Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 406/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 134, art. 250
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 1 ust. 2 pkt 1 w zw. z ust. 3, art. 3, pkt 15a, art. 23a ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 4, ust. 5, ust. 6, ust. 7, ust. 8, ust. 9, art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Dnia 6 lutego 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia NSA Anna Stępień (spr.), , Protokolant Referent stażysta Aleksandra Banasiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2018 roku sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...], nr [...]; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. S. prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w Ł., Al. [...], kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. LS


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania T. W., utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] nr [...].

Jak wynika z akt sprawy Marszałek Województwa [...] decyzją z dnia [...] uznał za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne przyznane T. W. na dziecko E. W. na okres od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. w postaci zasiłku rodzinnego w kwocie 106 zł miesięcznie i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w kwocie 80 zł miesięcznie oraz jednorazowego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2013/2014 w kwocie 100 zł, o czym orzekł w pkt 1; przypisał do zwrotu nienależnie pobrane świadczenia rodzinne za okres od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. w kwocie głównej 2332 zł wraz z odsetkami ustawowymi naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty każdego ze świadczeń do dnia spłaty zobowiązania włącznie o czym orzekł w pkt 2.

W odwołaniu od powyższej decyzji T. W. wniósł o jej uchylenie

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji lub ewentualnie

o uchylenie decyzji w całości i umorzenie postępowania organu I instancji. Odwołujący podniósł zarzuty naruszenia art. 23b ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i art. 81 k.p.a., art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i 2, art. 84 § 1, art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a.

Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 23 z późn.zm.) – dalej w skrócie "k.p.a.", art. 21, art. 23a ust. 9, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 7, ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 1518

z późn.zm.) – dalej w skrócie "u.ś.r." - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy przywołał brzmienie norm stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia, a następnie wyjaśnił, że na wniosek T. W., Burmistrz S. decyzją z dnia [...], nr [...] przyznał prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami do zasiłku rodzinnego: z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko E. W. na okres zasiłkowy 2012/2013. Powyższe świadczenia rodzinne T. W. pobierał w okresie od dnia 1 listopada 2012 r. do dnia 31 października 2013 r. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że członek rodziny strony (matka dziecka) mieszka i pracuje na terenie Holandii od dnia 1 czerwca 2011 r. W powyższym okresie T. W. był w Polsce, zgodnie z przepisami unijnymi osobą aktywną zawodowo. Zatem,

w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z zamieszkiwaniem i wykonywaniem pracy zarobkowej przez członka rodziny strony – A. W. na terenie Holandii od dnia 1 czerwca

2011 r. W związku z powyższym decyzją z dnia [...], nr [...] Burmistrz S. uchylił w całości własną ostateczną decyzję z dnia [...], nr [...].

W dniu [...] do Regionalnego Centrum Polityki Społecznej w Ł. wpłynęły akta sprawy T. W. w związku z zaistnieniem koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, bowiem sprawy w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego podlegają zgodnie z właściwością rzeczową i miejscową marszałkowi województwa (art. 21 u.ś.r.) .

W ramach Unii Europejskiej koordynację systemów zabezpieczenia społecznego zapewniają akty normatywne w randze rozporządzeń. Polska jako państwo członkowskie Unii Europejskiej od dnia 1 maja 2004 r. - na mocy art. 3 ust. 1 Traktatu akcesyjnego (Dz.U. Nr 90, poz. 864 ze zm.), jest związana przepisami prawa unijnego, które to, zgodnie z dorobkiem orzeczniczym Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości mają prymat nad regulacjami prawa lokalnego. Zakres i problematyka świadczeń rodzinnych w prawie unijnym została uregulowana: rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) z dnia 29 kwietnia 2004 r., nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166.1 z 30-04-2004 ze zm.) – dalej w skrócie "rozporządzenie nr 883/2004"; rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego Dz. Urz. UE L 284.1 z 30-10-2009 ze zm.) – dalej w skrócie "rozporządzenie nr 987/2009".

Następnie organ orzekający przywołał regulacje art. 1 lit. z, art. 67, art. 68 ust. 1 lit. a, art. 68 ust. 1 lit. b, ppkt od i do iii), art. 68 ust. 2 rozporządzenia nr 883/2004, art. 60 ust. 2 rozporządzenia nr 987/2009 i stwierdził, iż z poczynionych przez organ I instancji ustaleń wynika, że w okresie objętym niniejszą decyzją T. W. był w Polsce traktowany zgodnie z przepisami unijnymi jako osoba aktywna zawodowo; członek rodziny strony - matka dziecka – A. W. zamieszkuje i jest zatrudniona na terenie Holandii od dnia 1 czerwca 2011 r.; dziecko E. W. zamieszkuje wraz z ojcem w Polsce; krajem właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych w okresie objętym decyzją jest Polska z uwagi na aktywność zawodową ojca dziecka. Organ I instancji podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie wziął pod uwagę przepisy u.ś.r., które stanowią, iż warunkiem koniecznym do przyznania świadczeń rodzinnych jest spełnienie kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 1 i 2 u.ś.r., Po przeanalizowaniu dokumentów przesłanych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w S., Regionalne Centrum Polityki Społecznej w Ł. ustaliło, że wniosek T. W. był niekompletny. Pismem z dnia [...] T. W. został wezwany do uzupełnienia wniosku o dokumenty niezbędne do wydania decyzji o świadczeniach rodzinnych, a dotyczące informacji o dochodach A. W., w terminie 30 dni od daty odebrania pisma i poinformowany, iż niezastosowanie się do wezwania w wyznaczonym terminie skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. Wezwanie z dnia 9 sierpnia 2016 r. zostało odebrane przez pełnoletniego domownika w dniu 16 sierpnia 2016 r. Ze względu na fakt, iż w terminie wskazanym w wezwaniu T. W. nie dostarczył wymaganych dokumentów, organ I instancji w dniu [...] pozostawił bez rozpatrzenia wniosek strony z dnia [...]. za okres od dnia 1 listopada 2012 r. do dnia 31 października 2013 r. Jednocześnie poinformowano stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na dziecko E. W. za powyższy okres.

Kolegium podkreśliło w dalszej części uzasadnienia, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych z dnia [...] oraz w decyzji Burmistrza S. z dnia [...], nr [...] przyznającej świadczenia, T. W. był pouczony o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenia rodzinne o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym uzyskania dochodu

i wyjazdu członka rodziny poza granicę Rzeczypospolitej Polskiej, co strona uczyniła dopiero w dniu 1 kwietnia 2016 r. i pobierała świadczenia rodzinne na dziecko przez cały okres świadczeniowy 2012/2013. Zdaniem Kolegium bezspornym jest, że od dnia 1 listopada 2012 r. do dnia 31 października 2013 r. świadczenia rodzinne na dziecko E. W., nie przysługiwały, ponieważ T. W. nie dostarczył wymaganych dokumentów. Zatem odwołujący powinien dokonać zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami.

SKO odnosząc się następnie do twierdzenia odwołującego, iż nie jest mu znany adres A. W. wskazało, że T. W. złożył do organu oświadczenie

z dnia [...] wskazując dokładny adres zamieszkania w Holandii A. W., natomiast w oświadczeniu z dnia [...] stwierdził ponadto, iż na terenie Holandii pracuje od miesiąca czerwca 2011 r. Organ zwrócił także uwagę na brzmienie art. 23b ust. 5 u.ś.r. Kolegium za chybiony uznało ponadto zarzut odwołania, iż organ I instancji nie zapewnił T. W. czynnego udziału w postępowaniu. Dowodem tego jest treść pism Regionalnego Centrum Polityki Społecznej w Ł. z dnia [...] i [...] kierowanych do strony, zawierających dokładne pouczenie co do takiej możliwości. Odnosząc się natomiast do twierdzenia odwołującego, iż w jego ocenie matka dziecka, z którą obecnie odwołujący jest po rozwodzie, nie stanowi członka jego rodziny, Kolegium przywołało definicję legalną rodziny, zawartą w art. 3 pkt 16 u.ś.r. i stwierdziło, że przepis powyższy uwzględnia wyłącznie status prawny, a nie stan faktyczny. Jego zdaniem organ

I instancji poprawnie uznał, iż matka dziecka – A. W. należy do członków rodziny odwołującego, pomimo tego, iż nie zamieszkuje z dzieckiem, natomiast jej ewentualny dochód winien być uwzględniony przy ustalaniu prawa do wnioskowanych świadczeń rodzinnych. Na marginesie organ II instancji wskazał, że prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w P. związek małżeński T. W. i A. W. został rozwiązany dopiero w dniu 22 maja 2014 r., a zatem w okresie świadczeniowym 2012/2013 odwołujący pozostawał w związku małżeńskim z A. W. Ustalony stan faktyczny i prawny sprawy uzasadniał utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji.

Powyższą decyzję Kolegium, T. W. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wnosząc o jej uchylenie. W motywach skargi jej autor wyjaśnił, że w okresie gdy złożył wniosek o świadczenia rodzinne, tj. w listopadzie

2012 r. żona A. W. przebywała w Holandii, wyjechała w celu podjęcia pracy. Krótko po wyjeździe zerwała kontakt ze skarżącym i ich synem E. Okazało się wówczas, że nie zamierza wracać do kraju i do rodziny. Nieformalne pożycie małżeńskie ustało. Prośby skarżącego kierowane do żony o dostarczenie dokumentów dotyczących zarobków wymaganych przez organ przyznający świadczenia rodzinne okazały się bezskuteczne. Skarżący nie miał możliwości wyegzekwowania niniejszego zaświadczenia. Z uwagi na trudności w kontaktach z żoną złożył oświadczenie,

w którym wskazał, iż żona mieszka w Holandii. Świadomy faktu, że wykonuje tam pracę, jednocześnie uzyskując dochody, nie zatajał żadnych znanych mu informacji,

o czym świadczą dokumenty przedkładane na każde wezwanie. Skarżący nie zataił żadnych informacji dotyczących jego sytuacji materialnej. Po otrzymaniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne na syna skarżący uznał, że organ wydający zgodę na ich wypłatę zweryfikował sytuację finansową jego ówczesnej żony A. W. Skarżący przytoczył następnie brzmienie art. 23b u.ś.r. i podkreślił, że nigdy nie miał złych intencji przy ubieganiu się o świadczenia rodzinne. Z powodu wyczerpania przez niego wszystkich ugodowych prób uzyskania wymaganych dokumentów dotyczących sytuacji żony, ostatecznie złożył wniosek o rozwód. Pomimo tego, iż obecnie nie są małżeństwem stara się wypełniać wszystkie zobowiązania wobec instytucji odpowiedzialnej za wypłaty świadczeń na syna w porozumieniu

z matką dziecka. Kontakty z byłą żoną są jednak utrudnione, a możliwość uzyskania jakiegokolwiek zaświadczenia jest niemal niemożliwa. Sporadyczne telefony od niej nie pozwalają na zupełne wyegzekwowanie istotnych dla niego informacji.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia [...] starszy referendarz sądowy umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego.

Na rozprawie w dniu 6 lutego 2018 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę i wniósł o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu oświadczając, iż nie zostały one pokryte w całości ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu, aczkolwiek z nieco innych powodów aniżeli

w niej podniesione.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188) w zw. z art. 3 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 z późn.zm.) – przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Powyższe oznacza, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Jednocześnie wskazać trzeba, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. utrzymująca w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] o uznaniu za nienależnie pobrane świadczeń rodzinnych przyznanych T. W. na syna E. w okresie od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. i przypisaniu do zwrotu nienależnie pobranych za ten okres świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami.

Podstawę materialnoprawną wspomnianych wyżej rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Według art. 1 ust. 2 pkt 1 w zw. z ust. 3 u.ś.r. świadczenia rodzinne przysługują obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe

o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Pod pojęciem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego zdefiniowanych w art. 3 pkt 15a u.ś.r. ustawodawca rozumie rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1).

Celem przywołanych aktów prawnych jest wyeliminowanie skutków podlegania odmiennym systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw członkowskich, przede wszystkim w związku ze zmianą miejsca zamieszkania lub pobytu

i wprowadzenie zasady niemożności korzystania z kilku świadczeń tego samego rodzaju za ten sam okres.

W myśl art. 23a u.ś.r. w przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej

w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami marszałkowi województwa (ust. 1). W przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 2). W przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, marszałek województwa ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 3). W przypadku gdy marszałek województwa w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję zgodnie z art. 21 (ust. 4). W przypadku gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa,

o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 5). W przypadku, o którym mowa w ust. 5, marszałek województwa wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 6).

W przypadku gdy marszałek województwa ustali, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego: pkt 1 - przekazuje sprawę organowi właściwemu w celu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych - w przypadku, o którym mowa w ust. 1; pkt 2 - informuje o tym fakcie organ właściwy - w przypadku, o którym mowa w ust. 2 (ust. 7). Organ właściwy w przypadku, o którym mowa w ust. 7 pkt 1, ustala prawo do świadczeń rodzinnych od miesiąca złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 1 (ust. 8). Marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 30 stosuje się odpowiednio (ust. 9).

Zgodnie zaś z brzmieniem art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

W piśmiennictwie przedmiotu podkreśla się, że użyte w art. 23a ust. 5 i 6 u.ś.r. pojęcie: "podleganie ustawodawstwu państwa" należy rozumieć w taki sposób, że marszałek województwa w celu ustalenia samego faktu podlegania temu ustawodawstwu, jak

i okresu tego podlegania przez członka rodziny wnioskodawcy, musi zbadać sam fakt

i okres tej podległości, w szczególności przez wyjaśnienie, z jakich świadczeń członek rodziny może skorzystać w państwie obcym. Marszałek województwa nie może ustalić faktu podlegania obcemu ustawodawstwu jedynie na podstawie informacji o podjęciu zatrudnienia i ubieganiu się o świadczenia rodzinne przez członka rodziny wnioskodawcy (vide: Komentarz do art. 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Katarzyna Małysa-Sulińska (red.), Anna Kawecka, Joanna Sapeta - Lex).

Także w orzecznictwie sądów administracyjnych, które tutejszy sąd w pełni podziela wskazuje się, że marszałek województwa powinien nie tylko ustalić podmiot, na rzecz którego dokonano nieuzasadnionej wypłaty świadczeń rodzinnych, ale ponadto okres podlegania członka rodziny ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a zatem daty początkowej i końcowej wyznaczających okres, w jakim członek rodziny podlegał obcemu ustawodawstwu. W celu uznania, że nastąpiło nienależne pobranie świadczeń rodzinnych, konieczne jest zatem nie tylko wskazanie, że członek rodziny był do nich uprawniony w państwie członkowskim Unii Europejskiej, ale ustalenie, że nabył świadczenia rodzinne w tym państwie i odpowiadały one świadczeniom rodzinnym wypłaconym jego rodzinie zamieszkującej w Polsce oraz, że były wypłacone za te same okresy, w jakich jego rodzina pobierała te same świadczenia na podstawie polskiego ustawodawstwa. Musi zatem nastąpić faktyczna kumulacja nie tylko uprawnień, ale przyznania i wypłaty tych samych świadczeń według ustawodawstwa polskiego

i drugiego państwa. "Ustalenie podlegania ustawodawstwu", o którym mowa w art. 23a ust. 5 u.ś.r. należy rozumieć jako konieczność wskazania na przepis, który wyraźnie predestynuje pracownika przybywającego z innego Państwa Członkowskiego jako świadczeniobiorcę albo też jako konieczność wskazania aktu (rozstrzygnięcia, czynności) organu lub instytucji państwa obcego, która przyznała świadczenie zagraniczne wskutek skonkretyzowania takiego właśnie przepisu. Niezbędnym jest przy tym ustalenie, od kiedy w realiach danej sprawy wchodzą w grę przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 stycznia 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 706/16 – Lex nr 2202004 oraz w Łodzi z dnia 4 czerwca 2014 r. sygn. akt II SA/Łd 79/14 – Lex nr 1479546).

Przenosząc poczynione wyżej uwagi natury ogólnej na grunt rozpoznawanej sprawy sąd po przeanalizowaniu zebranego w sprawie materiału dowodowego stwierdził, że organ I instancji co najmniej przedwcześnie podjął decyzję o uznaniu za nienależnie pobrane świadczeń rodzinnych i przypisaniu do zwrotu nienależnie pobranych przez skarżącego świadczeń rodzinnych. U podstaw wspomnianego rozstrzygnięcia legło przekonanie Marszałka Województwa [...], które nie zostało dostatecznie umotywowane w wydanym rozstrzygnięciu, że jest organem właściwym do orzekania w niniejszej sprawie, ponieważ małżonka skarżącego (matka dziecka) od 1 czerwca 2011 r. mieszka i pracuje w Holandii.

Jak zostało to już wyżej podkreślone system koordynacji określa normy ustanawiające pierwszeństwo organów państwa zatrudniającego rodzica aktywnego zawodowo i zamieszkiwania dziecka oraz normy kolizyjne pozwalające na uniknięcie sytuacji pobierania tożsamych świadczeń ze wsparcia społecznego w dwóch różnych państwach członkowskich. Jednocześnie – w przypadku zbiegu świadczeń w dwóch krajach członkowskich przewidują np. wstrzymanie wypłaty świadczeń przyznawanych w państwie podjęcia zatrudnienia do wysokości świadczeń wypłacanych w miejscu pobytu dziecka. Celem powołanych w uzasadnieniu decyzji norm rozporządzeń Parlamentu Europejskiego z pewnością nie jest pozbawienie strony uprawnień do świadczeń. Powoływane przez organ przepisy rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i przyjęte w nich rozwiązania mają charakter proceduralny, służą uporządkowaniu

w sytuacji kolizji norm, zapobieganiu kumulacji świadczeń. Zatem o możliwości merytorycznego orzekania przez Marszałka Województwa [...] w sprawie niniejszej powinno decydować nie budzące wątpliwości ustalenie okresu podlegania matki dziecka ustawodawstwu holenderskiemu, czego jednak organ I instancji, jak

i Kolegium, które pochopnie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, nie uczyniły. Nie sposób bowiem przyjąć w ślad za organami obu instancji, że jedyną okolicznością przesadzającą o właściwości marszałka województwa (czy upoważnionego przez niego organu) jest sam wyjazd matki dziecka do innego państwa członkowskiego i podjęcie tam zatrudnienia. W każdej sprawie, która została przekazana marszałkowi województwa z uwagi na zamieszkiwanie członka rodziny wnioskodawcy za granicą, to marszałek województwa uprawniony jest samodzielnie ustalić, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ale też obowiązany jest tę decyzję uzasadnić i wskazać, na jakiej podstawie przyjął, iż w grę wchodzi koordynacja zabezpieczenia społecznego. W zależności od dokonanej oceny organ ten może dokonać merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie świadczeń (art. 23a ust. 9 u.ś.r.) lub zwrotu wniosku organowi, który sprawę przekazał (art. 23a ust. 7 u.ś.r.). Tymczasem, w rozpoznawanej sprawie organ I instancji stwierdził jedynie, że

w sprawie miały miejsce zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z zamieszkiwaniem i wykonywaniem pracy przez członka rodziny wnioskodawcy – A. W. na terenie Holandii, nie dysponował jednak informacjami, czy A. W. podlegała ubezpieczeniu społecznemu z tytułu pobierania zasiłku pielęgnacyjnego oraz świadczenia pielęgnacyjnego przez męża T. W. w Polsce ani też informacjami dotyczącymi przyznania świadczeń rodzinnych na syna E. W. w Holandii. Wprawdzie z akt sprawy wynika, że organ I instancji starał się poczynić samodzielnie ustalenia w tym zakresie zwracając się o udzielenie informacji do właściwej instytucji holenderskiej (vide: pismo z dnia 25 kwietnia 2016 r.), a także do skarżącego (vide: pismo z dnia 25 kwietnia 2016 r.) oraz matki dziecka – A. W. (vide: pismo z dnia 27 kwietnia 2016 r.), jednakże wobec milczenia organu holenderskiego nie ponowił prośby o udzielenie przedmiotowych informacji zakładając z góry, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w niniejszej sprawie mają zastosowanie od 1 czerwca 2011 r. Uwadze jego umknął jednak fakt, że w dniu [...] (a więc zanim wniosek skarżącego o przyznanie świadczeń rodzinnych pozostawiono bez rozpoznania i wydano decyzję z dnia [...]) do akt sprawy wpłynęło oświadczenie A. W., złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy, z którego wynika, że matka dziecka mieszka w Holandii od czerwca 2011 r. do chwili obecnej, pracuje w Holandii "od 06.2011 r. do 31.05.2011 r. – koniec kontraktu" (prawdopodobnie powinno być 2016 r.). Stwierdziła także, że nie składała w Holandii wniosku o świadczenia rodzinne na E. W. i nie były jej wypłacane

w Holandii świadczenia rodzinne na syna. Jednocześnie dodała, że nie zamierza starać się o te świadczenia. "Jednym z warunków jest posiadanie tego samego zameldowania w Polsce. Nie posiadam meldunku w Polsce. Zostałam wymeldowana bez mojej wiedzy".

Zdaniem sądu, wobec nieustalenia przez organy orzekające w sprawie, że A.W. podlegała ustawodawstwu holenderskiemu w zakresie uprawnień do świadczeń rodzinnych w 2012 r. i 2013 r., za przedwczesne należy uznać orzekanie przez Marszałka Województwa [...] co do zasiłków rodzinnych we wskazanym okresie. Gdyby bowiem się okazało, że matka dziecka nie podlegała wówczas ustawodawstwu holenderskiemu (np. z uwagi na zbyt krótki okres zatrudnienia), zgodnie z dyspozycją art. 23a ust. 7 u.ś.r. Marszałek Województwa [...] zobowiązany jest powiadomić o tym organ właściwy, w tym wypadku Burmistrza S. Nie jest natomiast władny w takiej sytuacji podejmować decyzji o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane i obowiązku ich zwrotu. Jak wynika z dyspozycji art. 23a ust. 9 u.ś.r. marszałek województwa orzeka o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w sytuacji, gdy mają zastosowanie przepisy o koordynacji świadczeń. Zatem a contrario, jeżeli unormowania dotyczące koordynacji świadczeń nie mają zastosowania, organ ten nie jest legitymowany do rozstrzygania w sprawie świadczeń nienależnie pobranych, organem właściwym jest organ, który orzekał o przyznaniu świadczenia, w tym wypadku Burmistrz S. Dopiero wówczas też, to jest po przesądzeniu właściwości organu, można będzie poddać weryfikacji uznanie świadczenia za nienależnie pobrane, uwzględniając również wyrażony wcześniej pogląd co do rozumienia podlegania ustawodawstwu państwa członkowskiego. Przy tym ocenę świadczeń jako nienależnie pobranych w sytuacji, gdy w grę wchodzi system koordynacji zabezpieczenia społecznego wiązać należy z realnym nabyciem uprawnień do świadczeń rodzinnych w danym kraju. Należy pamiętać również, że celem koordynacji jest jedynie wyeliminowanie kumulacji świadczeń, a nie ich pozbawienie. System koordynacji przewiduje między innymi wstrzymanie wypłacanych w jednym państwie członkowskim świadczeń do kwoty świadczeń otrzymywanych w innym kraju, nie zaś pozbawienie ich w całości.

Analogiczne stanowisko w podobnym stanie faktycznym sprawy zostało

z zaprezentowane przez tutejszy sąd w wyroku z dnia 17 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Łd 426/15, utrzymanym w mocy wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego

z dnia 18 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 542/16.

Reasumując, wobec wspomnianych we wcześniejszej części uzasadnienia braków postępowania wyjaśniającego, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji jako co najmniej przedwczesne należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 i art. 134 p.p.s.a. O powyższym sąd orzekł jak w punkcie 1 wyroku.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien uwzględnić zawarte

w niniejszym uzasadnieniu wskazania co do konieczności uzupełnienia postępowania wyjaśniającego.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono w punkcie 2 wyroku na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1715).

M.K.