Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 933/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-07-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art.3 §1, art.151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.77 §1, art.80, art.107 §1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.24 ust.4, art.28 ust.1, 2 i 3
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Aneta Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2008 r. sprawy ze skargi S. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] kwietnia 2007 r. (data wpływu do organu) Skarżący S. T. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczeniowych wraz z odsetkami, ciążących na Nim jako na byłym członku zarządu w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością "W." w siedzibą w C. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż w dniu 25 kwietnia 2001 r. zbył swoje udziały w ww. spółce na rzecz E.B., który zobowiązał się do przejęcia odpowiedzialności za wszelkie zobowiązania Zbywcy zarówno jako wspólnika jak i członka zarządu spółki. Wnioskodawca podkreślił, iż jedynym Jego źródłem dochodu jest emerytura. Podniósł, iż spółka "W." nie została wykreślona z KRS i posiada nieruchomość, wobec której istnieje możliwość przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej "ZUS") odmówił S. T. umorzenia należności za pracowników w części finansowanej przez płatnika z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu orzeczenia Organ wyjaśnił, iż w związku z bezskutecznością postępowania egzekucyjnego wdrożonego względem spółki "W.", ustalono odpowiedzialność Wnioskodawcy za zobowiązania spółki z tytułu zaległości składkowych. Na mocy wyroku Sądu Okręgowego - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia 17 grudnia 2004 r. powyższa odpowiedzialność dotyczy okresu od września 1999 r. do dnia 25 kwietnia 2001 r., tj. za okres faktycznego pełnienia przez S. T. obowiązków członka zarządu Spółki. W wyniku analizy sytuacji majątkowej Zobowiązanego Organ stwierdził, iż brak jest podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm., dalej: "u.s.u.s."). Podkreślono, iż Wnioskodawca posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalnego, jest właścicielem samochodu ciężarowego marki [...] oraz przyczepy [...]. Ponadto wskazano, iż Dłużnik jest właścicielem - nieruchomość położoną w S., dla której wyodrębniona została Księga Wieczysta, gdzie dokonano wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej celem zabezpieczenia powstałych zaległości względem ZUS.

Rozpoznając sprawę w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "Prezes ZUS") decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, uznając, iż materiał dowodowy zebrany w sprawie nie stwarza podstawy do uwzględnienia wniosku o umorzenie zaległości. Zdaniem Organu, w rozpoznawanej sprawie nie można było stwierdzić całkowitej nieściągalności, albowiem nie zaistniała żadna z okoliczności wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ wskazał ponadto na uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia, podkreślając przy tym, iż umorzenie jest najdalej idącą ulgą spłacie zobowiązań względem ZUS.

Na powyższą decyzję Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzucił Organom naruszenie prawa poprzez zmianę decyzji na niekorzyść Zobowiązanego, prowadzenie egzekucji z Jego majątku pomimo niedokończonej egzekucji z majątku spółki, zastosowanie - wbrew regule lex retro non agit - wydłużonego okresu przedawnienia do długów powstałych przed wejściem w życie nowelizacji ustawy, tj. przed 1 stycznia 2003 r.

W odpowiedzi na skargę Organ podniósł argumenty zbieżne z motywami zaskarżonych aktów administracyjnych wnosząc o oddalenie wniesionego środka zaskarżenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - dalej: p.p.s.a.), w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie.

Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Rozważając w tym kontekście zarzuty skargi należy stwierdzić, że nie są one zasadne, a zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z przepisami prawa i brak jest podstaw do jej uchylenia.

W sprawie niniejszej, zaskarżoną decyzją Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS, na podstawie której odmówiono wnioskowanego przez Skarżącego umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników w części finansowanej przez płatnika.

Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji Sąd wyjaśnia, iż na podstawie art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) powoływanej dalej jako "k.p.a."

W myśl przewidzianej przepisem art. 77 § 1 k.p.a. zasady oficjalności organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie zaś do zasady swobodnej oceny dowodów zawartej w przepisie art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie natomiast z przepisem art. 107 § 1 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu.

W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy; 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste ,że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Potencjalną możliwość, albowiem w przypadku decyzji w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi orzekającemu. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje ZUS do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że ustalenia organu są prawidłowe, a wnioski wyprowadzone z zebranego materiału dowodowego są spójne i zgodne z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego.

Sąd stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie granice uznania administracyjnego - będącego szczególną formą upoważnienia przez ustawę organów administracji publicznej do określonego zachowania się, polegającą na przyznaniu organom administracji możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań - nie zostały przekroczone. Uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej. Dlatego też w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. W tym miejscu zaznaczyć również należy, iż uznaniowość decyzji musi każdorazowo mieścić się w granicach nakreślonych przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a słusznym interesem strony.

Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie z powyższych obowiązków organ wywiązał się w sposób należyty, jasno wskazując konkretne okoliczności faktyczne, jakie złożyły się na odmowę umorzenia należności i podtrzymanie stanowiska wyrażonego w decyzji organu pierwszej instancji. Dokonał wyczerpującej analizy materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jak słusznie podkreślono, Skarżący posiada majątek ruchomy w postaci samochodu ciężarowego marki [...] ( rok prod. [...]) oraz przyczepy [...] (rok prod. [...]). Jest właścicielem - nieruchomości położonej w S., dla której wyodrębniono księgę wieczystą i dokonano w niej wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej na zabezpieczenie zobowiązań wobec ZUS. Skarżący otrzymuje także stały miesięczny dochód w postaci świadczenia emerytalnego, co pozwala na sukcesywne prowadzenie egzekucji. Powyżej wymienione okoliczności wskazują, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności istniejącego zadłużenia i rokują tym samym na spłatę zaległości.

Za niezasadne należy również uznać zarzuty dotyczące samej kwestii ponoszenia odpowiedzialności Skarżącego za zobowiązania Spółki "W." wobec ZUS, w sytuacji, gdy taką odpowiedzialność oraz jej zakres ustalił Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. na mocy wyroku z 17.12.2004 r. sygn. akt [...].

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia zaległości Sąd wyjaśnia, iż z dniem 1 stycznia 2003 r. weszła w życie ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074). Na podstawie art. 1 pkt 9 tejże ustawy przepis art. 24 ust.4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych otrzymał nowe brzmienie, zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przedawniają się po upływie 10 lat. Termin ten rozpoczyna bieg od dnia, w którym należności stały się wymagalne. Zgodnie z orzecznictwem, zmiana art. 24 ust. 4 u.s.u.s. ustanawiająca dziesięcioletni okres przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie ma zastosowania do należności przedawnionych przed tym dniem (v. wyrok SN I UK 232/04 z 5 kwietnia 2005 r. OSNP 2006/1-2/26). W stosunku do tych należności zastosowanie mają przepisy obowiązujące przed tą datą, czyli zgodnie z pierwotnym brzmieniem przepisu art. 24 ust. 4 u.s.u.s., zgodnie z którym należności uległy przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu terminu przedawnienia ( w związku z odroczeniem terminu opłacenia należności, rozłożenia na raty, podjęciem innej czynności zmierzającej do ściągnięcia należności, jeżeli o tej czynności został powiadomiony dłużnik), po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

W niniejszej sprawie wnioskiem z [...] kwietnia 2007 r. Skarżący zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek za okres od września 1999 r. do kwietnia 2001 r. A zatem do tych należności mają zastosowanie przepisy obowiązujące od dnia 1 stycznia 2003 r. ustalające 10 letni okres przedawnienia, ponieważ względem tych należności termin przedawnienia nie upłynął przed 1 stycznia 2003 r., tj. datą wejścia w życie cyt. powyżej ustawy.

Na marginesie Sąd zauważa, iż Skarżący może wystąpić do Zakładu o zawarcie układu ratalnego, co bez wątpienia ma wpływ na wysokość odsetek ze względu na opłatę prolongacyjną, która jest o połowę niższa. Wprawdzie niniejsza sprawa dotyczy umorzenia należności, niemniej jednak brak podjęcia jakichkolwiek działań w zakresie zawarcie układu ratalnego przez Skarżącego świadczy o niepodejmowaniu wszelkich możliwych starań zmierzających do zniwelowania istniejącego zadłużenia.

Niezależnie od powyższego Sąd zwraca uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - ZUS. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji orzeczenia.