Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 349/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2010-07-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64 c § 3
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Orska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 lipca 2010 r. sprawy ze skargi Wojewody P na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G z dnia 8 lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej, działając na podstawie: art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( t.j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), art. 64c § 1,3 i 7 w związku z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( t.j.: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.- dalej: u.p.e.a.), utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego – Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia 15 grudnia 2009 r., którym obciążono wierzyciela "A" kosztami egzekucyjnymi, prowadzonymi do majątku zobowiązanego – K.B. i R. B. s.c. "B" z siedzibą w M.

Podstawą wydania powyższych postanowień były następujące ustalenia stanu faktycznego:

W dniu 7 sierpnia 2008 r. wierzyciel – "A" - wystawił tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący karę pieniężną w kwocie 75.000 zł wobec zobowiązanego – K.B. i R.B. s.c. "B" z siedzibą w M. na podstawie postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w M. z dnia 27 lutego 2007 r. nr [...].

Na wniosek wierzyciela i w oparciu o wymieniony wyżej tytuł wykonawczy organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. - wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego, podejmując działania zmierzające do ściągnięcia należności od zobowiązanego.

W trakcie toczącego się postępowania egzekucyjnego zobowiązany wystąpił ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. z dnia 10 września 2008 r. nr [...]. przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. z dnia 28 marca 2007r. utrzymującego w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w M. z dnia 27 lutego 2007r. Wyrokiem z dnia 25 czerwca 2009r., sygn. akt VII SA/Wa 1799/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji.

W konsekwencji, Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego postanowieniem z dnia 23 października 2009r. nr [...] stwierdził nieważność postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w M. z dnia 27 lutego 2007r. o nałożeniu kary budowlanej w wysokości 75.000 zł oraz utrzymującego je w mocy postanowienia Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. z dnia 28 marca 2007r.

Zanim doszło do rozstrzygnięcia sprawy przez Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego, wierzyciel wystąpił najpierw do organu egzekucyjnego z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego przeciw zobowiązanemu ( wniosek z dnia 28 sierpnia 2009r.). Wniosek ten następnie wycofał ( pismo z dnia 2 września 2009r.) i pismem z dnia 7 września 2009r. wnioskował o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. W dalszej kolejności, już po rozstrzygnięciu sprawy przez Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego, wierzyciel skierował do organu egzekucyjnego pismo z dnia 4 listopada 2009r. informujące o treści postanowienia Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego oraz wskazujące, że w sprawie zaistniała podstawa do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia 1 grudnia 2009r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. umorzył postępowanie egzekucyjne. W dalszej kolejności, na mocy postanowienia z dnia 15 grudnia 2009r. organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 7.719,33 zł. Postanowienie to zostało sprostowane postanowieniem z dnia 21 grudnia 2009r., w którym zmieniono kwotę kosztów egzekucyjnych z 7.719,33 zł na 6.467,78 zł. Organ egzekucyjny wydał również postanowienie z dnia 21 grudnia 2009 r. nr [...], w którym określił wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających K. B. i R. B. s.c. "B" z/s w M. powstałych w toku ww. postępowania egzekucyjnego.

W zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 15 grudnia 2009 r. wierzyciel argumentował, że nie ponosi winy w niezgodnym z prawem wszczęciu i prowadzeniu postępowania egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Skarbowej po rozpoznaniu sprawy w postępowaniu zażaleniowym nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia i utrzymał je w mocy.

Organ odwoławczy wskazał na wynikającą z art. 64c § 1, 3 i 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. 2005 Nr 229 poz. 1954, dalej jako "u.p.e.a."), zasadę odpowiedzialności zobowiązanego za powstałe koszty egzekucji oraz na ograniczenia jej stosowania wynikające wprost z przepisów ustawy egzekucyjnej. Organ stwierdził, że ww. ustawa nakłada obowiązek poniesienia przez wierzyciela kosztów egzekucyjnych w następujących sytuacjach: po pierwsze - jeżeli na skutek uchybień wierzyciela doszło do wystawienia tytułu wykonawczego z wadami uniemożliwiającymi przeprowadzenie egzekucji ( 64c § 2 u.p.e.a.) lub gdy doszło do niezgodnego z przepisami ustawy wszczęcia i prowadzenia egzekucji ( 64c § 3 u.p.e.a.) oraz po drugie – jeżeli koszty egzekucji nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego ( 64c § 4 u.p.e.a.). Tym samym - koniecznym warunkiem do obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego jest nie tylko wykazanie w sposób jednoznaczny i przekonujący, że wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego było niezgodne z prawem; koniecznym jest również wykazanie, że niezgodne z wszczęciem i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel.

Dyrektor Izby Skarbowej zaznaczył, że postępowanie egzekucyjne wszczęte zostało i prowadzone na podstawie wystawionego przez wierzyciela tytułu wykonawczego, którego podstawą prawną było postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 27 lutego 2007 r. Podkreślił również, że postanowieniem z dnia 23 października 2009 r. Generalny Inspektor Nadzoru Budowlanego stwierdził nieważność postanowienia Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. z dnia 28 marca 2007 r. oraz postanowienia organu I instancji - z powodu rażącego naruszenia przepisów prawa. W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. - postanowieniem z dnia 1 grudnia 2009 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez "A". Organ uznał, że od początku nie istniała podstawa prawna należności wskazana przez wierzyciela w tytule wykonawczym. Za taki stan rzeczy odpowiedzialność ponosi wierzyciel, który był de facto jedynym dysponentem toczącego się na jego wniosek postępowania egzekucyjnego, wystawił tytuł wykonawczy, wskazał w nim podstawę prawną obowiązku oraz skierował go na drogę przymusowego wykonania.

Dodatkowo podkreślił, że organ egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym bada jedynie dopuszczalność egzekucji, nie bada jednak zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem (art. 29 § 1 u.p.e.a.), gdyż żaden z przepisów ustawy do tego go nie upoważnia; tym samym uznanie tytułu wykonawczego lub wskazanego w nim obowiązku (podstawy prawnej obowiązku) za niezgodne z prawem musi nastąpić prawomocnym rozstrzygnięciem innego organu lub Sądu. Sytuacja taka miała miejsce w niniejszym przypadku (postanowienie Generalnego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 23 października 2009 r.), w którym doszło do wszczęcia postępowania na podstawie tytułu wykonawczego zawierającego wady (brak podstawy prawnej należności - od początku) i jednocześnie w oparciu o ten wadliwy dokument egzekwowano - na wniosek wierzyciela dochodzone należności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku reprezentowany przez pełnomocnika "A" wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu strona skarżąca zarzuciła naruszenie następujących przepisów prawa materialnego:

1. art. 64c § 3 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w szczególności poprzez nie wykazanie przesłanek w nim zawartych a warunkujących możliwość obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego;

2. art. 59g ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane (Dz. U. 2003, Nr 207, poz. 2016 ze zm.) w zw. z art. 15 § 1 u.p.e.a. i § 13 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 sierpnia 1991r. w sprawie kosztów upomnienia oraz przypadków, w których egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz. U. 1991r., Nr 81, poz. 354 z późn. zm.) oraz w zw. z art. 26 § 1 i § 5 u.p.e.a. i 29 § 2 u.p.e.a. poprzez ich niezastosowanie, w szczególności poprzez przyjęcie, że wierzyciel wystawił wadliwy tytuł wykonawczy i wystąpił z wnioskiem o wszczęcie egzekucji w oparciu o postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w M. z dnia 27 lutego 2007 r., które zostało następnie w trakcie trwania postępowania egzekucyjnego uznane za nieważne.

W ocenie strony skarżącej rozstrzygniecie Dyrektora Izby Skarbowej narusza przepis prawa materialnego, tj. art. 64c § 3 u.p.e.a. albowiem przepis ten wprowadza wyjątek od zasady obowiązującej w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, iż to zobowiązany ponosi odpowiedzialność za powstałe koszty egzekucji. W sytuacji, gdy po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te wraz z odsetkami organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu. Koszty te ponosi wówczas wierzyciel lub organ egzekucyjny, w zależności od tego, kto spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie postępowania egzekucyjnego.

Pełnomocnik skarżącego powołując się na treść wyroku WSA w Gdańsku z dnia 6 maja 2008 r., sygn. akt I SA/Gd 34/08 (LEX nr 489579), wskazał, że aby organ egzekucyjny mógł obciążyć wierzyciela kosztami egzekucji w trybie art. 64c § 3 u.p.e.a. winien wykazać łączne spełnienie dwóch przesłanek. Mianowicie, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem oraz że niezgodne z prawem wszczęcie prowadzonej egzekucji spowodował wierzyciel.

Strona skarżąca podkreśliła, że organ egzekucyjny po otrzymaniu tytułu wykonawczego od wierzyciela bada jedynie dopuszczalność egzekucji oraz fakt spełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów z art. 27 u.p.e.a., nie może on badać zasadności bądź wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 29 § 1 i 2 u.p.e.a.), a uznanie tytułu wykonawczego za niezgodny z prawem musi nastąpić prawomocnym rozstrzygnięciem innego organu administracyjnego lub sądu. Uznanie przez Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego za nieważne aktów, na podstawie których został wystawiony tytuł wykonawczy, przesądza w swej treści, na dzień jego wydania, że tytuł prawny był wadliwy a postępowanie egzekucyjne winno zostać umorzone w trybie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Pełnomocnik skarżącego podniósł, że w warunkach opisanych w art. 64c § 3 u.p.e.a. zarówno niezgodne z prawem wszczęcie jak i prowadzenie egzekucji musi być spowodowane przez wierzyciela, wskazując na wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 lutego 2008 r., sygn. akt I SA/Gl 711/07 (LEX nr 521779). Zdaniem strony, aby wierzyciela obciążyć kosztami egzekucji, konieczne jest wykazanie przez organ egzekucyjny jego winy, czego organ nie uczynił. Wierzyciel na mocy przepisów art. 59 g Prawa budowlanego został zobowiązany do wystawienia tytułu wykonawczego i wystąpienia z wnioskiem do organu egzekucyjnego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego.

Pełnomocnik strony podkreślił, że wierzyciel zobowiązany był do wystawienia tytułu wykonawczego po upływie 7 dni, jakie zobowiązany miał do uiszczenia należności pieniężnej od dnia doręczenia mu postanowienia, niezależnie od tego czy w stosunku do tego postanowienia toczyło się jakiekolwiek postępowanie odwoławcze. Brak działań wierzyciela, prowadzących do wszczęcia egzekucji, skutkowałby naruszeniem norm prawnych. W rezultacie wierzyciel, będąc ustawowo zobowiązanym do wszczęcia i do prowadzenia egzekucji, nie może być uznany za winnego, że działał, nie czekając na wyczerpanie przez zobowiązanego wszelkich trybów dopuszczających możliwość kwestionowania zasadności postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego.

Strona skarżąca nie zgodziła się ze stwierdzeniem organu jakoby to wierzyciel był odpowiedzialny za niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji, z uwagi na fakt, że to on wystawił tytuł wykonawczy, wskazał w nim podstawę prawną obowiązku oraz skierował go na drogę przymusowego wykonania, mimo, że od początku owa podstawa prawna obowiązku nie istniała, zarzut że to działanie wierzyciela doprowadziło do wszczęcia egzekucji na podstawie wadliwego tytułu wykonawczego i jednocześnie w oparciu o ten wadliwy tytuł egzekwowano dochodzone należności. Pełnomocnik strony podkreślił, że działanie to wynikało z decyzji, stanowiącej podstawę prawną nałożonego obowiązku. Wierzyciel przy sporządzaniu tytułu wykonawczego związany był treścią postanowienia a treść egzekwowanego obowiązku musi być powtórzona za orzeczeniem nakładającymi obowiązek lub przepisem prawa, z którego wynika wprost obowiązek. Wierzyciel nie jest uprawniony do podania w tytule wykonawczym obowiązku zmodyfikowanego w porównaniu z treścią decyzji / postanowienia lub przepisu prawa stanowiącego podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, także wtedy, gdy miałoby to na celu wyjaśnienie wątpliwości dotyczących treści obowiązku (art. 113 § 2 k.p.a.). Tytuł wykonawczy jest bowiem dokumentem urzędowym. Nie można uznać go za decyzję w rozumieniu przepisów k.p.a. nawet wówczas, gdy jest on pierwszym dokumentem, w którym stwierdzono, że na zobowiązanym ciąży określony obowiązek.

Strona skarżąca wskazała, że na chwilę wystawienia tytułu wykonawczego i późniejszego wystąpienia przez wierzyciela z wnioskiem o wszczęcie egzekucji, tytuł ów był prawidłowy i zgodny z przepisami a w szczególności z art. 27 § 1 i 2 oraz art. 29 § 2 u.p.e.a. Potwierdza to przede wszystkim fakt wszczęcia egzekucji przez organ egzekucyjny. Ponadto istnienie egzekwowanego obowiązku oraz istnienie jego podstawy prawnej (postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego) na chwilę wystawienia tytułu wykonawczego, wystąpienia z wnioskiem o wszczęcie egzekucji i późniejszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie może budzić wątpliwości. Postanowienie to zostało bowiem wyeliminowane z obrotu prawnego dopiero po dniu 23 października 2009 r., czyli w toku już prowadzonej egzekucji. Efektem czego konieczne stało się umorzenie postępowania egzekucyjnego. W ocenie strony skarżącej wierzyciel, działając w ramach prawnego nakazu wszczęcia i prowadzenia egzekucji, nie powinien ponosić ryzyka następczego stwierdzenia nieważności postanowienia, będącego podstawą prawną obowiązku objętego tytułem wykonawczym, i być obciążanym kosztami egzekucji.

Ponadto strona skarżąca, zaznaczyła, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wierzyciel dbał o to, by nie tworzyć zbędnych kosztów egzekucji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji i postanowień z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze. zm., dalej jako "P.p.s.a.").

Z przepisu art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Jego wykładnia wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 P.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami mianowicie: legalnością działań organu podatkowego oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Powyższe oznacza, że Sąd naruszyłby ten przepis jedynie wówczas, gdyby przekroczył określone wyżej granice danej sprawy albo gdyby ograniczył się w ocenie legalności tylko do zarzutów i wniosków skargi.

Tak rozumiejąc swoją rolę Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

W sprawie stanowiącej przedmiot orzekania okoliczności stanu faktycznego nie są sporne.

Kwestię sporną stanowi odmienna ocena prawna zaistniałego stanu faktycznego. Odnosi się ona do wykładni odpowiednich dla rozstrzygnięcia sprawy przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a w rzeczy samej do udzielenia odpowiedzi na pytanie - czy zasadnie organ egzekucyjny obciążył kosztami egzekucyjnymi wierzyciela – "A" ([...] w G.).

Na wstępie wskazać należy, że w świetle art. 64c § 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje zażalenie.

Zasadą postępowania egzekucyjnego w administracji jest, że to zobowiązany ponosi odpowiedzialność za powstałe koszty egzekucji. Zasada ta jest jednak, w ściśle oznaczonych przypadkach ograniczona, a ograniczenia te wynikają wprost z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Ustawa ta nakłada obowiązek poniesienia przez wierzyciela kosztów egzekucyjnych w następujących sytuacjach:

1/ po pierwsze - jeżeli na skutek uchybień wierzyciela doszło do wystawienia tytułu wykonawczego z wadami uniemożliwiającymi przeprowadzenie egzekucji ( art. 64c § 2 u.p.e.a.) lub gdy doszło do niezgodnego z przepisami ustawy wszczęcia i prowadzenia egzekucji ( art. 64c § 3 u.p.e.a.) oraz

2/ po drugie - jeżeli koszty egzekucji nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 u.p.e.a.).

Jak wynika z treści zaskarżonego postanowienia, podstawą prawną obciążenia wierzyciela kosztami był art. 64c § 3 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, że "jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela, z zastrzeżeniem § 3a".

Przez określenie "okaże się", użytego przez ustawodawcę w art. 64c § 3 u.p.e.a. należy rozumieć takie przypadki, których niezgodność z prawem stwierdzona zostanie orzeczeniem właściwego organu. Będzie to stosowna decyzja organu administracji publicznej bądź wyrok sądowy, które w swej treści przesądzają, że tytuł wykonawczy nie powinien był być wydany lub został niewłaściwie wprowadzony do obrotu prawnego (por. wyrok z 24 sierpnia 2006 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w sprawie III SA/Wa 1750/06, LEX nr 276593).

Wielokrotnie podkreśla się, że organ egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym, a więc wykonawczym bada jedynie dopuszczalność egzekucji, nie bada jednak zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem (art. 29 § 1 u.p.e.a.), gdyż żaden z przepisów ustawy do tego go nie upoważnia; tym samym uznanie tytułu za niezgodny z prawem musi nastąpić prawomocnym rozstrzygnięciem innego organu lub Sądu. Zdaniem Sądu, potwierdza to również dyspozycja art. 59 u.p.e.a., określająca przyczyny umorzenia postępowania. W art. 59 § 1 pkt 1 do 4 u.p.e.a. podstawą umorzenia może być jedynie inne orzeczenie wiążące organ egzekucyjny; tym samym analizowany przepis art. 64c § 3 u.p.e.a. daje organowi egzekucyjnemu możliwość dokonania zwrotu zobowiązanemu niezasadnie pobranych kosztów z odsetkami zwłoki.

Zasadniczym warunkiem zastosowania analizowanego przepisu jest ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem oraz by owo stwierdzenie wadliwości postępowania egzekucyjnego nastąpiło już po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych.

Wskazać należy, że na poszczególnych podmiotach postępowania egzekucyjnego ciążą określone ustawą obowiązki, a także przysługują im wynikające z ustawowych uregulowań uprawnienia. Jednym z podstawowych obowiązków wierzyciela jest wystawienie zgodnie z wymogami przewidzianymi w art. 27 u.p.e.a. tytułu wykonawczego, który jest niezbędnym dokumentem dla wszczęcia i prowadzenia egzekucji. Natomiast obowiązkiem organu egzekucyjnego jest zbadanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej, a także sprawdzenie, czy tytuł wykonawczy odpowiada wymogom określonym w art. 27 § 1 i § 2 u.p.e.a Jak słusznie zauważyły strony organ ten nie ma jednak uprawnień do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

W sprawie niniejszej skarżący wierzyciel dochodzi nieobciążania go kosztami egzekucyjnymi w istocie rzeczy z tego podstawowego powodu, iż uważa oraz argumentuje, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego wynikało z nałożonego nań w art.59g. Prawa budowlanego zobowiązania w tym zakresie. Zdaniem wierzyciela nie powinien on ponosić ryzyka następczego stwierdzenia nieważności postanowienia, będącego podstawą prawną obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

W przedmiotowej sprawie postępowanie egzekucyjne wszczęte zostało i prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 7 sierpnia 2008 r., którego podstawą prawną było postanowienie z 27 lutego 2007 r. Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w M. Z akt sprawy wynika, że w trakcie toczącego się postępowania egzekucyjnego zobowiązany wystąpił ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 10 września 2008 r. przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia 28 marca 2007r. utrzymującego w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Wyrokiem z dnia 25 czerwca 2009r., sygn. akt VII SA/Wa 1799/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji. Następnie Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego stwierdził nieważność powołanego wyżej postanowienia Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w M.

Z uzasadnienia postanowienia GINB wynika, że postanowienia zarówno Wojewódzkiego jak i Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego były obarczone wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., albowiem zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 59 f ust. 3 w z. z ust.1, które znajdują odpowiednie zastosowanie do kar, o których mowa w art. 57 ust.1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

( t.j. Dz.U.2006 r., Nr 156, poz.1118 ). Mocą tego postanowienia akty, na podstawie których został wystawiony tytuł wykonawczy, zostały wyeliminowane z obrotu prawnego.

W ocenie Sądu "niezgodność z prawem" w rozumieniu art. 64c § 3 u.p.e.a. odnosi się do okoliczności rozpoznawanej sprawy, skoro nieważne z mocy prawa postanowienie, będące podstawą wystawienia skierowanego do egzekucji tytułu wykonawczego, spowodowało bezpodstawne wygenerowanie kosztów egzekucyjnych.

Należy mieć bowiem na uwadze, że w całej ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie ma innego przepisu stanowiącego podstawę zwrotu kosztów egzekucyjnych, jeżeli okaże się ostatecznie, że egzekwowana należność wynika z orzeczenia, co do którego stwierdzono nieważność, a zatem od początku wadliwego.

Decyzja ( postanowienie ) stwierdzająca nieważność jest decyzją działającą ex tunc, co oznacza, że nawiązuje ona do stanu prawnego z dnia wydania wadliwej decyzji. Nie można zatem zaakceptować skutków nieważnej decyzji ( postanowienia ), na podstawie której wszczęto w stosunku do zobowiązanego postępowanie egzekucyjne tylko z tego powodu, że stwierdzenie nieważności nastąpiło w trakcie trwania tego postępowania. Rację ma zatem organ odwoławczy uznając, że od początku nie istniała podstawa prawna należności wskazana przez wierzyciela w tytule wykonawczym.

Wbrew stanowisku strony skarżącej, ryzyko wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie nieważnego postanowienia PINB obciążało wierzyciela. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności, zakończonym ostatecznym postanowieniem Generalnego Inspektora Nadzoru Budowlanego, doszło do wyeliminowania z obrotu prawnego postanowienia PINB będącego podstawą wystawienia tytułu wykonawczego. Powyższa okoliczność wskazuje więc, że w konsekwencji przeprowadzona egzekucja okazała się niezgodna z prawem, a koszty egzekucyjne zostały pobrane od zobowiązanego nienależnie. W tej sytuacji organ egzekucyjny zasadnie obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, bo to on ponosi ryzyko następczej wadliwości tego postanowienia, zwłaszcza, jeżeli podmiot zobowiązany nie ponosi winy w zakresie doprowadzenia do tych działań organu. Innymi słowy w postępowaniu egzekucyjnym należy odpowiednio stosować zasadę wyrażoną w art. 262 K.p.a., a więc nie można obciążać strony kosztami postępowania, jeżeli nie wynikły one z jej winy (zob. wyrok NSA z 9 grudnia 1998 r., I SA/Gd 1893/97, Serwis Podatkowy 2001, Nr 9 s. 11).

W tym stanie rzeczy, nie dopatrując się naruszeń przepisów prawa, które warunkowałyby uchylenie zaskarżonego postanowienia, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę.