Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 340/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2004-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Wiesława Pierechod (spr.) Sędzia WSA - Ryszard Maliszewski Asesor WSA - Wojciech Czajkowski Protokolant - Anna Fic po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2004r. sprawy ze skargi Zakładów "A" sp. z o.o. w B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie określenia nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. określa, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej Spółki kwotę 340 zł (trzysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 23 lipca 2004r. Dyrektor Izby Skarbowej działając na podstawie art.138 § 1 pkt 1 w związku z art.18 i 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2002r. nr 110, poz.986 z p. zm.) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 14 czerwca 2004r. nr "[...]" o określeniu kwoty 30.000 zł jako nieprzekazanej przez "A" Sp. z o.o. będące dłużnikiem zajętej wierzytelności.

W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec "B" Spółdzielni Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomieniem z dnia 13 maja 2004r.dokonał zajęcia wszystkich wierzytelności tej Spółdzielni, a zawiadomieniem z 19 maja 2004r. wierzytelności z tytułu sprzedaży na raty nieruchomości - masarni. Dłużnik zajętych wierzytelności "A" Sp. z o.o. pismami z dnia 17 maja i 1 czerwca 2004r. poinformował organ egzekucyjny, iż rozliczenia ze Spółdzielnią "B" odbywają się na podstawie podpisanych umów dotyczących opłat za wynajem lokalu, energii i telefonów na zasadach wzajemnych kompensat należności i zobowiązań i że do dnia 10.12.2004r. Spółka nie dokonała żadnego przelewu na konto "B". W dniach 24 i 25 maja 2004r. organ egzekucyjny na podstawie art.71a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przeprowadził kontrolę u dłużnika zajętych wierzytelności, w wyniku której na podstawie art.71a § 9 powołanej ustawy określił kwotę nieprzekazanej wierzytelności w wysokości 30.000 zł stanowiącą wymagalną ratę z tytułu sprzedaży nieruchomości.

Dyrektor Izby Skarbowej nie uwzględnił zażalenia podzielając stanowisko organu pierwszej instancji, iż Spółka będąca dłużnikiem zajętej nieruchomości bezpodstawnie uchyla się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu.

Stwierdził, że terminy rozliczenia między stronami umowy kupna-sprzedaży masarni zostały określone w akcie notarialnym z dnia 20 kwietnia 2004r. Zgodnie z zawartą umową kolejne raty należne Spółdzielni "B" miały być przekazywane na konto lub gotówką do kasy Spółdzielni. Umowa ta nie zawiera możliwości kompensowania należności. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że po dniu dokonania zajęć egzekucyjnych pomiędzy firmami wystąpiły rozliczenia z pominięciem organu egzekucyjnego.

"A" Sp. z o.o. pismem z dnia 19 maja 2004r., w nawiązaniu do aktu notarialnego wniosły prośbę o skompensowanie należności za dostarczony towar. Powyższej czynności dokonano ponad miesiąc od zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości i po otrzymaniu przez Spółkę zawiadomienia o zajęciu wierzytelności. Uznał za niezasadne powoływanie się przez Spółkę na pismo Dyrektora Departamentu Systemu Podatkowego w Ministerstwie Finansów z dnia 26.03.2002r. "[...]" (opublikowane w Biuletynie Skarbowym nr 32 2002r., poz.29) wyjaśniające kwestię skutków zajęcia wierzytelności u dłużnika zajętej wierzytelności, który jest wierzycielem zobowiązania, gdyż organ egzekucyjny w będącym przedmiotem zażalenia postanowieniu nie stwierdził, iż Spółdzielnia "B" na dzień sprzedaży nieruchomości nie była dłużnikiem "A".

"A" Spółka z o.o. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej zarzucając naruszenie art.71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W uzasadnieniu stwierdza, że rzeczywiście pismem z dnia 17.05.2004r. odmówiła przekazania kwoty 30.000 zł stanowiącej I ratę należności "B" w B. z zajętej wierzytelności tej Spółdzielni z tytułu sprzedaży na raty nieruchomości - masarni, albowiem dokonała potrącenia swoich należności, które istniały przez sprzedażą masarni i przed zajęciem wierzytelności przez Urząd Skarbowy. Powołała się na art.498 kc wywodząc, że potrącenie nie musi być uzgodnione w akcie notarialnym, a wystarczy złożenie oświadczenia drugiej stronie. Art.504 kc przewiduje wyłączenie umorzenia wierzytelności przez potrącenie i gdyby zaszły te okoliczności to wówczas dopiero można by stwierdzić, że Spółka bezpodstawnie uchyliła się od przekazania należności organowi egzekucyjnemu. Z postanowienia Izby Skarbowej wynika, że Spółdzielnia na dzień sprzedaży masarni była dłużnikiem Spółki, a więc wszystkie warunki dotyczące potrącenia miały miejsce przez zajęciem wierzytelności. Uważa, że niesłusznie wydano postanowienie w oparciu o art.71a § 9, który mówi o bezpodstawnym uchylaniu się od przekazania zajętej wierzytelności.

Wskazuje, że z tytułu umowy kupna-sprzedaży nieruchomości pozostaje do rozliczenia kwota 264.000 zł i w tym przypadku również powstaną trudności albowiem powyższą wierzytelność zajął też komornik sądowy.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Istotą sporu w niniejszej sprawie jest wystąpienie przesłanki bezpodstawności uchylania się przez skarżącą - dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, co upoważnia ten organ do wydania postanowienia o którym mowa w art. art.71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz.U. nr 110 z 2002r., poz.986 z p. zm.) zwanej dalej w skrócie u o p e a, a następnie egzekucyjnego ściągnięcia określonej należności - art.71b tej ustawy.

Należy wskazać, że skutki zajęcia wierzytelności określa art.67a § 1 u o p e a Według tego przepisu organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji.

Oznacza to, że fakt zajęcia wierzytelności (lub innego prawa majątkowego) nie zmienia prawnego charakteru stosunku prawnego między dłużnikiem zajętej wierzytelności a zobowiązanym, w którego miejsce wstępuje organ egzekucyjny. Organ ten nie uzyskuje z tytułu zajęcia szczególnych uprawnień, które nie przysługiwałyby zobowiązanemu.

Na gruncie prawa cywilnego rozróżnia się dwa rodzaje potrąceń: umowne, zwane inaczej umową kompensacyjną oraz ustawowe uregulowane art.498-505 kc.

Do tego ostatniego dochodzi na skutek złożenia przez zainteresowany podmiot stosownego oświadczenia, o ile zaistnieją przesłanki określone w art.498 § 1 kc.

Istotne jest przy tym, że potrącenie według kodeksu cywilnego nie jest oparte na przepisach ius cogens. Dłużnik może prawem potrącenia swobodnie dysponować lub zrzec się go, w drodze umowy zaś strony mogą go zarówno wyłączyć jak i zmodyfikować.

Wobec powyższego Sąd stwierdza, że wydanie postanowienia o którym mowa w art.71a § 9 u o p e a może nastąpić wówczas, gdy organ egzekucyjny w trakcie kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, o której mowa w art. 71a § 1 u o p e a, ustali w sposób nie budzący wątpliwości, że dłużnik zajętej wierzytelności, który odmawiając przekazania zajętej wierzytelności powołał się na fakt potrącenia wierzytelności wzajemnej dokonał potrącenia wierzytelności przysługującej mu względem zobowiązanego wbrew zasadzie określonej w art.504 kc, o ile w odniesieniu do danej wierzytelności dłużnik nie zrzekł się prawa potrącenia lub strony umowy tego prawa nie wyłączyły. Na podstawie materiału dowodowego sprawy trudno jednoznacznie przesądzić o prawidłowości stanowiska zajętego w zaskarżonym postanowieniu.

W stanie faktycznym sprawy ustalenia bowiem wymaga, czy przy określeniu przez strony w akcie notarialnym z dnia 20.04.2004r. sposobu i terminów spłaty należności za sprzedaną przez "B" nieruchomość w istocie nie doszło do wyłączenia prawa Spółki (dłużnika zajętej wierzytelności) do potrącenia wzajemnych wierzytelności z wierzytelności zobowiązanego. O ile tak się nie stało, należy ustalić czy wierzytelności wynikające z dostaw udokumentowanych fakturami bez wskazanych dat, (których zestawienie znajduje się na k - 37 akt) mogły być potrącone ze względu na treść art.504 kc.

Uznając, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art.7, 77 § 1 i 80 kpa w związku z art.18 u o p e a Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art.145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.200 i 205, a o wstrzymaniu wykonania postanowienia na podstawie art.152 powołanej ustawy.