Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1053/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2019-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 2188
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: art. 3 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 193 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2017 poz 697
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
article: art. 8 ust. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi B. P.-B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., znak [...], wydaną na podstawie art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 1a, ust. 2 i ust. 6, art. 194 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

(Dz. U. z 2017 r. poz. 697 ze zm.), dalej przywoływana także jako: "ustawa", § 3 ust. 1 i 2 Uchwały Nr XIV/338/11 Rady Miasta Szczecin z dnia 19 grudnia 2011 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub części, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej, rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej i interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2012 r., poz. 182) dalej: "uchwała", po rozpatrzeniu wniosku B. P.-B. z dnia 23 marca 2018 r., Prezydent Miasta S. odmówił odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka wnioskodawczyni D. B., ur. [...] r. w pieczy zastępczej.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ I instancji podał,

iż na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w S., IX Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r., sygn. akt: [...], D. B. został umieszczony w rodzinie zastępczej spokrewnionej.

W dniu [...] r. uzyskał pełnoletność i pozostał – jako osoba pełnoletnia – w dotychczasowej rodzinie zastępczej u Państwa H. i M. P..

Zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości przyznanych rodzinie zastępczej świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81.

Za ponoszenie tej opłaty, rodzice odpowiadają solidarnie.

Zgodnie z art. 193 ust. 1a ww. ustawy opłatę, o której mowa w art. 193 w ust. 1, rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Powyższy przepis wszedł w życie w dniu 19 września 2014 r. Zgodnie z art. 87 ust. 1 ustawy świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej przyznaje się od dnia faktycznego umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej.

Rodzina zastępcza spokrewniona w okresie od dnia 19.09.2014 r. do dnia 30.09.2014 r. otrzymała świadczenie pieniężne w wysokości [...] zł na pokrycie kosztów utrzymania D. B., oraz dodatek na pokrycie zwiększonych kosztów utrzymania dziecka posiadającego orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności w kwocie [...]zł.

Od miesiąca października 2014 r. otrzymywała świadczenia w wysokości [...] zł na pokrycie kosztów utrzymania osoby pełnoletniej oraz dodatek na pokrycie zwiększonych kosztów utrzymania dziecka posiadającego orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności w kwocie [...]zł do dnia ukończenia nauki, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25 roku życia.

Zgodnie z Obwieszczeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 marca 2018 r. w sprawie wysokości kwot świadczeń przysługujących rodzinie zastępczej i prowadzącemu rodzinny dom dziecka oraz wysokości pomocy dla osoby usamodzielnianej (M.P. z 2018 r. poz. 326), począwszy od miesiąca czerwca 2018 r. świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w pieczy zastępczej wynosi

694,00 zł miesięcznie, natomiast dodatek z tytułu niepełnosprawności dziecka - nie mniej niż 211 zł miesięcznie.

W dniu 27 lutego 2018 r. wystosowano do B. P.-B. pismo informujące o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia opłaty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt D. B. w rodzinie zastępczej spokrewnionej, które odebrała osobiście.

W dniu 23 marca 2018 r. do organu wpłynął wniosek B. P.-B.

o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt jej syna D. B. w rodzinie zastępczej.

Na podstawie wniesionych przez wnioskodawczynię dokumentów oraz dokumentów pozyskanych z urzędu organ ustalił, że:

- ojciec małoletniego M. B. nie żyje;

- wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe ze swoją córką A. B., na którą otrzymuje alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie;

- zgodnie z informacją z ZUS w S., wnioskodawczyni podlega ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnym przez pracodawcę [...], oraz [...]., nie pobiera zasiłków, renty ani emerytury;

- na podstawie informacji z SCŚ nie pobiera i żadnych świadczeń w tym organie;

- zgodnie z dostarczonym przez wnioskodawczynię zaświadczeniem o dochodach

z [...]., wynagrodzenie wnioskodawczyni za pracę wynosi [...] zł miesięcznie.

Łącznie dochód w rodzinie wynosi [...] zł ([...] zł na osobę w rodzinie). W załączonym do wniosku oświadczeniu wnioskodawczyni podała, że nie płaci alimentów na utrzymanie swojego syna D. B., natomiast udziela mu pomocy materialnej, niewymiernej.

Organ wziął pod uwagę oświadczenie wnioskodawczyni, iż wspiera moralnie

i materialnie swoje dziecko i rodziców, którzy pełnią funkcję rodziny zastępczej. Wsparcie, którego udzielała będąc za granicą miało charakter materialny pod postąpią zakupu odzieży, żywności oraz leków. Jeździła z dzieckiem do lekarzy, w miarę możliwości spędzała z nim wakacje. Gdy w październiku 2017 r. wróciła wraz z córką A. B. do Polski, podjęła pracę i nadal wspiera w opiece i wychowaniu swojego syna, rodziców, udostępniając samochód i ponosząc całkowity koszt eksploatacji pojazdu.

Powyższe zaangażowanie wnioskodawczyni w proces opiekuńczo-wychowawczy swojego syna D. B. organ uznał za szczególną okoliczność i zastosował § 3 ust. 2 pkt 2 Uchwały, jednakże łączny dochód rodziny w rozpatrywanym okresie, tj. w miesiącu lutym 2018 r. wyniósł [...] zł, tj. [...] zł na osobę w rodzinie i przekroczył 250% kryterium dochodowego, które zgodnie z ustawą o pomocy społecznej wynosi 514 zł na osobę w rodzinie 250% kryterium wynosi 1285 zł na osobę w rodzinie. Zgodnie z § 3 ust. 2 pkt 2 ww. uchwały, odstąpienie od ustalenia opłaty może nastąpić jedynie jeżeli zostaną spełnione łącznie dwie przesłanki, o których mowa w przepisie: jeżeli wystąpiła uzasadniona okoliczność, oraz nie zostanie przekroczone 250% kryterium dochodowego.

W związku z powyższym w niniejszej sprawie nie było możliwe odstąpienie

od ustalenia opłaty za pobyt dziecka wnioskodawczyni w pieczy zastępczej. Ponadto

w związku z faktem, iż ojciec dziecka nie żyje, pełną odpłatność za pobyt małoletniego D. B. w pieczy zastępczej ponosi wnioskodawczyni. Jednocześnie poinformowano stronę, że odrębną decyzją zostanie ustalona opłata za pobyt D. B. w rodzinie zastępczej, - po uprawomocnieniu się decyzji odmawiającej odstąpienia od ustalenia opłaty. Jednocześnie wnioskodawczynię powiadomiono, iż umorzenie części lub całości tej należności, odroczenie terminu płatności, rozłożenie tej płatności na raty, może być przedmiotem odrębnego postępowania po uprawomocnieniu się decyzji nakładającej odpłatność na wniosek.

Od powyższej decyzji B. P.-B. wiosła odwołanie, w którym zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 7 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, albowiem w sprawie nie zbadano i nie uwzględniono wszystkich przesłanek odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt jej dziecka D. B. w pieczy zastępczej, w szczególności skarżona decyzja została wydana bez zbadania jej sytuacji materialno-bytowej.

Zdaniem odwołującej się, w celu ustalenia jej rzeczywistej sytuacji materialnej

i rozważenia możliwości wygospodarowania jakichkolwiek kwot na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w pieczy zastępczej organ winien ustalić nie tylko wszystkie dochody, ale także wszystkie uzasadnione wydatki rodziny. Wskazała, że w chwili obecnej mieszka w Polsce w wynajmowanym mieszkaniu.

Ponadto od 16 października 2017 r. do 1 lutego 2018 r. osiągała dochód w wysokości [...] zł, a kwota [...]zł nie stanowi alimentów na rzecz małoletniej A. B..

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną do WSA w Szczecinie decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy wyżej opisaną decyzję organu I instancji.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ II instancji stwierdził, że zgodnie

z art. 193 ust. 1a ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka

w pieczy zastępczej. Za ponoszenie opłaty, o której mowa w ust. 1, rodzice odpowiadają solidarnie (art. 193 ust. 2 ustawy). Opłatę, o której mowa w ust. 1, ponoszą także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona (art. 193 ust. 6 ustawy). Rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 (art. 194 ust. 2 ustawy). Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty.

Zgodnie z § 3 ust. 1 Uchwały Nr XIV/338/11 Rady Miasta Szczecin z dnia

19 grudnia 2011 r., odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej następuje na okres określony w decyzji, nie dłużej jednak niż na okres 12 miesięcy. Natomiast zgodnie z § 3 ust. 2 uchwały, odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępcze może nastąpić w następujących sytuacjach: 1) dochód osób lub dochód na osobę w rodzinie, osób zobowiązanych do ponoszenia opłat nie przekracza kryterium dochodowego określonego przepisami ustawy o pomocy społecznej, 2) dochód osób lub dochód na osobę w rodzinie osób zobowiązanych do ponoszenia opłat wynosi nie więcej niż 250% kryterium dochodowego określonego przepisami ustawy o pomocy społecznej, a osoby te wychowują inne dzieci pozostające pod ich opieką, lub ponoszą odpłatność za pobyt innych członków rodziny w jednostkach pomocy społecznej, innych instytucjach zapewniających całodobową opiekę, leczenie, rehabilitację, w pieczy zastępczej lub wystąpiła inna uzasadniona okoliczność, w szczególności długotrwała choroba, bezdomność, niepełnosprawność, znaczne straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych.

Z powyższego wynika, że decyzja w sprawie odstąpienia od ustalenia opłaty wydawana jest w ramach uznania administracyjnego po ustaleniu sytuacji osób zobowiązanych (rodziców dziecka).

W niniejszej sprawie ojciec D. B. nie żyje, zatem pełna odpłatność jest ustalana tylko w odniesieniu do matki dziecka.

Na podstawie złożonych przez stronę dokumentów, oraz dokumentów pozyskanych

z urzędu ustalono, że wnioskodawczym prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie ze swoją córką, A. B., dochód rodziny stanowi wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł netto miesięcznie, na co strona przedstawiła zaświadczenie z dnia 21 marca 2018 r., oraz miesięczne alimenty na córkę w wysokości [...] zł miesięcznie, co strona oświadczyła uprzedzona o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań w dniu 23 marca 2018 r. do akt sprawy. Łączny dochód rodziny stanowi kwota [...]zł, czyli na osobę w rodzinie przypada [...] zł.

W aktach sprawy znajduje się również zaświadczenie Komornika Sądowego stwierdzające, iż dłużnik, B. M., zalegał z płatnością rat alimentów na kwotę [...]zł. Potwierdza to podnoszony w odwołaniu fakt, że ojciec dziecka, D. B. nie wykonywał swoich obowiązków względem syna. Organ I instancji uznał za wiarygodne twierdzenia strony, że udzielała i udziela nadal wsparcia materialnego dla swojego dziecka oraz rodziców pełniących funkcje rodziny zastępczej. Zaangażowanie matki w proces opiekuńczo-wychowawczy syna organ uznał za szczególną okoliczność o jakiej mowa w § 3, ust. 2, p. 2 uchwały. Jednakże warunkiem odstąpienia od ustalenia opłaty w oparciu o ten przepis musi być równocześnie spełnienie (nieprzekroczenie) kryterium dochodowego wynoszącego na osobę w rodzinie 1285,00 zł (250% kwoty 514 zł). Dochód na osobę w rodzinie strony wynosi [...] zł, czyli przekracza kwotę 1285,00 zł. Z tego powodu, mimo wystąpienia szczególnych okoliczności, nie ma podstaw do odstąpienia od ustalania stronie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, zgodnie z cyt. wyżej § 3 ust. 2 uchwały.

Organ odwoławczy wyjaśnił też, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy w związku z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przysługuje:

1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634,00 zł,

2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 514,00 zł,

3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny"

- przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej (w tym np. bezrobocie, potrzeba ochrony macierzyństwa).

Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku ( w tym przypadku z lutego 2018r., dlatego wynagrodzenie sprzed tego okresu nie ma znaczenia dla ustalenia dochodu rodziny w rozumieniu cytowanych wyżej przepisów) lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo zebrał dowody, jakie miały wpływ na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy wszczętej wnioskiem strony z dnia 21 marca 2018 r., czyli dochód strony z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku (tj. z lutego 2018 r. ) oraz wystąpienie szczególnych okoliczności o jakich mowa w par. 3, ust. 2, p. 2 Uchwały, i uznał że takie okoliczności występują. Wydatki, jakie ponosi strona nie miały dla sprawy znaczenia z uwagi na brzmienie wskazanego wyżej przepisu uchwały oraz podaną wyżej definicję dochodu, dlatego nie były ustalane.

Kolegium stwierdziło ponadto, że przedmiotowa decyzja dotyczy tylko odmowy odstąpienia od ustalania opłaty.

Organ I instancji nie stwierdził wystąpienia wszystkich do odstąpienia od ustalania opłaty. Kolegium jest związane przepisami ww. uchwały, dlatego nie znajduje podstaw do zmiany bądź uchylenia przedmiotowej decyzji.

Kolegium poinformowało też stronę, że będzie mogła wystąpić z wnioskiem

o umorzenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej na podstawie przepisów cytowanej wyżej uchwały, podnosząc argumenty podane w odwołaniu od przedmiotowej decyzji (w tym wydatki rodziny). Jednakże dla rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie odstąpienia od ustalania opłaty wydatki te nie mają istotnego znaczenia.

W skardze do WSA w Szczecinie B. P.-B., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – zwana dalej "skarżącą" zarzuciła naruszenie:

1) art. 194 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w związku z § 3 ust, 1 i 2 uchwały nr XIV/338/11 Rady Miasta Szczecin z dnia 19 grudnia 2011 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, odroczenia terminu płatności rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej, rodzinnym domu dziecka, w palcówce opiekuńczo -• wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo - terapeutycznej i interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - przez przyjęcie, że nie wystąpiły przesłanki do całkowitego odstąpienia od ustalenia opłaty, w szczególności tzw. inne ważne przyczyny uzasadniające odstąpienie od opłaty;

2) art. 7 i 77 K.p.a. przez brak wszechstronnego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i dokonanie jego oceny w sposób niekompletny i wybiórczy oraz uznanie, że dochody strony pozwalają na uiszczenie opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, błędne uznanie części wydatków strony za wykraczające ponad minimalny standard życia, jak też pominięcie wydatków na żywność i ubrania, a nade wszystko - brak dokładnej analizy wszystkich wydatków ponoszonych przez rodzinę strony;

3) art. 107 § 3 K.p.a. przez brak odniesienia się do wszystkich podnoszonych przez stronę w odwołaniu zarzutów i twierdzeń oraz uznanie większości z nich w ten sposób, że ocena dokonana przez organ I instancji - była prawidłowa;

4) zasady uznaniowości decyzji przez podjęcie decyzji w sposób dowolny i oparcie się na niepełnym i błędnie ocenionym materiale dowodowym, a dodatkowo niewzięcie pod uwagę skutków dla sytuacji rodziny strony, jakie mogą się wiązać z obciążeniem przedmiotową opłatą;

5) niewłaściwe zastosowanie art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej

i przyjęcie, że sytuacja materialna skarżącej pozwala jej na ponoszenie dalszych kosztów bez szkody dla koniecznego utrzymania rodziny.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, względnie o uchylenie przedmiotowej decyzji oraz ponowne rozpatrzenie sprawy oraz o zasądzenie kosztów postępowania w sprawie na rzecz skarżącej, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi zostały obszernie rozwinięte powyższe zarzuty. Zdaniem skarżącej, organy zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji winny ocenić nie tylko wszystkie dochody, ale też wszystkie uzasadnione wydatki w celu ustalenia jej rzeczywistej sytuacji materialnej i rozważenia możności wygospodarowania jakichkolwiek kwot na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej. Dopiero na tej podstawie organ będzie mógł ocenić, jaka jest rzeczywista sytuacja rodziny strony oraz, czy w takiej sytuacji można żądać od niej wygospodarowania jakichkolwiek kwot na pokrycie kosztów utrzymania dzieci w rodzinie zastępczej. Kosztów utrzymania nie można - jak uczyniły to organy - ograniczyć jedynie do kosztów czynszu i stałych opłat comiesięcznych (za gaz, energię, wodę, śmieci z pominięciem podstawowych wydatków bytowych na pożywienie, lekarstwa, niezbędną odzież, środki czystości. Zdaniem skarżącej, organ I instancji (co zaakceptował organ odwoławczy), w sposób błędny wyliczył comiesięczne wydatki, a następnie dodatkowo błędnie je zinterpretował, bez rozważenia, jaka jego zdaniem kwota wystarczy do minimalnego przeżycia rodziny skarżącej.

W ocenie skarżącej organ odwoławczy pominął również kryterium dochodowe wynikające uchwały nr XIV/338/l 1 Rady Miasta Szczecin z dnia 19 grudnia 2011 r. Nieprzekroczenie granic kryterium powoduje, że organ nie ma prawa naliczać opłat za pobyt dzieci w rodzinie zastępczej. W momencie jego przekroczenia organ powinien ustalić, czy mimo braku przesłanki obligatoryjnej nie występują przesłanki uznaniowe do odstąpienia od nakładania opłaty. Szczególne znaczenie ma to w sytuacji, gdy przekroczenie kryterium jest bardzo niewielkie. Oznacza to, że tym bardziej dokładna powinna być wtedy ocena, czy sytuacja życiowa i majątkowa nie uzasadnia ze względów słusznościowych odstąpienia od nakładania opłaty; czy wydatki strony i jej rodziny mimo, że przekraczają formalnie granice, pozwalają na pokrycie wszystkich niezbędnych wydatków. Takiej analizy zabrakło w zaskarżonej decyzji, Organy, badając tzw. inne przyczyny uzasadniające odstąpienie od ustalenia opłaty, winny rozważyć sytuację życiową skarżącej, biorąc pod uwagę ogólnie dostępną wiedzę i zasady doświadczenia życiowego. Szczególnie uzasadnione przypadki muszą bezsprzecznie polegać na niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych, takich jak żywność, utrzymanie higieny czy konieczne lekarstwa.

Zdaniem skarżącej, argumentacja organu drugiej instancji odnośnie uznaniowego charakteru decyzji o odstąpieniu od ustalenia opłaty za pobyt D. B. jest niewystarczająca i nieadekwatna do realiów niniejszej sprawy. Sprowadziła się ona do przytoczenia właściwych przepisów i stwierdzeniu, że prawidłowo ustalono dochód strony. Tymczasem - zdaniem strony skarżącej - w przypadku decyzji uznaniowej organ powinien szczegółowo wyjaśnić dlaczego w określonej sytuacji daje prymat interesowi publicznemu w porównaniu do interesu indywidualnego. Nie można tracić z pola widzenia faktu, iż obarczenie skarżącej opłatą może przyczynić się do problemów finansowych, które w konsekwencji mogę doprowadzić do niewypłacalności rodziny i. dodatkowego korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej, co z całą pewnością nie leży w interesie publicznym.

Decyzja o charakterze uznaniowym i jej wydanie winno być poprzedzone szczegółową analizą wszystkich uwarunkowań i okoliczności faktycznych oraz prawnych składających się na sytuację wnioskującego rodzica dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej o odstąpienie od ustalenia opłaty. Zapis występujący w art. 194 ust. 3 ustawy wskazuje, iż decyzja w zakresie całkowitego lub częściowego zwolnienia, a także odstąpienia od odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczej ma charakter decyzji uznaniowej. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Od oceny organu zależy więc, czy wyda decyzję zwalniającą zobowiązanych z opłaty lub odstąpi od jej ustalenia. Cechą specyficzną instytucji uznania jest to, że decyzja wydana w tym trybie nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości. Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych całkowicie spod kontroli sądowej. W przypadku, gdy przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja uznaniowa, kontrola taka ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie

z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Z drugiej strony uznaniowy charakter rozstrzygnięcia wyłącza sądową kontrolę wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności, gdyż jest to domena zastrzeżona dla swobodnego uznania organu administracji. Decyzja uznaniowa powinna uwzględniać omówione zasady ogólne określone w kodeksie postępowania administracyjnego (m.in. powołany już art. 7, a także zasadę prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie do organów władzy publicznej - art. 8 k.p.a. oraz zasadę przekonywania art. 11 k.p.a.). Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwianiu sprawy.

W niniejszej sprawie organy obu instancji ograniczyły się jedynie do zbadania, czy zachowane zostało kryterium dochodowe, lakonicznie odnosząc się do materialnej sytuacji, zarówno samej skarżącej, jak i jej rodziny.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) dalej: "P.p.s.a" sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. prawidłowości zastosowania przez te organy przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi i eliminacją zaskarżonego aktu z obrotu prawnego, następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.).

Skarga okazała się nieuzasadniona. Skarżąca nie ma racji twierdząc, iż decyzja o odstąpieniu od ustalenia rodzicom opłaty za pobyt ich dziecka w rodzinie zastępczej ma w całości charakter decyzji uznaniowej.

Art. 193 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny... ustanawia bowiem zasadę,

iż rodzice ponoszą miesięczną opłatę za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej

w wysokości przyznanych rodzinie zastępczej świadczeń, o których mowa w art. 80

ust. 1 i art. 81 ustawy.

Odstępstwo od tej zasady ustanawia wydana na podstawie delegacji ustanowionej w art. 194 ust. 2 ustawy uchwała Nr XIV/338/11 Rady Miasta Szczecin z dnia 19 grudnia 2011 r. w sprawie określania szczegółowych warunków umorzenia w całości lub części, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej, rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej i interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2012 r., poz. 182)

Stosownie do treści § 3 ust. 2 pkt 1 tej uchwały, odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej od osób zobowiązanych do jej ponoszenia może nastąpić w sytuacji gdy dochód osób lub dochód na osobę w rodzinie, osób zobowiązanych do ponoszenia opłat nie przekracza kryterium dochodowego określonego przepisami ustawy o pomocy społecznej.

Zgodnie natomiast z § 3 ust. 2 pkt 2 tej uchwały, odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej od osób zobowiązanych do jej ponoszenia może nastąpić w sytuacji gdy dochód osób lub dochód na osobę w rodzinie, osób zobowiązanych do ponoszenia opłat wynosi nie więcej niż 250 % kryterium dochodowego określonego przepisami ustawy o pomocy społecznej, a osoby te wychowują inne dzieci pozostające pod ich opieką, lub ponoszą odpłatność za pobyt innych członków rodziny w jednostkach pomocy społecznej, innych instytucjach zapewniających całodobową opiekę, leczenie, rehabilitację, w pieczy zastępczej lub wystąpiła inna uzasadniona okoliczność, w szczególności długotrwała choroba, bezdomność, niepełnosprawność, znaczne straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych.

W myśl art.8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r.

(D. U. 2017 r., poz. 1769) za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów

z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu

z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszonych o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach

o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Zgodnie z § 1 pkt 1 lit. b ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca

2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. 2015 poz. 1058) kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi 514,00 zł a 250% tego kryterium wynosi 1 285,00 zł (514,00 zł x 250%).

Z przepisów tych jednoznacznie zatem wynika, iż odstąpienie od ustalenia przedmiotowej opłaty może nastąpić:

1) gdy dochód osób lub dochód na osobę w rodzinie, osób zobowiązanych do ponoszenia opłat nie przekracza kryterium dochodowego określonego przepisami

o pomocy społecznej, tj. 514 zł ( § 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Rady Ministrów z 14 lipca 2014 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058),

2) dochód, o którym wyżej mowa wynosi nie więcej niż 250 % wskazanego wyżej kryterium dochodowego, tj. 1285 zł, jeżeli zachodzą określone w tym przepisie szczególne okoliczności. Do tych w szczególnych okoliczności uchwała zalicza takie jak: długotrwała choroba, bezdomność, niepełnosprawność, znaczne straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. W niniejszej sprawie organy obu instancji uznały, że taka sytuacja w przypadku skarżącej zachodzi ze względu na nieuregulowane zobowiązanie finansowe ojca dziecka, wynoszące ponad [...] zł. oraz fakt, że skarżąca wspomagała materialnie swych rodziców sprawujących pieczę zastępczą nad jej dzieckiem, jednakże przekroczenie przez skarżącą 250 % kryterium dochodowego uniemożliwiają zastosowanie tego przepisu uchwały.

Stanowisko to jest trafne, z powyższych przepisów uchwały wynika bowiem,

iż po przekroczeniu dochodu na osobę w rodzinie kwoty 1285 zł w ogóle nie wchodzi

w grę możliwość rozważania kwestii odstąpienia od ustalenia opłaty. Uznaniowy charakter decyzji o odstąpieniu od ustalenia opłaty znajduje zastosowanie tylko wówczas, gdy osiągane przez stronę lub rodzinę dochody nie przekroczą kryterium dochodowego (tj. 514 zł) lub – w szczególnie uzasadnionych i opisanych w § 3 ust. 2 pkt 2 uchwały nr XIV/338/11 Rady Miasta Szczecin przypadkach 250 % tego kryterium, tj. kwoty 1285 zł.

Uchwała odwołuje się jedynie do kryterium dochodowego, nie biorąc pod uwagę rzeczywistej sytuacji finansowej czy materialnej osoby zobowiązanej do opłaty.

Kwestie te, jak trafnie zauważyły w swych decyzjach organy obu instancji mogą być brane pod uwagę w innym postępowaniu, a mianowicie w postępowaniu o umorzenie należności wynikającej z ustalonej opłaty, o czym skarżąca została poinformowana w treści decyzji.

W tym stanie rzeczy uznać należało, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa, wobec czego skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.