Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 852/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2017-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 97 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 136 ust. 3 w zw. z art. art. 113 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Krystyna Józefczyk Sędziowie NSA Stanisław Śliwa WSA Marcin Kamiński /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2017 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości -skargę oddala-


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi BG (skarżącej) jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...], wydana w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco:

W piśmie z dnia 16 stycznia 2014 r. BG EG zwrócili się do Starosty Powiatu [...] o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, tj. działki nr 847/3, 847/4, 845/2 oraz części działki nr 779/1, położonych w [...]. W toku postępowania, w dniu 15 czerwca 2015 roku wnioskodawcy rozszerzyli zgłoszone żądanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, tj. działki nr 845/1 oraz nr 843.

Po przeprowadzeniu postępowania w sprawie, decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...], Starosta Powiatu [...] orzekł o odmowie zwrotu działek nr 845/1, 845/2, 847/4, 843, części działki nr 779/1, położonych w [...], a ponadto o umorzeniu postępowania w części dotyczącej zwrotu działki nr 847/6 oraz nr 847/7.

W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 104 i art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), oraz art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 i 2, art. 142 ust. 1 i art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.).

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie, organ I instancji podał, że decyzją Urzędu Miejskiego w [...] z dnia [...] września 1988 r. nr [...], została wywłaszczona działka nr 908/7 o pow. 0,0278 ha oraz działka nr 908/10 o pow. 0,0132 ha. Działki nr 908/7 oraz nr 908/10 zostały przejęte pod budowę budynku rotacyjnego w trybie przepisów art. 2 ust 2, art. 45 ust. 1, pkt 1, art. 50 ust. 1 i 4, art. 51 ust. 1, art. 58 ust. 1, art. 59 ust 1, art. 67 ust. 1 oraz art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (u.g.g.w.). Działka nr 908/7 została wywłaszczona od ówczesnych właścicieli, tj. JS, posiadającego udział wynoszący 1/3 cz. w prawie własności, RS posiadającej udział 1/3 cz. w prawie własności oraz BG, posiadającej udział wynoszący 1/3 cz. w prawie własności, natomiast działka nr 908/10 została wywłaszczona w całości od SS. Wywłaszczone nieruchomości zgodnie z decyzją Wydziału Urbanistyki Architektury i Nadzoru Budowlanego Urzędu Miejskiego w [...] z dnia [...] września 1986 r. nr [...] były niezbędne pod budowę budynku rotacyjnego.

Starosta podał, że decyzją z dnia [...] listopada 1986 r. nr [...] została wywłaszczona m.in. działka nr 908/5 o pow. 0,1744 ha. Działka nr 908/5 została wywłaszczona pod budowę zakładu energetycznego w trybie przepisów art. 2 ust 2, art. 45 ust. 1, pkt 1, art. 50 ust. 1, art. 51 ust. 1, art. 57 ust. 1, art. 59 ust 1, art. 67 ust. 1 oraz art. 69 ust. 1 u.g.g.w., od ówczesnych właścicieli, tj. nie żyjącego JS, posiadającego udział wynoszący 1/3 cz. w prawie własności, RS posiadającej udział 1/3 cz. w prawie własności BG, posiadającej udział wynoszący 1/3 cz. w prawie własności. Wywłaszczona nieruchomość, zgodnie z decyzją Wydziału Planowania Przestrzennego, Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego Urzędu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] listopada 1985 r. nr [...] o zatwierdzeniu planu realizacyjnego, była niezbędna [...] realizację zaplecza techniczno - magazynowego Rejonu Energetycznego w M.

Organ I instancji podniósł, że zgodnie z dokumentacją geodezyjną przyjętą do ewidencji materiałów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego Starostwa Powiatu [...] w dniu [...] sierpnia 2015 r. pod nr [...], odpowiednio:

– działka nr 845/1 odpowiada dawnej działce nr 909/3, objętej KW [...], w której własność wpisana jest na rzecz SS na podstawie umowy darowizny Rep. A 169/85 z dnia 1 marca 1985 r.;

– działka nr 843 odpowiada dawnej działce 908/9, objętej KW [...], w której własność wpisana jest na rzecz SS na podstawie postanowienia sądu z dnia 20 maja 1983 r. sygn. akt [...] o zniesieniu współwłasności nieruchomości;

– działka nr 845/2 odpowiada dawnej działce 909/4 oraz 874/17, działka 847/4 odpowiada dawnej działce 874/18. Aktem Notarialnym Rep. A 2100/79 z dnia 3 października 1979 r. JS RS BG oraz AS sprzedali Skarbowi Państwa - Kombinat Państwowych Gospodarstw Rolnych w [...], m.in. działkę 909/2 oraz 874/9. Działka 909/2 podzieliła się na działki 909/3 oraz 909/4 (909/4 stała się własnością Skarbu Państwa - Kombinatu Szklarniowego w [...]). Działka nr 874/9 kolejno podzieliła się na działki 874/17 oraz 874/18. Następnie na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1992 r. m.in. działki 909/4 oraz 847/17 weszły do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa (następnie Agencji Nieruchomości Rolnych). Ostatecznie Agencja Nieruchomości Rolnych umową zawartą w formie aktu notarialnego Rep. A 1417/2013 z dnia 26 marca 2013 r. sprzedała działkę nr 845/2 oraz nr 847/4 spółce K Sp. z o.o. z/s w [...].

– część wnioskowanej do zwrotu działki nr 779/1 odpowiada dawnej działce nr 908/5. Obecnie w wyniku podziału jest to część obecnej działki nr 779/6, objętej [...], w której własność wpisana jest na rzecz Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym P S.A. oddział [...]. Dawna działka nr 908/5 została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Urzędu Miejskiego w [...] z dnia [...] listopada 1986 r. nr [...]. Zgodnie z zapisem w księdze wieczystej, prawo użytkowania wieczystego zostało wpisane dnia 15 stycznia 1996 r. na rzecz R S.A. z/s w [...];

– działka nr 847/3 odpowiada dawnej działce nr 908/7 oraz nr 908/10. Działka 847/3 zgodnie z operatem geodezyjnym nr [...] z dnia 11 grudnia 2015 r. uległa podziałowi się na działkę nr 847/6 odpowiadającą dawnej działce nr 908/7 oraz nr 847/7 odpowiadająca dawnej działce nr 908/10. Działka nr 847/6 została zwrócona byłym właścicielom lub ich spadkobiercom tj. BG, SS AS decyzją Starosty Powiatu [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...], natomiast działka nr 847/7 została zwrócona byłemu właścicielowi tj. SS decyzją Starosty Powiatu [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...].

Ponadto ustalono, że postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 1988 r. sygn. akt [...], uzupełnionego w dniu 7 marca 2013 r. postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] sygn. akt [...], gospodarstwo rolne wchodzące w spadek po zmarłym dnia 19 lipca 1987 r. JS odziedziczyli żona RS w 1/2 części oraz córka BG w 1/2 części. Postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] sygn. akt. [...] z dnia 4 grudnia 2007 roku spadek po zmarłej RS nabyli: córka BG oraz synowie SS oraz AS po 1/3 części.

Organ I instancji podał, że w dniu 18 września 2015 r. przeprowadził oględziny nieruchomości wraz ze wskazaniem przez uprawnionego geodetę granic na gruncie działek nr 845/1, 845/2, 843, 847/4 oraz dawnej działki nr 908/5. W wyniku dokonanych oględzin terenowych z udziałem stron, po uprzednim okazaniu granic ww. działek przez uprawnionego geodetę, stwierdzono że:

1. Dawna działka nr 908/5, stanowiąca obecnie część działki nr 779/6, w całości jest zagospodarowana przez P i znajduje się na niej część budynku służącego do obsługi urządzeń energetycznych, jak również urządzone dojście/dojazd do zabudowań służących do obsługi rejonu energetycznego.

2. Działka nr 847/4 położona jest od zachodniej strony wzdłuż granicy ogrodzenia działki nr 779/6, natomiast od strony północnej, wschodniej i południowej znajduje się pomiędzy niezagospodarowanymi działkami. Działka nr 847/4 jest również niezagospodarowana, porośnięta trawami oraz licznymi krzewami, jest niekoszona i nieutrzymywana.

3. Działka nr 845/2 tworzy razem z działką nr 847/4 jeden kompleks, również jest niekoszona, nieutrzymywana, porośnięta trawami i krzewami. Jedynie w części wschodniej zagospodarowana jest drzewami ozdobnymi i koszonym trawnikiem (przez SS).

4. Działka nr 845/1 jest w całości zagospodarowana, od strony północnej częścią domu mieszkalnego oraz jego otoczeniem, w części południowej i zachodniej terenem zielonym, koszonym i utrzymywanym.

5. Działka nr 843 od strony południowej zagospodarowana jest przez właściciela SS drzewami ozdobnymi, koszonym trawnikiem, idąc w stronę północną częścią domu a kolejno budynkiem gospodarczym, obejściem i urządzeniami służącymi do obsługi gospodarstwa, jedynie w części zachodniej w sąsiedztwie dawnych działek nr 908/10 oraz nr 908/7 teren jest niezagospodarowany, porośnięty licznymi trawami oraz krzewami. Znajduje się tu również wysypisko śmieci.

Organ I instancji podniósł, że biorąc pod uwagę działkę nr 845/1 oraz nr 843, których stan prawny jest uregulowany a własność w księdze wieczystej KW nr 21714 wpisana jest na rzecz SS, postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest bezprzedmiotowe z uwagi na fakt, iż ww. działki nigdy nie były przedmiotem wywłaszczenia, a ponadto nie należały do skarżącej. Natomiast pomimo faktu, że działka nr 845/2 jak również nr 847/4, zostały sprzedane na podstawie art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości z dnia 12 marca 1958 r., co ustawodawca traktuje równorzędnie z wywłaszczeniem, to na podstawie aktu notarialnego Rep. A 1417/2013 z dnia 26 marca 2013 r. właścicielem działki nr 845/2 oraz nr 847/4 jest spółka K Sp. z o.o. z/s w [...]. Tym samym, w ocenie organu I instancji, w przypadku sprzedaży nieruchomości wywłaszczonej, nieruchomość ta nie podlega zwrotowi niezależnie od tego, czy cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany (vide: wyrok NSA z dnia 15 maja 2009 r. I OSK 722/08). W konsekwencji nie może zostać zwrócona nieruchomość wywłaszczona, której właścicielem aktualnie nie jest Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Jeżeli te podmioty zbyły wywłaszczoną nieruchomość nie może być ona zwrócona.

Starosta podniósł, że w odniesieniu do części obecnej działki nr 779/6, dla której z dniem 15 stycznia 1996 r. zostało w księdze wieczystej nr 15790 wpisane użytkowanie wieczyste na rzecz R S.A. z/s w [...], jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 ustawy u.g.n., tzn. nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu - choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 w związku z art. 137 u.g.n. (vide: wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2007 r. I OSK 386/06). Zdaniem organu, również zawarte w art. 229 u.g.n., wyłączenie możliwości dochodzenia roszczenia, tj. jeśli przed dniem wejścia w życie cytowanej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej, stanowią negatywne przesłanki zwrotu nieruchomości, których ustalenie w sprawie administracyjnej prowadzi do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W ocenie organu I instancji, ponieważ prawo użytkowania wieczystego dawnej działki nr 908/5 (obecnie część działki nr 779/6) było ujawnione w księdze wieczystej już w 1996 r., o czym świadczy zawiadomienie o wpisie w KW [...], jak również, ponieważ działki nr 845/1, 845/2, 843, 847/4 nie stanowią własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, należało stwierdzić, że okoliczności te stanowią w pierwszej kolejności niezależnie od obecnego stanu ich zagospodarowania negatywne przesłanki do zwrotu przedmiotowych nieruchomości.

Natomiast w zakresie zwrotu działki nr 847/6 oraz nr 847/7, zdaniem Starosty zachodzi obecnie przesłanka bezprzedmiotowości postępowania. W szczególności działka nr 847/6 (powstała z podziału działki nr 847/3) stanowi obecnie własność BG SS AS na podstawie ostatecznej decyzji Starosty Powiatu [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...]. Natomiast działka nr 847/7 (powstała z podziału działki nr 847/3), stanowi obecnie własność SS na podstawie ostatecznej decyzji Starosty Powiatu [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...]. Organ podał, że w sprawach dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości oznaczonych jako działki nr 847/6 i 847/7 zostały wydane ostateczne decyzje administracyjne rozstrzygające sprawy zwrotowe co do istoty (res iudicata), co z kolei obligowało do umorzenia postępowania w tym zakresie.

Skarżąca wniosła odwołanie od pkt I opisanej wyżej decyzji Starosty Powiatu [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. (tj. odmowy zwrotu działek nr 845/1, 845/2, 847/4, 843 i części działki nr 779/1), domagając się zmiany zaskarżonej decyzji poprzez orzeczenie o zwrocie działek nr 847/4 i 845/2 położonych w [...], względnie uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Skarżąca zarzuciła wydanie zaskarżonej odwołaniem decyzji z naruszeniem:

1. art. 136 ust. 3 w zw. z art. 229 u.g.n., poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, czego skutkiem było przyjęcie, że sprzedaż przez Skarb Państwa w 2013 r. wywłaszczonych działek nr 847/4 i 845/2 położonych w [...], na rzecz K sp. z o.o., wyłącza możliwość ich zwrotu, w sytuacji, gdy zbycie tych nieruchomości po dniu 1 stycznia 1998 r., tj. po dacie wejścia w życie u.g.n., nie może wywoływać negatywnych konsekwencji dla poprzednich właścicieli lub ich następców prawnych, w szczególności w zakresie domagania się zwrotu wywłaszczonych nieruchomości;

2. art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy postępowanie w sprawie winno zostać zawieszone do czasu zakończenia przez Skarb Państwa czynności restytucyjnych zmierzających do odkupienia od K sp. z o.o. działek nr 847/4 i 845/2 położonych w [...], a to w celu umożliwienia zwrotu tych nieruchomości pierwotnym właścicielom lub ich następcom prawnym.

Odwołująca się podniosła, że zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Przepisem szczególnym jest w tym przypadku art. 229 wskazanej wyżej ustawy, który stanowi, że roszczenie z art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Skarżąca zwróciła uwagę, że w doktrynie powszechnie przyjmuje się, iż brak realizacji celu wywłaszczenia nakłada na Skarb Państwa lub gminę obowiązek zachowania wywłaszczonej nieruchomości w stanie niezmienionym oraz nie rozporządzania nią na wypadek zgłoszenia żądania jej zwrotu. W szczególności mowa tu o przeniesieniu własności nieruchomości lub obciążeniu jej prawem użytkowania wieczystego po dacie wejścia w życie u.g.n., tj. po dniu 1 stycznia 1998 r.

W ocenie skarżącej, brak prawa własności po stronie Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli zbycie nieruchomości nastąpiło po dniu 1 stycznia 1998 r., nie stanowi przesłanki negatywnej do orzeczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (wyrok NSA z dnia 8 maja 2013 r. I OSK 2485/11). Wyzbycie się wywłaszczonej nieruchomości przez Skarb Państwa bądź jednostkę samorządu terytorialnego nie stanowi automatycznie przeszkody do dochodzenia zwrotu nieruchomości, a zwłaszcza nie jest dopuszczalne uznanie za taką przeszkodę wyzbycie się nieruchomości z naruszeniem przepisów art. 136 u.g.n. Okoliczność wyzbycia się nieruchomości nie może pociągać za sobą negatywnych skutków dla osoby występującej z roszczeniem o jej zwrot (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 marca 2014 r. II SA/Gd 890/13). Odwołująca się podała, że Skarb Państwa lub gmina, które z naruszeniem zakazu przewidzianego w art. 136 ust. 1 u.g.n. utraciły własność wywłaszczonej nieruchomości, nie mogą skutków tych niezgodnych z prawem działań przerzucać wyłącznie na byłego właściciela (następcę prawnego) nieruchomości. Zdaniem skarżącej, to przede wszystkim na organie spoczywa obowiązek doprowadzenia do stanu, w którym Skarb Państwa lub gmina na powrót władają i są właścicielami nieruchomości podlegającej zwrotowi. Do czasu zakończenia takich działań postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości powinno zostać zawieszone na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. (wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2006 r. I OSK 879/05).

W ocenie odwołującej się, odnosząc powyższe do realiów opisywanej sprawy, nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem organu I instancji, że przeniesienie przez Skarb Państwa własności wywłaszczonej nieruchomości na rzecz osoby trzeciej, niweczy prawo pierwotnego właściciela do żądania jej zwrotu. Z treści art. 229 u.g.n. wynika bowiem wprost, że wyłączenie stosowania art. 136 ust. 3 ma miejsce wyłącznie w sytuacji, gdy rozporządzenie nieruchomością wywłaszczoną odbyło przed 1 stycznia 1998 roku. Tym samym, dokonana w 2013 r. sprzedaż przez Skarb Państwa działek o nr 845/2 i 847/4 na rzecz K sp. z o.o. nie podlega temu wyłączeniu, co aktualizuje prawo w zakresie ich zwrotu. Fakt, że obecnie działki stanowią własność osoby trzeciej obciąża włącznie Skarb Państwa, bowiem winien on przewidywać konieczność ich zwrotu. Skarżąca podała, że w istocie już po zgłoszeniu przeze nią roszczenia z art. 136 ust. 1, Skarb Państwa był zobowiązany do podjęcia działań mających na celu odkupienie wskazanych nieruchomości, a organ I instancji winien zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., co w sprawie jednak nie nastąpiło.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 9a u.g.n., Wojewoda [...] uchylił w całości decyzję Starosty Powiatu [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. i orzekł o:

1. odmowie zwrotu nieruchomości położonej w [...], oznaczonej jako działki ewidencyjne nr 845/2 (odpowiadającej dawnej działce nr 909/4 i nr 874/17) oraz nr 847/4 (odpowiadającej dawnej działce nr 874/18), obj. KW nr [...], stanowiącej własność K sp. z o.o. [...],

2. odmowie zwrotu nieruchomości położonej w [...] oznaczonej jako część działki nr 779/6 powstałej z podziału działki nr 779/1 (odpowiadającej działce nr 908/5), obj. KW nr [...] stanowiącej własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym P S.A. z siedzibą w [...],

3. umorzeniu postępowania w części dotyczącej zwrotu nieruchomości położonych w [...], oznaczonych jako działki nr 843 (odpowiadająca dawnej działce nr 908/9), obj. KW nr [...] oraz nr 845/1 (odpowiadająca dawnej działce nr 909/3) obj. KW nr [...], stanowiących własność SS.

4. umorzeniu postępowania w części dotyczącej zwrotu nieruchomości położonej w [...], oznaczonej jako działki nr 847/6 powstałej z podziału działki nr 847/3 (odpowiadająca dawnej działce nr 908/7), oraz nr 847/7 powstałej z podziału działki nr 847/3 (odpowiadająca dawnej działce nr 908/10), obj. KW nr [...] stanowiącej własność Gminy Miasta [...].

W ocenie organu odwoławczego, odwołanie skarżącej nie zasługiwało na uwzględnienie, jednakże decyzja organu I instancji obarczona jest błędami, dlatego też organ odwoławczy postanowił uchylić decyzję Starosty [...] i orzec co od istoty sprawy.

Wojewoda wskazał, że problematykę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości regulują przepisy u.g.n. Z art. 136 ust. 3 wymienionej ustawy wynika, że nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela, jeżeli stosownie do art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości. Wymieniony art. 137 ust. 1 zawiera dwie normatywne przesłanki zbędności nieruchomości, a mianowicie: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia, albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Z kolei art. 216 u.g.n. poszerza zakres stosowania wyżej wymienionego przepisu do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów wymienionych w tym artykule, w tym między innymi, przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Organ podniósł, że w powyższym trybie, na podstawie aktu notarialnego Rep. A numer 2100/79 z dnia 3 października 1979 r., JS RS BG oraz AS sprzedali Skarbowi Państwa - Kombinatowi Państwowych Gospodarstw Rolnych w [...], m.in. działkę nr 909/2 oraz nr 874/9. Wywłaszczenie nieruchomości zgodne było z decyzją Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w [...] z dnia 26 sierpnia 1977 r. zatwierdzającą plan realizacyjny Kombinatu Szklarniowego w [...]. Działka nr 909/2 podzieliła się na działki nr 909/3 oraz nr 909/4 (działka nr 909/4 stała się własnością Skarbu Państwa - Kombinatu Szklarniowego w [...], natomiast działka nr 909/3 została zwrócona właścicielom aktem notarialnym Rep. A numer 168/85 z dnia 1 marca 1985 r.).

Organ odwoławczy wskazał, że art. 216 u.g.n. poszerza zakres stosowania wyżej wymienionego przepisu do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa również na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. W tym trybie na podstawie:

1. decyzji organu gminy w [...] z dnia [...] września 1988 r. nr[...] została wywłaszczona działka nr 908/7 o pow. 0,0278 ha oraz działka nr 908/10 o pow. 0,0132 ha. Działka nr 908/7 została wywłaszczona od ówczesnych właścicieli, tj. JS, posiadającego udział wynoszący 1/3 cz. w prawie własności, RS posiadającej udział 1/3 cz. w prawie własności oraz BG posiadającej udział wynoszący 1/3 cz. w prawie własności, natomiast działka nr 908/10 została wywłaszczona w całości od SS. Wywłaszczone nieruchomości zgodnie z decyzją Wydziału Urbanistyki Architektury i Nadzoru [...] były niezbędne pod budowę budynku rotacyjnego.

2. decyzji Urzędu Miejskiego w [...] z dnia [...] listopada 1986 r. nr [...] została wywłaszczona m.in. działka nr 908/5 o pow. 0,1744 ha. Ww. działka została wywłaszczona od ówczesnych właścicieli, tj. nieżyjącego JS, posiadającego udział wynoszący 1/3 cz. w prawie własności, RS posiadającej udział 1/3 cz. w prawie własności oraz BG, posiadającej udział wynoszący 1/3 cz. w prawie własności. Wywłaszczona nieruchomość zgodnie z decyzją Wydziału Planowania Przestrzennego, Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego Urzędu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] listopada 1985 r. znak: [...] o zatwierdzeniu planu realizacyjnego, była niezbędna pod realizację zaplecza techniczno - magazynowego Rejonu Energetycznego w [...].

Organ odwoławczy wskazał, że z dokumentacji geodezyjno-prawnej zgromadzonej w aktach opisywanej sprawy wynika, iż:

1. działka nr 845/1 odpowiada dawnej działce nr 909/3, objętej KW nr [...] w której własność wpisana jest na SS na podstawie umowy darowizny z dnia 1 marca 1985 r. Rep. A numer 169/85;

2. działka nr 843 odpowiada dawnej działce 908/9, objętej KW nr [...] w której własność wpisana jest na rzecz SS na podstawie postanowienia sądu z dnia 20 maja 1983 r. sygn. akt I Ns 93/83 o zniesieniu współwłasności nieruchomości;

3. działka nr 845/2 odpowiada dawnej działce nr 909/4 oraz nr 874/17, natomiast działka 847/4 odpowiada dawnej działce nr 874/18. Działka nr 874/9 kolejno podzieliła się na działki nr 874/17 oraz nr 874/18. Następnie na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1992 r. m.in. działki nr 909/4 oraz nr 847/17 przeszły do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie Agencja Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa). Ostatecznie Agencja Nieruchomości Rolnych aktem notarialnym Rep. A numer 1417/2013 z dnia 26 marca 2013 r. sprzedała działkę nr 845/2 oraz nr 847/4 spółce K sp. z o.o. z siedzibą w [...];

4. część wnioskowanej do zwrotu działki nr 779/1 odpowiada dawnej działce nr 908/5. Obecnie w wyniku podziału jest to część obecnej działki nr 779/6, objętej KW nr [...], w której własność wpisana jest na rzecz Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym P S.A. Oddział [...]. Zgodnie z zapisem w księdze wieczystej, prawo użytkowania wieczystego zostało wpisane dnia 15 stycznia 1996 r. na rzecz R S.A. w [...];

5. działka nr 847/3 odpowiada dawnej działce nr 908/7 oraz nr 908/10. Działka 847/3 zgodnie z operatem geodezyjnym nr [...] z dnia 11 grudnia 2015 r. podzieliła się na działkę nr 847/6 (odpowiadającą dawnej działce nr 908/7) oraz nr 847/7 (odpowiadająca dawnej działce nr 908/10). Działka nr 847/6 została zwrócona byłym właścicielom lub ich spadkobiercom tj. BG SS AS decyzją Starosty Powiatu [...] znak: [...] dnia [...] kwietnia 2016 r., natomiast działka nr 847/7 została zwrócona byłemu właścicielowi tj. SS decyzją Starosty Powiatu [...] znak: [...] z dnia [...] listopada 2016 r.

Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia 6 czerwca 1988 r. I Ns 243/88, uzupełnionego dnia 7 marca 2013 r. postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] sygn. akt I Ns 335/12 gospodarstwo rolne wchodzące w skład spadku po zmarłym dnia 19 lipca 1987 roku JS odziedziczyli żona RS w 1/2 części oraz córka BG w 1/2 części. Postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] sygn. akt. I Ns 800/07 z dnia 4 grudnia 2007 roku spadek po zmarłej RS nabyli córka BG oraz synowie SS oraz AS - po 1/3 części.

Organ odwoławczy podał, że w wyniku dokonanych oględzin terenowych z udziałem stron, po uprzednim okazaniu granic ww. działek przez uprawnionego geodetę, stwierdzono że:

1. Dawna działka nr 908/5, stanowiąca obecnie część działki nr 779/6 (powstałej z podziału działki nr 7791/) w całości jest zagospodarowana przez P S.A. i znajduje się na niej część budynku służącego do obsługi urządzeń energetycznych, jak również urządzone dojście i dojazd do zabudowań służących do obsługi rejonu energetycznego.

2. Działka nr 847/4 położona jest od zachodniej strony wzdłuż granicy ogrodzenia działki nr 779/6, natomiast od strony północnej, wschodniej i południowej znajduje się pomiędzy niezagospodarowanymi działkami. Działka nr 847/4 jest niezagospodarowana, porośnięta trawami oraz licznymi krzewami, jest niekoszona i nieutrzymywana.

3. Działka nr 845/2 tworzy razem z działką nr 847/4 jeden kompleks, również jest niekoszona, nieutrzymywana, porośnięta trawami i krzewami. Jedynie w części wschodniej zagospodarowana jest drzewami ozdobnymi i koszonym trawnikiem (przez SS).

4. Działka nr 845/1 jest w całości zagospodarowana, od strony północnej częścią domu mieszkalnego oraz jego otoczeniem, w części południowej i zachodniej terenem zielonym, koszonym i utrzymywanym.

5. Działka nr 843 od strony południowej zagospodarowana jest przez właściciela SS drzewami ozdobnymi, koszonym trawnikiem, idąc w stronę północną częścią domu a kolejno budynkiem gospodarczym, obejściem i urządzeniami służącymi do obsługi gospodarstwa, jedynie w części zachodniej w sąsiedztwie dawnych działek nr 908/10 oraz nr 908/7 teren jest niezagospodarowany, porośnięty licznymi trawami oraz krzewami. Znajduje się tu również nieoficjalne śmietnisko (butelki, sofy, pufy, fotele).

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu Wojewoda wskazał, że Starosta [...] prawidłowo ustalił, iż działki nr 845/2 oraz nr 847/4 położone w [...] stanowią własność K Sp. z o.o. z siedzibą [...], w związku z czym nie zachodzą prawem określone przesłanki zwrotu przedmiotowych nieruchomości.

Zdaniem organu odwoławczego, powyższe rozstrzygnięcie zgodne jest ze stanowiskiem zawartym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2015 r. I OPS 3/14, zgodnie z którym: "zasadę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości należy traktować jako oczywistą konsekwencję art. 21 ust. 2 Konstytucji, który dopuszczając wywłaszczenie jedynie na cel publiczny tworzy nierozerwalny związek pomiędzy określeniem tych celów w decyzji o wywłaszczeniu i faktycznym sposobem użycia rzeczy (...). Realizacja tej konstytucyjnej zasady znalazła wyraz wart. 136 ust. 3 u.g.n. Na podstawie tego przepisu możliwy jest zwrot wywłaszczonej nieruchomości w przypadku, gdy równocześnie zostaną spełnione dwie przesłanki: nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu oraz stan prawny, aktualny w chwili orzekania, nie stanowi przeszkody do jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. Nie jest natomiast dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego nie władają nieruchomością.".

W ocenie organu odwoławczego, za powyższym stanowiskiem przemawia cywilnoprawny charakter roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Realizacja tego roszczenia - przeniesienie własności nieruchomości ze Skarbu Państwa z powrotem na wywłaszczonego właściciela lub na jego spadkobiercę - następuje w drodze postępowania administracyjnego. Ostateczna decyzja o zwrocie nieruchomości ma bowiem charakter konstytutywny, wywołuje skutek rzeczowy w postaci przejścia prawa własności na poprzedniego właściciela i stanowi podstawę wpisu w księdze wieczystej. Z tych względów – zdaniem organu odwoławczego – postępowanie administracyjne może się toczyć, jeśli istnieje niebudzący wątpliwości stan prawny, z którego wynika, że Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego jest właścicielem nieruchomości. Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, gdy zachodzą przesłanki wymienione w art. 136 ust. 3 u.g.n., przysługuje wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa albo jednostce samorządu terytorialnego. Tym samym brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ decyzja taka byłaby niewykonalna.

Wojewoda wskazał, że roszczenie poprzedniego właściciela o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, która nie została użyta na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, w przypadku jej wcześniejszego zbycia przez wywłaszczyciela, nie może być zrealizowane w naturze, ale nie oznacza to pozbawienia w ogóle jakichkolwiek praw wywłaszczonego. Oznacza to, że roszczenie to nie może być zrealizowane w drodze restytucji własności na podstawie aktu administracyjnego. Jednakże, jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 sierpnia 2011 r. I CSK 573/2010: "Jeżeli na skutek utraty przez Gminę tytułu do wywłaszczonej nieruchomości orzekanie o zwrocie tej nieruchomości w postępowaniu administracyjnym stało się bezprzedmiotowe, to do ustalania istnienia podstaw tego zwrotu w momencie dokonywanej przez Gminę zamiany nieruchomości, jako przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej, uprawnionym jest sąd (powszechny)". W takiej sytuacji sądy powszechne oceniają zadysponowanie wywłaszczoną nieruchomością w kategorii deliktu uzasadniającego odpowiedzialność odszkodowawczą. Zdaniem Wojewody, potwierdza to teza zawarta w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 2014 r. sygn. akt V CSK 384/13 – "przekazanie działki na cele niezgodne ze wskazanymi w decyzji wywłaszczeniowej jest czynem niedozwolonym. Byłym właścicielom przysługuje wtedy roszczenie o odszkodowanie. Bieg terminu jego przedawnienia rozpoczyna się z dniem wydania ostatecznej decyzji gminy odmawiającej zwrotu nieruchomości.".

Organ odwoławczy podniósł, że rozstrzygając opisywaną sprawę nie stwierdzono błędu polegającego na błędnym orzeczeniu w stosunku do działek nr 843 (odpowiadającej dawnej działce nr 908/9), obj. KW nr [...] oraz nr 845/1 (odpowiadającej dawnej j działce nr 909/3) obj. KW nr [...] stanowiących własność SS. Zdaniem organu odwoławczego, skoro rzeczone nieruchomości nie były nigdy wywłaszczone, to w stosunku do nich nie może zapaść żadna decyzja merytoryczna. Postępowanie takie jest bezprzedmiotowe i należy je umorzyć. Ponadto Wojewoda wskazał, że wprawdzie organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji zawarł stwierdzenie, że ww. działki nigdy nie były przedmiotem wywłaszczenia i posiadają uregulowany stan prawny, to jednak pomimo właściwej oceny zabranego materiału dowodowego orzekł o odmowie ich zwrotu.

Ponadto zdaniem organu odwoławczego, sentencja decyzji Starosty Powiatu [...] niezbyt precyzyjnie określiła przedmiot postępowania. Samo orzeczenie, iż umarza się postępowanie w części dotyczącej zwrotu działki nr 847/6 oraz nr 847/7 bez podania pozostałych danych określających nieruchomość jest bowiem niewystarczające. Dlatego też, organ odwoławczy postanowił uzupełnić sentencję decyzji tak, aby dokładnie określała ona przedmiot postępowania.

Wojewoda podniósł, że w pozostałej części decyzji tj. odmowie zwrotu część działki nr 779/1 położonej w [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym P S.A. z siedzibą w [...] oraz umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działki nr 847/6 oraz nr 847/7, położonej w [...], stwierdzić należy, że wydana ona została zgodne z obowiązującymi przepisami u.g.n. Dlatego też rozstrzygnięcie powtórzono w sentencji zaskarżonej decyzji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, skarżąca wskazała jako przedmiot zaskarżenia decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w części dotyczącej odmowy zwrotu działek nr 845/2 i 947/4 w [...], objętych KW nr [...]. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez orzeczenie o zwrocie działek nr 847/4 i 845/2 w [...] na rzecz skarżącej i AS, względnie o uchylenie decyzji w zaskarżonej części.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1. art. 136 ust. 3 w zw. z art. 229 u.g.n. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, czego skutkiem było przyjęcie, iż Starosta Powiatu [...] prawidłowo ustalił, iż skoro działki o nr 845/2 i 847/4 położone w [...] zostały sprzedane przez Skarb Państwa na rzecz K sp. z o.o. to w związku z powyższym nie zachodzą prawem określone przesłanki do zwrotu przedmiotowych nieruchomości, w sytuacji gdy organ odwoławczy nie wziął pod uwagę, że sprzedaż przez Skarb Państwa wywłaszczonych działek nr 847/4 i 845/2 na rzecz K sp. z o.o. miała miejsce w 2013 r., a więc po dniu 1 stycznia 1998 r. tj., po dacie wejścia w życie u.g.n., w związku z czym okoliczność ta nie stanowi negatywnej przesłanki do orzeczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości;

2. art. 97 § 1 pkt. 4 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy postępowania w sprawie winno zostać zawieszone do czasu zakończenia przez Skarb Państwa czynności restytucyjnych zmierzających do odkupienia od K sp. z o.o. działek nr 837/4 i 845/2 położonych w [...], obręb [...], a to w celu umożliwienia zwrotu tych nieruchomości.

Skarżąca podniosła, że zaskarżone rozstrzygnięcie Wojewody [...] jest wadliwe i jako takie winno ulec zmianie względnie uchyleniu stosownie do wniosków zawartych w niniejszej skardze. W ocenie skarżącej, organ odwoławczy powielił stanowisko organu I instancji, co w stanowi naruszenie przepisów prawa materialnego.

Zdaniem strony skarżącej, organ odwoławczy dopuścił się naruszenia art. 136 ust. 3 w zw. z art. 229 u.g.n., gdyż w wyniku jego błędnej wykładni i niewłaściwego glosowania przyjął, iż Starosta [...] prawidłowo ustalił, iż skoro działki nr 845/2 i 847/4 położone w [...] zostały sprzedane przez Skarb Państwa na rzecz K sp. z o.o. to w związku z powyższym nie zachodzą prawem określone przesłanki do zwrotu przedmiotowych nieruchomości w sytuacji, gdy organ odwoławczy nie wziął pod uwagę, że sprzedaż przez Skarb Państwa wywłaszczonych działek K sp. z o.o. miała miejsce w 2013 r., a więc po dniu 1 stycznia 1998 r. tj. po dacie wejścia w życie u.g.n., w związku z czym nie stanowi negatywnej przesłanki do orzeczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Zgodnie bowiem z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Przepisem szczególnym jest w tym przypadku art. 229 wskazanej wyżej ustawy, który stanowi, że roszczenie z art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Skarżąca podniosła, że doktrynie powszechnie przyjmuje się, iż brak realizacji celu wywłaszczenia nakłada na Skarb Państwa lub gminę zachowania wywłaszczonej nieruchomości w stanie niezmienionym oraz nierozporządzania nią na wypadek zgłoszenia żądania jej zwrotu. W szczególności mowa tu o przeniesieniu własności nieruchomości lub obciążeniu jej prawem użytkowania wieczystego po dacie wejścia w życie u.g.n. tj. po dniu 1 stycznia 1998 r.

Skarżąca podniosła, że organy rozpoznały niniejszą sprawę z naruszeniem art. 136 ust 1 i 2 u.g.n. oraz art. 97 § 1 pkt. 4 k.p.a., przedwcześnie rozstrzygając wniosek o zwrot wywłaszczonych nieruchomości objętych zaskarżoną decyzją.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja odpowiada prawu w świetle wynikających z art. 145 § 1 p.p.s.a. kompetencji orzeczniczych sądu administracyjnego w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W związku z powyższym skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Podniesione w skardze zarzuty naruszenia prawa procesowego i materialnego są oczywiście bezzasadne.

Niezależnie jednak od zarzutów i wniosków zaskarżenia, Sąd – nie będąc związany granicami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.) – dokonał z urzędu pełnej kontroli legalności przedmiotu zaskarżenia oraz decyzji organu pierwszej instancji, nie stwierdzając naruszeń prawa, których rodzaj lub stopień uzasadniałyby wzruszenie mocy obowiązującej kwestionowanych orzeczeń administracyjnych. Nie stwierdzono zatem istnienia wad nieważności i wad wznowienia postępowania, jak również takich naruszeń prawa materialnego lub prawa procesowego, które miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchmości.

Przedmiotem sporu pomiędzy stronami jest zagadnienie wpływu niezgodnego z prawem rozporządzenia przez podmiot publiczny (Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego) wywłaszczoną nieruchomością na możliwość realizacji przez byłego właściciela lub jego spadkobiercę roszczeń o zwrot tego rodzaju nieruchomości. Nie ulega bowiem wątpliwości, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości może być podnoszone i realizowane jedynie na drodze administracyjnej, a jego adresatem może być tylko podmiot, który w momencie orzekania o zwrocie zachowuje status podmiotu uprawnionego do nabycia nieruchomości w trybie decyzyjnego wywłaszczenia. W aktualnym stanie prawnym jedynymi podmiotami, na których rzecz może nastąpić wywłaszczenie i które w związku z tym mogą być adresatami dochodzonego w postępowaniu administracyjnym publicznoprawnego roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, są Skarb Państwa oraz jednostki samorządu terytorialnego (art. 113 ust. 1 u.g.n.). W konsekwencji jedynie przeciwko tym podmiotem dopuszczalne jest podnoszenie oraz dochodzenie na drodze administracyjnej (w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości) publicznoprawnego roszczenia o zwrot. Inne podmioty nie mogą być zatem adresatami tego rodzaju roszczeń oraz podmiotami zobowiązanymi w drodze decyzji administracyjnej do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W przedmiotowej sprawie niesporne jest, że nieruchomości objęte działkami nr 845/2 i 847/4 zostały wywłaszczone na podstawie zawartej ze Skarbem Państwa umowy notarialnej z dnia 3 października 1979 r.

Działka nr 845/2 powstała z działek nr 909/4 i 874/17 (działka nr 909/4 powstała z działki nr 909/2, która powstała z kolei z działek nr 874/10, 874/12 i 911/2, objętych umową z dnia 3 października 1979 r.). Działka nr 847/4 powstała z dawnej działki nr 874/18, która powstała z działki nr 874/9, objętej umową z dnia 3 października 1979 r. Istotne w sprawie jest również to, że decyzją Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1992 r. obecnie wydzielone działki nr 845/2 i 847/4 (stanowiące wówczas część działek nr 909/4 i nr 874/17) weszły w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw. Następnie na podstawie umowy notarialnej z dnia 26 marca 2013 r. Skarb Państwa reprezentowany przez Agencję Nieruchomości Rolnych sprzedał podmiotowi prywatnemu – spółce z ograniczoną odpowiedzialnością m.in. działki nr 845/2 i 847/4.

Umowne zbycie powyższych działek nie zostało poprzedzone czynnościami, o których mowa w art. 136 ust. 2 u.g.n. Do chwili obecnej powyższe działki stanowią własność spółki. Z oświadczenia pełnomocnika procesowego skarżącej wynika ponadto, że nie toczyło się i nie toczy się jakiekolwiek postępowanie procesowe cywilne mające na celu podważenie ważności lub skuteczności prawnej umowy notarialnej z dnia 26 marca 2013 r. Natomiast postępowanie karne wszczęte na skutek zawiadomienia skarżącej o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 231 k.k. przez b. Starostę Powiatu [...] jest obecnie w toku na skutek uchylenia przez Sąd Rejonowy w [...] postanowienia prokuratora o odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego (k. 56 akt sądowych).

Odnosząc powyższe ustalenia faktyczne do treści art. 136 ust. 3 w zw. z art. art. 113 ust. 1 u.g.n., należy stwierdzić, że niezależnie od faktu naruszenia art. 136 ust. 2 u.g.n. poprzez pominięcie procedury zawiadomienia o zamiarze zbycia wywłaszczonej nieruchomości, roszczenie o zwrot tego rodzaju nieruchomości nie może być skutecznie dochodzone i realizowane w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli najpóźniej w momencie orzekania w sprawie zwrotu nieruchomość ta nie jest już własnością Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego. Ponieważ w przedmiotowej sprawie zbycie przez Skarb Państwa wywłaszczonej nieruchomości w zakresie spornych działek nastąpiło 26 marca 2013 r., dlatego w momencie wydawania kontrolowanych decyzji przez organy pierwszej i drugiej instancji nie było prawnych możliwości skierowania rozstrzygnięcia nakazującego zwrot wywłaszczonej nieruchomości do Skarbu Państwa jako podmiotu, na którego rzecz nastąpiło wywłaszczenie. Adresatem decyzji o zwrocie nie mogła natomiast być spółka handlowa kapitałowa, która jako podmiot prywatny nie może ona zostać zobowiązana na drodze administracyjnej do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, albowiem podmiot tego rodzaju nie jest podmiotem zobowiązanym w świetle normy administracyjnoprawnej konkretyzowanej w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Powyższe stanowisko znajduje pełne potwierdzenie w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 13 kwietnia 2015 r. (I OPS 3/14), w której Sąd ten autorytatywnie stwierdził, że: "Jeżeli spełnione są przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o których mowa w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (...), podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej z pominięciem procedury przewidzianej w art. 136 ust. 1 i 2 tej ustawy".

Uchwała ta jest pośrednio wiążąca dla Sądu orzekającego w niniejszej sprawie (art. 269 § 1 p.p.p.s.a), który nie znajduje podstaw, aby wszcząć procedurę odstąpienia od powyższego stanowiska.

Jeżeli natomiast chodzi o zarzut naruszenia przez organy przepisu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., konieczne jest ponowne przywołanie poglądu wyrażonego przez NSA w cytowanej uchwale. Sąd ten wyraźnie stwierdził, że "możliwość podważenia czynności prawnej, na mocy której Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego utraciły władztwo nad nieruchomością, nie ma bezpośredniego znaczenia w sprawie administracyjnej o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli w aktualnym stanie prawnym nieruchomość nie jest własnością Skarbu Państwa (jednostki samorządu terytorialnego) i z tego powodu nie może być zwrócona. To, czy poprzedni właściciel (jego spadkobierca) podejmie działania w celu podważenia czynności prawnych, które spowodowały przeniesienie własności nieruchomości na rzecz osoby trzeciej, z tego powodu, że zostały naruszone jego prawa, zależy od jego woli. W sytuacji gdy postępowanie w tym przedmiocie się toczy, jego wynik może stanowić zagadnienie wstępne w sprawie administracyjnej o zwrot wywłaszczonej nieruchomości i organ prowadzący postępowanie w takiej sprawie powinien rozważyć zawieszenie postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a."

Z powyższych rozważań wynika zatem, że jedynie w sytuacji, gdy w toku postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości toczy się już postępowanie procesowe cywilne w sprawie ustalenia nieważności lub bezskuteczności prawnej umowy zbycia wywłaszczonej nieruchomości (w szczególności w związku z naruszeniem art. 136 ust. 2 u.g.n.), organ administracji powinien rozważyć zawieszenie postępowania administracyjnego w tego rodzaju sprawie. Ponieważ w sprawie, której dotyczy skarga, tego rodzaju postępowanie procesowe nie toczyło się, dlatego zarzut naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. jest oczywiście bezzasadny. Nie wykazuje również prawnej relewancji kwestia wpływu ewentualnego orzeczenia stwierdzającego odpowiedzialność karną osoby, która w przeszłości pełniła funkcję organu w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Zagadnienie to będzie można rozpatrywać w przyszłości jako potencjalną wadę wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Na zakończenie wypada również stwierdzić, że również zarzut naruszenia art. 229 u.g.n. okazał całkowicie pozbawiony usprawiedliwionych podstaw. Powyższy przepis – stanowiący podstawę wygaśnięcia roszczeń z art. 136 ust. 3 u.g.n. – nie miał w sprawie zastosowania.

Mając na względzie przytoczone wyżej argumenty, Sąd był zobowiązany do oddalenia skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.