Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1568/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 8, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia del. WSA Marek Krawczak Protokolant starszy asystent sędziego Magdalena Chewińska po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2020 r. sygn. akt V SA/Wa 1635/19 w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 czerwca 2019 r. nr UP-383/2019 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej jako: WSA, Sąd I instancji) wyrokiem z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 1635/19, oddalił skargę J.S. (dalej jako: strona, skarżący) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: organ, ZUS) z 10 czerwca 2019 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

Wnioskiem z dnia 11 lipca 2018 r. skarżący wystąpił o umorzenie należności z tytułu składek na poszczególne fundusze i wskazane we wniosku okresy składkowe, powołując się na swoją trudną sytuację majątkową. Wnioskodawca podkreślił, że zadłużenie wynika ze współpracy z niesolidnymi kontrahentami, co w efekcie przyczyniło się do likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej. Ze względu na brak majątku i nieruchomości postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec niego jest bezskuteczne. Skarżący nie jest w stanie opłacić zaległości składkowych, ponieważ pozbawiłoby go to możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i zmusiło do korzystania z pomocy społecznej. Zaznaczył ponadto, że ze względu na podeszły wiek oraz stan zdrowia nie jest w stanie znaleźć stałej pracy i od kilku lat utrzymuje się jedynie ze środków pożyczanych od rodziny oraz prac dorywczych.

Dodatkowo we wniosku podniesiono, że skarżący ubiegał się również o umorzenie składek na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551). W związku jednak z uchybieniem o jeden dzień terminu na złożenie wniosku, odmówiono jego rozpatrzenia i kierując się rygorystyczną wykładnią przepisów prawa, nie nadano sprawie dalszego biegu.

Decyzją z dnia 29 stycznia 2019 r. ZUS II Oddział w Warszawie odmówił skarżącemu umorzenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą oraz za pracowników w części finansowanej przez płatnika składek wraz z odsetkami i kosztami upomnienia.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia 10 czerwca 2019 r. organ rentowy utrzymał w mocy decyzję z dnia 29 stycznia 2019 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazał, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.; dalej: u.s.u.s.), ani też żadna z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Organ wskazał, że trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie. Tymczasem wnioskodawca nie udokumentował problemów z regulowaniem bieżących opłat w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Nie przedstawił dokumentów potwierdzających całkowite wykluczenie z aktywności zawodowej, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, czy dokumentów świadczących o niezdolności do pracy.

Organ podkreślił przy tym, że skarżący jest czynny zawodowo – zatrudniony na umowę o pracę i osiąga dochód w wysokości minimalnego wynagrodzenia. Nie negując problemów zdrowotnych wnioskodawcy, organ zwrócił jednak zwrócił uwagę, iż nie przedstawił on żadnych dokumentów medycznych potwierdzających fakt braku możliwości świadczenia pracy ze względu na stan zdrowia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na powyższą decyzję.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w rozpoznawanej sprawie ZUS nie kwestionował obiektywnie trudnej sytuacji majątkowej skarżącego. Jednocześnie jednak organ trafnie zauważył, że w odniesieniu do niego nie wystąpiła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności. W szczególności organ egzekucyjny (Dyrektor II Oddziału ZUS w Warszawie) nie stwierdził braku majątku, z którego można egzekwować należności. Dopóki zaś postępowanie to nie zostało zakończone lub umorzone, nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji zaległości składkowych. Skarżący nie wykazał również, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Tym samym organ rentowy nie miał możliwości umorzenia zaległych składek w oparciu o przesłanki całkowitej nieściągalności.

Przechodząc do oceny możliwości umorzenia należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., WSA wskazał, że skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających całkowite wykluczenie z aktywności zawodowej, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, czy dokumentów świadczących o niezdolności do pracy. Skarżący jest czynny zawodowo. Z ustaleń organu wynika, że jest on zatrudniony na umowę o pracę i osiąga dochód w wysokości minimalnego wynagrodzenia. Nie można wykluczyć, że sytuacja finansowa strony ulegnie dalszej poprawie, skoro jeszcze na etapie złożenia wniosku o umorzenie zaległych składek wskazywał on, że pozostaje bezrobotny i podejmuje jedynie prace dorywcze. Dalsza poprawa sytuacji finansowej skarżącego powinna umożliwić spłatę zadłużenia, choćby w układzie ratalnym.

Organ nie kwestionował również istnienia dolegliwości zdrowotnych, na które powoływał się skarżący (bóle kręgosłupa i stawów, nadciśnienie tętnicze). Niezależnie od tego organ zasadnie podkreślił jednak, że skarżący nie przedstawił jakiejkolwiek dokumentacji medycznej potwierdzającej wystąpienie przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy zarobkowej. Co więcej – jak wskazano powyżej – pracę taką skarżący podjął. Co istotne, skarżący nie korzysta z żadnej z form pomocy socjalnej, co mogłoby potwierdzać, że jego dochody nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Odnosząc się do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), WSA stwierdził, że nie wystąpiła ona w przedmiotowej sprawie. Sam skarżący w ogóle nie wskazywał na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

Sąd podzielił też stanowisko organu w zakresie niewykazania wystąpienia ostatniej z przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Skarżący cierpi na schorzenia charakterystyczne dla jego wieku, jednak – jak już wskazano powyżej – nie przestawił aktualnego potwierdzenia swojego stanu zdrowia. Nadto nie przedłożył żadnego dokumentu lekarskiego, z którego wynikałoby, że przez stan zdrowia jest pozbawiony możliwości zarobkowych.

WSA stwierdził, że organ orzekający przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy i rzetelny, a także dokonał w miarę wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.), nie przekraczając granic uznania administracyjnego. Nie doszło również do naruszenia art. 7 w zw. z 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie i uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania:

1) art. 1 § 2 ustawy ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492, dalej jako: p.u.s.a.)

w zw. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 574, dalej jako: k.p.a.) wskutek nieprzeprowadzenia przez WSA w Warszawie rzetelnej i pełnej kontroli zgodności z prawem decyzji ZUS z 10 czerwca 2019 r., co przejawiało się w pominięciu przez Sąd dowodów potwierdzających niezbędność umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne

i jednocześnie przyczyniło się do nierzetelnego rozpoznania skargi pełnomocnika skarżącego z 14 sierpnia 2018 r. i pominięcia relewantnych

dla sprawy okoliczności warunkujących umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, takich jak sytuacja osobista, w tym majątkowa skarżącego;

2) art. 1 § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez niedostrzeżenie przez WSA w Warszawie, że skarżący złożył w pełni uzasadniony i poparty okolicznościami wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne – na podstawie ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność – uchybiając terminowi jedynie o 1 dzień, co wynikało z jego nieświadomości nad tokiem prowadzonego postępowania, realizując zasadę pogłębiania zaufania obywateli do działania organów administracji i tym samym, ze względu na uznaniowy charakter winny uwzględnić w pełni zasadny wniosek skarżącego. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez błędną jego wykładnię i uznanie, że na kanwie niniejszej sprawy nie zaistniały okoliczności uzasadniające umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne, podczas gdy całokształt sytuacji skarżącego w sposób jednoznaczny wskazuje, iż jest on osobą, która znalazła się w wyjątkowo trudnej sytuacji osobistej, oraz której stan zdrowia jest zły i ulega ciągłemu pogorszeniu, co powoduje, iż jego przypadek jako uzasadniony okolicznościami sprawy, stanowi przesłankę umorzenia wobec niego należności wynikających z niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, których obowiązek uiszczenia ciążył na nim z tytułu posiadania statusu płatnika, nawet jeśli nie stwierdzono całkowitej nieściągalności należności.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a. Zatem to skarżący kasacyjnie w terminie 30 dni od dnia otrzymania wyroku Sądu I instancji wraz z uzasadnieniem zakreśla zarzutami kasacyjnymi zakres tego postępowania. Z urzędu NSA bierze pod uwagę jedynie przesłanki nieważności postępowania, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. W okolicznościach sprawy jednak żadna z tych przesłanek nie zaistniała.

Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: - naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.); - naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a.

Ze względu na zakres i konstrukcję podniesionych w petitum skargi kasacyjnej zarzutów oraz sposób, w jaki je uzasadniono, wstępnie przypomnieć należy, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona zgodnie z wymogami określonymi w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. Dlatego wprowadzony został obowiązek sporządzania skargi kasacyjnej przez osoby mające odpowiednie przygotowanie zawodowe. Prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych i ich należyte uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla wyniku sprawy, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny, mocą art. 183 § 1 p.p.s.a., jest związany granicami skargi kasacyjnej, czyli wnioskami skargi kasacyjnej i jej podstawami. Zatem zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny jest ograniczony w tym sensie, że jest wyznaczony zarzutami i żądaniami strony zawartymi w skutecznie wniesionej skardze kasacyjnej. Innymi słowy, NSA może uwzględnić tylko te zarzuty kasacyjne, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej. Nie może natomiast zastępować strony i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny nie może również modyfikować zgłoszonych zarzutów kasacyjnych i ich uzasadnienia pod kątem okoliczności danej sprawy. Musi bazować na zarzutach i ich uzasadnieniu sformułowanym przez wnoszącego skargę kasacyjną.

Zgodnie z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Prawodawca zatem jako istotne elementy skargi kasacyjnej wskazuje zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Podstawy kasacyjne zostały określone w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Wynika z niego, że podstawa kasacyjna to naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów o postępowaniu, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Inaczej rzecz ujmując, podstawa kasacyjna oznacza naruszenie prawa, nie zaś sam przepis prawa. W podstawie kasacyjnej musi występować więc naruszenie tego prawa. Zatem w zarzucie kasacyjnym (podstawie kasacyjnej) należy podać postać tego naruszenia (czy jest to błędna wykładnia, czy też niewłaściwe zastosowanie) oraz sposób naruszenia tego prawa, gdyż, jak to już wcześniej zauważono, przepis prawa może być naruszony na wiele sposobów.

Takie rozumienie podstaw kasacyjnych prezentowane jest zarówno w orzecznictwie NSA, jak i w komentarzach do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W orzecznictwie stwierdza się, że skoro art. 174 p.p.s.a. przewiduje jako podstawę skargi kasacyjnej naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest prawidłowe ustalenie, jakiego charakteru normy prawne zaskarża i w jaki sposób (zgodnie z art. 174 p.p.s.a.) doszło do ich naruszenia. Okoliczność jest ta o tyle istotna, że stawiając zarzut naruszenia przepisów postępowania strona składająca skargę kasacyjną musi jednocześnie wskazać, w jaki sposób uchybienie tym przepisom mogło wpłynąć istotnie na wynik postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Tylko wykazanie, że gdyby do naruszenia nie doszło, zapadłoby odmienne rozstrzygnięcie, skutkuje uwzględnieniem środka odwoławczego opartego na tej podstawie kasacyjnej. Warto także wskazać, że przepisu ustawy p.p.s.a., nie przewidują jako podstawy kasacyjnej zarzutu "rażącego naruszenia przepisów proceduralnych". Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zobowiązany, ale wręcz nawet nie jest uprawniony do precyzowania za stronę zarzutów skargi kasacyjnej bądź do poszukiwania za nią naruszeń prawa, jakich mógł dopuścić się wojewódzki sąd administracyjny (por. wyrok NSA z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt II FSK 2348/11, LEX nr 984581). Ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego kasacyjnie konkretyzacji poprzez sformułowanie tzw. zarzutów kasacyjnych. Zarzuty te obejmują nie tylko wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub formalno-procesowego, które w ocenie skarżącego kasacyjnie zostały naruszone przez sąd pierwszej instancji, lecz także muszą zawierać określenie sposobu naruszenia prawa oraz wskazanie prawidłowego – zdaniem kasatora – sposobu wykładni lub zastosowania unormowań, które miały zostać naruszone przez sąd a quo. Naczelny Sąd Administracyjny – zgodnie z zasadą związania granicami skargi kasacyjnej – nie jest natomiast uprawniony do uzupełniania, dookreślania lub korygowania wadliwie skonstruowanych, sformułowanych lub niepełnych zarzutów kasacyjnych (por. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 1875/17, LEX nr 2469862). Koniecznym warunkiem uznania, iż strona powołuje się w skardze kasacyjnej na jedną z podstaw kasacji – jest wskazanie, które przepisy oznaczone numerem artykułu (paragrafu, ustępu) ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny, działając jako sąd kasacyjny, nie jest uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów lub też stawiania hipotez co do tego, jakiego przepisu dotyczy podstawa kasacji (por. wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2004 r., sygn. akt OSK 421/04, LEX nr 146732 ). Naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie polega na zastosowaniu normy prawnej nieodpowiedniej do danego stanu faktycznego. W ramach tej podstawy kasacyjnej należy wyjaśnić dlaczego przyjęty za podstawę rozstrzygnięcia przepis nie ma związku z ustalonym stanem faktycznym i jaki inny przepis sąd powinien zastosować (por. wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2004 r., sygn. akt GSK 233/04, LEX nr 1089160).

W komentarzach wskazuje się, że przez przytoczenie podstaw kasacyjnych należy rozumieć dokładne wskazanie takiej podstawy oraz określenie tych przepisów prawa, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną uległy naruszeniu przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu konkretnych przepisów prawa, które zostały naruszone, z podaniem numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu (ewentualnie innych jednostek redakcyjnych), oraz tego, na czym to naruszenie polegało. Dopełnienie tych wymogów jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi związany jest Naczelny Sąd Administracyjny - art. 183 § 1 p.p.s.a. (por. B. Dauter, w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, komentarz do art. 176 p.p.s.a., teza 7, opublikowano: LEX/el. 2021). W art. 174 pkt 1 p.p.s.a. wymieniono dwie formy naruszenia prawa materialnego umożliwiające zaskarżenie orzeczenia sądu administracyjnego pierwszej instancji wymienionego w art. 173 § 1 p.p.s.a.: błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że jakkolwiek te dwie postacie naruszenia prawa materialnego w procesie stosowania prawa mogą pozostawać ze sobą w funkcjonalnym związku, to jednak nie powinny być utożsamiane, tym bardziej że ustawodawca wyraźnie je wyodrębnił (zob. np. wyroki NSA: z 10.07.2007 r., II FSK 886/06, CBOSA; z 26.11.2014 r., I OSK766/13, CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla przy tym, że zrównanie tych pojęć powoduje niejasność, na czym konkretnie wytknięte naruszenia polegają. Dlatego powinny one stanowić samodzielne zarzuty, które w podstawach skargi kasacyjnej mogą pojawiać się łącznie lub oddzielnie, lecz zawsze powinny być uzupełnione o wskazanie, na czym polegała dokonana przez sąd pierwszej instancji błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie - wyrok NSA z 22.05.2014 r., II FSK 1461/12, LEX nr 1479141 (por. M. Niezgódka-Medek, w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, komentarz do art. 174 p.p.s.a., teza 8, opublikowano: LEX/el. 2021).

Postawione w skardze kasacyjnej zarzuty należało uznać za nieusprawiedliwione.

W pierwszym z zarzutów skargi kasacyjnej wskazano na naruszenie przepisów art. 1 § 2 p.u.s.a. w zw. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez pominięcie przez WSA dowodów potwierdzających niezbędność umorzenia. Spowodowało to w ocenie strony nierzetelne rozpoznanie skargi i pominięcie relewantnych dla sprawy okoliczności warunkujących umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, takich jak sytuacja osobista, w tym majątkowa skarżącego.

Odnosząc się do tego zarzutu stwierdzić należy, że wskazuje się w nim na pominięcie dowodów. I w konsekwencji tego faktu na dalsze uchybienia prawu. Zauważyć należy, że w zarzucie tym, jak i w uzasadnieniu nie podaje się tych pominiętych dowodów. Nie można zatem merytorycznie odnieść się do takiego zarzutu. Nie ma bowiem materiału, który mógłby stanowić podstawę do rozważań na temat naruszenia przepisów wskazanych w powołanym zarzucie. Nie można tym samym dokonać oceny legalności zaskarżonego orzeczenia przez pryzmat tak postawionego zarzutu.

Zasadne jest zatem skonstatowanie, że jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym naruszenie prawa polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu, niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym wykazanie, że zarzucane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt I FSK 1663/09, z dnia z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 648/17,z dnia 18 grudnia 2019 r., sygn. akt I GSK 518/17, a także uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 – wszystkie dostępne w CBOiS – orzecznia.nsa.gov.pl). Podkreślić należy, że nie wystarczy przytoczenie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz jaki jest wpływ zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to konieczność wykazania przez autora skargi kasacyjnej istnienia związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem, stanowiącym przedmiot zarzutu tego środka zaskarżenia, a wydanym orzeczeniem sądu administracyjnego, który to związek przyczynowy dodatkowo - w przypadku wskazywania naruszenia przepisów procesowych - mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną jest więc obowiązany uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, iż miały wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia, ponieważ gdyby do tych uchybień nie doszło, wyrok sądu administracyjnego mógłby być inny. Zarzuty kasacyjne nie odpowiadające wskazanym warunkom uniemożliwiają NSA ocenę ich zasadności. Należy mieć na uwadze, że sąd kasacyjny nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych a także ich uzasadnienia. W konsekwencji NSA może przeprowadzić kontrolę merytoryczną zarzutu naruszenia określonego przepisu w zakresie, w jakim strona w motywach skargi kasacyjnej wskazała na czym to naruszenie miało polegać i w jaki miało to wpływ na wynik sprawy.

W drugim zarzucie kasacyjnym skarżący powołał się na ustawę abolicyjną dotyczącą należności z tytułu składek i wniosek złożony przez niego na podstawie tej ustawy z jednodniowym uchybieniem terminu, wskazując przy tym na naruszenia przepisów k.p.a. – zasad ogólnych: zasady zaufania do organów (art. 8) i zasady informowania stron o ich prawach i obowiązkach.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 p.u.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Natomiast przepis art. 3 § p.p.s.a. stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W przepisie art. 134 § 1 p.p.s.a. ustawodawca wskazuje, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Regulacja zawarta w art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. stanowi, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Artykuł 8 k.p.a. dotyczy zasady wzbudzania zaufania do władzy publicznej.

Wynikająca z art. 8 k.p.a. zasada zaufania obywateli do organów państwa nakłada na organ administracji publicznej obowiązek praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania, który wyraża się w dokładnym zbadaniu okoliczności sprawy, ustosunkowaniu się do żądań strony, oraz uwzględnieniu w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli. Zasada zaufania obywateli do organów państwa wyrażona w art. 8 k.p.a. uznawana jest za klamrę, która spina całość ogólnych zasad postępowania. Jest to zasada najszersza pod względem zakresu. Można w niej pomieścić bogaty katalog zasad ogólnych. Zasada wynikająca z treści art. 8 k.p.a. stanowi podstawę uznania, że przy rozpoznawaniu sprawy organ administracji publicznej - zwłaszcza stosując normy o charakterze sankcyjnym - nie powinien negatywnie dla strony interpretować wieloznacznych okoliczności sprawy, w sytuacji, gdy do powstania takiej wieloznaczności przyczynił się sam organ administracji publicznej (por. wyroki NSA z 1 lutego 2024 r., sygn. akt I GSK 1714/22 oraz z 7 grudnia 2023 r. II GSK 241/23, LEX nr 3699289; LEX nr 3665557).

Odnosząc się do tego zarzutu zauważyć należy, że dotyczy on de facto innego postępowania. Nie mogło zatem dojść z powołanego w zarzucie powodu do naruszenia wskazanych zasad w przedmiotowym postępowaniu, w którym decyzja podejmowana jest na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i par. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

(Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365, dalej jako: rozporządzenie wykonawcze) Zarzut ten jest zatem również nieusprawiedliwiony.

W trzecim zarzucie dotyczącym naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że nie zaistniały w sprawie okoliczności uzasadniające umorzenie składek, podczas gdy całokształt sytuacji skarżącego w sposób jednoznaczny wskazuje, że jest on osobą, która znalazła się w wyjątkowo trudnej sytuacji osobistej, której stan zdrowia jest zły i ulega ciągłemu pogorszeniu, co powoduje, iż jego przypadek, stanowi przesłankę umorzenia.

Uzasadnione przypadki, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., są związane ze zdarzeniami losowymi i z sytuacją życiową zobowiązanego. Chodzi tu o zdarzenia wyjątkowe, a nawet drastyczne, powstałe z przyczyn całkowicie obiektywnych, niezależnych od dłużnika. Celem umorzenia należności z tytułu składek są zatem względy socjalne, a nie ułatwienie mu prowadzenia dalszej działalności. W postępowaniu toczącym się wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. gdyż to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (por. wyroki NSA z 8 marca 2023 r., sygn. akt I GSK 765/22 oraz z 13 września 2023 r., sygn. akt I GSK 2131/19).

W zakresie tego zarzutu stwierdzić należy, że de facto podważa się w nim ustalenia faktyczne odnoszące się do trudnej sytuacji zobowiązanego.

Skarżący w istocie nie dąży do podważenia prawidłowości przeprowadzonej przez Sąd I instancji wykładni przepisów czy ich zastosowania, ale poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. Tak należy bowiem zinterpretować przedstawione przez niego argumenty dotyczące niewłaściwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w odniesieniu do tej okoliczności, jaka jest związana z jego osobistą sytuacją życiową, związaną z pogarszającym się stanem zdrowia. Podkreślenia wymaga jednak, że w orzecznictwie NSA ugruntowało się stanowisko, że poprzez zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego nie można podważać prawidłowości poczynionych ustaleń. Zwalczanie ustaleń faktycznych, uznanych za prawidłowe w zaskarżonym skargą kasacyjną wyroku, nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego. Może ono być skuteczne tylko w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, zawartej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. (zob. np. wyroki NSA: z 13. Lutego 2009 r., I OSK 414/08, z 29 kwietnia 2014 r., II OSK 2887/12, z 13 maja 2014 r., I GSK 482/12, z 23 września 2014 r., II FSK 2327/12, z 30 października 2014 r., I GSK 186/13; z 4 listopada 2014 r.). Tym samym także i ten zarzut należało uznać za nieusprawiedliwiony.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.