Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1447/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2015-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6189 Inne o symbolu podstawowym 618
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 13b
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędzia WSA Wojciech Jarzembski (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 lutego 2015r. sprawy ze skargi F.Z., D.Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Wojewody [...] solidarnie na rzecz skarżących kwotę 674 (sześćset siedemdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

II SA/Bd 1447/14

Uzasadnienie

Na podstawie art. 105 § 1 Kpa Starosta I. po rozpatrzeniu wniosków F. Z. i D. Z. o zwrot nieruchomości położonej w I. przy A. N. (działka ...), decyzją ... z dnia ... 2013 r. – umorzył postępowanie stwierdzając, że stosownie do art. 136 ust. 1 i 137 ust. 1-2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, żądanie zwrotu może dotyczyć tylko całości lub części nieruchomości i niedopuszczalny jest zwrot udziału we własności nieruchomości, który wyklucza fizyczne odzyskanie nieruchomości w części odpowiadającej wielkości udziału. Odwołanie od decyzji złożyli wnioskodawcy, domagając się: D. Z.- uchylenie ww. decyzji i orzeczenia o zwrocie działki, F. Z. - zmiany decyzji w taki sposób, aby ta nieruchomość powróciła w całości do prawowitych właścicieli.

Wojewoda K.- P. decyzją ... z ... 2014 r. na podstawie art. 138 § 1 Kpa w zw. z art. 136,137 i 216 ww. ustawy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazał, że z art. 137 ustawy wynika, że przedmiotem zwrotu może być bądź to wywłaszczona nieruchomość bądź jej część, a pod pojęciem części nieruchomości rozumie się wyłącznie wydzielony fizycznie obszar tej nieruchomości, nie zaś udział w prawie współwłasności. Niedopuszczalne jest wystąpienie z roszczeniem o zwrot udziału w nieruchomości, nawet jeśli to udział był przedmiotem wywłaszczenia, co wynika z konieczności wydania przedmiotu wywłaszczonego prawa i definicji działki gruntu z art. 4 pkt 3 ww. ustawy. Przyjmując takie stanowisko organ odwoławczy- podobnie jak wcześniej organ I instancji – powołał się na wyroki: NSA z 23 marca 2004 r. OSK 31/04, WSA w Krakowie z 23 stycznia 2009 r. II SA/Kr 1119/08 i WSA w Białymstoku z 22 stycznia 2009 r. II SA/Bk 736/08. Wojewoda uznał więc, że udział wynoszący ... części w prawie własności przedmiotowej nieruchomości nie mieści się w zakresie przedmiotowym roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust. 3 i dlatego na podstawie art. 105 § 1 Kpa organ I instancji prawidłowo umorzył postępowanie.

Na decyzję Wojewody skargę złożył pełnomocnik wnioskodawców, który domagał się jej uchylenia i przekazania sprawy organowi do ponownego rozpoznania i zasądzenia kosztów postępowania wg norm przepisanych zarzucając: naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, mające wpływ na wynik sprawy - tj.: art. 136 ust. 3 ww. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r., poprzez błędną jego wykładnię skutkującą uznaniem, iż żądanie określone przez skarżącego nie jest objęte dyspozycją w/w przepisu, wskutek czego organ utrzymał w mocy decyzję o umorzeniu postępowanie, mimo że nie było ku temu przesłanek, art. 4 pkt 3 tej ustawy poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie, wskutek czego organ błędnie zinterpretował pojęcie działki gruntu, a łącznie z tym udziału we własności nieruchomości, a tym samym wadliwie zinterpretował żądanie skarżących oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - tj. art. 7 i art. 8 Kpa poprzez zaniechanie wyjaśnienia stanu faktycznego z pomięciem faktów istotnych dla załatwienia sprawy z jednoczesnym pominięciem słusznego interesu skarżących oraz pozostałych zainteresowanych.

W odpowiedzi Wojewoda wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację z zaskarżonej decyzji, gdyż udział wynoszący ... części w prawie własności nieruchomości, nie mieści się w zakresie przedmiotowym roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami i dlatego na podstawie art. 105 § 1 Kpa należało umorzyć postępowanie.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) powoływanej dalej jako "p.p.s.a." uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do przepisu art. 134 § 1 oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną - co ma szczególnie istotne znaczenie w niniejszej sprawie - i wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Z akt sprawy natomiast wynika, że wnioskiem z dnia ... 2002 r. F. Z., a wnioskiem z ... 2003 r. D. Z. jako poprzedni właściciele i spadkobiercy wystąpili do Starosty I. o zwrot nieruchomości, która stanowi działkę o numerze . położoną przy Al. N. w I.. Z znajdującego się w aktach sprawy aktu notarialnego z dnia . 1969 r. wynika, że F. Z. w imieniu własnym oraz w imieniu swej siostry S. G., J. Z., K. Z., F. Z. i D. Z. oświadczyli, że w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r., Nr 18, poz. 94) sprzedają Skarbowi Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w I. swoje udziały we własności działek Nr ..., ... i ... położonych w I.. Do wniosku F. Z. i D. Z. dołączyli postanowienie z dnia ... 2000 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej J. Z. w sprawie .... W dniu ... 2003 r. J. W.-Z. wystąpiła z wnioskiem w imieniu własnym i pozostałych spadkobierców o zwrot wywłaszczonej działki nr ..., załączając postanowienie z dnia ... 1986 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym F. Z. w sprawie ... oraz pełnomocnictwa od pozostałych spadkobierców oprócz K. Z.. Pismem z dnia ... 2005 r. F. Z., D. Z. i J. W.-Z. wnieśli ponownie o rozpatrzenie ich wniosków i przedłożyli dokumenty w postaci postanowienia

z dnia ... 1997 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po K. Z. w sprawie ..., postanowienie z dnia ... 2003 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po K. Z. w sprawie ... i postanowienie z dnia ... 1986 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po F. Z. w sprawie .... F.Z. i D.Z. ponownie wnioskując o zwrot działki nr ... położonej w Inowrocławiu przy A. N. przedłożyli postanowienie z dnia ... 2006 r. sygn. akt ... zezwalające F. Z. i D. Z. na dokonanie czynności przekraczającej zwykły zarząd nieruchomości polegającej na wystąpieniu do Starosty I. o zwrot działki nr ... położonej w I. przy ul. A.N., a w odpowiedzi na wezwanie Starosty z dnia F. Z. przedłożył brakujące postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po H. Z. oraz po S. G..

Z akt wynika także, że w toku toczącego się na – na skutek opisanych wyżej wniosków – postępowania, Wojewoda K.-P. decyzją z ... 2009 r. ... na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) oraz art. 104 Kpa stwierdził nieodpłatne nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę Miasta I. udziału wynoszącego ... części własności nieruchomości Skarbu Państwa położonej w jednostce ewidencyjnej I. Miasto, obr. 2, oznaczonej jako działka nr ... o powierzchni ... ha, arkusz mapy ..., zapisanej w księdze wieczystej ..., prowadzonej przez Sąd Rejonowy w I. V Wydział Ksiąg Wieczystych.

Z akt sprawy wynika także, że decyzją z ... 2008 r. – ... Starosta I. odmówił zwrotu na rzecz F. Z. i D. Z. oraz E. G., D. Z.-W., W. Z., B. W., A. K., S. C., Z. G. nieruchomości oznaczonej geodezyjnie jako działka nr ... o pow. ...ha, karta mapy ..., położonej przy ul. A. N. w I., zapisanej w księdze wieczystej nr ... stanowiącej własność Skarbu Państwa w ... cz. i K. Z. w ... cz. prowadzonej przez Sąd Rejonowy w I. V Wydział Ksiąg Wieczystych. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że z obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonego uchwałą nr ... Rady Miejskiej I. z dnia ... 2006 r. (Dz.Urz.Woj. Kuj.-Pom. Nr 119, poz. 1744 z dnia 4 września 2006 r.) wynika, iż przedmiotowy teren usytuowany jest w jednostce bilansowej oznaczonej w ustaleniach planu symbolem 5US - co oznacza, że na terenie tym dopuszcza się: adaptację, remont, przebudowę, rozbudowę i modernizację istniejących obiektów i terenowych urządzeń sportowych; budowę nowych obiektów i urządzeń sportowych, z uwzględnieniem linii zabudowy; dalszą realizację hall widowiskowo - sportowej, oznaczonej symbolem 5US. Z ustalonego stanu faktycznego w terenie wynika zaś, że teren został całkowicie zagospodarowany i zabudowany. Jest to plac położony w otoczeniu hali widowiskowo - sportowej, na którym znajdują się parking, zadbany zieleniec, drzewa, słupy oświetleniowe, urządzone wejścia dla pieszych od strony ulicy A. N., urządzony wjazd do samochodów od ulicy J. K., wybudowane urządzenia podziemne i naziemne linii przesyłowych. Teren ten jest ściśle i trwale związany z funkcjonowaniem hali widowiskowo-sportowej służącej celom publicznym dla mieszkańców I. i powiatu. Przedmiotowa działka wraz z gruntami sąsiednimi jest trwale zagospodarowana u zbiegu ulic J. K. i ulicą A. N. (dawniej R.). W myśl art. 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami, który wszedł w życie ... 2004 r. roszczenie o zwrot nie przysługuje, jeżeli został zrealizowany inny cel publiczny, który mógłby stanowić podstawę do wywłaszczenia w dniu wydania decyzji. Z ustaleń faktycznych wynika, iż niedopuszczalne jest orzeczenie o zwrocie nieruchomości, która stanowi integralną część placu funkcjonalnie i trwale związanego z halą widowiskowo -sportową obejmującym swoim zasięgiem teren położony przy ul. J. K. i A.N.(ul. R.) w I..

Rozpatrując odwołanie wnioskodawców Wojewoda K.-P. decyzją z ... 2008 r. – ... na podstawie art. 138 § 2 w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 79 oraz art. 80 Kpa oraz art. 136, art. 137 i art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. gospodarce nieruchomościami uchylił w całości zaskarżoną decyzję Starosty I. wydaną dnia ... 2008 r., znak: ..., przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Starosta I. decyzją z ... 2011 r. GN... na podstawie art. 136 ust. 3, art. 140 ust. 2, 3 i 4, art. 142 ust. 1, art. 216 ust. 1 oraz art. 217 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 104 Kpa orzekł o zwrocie D. Z. w ... części, F. Z. w ... części, E. G. w ... części, D.Z. –W. w ... części, W.Z. w ... części, B. W. w ... części, A. K. w ... części, S.C. ... części, Z. G. w ... części przedmiotowej nieruchomości oznaczonej geodezyjnie na karcie mapy ... jako działka nr ... o pow. ... ha, zapisanej w księdze wieczystej ... prowadzonej przez Sąd Rejonowy w I., stanowiącej własność Gminy Miasta I. oraz ustalił należność tytułem zwrotu odszkodowania oraz zwiększenia wartości nieruchomości łącznie na kwotę ..., którą zobowiązani są wpłacić: F. Z. - ..., D. Z. - ..., E. G. - ..., D. Z. –W. -..., W. Z. - ..., B.W. -..., A. K. - ..., S.C. - ..., Z. G. - ... na rzecz Miasta I. w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

Wg Starosty zebrane dowody wskazują, że w odniesieniu do nieruchomości stanowiącej działkę nr ... wypełnione zostały przesłanki zbędności wynikające z ustawy. Nieruchomość nie została wykorzystana pod budowę ulicy R. zgodnie z przeznaczeniem określonym w akcie notarialnym z ... 1969 r. Zastosowany tryb wywłaszczenia wymieniony jest w katalogu przepisów zawartych w art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, a zatem poprzedni właściciele i ich spadkobiercy są uprawnieni do ubiegania się o zwrot własności. Jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany na części nieruchomości to istnieje obowiązek dokonania zwrotu pozostałej części (art. 137 ust. 2), a taką część stanowi niewątpliwie działka nr .... Stan faktyczny w dniu złożenia wniosku i rozstrzygania świadczy, że planowana inwestycja polegająca na budowie ulicy została zrealizowana nie obejmując swym zasięgiem zwracanej części uprzednio wywłaszczonej nieruchomości. Wojewoda K.-P. decyzją ... z dniem ... 2011 r. na podstawie art. 138 § 2 w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 Kpa w związku z art. 136, art. 137 i art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., Nr 102, poz. 651 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania Prezydenta I. oraz odwołania F.Z. i D. Z. od ww. decyzji Starosty uchylił w całości zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Starosta I. decyzją z ... 2013 r. – ... na podstawie art. 136 ust. 3, art. 140 ust. 1, 2, 3 i 4, art. 142 ust. 1, art. 216 ust. 1 oraz art. 217 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 104 Kpa orzekł o zwrocie na rzecz D. Z. w ... części, F. Z. w ... części, E. G. w ... części, D. Z. –W. w ... części, W. Z. w ... części, B. W.w ... części, A. K. w ... części, S. C. ... części, E. A. w ... części przedmiotowej nieruchomości i ustalił należność tytułem zwrotu odszkodowania w kwocie: ... zł oraz zwiększenia wartości nieruchomości w kwocie: ... zł, łącznie na kwotę ... zł, którą zobowiązani są zapłacić: F. Z. - ...zł, D. Z. - ... zł, E. G. ... zł, D. Z. –W. -... zł, W. Z. - ... zł, B. W. - ... zł, A. K. -. zł, S. C. - ... zł, E.A. - ... zł w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. Tak jak poprzednio Starosta stwierdził, że cel na który pozyskano nieruchomość osiągnięto jedynie na części nieruchomości, co oznacza, że wypełnione zostały przesłanki zbędności wynikające z ustawy.

Po rozpatrzeniu odwołania Prezydenta I. oraz wnioskodawców Wojewoda K.-P. decyzją z ... 2013 r. ... na podstawie art. 138 § 2 w zw. z art. 7,8,77 i 80 Kpa oraz art. 136,137 i 216 ww. ustawy o gospodarce nieruchomościami ponownie uchylił w całości zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu tej decyzji – podobnie jak w uzasadnieniach poprzednich ww. decyzji –Wojewoda stwierdził, iż organ I instancji nie zebrał wystarczającego materiału dowodowego.

Z akt sprawy wynika, że dopiero po tej decyzji zapadły decyzje opisane na wstępie niniejszego uzasadnienia.

W tym miejscu należy jeszcze raz podkreślić, że sąd nie będąc na podstawie art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony, co właśnie miało miejsce w niniejszej sprawie, co jednak uszło uwadze profesjonalnego pełnomocnika skarżących.

Otóż zgodnie z przepisem art. 105 § 1 Kpa, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. W orzecznictwie, i judykaturze podkreśla się, że bezprzedmiotowość postępowania zachodzi tylko wtedy, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Sprawa administracyjna jest więc konsekwencją istnienia stosunku administracyjnoprawnego, czyli takiej sytuacji prawnej, w której strona ma prawo żądać od organu administracyjnego skonkretyzowania jej indywidualnych uprawnień wynikających z prawa materialnego. Przyjmuje się zgodnie, że postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli braknie któregoś z elementów tego stosunku materialnoprawnego (zob. B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, Warszawa 1996, s. 462). Od bezprzedmiotowości postępowania należy natomiast odróżnić bezzasadność żądania strony. O ile bowiem bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty, to bezzasadność żądania strony oznacza natomiast brak przesłanek do uwzględnienia jej wniosku. Podkreślić przy tym trzeba, że ewentualny brak ustawowej przesłanki uwzględnienia żądania zgłoszonego we wniosku nie czyni prowadzonego postępowania administracyjnego bezprzedmiotowym, lecz oznacza jedynie bezzasadność żądania strony (wyrok NSA z dnia 10 stycznia 1998 r., SA/Wr 957/88, ONSA 1999, z. 1, poz. 44).

Nie przesądzając bynajmniej ostatecznego rozstrzygnięcia, w niniejszej sprawie nie można jednak przyjąć, aby zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 105 Kpa prowadzące do umorzenia postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Zaistniał bowiem pewien stan faktyczny, który podlegał uregulowaniu przez organ administracji. Postępowanie zostało wszczęte na żądanie podmiotów mających status strony w rozumieniu art. 28 Kpa i skierowane do właściwego organu administracji publicznej, a ponadto rozstrzygnięcie tej sprawy co do jej istoty przez wydanie decyzji administracyjnej, ma swe oparcie w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ponieważ przepis art. 105 § 1 Kpa odnosi się do obiektywnej bezprzedmiotowości postępowania to uzasadnione jest przekonanie, że jeżeli strona domaga się rozstrzygnięcia organu opierając swój wniosek na obowiązujących przepisach prawa materialnego nie można twierdzić, że zachodzi bezprzedmiotowość postępowania. W takiej sytuacji organ odwoławczy zobowiązany jest dokonać oceny zasadności zaskarżonej decyzji. Odstąpienie od ponownego rozpoznania sprawy przez organ odwoławczy uznać należy za naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy.

Już tylko z tego względu należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżoną decyzję uchylić, mimo że zarzutu tego nie podniósł profesjonalny pełnomocnik skarżących.

Nie jest to jednak jedyne uchybienie w zaskarżonej decyzji, które winno skutkować jej uchyleniem. W ocenie Sądu organ dopuścił się bowiem także naruszenia przepisów prawa materialnego.

Jest okolicznością absolutnie bezsporną, że w niniejszej sprawie – o czym wspomniano już na str. 3 niniejszego uzasadnia - wywłaszczenie (nabycie) nieruchomości nastąpiło w oparciu o akt notarialny z dnia 17 października 1969 r. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, na mocy którego Skarb Państwa nabył od wymienionych właścicieli określone w nim udziały w prawie własności. Wobec powyższego strona miała prawo na podstawie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami wystąpić o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Podstawą wydania zaskarżonej decyzji był fakt, iż wywłaszczeniu podlegał udział w nieruchomości. (Nawiasem mówiąc ani organ odwoławczy, ani organ I instancji w którejkolwiek ze swych decyzji na tą okoliczność wcześniej się nie powoływał, mimo iż ta okoliczność znana była organom od samego początku postępowania!). Zatem w niniejszej sprawie sporną była kwestia dopuszczalności orzeczenia zwrotu, na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, udziału w nieruchomości, w sytuacji gdy to właśnie ten udział był przedmiotem wywłaszczenia.

W związku z tym należy przede wszystkim stwierdzić, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79).

W tym miejscu wypada wskazać, że przepisy ustawy Kodeks cywilny nie zabraniają rozporządzania udziałem w nieruchomości. Zgodnie z art. 198 K.c, każdy ze współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli. Stąd wniosek, że obrót udziałem co do zasady jest dopuszczalny. Istnieją od tej sytuacji wyjątki – przykładowo można wskazać, że pewnym ograniczeniom podlega rozporządzenie udziałem we współwłasności przymusowej - jednakże jest to wyjątek od reguły dopuszczającej taki obrót.

Przechodząc na grunt ustawy o gospodarce nieruchomościami, należy wskazać, że jej art. 136 § 3 zdanie pierwsze stanowi, iż "poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części,..." Ustawa o gospodarce nieruchomościami nie zawiera przy tym definicji części nieruchomości. Pogląd co do tego jak w rozumieniu tej ustawy należy rozumieć "część nieruchomości" ukształtował się poprzez wykładnię definicji działki gruntu, przedstawioną w art. 4 pkt 3 ustawy, w myśl której ilekroć w ustawie jest mowa o działce gruntu -należy przez to rozumieć niepodzieloną, ciągłą część powierzchni ziemskiej stanowiącą część lub całość nieruchomości gruntowej.

Zdaniem Sądu, z literalnego brzmienia przepisu, ani z wykładni systemowej i funkcjonalnej nie wynika jednoznacznie by stwierdzenie "część nieruchomości" miało dotyczyć wyłącznie fizycznej części gruntu, a nie prawa udziału. Również to, że pojęcie udziału we współwłasności istnieje w ramach porządku prawnego, a nie zostało wymienione w treści art. 136 ust. 3 ustawy, nie oznacza bynajmniej, że zwrotowi nie może podlegać wywłaszczony udział we współwłasności (własności nieruchomości). Pod pojęciem części nieruchomości ustawodawca mógł bowiem rozumieć również udział we współwłasności, który zresztą na płaszczyźnie prawa cywilnego również tak jest rozumiany. Odmienna interpretacja - przyjęta w zaskarżonej decyzji – pozostaje w sprzeczności z art. 21 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 1 Pierwszego Protokołu do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 1995 r., Nr 36, poz. 175). Należy także zwrócić uwagę, że w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego ukształtował się pogląd, że "Po wejściu w życie Konstytucji z 1997 r. zasadę zwrotu należy traktować jako oczywistą konsekwencję art. 21 ust. 2 Konstytucji, który - dopuszczając wywłaszczenie "jedynie na cele publiczne" - tworzy nierozerwalny związek pomiędzy określeniem tych celów w decyzji o wywłaszczeniu i faktycznym sposobem użycia wywłaszczonej rzeczy" (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2001 r. sygn. akt SK 22/01, OTK 2001/7/216). Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny, konstytucyjna zasada zwrotu wywłaszczonych nieruchomości wynika z treści konstytucyjnej regulacji wywłaszczenia (art. 21 ust. 2 Konstytucji) w związku z konstytucyjną gwarancją własności (art. 21 ust. 1 Konstytucji). Zasadę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości art. 21 ust. 1 Konstytucji wyraża w sposób pozytywny, zaś art. 21 ust. 2 Konstytucji w sposób negatywny - przez zakreślenie dopuszczalnych i niedopuszczalnych ram ingerencji. Art. 21 ust. 2 Konstytucji dookreśla tym samym gwarancje ochrony własności wynikające z art. 21 ust. 1 Konstytucji (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2012 r. sygn. akt P 12/11, Dz.U. z 2012 r. poz. 1472). Natomiast w wyroku z dnia z dnia 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt K 6/05 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że pamiętać należy o szerokim pojmowaniu konstytucyjnego pojęcia "wywłaszczenie", które wykracza swoim zakresem poza pojęcie "wywłaszczenie" zawarte w ustawie o gospodarce nieruchomościami. Nakłada to obowiązek dopuszczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w tych wszystkich wypadkach, gdy nie zostanie ona wykorzystana na ten cel publiczny, który był przesłanką jej wywłaszczenia.

Należy też podkreślić, iż interpretacji art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami należy dokonywać w powiązaniu z art. 112 tej ustawy dopuszczającym możliwość wywłaszczenia udziału w prawie własności. Zatem skoro dopuszczalne jest wywłaszczenie udziału w prawie własności, to również należy w świetle konstytucyjnej zasady ochrony prawa własności uznać, iż dopuszczalny jest zwrot udziału w prawie własności. Z tego powodu należało też w całej rozciągłości aprobować pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OSK 138/13, iż skoro udział we własności korzysta z takiej samej ochrony prawnej, jak prawo własności, to brak jest jakichkolwiek podstaw, aby wyłączyć konstytucyjną ochronę wobec wywłaszczonego udziału. Doprowadziłoby to do sytuacji, kiedy wywłaszczenie 99% udziału w nieruchomości zwalniałoby wywłaszczyciela z obowiązku wykorzystania wywłaszczonego prawa wyłącznie na cel publiczny!

W orzeczeniu tym Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska wyrażonego w wyrokach przywoływanych przez organ w uzasadnieniu decyzji, tj. wywodach 21.06.11- I OSK 1284/10 oraz z dnia 14.01.2002 – II SA/Kr 291/00.

Wobec powyższego w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę stanowisko organu o niedopuszczalności zwrotu udziału w nieruchomości uznać należy za nietrafne. Na gruncie obecnie obowiązujących przepisów prawa, interpretowanych w zgodzie z art. 21 Konstytucji RP, przyjąć należy, iż możliwy jest zwrot udziału w nieruchomości jeżeli to ten udział podlegał wywłaszczeniu, co właśnie miało miejsce w niniejszej sprawie. Oznacza to, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego, co również uzasadniało jej uchylenie.

Przepis art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Tymczasem wskazane powyżej naruszenia przepisów obowiązującego prawa w zakresie i stopniu wskazanym w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c zawarte w zaskarżonej decyzji dotyczą także i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Dlatego też uchylając zaskarżoną decyzję należało także uchylić poprzedzającą ją decyzję Starosty I. z ... z dnia ... 2013 r. Obie decyzje zostały także wydane z istotnym naruszeniem zasad ogólnych postępowania administracyjnego, wyrażonych w przepisach art. 6, art. 7 i art. 8 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego.

Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 i 3 niniejszego wyroku oparto na przepisach art. 152 oraz art. 200 ww. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz przepisu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461).

Prowadząc ponownie postępowanie rzeczą organu będzie uwzględnienie stanowiska tut. Sądu, które po myśli przepisu art. 154 ww. ustawy z 30 sierpnia 2002 r. jest dla organu wiążąca. Rzeczą organu będzie zbadanie czy zachodzą wszystkie przesłanki określone treścią przepisów art. 136-142 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r. poz. 518 ze zm.) i wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia wniosków skarżących. Uznawszy, że zachodzą pozostałe ustawowe przesłanki uzasadniające uwzględnienie wniosków, organ winien mieć na uwadze, że na gruncie obecnie obowiązujących przepisów prawa interpretowanych w zgodzie z art. 21 Konstytucji RP możliwy jest zwrot udziału w nieruchomości, jeżeli to ten udział podlegał wywłaszczeniu.