Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 252/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 173, art. 176, art. 177 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 151, art. 133 § 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 61a § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 18 oraz art. 64c § 6a pkt 1 lit. b), art. 59 § 1 i art. 64c, art. 64e § 6a pkt 1 lit. b)
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 27 października 2021 r. sygn. akt I SA/Lu 347/21 w sprawie ze skargi P.P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 21 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 27 października 2021 r., sygn. akt I SA/Lu 347/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu skargi P.P. uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 21 czerwca 2021 r., nr [...] .2 oraz postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z 29 kwietnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a".

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie. Na podstawie art. 173 w zw. z art. 176 oraz art. 177 § 1 P.p.s.a. zaskarżył w całości powyższy wyrok, zarzucając mu:

1. na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, których naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1966 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej "K.p.a.") w zw. z art. 18 oraz art. 64c § 6a pkt 1 lit. b) ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.- dalej "u.p.e.a.") poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji na skutek błędnego przyjęcie, że organ niezasadnie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wydania zawiadomienia o wysokości kosztów, podczas gdy przedmiotowy wniosek został złożony w toku prowadzonego i nie zakończonego postępowania egzekucyjnego, co stanowiło przesłankę uniemożliwiającą wszczęcie postępowania;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 151 P.p.s.a. w zw. art. 59 § 1 i art. 64c u.p.e.a. poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji na skutek błędnego przyjęcia przez Sąd, że w sytuacji "przyjęcie przez organy wykładni, według której art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej (w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r.) pozwalał na częściowe umorzenie postępowania egzekucyjnego, konsekwentnie wymagało od nich stosowania art. 64c u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 20 lutego 2021 r.) na takich proceduralnych zasadach, jakie obowiązywały w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego w całości, podczas gdy treść art. 59 u.p.e.a. nie zawiera odwołania do kosztów egzekucyjnych, które można określić dopiero po zakończeniu postępowania egzekucyjnego;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 151 P.p.s.a. w zw. art. 59 § 1 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r.), art. 64c § 6a pkt 1 lit. b (w brzmieniu obowiązującym przed 20 lutego 2021 r.) u.p.e.a. poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji na skutek błędnego przyjęcie, że doszło do ostatecznego zakończenia postępowania egzekucyjnego, a w konsekwencji zaaprobowanie uprawnienia strony do złożenia wniosku z 1 kwietnia 2021 r., podczas gdy postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego jest dalej prowadzone w zakresie nie objętym postanowieniem Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z 5 października 2020 r. i moment, od którego liczy się termin na złożenie wniosku o zawiadomieniu o kosztach egzekucyjnych, nigdy nie powstał;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 151 P.p.s.a, w zw. art. 59 § 1 u.p.e.a.(w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r.), art. 64e § 6a pkt 1 lit. b) (w brzmieniu obowiązującym przed 20 lutego 2021 r.) u.p.e.a, oraz art. 61a § 1 K.p.a - poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie oraz poprzedzającego go postanowienia I instancji poprzez błędne przyjęcie, że częściowe umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych [...],[...] i [...] w zakresie niewłaściwe naliczonych odsetek, uprawnia zobowiązanego do wystąpienia z wnioskiem o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu powinna opierać się na twierdzeniu że uprawnienie do wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem powstaje z chwilą ostatecznego zakończenia postępowania egzekucyjnego bowiem dopiero w tym momencie można określić kto i w jakiej wysokości poniesie koszty egzekucyjne powstałe w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego,

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 133 § 1 w zw. z art. 151 P.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji poprzez ich wadliwe zastosowanie polegające na uwzględnieniu skargi, pomimo że postępowanie prowadzone przed organami administracji nie było dotknięte wadą postępowania, uzasadniającą podjęcie rozstrzygnięcia przez Sąd uchylającego zaskarżone postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji.

Wskazując na powyższe podstawy Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie wniósł o: (1) uchylenie wyroku w całości i rozpoznanie skargi i jej oddalenie, ewentualnie (2) o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, (3) o rozpoznanie sprawy na rozprawie, (4) o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu.

Zarządzeniem Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej NSA, działając na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), z uwagi na konieczność jej rozpatrzenia bez zbędnej zwłoki oraz brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, zadecydował o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. Strony, po otrzymaniu informacji o posiedzeniu niejawnym i podstawach jego zarządzenia, nie wnosiły zastrzeżeń do takiego trybu rozpoznania sprawy.

Istota podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów sprowadza się do zakwestionowania stanowiska Sądu I instancji, który przyjął, że w sytuacji, w której organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne w części, to konsekwentnie powinien orzec o kosztach postępowania egzekucyjnego w umorzonej części stosownie do art. 64c u.p.e.a. W ocenie organu egzekucyjnego, orzeczenie o kosztach postępowania egzekucyjnego możliwe jest tylko po ostatecznym zakończeniu całego postępowania egzekucyjnego.

Jak wynika z ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd I instancji postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2005 – 2007 postanowieniem z 5 października 2020 r. zostało umorzone w części dotyczącej nienależnie naliczonych odsetek ujętych w tytułach wykonawczych.

Zobowiązany zwrócił się do organu egzekucyjnego o zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych w związku z częściowym umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych.

Odnośnie podstawy prawnej orzekania Sąd I instancji przyjął, że zastosowanie mają przepisy art. 59 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 30 lipca 2020 r., oraz art. 64c u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 20 lutego 2021 r. Ustalenie to w skardze kasacyjnej nie było kwestionowane.

Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa. W skardze kasacyjnej nie kwestionuje się możliwości częściowego umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Stosownie do art. 64c § 6a pkt 1 lit. b) u.p.e.a. organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych na wniosek złożony w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne. Według art. 64c § 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w § 6a. Na postanowienie to przysługuje zażalenie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w świetle wyżej przytoczonych przepisów słuszne jest stanowisko Sądu I instancji, który stwierdził, że postępowanie egzekucyjne w części umorzonej zostało zakończone, a toczy się dalej w części nieumorzonej. Podkreślenie tej oczywistej prawdy jest o tyle konieczne, że musi się wiązać z przyjęciem konsekwencji z tego ustalenia wynikających, określonych przepisami prawa. Skoro bowiem przyjmuje się pogląd o możliwości częściowego umorzenia postępowania egzekucyjnego to należy także zaaprobować konieczność z tego wynikającą, a mianowicie ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych w tej części. Powinność organu egzekucyjnego co do zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych odnośnie części umorzonej egzekucji wynika zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wprost z przywołanych przepisów, stosowanych w sposób konsekwentny.

Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że w podstawach kasacyjnych jak i w ich uzasadnieniu nie wskazano przepisu, ani argumentacji, z której jasno i jednoznacznie wynikałoby, że stanowisko Sądu I instancji jest nieprawidłowe.

Należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a. opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Jednocześnie jednak, według art. 64c § 3 u.p.e.a. jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela.

Zasadą jest, że koszty związane z postępowaniem egzekucyjnym obciążają zobowiązanego i podlegają przymusowemu ściągnięciu w drodze egzekucji. Zasadą jest także, że koszty egzekucyjne są pobierane w momencie kiedy powstaje obowiązek ich uiszczenia, a więc na bieżąco, w toku podejmowanych czynności egzekucyjnych. Jak wskazano w wyżej powołanym art. 64c § 3 u.p.e.a. jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu. Przy czym stwierdzenie, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem następuje, przynajmniej w niniejszej sprawie nastąpiło, poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego w części. Zatem istnieje ewidentny interes prawny zobowiązanego aby w zakresie w jakim postępowanie egzekucyjne zostało umorzone organ egzekucyjny wypowiedział się o wysokości kosztów egzekucyjnych. Należy zauważyć, że postępowanie egzekucyjne nie jest limitowane czasowo, zatem może to oznaczać, że zwrot kosztów egzekucyjnych, którymi zobowiązany został obciążony niezasadnie zostanie w praktyce przesunięty w bliżej nieokreśloną przyszłość.

Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z twierdzeniem, że kosztów egzekucyjnych nie da się oznaczyć z góry i przewidzieć zdarzeń faktycznych i prawnych mających wpływ na zasadę ich ponoszenia lub wysokość. Niemniej jednak w części umorzonej mamy do czynienia z "zamkniętą sytuacją proceduralną" w obszarze której nie zaistnieją już żadne zdarzenia mające wpływ zarówno na wielkość tych kosztów jak i na zasady ich ponoszenia. Zatem dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego w części, która nie została umorzona nie ma żadnego wpływu na wysokość kosztów dotyczących umorzonej części postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podnosi się, że umorzenie postępowania egzekucyjnego i umorzenie kosztów egzekucyjnych to dwie różne instytucje. Rzecz jednak w tym, że ten argument pozostaje bez związku z rozpatrywaną sprawą, a przynajmniej organ takiego związku nie wykazał. Istotą żądania zobowiązanego nie było bowiem umorzenie kosztów egzekucyjnych ale sporządzenie zawiadomienia o wysokości tych kosztów.

Dla poparcia swojego stanowiska organ egzekucyjny powołuje się na zasadę koncentracji i unifikacji kosztów postępowania, którą ma wprost statuować przepis art. 64c § 8 u.p.e.a. Niemniej jednak przepis ten został uchylony od 1 stycznia 2016 r., (art. 39 pkt 14 w zw. z art. 77 pkt 2a ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o administracji podatkowej; Dz. U. z 2015 r., poz. 1269 ze zm.). Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za zbędne odnoszenie się do tego argumentu.

W świetle poczynionych wyżej ustaleń Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że w odniesieniu do wniosku strony z 1 kwietnia 2021 r. o zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych w związku z częściowym umorzeniem postępowania egzekucyjnego nie zaistniały inne przyczyny uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania, zatem zasadnie Sąd ten stwierdził naruszenie art. 61a § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak sędzia NSA Jolanta Sokołowska sędzia NSA Jacek Pruszyński