Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 752/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 1 b, ust 5 pkt 1 lit b, art. 27 ust. 5, art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędziowie WSA Monika Świerczak Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 października 2021 r. sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla punkt 2 zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

W dniu [...] stycznia 2020 roku B. Z. (lat [...]), złożyła do Wójta Gminy P. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad swoim synem J. K. (lat [...]). Do wniosku dołączyła oświadczenie z [...] stycznia 2020r., w którym B. Z. oświadczyła, że pobiera zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem J. K. oraz że z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z tego zasiłku (k. 11 akt adm. I inst.)

Wójt Gminy P. decyzją z dnia [...] stycznia 2020 roku Nr [...] na podstawie art. 17, art. 17a, art. 20, art. 23 ust. 1, art. 26 ust. 1, art. 27 ust. 1, art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020r., poz. 111, zwana dalej: "u.ś.r.") odmówił B. Z. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem J. K.. Jako powód wydania decyzji odmownej organ wskazał, że wnioskodawczyni dysponuje prawem do zasiłku dla opiekuna, co stanowi negatywną przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r.

W wyniku odwołania B. Z. z dnia [...] lutego 2020 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] marca 2020 roku w sprawie [...] uchyliło wskazaną decyzje w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Kolegium wskazało, że organ I instancji winien wezwać wnioskodawczynię do złożenia oświadczenia o wyrażeniu zgody na uchylenie decyzji przyznającej jej prawo do zasiłku dla opiekuna i po jego uzyskaniu uchylić wskazaną decyzję, co pozwoli na wyeliminowanie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 lit. b u.ś.r.

Wobec wskazania B. Z., że już w momencie złożenia wniosku z dnia [...] stycznia 2020 roku o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego oświadczyła ona, że z dniem przyznania jej tegoż świadczenia rezygnuje z pobierania zasiłku dla opiekuna, a także wobec ponownego oświadczenia w tym zakresie złożonego [...] kwietnia 2021 roku, Wójt Gminy P. decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 roku, w sprawie [...], uchylił decyzję z dnia [...] czerwca 2014 roku przyznającą bezterminowo B. Z. prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem J. K..

Następnie ponownie decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 roku w sprawie [...] Wójt Gminy P. odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. wnioskowanego na J. K..

Organ I instancji przywołał treść przepisów art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji wskazał na dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, który opisano powyżej. Organ stwierdził, że w wyniku jego prowadzenia w przedmiotowej sprawie został spełniony jeden z niezbędnych warunków do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w postaci braku ustalonego prawa do zasiłku dla opiekuna.

Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z dnia [...] kwietnia 2021 roku oraz wcześniejszych (z [...] maja 2020 roku, [...] listopada 2020 roku) organ ustalił, że syn wnioskodawczyni J. K. wymaga stałej i bieżącej opieki, a także że jest kawalerem i nie posiada dzieci. Organ nie kwestionował konieczności sprawowania opieki matki nad synem. Wskazano, że zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. wydanym w dniu [...] lipca 2006 roku o Nr [...] J. K. zaliczony został do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie to wydane zostało na stałe. Początek ustalonego stopnia niepełnosprawności w orzeczeniu datowano na [...] grudnia 2005 roku, tj. od [...] roku życia syna wnioskodawczyni. Organ zwrócił uwagę na fakt, że pismem z dnia [...] marca 2020 roku zwrócił się o nadesłanie przez wnioskodawczynię oświadczenia, czy niepełnosprawny syn J. K. posiada orzeczenie wcześniejsze w stosunku do aktualnego orzeczenia o niepełnosprawności. Wobec nienadesłania takowego dokumentu przez B. Z. organ uznał, że niepełnosprawność u J. K. nie powstała przed ukończeniem przez niego 18 roku życia, bądź 25 roku życia w przypadku uczęszczania do szkoły lub szkoły wyższej, a zatem w realiach opisywanej sprawy zachodzi negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Od powyższej decyzji w dniu [...] kwietnia 2021 roku odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. złożyła B. Z.. Odwołująca wskazywała, że początkowo odmówiono jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna mimo tego, że złożyła wraz z wnioskiem z dnia [...] stycznia 2020 roku oświadczenie o rezygnacji z niego w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W wyniku decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego B. Z. przesłała pisemne oświadczenie z dnia [...] kwietnia 2021 roku o rezygnacji z pobierania zasiłku dla opiekuna, co skutkowało uchyleniem jej prawa do pobierania zasiłku dla opiekuna. Skarżąca poinformowała organ, że nie będzie się odwoływała od decyzji uchylającej zasiłek w celu jak najszybszego usunięcia negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Mimo tego GOPS w P. ponownie odmówił jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co pozbawiło Odwołującą środków do życia. B. Z. kwestionowała prawidłowość decyzji odmownej opartej na negatywnej przesłance z art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r. przywołując treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K [...] oraz orzecznictwo sądów administracyjnych w tym zakresie. W związku z tym Odwołująca wniosła o uchylenie przedmiotowej decyzji w całości oraz wydanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne na syna J. K. począwszy od daty złożenia wniosku, tj. [...] stycznia 2020 roku.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] czerwca 2021 roku w sprawie [...] w punkcie 1 uchyliło w całości zaskarżoną decyzję Wójta Gminy /P. z [...] kwietnia 2021r., a w punkcie 2 przyznało B. Z. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką na synem - J. K., od dnia [...] kwietnia 2021 roku na czas nieokreślony w wysokości [...] zł miesięcznie.

W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego. Następnie Kolegium przywołało ustalony stan faktyczny sprawy i wskazało, że stanowisko organu I instancji było nieprawidłowe. Organ przywołał podobnie jak Odwołująca wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku w sprawie K 38/13 i zgodził się z jego tezą, że różnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego określonego w art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r. ze względu na moment powstania niepełnosprawności nie jest zgodny z Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej. Organ II instancji wskazał też, że podziela pogląd reprezentowany w orzecznictwie, zgodnie z którym mimo tego, że przepisu art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r. nie wyeliminowano z systemu prawnego, to doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie wspomnianego wyroku. Tym samym B. Z. spełniła wszelkie przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Organ stwierdził, że od dnia [...] kwietnia 2021 roku, tj. początku miesiąca w którym doszło do uchylenia decyzji o przyznaniu jej prawa do zasiłku dla opiekuna, nie zachodzą przesłanki negatywne do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego orzekł o przyznaniu B. Z. tegoż świadczenia na okres od [...] kwietnia 2021 roku na czas nieokreślony.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła B. Z. zaskarżając decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w części dotyczącej okresu od którego świadczenie pielęgnacyjne zostało jej przyznane, tj. od dnia [...] kwietnia 2021 roku. Skarżąca wniosła o zmianę decyzji w części dotyczącej daty początkowej przyznania świadczenia.

Skarżąca opisała szczegółowo przebieg postępowania w sprawie, podobnie jak w odwołaniu. Podkreślała, że z dniem złożenia wniosku o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tj. [...] stycznia 2020 roku oświadczyła o rezygnacji z pobierania zasiłku dla opiekuna w przypadku wydania decyzji uwzględniającej jej wniosek. Dodatkowo oświadczenie o takiej samej treści nadesłała stosując się do postanowienia SKO z dnia [...] marca 2021 roku. Skarżąca akcentowała, że czuje się pokrzywdzona działaniem organów na wcześniejszym etapie postępowania.

Dodatkowo B. Z. wskazała, że również decyzja SKO wydana jako ostatnia, przyznająca jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, jest jej zdaniem nieprawidłowa. Zdaniem Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne powinno jej zostać przyznane od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, tj. od stycznia 2020 roku. Organ powinien rozliczyć kwotę wypłaconego jej zasiłku dla opiekuna w tym okresie. Skarżąca przywołała treść orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których stwierdzono, że fakt uzyskania zasiłku dla opiekuna nie może być przeszkodą do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego oraz wskazujących na konieczność zastosowania art. 27 ust. 5 u.ś.r. w tego rodzaju sprawach, w których zachodzi do zbiegu prawa do dwóch świadczeń.

Skarżąca wniosła o zmianę decyzji SKO w części dotyczącej okresu od którego przyznano świadczenie tj. od [...] kwietnia 2021 roku i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od daty złożenia wniosku tj. od [...] stycznia 2020 roku.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej – "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego B. Z. decyzją Samorządowego Kolegium w P. z dnia [...] czerwca 2021 roku, tj. punkt 2 zaskarżonej decyzji. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, zwanej dalej: "u.ś.r."), obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a w szczególności art. 17 tej ustawy.

Bezsporne w niniejszej sprawie było to, że Skarżąca z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła [...] stycznia 2020 roku mając ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna. Osoba niepełnosprawna posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności datowane na okres od [...] grudnia 2005 roku na stałe (k. 10 akt adm.). Organ nie kwestionował faktu, że Skarżąca sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawnym synem. Powyższe ustalono podczas wywiadów środowiskowych przeprowadzonych w dniach [...] listopada 2020 roku (k. 16 akt adm.) oraz [...] kwietnia 2021 roku (k. 54 akt adm.)

Wskazać więc należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Nie budziło zatem wątpliwości, że Skarżąca należy do kręgu osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec syna w pierwszej kolejności, zatem to ona zobowiązana jest opiekę sprawować i po spełnieniu pozostałych przesłanek, w tym niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem.

Organ odwoławczy słusznie w punkcie 2 swojej decyzji z dnia 7 czerwca 2021 roku przyznał świadczenie pielęgnacyjne B. Z. uznając, że nie zachodzi przesłanka z art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r., a ustalenia organu I instancji w tym zakresie były błędne. Mimo tego wskazane rozstrzygnięcie nie mogło się ostać i Sąd rozpoznający niniejszą sprawę orzekł o uchyleniu punktu 2 zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Kwestią sporną w niniejszej sprawie był okres początkowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni zgadza się z zarzutem Skarżącej, że okres początkowy przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego został określony błędnie.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazywał na regulację art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. Wskazany przepis przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

W ocenie Sądu, dopełnieniem tej regulacji jest art. 27 ust. 5 pkt 2 i 5 u.ś.r. zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną. W niniejszej sprawie w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego Skarżąca miała przyznane prawo zasiłku dla opiekuna z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem J. K. (decyzja nr [...] Wójta Gminy P. z dnia [...] czerwca 2014 roku). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji z dnia [...] czerwca 2021 roku wskazało, że datę początkową przyznania świadczenia ustalono na dzień [...] kwietnia 2021 roku, biorąc pod uwagę datę uchylenia decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna (decyzja [...] Wójta Gminy P. z dnia [...] kwietnia 2021 roku). Zdaniem organu dopiero od dnia [...] kwietnia 2021 roku nie zachodziły negatywne przesłanki do przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego co uzasadniało wydanie decyzji o takiej treści, jak w punkcie 2.

Zdaniem Sądu rozumienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w sposób prowadzący do bezwzględnego pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na przyznane prawo do zasiłku dla opiekuna w sytuacji, gdy przyznane świadczenie jest niższe uznać należy za niesłuszne. Należy odejść od dokładnej językowej wykładni wskazanego uregulowania na rzecz uwzględnienia wykładni celowościowej, systemowej i funkcjonalnej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielanie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej w związku z opieką nad osobami niepełnosprawnymi. Świadczenie pielęgnacyjne stanowić ma ekwiwalent dochodu, który osiągany były w wyniku świadczenia pracy. Ustawodawca uchwalając w 2003 roku ustawę o świadczeniach rodzinnych ustalił jego wysokość na 420 zł miesięcznie co stanowiło kwotę niższą od większości ówczesnych świadczeń. Aktualnie kwota ta znacząco wzrosła i wynosi 1.971 zł (obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 4 listopada 2020 r. – M.P. z 2020 r., poz. 1031).

W świetle art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz zgodnie z ugruntowanym już poglądem orzecznictwa sądowoadministracyjnego nie jest możliwa wypłata dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże stronie przysługuje prawo wyboru jednego z nich. Warunkiem wypłaty jest rezygnacja z jednego ze świadczeń, najczęściej w niższej wysokości (zob. m.in. wyroki WSA w Lublinie z 13 lutego 2018 roku, z 20 lutego 2018 r., II SA/Lu 1062/17 oraz z dnia 30 czerwca 2021 roku, II SA/Lu 168/21, wyrok WSA w Opolu z dnia 13 lipca 2021 roku, II SA/Op 341/21, a także wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2021 roku, I OSK 335/21). Niewątpliwie strona mając do wyboru świadczenie korzystniejsze nie pozostanie przy świadczeniu niższym.

W niniejszej sprawie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyjęło stanowisko, że pozostawanie w obrocie prawnym decyzji o zasiłku dla opiekuna wykluczało przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazać jednak należy, iż Skarżąca w swoim wniosku z dnia [...] stycznia 2020 roku zawarła kategoryczne oświadczenia w tej kwestii. Skarżąca wskazała, że w przypadku przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do zasiłku dla opiekuna (k. 11 akt adm. I inst.). Nie powinno budzić wątpliwości organu, że domaga się świadczenia wyższego. Skarżąca w dniu złożenia wniosku, tj. [...] stycznia 2020r. dokonała zatem wyboru świadczenia w rozumieniu art. 27 ust. 5 u.ś.r. Podkreślić należy, że B. Z., po wydaniu decyzji uchylającej pierwotną decyzję odmowną w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponownie przesłała oświadczenie o rezygnacji z pobierania zasiłku dla opiekuna. W toku całego postępowania przed organami administracji Skarżąca wskazywała, że oświadczenie z [...] stycznia 2020r. o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego złożyła wraz z wnioskiem o przyznanie tego świadczenia, tj. [...] stycznia 2020r. Nie powinno także budzić wątpliwości, że Skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego celowo nie wnosiła o uchylenie decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna przed rozpoznaniem przez organ wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wydanie decyzji uchylającej przyznanie zasiłku dla opiekuna, przed otrzymaniem pozytywnego rozpatrzenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, pozbawiłoby ją środków do życia. Skarżąca jednak, pouczona w tym zakresie przez organy, pozostawała w przekonaniu, że tylko uchylenie decyzji o przyznaniu jej zasiłku dla opiekuna zapewni jej możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i że to świadczenie jest jej zagwarantowane. Wobec tego pismem z dnia [...] kwietnia 2021 roku (k. 50 akt adm.) wniosła o uchylenie decyzji z [...] czerwca 2014r. przyznającej jej zasiłek dla opiekuna. W efekcie, w dniu [...] kwietnia 2021 roku organ I instancji uchylił decyzję z [...] czerwca 2014r. przyznającą prawo do zasiłku dla opiekuna. Jednakże, organ I instancji decyzją z [...] kwietnia 2021r. odmówił wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego pozbawiając ją prawa do jakiegokolwiek świadczenia. W ocenie Sądu takie działanie organu I instancji było wysoce nieprawidłowe, bowiem organ I instancji mógł uchylić decyzję o przyznania zasiłku dla opiekuna z [...] czerwca 2014r. tylko w sytuacji, gdy spełnione były w jego ocenie pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, by nie doprowadzić do sytuacji w której wnioskodawczyni pozostałaby bez prawa do któregokolwiek świadczenia, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie.

Zdaniem Sądu, organy nie mogą wymagać od opiekunów osób niepełnosprawnych, aby w niepewnej sytuacji co do prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (wobec braku decyzji w tym przedmiocie), rezygnowali z pobierania przyznanego im innego świadczenia, np. w postaci zasiłku dla opiekuna, jak w niniejszej sprawie, stanowiącego jedyne źródło dochodu (por. przykładowo wyrok WSA w Łodzi z 17 stycznia 2019 r., II SA/Łd 974/18; wyrok WSA w Krakowie z 27 czerwca 2019 r., III SA/Kr 403/19 oraz powoływane tam orzecznictwo, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Organy w niniejszej sprawie nie powinny więc dążyć do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna przed dokonaniem oceny, że świadczenie pielęgnacyjne wnioskodawczyni przysługuje. W ocenie Sądu, jak to wskazano powyżej, bezpodstawne było uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna i następnie wydanie decyzji odmownej w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co w efekcie pozbawiło Skarżącą środków potrzebnych jej do życia.

Organ administracji w celu rzetelnego załatwienia sprawy jest także zobowiązany w świetle art. 7 k.p.a., oraz art. 9 k.p.a. do działania, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Organ winien dokonywać interpretacji woli strony kierując się jej słusznym interesem i rzeczywistą intencją (zob. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2021 roku, sygn. akt I OSK 335/21, dostępne www.orzeczenmia.nsa.gov.pl). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 k.p.a.). Z zasady wyrażonej w art. 8 k.p.a. wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do władzy publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie organ I instancji naruszył bezsprzecznie zaufanie Skarżącej, doprowadzając do uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna, a następnie wydając decyzję odmowną w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Dodatkowo brak zaufania pogłębiony został przez błędne przyjęcie przez organ odwoławczy okresu początkowego, od którego winno przysługiwać wnioskodawczyni świadczenie pielęgnacyjne.

Sąd podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie, że w przypadku możliwości uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie ma przeszkód, aby w tej samej dacie i w powiązaniu z rozstrzygnięciem dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego, wydać rozstrzygnięcie o cofnięciu prawa strony do pobierania mniej korzystnego dla niej zasiłku dla opiekuna, zgodnie ze złożonym przez stronę oświadczeniem (zob. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 23 kwietnia 2020 roku, sygn. II SA/Sz 178/20 oraz wyrok WSA w Gdańsku z dnia 6 lutego 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 728/19, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wobec powyższego przyjąć należy w niniejszej sprawie, że składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu [...] stycznia 2020r., B. Z. zrezygnowała jednocześnie z przyznanego jej zasiłku dla opiekuna i dokonała wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, jako wyższego. Złożyła bowiem w tym celu oświadczenie z [...] stycznia 2020r. o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna z dniem przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego co stanowi wypełnienie przesłanki o jakiej mowa w przepisie art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. i art. 24 ust. 2 u.ś.r.

Ma to istotne znaczenie w niniejszej sprawie i było podstawą uchylenia pkt 2 decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] czerwca 2021r. W przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z prawa do kolidującego zasiłku, wykluczającego możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie uprawnionej począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Jest przy tym rzeczą bezsporną, że decyzje z zakresu świadczeń rodzinnych mają charakter decyzji konstytutywnych. Decyzje te wprawdzie – co do zasady – mają moc na przyszłość, ale nie wyklucza to jednak, że mogą one mieć również moc wsteczną. Każdy bowiem akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Można zatem uznać, iż akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej zaś sytuacji decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość jak i z mocą wsteczną (wyrok NSA z dnia 01 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 335/21 i przywołane tam orzecznictwo, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rezultacie powyższe oznacza, że decyzja w niniejszej sprawie, może zostać wydana z mocą wsteczną, co umożliwi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego – zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 u.ś.r. – od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, zatem od stycznia 2020 roku. Skarżąca bowiem wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z [...] stycznia 2020r. złożyła wyraźne i niekwestionowane oświadczenie o rezygnacji z prawa do zasiłku dla opiekuna. Wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne winno jej zatem przysługiwać od stycznia 2020r.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowisko, że sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) inne świadczenie rodzinne, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy strona deklaruje gotowość zrzeczenia się wcześniej ustalonego prawa do świadczenia rodzinnego. W orzecznictwie wskazuje się, że kwestia przedmiotowego wyboru, a tym samym i rezygnacji z zasiłku dla opiekuna stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość odpowiedniego załatwienia rezygnacji z zasiłku dla opiekuna także w decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyroki NSA z 18 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1676/18, czy 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2852/20, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). To na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który zagwarantuje realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia samego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale również przyznania go na taki okres, jaki wynika z momentu złożenia stosownego wniosku. Tym samym, dokonany przez uprawnioną wybór świadczenia dla niej korzystniejszego powinien odnosić swój skutek na osi czasu zgodnie z ogólną regułą z art. 24 ust. 2 u.ś.r. W myśl tego przepisu prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, a za taki należy uznać wniosek złożony wraz z oświadczeniem o rezygnacji z prawa do poprzednio przyznanego innego świadczenia rodzinnego, w niniejszej sprawie - zasiłku dla opiekuna (wyroki NSA z 15 września 2020 r. sygn. akt I OSK 2199/19, 18 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2122/20, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Organ II instancji dopuścił się w powyższym zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego art. 24 ust. 2 u.ś.r. i art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. oraz przepisów postępowania art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., co musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji w punkcie 2 na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględniając wskazaną w niniejszym uzasadnieniu wykładnię prawa materialnego w zakresie art. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w związku z art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. i art. 24 ust. 2 u.ś.r. - rozpatrzy żądanie Skarżącej dotyczące przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i przyjmie, że już w momencie złożenia wniosku w styczniu 2020r. Skarżąca zrzekła się prawa do zasiłku dla opiekuna. Następnie organ wyda rozstrzygnięcie na podstawie właściwie zastosowanych przepisów prawa materialnego, w tym w szczególności art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. i art. 24 ust. 2 u.ś.r. i przyzna prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku, tj. od stycznia 2020 roku. Następnie organy dokonają właściwych rozliczeń należnych wnioskodawczyni środków.

Sąd wskazuje, że zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV (k. 14) na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 6 października 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm.) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Strony zostały poinformowane o trybie rozpoznania sprawy i 7-dniowym terminie na złożenie ewentualnych twierdzeń i wniosków dowodowych w sprawie, które miałyby być złożone na rozprawie.