Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2408/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Rada Adwokacka
Treść wyniku: Uchyla zaskarżony wyrok oraz uchwałę organu administracji
Powołane przepisy: article: art. 428 § 2
journal: Dz.U. 1997 nr 89 poz 555
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.
article: art. 79 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
article: art. 188, art. 200, art. 203 pkt 1, art. 205 § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Protokolant asystent sędziego Marcin Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej I. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 23 grudnia 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 2438/13 w sprawie ze skargi I. K. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej i utrzymaną nią w mocy uchwałę nr [...] Okręgowej Rady Adwokackiej w S. z dnia [...] marca 2013 r. 3. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz I. K. 396 (trzysta dziewięćdziesiąt sześć) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 23 grudnia 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 2438/13, oddalił skargę I. K. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...], w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich.

I

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.

Uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w S. z dnia [...] października 2009 r. I. K. została wpisana na listę aplikantów adwokackich. Odbywanie aplikacji rozpoczęła w dniu 1 stycznia 2010 r.

Z kolokwium rocznego po II roku aplikacji, zarówno w pierwszym jak i w poprawkowym terminie, aplikantka uzyskała oceny niedostateczne.

I. K., po zakwestionowaniu wyniku kolokwium została poinformowana przez ORA o braku podstaw do ustalenia pozytywnej oceny z kolokwium oraz o możliwości złożenia wniosku o powtarzanie roku szkoleniowego. Z możliwości tej nie skorzystała.

Uchwałą z dnia [...] maja 2012 r. ORA w S. wszczęła postępowanie w trybie art. 79 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. Nr 123, poz. 1058 ze zm.; powoływanej dalej jako; p.o.a.) w sprawie stwierdzenia nieprzydatności aplikantki do zawodu, jednak uchwała ta z przyczyn proceduralnych została uchylona przez Prezydium NRA w dniu [...] sierpnia 2012 r., a następnie uchwałą z dnia [...] września 2012 r. ORA w S. umorzyła powyższe postępowanie z uwagi na upływ dwuletniego terminu ustawowego.

Uchwałą z dnia [...] marca 2013 r. ORA, działając na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 2 p.o.a, skreśliła I. K. z listy aplikantów adwokackich z powodu niezakończenia aplikacji w terminie. W uzasadnieniu podniesiono, że aplikantka, która rozpoczęła aplikację w dniu 1 stycznia 2010 r., winna ją zakończyć do dnia 1 stycznia 2013 r. Do tej daty nie uzyskała jednak zaświadczenia o odbyciu aplikacji z uwagi na niezaliczenie kolokwium po II roku aplikacji.

Odwołanie od powyższej uchwały wniosła I. K.

Uchwałą z dnia [...] czerwca 2013 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej utrzymało w mocy uchwałę I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że od wyniku kolokwium nie przysługuje odwołanie i odmówiła jej weryfikacji oceny negatywnej.

Z uwagi na potrzebę zbadania przyczyny nieukończenia aplikacji w aspekcie jej ewentualnego usprawiedliwienia, Prezydium NRA odniosło się merytoryczne do zarzutu błędnego sformułowania pytania nr 6 na niezaliczonym przez aplikantkę kolokwium poprawkowym z postępowania karnego. Zakwestionowane pytanie nr 6 dotyczyło terminu składania odpowiedzi na apelację w postępowaniu karnym. Aplikantka udzieliła odpowiedzi A - "zawsze", zaś wg klucza za prawidłową uznawana była odpowiedź C - "przed rozprawą apelacyjną". Prezydium NRA w zakresie argumentacji przychyliło się do wyjaśnień, udzielonych aplikantce na piśmie przez autora pytania, który wskazał, że złożenie odpowiedzi na apelację musi mieć sens procesowy, a więc musi nastąpić do momentu, gdy sąd odwoławczy rozstrzygnie o zasadności apelacji. Po terminie jej rozpoznania złożenie odpowiedzi nie mogłoby wywrzeć żadnego skutku procesowego i wówczas "odpowiedź na apelację" utraciłaby cechy pisma procesowego, a stałaby się jedynie pozbawionym znaczenia prawnego stanowiskiem strony.

Za nieuzasadniony Prezydium NRA uznało również zarzut nierównego traktowania aplikantów. Z załączonej dokumentacji wynika, że Komisja Egzaminacyjna dokonywała autoweryfikacji w zakresie niektórych pytań testowych w odniesieniu do wszystkich aplikantów, w tym również do I. K. Weryfikacja obejmująca wszystkich zdających jest jednak procedurą odmienną od tej, której bezpodstawnie domagała się zainteresowana. Zarzut nierównego traktowania byłby uprawniony tylko wówczas, gdyby odpowiedź A na pytanie nr 6 została uznana za prawidłową wobec innych aplikantów, co nie miało miejsca w sprawie. W konsekwencji organ uznał, że nie zaistniała usprawiedliwiona przyczyna nieukończenia aplikacji w terminie przez aplikantkę.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. I. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zarzuciła naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania, tj.:

1) art. 79 ust. 1 pkt 2 p.o.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na bezpodstawnym ustaleniu zaistnienia nieusprawiedliwionej przyczyny niezakończenia aplikacji w terminie wobec uznania udzielenia przez skarżącą nieprawidłowej odpowiedzi na pytanie nr 6 z procedury karnej, podczas gdy art. 428 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 8, poz. 555 ze zm.; powoływanej dalej jako: k.p.k.), do którego pytanie nawiązuje prowadzi do uznania przeciwnego;

2) art. 32 Konstytucji RP poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że skarżąca była na równi traktowana z innymi aplikantami, podczas gdy Komisja Egzaminacyjna podjęła weryfikację pytań testowych na wnioski niektórych aplikantów po kolokwium w dniu [...] listopada 2011 r., a odmówiła takiej samej weryfikacji pytań testowych na wniosek skarżącej po kolokwium poprawkowym w dniu [...] grudnia 2011 r.;

3) art. 428 § 2 k.p.k. poprzez twierdzenie, że odpowiedź na apelację strona składa przed rozprawą apelacyjną; 4) art. 7, art. 8, art. 77 § 1. art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23; powoływanej dalej jako: k.p.a.) poprzez działanie przeciwko słusznemu interesowi skarżącej, pomijanie okoliczności wskazywanych przez skarżącą, przeprowadzenie postępowania w sprawie w sposób pobieżny, skutkujący wybiórczą oceną zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i brakiem wszechstronnej jego oceny, co z kolei spowodowało, że postępowanie to nie było prowadzone w sposób budzący zaufanie do organu;

4) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia faktycznego i prawnego zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in., że stwierdzenie przez organ adwokatury, iż skarżąca udzieliła błędnej odpowiedzi na pytanie testowe nr 6, co bezpośrednio doprowadziło do uznania zaistnienia nieusprawiedliwionej przyczyny niezakończenia aplikacji, dowodzi o skrajnej stronniczości organu, braku uczciwości, a przede wszystkim ignorowaniu przepisów prawa. Skarżąca wywodziła także, że zgromadzony materiał dowodowy w sprawie jednoznacznie świadczy, iż wobec niej stosowane są inne kryteria oceny, niż wobec innych aplikantów.

W odpowiedzi na skargę Naczelna Rada Adwokacka wniosła o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej uchwale.

Wyrokiem z dnia 23 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę.

Sąd I instancji podniósł, że art. 79 ust. 1 pkt 2 p.o.a. daje podstawę Okręgowej Radzie Adwokackiej do skreśla aplikanta z listy aplikantów w wypadku niezakończenia przez niego, bez usprawiedliwionej przyczyny, aplikacji adwokackiej w terminie, o którym mowa w art. 76 ust. 1 tej ustawy, przy czym uchwała podjęta na tej podstawie ma charakter związany. Warunkiem skreślenia z listy aplikantów we wskazanym trybie jest zatem ustalenie, że niezakończenie aplikacji w terminie było nieusprawiedliwione.

Sąd wskazał, że skarżąca aplikację rozpoczętą w dniu 1 stycznia 2010 r. powinna ukończyć do dnia 1 stycznia 2013 r. Jako bezsporne uznał, że po II roku aplikacji skarżąca przystąpiła do kolokwium rocznego, jednakże zarówno w pierwszym, jak i w drugim terminie uzyskała z niego ocenę niedostateczną.

Za błędne WSA uznał stanowisko skarżącej, iż nie jest nieusprawiedliwionym powodem nieukończenia przez nią aplikacji adwokackiej w terminie okoliczność niezaliczenia obowiązkowego kolokwium z procedury karnej, bowiem pytanie testowe nr 6 nie zawiera żadnej poprawnej odpowiedzi, wobec czego winno być uchylone, a stało się ostatecznie przyczyną niezakończenia przez nią aplikacji. Sąd podniósł, że na podstawie art. 58 pkt 12 lit. b) p.o.a. Naczelna Rada Adwokacka uchwaliła Regulamin aplikacji (Uchwała nr 55/2011 NRA z dnia 19 listopada 2011 r.). Zgodnie zaś z treścią § 10 ust. 5 tego regulaminu od decyzji komisji o wyniku kolokwium albo sprawdzianu, kolokwium poprawkowego albo sprawdzianu poprawkowego odwołanie nie przysługuje. W związku z powyższym WSA stwierdził, że ustawa Prawo o adwokaturze nie przewiduje możliwości wniesienia skargi na ustalenie wyniku kolokwium.

W ocenie Sądu, ustalenia faktyczne, stanowiące podstawę kwestionowanych uchwał, nie budzą wątpliwości. Wskazują bowiem, że po uzyskaniu oceny niedostatecznej w terminie pierwszym i terminie poprawkowym z kolokwium z procedury karnej, aplikantka została poinformowana o możliwości złożenia wniosku o powtarzanie roku, co pozwoliłoby jej na kontynuowanie aplikacji, jednakże z tej możliwości nie skorzystała. W myśl § 22 ust. 3 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej, w przypadku uzyskania przez aplikanta zgody na powtórzenie roku szkoleniowego nie zalicza się bowiem do ustawowego czasu trwania aplikacji roku szkoleniowego zakończonego negatywną oceną z poprawkowego kolokwium lub poprawkowego sprawdzianu. Zdaniem Sądu I instancji, okoliczności faktyczne sprawy świadczą jednoznacznie o spełnieniu warunku ustawowego, a tym samym są równoznaczne z ustaleniem, iż niezakończenie przez skarżącą aplikacji w terminie nie było usprawiedliwione.

Za niezasadny WSA uznał zarzut naruszenia art. 32 Konstytucji RP, z którego ust. 1 wynika, iż podmiotom odznaczającym się tą samą cechą istotną powinny przysługiwać takie same prawa lub spoczywać na nich takie same obowiązki. Sąd wskazał, że z akt sprawy wynika, iż organ dokonał autokontroli testu z procedury karnej. Na wniosek skarżącej weryfikacja dotyczyła jednego z pytań, w wyniku czego uzyskała ona o 1 punkt więcej. Do otrzymania oceny pozytywnej nadal brakowało jej jednak 1 punktu. Sąd stwierdził, że naruszenie art. 32 Konstytucji nastąpiłoby wówczas, gdyby organ jednej osobie uznał za prawidłową identyczną odpowiedź jakiej udzieliła skarżąca, a skarżącej - za nieprawidłową, bądź też, gdyby organ dokonał jednej osobie w zakresie tego samego testu i kwestionowanych pytań autoweryfikacji, zaś drugiej nie. Wojewódzki Sąd Administracyjny podniósł ponadto, iż równość traktowania nie oznacza identyczności traktowania.

Zdaniem Sądu, organy obu instancji wyczerpująco zbadały wszystkie okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej i zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. Sąd nie dostrzegł również po stronie organów adwokatury obrazy zasady swobodnej oceny dowodów, bowiem oparły się one na prawidłowo zgromadzonym materiale dowodowym, dokonując wszechstronnej oceny na podstawie jego całokształtu oraz dokonując oceny znaczenia i wartości dowodów w sprawie. Stanowisko organów zostało uzasadnione w sposób wymagany treścią art. 107 § 3 k.p.a., poprzez podanie w uzasadnieniu uchwały przesłanki podjętego rozstrzygnięcia.

Okoliczności powyższe uzasadniają zatem stwierdzenie nieukończenia aplikacji w terminie z nieusprawiedliwionej przyczyny.

II

Skargę kasacyjną złożyła I. K.

Wyrok zaskarżyła w całości i wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

I. przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. naruszenie art. 1 § 1 i § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.u.s.a.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 6, 7, 8, 77, 80, 107 § 3 k.p.a. i nieuwzględnienie skargi, a w konsekwencji nieuchylenie uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w W. znak: [...] z dnia [...] czerwca 2013 r., mimo rażącego naruszenia w toku postępowania przed organem I i II instancji przepisów postępowania administracyjnego, poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że organy samorządu adwokackiego wyczerpująco zbadały wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, przeprowadziły dowody zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, zasadą pogłębiania zaufania obywateli, nie dopuściły się obrazy zasady swobodnej oceny dowodów, a swoje stanowisko uzasadniały w sposób zgodny z przepisami wydanych uchwał, podczas gdy zaskarżone uchwały w sposób istotny naruszyły przepisy postępowania, co skutkowało:

1.1. nieuzasadnionym przyjęciem, że niezłożenie wniosku o powtarzanie roku jest powodem nieusprawiedliwionego niezakończenia aplikacji w terminie, mimo że zebrany materiał dowodowy daje podstawy do uznania, że niezaliczenie kolokwium rocznego z prawa procesowego karnego (brakujący 1 punkt) w stopniu graniczącym z pewnością wyniknął z zaniedbań w zakresie szkolenia (niewłaściwe formułowanie pytań testowych i odpowiedzi) oraz z niedopuszczenia skarżącej do kontynuowania zajęć na aplikacji (wbrew jej woli oraz wbrew opiniom o przydatności do wykonywania zawodu patronów, kierownika studiów oraz sędziów, pod opieką których skarżąca praktykowała);

1.2. nieuzasadnionym zaakceptowaniem, że skarżąca dwukrotnie uzyskała z kolokwium rocznego ocenę negatywną, w sytuacji niedostrzeżenia przez Sąd, że organy adwokatury w ogóle nie odniosły się do argumentacji prawnej skarżącej w zakresie interpretacji przepisu art. 428 k.p.k., będącego ściśle związanym z udzieleniem prawidłowej odpowiedzi na pytanie nr 6 oraz ustaleniem czy odpowiedzi do pytania nr 6 zostały poprawnie sformułowane w odniesieniu do brzmienia przepisu art. 428 k.p.k., także zupełnie pominęły stanowisko Krajowej Rady Sądownictwa w sprawie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem jak wynika z materiału dowodowego w sprawie niemożność ukończenia przez skarżącą aplikacji w terminie wynikła – co należy przyjąć z bardzo wysokim prawdopodobieństwem - z faktu, że samorząd adwokacki nie podołał obowiązkom nałożonym przez ustawodawcę w zakresie kształcenia aplikantów i przygotował kolokwium zawierające pytania testowe niejasne i bez poprawnych odpowiedzi. Skutki tego zaniedbania, ściśle in casu związane z niemożnością udzielenia prawidłowej odpowiedzi na pytanie nr 6 kolokwium rocznego z prawa procesowego karnego zostały w całości "przerzucone" na skarżącą, której zabrakło 1 punktu aby zaliczyć kolokwium z wynikiem pozytywnym i której odebrano prawo dalszego uczestniczenia w zajęciach szkoleniowych i ukończenia aplikacji adwokackiej;

1.3. nieuzasadnionym przyjęciem przez Sąd I instancji, że skarżąca składała odwołanie od wyników kolokwium, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca kwestionowała poprawność sformułowania odpowiedzi do pytania z testu z procedury karnej;

1.4. nieuzasadnionej, bezkrytycznej akceptacji przeprowadzonego postępowania przez organy adwokatury i nieodniesienia się do zarzutów podniesionych w skardze przez skarżącą, wbrew dowodom wskazującym, że organy samorządu adwokackiego nie były w stanie obronić swojego stanowiska, iż test z prawa procesowego karnego został przeprowadzony poprawnie w zakresie kwestionowanym przez skarżącą (skupiły się jedynie na krytyce wyboru odpowiedzi, dokonanej przez skarżącą), zwłaszcza że skarżąca przedstawiła jako załączniki do skargi do WSA dokumenty wskazujące na nieprawidłowości w jego przeprowadzeniu.

II. przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię, tj.:

1. art. 79 ust. 1 pkt 2 p.o.a. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 4 p.o.a. w zw. z art. 58 pkt 12 lit. b) p.o.a. i § 22 ust. 3 Regulaminu aplikacji uchwalonego Uchwałą nr 55/2011 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 19 listopada 2011 r. w zw. z art. 2 Konstytucji RP, polegające na przyjęciu, że jako wystarczające do dokonania ustalenia stanu faktycznego nieusprawiedliwionego niezakończenia przez skarżącą aplikacji adwokackiej było zacytowanie art. 3 ust. 1 pkt 4 p.o.a., art. 58 pkt 12 lit. b) p.o.a., § 10 ust. 5 i § 22 ust. 3 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej uchwalonego Uchwałą nr 55/2011 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 19 listopada 2011 r., podczas gdy z treści przepisu wynika dokonanie ustaleń na podstawie całokształtu stanu faktycznego, a nie poprzestanie na zacytowaniu treści przepisów prawa;

2. art. 32 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że wobec skarżącej nie naruszono zasady równego traktowania, gdyż równość traktowania tych samych podmiotów nie stoi na przeszkodzie różnemu ich traktowaniu z powodów obiektywnie uzasadnionych, podczas gdy odmówienie skarżącej dokonania weryfikacji testów po wcześniejszym przeprowadzaniu takiej samej weryfikacji testów innym aplikantom w sposób oczywisty naruszyło zasadę równego traktowania aplikantów, dość że takie działanie nie miało obiektywnego uzasadnienia to stanowiło podważenie pozytywnego rozumienia zawodu zaufania publicznego;

3. § 10 ust. 5 Regulaminu aplikacji uchwalonego Uchwałą nr 55/2011 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 19 listopada 2011 r. poprzez jego zastosowanie, mimo że treść regulowana w § 10 dotyczy stosunku aplikant- patron.

Szczegółową argumentację na poparcie zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.

Pismem z dnia [...] lutego 2016 r. I. K. złożyła wniosek o uzupełnienie materiału dowodowego na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. o dokument urzędowy w postaci pisma Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych z dnia [...] marca 2015 r., złożony na okoliczność wykazania, że odpowiedź "C" do pytania nr 6 z procedury karnej była błędna, a także na okoliczność potwierdzenia, że nie wystąpiła ustawowa przesłanka z art. 79 ust. 1 pkt 2 p.o.a. niezakończenia przez skarżącą aplikacji adwokackiej bez usprawiedliwionej przyczyny, będąca podstawą skreślenia skarżącej z listy aplikantów adwokackich, w sytuacji, gdy do zaliczenia kolokwium II roku aplikacji skarżącej zabrakło 1 punktu, a pytanie nr 6 z procedury karnej decydowało o jego ostatecznym wyniku oraz dalszym kontynuowaniu aplikacji.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.

W sprawie niniejszej niesporny stan faktyczny jest taki, że skarżąca kasacyjnie zdając kolokwium poprawkowe z procedury karnej po drugim roku aplikacji adwokackiej otrzymała ocenę niedostateczną, gdyż zabrakło jej dwóch punktów do otrzymania oceny pozytywnej. Okręgowa Rada Adwokacka w S. na skutek przeprowadzenia autokontroli co do zredagowania pytania nr 5, uchyliła pytanie nr 5 jako zawierające błędy, co podniosło punktację skarżącej o 1 punkt. Do pozytywnego wyniku kolokwium ciągle brakowało jej zatem 1 punktu.

Zastrzeżenia skarżącej co do sformułowania pytania nr 6 z procedury karnej nie zostały uwzględnione najpierw przez autora pytania, a potem w toku postępowania o skreślenie z listy aplikantów, przez organ II instancji - Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej. Oba wskazane podmioty wywodziły, że odpowiedź na pytanie nr 6 zaznaczona przez aplikantkę była merytorycznie nieprawidłowa, zatem zasadnie nie przyznano za nią punktu, co prowadzi do ustalenia, że wynik kolokwium prawidłowo uznano za negatywny, co powoduje zawinione przez aplikantkę nieukończenie aplikacji w terminie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w stanie faktycznym sprawy i w świetle zgromadzonego w aktach materiału dowodowego takie ustalenie nie jest trafne.

Problemem w sprawie niniejszej nie jest bowiem, czy odpowiedź na pytanie nr 6 udzielona przez aplikantkę była merytorycznie prawidłowa, tylko czy kolokwium decydujące o zaliczeniu drugiego roku aplikacji było zorganizowane prawidłowo. Ustalenia w tej kwestii właściwie nie były poczynione, podczas gdy to te właśnie ustalenia mają decydujące znaczenie dla oceny, czy nieukończenie aplikacji w terminie było zawinione czy też niezawinione przez aplikantkę.

Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że z treści pytania nr 6 w zestawieniu z treścią art. 428 § 2 k.p.k. oraz z przywołaną przez skarżącą literaturą przedmiotu i obfitą korespondencją różnych autorytetów prawniczych zgromadzoną w aktach sprawy, wynika w sposób jednoznaczny, że sformułowanie tego pytania i trzech zaproponowanych w teście odpowiedzi było wadliwe, bowiem żadna z odpowiedzi testowych na pytanie nr 6 nie była prawidłowa. W sytuacji, w której żadna z odpowiedzi testowych nie była prawidłowa, aplikantka nie miała możliwości zaznaczenia odpowiedzi merytorycznie prawidłowej i wymaganie od niej, aby zaznaczyła odpowiedź nieprawidłową, jednak uznaną przez autora testu za prawidłową, nie ma żadnego uzasadnienia.

Jednak w skarżonych uchwałach, jak i w wyroku Sądu I instancji, brak jakichkolwiek rozważań w kwestii ustalenia prawidłowości przeprowadzenia kolokwium. Stanowi to brak istotnych ustaleń faktycznych, będący uchybieniem procesowym mającym wpływ na wynik sprawy, bowiem w opisanym stanie rzeczy, obciążenie aplikantki negatywnymi konsekwencjami niezaliczenia testu, bez wnikania, czy pytanie testowe było sformułowane prawidłowo i szerzej rzecz ujmując, czy kolokwium było zorganizowane w sposób właściwy, należy uznać za błędne.

W sprawie niniejszej, mimo że przy skreśleniu aplikantki z powodu nieukończenia aplikacji w terminie, zawiniona przyczyna opóźnienia jest ustawową przesłanką skreślenia, organy samorządu badając zawinienie opóźnienia, nie poświęciły uwagi wadliwości testu, zajmując się jedynie tym, że odpowiedź udzielona przez aplikantkę na pytanie nr 6 była obiektywnie błędna. Należy w tym miejscu zauważyć, że badanie prawidłowości przeprowadzenia kolokwium w kontekście ustalenia zawinionej przyczyny nieukończenia aplikacji w terminie w okolicznościach sprawy niniejszej, było niezbędne, bowiem to ta okoliczność zapoczątkowała ciąg wydarzeń prowadzących do skreślenia aplikantki.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że z § 19 ust. 5 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej (uchwała NRA nr 55/2011 z dnia 19 listopada 2011r. ) wynika, iż od decyzji komisji o wyniku kolokwium nie przysługuje odwołanie. Nie oznacza to jednak, że błędy występujące w teście nie powinny zostać niezwłocznie poprawione przez organy samorządu, aby nie doprowadzać do sytuacji, kiedy wadliwy test skutkuje negatywnym wynikiem kolokwium. Impuls ze strony zdającego test aplikanta, wskazujący na błędy w teście powinien niezwłocznie zapoczątkować działania mające na celu sprawdzenie zasadności zastrzeżeń oraz ewentualne usunięcie błędu. Niemożliwa do zaaprobowania jest bowiem sytuacja, kiedy organy samorządu w oparciu o punkt Regulaminu odbywania aplikacji (§ 19 ust. 5) niedopuszczający odwołań od wyników kolokwium, uchylają się od poprawienia błędów w teście. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje wyroki NSA w sprawach dotyczących błędów w teście na egzaminie na aplikację radcowską w 2006 r., w których NSA wyjaśnił, że także wtedy, gdy nie ma stosownej procedury weryfikacji błędów w testach, należy dążyć do rzetelności, realizacji zasady prawdy obiektywnej i sprawiedliwych rozstrzygnięć i nie można przyjąć, że wadliwości testu są nieusuwalne (por. wyroki NSA z dnia 21 grudnia 2006 r. II GSK 381/06, z dnia 22 marca 2007 r. II GSK 22/07, z dnia 19 kwietnia 2007 r. II GSK 326/06).

W świetle powyższego za zasadny uznać należy zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia prawa materialnego polegającego na błędnej wykładni art. 79 ust. 1 pkt 2 p.o.a. Nietrafny jest bowiem pogląd organów samorządu zaaprobowany przez Sąd I instancji, że przyczyny niedopuszczenia aplikantki do kontynuowania aplikacji, skutkującego nieukończeniem aplikacji w terminie, nie podlegają pełnej kontroli w toku postępowania o skreślenie z listy aplikantów z powodu niezakończenia aplikacji w terminie bez usprawiedliwionej przyczyny. Wadliwe przeprowadzenie kolokwium po II roku aplikacji, polegające na błędnym sformułowaniu pytania testowego, prowadzące do uznania, że test nie został zaliczony, skutkujące przerwaniem odbywania aplikacji wbrew woli aplikantki, może stanowić usprawiedliwioną przyczynę niezakończenia aplikacji w terminie. Niezakończenie aplikacji w terminie z przyczyn usprawiedliwionych nie może prowadzić do skreślenia aplikantki z listy aplikantów.

Mając na uwadze powyższe za usprawiedliwiony uznać należy zarzut kasacyjny naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 6, 7, 8, 77, 80, 107 § 3 k.p.a., polegający na akceptacji jednostronnej oceny materiału dowodowego i wadliwym ustaleniu, że negatywny wynik testu stanowił nieusprawiedliwioną przyczynę nieukończenia aplikacji w terminie. Zasadność zarzutu dotyczącego niepełnych i wadliwych ustaleń w przedmiocie zawinienia nieukończenia aplikacji w terminie przez aplikantkę musi prowadzić zarówno do uchylenia zaskarżonego wyroku, jak i obu uchwał samorządu.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organy samorządu biorąc pod uwagę zgromadzony materiał dowodowy oraz wywody powyższe ustalą, czy test na kolokwium z procedury karnej po drugim roku aplikacji był przeprowadzony prawidłowo, czy jego negatywny wynik mógł być uznany za niezawinioną przyczynę nieukończenia aplikacji w terminie w sytuacji, gdy bazując na tym wyniku organ samorządu nie dopuścił aplikantki do kontynuowania aplikacji.

Po przeprowadzeniu rzetelnych ustaleń co do prawidłowości przeprowadzenia kolokwium, organy samorządu ponownie rozważą, czy dopuszczalne było skreślenie skarżącej z listy aplikantów na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 2 p.o.a.

Zważywszy powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, uznając sprawę za dostatecznie wyjaśnioną i działając na podstawie art. 188 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok oraz obie uchwały organów samorządu.

O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. w zakresie przyznania skarżącej kosztów przejazdu do sądu na rozprawę przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.