Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 707/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6132 Kary pieniężne za naruszenie wymagań ochrony środowiska
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: Art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 83 ust. 1, art. 83a ust. 1, art. 83f ust. 1 pkt 3 i 3a, art. 86 ust. 1 pkt 1, art. 88 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 89 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 916
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j)
article: Art. 7, art. 8 par. 1, art. 12 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: Art. 336
journal: Dz.U. 2023 poz 1610
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j.)

SENTENCJA

Dnia 16 listopada 2023 roku . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędzia WSA Jarosław Czerw (spr.) Protokolant st. specjalista Lidia Porczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2023 roku sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 30 maja 2023 r. znak: KO.462.7.2023 w przedmiocie wymierzenia kary za usunięcie drzew 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Tomaszowa Mazowieckiego z dnia 9 lutego 2023 r., znak: WRIK.6132.7.2022.WOŚ; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim na rzecz skarżącego J. S. kwotę 6900 (słownie: sześć tysięcy dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. a.bł.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, decyzją z 30 maja 2023 roku, znak: KO.462.7.2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w Piotrkowie Trybunalskim (dalej także: Kolegium, organ II instancji) na podstawie

art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) (dalej także: k.p.a.) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Tomaszowa Mazowieckiego (dalej także: organ I instancji) z dnia 9 lutego 2023 r., znak: WRIK.6132.7.2022.WOŚ, wymierzającą J. S. (dalej także: skarżący) administracyjną karę pieniężną w wysokości 50.518,00 zł za usunięcie, bez wymaganego zezwolenia, 14 szt. drzew (wymienionych w załączniku nr 1 do decyzji) z terenu nieruchomości położonej w T. przy ul. [...] (działka nr ewid. [...] w obr. [...]).

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy właścicielem działki nr ewid. [...] obręb [...] jest R. Sp. z o. o. Sp. k. w restrukturyzacji z siedzibą w T., co organ I instancji ustalił na podstawie wypisu z rejestru gruntów w dniu 06 czerwca 2022 r.

Z treści aktu notarialnego Nr [...] z dnia 5 sierpnia 2021 r., przedłożonego w dniu 11 lipca 2022 r. przez R. Sp. z o. o. Sp. k. w restrukturyzacji, obejmującego przedwstępną umowę sprzedaży działki nr ewid. [...] obręb [...] w T. wynika, że potencjalnym nabywcą przedmiotowej działki będzie J. S., jeśli zgodnie z § 5 lit b w terminie 2 dni roboczych od dnia zawarcia umowy przeniesienia własności dokona stronie sprzedającej należnej zapłaty. Z ewidencji gruntów i budynków oraz informacji powziętych od stron postępowania nie wynika, że J. S. nabył przedmiotową nieruchomość. Jednocześnie z § 6 tejże umowy wynika, iż wydanie nieruchomości nastąpiło w dniu zawarcia umowy przedwstępnej (tj. 5 sierpnia 2021 r.), co strona kupująca (J. S.) pokwitowała. Ponadto stawający w imieniu i na rzecz sprzedającego D. B. oświadczył, że strona kupująca ma prawo do czynienia nakładów na nieruchomość.

W dniu 20 maja 2022 r. funkcjonariusze Straży Miejskiej w Tomaszowie Mazowieckim ujawnili na przedmiotowej nieruchomości "dzikie wysypisko gruzu" oraz wycinkę drzew. Na terenie działki nr ewid. [...] obręb [...] znajdowały się pnie ściętych drzew. Pnie te były koloru kremowego, co oznacza, że drzewa te zostały usunięte w niedalekiej przeszłości. Z notatki urzędowej mł. str. A. S. z dnia 26 maja 2022 r. wynika, iż funkcjonariuszka ta udała się na teren nieruchomości wraz ze st. str. M. S. w dniu 26 maja 2022 r. ok. godz. 17.00. Na miejscu potwierdzono zgłoszenie, sporządzono dokumentację fotograficzną, przeprowadzono rozmowę z pracownikiem pobliskiego przedsiębiorstwa. Pracownik ten skontaktował się telefonicznie z J. S. i przekazał słuchawkę mł. str. A. S. W trakcie rozmowy J. S. oświadczył, iż usunął drzewa, nie posiadając wymaganego zezwolenia.

W dniu 27 maja 2022 r. J. S. stawił się w siedzibie Straży Miejskiej w Tomaszowie Mazowieckim i oświadczył, że nie wyciął drzew rosnących na działce oraz nie zlecił nikomu wycinki. Jednocześnie przedstawił oświadczenie sporządzone przez właściciela działki – R. Sp. z o.o. Sp. k. w restrukturyzacji (podpisane przez prezesa spółki) z dnia 27 maja 2022 r., w którym wskazano, iż właścicielem i użytkownikiem działki nr [...] położonej w T., obr. [...] jest R. Sp. z o.o. Sp. k. w restrukturyzacji. Jednocześnie właściciel nieruchomości wyraził zgodę na potrzeby składowania tzw. przekruszu przez firmę "[...]" s.c. z siedzibą w T. w zamian za uporządkowanie ww. działki. Ponadto w oświadczeniu wskazano, iż firma "[...]" oświadczyła, że składowany przekrusz będzie wykorzystany na podbudowę kostki brukowej.

Pismem z dnia 3 czerwca 2022 r. Straż Miejska w Tomaszowie Mazowieckim przekazała sprawę organowi I instancji celem podjęcia dalszych czynności. Pismami z dnia 7 i 27 czerwca 2022 r. organ I instancji zwrócił się do R. Sp. z o.o. Sp. k. w restrukturyzacji o przedłożenie pisemnych informacji czy spółka posiadała zezwolenie na usunięcie przedmiotowych drzew; kto przeprowadził wycinkę; jeśli wycinka drzew była dokonana przez osobę trzecią, to kto zlecił wykonanie usunięcia i jaki był zakres zlecenia, a także czy w trakcie usuwania kłód i gałęzi drzew sprawowany był przez właściciela nadzór oraz w jakim terminie zostały usunięte drzewa. Pismem z dnia 7 lipca 2022 r. R. Sp. z o.o. Sp. k.

w restrukturyzacji poinformowała organ I instancji, iż nie występowała o pozwolenie na usunięcie drzew i nie posiadała takiego zezwolenia, a także nie zlecała wykonania wycinki oraz termin wycinki nie jest jej znany. Spółka oświadczeniem z dnia 27 maja 2022 r. wyraziła zgodę firmie "[...]" s.c. na składowanie tzw. przekruszu, który zostanie wykorzystany na podbudowę kostki brukowej. Do swojego pisma spółka załączyła oświadczenie z dnia 27 maja 2022 r. oraz akt notarialny nr [...].

W dniu 2 sierpnia 2022 r. pracownicy organu I instancji dokonali oględzin nieruchomości, położonej w T. przy ul. [...]. W protokole oględzin wskazano, iż nieruchomość ta jest nieogrodzona, na jej terenie znajduje się gruz budowlany. Po lewej stronie zeskładowanego gruzu znajdowały się drzewa z korzeniami, które zostały najprawdopodobniej zepchnięte maszyną (spychem) stojącym w dniu oględzin na nieruchomości sąsiedniej przed ogrodzeniem. Na terenie nieruchomości sąsiedniej obok przedmiotowej nieruchomości rosną drzewa. Dokonano pomiaru drzew wyciętych oraz wykonano dokumentację fotograficzną. Wskazano również, że J. S. oddalił się z miejsca przeprowadzania oględzin.

Pismem z dnia 29 sierpnia 2022 r. J. S. wskazał, iż nie jest mu wiadomo, kto dokonał wycinki drzew na przedmiotowej nieruchomości, nie ma informacji o tym, w jakim terminie wycinka została wykonana, nie zlecał takiej czynności, ani też jej nie wykonywał. J. S. wskazał, że działka nie jest ogrodzona, mają do niej dostęp osoby trzecie, zatem nadzór nad działką nie może być wykonywany. Jednocześnie podkreślił, że nie jest właścicielem tej działki i nie może podejmować wobec niej żadnych wiążących czynności, decydować o zasadach nadzoru nad nią, nie ma również informacji o osobach, które mogły być świadkami wycinki. J. S. wskazał również, że nie może być obciążany za tę sytuację, bowiem nie wiedział o niej i nie mógł jej zapobiec. Gdyby wiedział o takim postępowaniu, nigdy by się na nie nie zgodził.

Pismami z dnia 9 września oraz 14 listopada 2022 r. organ I instancji zwrócił się do Komendy Powiatowej Policji w Tomaszowie Mazowieckim o udzielenie informacji, czy w 2022 r. właściciel działki przy ul. [...], bądź jego potencjalny następca prawny J. S. zgłaszali usunięcie drzew z przedmiotowej nieruchomości przez osoby trzecie. W odpowiedzi organ uzyskał informację, iż w 2022 r. nie odnotowano zgłoszenia dotyczącego usunięcia drzew przez osoby trzecie z terenu ww. nieruchomości.

Decyzją z dnia 9 lutego 2023 r., znak: WRIK.6132.7.2022.WOŚ, organ I instancji wymierzył J. S. administracyjną karę pieniężną w wysokości 50.518,00 zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 14 sztuk drzew (drzewa o obwodach pni mierzonych na wysokości 130 cm, tj.: sosny zwyczajne: 42 cm + 52 cm, 80 cm, 100 cm + 90 cm + 70 cm, 51 cm, 55 cm, 64 cm + 40 cm, jarzęby pospolite: 40 cm, 32 cm 46 cm, klony jesionolistny: 57 cm, 60 cm, 88 cm, wierzby kruche: 110 cm, 57 cm) z terenu nieruchomości położonej przy ul. [...] w T., oznaczonej w ewidencji gruntów nr ewid. [...] obręb [...], płatną w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ wskazał, że jak wynika z dokumentacji fotograficznej wykonanej przez Straż Miejską w dniu 26 maja 2022 r., w miejscu nielegalnej wycinki drzew został zeskładowany przekrusz budowlany. Organ ustalił, że w miejscu składowanego przekruszu znajdowały się drzewa, które kolidowały z miejscem składowania, zostały one wycięte i odsunięte maszyną budowlaną na bok. W miejscu składowania rosły drzewa, które są widoczne na zdjęciach lotniczych z dnia 10 listopada 2022 r. i obok miejsca składowania przekruszu także rośnie wiele drzew różnych gatunków. Powyższe wyklucza, że w miejscu składowania przekruszu nie rosły drzewa. J. S. posiadał przy tym zgodę na składowanie tzw. przekruszu na terenie działki [...] obręb [...] przy ul. [...] w T. wydaną przez właściciela oświadczeniem z dnia 27 maja 2022 r., zatem, w ocenie organu, należy domniemywać, że składując na terenie działki nr ewid. [...] obręb [...] przekrusz dokonał on wycinki drzew bez stosownego zezwolenia. Jak wynika z treści pisma R. Sp. z o. o. Sp. k. w restrukturyzacji z dniem 5 sierpnia 2021 r. J. S. stał się jej dysponentem. Jednocześnie właściciel nieruchomości podpisując akt notarialny w dniu 5 sierpnia 2021 r. dał zgodę na dysponowanie nieruchomością.

Organ podkreślił przy tym, że J. S. jest właścicielem działki nr [...] obręb [...], która znajduje się obok działki nr ewid. [...] obręb [...], z której usunięto bez wymaganego zezwolenia 14 szt. drzew. Jak wynika z wykonanej dokumentacji w miejscu wyciętych drzew, dokonał utwardzenia nieruchomości przekruszem budowlanym w celu poszerzenia (powiększenia) miejsca do prowadzenia działalności gospodarczej. Na nieruchomościach sąsiednich oznaczonych jako działki nr ewid. [...], [...] obręb [...], jak wynika z wykonanej dokumentacji fotograficznej oraz z ortofotomapy miasta T., rosną drzewa, co potwierdza fakt, że w tej lokalizacji na działce nr ewid. [...] obręb [...] także rosły drzewa. J. S. nie mógłby składować w tej lokalizacji przekruszu budowlanego, bo takie działania kolidowałyby z rosnącymi tam drzewami. Na działce nr ewid. [...] obręb [...], których użytkownikiem wieczystym jest J. S. oraz na działce [...] obręb [...], której współwłaścicielem jest J. S., prowadzona jest aktywna działalność gospodarcza pod nazwą "T", [...] T., ul. [...], która swym zakresem obejmuje transport towarów, co obrazują zaparkowane samochody ciężarowe.

Organ podkreślił również, że J. S. w dniu 2 sierpnia 2022 r., kiedy pracownicy Urzędu Miasta w Tomaszowie Mazowieckim przeprowadzali oględziny nieruchomości położonej przy ul. [...] w T., oddalił się z miejsca, nie czekając na sporządzenie protokołu oględzin i nie wykorzystując tym samym możliwości wniesienia do niego uwag. Jednocześnie organ wykluczył, że drzewa były wywrotem lub złomem, niewymagającym zezwolenia na usunięcie, co wynika jednoznacznie z protokołu oględzin.

Z uwagi na powyższe okoliczności organ wymierzył karę zgodnie z brzmieniem członu drugiego art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (w chwili wydawania decyzji przez organ I instancji tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 916 ze zm., dalej: u.o.p.). Organ rozważył również, czy drzewa nie zostały usunięte z uwagi na stan wyższej konieczności, lecz ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika, że sprawca nielegalnej wycinki drzew działał w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności. Drzewa nie stanowiły zagrożenia bezpieczeństwa i zdrowia ludzi w pobliżu miejsca wycinki drzew, brak dróg, obiektów budowlanych, gdzie mogło istnieć takowe zagrożenie.

W niniejszej sprawie organ I instancji ustalił, że osoba która dokonała wycięcia drzew jest osobą fizyczną i usunęła drzewa na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, co oznacza, że w sprawie nie zaistniał przypadek określony w art. 83f ust. 1 pkt 3a u.o.p.

Organ dokonał pomiarów pni usuniętych drzew i na tej podstawie wyliczył wysokość administracyjnej kary pieniężnej. Opłatę za usunięcie drzewa ustala się bowiem mnożąc liczbę cm obwodu pnia drzewa mierzonego na wysokości 130 cm i stawkę opłaty na podstawie Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 roku, w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów (Dz.U. z 2017 r. poz. 1330).

Organ I instancji zauważył, że przedmiotowe drzewa nie zostały wycięte przez osoby trzecie, gdyż zarówno właściciel terenu, jaki i jej potencjalny nabywca i sprawca nielegalnej wycinki J. S. nie poczynili żadnych czynności mających na celu zgłoszenie nielegalnej wycinki drzew do organów ścigania, w tym policji, celem ujęcia sprawcy zabronionego czynu i poniesienia szkody majątkowej.

Nieruchomość z której usunięto drzewa bez wymaganego zezwolenia nie jest ogrodzona. Brak jest możliwości nadzoru nad zachowaniem osób trzecich na przedmiotowej działce uniemożliwia określenie kto i kiedy wyciął na niej przedmiotowe drzewa.

Organ podkreślił, że zgodnie z obowiązującymi przepisami to właściciel jest zobowiązany dbać o należyty porządek na własnej posesji, a nie Prezydent Miasta Tomaszowa Mazowieckiego. Organ ma tylko ten obowiązek nadzorować, a jeśli jest on nieutrzymywany wzywać właściciela nieruchomości do jej uprzątnięcia. Jeśli właściciel nieruchomości nie mieszka na danej posesji winien tę posesję doglądać i dbać o jej należyty wygląd w różny sposób. Zgodnie z zapisami uchwały Nr LI/445/09 Rady Miejskiej Tomaszowa Mazowieckiego z dnia 18 grudnia 2009 r. w sprawie uchwalenia zmiany Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Tomaszowa Mazowieckiego przedmiotowa nieruchomość nr ewid. działki [...] obręb [...] oznaczona jest symbolem II - P/U teren zabudowy techniczno-produkcyjno - usługowej, oraz III - Z zieleń urządzona (parki, cmentarze, ogrody działkowe, tereny zalesione, sport i rekreacja), a drzewa zostały usunięte z terenu oznaczonego jako II P/U w którym brak zapisów dotyczących ochrony zieleni.

Organ I instancji rozważył również kwestię odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, o czym stanowi art. 189f k.p.a. Wnioskodawca nie był karany za usunięcie drzew bez stosownego zezwolenia, w związku z czym nie ma możliwości zastosowania art. 189f § 1 pkt 2 k.p.a. Przepis art. 189a § 2 pkt 2 k.p.a. nie znajduje zastosowania w przedmiotowej sprawie, ponieważ w przepisach odrębnych będących podstawą wydania takowej decyzji, tj. w samej ustawie o ochronie przyrody nie ma zapisów dotyczących możliwości nie karania sprawcy naruszenia. Ponadto drzewa nie zostały usunięte w wyniku wyższej konieczności, stąd nie ma możliwości prawnych nienaliczania kary i poprzestaniu na pouczeniu.

Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia złożył J. S., jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim nie znalazło podstaw do jego zakwestionowania i zaskarżoną decyzją utrzymało je w mocy. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, iż przedstawione w odwołaniu argumenty pełnomocnika strony nie przystają do obowiązujących obecnie przepisów u.o.p. Ustawą z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1045) - art. 29 pkt 11 - zmieniony został m.in. art. 88 u.o.p. Od 28 sierpnia 2015 r. wiek drzew (czy to chodzi o zezwolenie na ich usunięcie, czy też przy nakładaniu kar za ich usunięcie bez zezwolenia) nie ma żadnego znaczenia dla sprawy. Kryterium decydującym o zastosowaniu przepisów u.o.p. w kwestii udzielania zezwoleń i nakładania kar jest obwód drzew na określonej wysokości, a nie ich wiek. Obwód ten ustalany jest dla poszczególnych drzew w trakcie postępowania i nie ma potrzeby powoływania dendrologa w tym celu.

Również argumentacja pełnomocnika odnośnie możliwości ukarania za nieuprawnione (bo bez zezwolenia) usunięcie drzew wyłącznie sprawcy tego usunięcia, który jednocześnie winien być posiadaczem nieruchomości (który skutecznie mógłby się ubiegać o takie zezwolenie, a tego nie uczynił) jest nieaktualna. Od 28 sierpnia 2015 r. w ust. 2 art. 88 u.o.p. pojawił się zapis, iż "Kara, o której mowa w ust. 1, jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości". Zatem przy nakładaniu kary za usunięcie drzew bez zezwolenia liczy się osoba sprawcy, zaś to, czy jest on posiadaczem nieruchomości, czy też nim nie jest, nie ma bezpośredniego przełożenia na możliwość ukarania takiej osoby administracyjną karą pieniężną (kwestia zatem, czy ktoś jest posiadaczem nieruchomości, czy też nie odnosi się wyłącznie do wskazania właściwej podstawy prawnej przy nakładaniu kary na podstawie przepisów u.o.p., tj. usunięcia drzew bez zezwolenia - art. 88 ust. 1 pkt 1, usunięcia drzew bez zgody posiadacza nieruchomości - art. 88 ust. 1 pkt 2). W rozpatrywanej sprawie organ I instancji nałożył administracyjną karę pieniężną za usunięcie drzew na J. S., jako na posiadacza działki nr [...]. Organ wywiódł takie stanowisko na podstawie aktu notarialnego Rep. [...] z dnia 5 sierpnia 2021 r. - przedwstępnej umowy sprzedaży m.in. działki nr [...] w obr. [...], m. T. zawartej pomiędzy R. Sp. z o.o. Sp. k. w restrukturyzacji ("Stroną Sprzedającą") a J. S. ("Stroną Kupującą"), a także na podstawie oświadczenia z dnia 27 maja 2022 r., którym Spółka wyraziła zgodę firmie "J." s.c. na składowanie na działce nr [...] tzw. pokruszu, który zostanie wykorzystany na podbudowę kostki brukowej. Kolegium podzieliło powyższą ocenę. Pomimo tego, iż do chwili obecnej nie doszło do formalnego przeniesienia własności działki nr [...] na rzecz J. S., zgodnie z ww. umową nie ulega wątpliwości, iż umowa ta przenosiła posiadanie działki na "Stronę Kupującą", co wprost wynika z § 6 ust. 1 aktu notarialnego. J. S. stal się posiadaczem zależnym przedmiotowej działki w rozumieniu art. 336 k.c. Stosownie do tegoż przepisu posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Na powyższe stwierdzenie ma również wpływ oświadczenie R. Sp. z o.o. Sp. k. w restrukturyzacji z dnia 27 maja 2022 r., którym wyraziła zgodę firmie "J." s.c. na składowanie na działce nr [...] tzw. pokruszu, który zostanie wykorzystany na podbudowę kostki brukowej. Słusznie zatem organ I instancji wskazuje, iż J. S., jako posiadacz przedmiotowej działki, mógł skutecznie wystąpić z wnioskiem o usunięcie rosnących na niej drzew (czego zaniechano w niniejszej sprawie).

Kolegium podzieliło również przedstawione przez organ I instancji stanowisko odnośnie usunięcia drzew przez J. S. Przedłożona dokumentacja (w tym dokumentacja fotograficzna dostarczona przez Straż Miejską, a także wykonana w trakcie oględzin przeprowadzonych w dniu 2 sierpnia 2022 r.) potwierdza w sposób niebudzący wątpliwości, iż usunięte bez zezwolenia drzewa (wyrwane z korzeniami) rosły w miejscu, gdzie należąca do J. S. i jego wspólnika firma "J." s.c. składuje pokrusz budowlany. Drzewa te zostały zepchnięte sprzętem ciężkim na obrzeża obecnego składowiska gruzu, o czym świadczą ślady zadrapań kory na niektórych z nich. Takich działań nie mógł dokonać ktoś z zewnątrz (osoby trzecie), kto nie był zainteresowany konkretnym celem (utwardzenie terenu, składowisko gruzu). Gdyby tak nawet było, to nie sposób uwierzyć, że J. S., którego firma sąsiaduje z terenem, na którym rosły drzewa, i który planuje rozwijać działalność na tym terenie (czego dopełnieniem było wszak zeskładowanie gruzu), niczego nie zauważył. Na zdjęciach wykonanych w trakcie oględzin widoczny jest na nieruchomości zajętej przez firmę skarżącego spych (przed ogrodzeniem), którym to prawdopodobnie dokonano wyrwania drzew z korzeniami, i który służy do rozprowadzania gruzu po terenie nieruchomości (działka nr [...]). Za tym, że to J. S. jest sprawcą usunięcia drzew świadczy i to, że w rozmowie telefonicznej ze strażnikiem miejskim przyznał się do usunięcia drzew. Organ I instancji ustalił też, iż ani J. S., ani właściciel terenu nie zgłosili szkody w postaci usunięcia drzew z zawiadywanego przez J. S. terenu do organów ścigania. Powyższe dowody jednoznacznie wskazują na sprawcę usunięcia drzew. Bez znaczenia przy tym jest to, czy uczynił to samodzielnie, czy pomogli mu w tym pracownicy jego firmy. Nie ulega też wątpliwości, iż J. S. nie dysponował zgodą właściciela działki nr [...] (R. Sp. z o.o. Sp. k. w restrukturyzacji) na usunięcie drzew. Nie jest to kwestionowane nie tylko przez skarżącego, ale i właściciela nieruchomości. Przyjąć też należy za organem I instancji, iż do usunięcia drzew doszło w krótkim czasie przed stwierdzeniem tego faktu przez strażników miejskich, o czym świadczy dokumentacja fotograficzna i widoczne na nim karpy ściętych drzew i ich kolor.

Organ II instancji podkreślił, że w sprawie nałożenia administracyjnej kary za usunięcie drzew liczy się wyłącznie osoba sprawcy i to, czy działał on w okolicznościach samowoli, tj. nie dysponował stosownym zezwoleniem na usunięcie drzew lub zgłoszeniem zamiaru usunięcia drzew. Sprawca może się też uwolnić od odpowiedzialności, jeśli wykaże, iż działał na wyraźne zlecenie właściciela/posiadacza nieruchomości, to zaś w realiach rozpatrywanej sprawy nie miało miejsca.

W opisanych wyżej okolicznościach nie może budzić zastrzeżeń, iż nałożona na J. S. kara administracyjna ma uzasadnione podstawy. Podstawą jej wymierzenia był nie tylko przepis art. 88 ust. 1 pkt 1 u.o.p. - wskazany przez organ I instancji w zaskarżonej decyzji, ale i art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p., bowiem usuwający drzewa nie posiadał zgody właściciela terenu na tego rodzaju działania. Kara ta dotyczyła drzew zdrowych, wyrwanych z korzeniami w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, obwody drzew zostały zmierzone na wysokości 130 cm (decyzja nie obejmuje drzew, których karpy widoczne są na części zdjęć), zatem uzasadniona jest również jej wysokość - dwukrotność opłaty za usunięcie drzew (art. 89 ust. 1 u.o.p.). Co prawda w decyzji organ wadliwie wskazał obwód jednego z dwóch pni drzewa gat. sosna zwyczajna (jest 42 cm, a powinno być 45 cm - taki obwód wynika z protokołu oględzin z dnia 2 sierpnia 2022 r.), zaniżając w ten sposób wyliczony na podstawie art. 85 ust. 2 pkt 1 u.o.p. obwód do wyliczenia kary administracyjnej (jeżeli drzewo na wysokości 130 cm posiada kilka pni - za obwód pnia drzewa przyjmuje się sumę obwodu pnia o największym obwodzie oraz połowy obwodów pozostałych pni), jest 73 cm, a powinno być 74,5 cm (52 cm + 22,5 cm). Niemniej jednak z uwagi na treść przepisu art. 139 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny, Kolegium nie mogło podwyższyć zaniżonej kary (w decyzji jest to kwota 3.650 zł, a powinno być 3.725 zł, różnica 75 zł). Kolegium zgodziło się przy tym ze stanowiskiem organu I instancji, iż skarżący nie działał w stanie wyższej konieczności.

Odnośnie odstąpienia od nałożenia kary, Kolegium zauważyło, iż do wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew nie mają zastosowania art. 189a § 2 pkt 2 i art. 189f przepisy k.p.a.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów odwołania, Organ II instancji stwierdził, iż są one bezzasadne. Organ I instancji zebrał i rozpatrzył w sposób zupełny cały materiał dowodowy, a uzasadnienie decyzji spełnia wymogi wskazane w art. 107 § 3 k.p.a. Organ administracji publicznej nie ma przy tym nieograniczonego obowiązku poszukiwania dowodów na potwierdzenie określonych kwestii, na które powołuje się strona. Nie sposób żądać, aby organy poszukiwały dowodów w nieskończoność, albo podejmowały szczególne dochodzenie w celu wykrycia dowodów, o których istnieniu nic nie wiadomo, albo których wykrycie jest wątpliwe.

Kolegium nie wniosło także zastrzeżeń do sposobu ustalenia kar administracyjnych za usunięcie poszczególnych drzew. Kwestie te zostały wyjaśnione przez organ I instancji (można tylko dodać, iż za usunięcie zdrowych drzew, z uwagi na prowadzona działalność gospodarczą kara została wymierzona w wysokości dwukrotnej opłaty - art. 89 ust. 1 u.o.p.).

Skargę na powyższą decyzję wniósł J. S., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając ją w całości i zarzucając jej:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 88 ust. 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 83 ust. 1 pkt 1 i art. 84 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody poprzez uznanie, że to na skarżącego może być nałożona kara administracyjna w sprawie za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia, a ponadto, że skarżący jest posiadaczem nieruchomości, który ponosi odpowiedzialność za usunięcie drzew bez pozwolenia, podczas gdy nie jest on podmiotem, który dokonał wycięcia drzew osobiście lub zlecił wykonanie tej czynności innym osobom, ani też nie był ani też nie jest podmiotem uprawnionym do wystąpienia o zezwolenie na wycinkę przedmiotowych drzew, bowiem nie może on być uznany za posiadacza samoistnego nieruchomości ani też właścicielem,

2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy w postaci art. 7, art. 77 § 1, 78 § 1, 80 § 1, jak i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 1 art. 84 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie przyrody, poprzez błędną ocenę stanu dowodów zgromadzonych w sprawie oraz niewłaściwe ustalenie jej stanu faktycznego i:

– uznanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu decyzji, iż materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie pozwala na nałożenie na skarżącego kary pieniężnej za wycięcie drzew bez zezwolenia,

– brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a w szczególności brak ustalenia czy z uwagi na dostęp do nieruchomości, z której drzewa zostały wycięte, bez żadnych ograniczeń przez osoby trzecie, możliwym było, aby osoba trzecia bez zgody i wiedzy skarżącego miała możliwość wycięcia owych drzew,

– brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a w szczególności brak przeprowadzenia dowodu z zeznań skarżącego oraz właściciela nieruchomości jako stron niniejszego postępowania, który to dowód pozwoliłby na usunięcie wątpliwości jawiących się w niniejszej sprawie, a w szczególności dotyczących kwestii dozoru nad przedmiotową nieruchomością, dostępu do niej przez osoby trzecie, czy skarżący rozpoczął już jakąkolwiek działalność na przedmiotowej działce, czy gruz budowlany który został podczas oględzin na działce zaobserwowany został przywieziony przez skarżącego, czy właściciela nieruchomości, bowiem jak sam organ wskazuje, z oświadczenia R. sp. z o.o. w Sp.k. w restrukturyzacji wynika, iż spółka ta wyraziła zgodę na składowanie pokrusz w zamian za uporządkowanie działki, jakie były relacje i jak przebiegała współpraca pomiędzy skarżącym a właścicielem działki w ramach zawartej umowy i złożonych oświadczeń,

– brak wyjaśnienia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w sposób nie budzący wątpliwości stanu faktycznego sprawy, w szczególności dokonanie błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na przyjęciu, że skarżący ponosi odpowiedzialność za wycinkę drzew, podczas gdy nie ustalono w sposób niebudzący wątpliwości czy osoba trzecia nie miała możliwości usunięcia owych drzew bez zgody i wiedzy skarżącego, ani też nie ustalono w sposób niebudzący wątpliwości czy skarżący istotnie może zostać uznany za posiadacza nieruchomości, z której drzewa zostały usunięte,

– niedostrzeżenie przez SKO sprzeczności przyjętych przez organ I instancji ustaleń ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, w szczególności dotyczącym faktu, iż organ oparł swoje rozstrzygnięcie na notatce służbowej z dnia 27 maja 2022 r., z której ma wynikać, iż skarżący w rozmowie telefonicznej przyznał, iż usunął drzewa bez zezwolenia, podczas gdy skarżący w sposób konsekwentny kwestionuje ten fakt i zaprzecza, aby taką okoliczność przyznał,

– brak ustalenia i wykazania, jakie czynności podejmował skarżący w celu zniszczenia drzew oraz że istnieje związek przyczynowy pomiędzy jakimikolwiek działaniami skarżącego a zniszczeniem drzew, bowiem fakt, iż skarżący posiadał zezwolenie na składowanie tzw. pokruszu na owej działce, czy też zaobserwowanie podczas oględzin spychu stojącego na nieruchomości sąsiedniej nie daje podstaw do przyjęcia, że to skarżący podjął jakiekolwiek czynności czy działania, które mogłyby doprowadzić do usunięcia drzew bez zezwolenia.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości, ewentualnie uchylenie decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawego według norm przepisanych, a ponadto o wstrzymanie wykonania w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Tomaszowa Mazowieckiego z dnia 9 lutego 2023 r., znak: WRIK.6132.7.2022.WOŚ, do czasu prawomocnego zakończenia postępowania ze skargi przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi.

W uzasadnieniu skargi wskazano, iż organ nie ustalił w sposób nie budzący wątpliwości jaki podmiot w dacie zdarzenia sprawował faktyczne władztwo nad nieruchomością położoną w T. przy ul. [...]. Sam fakt zawarcia umowy przedwstępnej pomiędzy właścicielem nieruchomości a J. S. nie powoduje ustalenia, że J. S. był posiadaczem tej nieruchomości. Również przesądzające w tym zakresie nie może być oświadczenie właściciela nieruchomości, iż wyraził on zgodę na składowanie przez J. S. na działce nr [...] tzw. pokruszu. Karę pieniężną za usuwanie drzew lub krzewów bez zezwolenia - przewidzianą w art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody można bowiem wymierzyć jedynie tym podmiotom, które są uprawnione do uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów z terenu danej nieruchomości, a więc osobom wskazanym w art. 83 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Można ją zatem wymierzyć jedynie właścicielowi nieruchomości, bądź jej posiadaczowi, bowiem tylko oni mogą dopuścić się tego deliktu administracyjnego, gdyż zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 1 ustawy tylko oni mogą skutecznie ubiegać się o uzyskanie zezwolenia na usunięcie drzew. Zaniechanie więc ustalenia w sposób pewny czy J. S. mógł wystąpić w ogóle o zezwolenie na wycinkę owych drzew powoduje w istocie, iż określone podmioty, mogące ponosić odpowiedzialność z tytułu wycięcia drzew bez zezwolenia, nie zostały w ogóle w postępowaniu tym ujawnione. Brak zaś dokładnego wyjaśnienia tej okoliczności świadczy o nienależytym ustaleniu stanu faktycznego sprawy (art. 7 i art. 77 k.p.a.).

Ponadto organ odwoławczy ustalił jedynie dwie okoliczności, tj. czy doszło do usunięcia drzewa na danej przedmiotowej nieruchomości bez zezwolenia oraz kto jest posiadaczem tej nieruchomości. Organ ten nie podjął żadnych działań w zakresie ustalenia okoliczności, czy posiadacz nieruchomości usunął te drzewa osobiście, czy też zlecił usunięcie tego drzewa osobie trzeciej lub osoba trzecia usunęła to drzewo bez zgody i wiedzy posiadacza nieruchomości. Na organie ciąży obowiązek pewnego ustalenia, kto usunął drzewo z danej nieruchomości. Przesłanką odpowiedzialności za usunięcie drzewa z nieruchomości bez zezwolenia właściwego organu jest bowiem usunięcie tego drzewa przez posiadacza tej nieruchomości lub usunięcie go przez inne osoby za jego przyzwoleniem. Musi to więc być zachowanie umyślne posiadacza nieruchomości nie zaś zachowanie nieumyślne, które ma miejsce w przypadku nienależytej staranności.

W ocenie skarżącego dowodem przesądzającym, iż to on wyciął przedmiotowe drzewa nie może być notatka służbowa, na którą się powołuje za organem I instancji SKO w Piotrkowie Tryb. W zakresie owej notatki służbowej z dnia 27 maja 2022 r. podnieść należy, iż skarżący nie doszukał się owej notatki w aktach sprawy, a ponadto skarżący żadnej notatki służbowej nie podpisywał, ani nie potwierdzał. Od wszczęcia niniejszego postępowania J. S. stanowczo i niezmiennie oświadczał, iż nie dokonał wycinki żadnych drzew na nieruchomości położonej w T. przy ul. [...]. Dowodem świadczącym o fakcie wycinki drzew przez J. S. nie może być wewnętrzna notatka służbowa sporządzona, należy założyć, przez pracowników zatrudnionych w urzędzie organu I instancji. Aby taka notatka zostać mogła dowodem przesądzającym o odpowiedzialności skarżącego musiałaby ona być przez niego podpisana, o czym w niniejszej sprawie nie ma mowy. Nieruchomość, z której drzewa zostały usunięte jest nieogrodzona, dostęp do niej mają osoby trzecie. A zatem usunięcia drzew mógł dokonać każdy, kto miał do niej dostęp, a jak wyżej wskazano dostęp ten jest nieograniczony. Również i fakt, że na nieruchomości, na której działalność gospodarczą prowadzi skarżący, stał podczas oględzin spych, nie stanowi żadnego przesądzającego dowodu, że to skarżący usunął drzewa bądź jak to sugeruje organ tym spychem drzewa były wyrywane. Są to tylko i wyłącznie gołosłowne twierdzenia organu rozpoznającego niniejszą sprawę. W tym stanie rzeczy organ powinien był podjąć czynności w zakresie ustalenia czy w realiach niniejszej sprawy, a w szczególności wolnego dostępu do działki, z której drzewa zostały wycięte, nie jest możliwe, aby wycinki dokonała osoba trzecia bez wiedzy skarżącego.

W ocenie skarżącego, okoliczności rozpoznawanej sprawy budzą wątpliwości. Ze zgromadzonego materiału aktowego nie wynika jednoznacznie, że strona skarżąca usunęła drzewa, bowiem o tym nie mogą świadczyć fakty w postaci składowania pokruszu czy też zaobserwowanie spychu na sąsiedniej działce. Jak powyżej wskazano dostęp do nieruchomości, z której drzewa zostały usunięte był wolny dla każdego, a organ odwoławczy, ani organ I instancji nie ustalił w żaden sposób jak odbywał się nadzór nad tą nieruchomością.

W oparciu o powyższe argumenty, skarżący wniósł jak w petitum skargi.

Postanowieniem z dnia 21 lipca 2023 r. znak KO.500.132.2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim odmówiło wstrzymania zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim podtrzymało argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i w konsekwencji wniosło o oddalenie skargi.

Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2023 r. w sprawie o sygn. II SA/Łd 707/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określony jest przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.) (dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 § 1 k.p.a.).

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 916 ze zm.) (dalej: u.o.p.).

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, J. S. zeskładował przekrusz na terenie działki [...] obręb [...], usuwając wcześniej rosnące w tym miejscu drzewa, na co wskazują ustalone okoliczności faktyczne niniejszej sprawy.

Zgodnie z art. 83 ust. 1 u.o.p. usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego na wniosek posiadacza nieruchomości - za zgodą właściciela tej nieruchomości (pkt 1); właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2022 r. poz. 1360, 2337 i 2339 oraz z 2023 r. poz. 326) (dalej: k.c.) - jeżeli drzewo lub krzew zagrażają funkcjonowaniu tych urządzeń. Stosownie do treści art. 83a ust. 1 u.o.p. zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości wydaje wójt, burmistrz albo prezydent miasta, a w przypadku gdy zezwolenie dotyczy usunięcia drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części wpisanej do rejestru zabytków - wojewódzki konserwator zabytków. Art. 83f ust. 1 pkt 3 u.o.p. stanowi zaś, że przepisów art. 83 ust. 1 u.o.p. nie stosuje się do drzew, których obwód pnia na wysokości 5 cm nie przekracza 80 cm - w przypadku topoli, wierzb, klonu jesionolistnego oraz klonu srebrzystego (pkt 3 lit. a), 65 cm - w przypadku kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego (pkt 3 lit. b), 50 cm - w przypadku pozostałych gatunków drzew (pkt 3 lit. c). Ponadto do drzew lub krzewów, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej (pkt 3a).

Art. 88 ust. 1 pkt 1 u.o.p. stanowi, iż wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia. Zgodnie zaś z art. 88 ust. 2 u.o.p. kara, o której mowa w ust. 1, jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 k.c., albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 maja 2023 r. "Kara za uszkodzenie lub zniszczenie drzewa nakładana jest na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości (art. 88 ust. 2 u.o.p.). Podzielić przy tym należy pogląd, że wystarczy w tym przypadku wykazanie związku przyczynowego pomiędzy działaniem określonego podmiotu a zniszczeniem drzew." (por. wyrok NSA z dnia 23 maja 2023 r., III OSK 2255/21, LEX nr 3568970, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA).

Odpowiedzialność administracyjna, o której mowa w art. 88 ust. 1 u.o.p., jest zobiektywizowana i wystarczy tylko wystąpienie tzw. bezprawia administracyjnego, a więc wykazanie związku przyczynowego między działaniem danego podmiotu a wycięciem drzew i krzewów. W orzecznictwie sądów administracyjnych przeważa pogląd, według którego kładzie się nacisk na obiektywny charakter odpowiedzialności administracyjnej za usunięcie drzew bez zezwolenia, gdzie wyłączną i wystarczającą podstawą nałożenia kary jest działanie bezprawne, sprzeczne z wymogiem uprzedniego uzyskania pozwolenia/zezwolenia na usunięcie drzew (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2012 r., II OSK 2262/10, CBOSA; por. także: wyrok WSA w Lublinie z dnia 15 listopada 2011 r., II SA/Lu 268/11, CBOSA).

Zgodnie z art. 89 ust. 1 u.o.p. administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1-3, 5 i 6, ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, o której mowa w art. 84 ust. 1, a w przypadku, w którym usunięcie drzewa lub krzewu jest zwolnione z obowiązku uiszczenia opłaty, administracyjną karę pieniężną ustala się w wysokości takiej opłaty, która byłaby ponoszona, gdyby takiego zwolnienia nie było.

Zdaniem Sądu Kolegium prawidłowo ustaliło, iż skarżący jest osobą odpowiedzialną za usunięcie drzew z przedmiotowej nieruchomości, a ponadto jest podmiotem, na który przepisy prawa pozwalają nałożyć administracyjną karę pieniężną za usunięcie drzew. Ustawa o ochronie przyrody nie definiuje pojęcia "posiadacza nieruchomości", zatem słusznie organy odwołały się do treści art. 336 k.c., zgodnie z którym posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Fakt bycia posiadaczem nieruchomości słusznie został wywiedziony z treści aktu notarialnego, obejmującego przedwstępną umowę sprzedaży przedmiotowej działki, a w szczególności z § 6 tejże umowy, zgodnie z którym wydanie nieruchomości J. S. nastąpiło w dniu zawarcia umowy. Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów, aby stan prawnego lub faktycznego władztwa nad nieruchomością uległ zmianie do chwili wydania decyzji przez organ II instancji, zatem należy przyjąć, iż to właśnie skarżący w chwili dokonania wycinki drzew władał przedmiotową nieruchomością – był jej posiadaczem. Nie miał przy tym zezwolenia na dokonanie wycinki drzew, jak również zgody właściciela nieruchomości R. Sp. z o.o. Sp. k. w restrukturyzacji.

Na dokonanie wycinki przez J. S. wskazują i inne okoliczności sprawy – ustalenie w oparciu o zdjęcia lotnicze i ortofotomapę, iż na przedmiotowej działce rosły drzewa, analogicznie jak na działkach z nią sąsiadujących. Wszak w trakcie oględzin przedmiotowej działki znaleziono na niej drzewa zepchnięte prawdopodobnie spychem budowlanym i wyrwane z korzeniami, a trudno przypuszczać, aby zostały na nieruchomość przywiezione z innego miejsca. Ponadto skarżący na działkach sąsiadujących z przedmiotową nieruchomością prowadzi działalność gospodarczą pod firmą "T.", zatem można przypuszczać, iż jego celem było zwiększenie powierzchni i możliwości prowadzenia swojej działalności gospodarczej. Rację ma organ podkreślając, iż trudno przyjąć, aby skarżący, który prowadzi działalność gospodarczą na działkach sąsiadujących z przedmiotową inwestycją, nie miał wiedzy o wycince drzew, dokonywanej na działce nr [...]. Ponadto skarżący uzyskał zgodę właściciela nieruchomości na przechowywanie na przedmiotowej działce przekruszu, który rzeczywiście został tam umieszczony, a przechowywanie którego byłoby niemożliwe bez usunięcia drzew. Wreszcie z notatki urzędowej funkcjonariuszki Straży Miejskiej w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 27 maja 2022 r. wynika, iż skarżący w rozmowie telefoniczną z nią przyznał, że usunął drzewa bez zezwolenia. Wbrew twierdzeniom skargi notatka urzędowa nie została sporządzona przez pracownika organu I instancji, a przez funkcjonariuszkę Straży Miejskiej w Tomaszowie Mazowieckim. Ponadto notatka taka jest pełnoprawnym dowodem, a jej mocy dowodowej nie umniejsza brak zapoznania się z nią przez skarżącego i złożenia na niej podpisu.

Żaden zebrany w sprawie dowód nie wskazuje również na wycięcie drzew przez osoby trzecie, nieznane skarżącemu. Potwierdzeniem tego jest fakt niezgłoszenia zarówno przez skarżącego, jak i właściciela nieruchomości, usunięcia drzew z przedmiotowej nieruchomości przez osoby trzecie.

Wbrew twierdzeniom skargi nie było konieczne przesłuchanie skarżącego w celu rozwiania występujących w sprawie wątpliwości. Skarżący przedstawił organowi swoje stanowisko w piśmie z dnia 29 sierpnia 2022 r., zaś właściciel działki pismem z dnia 7 lipca 2022 r. Ponadto skarżący wziął udział w oględzinach nieruchomości, mających miejsce w dniu 2 sierpnia 2022 r., jednak nie skorzystał z możliwości przedstawienia uwag do protokołu. Podobnie został zawiadomiony o zakończeniu zbierania materiału dowodowego oraz o wysokości naliczonej kary pieniężnej, a także o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, składania uwag oraz wyjaśnień przed wydaniem decyzji, jednak tego również nie uczynił.

Dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma znaczenia również to, czy skarżący rozpoczął na przedmiotowej działce jakąkolwiek działalność. Zobiektywizowana odpowiedzialność administracyjna, o której mowa w art. 88 ust. 1 u.o.p., oznacza, że wystarczy tylko wystąpienie tzw. bezprawia administracyjnego, a więc wykazanie związku przyczynowego między działaniem danego podmiotu a wycięciem drzew. Organ ma zatem bezwzględny obowiązek nałożenia kary pieniężnej za wycinkę drzewa. Tym samym, decyzja ta jest decyzją związaną, a nie opartą na uznaniu administracyjnym. Zebrane dowody wskazują jednak, iż skarżący umieścił na przedmiotowej działce przekrusz i w tym celu zostały usunięte drzewa. Na to, iż gruz został umieszczony przez skarżącego, wskazuje zgoda, jakiej właściciel działki udzielił "J." s.c. . Udzielanie takiej zgody skarżącemu przez właściciela nieruchomości w przypadku, gdyby to R. Sp. z o.o. Sp. k. w restrukturyzacji miała przewieźć tam przekrusz, byłoby bezcelowe.

Podsumowując, zdaniem Sądu, opisane powyżej okoliczności wskazują jednoznacznie, iż to J. S. jako posiadacz przedmiotowej nieruchomości usunął z jej terenu drzewa bez wymaganego zezwolenia. Wprawdzie nie wykazano z całą pewnością kiedy i w jaki sposób drzewa zostały usunięte, jednak całokształt ustaleń wskazuje, że J. S. musiał przynajmniej wyrazić zgodę na usunięcie drzew, zatem podlega on odpowiedzialności na mocy art. 88 ust. 2 u.o.p.

Jak stanowi powoływany już art. 89 ust. 1 u.o.p. administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1-3, 5 i 6 u.o.p., ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, o której mowa w art. 84 ust. 1 u.o.p., a w przypadku, w którym usunięcie drzewa lub krzewu jest zwolnione z obowiązku uiszczenia opłaty, administracyjną karę pieniężną ustala się w wysokości takiej opłaty, która byłaby ponoszona, gdyby takiego zwolnienia nie było. Natomiast zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 1 u.o.p. nie nalicza się opłat za usunięcie drzew lub krzewów, na których usunięcie nie jest wymagane zezwolenie. Jak stanowi natomiast art. 83f ust. 1 pkt 3 u.o.p. przepisów art. 83 ust. 1 u.o.p. (dotyczących konieczności uzyskania zezwolenia na usunięcie drzewa) nie stosuje się do drzew, których obwód pnia na wysokości 5 cm nie przekracza:

a) 80 cm - w przypadku topoli, wierzb, klonu jesionolistnego oraz klonu srebrzystego,

b) 65 cm - w przypadku kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego,

c) 50 cm - w przypadku pozostałych gatunków drzew.

Biorąc powyższe pod uwagę, zdaniem Sądu, w toku postępowania administracyjnego nie ustalono w żaden sposób, czy wycięte przez skarżącego drzewa przekraczały wskazane wyżej wartości, a zatem czy istniał wobec nich obowiązek uzyskania zezwolenia na usunięcie. Pracownicy organu I instancji dokonali pomiarów obwodów pni wyciętych drzew, jednak wyłącznie na wysokości 130 cm. Brak jest jakichkolwiek danych o obwodach pni tychże drzew na wysokości 5 cm. Tymczasem analizując wykaz drzew, które zostały usunięte (załącznik nr 1 do decyzji organu I instancji) można dostrzec, że część z nich nie przekracza wartości wymienionych w art. 83f ust. 1 pkt 3 (wprawdzie dla pomiarów dokonanych na wysokości pnia 130 cm, jednak trudno przyjąć, aby obwód pnia mógł różnić się tak znacząco na odcinku 125 cm). Taka sytuacja zachodzi odnośnie: drzew nr 2, 3 i 5 – jarząby pospolite, których obwody nie przekraczają 50 cm (odpowiednio 40, 32 i 46 cm), drzew nr 4 i 6 – klony jesionolistne, których obwody nie przekraczają 80 cm (odpowiednio 57 i 60 cm), drzewa nr 9 – wierzba krucha, której obwód nie przekracza 80 cm (57 cm). Organy obu instancji w żaden sposób nie odniosły się do tej kwestii, a prawidłowe ustalenia w tym zakresie mają kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, wpływać bowiem mogą na wysokość kary pieniężnej – w przypadku ustalenia, że część z wymienionych 14 drzew nie wymagało zezwolenia na usunięcie, kara ulegnie zmniejszeniu. Wprawdzie w uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, iż decyzja nie obejmuje drzew, których karpy są widoczne na części zdjęć, jednak nie wyjaśniono, dlaczego nie dokonano pomiarów obwodu pni na wysokości 5 cm.

Zdaniem Sądu w tej sytuacji trudno uznać, iż organy orzekające w sprawie wydały rozstrzygnięcia w oparciu o należycie i wyczerpująco zgromadzony materiał dowodowy, a w konsekwencji iż ustaliły pełny stan faktyczny. Stanowiło to naruszenie art. 7, 8 § 1, 77 § 1 i 80 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem dotyczyło ustaleń będących podstawą rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie wymierzenia J. S. administracyjnej kary pieniężnej w wysokości 50.518,00 zł za usunięcie, bez wymaganego zezwolenia, 14 szt. drzew z terenu nieruchomości położonej w T. przy ul. [...] (działka nr ewid. [...] w obr. [...]). Organy nie zebrały całego materiału dowodowego w sprawie i nie wyjaśniły sprawy w pełnym aspekcie, a to w konsekwencji doprowadziło to przedwczesnego wydania decyzji w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej.

Uchybienia ww. przepisom postępowania stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a., przy odstąpieniu od dalej idącej kontroli prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie prawa materialnego. Stan faktyczny nie został bowiem prawidłowo ustalony i oceniony, a kontrola zastosowania prawa materialnego następuje dopiero po ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, w odniesieniu do którego mają znaleźć zastosowanie normy prawa materialnego w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu. Zatem kontrola przestrzegania przez organy administracyjne norm prawa materialnego może być przeprowadzona dopiero w ostatniej kolejności (por. wyrok NSA z 10 lutego 1981 r., SA 910/80, ONSA 1981, Nr 1, poz. 7; T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 757 - 757).

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw.

z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu. Należy przede wszystkim ustalić, które z wyciętych bez zezwolenia drzew wymagały zezwolenia na usunięcie.

ał