Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 983/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję organu II i I instancji
Powołane przepisy: article: art 89 ust 7
journal: Dz.U. 2004 nr 92 poz 880
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa (spr.) Sędziowie: WSA Mirosław Bator WSA Magda Froncisz Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Migda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2024 r. sprawy ze skargi P. Sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 30 kwietnia 2024 r., znak SKO.OŚ/4170/103/2024 w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzewa I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. umarza postępowanie administracyjne w przedmiocie wymierzenia kary za usunięcie drzewa; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz P. Sp. z o.o. z siedzibą w S. kwotę 200,00 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

SA/Kr 983/24

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 24.01.2024 r. nr OŚ.6132.05.2023 Burmistrz W. wymierzył stronie skarżącej karę pieniężną w wysokości [...] zł. za usunięcie bez wymaganego zezwolenia drzewa gatunku świerk kłujący o obwodzie pnia 90 cm, rosnącego na działce nr [...] położonej w mieście W..

Strona ukarana złożyła odwołanie informując, że usunięcie drzewa zostało dokonane na podstawie zezwolenia Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 04.01.2024 r. nr ZN-II1.5146.482.2022. Ponadto Skarżąca podniosła, że usunięcie drzewa zostało dokonane w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności. Naruszone zostały przepisy postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj.: art. 7, art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 30.04.2024 r. nr SKO. OS/4170/103/2024, na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, 3, art. 89 ust. 1, ust. 6 w zw. z art. 85 ust. 1 - 5 ustaw z dnia 16.04.2004 r. o ochronie przyrody (tj. Dz. U. z 2023 r. póz. 1336 ), w zw. z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 03.07.2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów (Dz. U z 2017 poz. 1330), i art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu wskazano, iż P. Sp. z o.o. jest właścicielem działki nr [...]. Działka znajduje się w obszarze objętym ochroną konserwatorską. W dniu 17.07.2023 r. Burmistrz W. otrzymał informacje od Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K., o usunięciu drzewa, na które nie zostało wydane zezwolenie na podstawie ustawy o ochronie przyrody. Decyzja z dnia 04.01.2023 r. wydana przez Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie zawierała zezwolenie na usuniecie przedmiotowego drzewa, ale ponadto zobowiązywała Spółkę do dokonania nasadzenia zastępczego 1 sztuki drzewa gatunku lipa drobnolistna. Od w/w decyzji zostało złożone odwołanie do Ministra Kultury i Dziedzictw Narodowego, który uchylił decyzję Konserwatora Zabytków i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W następstwie tej decyzji Spółka P. złożyła sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który uchylił decyzję Ministerstwa i nakazał merytorycznie rozpatrzyć sprawę. Spółka w odwołaniu wskazała, że decyzja Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków została zaskarżona w części nałożenia na nią obowiązku nasadzenia zastępczego. Dalej uważa, że decyzja Organu I instancji (Konserwatora Zabytków) w zakresie udzielonego zezwolenia na usuniecie drzewa staje się ostateczna z chwilą upływu terminu do wniesienia w tym zakresie odwołania. W wyniku przyjęcia takiego procesu rozumowania Spółka w dniu 07.06.2023 r. dokonała usunięcia przedmiotowego drzewa gatunku świerk pospolity na podstawie zezwolenia nr ZN-III.5146.482.2022 zawartego w decyzji z dnia 04.01.2023 r., o czym niezwłocznie poinformowała Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Krakowie. Z kolei Burmistrz W. po otrzymaniu powyższej informacje od Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, o usunięciu drzewa, na które nie zostało wydane zezwolenie pismem z dnia 28.07.2023 r. powiadomił P. Sp. z o.o. o wszczęciu postępowania. Pomimo prowadzonych przez w/w Organy administracyjnych postępowań w zakresie odwoławczym, Burmistrz W. jest zobowiązany zgodnie z art. 88 ust. 1 pkt 1 u.o p. do wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, gdyż drzewo zostało usunięte w momencie gdy decyzja administracyjna nie była prawomocna - ostateczna. Stan prawny jest następujący: zgodnie z treścią art. 83 ust. l ustawy o ochronie przyrody usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego na wniosek posiadacza nieruchomości - za zgodą właściciela tej nieruchomości (...). Wyjątki od tej zasady zostały przewidziane wart. 83f ust. l u.o.p. zawierającym zamknięty katalog drzew, których usunięcie nie wymaga uprzedniego uzyskania zezwolenia lub dokonania zgłoszenia. W myśl art. 83f ust. 1 pkt 3 u.o.p. przepisów art. 83 ust. 1 nie stosuje się do drzew, których obwód pnia na wysokości 5 cm nie przekracza:

a) 80 cm - w przypadku topoli, wierzb, klonu jesionolistnego oraz klonu srebrzystego,

b) 65 cm - w przypadku kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej oraz platanu

klonolistnego,

c) 50 cm - w przypadku pozostałych gatunków drzew. W przedmiotowej sprawie obwód pnia

wynosi 90 cm.

Usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia stanowi delikt administracyjny, w którym nie bada się stopnia zawinienia strony, ani nieokreślonych ustawowo okoliczności, które mogłyby wyłączyć odpowiedzialność w tym zakresie, a odpowiedzialność za niego ponosi osoba/ firma, która tego deliktu dopuściła się. Zobiektywizowana odpowiedzialność administracyjna, o której mowa w art. 88 ust. 1 u.o.p. oznacza, że wystarczy tylko wystąpienie tzw. bezprawia administracyjnego, a więc wykazanie związku przyczynowego między działaniem danego podmiotu a wycięciem drzewa. Skoro odpowiedzialność została zobiektywizowana, to nieistotnym jest, czy posiadacz/właściciel nieruchomości wskazuje na brak - jego zdaniem - dokonania stosownego zgłoszenia. Strona ponosi pełną odpowiedzialność za usunięcie drzewa. W ustawie przyjęto zasadę, wedle której decyzje w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzewa bez wymaganego zgłoszenia lub zezwolenia mają charakter decyzji związanych, tzn. uznanie organu ogranicza się jedynie do etapu wyprowadzania wniosków z określonego stanu faktycznego sprawy. Stan faktyczny sprawy budzi kontrowersji związane ze stanem fizycznym przedmiotowego - usuniętego drzewa. Ustalono, że drzewo zostało usunięte z działki o numerze [...], a zmierzony pień kwalifikował drzewo do uzyskania zezwolenia przez właściciela nieruchomości - Spółki P. Sporna sprawa stanu fizycznego drzewa nie ma znaczenia w świetle przepisów ustawy o ochronie przyrody. W świetle art. 86 ust 1 pkt 10 u.o.p. usuwanie drzew, które obumarły lub nie rokują szans na przeżycie, wymaga zezwolenia ale wolne jest od opłat. Jeżeli tak, to usuniecie drzewa obumarłego lub nierokującego szans na przeżycie bez wymaganego zezwolenia jest deliktem administracyjnym sankcjonowanym karą pieniężną, mimo że gdyby właściciel nieruchomości wystąpił o zezwolenie i uzyskał je, to byłby wolny od opłat. Sporne jest również stwierdzenie obowiązywania/ nieobowiązywania zezwolenia zawarte w decyzji Konserwatora Zabytków. W tym zakresie należy zgodzić się z wywodami zawartymi w decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Decyzja o udzieleniu zezwolenia na usuniecie drzewa pod warunkiem wykonania określonych przez organ nasadzeń zastępczych ma charakter niepodzielny. Postępowanie w takiej sprawie musi zakończyć się wydaniem jednego orzeczenia, w którym organ prowadzący postępowanie jednocześnie rozstrzygnie i o możliwości usunięcia drzewa, i o ewentualnym nałożenia obowiązku kompensacji przyrodniczej. Organ nie jest uprawniony do orzekania odrębną decyzją w przedmiocie kompensacji przyrodniczej i/lub opłaty za usunięcie drzewa poza postępowaniem w sprawie udzielenia zezwolenia na usuniecie drzewa, co wynika z treści art. 83c ust. 3 i art. 83d ust. l i ust. 2 u.o.p., określającego obligatoryjne elementy zezwolenia. Każda z powyższych części i rozstrzygnięcia jest powiązana i uzależniona od drugiej - zakwestionowanie warunku wykonania nasadzeń w sposób określony przez organ wydający zezwolenie rzutuje na możliwość wykonania samego zezwolenia.. Nie można skutecznie zaskarżyć jedynie elementów niekorzystnych dla wnioskodawcy, dotyczących nałożonych na niego obowiązków, z pominięciem korzystnego uprawnienia. Reasumując w omawianym przypadku nie mamy do czynienia z ostateczną decyzją a zatem Spółka P. nie posiadała zezwolenia na usuniecie drzewa. Wysokość wymierzonej kary administracyjnej została prawidłowo ustalona przez Organ I instancji. Jest to dwukrotna wysokości opłaty za usunięcie drzew, a w przypadku, w którym usunięcie drzewa lub krzewu jest zwolnione z obowiązku uiszczenia opłaty, administracyjną karę pieniężną ustala się w wysokości takiej opłaty, która byłaby ponoszona, gdyby takiego zwolnienia nie było (art. 89 ust. l ustawy). W przypadku usunięcia drzewa lub krzewu obumarłego albo nierokującego szansy na przeżycie, złomu lub wywrotu, wysokość administracyjnej kary pieniężnej obniża się o 50%.(art. 89 ust. 6 ustawy).

Powyższą decyzję zaskarżyła ukarana spółka podnosząc, iż decyzja ta została wydana z istotnym naruszeniem prawa, tj. art. 83c ust. 3 i 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. 2022. 916 ze zm.), poprzez błędne ich zastosowanie oraz przepisów kpa w zakresie nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego. Zgodnie z treścią art. 83c ust. 3 u.o.p. przewidziano jedynie możliwość nie zaś konieczność - uzależnienia zgody na usunięcie drzew lub krzewów od zastąpienia ich innymi drzewami lub krzewami. Jak wprost wynika z treści przepisu organ me był zobligowany do wydania zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu przy jednoczesnym uzależnianiu jego wydania od wykonania nasadzeń zastępczych. Wobec tego wydanie takowych warunków powinno mieć rzeczywiste uzasadnienie w konkretnym przypadku. Decyzja Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków została zaskarżona wyłącznie w części nałożenia na Skarżącego obowiązku nasadzenia decyzja organu I instancji w zakresie niezaskarżonym przez stronę staje się ostateczna z chwilą upływu terminu do wniesienia odwołania. Jako, że Skarżąca w dniu 7 czerwca 2023 r. dokonała usunięcia przedmiotowego drzewa gatunku świerk pospolity na podstawie zezwolenia nr [...] z dnia 4 stycznia 2023 r., o czym niezwłocznie poinformowała Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w K.. Zgodnie z treścią zezwolenia na usunięcie drzewa, powinno ono zostać usunięte do dnia 30 czerwca 2023 r. Strona wykonała zezwolenie w części dotyczącej usunięcia drzewa, ponieważ taki obowiązek został na nią nałożony, a także ze względu na pogarszający się stan drzewa, które stwarzało realne niebezpieczeństwo zarówno dla poruszających się po chodniku umiejscowionym w obrębie drzewa pieszych jak i kierowców na ulicy. Urząd Miejski dokonując wizji w terenie stwierdził zagrożenie dla użytkowników ruchu poruszających się w obrębie chodnika i ulicy obok obumarłego drzewa, wystosowując pismo do Strony - już w październiku 2022 r. W przeciągu następnych 9 miesięcy stan drzewa uległ znacznemu pogorszeniu, możliwość jego złamania lub przewrócenia się stała się wysoce prawdopodobna, w szczególności że w lecie wobec występujących wówczas warunków pogodowych. Strona zdając sobie sprawę z tego, często występują burze z porywami wiatru, dokonała wycinki, dążąc do zapobieżenia skutkom ewentualnego nieszczęśliwego wypadku. Zważywszy na zły stan fitosarny drzewa, wystąpił stan wyższej konieczności i wtedy nie wymierza się kary. Absurdalne pozostaje bowiem w tym przypadku nałożenie kary na Skarżącego przez Organ, który to sam zwrócił się do Skarżącego z wnioskiem o wystąpienie o zgodę na usunięcie drzewa z działki Skarżącego. Decyzja Organu pozostaje w zupełniej sprzeczności z zasadą respektowania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Organ nie wziął pod uwagę kluczowych okoliczności, które Strona przedstawiła w swoich wyjaśnieniach, przedłożonych do akt sprawy. W wydanej decyzji nie uwzględniono interesu społecznego, polegającego na bezpiecznym korzystaniu z drogi publicznej, jak i słusznego interesu strony postępowania. W świetle niniejszej sprawy bezsprzecznie wystąpiła sytuacja uzasadniająca nie wymierzanie kary za usunięcie drzewa, tak z przyczyny opisanej powyżej jaki i na podstawie wyłączenia naliczania opłat za usunięcie drzew lub krzewów przewidzianego w art. 86 ustawy o ochronie przyrody. Jak wynika bowiem z przepisu art. 86 ust. 1 pkt 10. nie nalicza się opłat za usunięcie drzew lub krzewów, które obumarły lub nie rokują szansy na przeżycie, z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości. Wobec tych argumentów Organ bezsprzecznie wymierzył Skarżącemu, działającemu w dobrej wierze, nieuzasadnioną karę pieniężną, powodującą straty po stronie Skarżącego.

Wniesiono o uchylenie decyzji obu instancji i zasądzenie kosztów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych. Orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa, a w myśl art. 135 p.p.s.a., Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Ponadto w myśl art. 145 § 3 p.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

O ile zgodzić się należy z organem, że w chwili usunięcia przedmiotowego drzewa decyzja zezwalająca na jego usunięcia nie była ostateczna, to jednak w okolicznościach faktycznych występujących w niniejszej sprawie należy uznać, że usunięcie drzewa nastąpiło w stanie wyższej konieczności. Natomiast zgodnie z art. 89 ust. 7 ustawy o ochronie przyrody, w przypadku usunięcia albo zniszczenia drzewa lub krzewu, albo uszkodzenia drzewa w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności, nie wymierza się administracyjnej kary pieniężnej.

Jak bowiem wynika z pisma Wydziału Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego w W. z dnia 6.10.2022r., skierowanego do strony skarżącej w celu podjęcia przez nią formalnych działań zmierzających do usunięcia przedmiotowego drzewa: "Drzewo w 100% obumarło, nie rokuje szans na odzyskanie żywotności. Ponadto niekorzystna lokalizacja drzewa w pobliżu pasa drogowego ul. L. stwarza realne zagrożenie bezpieczeństwa dla użytkowników drogi" (podkreślenie własne).

Zaznaczenia w tym miejscu wymaga, że w/w pismo zostało sporządzone przez Wydział Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego, podpisane przez jego kierownika, a zatem jego treść przygotowana została przez pracowników wydziału, mających specjalistyczną wiedzę z zakresu ochrony środowiska.

Powyższe okoliczności co do całkowitego obumarcia drzewa, braku rokowań na odzyskanie przez nie żywotności i stwarzanie przez nie realnego zagrożenia dla bezpieczeństwa ludzi wynika także z protokołu oględzin. Z protokołu tego ponadto wynika, że na drzewie nie stwierdzono siedlisk żadnych zwierząt.

W tym stanie rzeczy, usunięcie takiego drzewa w sytuacji zbliżających się burz, zakwalifikować należy jako działanie w stanie wyższej konieczności. Podkreślenia wymaga, że kwestia nagłości zagrożenia inaczej winna być oceniana w przypadku drzewa zdrowego - które z różnych przyczyn też może stanowić zagrożenie - a inaczej drzewa całkowicie obumarłego i spróchniałego, usytuowanego w miejscu gdzie w sposób ciągły jeżdżą samochody i chodzą piesi. Taka sytuacja jak w przedmiotowym wypadku winna być kwalifikowana, jako stwarzająca poważne i realne zagrożenie dla dóbr prawnych o wyższej wartości niż przedmiotowe drzewo (życie lub zdrowie ludzkie), tak że nie można było dalej oczekiwać na uzyskanie zezwolenia, które posiadałoby walor ostatecznej decyzji właściwego organu. Z uwagi na zasadę subsydiarności dodatkowo należy zaznaczyć, że uniknięcie niebezpieczeństwa dla dóbr oczywiście ważnych i istotnych jak życie i zdrowie ludzi, nastąpiło poprzez poświęcenie dobra, czyli usunięcie drzewa, które na płaszczyźnie przyrodniczej nie przedstawiało już żadnej wartości, ewentualnie była to wartość skrajnie znikoma. Z tych przyczyn usunięcie przedmiotowego drzewa należy zakwalifikować jako działanie w stanie wyższej konieczności. A wobec tego, że zgodnie z art. 89 ust. 7 ustawy o ochronie przyrody, nie wymierza się administracyjnej kary pieniężnej w przypadku usunięcia drzewa w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności, zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji oraz do umorzenia postępowania w przedmiocie wymierzenia kary jako bezprzedmiotowego.

Mając zatem na uwadze powyższe, orzeczono jak w punkcie I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i art. 135 p.p.s.a. oraz w punkcie II na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. O kosztach orzeczono w punkcie III na podstawie art. 200 w/w ustawy, zasądzając na rzecz strony skarżącej zwrot wpisu od skargi w wysokości 200 zł.