Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 704/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2009-01-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6299 Inne o symbolu podstawowym 629
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 152, art. 200, art. 205
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 118
journal: Dz.U. 1991 nr 7 poz 24
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
article: art. 77, art. 7, art. 8,  art. 153 par. 3, art. 28, art. 156  par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) Sędzia NSA Jan Jędrkowiak Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Rupińska po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2008 r. na rozprawie sprawy ze skargi I.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 lipca 2008r. [...] w przedmiocie nieważności decyzji w sprawie przyznania prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 maja 2008r., [...] 2. określa, że decyzje opisane w punkcie pierwszym wyroku nie mogą być wykonane, 3. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na rzecz pełnomocnika skarżącej radcy prawnego Z.B. kwotę 292,80 zł ( dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 7 maja 2008r. Nr [...] na podstawie art. 157 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówiło I. P. wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia 28 stycznia 1993 r. Nr [...] w przedmiocie przyznania E. P. prawa własności działki zabudowanej oraz gruntu wydzielonego do użytkowania z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu.

W uzasadnieniu organ podał, że I. P. złożyła w dniu 4 kwietnia 2008 r. wniosek o stwierdzenie nieważności wyżej określonej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego. Kwestionowaną decyzją organ I instancji orzekł o przeniesieniu na rzecz E. P. prawa własności działki zabudowanej oznaczonej nr [...] w W. oraz gruntu wydzielonego do użytkowania z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu. Podstawą rozstrzygnięcia były przepisy art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 7, poz. 24 ze zm.).

I. P. wniosek swój uzasadniła okolicznością, iż następcy prawnemu właściciela gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu - E. P., przyznano prawo własności do części nieruchomości, do której byłemu właścicielowi gospodarstwa - M. P. nie przysługiwało prawo użytkowania. Wskazała, że przed Sądem Rejonowym toczy się przeciwko niej z powództwa F. P. postępowanie sądowe o eksmisję, na które wpływ ma pozostawanie w obiegu prawnym decyzji z dnia 28 stycznia 1993 r.

Rozpatrujące wniosek I. P. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że wniosek nie może być uwzględniony, gdyż wnioskująca nie ma legitymacji czynnej do skutecznego wnioskowania o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji. Według art. 157 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W pierwszym wypadku, legitymowanym czynnie do uruchomienia nadzwyczajnego postępowania kontrolującego ostateczną decyzję administracyjną z punktu widzenia przesłanek określonych w art. 156 § 1 kpa jest podmiot mający status strony w rozumieniu art. 28 kpa. Stosując powołane unormowania, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto, że stronami postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji są niewątpliwie podmioty, które uczestniczyły w postępowaniu zakończonym weryfikowaną decyzją (por. B. Adamiak, J. Borkowski; Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2000 r., s. 675). W judykaturze wywiedziono również, że obok podmiotów, które miały status strony zwykłego postępowania, zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, stroną w postępowaniu o stwierdzenie jej nieważności jest również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności decyzji (art. 28 kpa). Szerokie ujęcie strony w nadzwyczajnym, wszczynanym na podstawie art. 157 § 2 kpa postępowaniu jest konsekwencją rozpoznawania przez organ nadzoru nowej w istocie sprawy w stosunku do załatwionej kwestionowaną decyzją, co dotyczy interesu prawnego dotychczasowych uczestników zwykłego postępowania administracyjnego, ale może także dotyczyć interesu prawnego innych osób, które nie uczestniczyły w takim postępowaniu. I. P. nie była stroną postępowania zakończonego decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia 28 stycznia 1993 r. nr [...] w sprawie przyznania E. P. prawa własności działki zabudowanej oraz gruntu wydzielonego do użytkowania z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu. Nie wynika to z treści decyzji, a nadto okoliczności tej nie podnosi I. P. we wniosku z dnia 4 kwietnia 2008 r. Wnioskująca nie wykazała zatem posiadania takiego interesu, z którego wywodziłaby istnienie własnego prawa lub obowiązku wynikającego z zaskarżonej decyzji. Faktyczny interes, jaki I. P. objawiła, powołując się na toczące się postępowanie sądowe o eksmisję, nie jest tożsame z interesem prawnym dającym podstawę do uznania jej jako strony przedmiotowego postępowania (zwykłego lub nadzwyczajnego).

SKO stwierdziło w konsekwencji, iż wnioskodawczyni w niniejszej sprawie nie ma legitymacji czynnej do wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji w przedmiocie przyznania E. P. prawa własności działki zabudowanej oraz gruntu wydzielonego do użytkowania z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu.

Pismem z dnia 27 czerwca 2008 r. I. P. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o stwierdzenie nieważności opisanej wyżej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia 28 stycznia 1993 r., ponawiając argumenty zawarte we wniosku. Skarżąca podała, powołując się na wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2005 r. (sygn. akt. II OSK 310/2005), że postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego konkretnej osoby wówczas, gdy w tym postępowaniu wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby, lub rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach innego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki tej osoby. W sytuacji skarżącej decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego przyznająca E. P. prawo własności przedmiotowej działki wpływa na jej sytuację prawną, a zatem zdaniem skarżącej przysługuje jej status strony. Przytaczając argumenty przemawiające w jej ocenie za stwierdzeniem nieważności wskazanej powyżej decyzji wskazała, że w oparciu o art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników Kierownik Urzędu Rejonowego mógł przyznać na własność E. P. jedynie te nieruchomości i część budynków, co do których prawo bezpłatnego użytkowania i korzystania miała osoba przekazująca - poprzednik prawny. Ojciec E. – P., M. P., uzyskał prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki jedynie o powierzchni 1 ha na działce nr [...] we wsi W.. W budynku mieszkalnym przyznano mu na dożywocie dwa pokoje z kuchnią i korytarzem po prawej stronie od wejścia z podwórza oraz parnik z chlewem przylegającym do stajni od strony domu mieszkalnego i małą szopę położoną przy stodole. Na mocy wydanej w dniu 25 kwietnia 1973 r. decyzji nastąpiło przejęcie gospodarstwa rolnego o ogólnej powierzchni 9,37 ha stanowiącego własność ojca E. P. - M. P., na jego wniosek, wraz z budynkiem, położonego we wsi W., na własność Państwa. Wyżej wymieniona decyzja dotyczy budynku mieszkalnego, obejmującego więcej pomieszczeń, niż te, co do których przyznano M. P. prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania. Zaskarżoną decyzję należy uznać zatem za wydaną z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ następcy prawnemu M. P. przyznano prawo własności do części nieruchomości, do której M. P. nie przysługiwało prawo użytkowania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z dnia 7 lipca 2008 r. Nr [...] podjętą na podstawie art. 157 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję własną.

W uzasadnieniu Kolegium podało, że decyzją z dnia 7 maja 2008 r. wydaną po rozpatrzeniu wniosku I. P. odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia 28 stycznia 1993 r. orzekającej o przeniesieniu na rzecz E. P. prawa własności działki zabudowanej Nr [...] we wsi W. oraz gruntu wydzielonego do użytkowania z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu. Podstawą rozstrzygnięcia decyzji, której dotyczy nadzwyczajne postępowanie, były przepisy art. 118 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 7, poz. 24 ze zm.). Odmawiając wnioskodawczyni wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności przywołanej wyżej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego, Kolegium stwierdziło, że nie była ona stroną postępowania zakończonego tą decyzją. Przedstawiony pogląd SKO podzieliło w całości. Kolegium ponownie podkreśliło, że I. P. nie była stroną postępowania zakończonego decyzją z dnia 28 stycznia 1993 r. wydaną przez Kierownika Urzędu Rejonowego, ponieważ nie wynika to z treści decyzji. Nadto okoliczności tej nie podnosi I. P. we wniosku z dnia 4 kwietnia 2008 r. Wnioskodawczyni nie wykazała posiadania interesu określonego przepisem prawa, z którego wywodziłałby jego istnienie lub obowiązku wynikającego z zaskarżonej decyzji. Faktyczny interes, jaki I. P. wskazała powołując się na toczące się postępowanie sądowe o eksmisję nie może być utożsamiany z interesem prawnym dającym podstawę do uznania jej, jako strony przedmiotowego postępowania (zwykłego lub nadzwyczajnego). SKO ponownie uznało, że wnioskodawczyni w niniejszej sprawie nie ma legitymacji czynnej do wszczęcia postępowania w sprawie nieważności przedmiotowej decyzji, gdyż nie była stroną zwykłego postępowania, zakończonego kwestionowaną decyzją i nie uzyskała takiego przymiotu także w nadzwyczajnej procedurze. W żadnym z tych postępowań wnioskodawczyni nie wykazała swojego interesu prawnego lub obowiązku, którego dotyczyłyby te postępowania.

I. P. na powyższą decyzję wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się jej uchylenia.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że od 1975 r. zamieszkiwała wraz z mężem i dziećmi w budynku dwurodzinnym położonym na działce m [...] we wsi W. w Gminie U., zajmując połowę domu. Budynek ten zamieszkiwała w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego stanowiącego własność jej rodziców na rzecz Skarbu Państwa. Lokal wraz z ziemią i budynkami gospodarczymi został przekazany w zamian za gospodarstwo. Na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników Kierownik Urzędu Rejonowego wydał w dniu 28 stycznia 1993 r. decyzję nr [...], na mocy której przekazał nieodpłatnie na rzecz E. P. własność działki Skarbu Państwa (Nr [...]), na której usytuowane są zabudowania oraz 1 ha gruntu przeznaczonego do rolniczego użytkowania we wsi W., Gmina U.. Skarżąca wskazała, iż zgodnie z art. 28 kpa stroną postępowania jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Skarżąca ponownie przytoczyła tezę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2005 r wskazując, że do uznania za stronę nie jest konieczne uczestnictwo w postępowaniu zakończonym weryfikowaną decyzją. Według skarżącej utrzymanie w mocy decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego przyznającej E. P. prawo własności do części nieruchomości, do której jej poprzednikowi prawnemu nie przysługiwało prawo bezpłatnego użytkowania, wywołuje bezpośrednie skutki prawne, pozbawiając ją prawa do zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu, co wpływa także na jej sytuację faktyczną w postaci możliwości eksmisji. W ocenie skarżącej decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia 28 stycznia 1993 r. dotknięta jest wadą nieważności, na co ponowiła argumenty przytaczane we wniosku wszczęcie postępowania a nastepnie o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie.

W złożonym następnie piśmie procesowym z dnia 1 października 2008 r. strona odwołała się do treści przytaczanych i opisywanych decyzji oraz do decyzji wydanej przez Naczelnika Gminy U. w dniu 28 października 1974 r., na mocy której M. J., ojciec skarżącej, przekazał na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne o powierzchni 9,5 ha i uzyskał do bezpłatnego użytkowania pomieszczenie mieszkalne w spornym budynku mieszkalnym W. 7 – pokój z kuchnią i korytarzem po lewej stronie od wejścia z podwórza oraz część budynku gospodarczego położonego przy stodole.

W piśmie procesowym z dnia 16 grudnia 2008 r. ustanowiony w sprawie w ramach pomocy prawnej pełnomocnik procesowy domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji. Wskazuje, że interes prawny skarżącej wynikać może z treści art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, bowiem może ona wystąpić z wnioskiem o przyznanie prawa własności części użytkowanej budynku mieszkalnego jako zstępna osoby uprawnionej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kryterium tej kontroli określa art. 1 § 2 wspomnianej ustawy i jest nim zgodność z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

Kierując się powyższymi zasadami i kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga jest zasadna, gdyż opisana wyżej decyzja SKO narusza prawo.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że Kolegium nie ustaliło prawidłowo stanu faktycznego sprawy, przez co naruszyło zasady postępowania administracyjnego nakazujące organom administracji dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz załatwienie sprawy, z uwzględnieniem interesu społeczny i słusznego interesu obywatela (art. 7 kpa), nie przeprowadziło postępowania w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywatela do organów Państwa (art. 8 kpa), wreszcie zaniechało należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw, będących przedmiotem postępowania administracyjnego, nie udzielając przy tym stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, tak by nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa (art. 9 kpa). Naruszenia powyższych przepisów oraz w konsekwencji dalszych przepisów postępowania – art. 77 § 1 kpa, zobowiązującego organ w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i będącego podstawą rozstrzygnięć art. 157 § 3 kpa, miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem prawidłowe ustalenie stanu faktycznego wpływa na ocenę istnienia po stronie skarżącej interesu prawnego dla wszczęcia kontrolowanego nadzwyczajnego postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia 28 stycznia 1993 r. Nr [...].

Jest w sprawie niesporne, że opisaną wyżej decyzją, podjętą na podstawie art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 7, poz. 24, zm. Dz. U. Nr 57 z 1992 r., poz. 280), przyznano E. P. własność działki Skarbu Państwa nr geodezyjny [...] o pow. 1,24 ha, na której usytuowane są zabudowania oraz 1 ha gruntu przeznaczonego do rolniczego użytkowania, we wsi W., gmina U.. Decyzja ta poprzedzona była decyzją Powiatowej Rady Narodowej z dnia 26 kwietnia 1973 r., którą na podstawie art. 1 i art. 5 ustawy z dnia 24 stycznia 1966 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz. U. Nr 3, poz. 15) przejęto na własność Państwa na wniosek M. P. gospodarstwo rolne wraz z budynkiem o pow. 9,37 ha, położone we wsi W.. Decyzją tą przyznano jednocześnie M. P. prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki o pow. 1 ha z parceli nr [...], a w budynku mieszkalnym przyznano na dożywocie dwa pokoje z kuchnią i korytarzem po prawej stronie wejścia z podwórza (vide: fotokopie decyzji w aktach administracyjnych).

Wskazane wyżej fakty powoływała skarżąca we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia 28 stycznia 1993 r. Nr [...], a następnie we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie czyniąc żadnych ustaleń stanu faktycznego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w obu rozstrzygnięciach oceniło jedynie, że skoro I. P. nie była stroną postępowania zakończonego wskazaną decyzją, co pozostaje poza sporem, nie może być stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji. Nadto, według SKO skarżąca posiada jedynie interes faktyczny dla żądania wzruszenia tej decyzji, wynikający z toczącego się przeciwko niej postępowania przed sądem powszechnym o eksmisję ze spornego budynku. Tymczasem zaniechało Kolegium wyjaśnienia zasadniczej okoliczności, jaką było ustalenie uprawnienia do zamieszkania w przedmiotowym budynku przez I. P. Gdyby SKO zwróciło się do skarżącej o dokładne opisanie wszystkich okoliczności sprawy związanych z przedmiotowym budynkiem mieszkalnym, oraz ustaliło, na podstawie czego wywodzi skarżąca prawo do zamieszkiwania w tym budynku, w tym celu dołączając akta administracyjne dotyczące obu opisanych wyżej decyzji, ewentualnie zwróciło się do sądu powszechnego prowadzącego postępowanie w sprawie eksmisji o udostępnienie akt, nie można byłoby postawić organowi zarzutu naruszenia powołanych wyżej przepisów postępowania. Tylko wtedy mógłby organ powziąć informację o decyzji Naczelnika Gminy U. z dnia 28 października 1974 r., podjętej na podstawie ustawy z dnia 21 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118), na mocy której M. i A. J., wedle oświadczenia strony - rodzice skarżącej, przekazali na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne o powierzchni 9,5 ha i uzyskali do bezpłatnego użytkowania pomieszczenie mieszkalne w budynku mieszkalnym W. 7 – pokój z kuchnią i korytarzem po lewej stronie od wejścia z podwórza. Uzyskanie tego dowodu, złożonego w rezultacie dopiero do akt sądowych (vide: k. 49-50), przy prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, mogło w sposób radykalny zmienić treść skarżonego rozstrzygnięcia. Już sama treść wniosku o wszczęcie postępowania (o stwierdzenie nieważności), w którym strona powoływała się na swą sytuację w związku z grożącą eksmisją z lokalu zajmowanego w spornym budynku, powinna w sposób szczególny zwrócić uwagę organu administracji na to, by działając w granicach prawa uwzględnić słuszny interes w sprawie, poprzez przeprowadzenie wszechstronnego postępowania wyjaśniającego, w zakresie postępowania dowodowego dopuszczając również dowody z urzędu, nie ograniczając się tylko do informacji podanej przez stronę w piśmie.

Pojęcie strony w postępowaniu administracyjnym definiuje przepis art. 28 kpa, zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Aby zatem mieć przymiot strony w danym postępowaniu należy wykazać interes prawny w danym postępowaniu lub w żądaniu dokonania czynności przez organ. W orzecznictwie administracyjnym przeważa pogląd, że tylko przepis prawa materialnego stanowiący podstawę interesu prawnego stwarza dla określonego podmiotu legitymację procesową strony. Interes prawny wywodzi się zatem z prawa materialnego i musi to być własny interes danego podmiotu (por. uchwałę NSA z dnia 3 lutego 1997 r., OPS 9/96, ONSA z 1997 r., Nr 3, poz. 102). Brak bezpośredniości wpływu sprawy na sferę prawną danej osoby nie pozwala na uznanie jej za stronę (patrz także postanowienie NSA z dnia 30 maja 1984 r., sygn. akt II SA 789/84, nie publ., wyrok NSA z dnia 10 marca 1989 r., sygn. akt IV SA 1254/88, nie publ.).

W niniejszej sprawie jedynie bezsporne jest to, że skarżąca nie była stroną i nie uczestniczyła w postępowaniu administracyjnym zakończonym ostateczną decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia 28 stycznia 1993 r. Nr [...] dotyczącą przyznania E. P. prawa własności działki zabudowanej oraz gruntu wydzielonego do użytkowania z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu przez M. P.. Nie ustalił natomiast organ, czy takie samo prawo nie przysługuje I. P., wedle jej oświadczenia - jako następcy prawnemu po M. i A. małżonkach J., posiadającym także prawo bezpłatnego użytkowania części spornego budynku mieszkalnego ("pokoju z kuchnią i korytarzem po lewej stronie od wejścia z podwórza"). Okoliczności niniejszej sprawy są niewątpliwie skomplikowane i zawiłe, to jednak nie zwalniało organu administracji z obowiązków wskazanych w art. 7, 8 i 9 kpa.

Tylko żądanie zgłoszone przez osobę nieposiadająca przymiotu strony nie wywołuje skutków wszczęcia postępowania, o których mowa w art. 61 § 4 kpa, co w przypadku wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności złożonego przez osoby niemające przymiotu strony powoduje, że organ wydaje decyzję, o której mowa w art. 157 § 3 kpa, to jest o odmowie wszczęcia tego postępowania. W okolicznościach niniejszej sprawy nie było jednoznacznych przesłanek wskazujących na brak u skarżącej przymiotu strony, a dowód złożony w postępowaniu sądowym tezie tej może zaprzeczyć.

Dla oceny interesu prawnego skarżącej w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia 28 stycznia 1993 r. istotne znaczenie ma art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291). Treść tego przepisu, zarówno w dacie wydania kwestionowanej decyzji, jak i tej, która jest przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie, jest taka sama; zmianie uległ jedynie ustęp 4 wskazanego przepisu w zakresie organu uprawnionego do wydawania decyzji (obecnie organem tym jest starosta, a poprzednio był nim rejonowy organ rządowej administracji ogólnej).

Stosownie do treści art. 118 tej ustawy osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. (ust. 1).

Osobie, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki, w których znajdują się ten lokal i te pomieszczenia, o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków. (ust. 2).

Z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków. (ust. 2a).

Przepisów ust. 1-2a nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub gminy albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach. (ust. 3).

Wykładnia cytowanego art. 118 ust. 2, 2a i ust. 3 winna organowi posłużyć w pierwszej kolejności do oceny legitymacji wnioskodawczyni w prowadzonym postępowaniu, a w dalszej kolejności do badania podstaw nieważności decyzji z dnia 28 stycznia 1993 r. Ze wskazanego przepisu wynika bowiem, że prawo do nabycia własności działki gruntu, budynku, w którym znajduje się lokal mieszkalny oraz pomieszczenia gospodarcze, przyznane do użytkowania z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, przysługiwało i przysługuje nadal zstępnemu osoby uprawnionej, ale tylko i wyłącznie takiemu, który od chwili śmierci osoby uprawnionej nieprzerwanie faktycznie włada daną nieruchomością w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom. Oznacza to, że skarżąca byłaby legitymowana do zgłoszenia żądania stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji wówczas, gdyby organ ustalił, że oprócz faktu bycia zstępną M. i A. J. dodatkowo nieprzerwanie od chwili jego śmierci do chwili obecnej faktycznie włada daną nieruchomością (art. 118 ust. 2 i 2a). Nie mniej istotnym zagadnieniem jest stanowcze ustalenie, czy działka oznaczona numerem ewidencyjnym [...] (z zabudowaniami), o której mowa w decyzji z dnia 28 stycznia 1993 r., jest jak twierdzi strona skarżąca działką, na której usytuowany jest budynek będący przedmiotem sporu, co do którego zarówno w decyzji z dnia 26 kwietnia 1974 r. (w aktach administracyjnych) z tytułu przejęcia gospodarstwa rolnego M.a P. na własność Państwa, jak i w decyzji z dnia 26 października 1974 r. (k. 50) z tytułu przejęcia gospodarstwa rolnego M. i A. małżonków J. na własność Państwa, wydzielone zostały dożywotnikom do bezpłatnego użytkowania oznaczone pomieszczenia. Nie można byłoby w takim stanie rzeczy wykluczyć sytuacji, że uprawnienie z art. 118 ust. 2a w związku z art. 118 ust. 2 przysługuje zstępnym wymienionych wyżej uprawnionych (dożywotników), a zatem powinni oni wystąpić łącznie, z jednym wnioskiem, o którym mowa w tym przepisie, gdyż żaden z nich samodzielnie nie spełnia podstawowej przesłanki nabycia własności tj. nie włada budynkiem "w zakresie odpowiadającym uprawnieniom" dożywotniego użytkownika. Podkreślenia wymaga, aby interes prawny wynikający z normy art. 118 ust. 2 a istniał po stronie skarżącej, że musi ona wykazać okoliczność faktyczną będącą podstawą jego uprawnienia tj. fakt nieprzerwanego władania (samodzielnie czy też z innymi zstępnymi) lokalem mieszkalnym, którego dożywotnimi użytkownikami byli M. i A. J., od chwili ich śmierci (?) do chwili obecnej. Powinna zatem wykazać, że w dalszym ciągu przysługuje jej uprawnienie wynikające z powyższego przepisu, umożliwiające jej samodzielnie, bądź wspólnie z innymi zstępnymi, prawo do złożenia wniosku o nabycie własności nieruchomości. Innymi słowy postępowanie o stwierdzenie nieważności musi służyć zaspokojeniu indywidualnego interesu prawnego skarżącej. W skardze do Sądu I. P. powołuje się na okoliczności polegające na zamieszkiwaniu Wotywno zajmowaniu połowy budynku we wsi W. 7 od roku 1975. Oświadczenie to, w powiązaniu z innymi dowodami, w tym wskazanymi także przez stronę, będzie stanowiło podstawą dla oceny uprawnienia, o którym mowa w przepisie art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Ponownie rozpatrując wniosek o stwierdzenie nieważności opisanej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia 28 stycznia 1993 r. uwzględni SKO ocenę przedstawioną powyżej, w szczególności zaś ustali SKO, czy skarżąca jest następcą prawnym M. i A. małżonków J., przy czym zarówno śmierć osoby wymienionej w ust. 1 i 2 art. 118 jak i pochodzenie osoby składającej wniosek powinny być udokumentowane odpisami odpowiednich aktów prawa cywilnego, oraz czy faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, oznaczoną częścią budynku mieszkalnego, o którym mowa w tej decyzji. Będzie to oznaczało, w związku ze wskazaną wyżej decyzją Naczelnika Gminy U. w dniu 28 października 1974 r., że mogłoby skarżącej przysługiwać uprawnienie na podstawie art. 118 ust. 2a ustawy z dnia ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 7, poz. 24 ze zm.). W rezultacie pozytywnych ustaleń, wniosek o stwierdzenie nieważności pochodzić będzie od podmiotu posiadający przymiot strony, w związku z czym przystąpi Kolegium do zbadania decyzji z dnia 28 stycznia 1993 r. Nr [...] pod kątem przesłanek z art. 156 § 1 kpa, mając na uwadze ocenę prawną wyrażoną przez Sąd co do wykładni art. 118 ustawy 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Powyższe naruszenie prawa, polegające na niewłaściwym wyjaśnieniu sprawy (art. 7 i 77 kpa w związku z art. 157 § 2 kpa i art. 28 kpa) i naruszenie przy tym zasad postępowania wyrażonych w art. 7, 8 i 9 kpa spowodowały konieczność uchylenia wydanych w sprawie decyzji, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł jak w sentencji.

Sąd na podstawie art. 152 wymienionej wyżej ustawy orzekł również o niewykonywaniu wskazanych w wyroku rozstrzygnięć, ze skutkiem do czasu uprawomocnienia wyroku.

O kosztach przyznanej przez Sąd pomocy prawnej, w postaci wynagrodzenia radcy prawnego, Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z § 15 i § 16 oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. (Dz. U. Nr 163, poz.1349, ze zm.).