Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 15/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 7,77,107
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 15/17 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 lutego 2017 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo, Sędziowie: WSA Paweł Dąbek, WSA Grażyna Firek (spr.), Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2017 r., sprawy ze skargi K.W., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 14 listopada 2016 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia, uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12 września 2016 r., znak [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił K. W. umorzenia całości finansowanych przez w/wymienionego jako płatnika nieopłaconych należności za okres od maja 2013 r. do października 2013 r., od stycznia 2014 r. do stycznia 2015 r. z tytułu składek wraz z odsetkami na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia 2008 r. do lutego 2008 r., od maja 2013 r. do października 2013 r. i od stycznia 2014 r. do stycznia 2015 r. oraz na Fundusz Pracy za okres od maja 2013 r. do października 2013 r. i od grudnia 2013 r. do stycznia 2015 r. , wskazując w podstawie prawnej art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a, ust. 3b oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015r., poz. 121).

Organ wskazał w uzasadnieniu na zgromadzoną w sprawie dokumentację, a następnie podał, że K. W., który jako osoba prowadząca działalność gospodarczą w okresie od listopada 2000 r. do lutego 2008 r. oraz w okresie od 19 stycznia 2013 r. do 20 stycznia 2015 r. był zobowiązany do uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne, a obecnie pozostaje bez pracy, jest inwalidą, który nie posiada prawej ręki, przy czym inwalidztwo to istnieje od 17 lipca 1983 r. , co wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 28 września 2011 r., jest osobą rozwiedzioną, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, utrzymuje się z zasiłku z pomocy społecznej w kwocie 634 zł., prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą 300 zł., koszty związane z leczeniem 200 zł., a alimenty 700 zł. Nadto organ ustalił, że w stosunku do K. W. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w L., a także postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. i żaden z tych organów nie stwierdził braku majątku podlegającego egzekucji, w/wymieniony jest właścicielem nieruchomości objętych KW [...], NS [...], a także współwłaścicielem nieruchomości objętej KW [...], a na nieruchomości objętej NS [...] oraz NS [...] ZUS posiada zabezpieczenie należności. Organ ustalił także, iż K. W. jest właścicielem pojazdów samochodowych.

Następnie organ przeanalizował przesłanki umorzenia należności, wynikające z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz z rozporządzenia wykonawczego. Wskazał, że nie zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności. Zdaniem organu skarżący nie wykazał też, aby zachodziły przesłanki, o których mowa w rozporządzeniu, tj. że spłata pozbawiłaby go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, że poniósł straty materialne wskutek klęski żywiołowej albo innego nadzwyczajnego zdarzenia albo że stan jego zdrowia bądź członka rodziny uniemożliwia uzyskiwanie dochodów.

K. W. wniósł w terminie o ponowne rozpatrzenie sprawy, powołując się na swoją przewlekłą chorobę psychiatryczną oraz inne choroby somatyczne, co skutkowało m.in. umorzeniem zaległości podatkowych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. za takie same okresy jak objęte nin. sprawą. Wskazał też ponownie , iż zobowiązanym jest do alimentowania dzieci, z którego to obowiązku nie jest w stanie się wywiązać oraz podkreślił, iż wyłącznym źródłem jego utrzymania jest zasiłek wypłacany przez opiekę społeczną.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 14 listopada 2016r., znak [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1i art.127§3 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 oraz art. 28, 32 i 123 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015r., poz. 121) utrzymał w mocy decyzję o odmowie umorzenia przedmiotowych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne , Fundusz Pracy i FGŚP.

Organ powtórzył ustalenia faktyczne, dokonane uprzednio w uzasadnieniu decyzji z dnia 12 września 2016 r. Następnie stwierdził, że nie zachodzi żaden z przypadków całkowitej nieściągalności zaległości, a skarżący nie wykazał żadnej z przesłanek umorzenia, wskazanych w rozporządzeniu. Zakład stwierdził , iż uznał zły stan zdrowia skarżącego za wystarczająco udokumentowany, nie mniej zły stan zdrowia nie jest wyłączną przesłanką umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy. Podkreślił, jak i w uzasadnieniu decyzji z dnia 12 września 2016 r. , iż niepełnosprawność skarżącego istnieje od 17 lipca 1983 r. i co wynika z orzeczenia o niepełnosprawności może on być zatrudniony w warunkach pracy chronionej, a ponadto pomimo inwalidztwa i problemów zdrowotnych prowadził działalność gospodarczą, osiągając z tego tytułu dochody. Zd. organu, z dokumentacji lekarskiej nie wynika, aby stan zdrowia skarżącego uległ znacznemu pogorszeniu, nadto skarżący deklarował ratalną spłatę zadłużenia po 300 zł., z czego wynika, iż dysponował środkami finansowymi.

K. W. nie zgodził się z powyższą decyzją i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżący wskazał, iż nie zgadza się z zaskarżoną decyzją i prosi o "ponowne rozpatrzenie sprawy przez Sąd...".

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity : Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. – dalej p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia aktu administracyjnego, stwierdzeniem jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W wypadku niestwierdzenia takich wad, sąd skargę oddala, co wynika z art. 151 p.p.s.a.

Zasady umorzenia należności z tytułu zaległych składek mogą być umarzane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na zasadach, przewidzianych w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015r., poz. 121 ze zm., dalej oznaczona jako u.s.u.s.). Zgodnie z art. 28 ust. 2, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Jak stanowi art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ustawowym warunkiem umorzenia należności jest zatem ustalenie całkowitej ich nieściągalności, a pojęcie to zostało przez ustawodawcę zdefiniowane. Od tej zasady wyjątek wprowadza – w odniesieniu do ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, art. 28 ust. 3a u.s.u.s., stosownie do którego takie należności mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Ustawa zawiera podstawę do określenia szczegółowych zasad i przesłanek umorzenia w takich wypadkach w drodze rozporządzenia (art. 28 ust. 3b u.s.u.s.).

Zasady umarzania należności wobec ubezpieczonych – płatników składek reguluje rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie). Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Powyższe okoliczności (całkowita nieściągalność oraz wykazanie przez skarżącą przesłanek, wymienionych w § 3 rozporządzenia) podlegały w niniejszej sprawie ustaleniu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Ustalenia te należało poczynić zgodnie z wymogami, wynikającymi z przepisów k.p.a. Stosownie do art. 7 k.p.a, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania, jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności oraz wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego, obligując organ administracji publicznej do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą na podstawie wszelkich dostępnych dowodów. Z zasady tej wynika między innymi rozwijany w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek organu administracji publicznej określenia w każdej sprawie z urzędu jakie dowody są konieczne do wyjaśnienie stanu faktycznego, ich poszukiwania oraz realizacji. Konsekwencją obowiązywania zasad praworządności i prawdy obiektywnej jest także regulacja zawarta w art. 107 § 1 k.p.a., ustanawiającym obok innych wymogów decyzji obowiązek organu zawarcia w niej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego, które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Wskazane przepisy obowiązują również w postępowaniu przed organem drugiej instancji (art. 140 k.p.a.)

Wszystkie powyższe wymogi muszą być dochowane również w sprawach, objętych uznaniem administracyjnym. Jak słusznie podkreśla się w orzecznictwie, uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Oznacza to, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny ale winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją takiego stanowiska jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 19 marca 2014r., sygn. akt III SA/Łd 532/13, Lex Omega nr 1523026). Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia organu administracji od obowiązku wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, całościowego wyjaśnienia sprawy i wydania decyzji przekonywującej pod względem faktycznym i prawnym. Negatywne rozstrzygniecie wniosku powinno być szczególnie przekonywująco i jasno uzasadnione zarówno jeśli chodzi o rzetelne ustalenie faktów, jak i w odniesieniu do wykładni mających zastosowanie przepisów prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 14 stycznia 2015r., sygn. akt III SA/Po 431/14, Lex Omega nr 1629541).

Nie budzą zastrzeżeń ustalenia organu administracji odnośnie braku całkowitej nieściągalności. Natomiast nie można zaakceptować dokonanej przez Zakład analizy okoliczności sprawy z punktu widzenia przesłanki umorzenia wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia ("opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych") .Ustalenia w tym zakresie są bowiem dowolne.

Organ administracji dysponował potwierdzeniem, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, rozwiedziony, zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz dzieci A. i K., jego dochód stanowi zasiłek pielęgnacyjny pobierany od 1 października 2010 r. w kwocie 153,00 zł. oraz zasiłek stały w kwocie 481,00 zł, z którego korzysta od 1 lutego 2012 r. do nadal, a zasiłek ten nie był wypłacany jedynie w okresie od 1 kwietnia 2013 r. do 31 stycznia 2015 r.

Dysponując takim dokumentem Zakład winien był w pierwszej kolejności dokonać oceny, zaś następnie rozważyć, czy materiał dowodowy sprawy nie wymaga uzupełnienia. Powołane wyżej rozporządzenie używa co prawda sformułowania "gdy zobowiązany wykaże", niemniej jednak nie można uznać, że takie brzmienie przepisów zwalnia organ administracji publicznej z gromadzenia dowodów we własnym zakresie. Obowiązek uzupełnienia materiału dowodowego aktualizuje się szczególnie wówczas, gdy strona przejawia w toku postępowania pewnego rodzaju nieporadność, a nadto przedstawia dokumenty, sugerujące dostępność dalszych dowodów. Organ nie może wówczas zasłaniać się stwierdzeniem, że istotne dla sprawy okoliczności nie zostały przez stronę wykazane. Nadto nawet treść tego dokumentu winna skłonić Zakład do bardziej wnikliwej analizy sytuacji K. W. Okoliczność korzystania z pomocy społecznej ciągle nakazuje postawić pytanie, czy skarżący w obecnej sytuacji jest w stanie zaspokoić swoje podstawowe potrzeby życiowe. W orzecznictwie zasadnie wskazuje się, że nie do zaakceptowania, także z punktu widzenia interesu społecznego, jest sytuacja, w której spłata zobowiązań wobec ZUS zmuszałaby dłużnika do korzystania z pomocy społecznej (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1766/13, Lex Omega nr 1474534). Zwrócić przy tym też należy uwagę na trudne warunki mieszkaniowe skarżącego /nieogrzewana altanka , bez kanalizacji i wody/. Wątpliwym jest także stanowisko organu, iż skoro niepełnosprawność skarżącego istnieje od 17 lipca 1983 r. i co wynika z orzeczenia o niepełnosprawności może on być zatrudniony w warunkach pracy chronionej, a ponadto pomimo inwalidztwa i problemów zdrowotnych prowadził działalność gospodarczą, osiągając z tego tytułu dochody, to sytuacja materialna skarżącego uniemożliwiająca spłatę długów nie ma charakteru trwałego, a z dokumentacji lekarskiej nie wynika, aby stan zdrowia skarżącego uległ znacznemu pogorszeniu. Tymczasem , choć brak w aktach sprawy orzeczenia o niepełnosprawności na które powołał się organ to logika i doświadczenie życiowe pozwalają stwierdzić, że inwalidztwo skarżącego zapewne powstało z uwagi na utratę prawej dłoni, od 17 lipca 1983 r. Tymczasem , czego organ praktycznie nie przeanalizował, stwierdzając jedynie, iż z dokumentacji znajdującej się w aktach nie wynika , aby stan zdrowia skarżącego uległ znacznemu pogorszeniu, choćby fakty , iż od 1 października 2010 r. skarżący pobiera zasiłek pielęgnacyjny oraz pozostaje w stałym leczeniu psychiatrycznym zdają się wskazywać, że stan zdrowia skarżącego uległ jednak znacznemu pogorszeniu.

Rozpatrując sprawę ponownie, organ administracji publicznej uzupełni materiał dowodowy, w szczególności zwracając się o dokumentację dotyczącą przyznania zasiłku pielęgnacyjnego do organów pomocy społecznej oraz przeanalizuje dokumentację lekarską , a gdy uzna , że wymaga ona uzupełnienia to skieruje stosowne wezwanie do skarżącego lub samodzielnie wystąpi o tę dokumentację do stosownych jednostek medycznych . Wskaże również stronie, jakie okoliczności winny zostać wykazane oraz za pomocą jakich dokumentów należy to uczynić, a następnie oceni cały zebrany materiał dowodowy..

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą decyzję z dnia 12 września 2016 r., biorąc za podstawę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.