcjonalnie, dzieląc ją przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniu. Natomiast w myśl art. 18 ust. 9, zasady zmniejszania najniższej podstawy wymiaru składek, o których mowa w ust. 9, stosuje się odpowiednio w przypadku niezdolności do pracy trwającej przez część miesiąca, jeżeli z tego tytułu ubezpieczony spełnia warunki do przyznania zasiłku.

Decyzjami z 12 czerwca 2020 r. i 19 czerwca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie przyznania prawa do zasiłku opiekuńczego odpowiednio za okres od 13 marca 2020 r. do 9 kwietnia 2020 r. i od 14 kwietnia 2020 r. do 28 czerwca 2020 r. Wyrokiem z 28 grudnia 2020 r. sygn. akt IV U 189/20 Sąd Rejonowy w Koninie po rozpoznaniu odwołania od tych decyzji zmienił decyzję z 12 czerwca 2020 r. w ten sposób, że przyznał stronie prawo do zasiłku opiekuńczego za okres od 13 marca 2020 r. do 31 marca 2020 r. W pozostałym zakresie Sąd oddalił odwołanie. Apelacja od wyroku z 28 grudnia 2020 r. została oddalona (wyrok Sądu Okręgowego w Koninie z 29 kwietnia 2021 r. sygn. akt III Ua 5/21).

Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 5 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanymi nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyznaczył stronie termin 30 dni od dnia doręczenia pisma na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowych za okres kwiecień 2020 r. i maj 2020 r., z uzasadnieniem przyczyny niedochowania terminu, podaniem terminu jej ustania oraz przedstawienia dowodów. ZUS wyjaśnił, że wniosku o przywrócenie terminu złożenia deklaracji wnioskodawca nie złożył i nie wskazał okoliczności, których wystąpienie było niezależne od woli i uniemożliwiło dopełnienie czynności w terminie. Uchybienie terminu złożenia deklaracji rozliczeniowych (do 30 czerwca 2020 r.) nie nastąpiło bez winy płatnika. Brak winy wiąże się z zachowaniem szczególnej staranności w prowadzeniu własnych spraw. O braku winy w niedopełnieniu w terminie określonej czynności można mówić tylko w przypadku uprawdopodobnienia przez stronę, że jej dokonanie było niemożliwe z powodu nagłej przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przeszkoda ta powinna być niezależna od strony i istnieć przez cały czas, aż do złożenia deklaracji rozliczeniowych.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie znalazł podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, z uwagi na brak przesłanek uzasadniających, że uchybienie terminu na złożenie deklaracji nastąpiło bez winy płatnika. W związku z niezłożeniem deklaracji rozliczeniowych za okres od kwietnia 2020 r. do maja 2020 r. w terminie do 30 czerwca 2020 r. - pomimo braku prawa do zwolnienia z ich złożenia - Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że stronie nie przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od kwietnia 2020 r. do maja 2020 r.

W skardze M.F. wniósł o umorzenie należności z tytułu składek w pełnej wysokości. Skarżący podniósł, że terminowo złożył wnioski o umorzenie składek ZUS. Z uwagi na to, że w tamtym czasie uwzględnił fakt złożenia wniosków o zasiłek opiekuńczy, deklaracje zawierały jedynie składki zdrowotne. Składki zdrowotne zostały umorzone na podstawie specustawy Covidowej w kwotach 362,34 zł. Sytuacja powyższa wynikła przede wszystkim z faktu, że dwie decyzje o odmowie zasiłku opiekuńczego otrzymał bardzo późno. 1 lipca 2020 r. złożył odwołanie do Sądu. Było to w tym samym dniu, w którym otrzymał decyzje.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym wypadku sąd skargę oddala na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 20 stycznia 2023 r. utrzymująca w mocy własną decyzję z 20 października 2022 r. o odmowie M.F. prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za kwiecień 2020 r. oraz za maj 2020 r.

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co obligowało Sąd do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

W pierwszej kolejności zauważyć należy, że kontrolowane przez Sąd decyzje zostały wydane w ramach związania organu wynikającego z art. 153 p.p.s.a., tj. związania wynikającego z wyeliminowania poprzednio wydanej w tej samej sprawie decyzji w drodze prawomocnego wyroku WSA w Łodzi z 21 kwietnia 2022 r. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy orzekające w tej samej sprawie.

W rozpoznawanej sprawie zasadniczą przyczyną pierwotnego wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego było stwierdzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi naruszenia prawa wynikającego z uchybienia przez ZUS wymogom przewidzianym w art. 8 k.p.a. oraz art. 79a § 1 k.p.a., poprzez brak szczegółowego poinformowania strony o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o żądanej przez nią treści. A także brak szczegółowego wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysyłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co mogło skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Działania te miały zapobiec sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości.

Obowiązkiem z kolei Sądu, dokonującego kontroli legalności ponownie wydanej w tej sprawie decyzji było zweryfikowanie wypełnienia powyższych powinności organu.

Zasadność wniesionego przez skarżącego środka odwoławczego wyraża się, najogólniej rzecz ujmując, w tym że z powyższych obowiązków nie wywiązał się organ stosujący prawo, co czyni uzasadnionym zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a.

Nie ulega wprawdzie wątpliwości, że organ podjął działania w celu wykonania wskazań co do dalszego postępowania zawartych w ww. wyroku Sądu. Jednakże działania te nie były skutecznie podjęte, co spowodowało, że decyzje o wskazanej wyżej treści nie mogły być wydane.

Postanowieniem z 19 lipca 2022 r. ZUS poinformował wnioskodawcę, że termin na przesłanie deklaracji rozliczeniowych należnych za kwiecień 2020 r. i maj 2020 r. upłynął 30 czerwca 2020 r., a prawidłowe deklaracje rozliczeniowe zostały sporządzone z urzędu przez Wydział Ubezpieczeń i Składek w dniu 16 kwietnia 2021 r. Organ poinformował też skarżącego o treści art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 5 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, zgodnie z którym w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W myśl art. 15zzzzzn2 ust. 2 organ administracji publicznej wyznacza stronie 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. W związku z powyższym ZUS wezwał skarżącego w terminie 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowych za okres kwiecień - maj 2020 r., z uzasadnieniem przyczyny niedochowania terminu, podania terminu jej ustalenia oraz przedstawienia dowodów.

ZUS w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji wyjaśnił, że wniosku o przywrócenie terminu złożenia deklaracji wnioskodawca nie złożył i nie wskazał okoliczności, których wystąpienie było niezależne od woli i uniemożliwiło dopełnienie czynności w terminie. ZUS stwierdził zatem, że uchybienie terminu złożenia deklaracji rozliczeniowych (do 30 czerwca 2020 r.) nie nastąpiło zatem bez winy płatnika.

Zauważyć w tym miejscu należy, że skierowana do skarżącego powyższa przesyłka z 19 lipca 2022 r. była awizowana. Przesyłka została zwrócona do organu przez Pocztę Polską z adnotacją: "zwrot, nie podjęto w terminie".

Zasady doręczania pism w postępowaniu administracyjnym przez organ administracji publicznej regulują przepisy rozdziału 8 "Doręczenia" Działu I Kodeksu postępowania administracyjnego. I tak, organ administracji publicznej doręcza pisma: przesyłką rejestrowaną, o której mowa w art. 3 pkt 23 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe Dz. U. z 2022 r. poz. 896 i 1933 (przesyłka rejestrowana to przesyłka pocztowa przyjęta za pokwitowaniem przyjęcia i doręczana za pokwitowaniem odbioru, przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione osoby lub organy (art. 39 § 3 k.p.a.). Osobom fizycznym pisma doręcza się w ich mieszkaniu lub miejscu pracy albo na adres do korespondencji wskazany w bazie adresów elektronicznych (art. 42 § 1 k.p.a.). Pisma mogą być doręczone również w lokalu organu administracji publicznej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej (art. 42 § 2 k.p.a.). W razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w § 1 i 2, a także w razie koniecznej potrzeby, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie (art. 42 § 2 k.p.a.). W przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się w trybie doręczenia zastępczego (art. 43 k.p.a.). Natomiast w art. 44 § 1 - 4 k.p.a. uregulowany został tryb postępowania w przypadku niemożności doręczenia korespondencji w sposób wskazany w art. 42 (doręczenie zasadnicze - adresatowi) i art. 43 k.p.a. (doręczenie zastępcze - za pokwitowaniem do rąk osób wymienionych w tym przepisie). Tylko prawidłowe zrealizowanie czynności opisanych w przepisach art. 44 k.p.a. pozwala na przyjęcie tzw. fikcji prawnej doręczenia przesyłki adresatowi, stwarzającej domniemanie skutecznego jej doręczenia.

Stosownie do treści art. 44 § 1 pkt 1 k.p.a., operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego. W przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy lub upoważnioną osobę lub organ, pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (art. 44 § 1 pkt 2 k.p.a.). Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (art. 44 § 2 k.p.a.). W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w

§ 2, pozostawia się powtórnie zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (art. 44 § 3), natomiast doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1 (art. 44 § 4 k.p.a.).

Ustawodawca łączy z instytucją doręczenia zastępczego daleko idące skutki dla adresata przesyłki, zatem zawiadomienie o pozostawieniu pisma (awizo) musi w pełnym zakresie odpowiadać warunkom określonym w art. 44 § 2 k.p.a., należy do nich w szczególności wymóg, aby zawiadomienie zostało umieszczone w odpowiednim miejscu: w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata.

W rozpoznawanej sprawie ZUS uznała, że postanowienie z 19 lipca 2022 r. zostało doręczone w trybie art. 44 § 4 k.p.a., a skarżący nie złożył we wskazanym terminie deklaracji rozliczeniowych za okres kwiecień - maj 2020 r. i nie wskazał okoliczności, których wystąpienie było niezależne od woli strony i uniemożliwiało jej dopełnienie czynności w terminie.

Sąd natomiast stwierdził, że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynikają daty dwóch zawiadomień (25 lipca 2022 r. i 2 sierpnia 2022 r.), zwrot 10 sierpnia z adnotacją "nie podjęto w terminie. Awizo zawiera także informacje o treści "adresata nie zastałem" i o miejscu możliwego odbioru przesyłki - Agencja Pocztowa ul.[...]]. Pominięto jednak, gdzie pozostawiono zawiadomienie o pozostawieniu pisma.

W treści zawiadomienia doręczyciel powinien bowiem zaznaczyć, gdzie zostawione zostało zawiadomienie o pozostawieniu pisma w Agencji Pocztowej ul.[...]. Natomiast na zwrotnym poświadczeniu odbioru odręcznie zaznaczone zostało miejsce pozostawienia przesyłki, zaś wyliczone w dalszej kolejności miejsca nie zostały zaznaczone, co prowadzić powinno do wniosku, że doręczenie zastępcze nie może zostać uznane za skutecznie dokonane.

ZUS przyjmując, że takie domniemanie doręczenia pisma nastąpiło bezzasadnie pominął, iż nie zostały spełnione wszystkie przesłanki, o jakich mowa w art. 44 § 2 i 3 k.p.a. Brak jest bowiem adnotacji doręczyciela czy i gdzie (w jakim miejscu określonym w art. 44 § 2 k.p.a.) pozostawiono zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru. Nie można było zatem uznać, że przesyłka była prawidłowo dwukrotnie awizowana i prawidłowo doręczona.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że brak jest możliwości stwierdzenia rozpoczęcia biegu terminu dla strony do złożenia wniosku, o którym mowa w postanowieniu z 19 lipca 2022 r. Podkreślić należy, że wnikliwa ocena prawidłowości wypełnienia dokumentu zwrotnego potwierdzenia odbioru jest konieczna, gdyż na skutek doręczenia w świetle art. 44 k.p.a. przesyłkę uznaje się za doręczoną, pomimo że faktycznie takie doręczenie nie nastąpiło. W takiej sytuacji prawidłowe spełnienie wszystkich ustawowych zasad wymaganych dla skuteczności doręczenia w tej formie nie może budzić najmniejszych wątpliwości. W przeciwnym wypadku bowiem mogłoby dojść do niedopuszczalnego naruszenia prawa strony do udziału w postępowaniu (art. 145 k.p.a.).

Adresat pisma nie powinien ponosić jakichkolwiek negatywnych konsekwencji niezawinionych przez siebie uchybień przy doręczaniu mu korespondencji, będących wynikiem zaniedbań organu lub podmiotu dokonującego doręczenia, a wszelkie pojawiające się w tym zakresie wątpliwości winny być interpretowane i oceniane na jego korzyść (por. postanowienie NSA w postanowieniu z 15 września 2011 r., II GSK 1761/110)

Reasumując należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie organ błędnie uznał, że przesyłka została prawidłowo doręczona skarżącemu na podstawie art. 44 § 1 - 4 k.p.a. w związku z art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 5 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. A zatem bieg terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowych nie rozpoczął się, a to oznacza, że wadliwie organ uznał, że zachodzą podstawy do wydania decyzji z uwagi na niezachowanie przez skarżącego terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowych.

Zauważyć też należy, że organ rozbieżnie wskazuje kwotę zwolnienia skarżącego z opłacania składek za maj 2022 r. W decyzji z 20 października 2022 r., na stronie 2, wskazał kwotę 362, 34 zł, a w zaskarżonej decyzji kwotę 129,83 zł (str. 4).

Rozpoznając sprawę ponownie organ wezwie stronę w trybie art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 5 ustawy do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowych i pouczy o obowiązku informowania organu o każdej zmianie adresu. Zauważyć należy, że decyzje organu skarżący odebrał pod adresem: ul.[...], [...] Ł. i taki adres wskazał we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Natomiast w skardze do Sądu wskazał adres zamieszkania: ul.[...], [...] B..

Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z 20 października 2022 r.

A.M