Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1603/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6144 Szkoły i placówki oświatowo-wychowawcze
Skarżony organ: Minister Edukacji i Nauki
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Danuta Kania, Asesor WSA Karolina Kisielewicz (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi Gminy [...] na postanowienie Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie opinii o zamiarze likwidacji szkoły 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie [...] Kuratora Oświaty z dnia [...] marca 2019 r. znak: [...]; 2. zasądza od Ministra Edukacji Narodowej na rzecz Gminy [...] kwotę 100 (sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez Gminę [...] postanowieniem z [...] maja 2019 r. (nr [...]) Minister Edukacji Narodowej utrzymał w mocy postanowienie [...] Kuratora Oświaty w [...] z [...] marca 2019 r. (nr [...]) zawierające negatywną opinię o zamiarze likwidacji przez skarżącą szkoły.

Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że Rada Miejska w [...] w dniu [...] stycznia 2019 r. na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. h ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2019 r., poz. 506) oraz art. 89 ust. 1 i ust. 3 ustawy z 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2018 r., poz. 996 ze zm.) podjęła uchwałę (nr [...]) w sprawie zamiaru likwidacji przez skarżącą Szkoły Podstawowej im. [...] w [...], z dniem 31 sierpnia 2019 r. Zgodnie z tą uchwałą (§ 2) uczniom zlikwidowanej szkoły zostanie zapewniona możliwość kontynuowania nauki w Szkole Podstawowej im. [...] w [...] (uczniowie klasy 0 i klas I-III będą mogli kontynuować naukę w nowoutworzonej filii tej szkoły w [...]) oraz bezpłatny transport (§ 3).

W uzasadnieniu uchwały Rada Miejska w [...] podała, że do Szkoły Podstawowej w [...] w nachodzącym roku szkolnym (2019/2020) będzie uczęszczało 54 uczniów, w tym w oddziale przedszkolnym będzie się uczyło 9 dzieci (do klasy pierwszej i czwartej nie będzie uczęszczało żadne dziecko), a prognozy demograficzne dla obwodu szkoły nie wskazują na "daleko idące zmiany" w tym zakresie. Likwidacja szkoły pozwoli uniknąć nauczania w klasach łączonych. Rada Miejska wyjaśniła, że Szkoła Podstawowa w [...] posiada wykwalifikowaną kadrę pedagogiczną. Placówka dysponuje dostateczną liczbą sal lekcyjnych, własną stołówką, posiada szerokie korytarze, dostoswane szatnie oraz dobrze wyposażoną świetlicę (w szkole przeznaczonej do likwidacji nie ma boiska, sali gimnastycznej, biblioteki). Rada Miejska dodała, że likwidacja szkoły jest podyktowana również wysokością kosztów ponoszonych na jej utrzymanie przez Gminę. Dochody z subwencji oświatowej w 2018 r. stanowiły 519.866,25 zł. i wystarczyły jedynie na 52,67% wydatków szkoły (Gmina przekazała z budżetu na utrzymanie szkoły 467.264,78 zł.)

W konkluzji Rada Miejska stwierdziła, że koszty utrzymania szkoły oraz sytuacja demograficzna w obwodzie szkoły, są dostatecznym powodem do likwidacji placówki. Biorąc to pod uwagę, Rada Miejska zobowiązała i upoważniła Burmistrza Gminy [...] do dokonania czynności niezbędnych do przekształcenia szkoły, w tym wystąpienia do [...] Kuratora Oświaty o wydanie opinii w tej sprawie.

Burmistrz Gminy [...] w piśmie z 22 lutego 2019 r. zwrócił się do [...] Kuratora Oświaty o wyrażenie pozytywnej opinii o zamiarze likwidacji przez skarżącą szkoły. Wnioskodawca podkreślił, że placówka mieści się w małym i ciasnym budynku, w którym brakuje pomieszczeń lekcyjnych, sali gimnastycznej i stołówki (uczniowie spożywają posiłki i w świetlicy wiejskiej oddalonej o kilkanaście metrów od szkoły). Budynek szkoły wymaga remontu, a niektóre prace nie są możliwe do wykonania pod względem technologicznym. Burmistrz dodał, że w Szkole Podstawowej w [...] jest zatrudnionych na stałe ośmiu nauczycieli (brakuje nauczycieli historii, matematyki, fizyki, języka angielskiego i niemieckiego, informatyki, wiedzy o społeczeństwie, edukacji dla bezpieczeństwa, muzyki i plastyki). Likwidacja Szkoły Podstawowej w [...] i utworzenie w tej miejscowości filii Szkoły Podstawowej w [...] (prowadzonej przez Gminę) nie pociągnie za sobą utraty zatrudnienia przez nauczycieli.

Burmistrz podkreślił, że organu prowadzącego szkołę nie stać na zatrudnienie nauczycieli ani też na podstawowe, niezbędne remonty placówki. Zadłużenie Gminy wynosi obecnie 7,2 mln zł. Jej budżet w 2018 r. to ok. 22 mld zł., z czego wydatki na oświatę wynosiły ponad 8 mln (ok. 3,5 mln pochodziło ze środków własnych Gminy co stanowiło ok. 40% wszystkich wydatków na oświatę). Reorganizacja oświaty pozwoli uniknąć dodatkowego zatrudniania nauczycieli a także "wyeliminuje" etat dyrektora w reorganizowanej szkole. Oszczędności z tego tytułu można będzie przeznaczyć na stworzenie zajęć pozalekcyjnych, kół zainteresowań, pomoc psychologiczno-pedagogiczną we wszystkich szkołach.

Wnioskodawca dodał, że wyniki badań dowodzą, że klasy liczące od 14 o 27 uczniów stwarzają stosunkowo najlepsze warunki dla rozwoju dzieci. W takiej grupie są zaspokajane wszystkie rodzaje potrzeb społecznych na optymalnym i umiarkowanym poziomie. Klasy o takiej liczebności byłyby utworzone w Szkole Podstawowej w [...]. Kontynuując tę myśl dodał, że w Szkole Podstawowej w [...] dzieci uczą się w klasach 6,7,8-osobowych (przy czym frekwencja bardzo rzadko wynosi 100%) i nie jest możliwa praca w grupach, która wpływa motywująco na uczniów, pobudza do działania, "zdrowej" rywalizacji oraz uczy współpracy, zaspokaja potrzebę przynależności do grupy. Uczniowie uczący się w mało licznych klasach, mają ze zrozumiałych powodów zapewnioną indywidualną pomoc ze strony nauczyciela, jednak zdaniem psychologów, całkowite zaspokajanie potrzeb nie jest zjawiskiem pożądanym (powoduje bierność i nie pobudza do aktywności). W konsekwencji dzieci uczące się w tego typu klasach, a także ich rodzice, często nie poczuwają się do współodpowiedzialności za wyniki w nauce.

W piśmie z 22 lutego 2019 r. podniesiono również, że Szkoła Podstawowa w [...] jest najmłodszą i najlepiej wyposażoną szkołą w Gminie [...], ma bardzo dobrą bazę dydaktyczną: sale lekcyjne (wyposażone w projektory multimedialne, tablice interaktywne, sprzęt CD, komputer lub laptop do dyspozycji nauczyciela), pracownię komputerową, bibliotekę, stołówkę, kuchnię, gabinet lekarski i gabinet pedagoga, kompleks boisk "Orlik". W latach 2015-2019 pozyskano na doposażenie szkoły środki pozabudżetowe w kwocie 49.471,18 zł. Uczniowie szkoły osiągają bardzo dobre wyniki w nauce (w bieżącym roku szkolnym trzech uczniów biorących udział w konkursach przedmiotowych z języka polskiego, historii i biologii zakwalifikowało się do etapu wojewódzkiego tych konkursów), w sporcie oraz w konkursach plastycznych na poziomie wojewódzkim i ogólnopolskim. Nauczyciele Szkoły Podstawowej w [...] (21 osób) są doskonale wykształceni, a większość z nich ma kwalifikacje do nauczania kilku przedmiotów.

Burmistrz dodał, że Gmina będzie zapewniać bezpłatny dowóz uczniów ze zlikwidowanych szkół do Szkoły Podstawowej w [...]. Odległość z [...] do [...] wynosi 14 km. Dla uczniów z najdalej usytuowanej miejscowości tj. z [...] odległość do szkoły w [...] wyniesie ok. 22 km, a czas dojazdu ok. 28 minut.

W konkluzji organ prowadzący szkołę stwierdził, że reorganizacja oświaty w Gminie w sposób zaproponowany w przedstawionej do zaopiniowania uchwale, przyniesie uczniom korzyści w postaci nauki oraz wychowania i rozwoju w przestronnej, dobrze wyposażonej, posiadającej wykwalifikowaną kadrę szkole. Nauka w małej, hermetycznej społeczności i brak konieczności dojazdów do szkoły nie przystaje do tych korzyści.

[...] Kurator Oświaty postanowieniem z [...] marca 2019 r. negatywnie zaopiniował zamiar likwidacji Szkoły Podstawowej w [...]. Organ I instancji stwierdził, że Szkoła Podstawowa w [...] jest przykładem "dobrze funkcjonującej szkoły wiejskiej", a jej likwidacja byłaby "niepowetowaną stratą" zarówno w systemie wiejskich szkół, jak i społeczności lokalnej.

W uzasadnieniu postanowienia [...] Kurator Oświaty podał, że Szkoła Podstawowa w [...] "pełni ważną funkcję w środowisku lokalnym". Jest miejscem integrującym społeczność, wokół którego koncentruje się życie kulturalne wsi i okolicznych miejscowości. Organ I instancji podkreślił, że zamiar likwidacji szkoły przez Gminę spotkał się ze zdecydowanym sprzeciwem społeczności lokalnej i Rady Pedagogicznej, o czym świadczą liczne petycje i apele. Mieszkańcy [...] i okolicznych miejscowości protestując przeciw likwidacji szkoły zwracali uwagę na dobre wyniki nauczania, wieloletnią tradycję istnienia szkoły (jubileusz 70-lecia istnienia i uroczystość nadania szkole imienia oraz sztandaru objęta została Patronatem Narodowym Prezydenta RP i wpisana w ogólnopolski program obchodów "Niepodległej") oraz na to, że szkoła posiada najwięcej miejscowości w swoim obwodzie, a jej likwidacja przyniesie pozorne korzyści ekonomiczne. Uczniowie w małych wiejskich szkołach są zauważani i traktowani indywidualnie, dzięki czemu czują się bezpiecznie, co pozwala uniknąć problemów wychowawczych. Zmiana organizacji nauki po likwidacji szkoły spowoduje konieczność dojazdu do [...] po niebezpiecznych drogach i wydłuży czas dowozu dzieci do szkoły (autobus szkolny będzie jechał ok. godziny). Kurator stwierdził, że wpływ wielkości oddziału (liczebności klasy) na efektywność nauczania nie jest w nauce oceniany jednoznacznie i istnieje "duża grupa studiów", które pokazują, że związek ten jest niewielki lub prawie zerowy.

Organ I instancji w uzasadnieniu postanowienia wyjaśnił, że w ocenie jego wizytatorów, placówka jest czysta, estetyczna i zadbana. Szkoła posiada sześć sal lekcyjnych, pracownię komputerową (11 stanowisk), pracownię przyrodniczą. Zajęcia z wychowania fizycznego odbywają się w budynku należącym do Sołectwa [...], znajdującego się w odległości około 100 m od szkoły (w budynku tym znajduje się stołówka). Uczniowie mają do dyspozycji boisko oraz boisko do piłki nożnej.

[...] Kurator Oświaty podniósł, że zdaniem społeczności lokalnej, w tym dyrektora tej szkoły, liczba pomieszczeń i baza dydaktyczna szkoły zabezpiecza potrzeby wynikające z realizacji podstawy programowej. Z informacji uzyskanych od dyrektora placówki wynika, że szkoła pracuje w systemie jednozmianowym (nauka odbywa się od godziny 8:15 do 15:25), do szkoły dojeżdża z innych miejscowości 45 uczniów (z 65 uczęszczających do tej placówki), przy czym dojazd z miejscowości najdalej położonej od [...] ([...]) zajmuje ok. 15 minut (10 km). Uczniowie szóstej klasy w sprawdzianie szóstoklasisty z 2016 r. z języka polskiego uzyskali wyniki wyższe niż średnia krajowa, powiatowa i gminna (wyniki z matematyki i z języków obcych były wyższe niż średnia powiatu [...] i Gminy [...]), uczniowie tej szkoły osiągają sukcesy w konkursach przedmiotowych i tematycznych (wojewódzkich i ogólnopolskich). W szkole funkcjonują liczne koła zainteresowań. W procesie dydaktyczno-wychowawczym placówka współpracuje z biblioteką miejską, schroniskiem dla zwierząt, Parafią [...] w [...], Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Represjonowanych w PRL w [...]. W ocenie organu sprzyja to tworzeniu "przyjaznego klimatu", w którym odbywa się nauczanie i wychowywanie dzieci i młodzieży.

Gmina [...] w zażaleniu na to postanowienie, zarzuciła, że zostało ono wydane z naruszeniem art. 89 ust. 1 i art. 39 ustawy Prawo oświatowe, art. 2, art. 16, art. 165 ust. 2 i art. 166 Konstytucji RP oraz art. 80 k.p.a. i wniosła o jego uchylenie.

W uzasadnieniu Gmina podniosła, że opinia Kuratora Oświaty (organu sprawującego nadzór pedagogiczny nad szkołami) w przedmiocie likwidacji szkoły nie może być arbitralna, lecz musi mieć oparcie w przepisach prawa. Negatywna opinia kuratora o zamiarze likwidacji szkoły przez organ ją prowadzący może być wydana wówczas, gdy organ prowadzący szkołę nie ma realnych możliwości (nie daje gwarancji) dowozu uczniów do innych szkół tego samego typu oraz gdy nie zawiadomi właściwych podmiotów o zamiarze likwidacji szkoły. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że negatywna opinia może być wydana także wówczas, gdy dana j.s.t. w ten sposób pozbywa się obowiązkowego zadania oświatowego, usiłując ciężar prowadzenia szkól publicznych na danym terenie przenieść na osobę trzecią.

Z taką sytuacją w rozpatrywanej sprawie nie mamy do czynienia. Uczniowie likwidowanej szkoły mają zapewniony dostęp do edukacji w szkole prowadzonej przez tę samą Gminę, ponadto Gmina zapewnia bezpłatny transport uczniów (przy czym likwidacja szkoły nieznacznie wpłynie na wydłużenie czasu dojazdu, będzie on trwał ok. 17 min). Te okoliczności, zdaniem skarżącej, są dostateczną podstawą do wydania "pozytywnej" opinii.

Kontynuując tę myśl, Burmistrz reprezentujący Gminę stwierdził, że powoływanie się przez organ I instancji na protesty mieszkańców nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa. Gmina podkreśliła, że "czynnik integracyjny" nie jest przesłanką decydującą o likwidacji szkoły. W [...] zostanie utworzona filia Szkoły Podstawowej w [...] (dla dzieci klasy 0 i I-III), która może pełnić rolę ośrodka integrującego społeczność lokalną oraz pożądane przez nią funkcje pozaedukacyjne.

W zażaleniu Gmina powtórzyła argumenty przemawiające za likwidacją szkoły przedstawione przez nią w piśmie z 22 lutego 2019 r.: względy ekonomiczne, warunki lokalowe i dydaktyczne, korzyści płynące z nauki w większej grupie. Gmina podniosła, że podejmując decyzję o likwidacji placówki oświatowej miała i ma na uwadze przede wszystkim dobro uczniów i zapewnienie im jak najlepszych warunków do nauki i rozwoju. Szkoła Podstawowa w [...] posiada doskonale wykształconą kadrę, odpowiednią bazę dydaktyczną (m. in. ze środków pozabudżetowych i ogromnemu zaangażowaniu rodziców). Jej uczniowie rokrocznie osiągają w konkursach przedmiotowych na szczeblu wojewódzkim tytuły laureata lub finalisty. Gmina dodała m. in., że ponad 10 dzieci z obwodu Szkoły Podstawowej w [...] uczęszcza z wyboru rodziców do szkoły w [...], właśnie z powodu zapewnienia im tam lepszych warunków do edukacji i rozwoju. Nie jest także wykluczone że niektóre z dzieci urodzonych w roku 2013 (14 dzieci) i w 2014 r. (11 dzieci) nie skorzystają z możliwości kształcenia w innej szkole należącej do Gminy.

W konkluzji Gmina stwierdziła, że organ I instancji dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego i w konsekwencji nieprawidłowo ustalił istotne w tej sprawie okoliczności faktyczne. Kurator skupił się na aspekcie szkoły jako ośrodka integrującego lokalną społeczność, pominął natomiast to, czy Gmina ma możliwość zapewnienia nauki uczniom tej szkoły po jej likwidacji.

Po rozpoznaniu zażalenia skarżącej, Minister Edukacji Narodowej postanowieniem z [...] maja 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie [...] Kuratora Oświaty z [...] marca 2019 r.

Organ II instancji nie podzielił zapatrywania skarżącej, że jeżeli Gmina spełniałaby wszystkie warunki o których mowa w art. 89 ustawy - Prawo oświatowe, to jest obowiązany wydać pozytywną opinię co do zamiaru likwidacji szkoły. Kurator stwierdził, że jako organ nadzoru pedagogicznego jest obowiązany przeanalizować wszystkie aspekty i uwarunkowania związane z zamiarem likwidacji szkoły. Opinia wydawana w trybie art. 89 ustawy - Prawo oświatowe nie jest więc opinią w ramach nadzoru, która mogłaby dotyczyć jedynie legalności podjętej uchwały o zamiarze przekształcenia szkoły. Opinię tę kurator wydaje jako organ realizujący na obszarze danego województwa politykę oświatową państwa oraz jako organ sprawujący nadzór pedagogiczny nad daną szkołą. Przy wydawaniu tej opinii zobligowany jest więc do uwzględnienia nie tylko okoliczności wskazanych w art. 89 ust. 1 ustawy, jak termin przekształcenia szkoły, zapewnienie możliwości kontynuowania nauki, dokonanie stosownych zawiadomień o zamiarze likwidacji, czy przekształcenia szkoły, czy też - stosownie do art. 39 ust. 3 i 4 ustawy - Prawo oświatowe, zapewnienie dzieciom określonego transportu do szkoły, ale również te wszystkie aspekty związane z przekształceniem szkoły, które odnoszą się do współtworzenia i realizacji regionalnej i lokalnej polityki oświatowej zgodnej w tym względzie z polityką państwa, jak i do zapewnienia uczniom właściwych warunków nauki, wychowania i opieki.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Minister podał, że Rada Miejska w [...] obok uchwały której dotyczy rozpatrywana sprawa (nr [...] w sprawie zamiaru likwidacji Szkoły Podstawowej w [...]) podjęła uchwałę nr [...] w sprawie zamiaru likwidacji Szkoły Podstawowej im. [...] w [...] oraz uchwałę nr [...] w sprawie zamiaru przekształcenia Szkoły Podstawowej im. [...] w [...] poprzez utworzenie w miejscowościach [...] i [...] jej filii obejmujących klasy I-III wraz z oddziałem przedszkolnym. Te wszystkie zamiary Gminy muszą być uwzględnione przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy.

Dalej organ podał, że zapewnienie uczniom kontynuacji nauki oznacza, że proponowane po likwidacji szkoły warunki nauki, wychowania i opieki nie mogą być gorsze od dotychczasowych lub trudniejsze ze względu np. na dłuższą drogę dojazdu do szkoły, mniejszą dostępność do opieki świetlicowej i wydłużony czas pobytu w szkole.

Kontynuując tę myśl, stwierdził, że obie szkoły (w [...] i w [...]) dysponują budynkiem i wyposażeniem dającym możliwość zapewnienia realizacji podstawy programowej szkoły podstawowej i oddziału przedszkolnego oraz pracują systemie jednozmianowym. A zatem warunki lokalowo-dydaktyczne, w ocenie Ministra, nie może stanowić podstawy do likwidacji Szkoły Podstawowej w [...] lub zastąpienia jej szkołą filialną.

Zdaniem Ministra Edukacji Narodowej nie jest zasadne zapatrywanie Gminy, że zamiar likwidacji Szkoły Podstawowej w [...] i powstanie w jej miejsce szkoły filialnej o strukturze klas I-III i oddziału przedszkolnego podporządkowanej organizacyjnie Szkole Podstawowej w [...] znajduje uzasadnienie w zmianach demograficznych w Gminie.

W ocenie organu korzystniejsze dla uczniów jest, aby w sieci szkolnej funkcjonowały obie szkoły (w [...] i w [...]), w pełnej strukturze klas I-VIII.

Organ wyjaśnił, że liczba dzieci zamieszkałych w Gminie, które podlegają obowiązkowi szkolnemu (rocznemu obowiązkowemu przygotowaniu przedszkolnemu) lub korzystają z prawa do wychowania przedszkolnego w latach 2010-2018 utrzymuje się co do zasady na tym samym poziomie (711 dzieci). Do Szkoły Podstawowej w [...] w roku szkolnym 2018/2019 (pomijając uczniów oddziałów przedszkolnych) uczęszcza 54 uczniów, natomiast w roku szkolnym 2019/2020 w klasie pierwszej rozpocznie naukę dwóch uczniów. Liczba dzieci zameldowanych na terenie obwodu tej szkoły, urodzonych w 2013 r. wynosi 14, natomiast w 2014 r. - 11. Ponadto 10 dzieci z obwodu tej szkoły uczęszcza do Szkoły Podstawowej w [...].

Po dokonaniu całkowitej reorganizacji sieci szkół zaplanowanej przez Gminę [...] (likwidacji szkół w [...] i [...]) w Szkole Podstawowej w [...] uczyłoby się 161 dzieci (w tym 15 w oddziale przedszkolnym), przy czym uczniów w klasie V i VI przybyłoby na tyle, że trzeba by utworzyć dwa oddziały dla dzieci pochodzących z trzech różnych szkół. Organ dodał, że z zestawienia liczby uczniów wynika, że uczniowie klas V i VI zlikwidowanej Szkoły Podstawowej w [...] mogliby uczyć się w jednym oddziale (co niewątpliwie byłoby pożądane przez rodziców uczniów), natomiast uczniowie szkoły z [...] i [...] mogliby utworzyć wspólny oddział. Taka sytuacja, zdaniem Ministra, "jest trudna do zaakceptowania" przez rodziców i uczniów szkoły w [...] z uwagi na konieczność odnalezienia się w większej grupie uczniów.

W ocenie Ministra, reorganizacja sieci szkół prowadzonych przez Gminę [...] doprowadzi w nieodległym czasie do całkowitej likwidacji szkoły znajdującej się w [...]. Do tej szkoły, będącej filią Szkoły Podstawowej w [...] (klasy I-III i oddział przedszkolny) w roku szkolnym 2019/2020 będzie uczęszczało 16 uczniów (do klasy I - 2 uczniów) oraz ok. 9 dzieci do oddziału przedszkolnego. Perspektywa możliwej likwidacji szkoły nie wpłynie na jej obecny rozwój i nie skłoni rodziców do zapisywania do niej dzieci w nowym roku szkolnym.

Dalej organ podał, że droga uczniów z [...] do szkoły przeznaczonej do likwidacji trwa obecnie ok. 12 min (8,5 km), a po reorganizacji sieci szkół w Gminie uczniowie ci zmuszeni będą pokonać 21,5 km do Szkoły Podstawowej w [...], a czas dojazdu (włączając niezbędne przystanki na trasie w celu odebrania bądź odstawienia uczniów), to minimum 40-45 min (dziennie 1 godzina 30 min.).

Zdaniem Ministra Edukacji Narodowej odległość jaka dzieliłaby szkołę filialną w [...] od macierzystej Szkoły Podstawowej w [...], w praktyce "bardzo utrudni" sprawowanie nadzoru pedagogicznego przez dyrektora szkoły (art. 66 ustawy). Dodatkowo, po dokonaniu zamierzonej reorganizacji szkół, na północy gminy zlikwidowane zostaną dwie szkoły podstawowe o pełnej strukturze klas, w środkowej części gminy będą dwie szkoły filialne (klasy I-III), natomiast w części południowej nie będzie szkół wcale. Organ powołując się na art. 39 ustawy Prawo oświatowe stwierdził, że taka sytuacja oznacza nierówne traktowanie jej mieszkańców, w szczególności uczniów zamieszkałych na terenie Gminy.

Ze względu na warunki lokalowe szkół, ich wyposażenie, wskaźniki demograficzne w Gminie oraz warunki organizacji dowożenia i sieci szkolnej, planowane przez Gminę zmiany organizacyjne spowodują pogorszenie warunków nauki uczniów klas IV-VIII.

Organ II instancji w uzasadnieniu postanowienia podniósł, że w myśl art. 10 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe, za działalność szkoły odpowiada jej organ prowadzący, a do jego zadań należy w szczególności: zapewnienie warunków działania szkoły, w tym bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki, wykonywanie remontów oraz wyposażenie szkoły w pomoce dydaktyczne. Te obowiązki będą ciążyły na Gminie także wówczas, gdy w budynku szkoły przeznaczonej do likwidacji powstanie filia innej szkoły dla dzieci najmłodszych.

W przekonaniu Ministra Edukacji Narodowej argumenty natury ekonomicznej nie mogą stanowić "zasadniczej przesłanki powzięcia zamiaru likwidacji szkoły". Organ prowadzący szkołę powinien kierować się przede wszystkim poprawą warunków nauki dzieci, a nie tak jak w tym przypadku obniżeniem kosztów utrzymania szkół, poprzez obniżenie struktury organizacyjnej funkcjonującej od wielu lat szkoły samorządowej i w efekcie duże prawdopodobieństwo jej całkowitej likwidacji w przyszłości. Z uwagi na powyższe, w ocenie Ministra, równe traktowanie dzieci mieszkańców gminy nie może być wyrażone jedynie poprzez obiektywnie obliczoną wartość pieniężną przeznaczaną na kształcenie danego dziecka w danym roku. To, że koszty utrzymania jednego ucznia w różnych szkołach się różnią jest oczywiste. Uwarunkowane jest to przede wszystkim liczbą uczniów w oddziałach danej szkoły i kosztami utrzymania danego budynku. Niemniej jednak, w ocenie Ministra, z uwagi na wyższe koszty wydatkowane na kształcenie jednego ucznia małej szkoły nie można pozwolić na utrudnienie tym dzieciom korzystania z przysługującego im konstytucyjnie prawa do nauki. W rozpatrywanym przypadku, uczniom klas IV-VIII przekształcanej szkoły proponuje się naukę w szkole oddalonej od miejsca dotychczasowej szkoły o ok. 12 km, co ma w efekcie obniżyć wydatki na oświatę w gminie [...]. W ocenie Ministra, powyższa trudność związana z dojazdem mogłaby być jedynie wyborem uczniów i ich rodziców, a gmina powinna ze swojej strony zagwarantować naukę wszystkim uczniom jak najbliżej miejsca zamieszkania.

Zdaniem organu obie szkoły "realizują z zaangażowaniem" zajęcia dodatkowe, imprezy okolicznościowe, współpracują z samorządem oraz organizacjami społecznymi. Średnie wyniki z egzaminów po szóstej klasie uczniowie Szkoły Podstawowej w [...] w roku szkolnym 2016 osiągnęli na poziomie wyższym niż średnie wyniki w gminie i powiecie, a w przypadku języka polskiego wyższe także niż krajowe. Z uwagi na fakt, że Szkoła Podstawowa w [...] powstała z dniem 1 września 2017 r. w wyniku przekształcenia dotychczasowego gimnazjum, można jedynie stwierdzić, że uczniowie klas tego gimnazjum osiągają średnie wyniki zbliżone do wyników województwa. W ocenie Ministra, w związku z powyższym, trudno porównać obecnie osiągnięcia mierzone wynikami z egzaminów kończących obie szkoły.

W ocenie Ministra reorganizacja sieci szkół i dostosowania jej do potrzeb mieszkańców oraz uwarunkowań lokalnych wymaga uzgodnień uwzględniających wszystkie ważne w tym zakresie aspekty, w tym opinie dotyczące zamiaru likwidacji szkoły. Rada rodziców przy Szkole Podstawowej w [...] wystosowała apel przeciwko likwidacji do [...] Kuratora Oświaty i Władz Gminy [...]. Apel został podpisany przez wielu mieszkańców miejscowości i wsi z obwodu szkoły. Podejmując działania zmierzające do reorganizacji sieci szkół organy gminy nie powinny więc pomijać stanowiska społeczności lokalnej, w tym opinii przeciwko likwidacji szkoły. Niemniej jednak należy podkreślić, że powyżej opisany sprzeciw nie miał bezpośredniego wpływu - w przeciwieństwie do przesłanek merytorycznych - na niniejsze rozstrzygnięcie Ministra Edukacji Narodowej.

W ocenie Ministra faktycznym powodem likwidacji Szkoły Podstawowej w [...] jest przede wszystkim oszczędność finansowa gminy poprzez przeprowadzanie procesu docelowego zmniejszenie liczby szkół podstawowych na jej terenie.

Gmina [...] w skardze na postanowienie Ministra Edukacji Narodowej z [...] maja 2019 r. zarzuciła temu rozstrzygnięciu naruszenie art. 89 ust. 1 i art. 39 ustawy - Prawo oświatowe, art. 2, art. 16 ust. 2, art. 165 ust. 2 i art. 166 Konstytucji RP oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. i wniosła o jego uchylenie oraz uchylenie postanowienia organu I instancji.

W obszernym uzasadnieniu skargi Gmina podniosła m. in., że nie jest prawidłowe stanowisko organu, że głównymi przyczynami zamiaru likwidacji Szkoły Podstawowej w [...] są czynniki ekonomiczne i demograficzne. Zamiar likwidacji tej szkoły, jak również Szkoły Podstawowej w [...] oraz przekształcenia Szkoły Podstawowej w [...] poprzez utworzenie w miejscowościach [...] i [...] jej filii obejmujących klasy I-III wraz z oddziałem przedszkolnym, spowodowane są czynnikami obiektywnymi, znajdującymi swoje podłoże w konieczności zapewnienia najwyższego możliwego poziomu edukacji dzieci, z wykorzystaniem możliwie najlepszych pomocy dydaktycznych i z uwzględnieniem optymalnych warunków lokalowych, mając na względzie integralność kulturalną mieszkańców całej Gminy. Skarżąca stwierdziła, że wbrew stanowisku organu, nauka w malej hermetycznej społeczności i brak konieczności dojazdów do szkoły nie przystaje do wymienionych korzyści, jakie wiążą się z możliwością kontynuowania nauki w Szkole Podstawowej w [...].

Gmina [...] w uzasadnieniu zarzutów naruszenia prawa materialnego powtórzyła stanowisko zaprezentowane w zażaleniu na postanowienie organu I instancji, że organ nadzoru pedagogicznego jest obowiązany zbadać, czy Gmina zapewni uczniom likwidowanej szkoły możliwość kontynuowania nauki w innej szkole publicznej tego samego typu oraz czy wypełni pozostałe obowiązki, o których mowa w art. 89 ust. 1 ustawy i na tę okoliczność przytoczyła wyroki: NSA z 2 sierpnia 2006 r. I OSK 1128/05, z 1 grudnia 2006 r. I OSK 1331/06, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 listopada 2006 r. I SA/Wa 1636/06, z 14 lutego 2017 r. II SA/Wa 1226/16. W świetle powołanego przepisu kurator oświaty (MEN) nie może oprzeć negatywnej opinii o zamiarze likwidacji szkoły na stwierdzeniu, że dana placówka pełni oprócz edukacyjnej taką bądź inną rolę, albo że zamiar jej likwidacji wywołuje protesty społeczne, albo że dowóz dzieci przekracza 5, 10 czy 15 km. Rolą Kuratora oraz MEN w procesie likwidacji szkoły jest tylko i wyłącznie, zbadanie, czy potrzeby edukacyjne uczniów będą zapewnione oraz czy w razie zaistnienia ku temu przesłanek ustawowych.

Gmina podkreśliła, że uczniowie likwidowanej szkoły mają zapewniony dostęp do edukacji w innej szkole publicznej oraz zapewniony bezpłatny transport i opiekę uczniów w drodze do i ze szkoły. Organy obu instancji nie wskazały na żadne obowiązki Gminy, wynikające z konkretnych przepisów prawa, które nie zostały przez nią "wypełnione", co więcej, z zaskarżonego postanowienia nie wynika, aby warunki nauki, wychowania i opieki w "nowej" szkole być gorsze niż w szkole przeznaczonej do likwidacji. Skarżąca dodała, że w toku postępowania podnosiła, że szkoła w [...] zapewni zdecydowanie lepsze warunki nauki (już z uwagi na samo wyposażenie placówki), zaś poziom nauki z pewnością nie ucierpi, do czego Minister nie odniósł się w zaskarżonym postanowieniu.

Skarżąca zarzuciła, że w istocie jedynym argumentem podnoszonym przez MEN jest odległość "nowej" szkoły od miejsca zamieszkania dzieci (przekraczająca odległości wskazane w art. 39 ust. 2 ustawy) i dłuższy czas dojazdu dzieci do szkoły od dotychczasowego. Tymczasem z przedstawionej organowi do zaopiniowania uchwale w sprawie zamiaru likwidacji szkoły wynika, że Gmina [...] wypełni obowiązek ustawowy i zapewni uczniom bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu. W związku z tym odległości i czas dojazdu do szkoły (który zdaniem skarżącej nie przekroczy 12 min.) nie powinny mieć znaczenia w tej sprawie.

Gmina zwróciła uwagę, że nie ma ona obowiązku zapewniać edukacji w ramach niemalże indywidualnego toku, jak ma to miejsce w szkole przeznaczonej do likwidacji.

Skarżąca dodała, że prowadzenie szkół należy do zadań własnych Gminy. Kurator w odniesieniu do szkół wykonuje zaś zadania i kompetencje, określone w ustawie i przepisach odrębnych, na obszarze województwa. Przesłanką przyznania Kuratorowi kompetencji w zakresie wydania opinii w sprawie zamiaru likwidacji szkoły wynika generalne z jego zadań ustawowych. Po pierwsze: podstawowym zadaniem Kuratora jest sprawowanie nadzoru pedagogicznego nad szkołami. Zakres nadzoru jest wyczerpujący, co oznacza, że nadzór pedagogiczny nie obejmuje innych działań niż działalność dydaktyczna, opiekuńcza i wychowawcza. Po drugie: Kurator realizuje politykę oświatową państwa, a także współdziała z organami jednostek samorządu terytorialnego w tworzeniu i realizowaniu regionalnej i lokalnej polityki oświatowej, zgodnych z polityką oświatową państwa. Opinia Kuratora ma jednak charakter rozstrzygnięcia celowego i może znajdować uzasadnienie w racjach i przesłankach zawartych tylko w prawie materialnym. Zdaniem skarżącej, organy obu instancji, przekroczyły granice wyznaczonych przez ustawodawcę kompetencji.

Gmina [...] w uzasadnieniu zarzutów procesowych skargi podniosła, że Minister Edukacji Narodowej nie rozpatrzył "w sposób pełny i wnikliwy" wszystkich istotnych okoliczności faktycznych tej sprawy, nie odniósł się do zarzutów zażalenia, a utrzymując w mocy postanowienie [...] Kuratora Oświaty oparł się "na diametralnie innych argumentach" niż organ I instancji.

Skarżąca zarzuciła, że organ odwoławczy "zupełnie pominął" to, że Szkoła Podstawowa w [...] mieści się w małym i ciasnym budynku, gdzie brakuje sal lekcyjnych, stołówki oraz sali gimnastycznej. Budynek wymaga wielu prac remontowych, a niektóre z nich są niemożliwe do wykonania pod względem technologicznym. W szkole brakuje nauczycieli historii, matematyki, fizyki, języków obcych, informatyko, wiedzy o społeczeństwie, edukacji dla bezpieczeństwa, muzyki, plastyki oraz że po likwidacji placówki żaden z nauczycieli w niej zatrudnionych nie zostanie pozbawiony pracy lub należnego mu świadczenia kompensacyjnego.

Gmina zauważyła, że w zaskarżonym postanowieniu organ II instancji stwierdził, że wyposażenie likwidowanej szkoły jest wystarczające dla realizacji podstawy programowej. Zdaniem skarżącej, Minister Edukacji Narodowej nie wziął jednak pod uwagę, że Szkoła Podstawowa w [...] oferuje o wiele lepsze warunki rozwoju edukacyjnego uczniom. Jest to najmłodsza i najlepiej doposażona szkoła w Gminie [...], a jej warunki lokalowe oraz wykwalifikowana kadra pozwalają na naukę większej ilości uczniów. O jakości nauczania w szkole świadczy m. in. to, że rokrocznie jej uczniowie uczestniczą w konkursach przedmiotowych [...] Kuratora Oświaty na szczeblu wojewódzkim, osiągając w nich tytuły laureata lub finalisty, szkoła uczestniczy również w zawodach sportowych, w których uczniowie wygrywają w powiecie i awansują do zawodów wojewódzkich.

Gmina zarzuciła, że w rozpatrywanej sprawie Minister Edukacji Narodowej zupełnie pominął, że Gmina [...] (której zadłużenie wynosi obecnie ponad 7,2 mln zł) blisko 50% swojego budżetu musi przeznaczyć na edukację. Skarżąca podniosła, że skoro spoczywa na niej ciężar finansowy zorganizowania oświaty na jej obszarze, realne możliwości finansowe muszą niestety w dzisiejszych czasach być brane pod uwagę. Wyjaśniła, że budżet Gminy [...] to ok. 22 min zł, z tego wydatki na oświatę wyniosły w 2018 r. ponad 8 min zł. Subwencja oświatowa w 2018 r. wyniosła 4 621 120,76 zł, a środki własne Gminy stanowiły ok. 3,5 min zł (ok. 40 % wszystkich wydatków na oświatę). Prognozy pokazują, że wydatki w dalszych latach mają tendencję wzrostową. Gmina dodała, że organ pominął również że likwidacja szkoły i utworzenie w [...] filii Szkoły Podstawowej w [...] pozwoli zaoszczędzone środki finansowe przeznaczyć na remonty i doposażenie wszystkich pozostałych placówek oświatowych Gminy oraz zajęcia pozalekcyjne i koła zainteresowań w tych szkołach.

W uzasadnieniu skargi, podniosła również, że nauka w większych oddziałach wpłynie pozytywnie na proces edukacyjny z uwagi na możliwość stosowania różnych form nauczania (np. pracy w grupach), pobudzi "zdrową" rywalizację oraz zaspokoi potrzebę przynależności do grupy na optymalnym poziomie. Gmina dodała, że stosunkowo najlepsze warunki rozwojowe dla uczniów stwarzają średnio liczne grupy klasowe, liczące od 14 do 27 uczniów, ponieważ w takiej grupie jest zaspokojonych najwięcej rodzajów potrzeb społecznych na optymalnym i umiarkowanym poziomie. Klasy o takiej liczebności byłyby utworzone w Szkole Podstawowej w [...] po reorganizacji oświaty.

Skarżąca podkreśliła, że nie ma zamiaru likwidować mającej powstać filii, wbrew sugestiom organu wyrażonym w zaskarżonym postanowieniu. Argument, że szkoła integruje środowisko lokalne nie ma prawnego znaczenia w niniejszej sprawie, niemniej filia może nadal pełnić pożądane przez społeczność lokalną funkcje pozaedukacyjne.

W konkluzji Gmina [...] podniosła, że organy obu instancji dokonały dowolnej a nie swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz błędnie ustaliły stan faktyczny. Organ I instancji z niezrozumiałych powodów skupił się na aspekcie szkoły jako ośrodka integrującego lokalną społeczność. Z postanowienia organu II instancji wynika natomiast, że Gmina rozpościera się na bardzo dużej powierzchni, a zwiększenie czasu dojazdu o około 12 minut miałoby być czynnikiem decydującym. Tymczasem zadaniem Kuratora i MEN jest ocena wpływu likwidacji na możliwość zapewnienia prawidłowej edukacji dzieci (z uwzględnieniem obowiązku zapewnienia dowozu i opieki). Gmina likwidując szkołę chce zadbać o wszystkie elementy: nie chcąc wpływać negatywnie na integralność kulturalną i dbając o środowiska lokalne, chce utworzyć filię Szkoły, dbając o dobro dzieci i ich rozwój edukacyjny, ma zamiar zapewnić edukację w najlepiej wyposażonej, najnowocześniejszej szkole na obszarze Gminy, dbając o wygodę i bezpieczeństwo dzieci oraz wykonując obowiązek ustawowy, Gmina zapewni bezpłatny dojazd dzieci do szkoły. Zarówno MEN jak i Kurator pomijają te wszystkie elementy. Pomija się również aspekt integracyjny i nie zauważa się, że dzieci z likwidowanej szkoły uczęszczając do większej szkoły, będą miały możliwość zintegrować się z dziećmi z innych części Gminy. [...] jako część Gminy [...] jest również częścią całej gminnej społeczności lokalnej, nie zaś odizolowaną, zamkniętą społecznością, pozbawioną możliwości integracyjnych z pozostałą częścią Gminy.

Minister Edukacji Narodowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W rozpatrywanej sprawie chodzi w istocie o ustalenie podstaw i zakresu ingerencji organu administracji rządowej - kuratora oświaty w decyzje organu stanowiącego gminy, prowadzącego szkołę, dotyczące likwidacji szkoły.

W związku z tym należy przypomnieć, że zasadniczym elementem wyznaczającym pozycję ustrojową jednostek samorządu terytorialnego jest ich samodzielność, podlegająca ochronie sądowej (art. 163 i 165 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 2 ustawy o samorządzie gminnym). Gwarancją tej samodzielności jest również ograniczenie zakresu nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego do kryterium legalności (art. 171 Konstytucji RP i art. 85 u.s.g.).

Gmina wykonuje więc zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność (art. 2 pust. 1 u.s.g.). Do zadań własnych gminy należą m. in. sprawy edukacji publicznej (art. 7 ust. 1 pkt 8 u.s.g.). Potwierdza to art. 8 pkt 15 ustawy z 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, według którego zakładanie i prowadzenie m. in. szkół podstawowych należy do zadań własnych gminy.

Przepis art. 51 ust. 1 Prawa oświatowego stanowi, że kurator oświaty, w imieniu wojewody, wykonuje zadania i kompetencje w zakresie oświaty określone w ustawie i przepisach odrębnych na obszarze województwa, a w szczególności: 1) sprawuje nadzór pedagogiczny nad publicznymi i niepublicznymi przedszkolami, innymi formami wychowania przedszkolnego, szkołami, placówkami oraz kolegiami pracowników służb społecznych, które znajdują się na obszarze danego województwa. Przedmiotem nadzoru kuratora jest głównie działalność szkół i placówek (art. 55 ustawy), zaś jedynie w ograniczonym zakresie środki nadzoru mogą być kierowane do organu prowadzącego szkołę (art. 56 ust. 1 i 6).

Prawo oświatowe określa również granice tego nadzoru. W zakresie działalności dydaktyczno-wychowawczej i opiekuńczej organ sprawujący nadzór pedagogiczny, może ingerować w działalność szkoły lub placówki wyłącznie w zakresie i na zasadach określonych w ustawie (art. 58).

Należy przyjąć, że formą nadzoru pedagogicznego kuratora oświaty nad działalnością szkół jest również wymaganie uzyskania pozytywnej opinii tego organu w sprawie likwidacji szkoły publicznej, warunkującej dopuszczalność podjęcia decyzji o likwidacji (art. 89 ust. 3 ustawy).

Zdaniem Sądu kompetencje nadzorcze kuratora oświaty - podmiotu działającego w ramach jednostki organizacyjnej wchodzącej w skład zespolonej administracji rządowej w województwie (art. 4 pkt 17 ustawy), działającego w imieniu wojewody (art. 51 ust. 1 ustawy) podlegają, poza ustawą Prawo oświatowe, regułom nadzoru sprawowanego nad działalnością jednostek samorządowych określonym w Konstytucji i w odniesieniu do gmin w ustawie o samorządzie gminnym. Pozytywna opinia kuratora oświaty działającego w imieniu wojewody w rzeczywistości decyduje o "ważności" uchwały rady gminy o likwidacji szkoły. Dlatego też należy ją kwalifikować jako środek nadzoru nad działalności gminy przewidziany w art. 89 ust. 1 u.s.g.

Z tych powodów Sąd nie podziela stanowiska Ministra Edukacji Narodowej co do tego, że opinia przewidziana w art. 89 Prawa oświatowego nie jest opinią w ramach nadzoru sprawowanego przez administrację rządową nad działalnością gminy, którego podstawowe ramy określa wspomniany art. 171 Konstytucji RP. Nie ma żadnych prawnych przesłanek do dopatrywania się w Prawie oświatowym wyjątków od konstytucyjnego kryterium nadzoru i podstaw do wkraczania przez organy sprawujące nadzór pedagogiczny (co do zasady nad szkołami) w działalność jednostek samorządowych prowadzących szkoły w ramach swoich zadań własnych, głębiej, niż pozwala na to Konstytucja i samorządowe ustawy ustrojowe. W szczególności usprawiedliwieniem takiej ingerencji nie mogą być wyłącznie przepisy typu zadaniowego - np. art. 51 ust. 1 pkt 5 ustawy oświatowej mówiący o realizowaniu przez kuratora polityki oświatowej państwa. Prowadzi to, zdaniem Sądu do wniosku, że organ nadzoru pedagogicznego może odmówić organowi samorządowemu prowadzącemu szkołę wydania pozytywnej opinii w sprawie likwidacji szkoły tylko wtedy, gdyby decyzja o likwidacji była sprzeczna z konkretnymi przepisami ustawy. Nie uzasadniają zatem takiej odmowy względy polityki państwa, w dodatku definiowanej przez organ nadzoru, ze wskazaniem w sposób raczej wybiórczy celów tej polityki.

Przesłanki likwidacji szkoły publicznej przez organ prowadzący szkołę określa art. 89 ust. 1 i 3 Prawa oświatowego, stanowiąc, że szkoła publiczna, z zastrzeżeniem ust. 2, 3 i 14-18, może być zlikwidowana z końcem roku szkolnego przez organ prowadzący szkołę, po zapewnieniu przez ten organ uczniom możliwości kontynuowania nauki w innej szkole publicznej tego samego typu, a także kształcącej w tym samym lub zbliżonym zawodzie. Organ prowadzący jest obowiązany, co najmniej na 6 miesięcy przed terminem likwidacji, zawiadomić o zamiarze likwidacji szkoły: rodziców uczniów, a w przypadku uczniów pełnoletnich - tych uczniów, właściwego kuratora oświaty oraz organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego właściwej do prowadzenia szkół danego typu. Szkoła lub placówka publiczna prowadzona przez jednostkę samorządu terytorialnego może zostać zlikwidowana po uzyskaniu pozytywnej opinii kuratora oświaty.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca Gmina wypełniła wymagania określone w art. 89 ust. 1 Prawa oświatowego. Zapewniła możliwości kontytuowania nauki na poziomie szkoły podstawowej uczniom w klasach 0 i I–III. w [...], w nowoutworzonej filii szkoły w [...]. Uczniowie starszych klas mogą kontynuować naukę w Szkole Podstawowej im. [...] w [...], korzystając z bezpłatnego transportu zorganizowanego przez Gminę.

Przepis art. 89 ust. 1 nakłada na organ prowadzący szkołę w razie likwidacji szkoły ogólny obowiązek zapewnienia uczniom szkoły likwidowanej możliwości kontunuowania nauki w innej szkole publicznej. W tym przepisie chodzi o gwarancję możliwości kontynuowania nauki, a nie o gwarancję porównywalnych lub lepszych warunków kontynuowania nauki. Niemniej jednak należy uznać za przekonujące wyjaśnienia skarżącej Gminy, że pod wieloma względami warunki nauki w szkole w [...] są lepsze niż w szkole w [...].

Organ nadzoru szczególnie podkreśla kwestię transportu dzieci z [...] do szkoły w [...], widząc w tym duże dla nich utrudnienie, a nawet nieprawidłowość. Nie jest przy tym dokładny, ponieważ powołując się na art. 39 Prawa oświatowego, który określa wymagania dotyczące drogi dziecka z domu do szkoły pomija treść ust. 3 pkt 1 tego artykułu, który stanowi, że jeżeli ta droga przekracza odległości wymienione w ust. 2, obowiązkiem gminy jest zapewnienie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dziecka albo zwrot kosztów przejazdu dziecka środkami komunikacji publicznej, jeżeli dowożenie zapewniają rodzice, a do ukończenia przez dziecko 7 lat - także zwrot kosztów przejazdu opiekuna dziecka środkami komunikacji publicznej. Nie ulega zaś wątpliwości, że Gmina zobowiązała się do spełnienia tego warunku.

Podsumowując, Sąd stwierdza, że negatywna opinia organów w sprawie likwidacji szkoły została oparta na argumentacji pozaprawnej, celowościowej, powoływaniu się na opinie lokalnej społeczności, osób zatrudnionych w szkole podlegającej likwidacji i na politykę oświatową państwa. Nie ma więc dostatecznego uzasadnienia prawnego, nie wskazuje z jakimi konkretnymi przepisami prawnymi kolidują zamierzenia jednostki samorządowej co do likwidacji szkoły.

Trzeba jeszcze raz podkreślić, że gmina wykonuje zadania w zakresie prowadzenia szkół podstawowych jako zadania własne, działając na własną odpowiedzialność (art. 2 ust. 1 u.s.g.). Wobec tego ingerencja nadzorcza w tę jej samodzielność wymaga konkretnej podstawy ustawowej i może być usprawiedliwiona jedynie niezgodnością z prawem zamierzonych działań. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości teza, że wiążące dla organu stanowiącego stanowisko kuratora w sprawie likwidacji szkoły lub placówki nie może naruszać samodzielności gminy w zakresie wykonywania jej własnych, obowiązkowych zadań publicznych w dziedzinie oświaty (por. np. wyrok NSA z 10 listopada 2006 r. sygn. akt I OSK 258/06, wyrok WSA w Rzeszowie z 14 sierpnia 2017 r., II SA/Rz 692/17).

Mając to wszystko na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżone postanowienie oraz utrzymane w nim w mocy postanowienie organu I instancji.