Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1023/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Pomoc publiczna
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2742
law: Rozporządzenie Ministra  Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 grudnia 2022 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz  wypłaty pomocy finansowej na operacje typu Pomoc dla rolników szczególnie dotkniętych wpływem rosyjskiej inwazji na Ukrainę w ramach  działania Nadzwyczajne tymczasowe wsparcie dla rolników, mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw szczególnie  dotkniętych wpływem rosyjskiej inwazji na Ukrainę objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020
article: art. 3, art. 141 par. 4
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Michał Kowalski po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 15 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Bk 181/23 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży z dnia 4 kwietnia 2023 r. nr 9010-00000001097/23 w przedmiocie przyznania pomocy finansowej producentowi rolnemu 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od E. S. na rzecz Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 15 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Bk 181/23, oddalił skargę E. S. na decyzję Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży z dnia 4 kwietnia 2023 r. w przedmiocie przyznania pomocy dla rolników szczególnie dotkniętych wpływem rosyjskiej inwazji na Ukrainę.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

W dniu 18 stycznia 2023 r. E. S. złożyła wniosek o przyznanie pomocy dla rolników szczególnie dotkniętych wpływem rosyjskiej inwazji na Ukrainę w ramach działania "Nadzwyczajne tymczasowe wsparcie dla rolników, mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw szczególnie dotkniętych wpływem rosyjskiej inwazji na Ukrainę", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.

Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Suwałkach decyzją z 13 marca 2023 r. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanej pomocy, stwierdzając, że nie spełnia ona przesłanek określonych w § 2, § 3 i § 14 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 grudnia 2022 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej na operacje typu "Pomoc dla rolników szczególnie dotkniętych wpływem rosyjskiej inwazji na Ukrainę" w ramach działania "Nadzwyczajne tymczasowe wsparcie dla rolników, mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw szczególnie dotkniętych wpływem rosyjskiej inwazji na Ukrainę", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2022 r., poz. 2742).

Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży decyzją z dnia 4 kwietnia 2023 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazał, że skarżąca na dzień rozpoczęcia naboru (tj. 18 stycznia 2023 r.) spełniła warunek w zakresie posiadania sztuk zwierząt oraz prowadzenia produkcji ekologicznej. Ponadto w okresie od 1 kwietnia 2022 r. do 18 stycznia 2023 r. dokonywała zgłoszeń urodzeń kolejnych sztuk zwierząt. Natomiast w terminie do 15 maja 2022 r. skarżąca nie zgłosiła do rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych oraz siedzib stad tych zwierząt, o którym mowa w przepisach o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, oznakowania łącznie przynajmniej 10 sztuk zwierząt z gatunku "świnia" (Sus scrofa) urodzonych w siedzibie stada posiadacza tych zwierząt w okresie od dnia 1 kwietnia 2021 r. do dnia 31 marca 2022 r., co uprawniałoby finalnie do przyznania pomocy. W związku z tym skarżąca wnioskowała o uznanie zwierząt przekazującego gospodarstwo rolne (zmarłego brata). Zdaniem organu, warunki wskazane w § 3 rozporządzenia nie zostały spełnione, tak jak nie zostały również spełnione warunki § 14 rozporządzenia, bowiem przepis ten ogranicza krąg osób uprawnionych do małżonka osoby zmarłej, a skarżąca jest siostrą zmarłego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę na powyższą decyzję.

Sąd I instancji wskazał, że wsparcie, o którym mowa w cyt. rozporządzeniu, skierowane jest do rolnika zajmującego się chowem lub hodowlą trzody chlewnej, samodzielnie bądź z małżonkiem, ewentualnie do rolnika, którego małżonek prowadzi taką działalność, jeżeli do dnia 15 maja 2022 r. zgłosił (lub jego małżonek) do rejestru IRZ oznakowanie co najmniej 10 zwierząt gatunku "świnia" (Sus scrofa), urodzonych w siedzibie stada między 1 kwietnia 2021 r. a 31 marca 2022 r. oraz do dnia 18 stycznia 2023 r. zgłosili oznakowanie przynajmniej 1 zwierzęcia tego gatunku, które urodziło się od dnia 1 kwietnia 2022 r. Dodatkowo należy spełniać jedno z kryteriów wymienionych w treści § 2 pkt 4 rozporządzenia.

Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy skarżąca spełniła przesłanki przyznania pomocy finansowej na podstawie wymogów określonych w rozporządzeniu.

Jak wynika z akt sprawy, skarżąca spełniła warunek posiadania sztuk zwierząt, a w okresie od dnia 1 kwietnia 2022 r. do dnia 18 stycznia 2023 r. (dzień rozpoczęcia naboru) dokonała zgłoszenia oznakowania co najmniej 1 sztuki zwierzęcia gatunku "świnia" (Sus scrofa) urodzonego w siedzibie stada posiadacza tego zwierzęcia (§ 2 pkt 2 rozporządzenia), a także spełniła warunek w zakresie prowadzenia produkcji ekologicznej określony w § 2 pkt 4 lit. a) rozporządzenia. Jednocześnie skarżąca nie spełniła warunku określonego w § 2 pkt 1, w związku z czym wniosła o uznanie zwierząt przekazującego gospodarstwo rolne, bowiem nabyła ¼ udziału w masie spadkowej w związku ze śmiercią swojego brata – S.S. Tymczasem godnie z § 3 rozporządzenia, do uznania zwierząt od osoby przekazującej gospodarstwo rolne konieczne jest, aby przejęcie gospodarstwa rolnego nastąpiło w całości, a rolnikowi przejmującemu przyznano punkty na podstawie kryteriów wyboru stosowanych w poddziałaniu "Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników" objętym Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, oraz wypłacono pierwszą ratę pomocy finansowej przyznanej na operację typu "Premie dla młodych rolników" w ramach tego poddziałania. W tych okolicznościach WSA stwierdził, że warunki przyznania pomocy nie zostały spełnione. Ponadto, Sąd zwrócił uwagę na przepis § 14 rozporządzenia, zgodnie z którym w przypadku śmierci rolnika, pomoc może zostać przyznana jego małżonkowi, po spełnieniu odpowiednich kryteriów. W tym zakresie skarżąca – ze względu na swoje pokrewieństwo – nie spełnia także tego kryterium podmiotowego.

Odnosząc się do zarzutów skargi, Sąd I instancji stwierdził, że treść przepisów rozporządzenia nie narusza art. 21 i art. 64 Konstytucji. Rozporządzenie, na podstawie którego przyznawana jest pomoc rolnikom szczególnie dotkniętym wpływem rosyjskiej inwazji na Ukrainę, w żaden sposób nie ogranicza prawa właściciela do dysponowania przedmiotem własności, ani nie ogranicza w żaden inny sposób innych praw majątkowych lub prawa do dziedziczenia. Wszystkie uprawnienia właścicieli, posiadaczy, spadkobierców etc. nie zostały naruszone tylko przez to, że zakres pomocy przewidzianej w § 2 przedmiotowego rozporządzenia został ograniczony do osoby rolnika, ustalając szereg kryteriów, które musi spełniać ten podmiot lub jego małżonek. Minister, który wydał rozporządzenie w żadnym jego fragmencie nie rości sobie praw do ograniczenia praw wskazanych w Konstytucji, w związku z tym § 2 rozporządzenia w żadnym wypadku nie zaburza porządku prawnego, zasad dziedziczenia, nie ogranicza możliwości dokonywania przez uprawnionego czynności inter vivos i mortis causa, a tym bardziej nie prowadzi do wywłaszczenia.

WSA podkreślił, że brak przyznania pomocy skarżącej jest związany nie tylko z faktem, iż nie jest ona małżonką rolnika, lecz także z tym, że nie spełnia pozostałych kryteriów, o których wspomniały organy obu instancji, a które są wyraźnie określone w treści rozporządzenia.

Sąd I instancji nie uwzględnił też zarzutu naruszenia art. 8 ust. 2 Konstytucji. Stwierdził, że zarówno wykładnia językowa, jak i celowościowa przedmiotowych regulacji wskazują wyraźnie, kto jest adresatem pomocy przyznanej w ramach rozporządzenia – są to osoby mające status rolnika, o którym mowa w art. 39c ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487, ze zm.), któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, które prowadzą działalność, której przedmiotem jest hodowla/chów trzody chlewnej samodzielnie albo wspólnie z małżonkiem, ewentualnie którego małżonek prowadzi taką działalność. Ponadto taki małżonek wskutek śmierci rolnika może także się ubiegać o przyznanie pomocy i wtedy zastosowanie mają przepisy przedmiotowego rozporządzenia określające kwestię uprawnień małżonka, wyraźnie stanowiąc, że musi on spełniać ściśle określone kryteria, a prawo do otrzymania pomocy nie przysługuje tylko z racji bycia spadkobiercą i małżonkiem. Taki kształt niniejszych regulacji chroni wartości wskazane w art. 18 Konstytucji. W związku z powyższym, rozporządzenie, które przewiduje, że prawo rolnika do otrzymania pomocy finansowej będzie po jego śmierci utrzymane jako prawo przysługujące małżonkowi po spełnieniu odpowiednich kryteriów, nie może być – w ocenie Sądu – uznane za naruszające zasady równości wyrażonej w art. 32 Konstytucji. Nie stanowi ono naruszenia konstytucyjnych praw spadkobierców, nie narusza ich uprawnień w zakresie rozporządzania majątkiem będącym przedmiotem dziedziczenia, nie narusza samego prawa dziedziczenia, nie ingeruje w zakres dziedziczenia, ani w katalog spadkobierców. Sąd wskazał ponadto, że prawo do uzyskania pomocy przez małżonka rolnika nie jest dziedziczone. Jest to odrębne uprawnienie, które przysługuje mu po spełnieniu odpowiednich kryteriów. Nie jest elementem wchodzącym w skład masy spadkowej, przez co nie mamy do czynienia ze zróżnicowaniem sytuacji poszczególnych spadkobierców.

Zdaniem WSA, w sprawie nie doszło też do uchybień w zakresie postępowania dowodowego oraz procesu dokonania oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, tj. art. 77 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.; dalej: k.p.a.). Organ dokonał ustaleń w zakresie stanu faktycznego w oparciu o treść pism oraz oświadczeń wiedzy i woli przedłożonych przez skarżącą, która ponadto w treści skargi nie wskazała, jakich okoliczności faktycznych nie wziął pod uwagę organ na etapie wydawania zaskarżonej decyzji i z czego one wynikają.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o uchylenie wyroku i uchylenie decyzji obu instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Ponadto, skarżący kasacyjnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 3 p.p.s.a. polegający na braku kontroli rozstrzygnięcia dokonanego przez organ II instancji;

2) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku, który w swej treści nie odnosi się do części podniesionych przez skarżącą zarzutów skargi dotyczących naruszeń norm konstytucyjnych (str. 11 uzasadnienia wyroku) w sytuacji gdy skarżąca wprost wskazała, jakie normy Konstytucji w korelacji z treścią rozporządzenia zostały naruszone przez organ I i II instancji, co stanowi ewidentną okoliczność przemawiającą na korzyść skarżącej, a co zostało przemilczane przez Sąd I instancji;

3) art. 77 i 80 k.p.a. poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego przez Sąd I instancji i przyjęcie za własnych ustaleń organu II instancji wskutek błędnie i pobieżnie zaakceptowanych ustaleń organu I instancji, tj. mimo spełnienia wszystkich warunków w zakresie posiadania sztuk na dzień rozpoczęcia naboru, tj. 18 stycznia 2023 r., jak również dokonania zgłoszeń urodzeń sztuk w okresie od 1 kwietnia 2022 r. do 18 stycznia 2023 r. oraz prowadzenia produkcji ekologicznej w roku 2021, jak i złożenie wniosku w wyznaczonym terminie zgodnie z deklaracją płatności 2022.

Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 grudnia 2022 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej na operacje typu "Pomoc dla rolników szczególnie dotkniętych wpływem rosyjskiej inwazji na Ukrainę" w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji oraz art. 21 ust. 1 Konstytucji w zakresie ograniczenia § 2 rozporządzenia, że pomoc przyznaje się rolnikowi lub jego małżonkowi, pomijając przy tym krąg ewentualnych spadkobierców z dziedziczenia – wadliwie przyjmując, że każdy rolnik posiada małżonka i w razie śmierci to małżonek wstępuje w jego prawa, a nie sukcesor uniwersalny, jak to miało miejsce w niniejszym stanie faktycznym;

2) art. 8 ust. 2 Konstytucji RP w zakresie bezpośredniego stosowania jej przepisów skutkującą nie prokonstytucyjną wykładnią rozporządzeń i ustaw w odniesieniu do ustawy zasadniczej, czego wynikiem jest wtórne naruszenie równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), gdyż według § 2 ww. rozporządzenia organ przyznaje pomoc wyłącznie rolnikowi lub jego małżonkowi, pomijając przy tym krąg ewentualnych spadkobierców i w sposób nieuprawniony i dyskryminujący wyłącza innych spadkobierców z dziedziczenia praw i uprawnień ze spadku, tłumacząc to Sąd wskazuje na zasadę ochrony małżeństwa – art. 18 Konstytucji (str. 10 uzasadnienia wyroku), pomijając przy tym treść art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 1 i 2, 21 ust. 1 Konstytucji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że to na autorze skargi kasacyjnej ciąży obowiązek konkretnego wskazania, które przepisy prawa materialnego zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Podobnie zresztą przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać przepisy tego prawa, które zostały naruszone przez sąd i wpływ naruszenia na wynik sprawy tj. treść orzeczenia (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do uzupełniania, czy innego korygowania wadliwie postawionych zarzutów kasacyjnych. Nie może też samodzielnie ustalać podstaw, kierunków jak i zakresu zaskarżenia (por. wyrok NSA z 26 marca 2014r., sygn. akt I GSK 1047/12, LEX nr 1487688 oraz wyrok NSA z 29 sierpnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1560/11, LEX nr 1218337).

W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegały zarzuty naruszenia przepisów postępowania.

Formułując zarzuty procesowe, autor skargi kasacyjnej, zgodnie z dyspozycją art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zobowiązany jest wykazać, iż naruszenie przez Sąd I instancji przepisów prawa procesowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Brak takiego wywodu powoduje, że zarzuty te – z uwagi na ich wadliwą konstrukcję – są nieskuteczne. Ponadto, w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor w ogóle nie odniósł się na podniesionych w ramach podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzutów, nie wyjaśnił, w czym konkretnie upatruje naruszenia wskazanych przepisów. Zatem już z tych powodów zarzuty te nie mogły odnieść oczekiwanego przez stronę skutku. Nie są one też zasadne z następujących powodów.

W pierwszym zarzucie wskazano na naruszenie art. 3 p.p.s.a. polegające na braku kontroli rozstrzygnięcia dokonanego przez organ II instancji. W tym miejscu należy zauważyć, że art. 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi składa się z czterech paragrafów, a także dalszych jednostek redakcyjnych (punktów), które nie zostały w podstawie kasacyjnej przytoczone. Zarzuty skargi kasacyjnej powinny zaś być skonstruowane w sposób precyzyjny, tj. poprzez wskazanie konkretnej jednostki redakcyjnej kwestionowanego przepisu, a mianowicie, jeśli przepis zawiera dalsze jednostki redakcyjne, to należy je powołać, np. artykuł, paragraf lub ustęp, punkt, litera czy akapit. Brak takiej precyzji uniemożliwia odniesienie się poprzez tak skonstruowany zarzut do zakwestionowanego wyroku czy postanowienia. NSA nie ma obowiązku ani też nie posiada uprawnienia do poprawiania zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej. Nie może ich zatem uzupełniać, modyfikować czy też w inny sposób konwalidować (por. wyroki NSA z 20 lipca 2018 r., sygn. akt II OSK 2073/16 oraz z 8 marca 2024 r., sygn. akt I GSK 683/20).

Odnosząc się do kolejnego zarzutu skargi kasacyjnej, wskazać należy, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. wskazuje podstawowe elementy konstrukcyjne, które musi zawierać prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku Sądu administracyjnego, tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Zatem naruszenie tego przepisu może mieć miejsce wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera tych elementów, a także wówczas, gdy uzasadnienie nie zawiera stanowiska odnośnie do przyjętego stanu faktycznego, a także gdy zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej z powodu wadliwości sporządzonego uzasadnienia (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010r., sygn. akt II FPS 8/09; to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Naruszenie to, w myśl art. 174 pkt 2 p.p.s.a. musi być na tyle ważkie, aby mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga, że w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest możliwe kwestionowanie stanowiska Sądu I instancji w zakresie prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska Sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. np. wyroki NSA z 22 czerwca 2016r., sygn. I GSK 1821/14, z 6 marca 2019r., sygn. II GSK 985/17). Zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można zatem łączyć z ocenami i stanowiskiem, jakie prezentuje Sąd I instancji, uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, a do tego właśnie częściowo zmierza uzasadnienie omawianych zarzutów w rozpatrywanej skardze kasacyjnej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarty w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wywód w sposób wystarczająco logiczny i jasny przedstawia stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w zakresie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Brak akceptacji strony wnoszącej skargę kasacyjną oceny prawnej Sądu I instancji wyrażonej w wyroku nie jest wystarczającą podstawą do jego skutecznego zakwestionowania z perspektywy naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w ocenianym uzasadnieniu w sposób prawidłowy przedstawił przesłanki oddalenia skargi. Podkreślić należy, że nie można mylić dostateczności uzasadnienia z siłą jego przekonywania i trafnością wskazanych w nim argumentów. Celem uzasadnienia jest wprawdzie przekonanie stron postępowania o trafności rozstrzygnięcia, lecz ewentualna wadliwość argumentacji, bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu niż wskazany w uzasadnieniu, nie stanowi o naruszeniu przez WSA art. 141 § 4 p.p.s.a., gdy uzasadnienie zawiera odniesienie się do zarzutów skargi w kwestach mających istotne znaczenie w sprawie poprzez odwołanie się do treści przepisów prawa i wyjaśnienie ich zastosowania w konkretnej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym podziela stanowisko judykatury, iż Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku wypełniając przesłanki wynikające z treści art. 141 § 4 p.p.s.a. nie ma obowiązku odnosić się osobno do każdego z zarzutów podniesionych w skardze oraz innych pismach procesowych sprawy i do każdego z argumentów na ich poparcie, może je oceniać całościowo. Najistotniejsze jest to, aby z wywodów Sądu wynikało dlaczego w sprawie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze (por. wyroki NSA z 18 listopada 2016r., sygn. II GSK 702/15; z 19 czerwca 2018r., sygn. II GSK 2336/16; z 18 kwietnia 2018r., sygn. II GSK 2671/16; z 4 października 2018r., sygn. II GSK 2983/16). Zauważyć w związku z tym należy, że część analityczna uzasadnienia pozwala na odtworzenie toku rozumowania Sądu I instancji, który doprowadził do stanowiska o zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a tym samym możliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się natomiast do rozstrzygnięcia, czy skarżąca kasacyjnie spełniła przesłanki przyznania pomocy finansowej na podstawie wymogów określonych w rozporządzeniu.

W ocenie NSA, uwzględniając postawione zarzuty kasacyjne, stwierdzić należy, że skarżąca kasacyjnie nie spełnia przesłanek do przyznania tej pomocy. Stanowisko to nie narusza też Konstytucji RP, w tym zasady równości, o której mowa w art. 32 ustawy zasadniczej.

Przede wszystkim w sprawie stwierdzić należy, że prawo do tej pomocy dla rolników jako uprawnienie o charakterze publicznoprawnym nie podlega dziedziczeniu na zasadach ogólnych. Do przejęcia takiej pomocy dla rolników niezbędne jest uregulowanie szczególne unormowane na gruncie przepisów publicznoprawnych. Zasadą na gruncie prawa administracyjnego jest brak klasycznej sukcesji pod tytułem ogólnym, charakterystycznej dla prawa cywilnego. Przejście praw i obowiązków publicznoprawnych jest możliwie wyłącznie albo gdy prawo materialne wprost wskazuje podmioty, na które przechodzą prawa i obowiązki będące przedmiotem konkretnej sprawy administracyjnej, albo gdy podmioty te uda się ustalić na podstawie charakteru konkretnej sprawy.

W zaskarżonym wyroku WSA rozważał kwestię konstytucyjności powoływanych przez stronę przepisów. Zasadnie uznał, że do naruszenia przepisów Konstytucji RP nie doszło, w tym nie doszło do naruszenia zasady równości. Stwierdził, że rozporządzenie, na podstawie którego przyznawana jest pomoc rolnikom szczególnie dotkniętym wpływem rosyjskiej inwazji na Ukrainę w żaden sposób nie ogranicza prawa właściciela do dysponowania przedmiotem własności, ani nie ogranicza w żaden inny sposób innych praw majątkowych lub prawa do dziedziczenia. Wszystkie uprawnienia właścicieli, posiadaczy, spadkobierców etc. nie zostały naruszone tylko przez to, że zakres pomocy przewidzianej w § 2 przedmiotowego rozporządzenia został ograniczony do osoby rolnika, ustalając szereg kryteriów, które musi spełniać ten podmiot lub jego małżonek. Minister, który wydał rozporządzenie w żadnym jego fragmencie nie rości sobie praw do ograniczenia praw wskazanych w Konstytucji, w związku z tym § 2 rozporządzenia w żadnym wypadku nie zaburza porządku prawnego, zasad dziedziczenia, nie ogranicza możliwości dokonywania przez uprawnionego czynności inter vivos i mortis causa, a tym bardziej nie prowadzi do wywłaszczenia. Konstytucyjne wolności i prawa nie zostały naruszone w żaden sposób poprzez przyznanie pomocy finansowej osobom spełniającym określone w rozporządzeniu kryteria, tym bardziej że samo rozporządzenie przewiduje szeroki katalog możliwości uzyskania pomocy finansowej. Daje możliwość jej przyznania zarówno poprzez spełnienie warunków z § 2, § 3, jak i § 14.

Sąd I instancji podkreślił, że brak przyznania prawa pomocy skarżącej nie jest związany tylko z faktem, iż nie jest ona małżonką rolnika, ale nie spełnia też pozostałych kryteriów, o których wspomniał także organ I oraz organ II instancji, a które są wyraźnie określone w treści rozporządzenia. Zasadniczą kwestią jest także to, że § 2 rozporządzenia nie wskazuje małżonka rolnika ze względu na jego status jako spadkobiercy (kwestia ta jest uregulowana odrębnie w §14), ale ze względu na fakt prowadzenia przez tego rolnika działalności w zakresie hodowli lub chowu trzody chlewnej samodzielnie bądź wspólnie z małżonkiem, ew. prowadzenie takiej działalności przez małżonka tego rolnika. Dopiero po spełnieniu przez rolnika lub jego małżonka określonych warunków, rolnik ten może nabyć prawo do uzyskania pomocy w oparciu o § 2, w związku z tym małżonek rolnika nie ma możliwości uzyskania pomocy na podstawie § 2 rozporządzenia, gdyż może to zrobić tylko rolnik, podobnie jak w przypadku spełnienia warunków z § 2 rozporządzenia.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego błędnych ustaleń faktycznych, zarzutu naruszenia art. 77 i art. 80 k.p.a., stwierdzić należy, że nie jest on usprawiedliwiony. Wskazać należy, że przepisy te regulują zasady, jakimi powinien kierować się organ administracji prowadzący postępowanie administracyjne, a mówiąc precyzyjniej – postępowanie dowodowe. Przepis art. 77 k.p.a. składa się z 4 paragrafów, jednak żaden z nich nie został przez skarżącą kasacyjnie wskazany jako naruszony. Z tego powodu, podobnie jak pierwszy zarzut dotyczący naruszenia art. 3 p.p.s.a., nie mógł okazać się skuteczny. Z kolei art. 80 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Wskazać w tym miejscu należy, że podnosząc zarzuty naruszenia przepisów k.p.a. wnosząca skargę kasacyjną nie wskazała przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, które w jej ocenie WSA naruszył. Autorka skargi kasacyjnej, formułując zarzuty, nie uwzględniła, że przedmiotem kontroli instancyjnej jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego – który to Sąd nie stosuje przepisów k.p.a., a jedynie zobowiązany jest do kontroli legalności zaskarżonej decyzji organu odwoławczego. Ponadto, ani z treści zarzutu, ani uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wynika, w jaki sposób miałoby dojść do naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów, uregulowanej w art. 80 k.p.a., ani też jaki ma to wpływ na wynik sprawy. Ustalenia organu co do niespełnienia przez stronę wszystkich warunków umożliwiających uzyskanie wnioskowanej płatności mają swoje odzwierciedlenie w treści zaskarżonej decyzji, natomiast skarżąca kasacyjnie w żaden sposób nie wykazała, z czego miałoby wynikać, że te warunki zostały spełnione.

Należy podzielić w zaistniałych okolicznościach faktycznych ustalenia faktyczne organów zaaprobowane przez Sąd I instancji co do przesłanek warunkujących przyznanie pomocy.

Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że skarżąca spełnia warunek posiadania sztuk zwierząt, a w okresie od dnia 1 kwietnia 2022 r. do dnia 18 stycznia 2023 r. (dzień rozpoczęcia naboru) dokonała zgłoszenia oznakowania co najmniej 1 sztuki zwierzęcia gatunku świnia (Sus scrofa) urodzonego w siedzibie stada posiadacza tego zwierzęcia – § 2 pkt 2 rozporządzenia, a także spełnia warunek w zakresie prowadzenia produkcji ekologicznej określony w § 2 pkt 4 lit. a) rozporządzenia. Natomiast skarżąca nie spełniła warunku określonego w § 2 pkt 1, który stanowi, że konieczne jest zgłoszenie do dnia 15 maja 2022 r. do rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych i siedzib stad tych zwierząt, o którym mowa w przepisach o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, oznakowania łącznie co najmniej 10 sztuk zwierząt gatunku świnia (Sus scrofa) urodzonych w siedzibie stada posiadacza tych zwierząt w okresie od dnia 1 kwietnia 2021 r. do dnia 31 marca 2022 r., w związku z czym skarżąca wniosła o uznanie zwierząt przekazującego gospodarstwo rolne. Z akt sprawy wynika, że skarżąca w związku ze śmiercią swojego brata nabyła ¼ udziału w masie spadkowej.

Dodać w okolicznościach faktycznych wypada, że wprawdzie skarżąca kasacyjnie w uzasadnieniu skargi powołuje błędy w ustaleniach dotyczących wielkości udziału w spadku, jaki nabyła, jednak w zarzutach skargi kasacyjnej nie zostało to wskazane.

Natomiast § 3 rozporządzenia wyraźnie wskazuje, kiedy dopuszczalne jest uznanie zwierząt od osoby przekazującej gospodarstwo rolne. Zgodnie z treścią tego przepisu, konieczne jest, aby przejęcie gospodarstwa rolnego nastąpiło w całości, a rolnikowi przejmującemu przyznano punkty na podstawie kryteriów wyboru stosowanych w poddziałaniu "Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników" objętym Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, oraz wypłacono pierwszą ratę pomocy finansowej przyznanej na operację typu "Premie dla młodych rolników" w ramach tego poddziałania – § 3 pkt 1 rozporządzenia. Warunki te w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie mogły zostać uznane za spełnione. Oprócz powyższego, w niniejszej sprawie istotny jest także § 14 rozporządzenia, którego treść odnosi się do sytuacji śmierci rolnika. Stanowi on, że w przypadku śmierci rolnika, pomoc może zostać przyznana jego małżonkowi, po spełnieniu odpowiednich kryteriów. W tym zakresie skarżąca ze względu na swoje pokrewieństwo nie spełnia także tego kryterium podmiotowego.

W ocenie NSA wypada wskazać, że skarżąca kasacyjnie w ogóle nie powołuje jako naruszone przepisów dotyczących przejęcia uprawnień do pomocy przez ewentualnego następcę, a mianowicie § 3 i § 14 rozporządzenia, wskazujące na uprawnienia następcy w przypadku przejęcia w całości gospodarstwa rolnego, jak i uzyskania pomocy w przypadku śmierci rolnika.

Podkreślić należy, że powołane przepisy są jedynymi, które w zakresie tej pomocy publicznoprawnej regulują przypadki przejęcia pomocy przez następcę.

Jak to już wyżej wskazano, skarżąca kasacyjnie nie posiada statusu młodego rolnika, nie zakwestionowała też tego w zakresie ustaleń faktycznych w zarzutach skargi kasacyjnej. Nie uzyskała z tytułu przejęcia gospodarstwa rolnego punktów, jak i nie wypłacono jej pierwszej raty pomocy. Natomiast w zakresie unormowania z § 14 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia zauważyć trzeba, że warunkiem przejęcia pomocy jest wspólne prowadzenie gospodarstwa rolnego. Z okoliczności faktycznych nie wynika, aby skarżąca kasacyjnie prowadziła gospodarstwo rolne wraz ze zmarłym bratem.

Tym samym niewątpliwie skarżąca kasacyjnie nie spełniła warunków do przejęcia pomocy. Trudno też mówić w tych okolicznościach o naruszeniu zasady równości, gdyż przepisy, które dotyczą uprawnień małżonka zawierają też inne przesłanki, których skarżąca kasacyjnie nie spełniła.

W petitum skargi kasacyjnej postawiono zarzut naruszenia § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 grudnia 2022 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej na operacje typu "Pomoc dla rolników szczególnie dotkniętych wpływem rosyjskiej inwazji na Ukrainę" w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 21 ust. 1 Konstytucji "w zakresie ograniczenia § 2 rozporządzenia, że pomoc przyznaje się rolnikowi lub jego małżonkowi, pomijając przy tym krąg ewentualnych spadkobierców..." – znowu, bez wskazania, którego konkretnie warunku przyznania pomocy (której dalszej jednostki redakcyjnej) ów zarzut dotyczy. Nie jest również jasne, na jakiej podstawie prawnej zarzut ten został postawiony bowiem skarżąca kasacyjnie podniosła go na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. (czyli jako zarzut prawa materialnego), wskazując jednocześnie, że jest to zarzut naruszenia przepisów postępowania, przy czym nie sprecyzowała postaci naruszenia prawa (czy chodzi o błędną wykładnię czy niewłaściwe zastosowanie), jak by tego wymagał zarzut naruszenia prawa materialnego, ani nie wykazała wpływu na wynik sprawy, co z kolei niezbędne jest podczas stawiania zarzutu procesowego.

Brak powołania w zaruszacie naruszenia przepisów prawa materialnego postaci tego naruszenia uniemożliwia dokonanie oceny legalności zaskarżonego skargą kasacyjną orzeczenia przez pryzmat tak postawionego zarzutu.

Podstawy kasacyjne zostały określone w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Wynika z niego, że podstawa kasacyjna to naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów o postępowaniu, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W podstawie kasacyjnej musi występować więc naruszenie tego prawa. Zatem w zarzucie kasacyjnym (podstawie kasacyjnej) należy podać postać tego naruszenia (czy jest to błędna wykładnia, czy też niewłaściwe zastosowanie) oraz sposób naruszenia tego prawa, gdyż, jak to już wcześniej zauważono, przepis prawa może być naruszony na wiele sposobów (zob. wyrok NSA z dnia 17 maja 2024 r., sygn. akt I GSK 882/20)

Zatem zarzut ten należało uznać za nieskuteczny.

Za nieusprawiedliwiony należało też uznać drugi z zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego nawiązujący do błędnej wykładni przepisów rozporządzenia w kontekście zasady równości.

Kwestia ta została już omówiona na wcześniejszym etapie motywowania zapadłego wyroku. Powtórzyć tylko jeszcze raz należy, że trudno jest mówić w zaistniałych okolicznościach o naruszeniu zasady równości, gdy przepisy, które dotyczą uprawnień małżonka zawierają też inne przesłanki, których skarżąca kasacyjnie nie spełniła.

Dlatego też skarga kasacyjna podlegał oddaleniu.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.).