Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3389/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 1 pkt 3, art. 8 ust. 3, art. 8 ust. 12
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 402/19 w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 14 czerwca 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 402/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego.

Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:

W dniu 7 grudnia 2017 r. K. K. złożyła wniosek o pomoc finansową w formie zasiłku okresowego za miesiąc grudzień 2017 r. W trakcie prowadzonego postępowania dniu 31 stycznia 2018 r. złożyła kolejny wniosek o zasiłek okresowy od dnia 1 stycznia 2018 r., w dniu 28 lutego 2018 r. o zasiłek okresowy od 1 lutego 2018 r. oraz w dniu 6 marca 2018 r. o zasiłek okresowy od 1 marca 2018 r.

Decyzją z dnia [...] maja 2018 r. Prezydent Miasta Dąbrowa Górnicza odmówił K. K. przyznania zasiłku okresowego od dnia 1 marca 2018 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że K. K. jest matką samotnie wychowującą małoletnią córkę oraz sprawuje opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, z którą prowadzi odrębne gospodarstwo domowe.

Na podstawie otrzymanej dokumentacji od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym Katowice – Zachód, w oparciu o art. 8 ust. 3 i 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.), ustalono, że dochód rodziny w miesiącu lutym 2018 r., tj. w miesiącu poprzedzającym datę złożenia wniosku, wynosił 2.088,84 zł (składniki dochodu: alimenty: 450,83 zł + 585,92 zł + 481,30 + 561,82 + odsetki 8,97 zł) i przekracza kwotę 1.028 zł, która stanowi kryterium dochodowe dwuosobowej rodziny ustalone zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła K. K.

Decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił ustalenia Prezydenta Miasta Dąbrowa Górnicza, że jedynym dochodem rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w miesiącu lutym 2018 r. były zaległe alimenty na córkę strony w kwocie 450,83 zł, tj. 1/4 alimentów otrzymanych 3 listopada 2017 r. rozliczonych od listopada 2017 r. do lutego 2018 r. + 585,92 zł, tj. 1/3 alimentów otrzymanych 4 grudnia 2017 r. rozliczonych od grudnia 2017 r. do lutego 2018 r. + 481,30 zł, tj. 1/4 alimentów otrzymanych 2 stycznia 2018 r. rozliczonych od stycznia 2018 r. do kwietnia 2018 r. + 561,82 zł, tj. 1/4 alimentów otrzymanych 2 lutego 2018 r. rozliczonych od lutego 2018 r. do maja 2018 r. + 8,97 zł odsetki doliczone do miesiąca otrzymania. W związku z tym dochód rodziny strony wyniósł 2.088,84 zł w wymienionym miesiącu i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe rodziny o takiej strukturze (2 osoby), określone w przepisie art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, według stanu obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, tj. 1.028 zł (514 x 2 osoby).

Natomiast przyczyną odmowy przyznania świadczenia w formie zasiłku okresowego na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej jest brak wskazań co do wystąpienia przypadku szczególnego, wskazującego na potrzebę przyznania pomocy mimo uzyskania przez wnioskodawcę dochodu przekraczającego kryterium dochodowe. W przypadku strony nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, tj. taka sytuacja, czy zdarzenie nadzwyczajne, które byłoby nietypowe i niemożliwe do przewidzenia przez stronę, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. W związku z tym Kolegium stwierdziło, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, wydane w ramach uznania administracyjnego, nie nosi cech dowolności.

W skardze wniesionej od powyższej decyzji skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej. Wskazała, że alimenty zaległe nie zostały rozliczone zgodnie z tym przepisem, tj. za okres, za jaki faktycznie zostały wypłacone, co wynika z przesłanych przez komornika. Ponadto podniosła, że ponownie wliczono kwotę 1.409,26 zł, która została już ujęta w jej dochodzie w roku 2015.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalając skargę wskazał, że prawidłowo organ przyjął, że skoro uzyskana 3 listopada 2017 r. kwota 1.830,82 zł (alimenty zaległe 1.803,32 + 27,50 zł odsetki) i 4 grudnia 2017 r. kwota 1.778,66 zł (alimenty zaległe 1.757,77 zł + 20,89 zł odsetki) i 2 stycznia 2018 r. kwota 1.940,82 zł (1.925,23 zł alimenty zaległe + 15,59 zł odsetki) i 2 lutego 2018 r. kwota 2.256,25 zł (alimenty zaległe 2.247,28 zł + 8,97 zł odsetki) tytułem zaległego świadczenia alimentacyjnego przekracza kwotę zasądzonych alimentów w wysokości 600 zł, to w sprawie należało zastosować art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej.

Na tej podstawie, alimenty zaległe otrzymane w dniu 3 listopada 2017 r. w kwocie 1.803,32 zł zostały rozliczone od listopada 2017 do lutego 2018 r., gdyż alimenty te były należne za okres 4 miesięcy (1.803,32 zł podzielone przez 600 zł alimentów bieżących = 3,005), co w przeliczeniu na miesiąc stanowiło kwotę 450,83 zł, alimenty zaległe otrzymane w dniu 4 grudnia 2017 r. w kwocie 1.757,77 zł rozliczono od grudnia 2017 r. do lutego 2018 r., gdyż alimenty te były należne za okres 3 miesięcy (1.757,77 zł podzielone przez 600 zł alimentów bieżących = 2,926), co w przeliczeniu na miesiąc stanowiło kwotę 585,92 zł, alimenty zaległe otrzymane w dniu 2 stycznia 2018 r. w kwocie 1.925,23 zł rozliczono od stycznia 2018 do kwietnia 2018 r., gdyż alimenty te były należne za okres 4 miesięcy (1.925,23 zł podzielone przez 600 zł alimentów bieżących = 3,208), co w przeliczeniu na miesiąc stanowiło kwotę 481,30 zł, alimenty zaległe otrzymane w dniu 2 lutego 2018 r. w kwocie 2.247,28 zł rozliczono od lutego 2018 do maja 2018 r., gdyż alimenty te były należne za okres 4 miesięcy (2.247,28 zł podzielone przez 600 zł alimentów bieżących = 3,745), co w przeliczeniu na miesiąc stanowiło kwotę 561,82 zł.

W ocenie Sądu zasadnie organ stwierdził przy tym, że w sytuacji uzyskania dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny "na przyszłość". Ponadto do powyższych kwot ustalonych w wyniku zastosowania art. 8 ust. 12 cytowanej ustawy, prawidłowo organ dodał, wskazane w decyzji odsetki. W wyniku ustalenia, w powyższy sposób, wysokości dochodu w rodzinie skarżącej, prawidłowo organ stwierdził, że doszło do przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego, a w związku z tym brak było podstaw do przyznania skarżącej zasiłku okresowego.

Zdaniem Sądu nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty podniesione w skardze, według których zaległe alimenty powinny być rozliczone przez 34 miesiące, gdyż – jak podniosła skarżąca – "zostały wypłacone przez okres ok. 34 miesięcy (od lutego 2015 r. do listopada 2017 r.)". Podkreślono, że organ prawidłowo zastosował art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej, gdyż podzielił każdą z wymienionych w decyzji kwot zaległych alimentów przekazanych skarżącej przez komornika (bez odsetek), przez kwotę zasądzonych alimentów, tj. 600 zł. i w ten sposób ustalił za jaki okres, tj. za ile miesięcy, należny jest uzyskany dochód. Następnie przez ten okres organ uwzględnił w dochodzie rodziny skarżącej, kwotę wynikającą z podzielenia kwoty zaległych alimentów przekazanej skarżącej przez komornika, przez liczbę miesięcy, za które należna była ta przekazana kwota. Sąd dodał przy tym, że ustaloną w ten sposób kwotę, organ uwzględnił w dochodzie rodziny skarżącej "na przyszłość", czyli poczynając od miesiąca, w którym komornik przekazał skarżącej konkretną sumę zaległych alimentów. Następnie sumując kwoty, które w wyniku powyższego rozliczenia należało uwzględnić na luty 2018 r., organ ustalił wysokość dochodu w rodzinie skarżącej w miesiącu poprzedzającym datę złożenia wniosku, co było zgodne z przepisami ustawy o pomocy społecznej.

Ponadto w uzasadnieniu skargi zawarte zostały twierdzenia, według których ponownie doliczono do dochodu rodziny kwotę 1.409,26 zł, która – według skarżącej - została już doliczona do dochodu w okresie od maja do listopada 2015 r., gdyż organ wydając decyzję w 2015 r. oparł się na zaświadczeniu od komornika z dnia 17 grudnia 2015 r. Jak podniesiono w skardze, w zaskarżonej decyzji kwota ta została ujęta pomimo wiedzy organu, że kwota ta została zwrócona przez skarżącą na konto komornika w listopadzie 2015 r. Skarżąca podniosła, że jeśli kwota ta po raz drugi została wliczona do jej dochodu, to wnosi o zmianę decyzji z 2015 r.

W powyższym zakresie Sąd stwierdził, że przedmiotem postępowania jest decyzja z 2018 r. wydana przy zastosowaniu art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej. Wśród podstaw faktycznych jej wydania były ustalenia dotyczące kwot zaległych alimentów przekazanych skarżącej przez komornika w dniach 3 listopada 2017 r., 4 grudnia 2017 r., 2 stycznia 2018 r., 2 lutego 2018 r. Istotne znaczenie miało zatem to, że według dokumentów źródłowych, uwzględnione przez organ kwoty zaległych alimentów, zostały uzyskane przez skarżącą w wymienionych datach. Organ zobowiązany był bowiem ustalić wysokość dochodu w rodzinie skarżącej w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc, tj. w lutym 2018 r. Z uwagi zatem na kwestie dotyczące zastosowania art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej, istotne znaczenie miały właśnie kwoty zaległych alimentów uzyskane w określonych wyżej datach, a nie wszelkie inne, np. uzyskane kilka lat wcześniej. Z tego powodu, poza zakresem dokonywanych w tej sprawie ustaleń pozostają okoliczności dotyczące zaległych alimentów uzyskanych przez skarżącą w 2015 r., w tym również to, czy skarżąca zwróciła w listopadzie 2015 r. wymienioną przez nią w skardze kwotę na konto komornika.

W związku z ustaleniem, że dochód w rodzinie skarżącej przekroczył ustawowe kryterium dochodowe, będące jednym z warunków przyznania zasiłku okresowego, określonego w art. 38 ustawy o pomocy społecznej, organ rozważył możliwość przyznania jej zwrotnego zasiłku okresowego, określonego w art. 41 pkt 2 ustawy.

W ocenie Sądu organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, gdyż rozstrzygnął sprawę mając na względzie sytuację skarżącej oraz ograniczone możliwości finansowe organu I instancji, a tym samym ochronę interesów innych osób uprawnionych do uzyskania wsparcia ze środków pomocy społecznej. Zasadnie przy tym podniesiono, że w przypadku strony nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, tj. taka sytuacja, czy zdarzenie nadzwyczajne, które byłoby nietypowe i niemożliwe do przewidzenia przez stronę, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła K. K., zarzucając naruszenie:

1) prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj.:

a) art. 8 ust. 12 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej polegającą na uznaniu, że przy ustalaniu dochodu rodziny skarżącej w lutym 2018 r. należy uwzględnić kwotę alimentów wyegzekwowanych przez komornika sądowego w wysokości 2.088,84 zł podczas gdy ww. kwota stanowiła alimenty zaległe, należne za okres od lutego 2015 r. do listopada 2017 r., zatem nie była świadczeniem należnym za miesiąc luty 2018 r., które powinno być brane pod uwagę przy ocenie kryterium dochodowego rodziny skarżącej, co doprowadziło do nieprzyznania zasiłku okresowego od marca 2018 r., w sytuacji, w której skarżąca spełniała wymogi stawiane dla osoby ubiegającej się o zasiłek okresowy;

b) art. 38 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 7 ww. ustawy, a polegającej na nieprzyznaniu zasiłku okresowego, w sytuacji, w której rodzina skarżącej spełniała wymogi stawiane dla osoby ubiegającej się o zasiłek.

Z ostrożności procesowej, w razie niedopatrzenia się przez Sąd wyżej opisanych naruszeń, skarżąca kasacyjnie zarzuciła naruszenie:

c) art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez odmowę przyznania skarżącej specjalnego zasiłku celowego na skutek stwierdzenia, że nie zachodzi przypadek szczególny uzasadniający przyznanie wskazanego świadczenia, pomimo że taki przypadek zachodził - skarżąca w chwili wydania decyzji była w bardzo trudnej sytuacji życiowej, w żaden sposób nie przyczyniła się do jej powstania, a kwota otrzymana z tytułu jednorazowej spłaty długu alimentacyjnego nie mogła być przeznaczona na zaspokojenie bieżących potrzeb córki skarżącej i utrzymania rodziny, lecz na pokrycie długów powstałych w okresie, w którym dłużnik alimentacyjny nie wywiązywał się ze swojego obowiązku alimentacyjnego;

2) naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi, pomimo nie wzięcia pod uwagę całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych rozpoznawanej sprawy, w celu stwierdzenia czy naruszono prawo materialne i czy miało to wpływ na wynik sprawy;

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. przez oddalenie skargi, pomimo naruszenia przez organy administracyjne art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania;

2) zasądzenie na rzecz skarżącej od organu kosztów postępowania.

Ponadto wniesiono o zasądzenie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu w postępowaniu przed Sądem II instancji.

Skarżąca kasacyjnie oświadczyła także, że nie wnosi o przeprowadzenie rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania z art. 183 § 2 P.p.s.a., zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 P.p.s.a. W takiej sytuacji Sąd II instancji, co do zasady, w pierwszej kolejności powinien rozpoznać zarzuty podnoszące naruszenia prawa procesowego, a dopiero w dalszej zarzuty odnoszące się do naruszeń prawa materialnego. Jednak w niniejszej sprawie istota sporu dotyczy zagadnień materialnoprawnych stąd też w pierwszej kolejności należy się odnieść do tych zarzutów, a po drugie bezsporne jest w sprawie, że skarżąca kasacyjnie otrzymała w dniach 3 listopada 2017 r., 4 grudnia 2017 r., 2 stycznia 2018 r. i 2 lutego 2018 r. wskazane kwoty zaległych alimentów na rzecz małoletniej córki, które wyegzekwowane zostały przez komornika, natomiast przedmiotem sporu jest ocena prawna tego stanu faktycznego, dotycząca ustalenia dochodu rodziny skarżącej w lutym 2018 r. w związku ze złożonym w dniu 6 marca 2018 r. wnioskiem o przyznanie zasiłku okresowego. Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, sformułowanego w pkt 1 lit. a, tj. art. 8 ust. 12 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzut ten jest niezasadny. Przede wszystkim przypomnieć należy treść powołanych przepisów. Zgodnie z art. 8 ust. 1 prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: (pkt 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny", zaś powołany art. 8 ust. 12 stanowi, że w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód. W skardze kasacyjnej podano, że naruszenie powyższych przepisów polegało na uznaniu, iż przy ustalaniu dochodu rodziny skarżącej w lutym 2018 r. należało uwzględnić wskazaną kwotę 2.088,84 zł podczas gdy kwota ta stanowiła zaległe alimenty. Nietrudno dostrzec, że uzasadnienie naruszenia art. 8 ust. 12 ustawy nie pozostaje w związku z treścią tego przepisu, nie wskazano również podstawy prawnej z której wynikałoby, że zaległe alimenty nie są uwzględniane przy ustalaniu dochodu rodziny. Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że dochód to suma miesięcznych przychodów bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, a więc również dochód uzyskany z bieżących jak i zaległych alimentów. Natomiast ustalając dochód osoby, która jest zobowiązana do uiszczania alimentów jej dochód pomniejsza się o kwotę alimentów. Należy jeszcze zwrócić uwagę na treść art. 8 ust. 4 ustawy, który stanowi że do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się wskazanych w pkt od 1 do pkt 10 świadczeń i dochodów, wskazane wyłączenia mają charakter enumeratywny, a pośród nich nie ma wskazanych zaległych alimentów. Tym samym co do zasady, kwoty otrzymane z tytułu zaległych alimentów wliczane są do dochodu rodziny. Natomiast dla ustalenia wysokości dochodu w danym miesiącu, w przypadku uzyskania jednorazowego dochodu, zastosowanie mają jeszcze zasady uregulowane w art. 8 ust. 11 i ust. 12 ustawy, które określają jak taki jednorazowy dochód powinien być rozliczony. I tak zgodnie z art. 8 ust. 11, w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty: 1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej; 2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Druga zasada zawarta jest w art. 8 ust. 12, zgodnie z którą, w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie miała zasada z ust. 12, albowiem uzyskane jednorazowe dochody z tytułu zaległych alimentów, dotyczyły danych okresów, były to alimenty należne za okres 4 miesięcy (w przypadku kwot uzyskanych w dniach: 3 listopada 2017 r., 2 stycznia 2018 r., 2 lutego 2018 r.) oraz za okres 3 miesięcy (w przypadku kwoty uzyskanej w dniu 4 grudnia 2017 r.). Organ szczegółowo odniósł się do zasady wynikającej z art. 8 ust. 12, jak również przedstawił szczegółowe kwotowe obliczenia, co do podziału na poszczególne miesiące kwot otrzymanych z tytułu zaległych alimentów oraz ustalił dochód rodziny skarżącej w miesiącu lutym 2018 r., który wynosił 2.088,84 zł, podczas gdy kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania pomocy finansowej w przypadku rodziny dwuosobowej nie może przekroczyć kwoty 1.028,00 zł, a Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo przeprowadził kontrolę zaskarżonej decyzji. Zarówno wykładania art. 8 ust. 12 ustawy jak i zastosowanie normy materialnoprawnej wynikającej z tego przepisu do okoliczności faktycznych sprawy dokonane przez Sąd I instancji jest prawidłowe, a zarzut skargi kasacyjnej jest niezasadny.

Nie może również być uwzględniony zarzut materialnoprawny sformułowany w pkt 1 lit. b, a dotyczący art. 38 ustawy w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 7 ustawy. Zgodnie z art. 38 ust. 1 zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Niespełnienie kryterium dochodowego określonego w art. 38 ust. 1 pkt 2, o czym było wyżej, powodowało, że zasiłek okresowy nie mógł być przyznany, tym samym nie mogło dojść do naruszenia tego przepisu. Artykuł 2 określa istotę i cele pomocy społecznej oraz podmioty działające w omawianej dziedzinie, z kolei art. 7 wskazuje przyczyny udzielania pomocy, czyli precyzuje z jakich powodów udziela się pomocy społecznej, przepisy te zawierają ogólne zasady i cele pomocy społecznej, natomiast kolejna istotna zasada zawarta jest w art. 8 ust. 1 ustawy, zgodnie z którą prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje podmiotom, które spełniają wskazane w tym przepisie kryterium dochodowe (z wyjątkiem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91). Tym samym w przypadku niespełnienia kryterium dochodowego uzyskanie pomocy społecznej jest niemożliwe, a tym samym nie może dojść do naruszenia innych zasad pomocy społecznej.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 41 ustawy, to wskazać należy, że przepis ten w sposób jednoznaczny wskazuje na wyjątkowy charakter przyznawanych na jego podstawie świadczeń. Tym kryterium odróżniającym od innych świadczeń jest okoliczność zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku", który nie jest tożsamy z niezbędną potrzebą bytową i równocześnie nie jest uzależniony od wymogu zachowania kryterium dochodowego. Ustawodawca w ustawie o pomocy społecznej nie zdefiniował określenia "szczególnie uzasadnionych przypadków", pozostawiając w tym zakresie ocenę organowi wydającemu decyzję. O uprawnieniu do świadczeń z art. 41 ustawy nie decyduje bowiem dochód strony, lecz sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Z tej formy pomocy społecznej nie można wyprowadzać wniosku, że przyznanie tego rodzaju zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Przyznanie bądź odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego albo zasiłków okresowych i celowych pod warunkiem zwrotu uzależniona jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. A zatem musi być to przypadek na tyle charakterystyczny i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia, które wystąpiło i jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba sobie z nim nie poradzi, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Takie zawężenie możliwości przyznawania świadczeń z art. 41 ustawy do przypadków o szczególnym charakterze wiąże się z faktem, że ustawodawca nie uzależnił przyznania tego świadczenia od kryterium dochodowego. Mając powyższe na uwadze, a także okoliczności sprawy z których wynika, że w sytuacji skarżącej, która niewątpliwie nie jest łatwa, jednak nie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek, zarzutu naruszenia art. 41 ustawy nie można uznać za zasadny.

Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 151 P.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., to wskazać należy, że zarzuty te nie zasługują na uwzględnienie. Mając bowiem na uwadze, że istota sporu dotyczyła zagadnień materialnoprawnych, a zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa materialnego są niezasadne, bezprzedmiotowe stały się zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, które mogły by być zasadne tylko w przypadku gdyby zarzuty materialnoprawne zostały uwzględnione.

Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej - adwokat K. M. wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 P.p.s.a.