Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 1896/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Zawieszenie/podjęcie postępowania
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Zawieszono postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 124 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "G." sp. z o.o. w upadłości układowej z siedzibą w N. (obecnie: Syndyk Masy Upadłości G. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w N.) od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 października 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 2517/14 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi "G." sp. z o.o. w upadłości układowej z siedzibą w N. (obecnie: Syndyk Masy Upadłości G. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w N.) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia 11 czerwca 2014 r. nr ... w przedmiocie nadpłaty w podatku od gier za wrzesień 2012 r. postanawia zawiesić postępowanie sądowe.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 16 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt III SA/Wa 2517/14) odmówił G. sp. z o.o. w upadłości układowej w N. (obecnie: Syndyk Masy Upadłości G. sp. z o.o. z siedzibą w N.) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Wniosek o zwolnienie z zapłaty kosztów sądowych spółka motywowała trudnościami w kontynuowaniu działalności z uwagi na "działania różnych organów państwa". Wskazała, że nabyte przez nią w znacznych ilościach automaty o niskich wygranych stały się rzeczami bez wartości. Podkreśliła, że jej przychody zmalały znacząco w stosunku do lat 2009-2010. Podwyżka podatku od gier spowodowała, że przychody te przeznaczone są na regulowanie danin publicznych. W efekcie brak jest środków na bieżącą działalność. Skarżąca podniosła, że wysokość wydatków przekracza ilość środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Podała, że kapitał zakładowy wynosi 2.500.000 zł. Wartość środków trwałych określiła na 4.657.599,66 zł, zaś stan rachunków bankowych na 0 zł.

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 17 września 2014 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Sąd pierwszej instancji odmawiając stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wyjaśnił, że głównym tego powodem było nieprzedstawienie przez spółkę dokumentacji, o którą była wzywana. Skarżąca nie przedstawiła zestawień faktur VAT za ostatnie sześć miesięcy prowadzenia działalności, a także sprawozdania finansowego za 2013 r., mimo że w świetle przepisów ustawy o rachunkowości miała obowiązek sporządzenia tego sprawozdania.

Sąd dodał, że z dokumentów finansowych za lata wcześniejsze (2012 r.) wynika, że przychody skarżącej wyniosły 148.552.333,43 zł, zaś koszty ich uzyskania 149.633537,81 zł. Zaś z zeznania CIT-8 wynika, że strata podatkowa na koniec 2013 r. wyniosła 112.487,38 zł. Uznał, że w tej sytuacji w sprawie nie może mieć decydującego znaczenia fakt wystąpienia za poprzedni rok straty.

W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka zaskarżyła je w całości i zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 10 i art. 11 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2012 r., poz. 1112, dalej: p.u.n.), poprzez bezzasadne odmówienie zastosowania wobec skarżącej dobrodziejstwa zwolnienia z obowiązku z uiszczenia wpisu od skargi w sytuacji, gdy strona w stanie upadłości obiektywnie nie dysponuje kwotą wymaganą od niej do zapłaty wpisów sądowych w wielu sprawach i w żadnym razie kwoty tej nie jest w stanie zgromadzić. Spółka wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Uzasadniając zażalenie spółka podniosła, że przywołane przez Sąd pierwszej instancji wielomilionowe obroty spółki w ostatnim okresie działalności, wykazane przy wniosku o przyznanie prawa pomocy, mają tak dużą wartość tylko w ujęciu księgowym, a w żadnym razie nie w realnym wymiarze wpływów do spółki.

Pismem z dnia 2 stycznia 2015 r. (data wpływu) syndyk masy upładłości spółki przedłożył kopię sentencji postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Środmieścia w Krakowie z dnia 14 listopada 2014 r., VIII GUp ..., którym postanowiono: (1) zmienić sposób prowadzenia postępowania upadłościowego z postępowania z możliwością zawarcia układu na postępowanie obejmujące likwidację majątku upadłego, (2) odwołać dotychczasowego nadzorcę sądowego, (3) powołać syndyka w osobie M. S., (4) oddalić wniosek wierzyciela spółki o uchylenie zarządu własnego upadłego oraz ustanowienie zarządcy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela rozstrzygniecie i pogląd wyrażony w postanowieniu tego Sądu z dnia 31 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 116/15.

Postępowanie sądowoadministracyjne w rozpoznawanej sprawie należy zawiesić - zgodnie z art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. - do czasu złożenia przez Syndyka masy upadłości wyraźnego oświadczenia, że wstępuje on do prowadzonego postępowania oraz zajmuje konkretne stanowisko procesowe w sprawie.

Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. sąd zawiesza postępowanie z urzędu: (...) 4) jeżeli w stosunku do strony zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, a sprawa dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości (...). Natomiast § 2 tego przepisu mówi, że prawa w przypadkach wymienionych w § 1 pkt 1 i 4, zawieszenie ma skutek od dnia zdarzeń, które je spowodowały; zdarzenia te nie wstrzymują jednak wydania orzeczenia, jeżeli nastąpiły po zamknięciu rozprawy. Użyte w § 1 powyższego przepisu prawnego wyrażenie "sąd zawiesza postępowanie z urzędu" na gruncie wykładni językowej prowadzi do wniosku, że art. 124 § 1 p.p.s.a. wyraża normę kompetencyjną o charakterze obligatoryjnym. W konsekwencji sąd administracyjny w momencie powzięcia wiadomości o zaistnieniu okoliczności wskazanej w art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a., tj. wszczęciu postępowania upadłościowego wobec strony postępowania sądowoadministracyjnego, które dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości – jest zobligowany do zawieszenia postępowania z urzędu. Zasadniczo przywołany przepis jest adresowany do wojewódzkich sądów administracyjnych, na co wskazuje systematyka p.p.s.a. (art. 124 § 1 p.p.s.a. znajduje się w dziale III zatytułowanym "Postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym"). Jednakże na mocy art. 193 jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, do postępowania tego stosuje się bowiem odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, z tym że Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wyroki i postanowienia w terminie trzydziestu dni.

Celem art. 124 § 1 pkt 4 jest umożliwienie syndykowi masy upadłości wstąpienia do postępowania sądowego. Nie może ono być dłużej zawieszone niż do czasu zgłoszenia udziału przez syndyka (por. R. Hauser, M. Wierzbowski [red.], Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2013, s. 521). Zawieszenie postępowania na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. ma skutek od dnia zdarzeń, które je spowodowały, a zatem jest skuteczne ex tunc (art. 124 § 2 p.p.s.a.). W razie podejmowania czynności procesowych w czasie od nastąpienia przedmiotowych zdarzeń do ogłoszenia lub podpisania postanowienia o zawieszeniu postępowania uważa się je za niebyłe (por. M. Niezgódka-Medek, w: A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, B. Gruszczyński, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011 r., s. 373).

Zastosowanie art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie wymaga jego wykładni w kontekście systemowym, obejmującym przepisy ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. z 2012 r., poz. 1112 ze zm.; dalej: p.u.n.), bowiem przepisy prawa upadłościowego i naprawczego stanowiące o pozbawieniu upadłego prawa do rozporządzania majątkiem, mają charakter bezwzględnie obowiązujący i są przepisami szczególnymi w stosunku między innymi do przepisów Ordynacji podatkowej, które dotyczą strony postępowania w znaczeniu formalnym. Wyłączną zatem legitymację procesową w zakresie postępowań podatkowych dotyczących masy upadłości ma syndyk (por. wyroku NSA z dnia 20 lutego 2008 r., I FSK 135/07; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podobnie charakter lex specialis zachowują przepisy p.u.n. względem regulacji p.p.s.a.

Stosownie do treści art. 61 p.u.n. masa upadłości służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego. Natomiast w myśl art. 144 ust. 1 p.u.n., jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. Zawieszenie postępowania na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. (analogicznie jak w przypadku art. 174 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego – Dz. U. z 2014 r., poz. 101 ze zm.) służy przede wszystkim umożliwieniu syndykowi wstąpienia do postępowania ze względu na fakt, że to jemu, zgodnie z art. 144 p.u.n. przysługuje legitymacja w sprawach dotyczących masy upadłości (por. M. Mrówczyński, Zawieszenie sądowego postępowania rozpoznawczego w sprawach cywilnych i postępowania sądowoadministracyjnego ze względu na ogłoszenie upadłości, Studia z zakresu prawa, administracji i zarządzania UKW, t. 5, 2014, s. 71).

Z uwagi na rozgraniczenie kompetencji sądów powszechnych i administracyjnych (art. 175 i 177 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. nie ma na celu oczekiwania do czasu zakończenia procedowania w przedmiocie listy wierzytelności na podstawie p.u.n. (por. też J. Jaśkiewicz, O kolizji postępowania sądowoadministracyjnego z postępowaniem upadłościowym, "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 2010, nr 2, s. 36 i n.). Kontrola działalności administracji publicznej (art. 3 § 1 p.p.s.a.), w tym kontrola legalności decyzji organów podatkowych, należy bowiem do wyłącznej właściwości sądów administracyjnych. Zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego - jeżeli w stosunku do strony zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, a sprawa dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości - ma na celu umożliwienie syndykowi masy upadłości wstąpienia do postępowania sądowego i zajęcia stanowiska procesowego. Tego typu czynność może być dokona jedynie poprzez oświadczenie złożone expressis verbis, zatem złożenie do akt sprawy pisma informującego o postanowieniu sądu upadłościowego, połączone ze wskazaniem nowego adresu do korespondencji (jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie), nie może być odczytywane jako czynność wstąpienia syndyka masy upadłości do toczącego się postępowania. Tym bardziej przedłożenie informacji tego typu nie jest zajęciem merytorycznego stanowiska procesowego w sprawie, rozumianej materialnie. Stanowisko procesowe syndyka powinno dotyczyć całości zagadnienia, będącego meritum danej sprawy, a nie tylko dotyczyć kwestii postępowania incydentalnego (w rozpoznawanej sprawie dotyczącego prawidłowości odrzucenia skargi kasacyjnej przez WSA w Gliwach zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 listopada 2014 r.).

Mając na względzie to, że w rozpoznawanej sprawie, zainicjowanej przez spółkę, przedmiotem głównym jest kwestia nadpłaty w podatku od gier, to postępowanie sądowoadministracyjne będzie mogło się toczyć dalej wyłącznie z udziałem syndyka, a nie przeciwko niemu, zatem w sprawie nie znajdzie zastosowania art. 145 p.u.n. W myśl tego przepisu prawa postępowanie sądowe lub administracyjne w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, może być podjęte przeciwko syndykowi tylko w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność ta po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na liście wierzytelności. Z normy zawartej w tym przepisie p.u.n. wynika, że podjęcie zawieszonego postępowania staje się możliwe tylko wówczas, gdy należność nie została umieszczona na liście wierzytelności. Do podjęcia zawieszonego postępowania nie wystarcza zatem fakt zgłoszenia się w sprawie syndyka, lecz staje się to możliwe dopiero po wykazaniu faktu odmowy wciągnięcia wierzytelności na listę, ale jedynie w sprawach wszczętych przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości. Taka sytuacja nie ma miejsca w rozpoznawanej sprawie, zatem należy stwierdzić, że wstąpienia syndyka masy upadłości do rozpoznawanej sprawie i zajęcie przez niego stanowiska procesowego umożliwi podjęcie sprawy z urzędu na podstawie art. 128 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Jakkolwiek w art. 128 § 1 p.p.s.a. nie wskazano wprost na przesłanki podjęcia postępowania zawieszonego na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 tej ustawy, uznać należy, że możliwość kontynuowania postępowania z udziałem syndyka masy upadłości świadczy o ustaniu przyczyny zawieszenia w rozumieniu ww. art. 128 § 1 powołanej ustawy (por. M. Romańska [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz , red. T. Woś, Warszawa 2005, s. 398 - 399, a także wyrok NSA z dnia 20 lutego 2008 r., I FSK 135/07). Z chwilą wstąpienia syndyka do postępowania sądowoadministracyjnego ustanie przyczyna, dla której zawieszono postępowanie, zatem będzie możliwe podjęcie tego postępowania na podstawie art. 128 § 1 pkt 1 p.p.s.a., z uwzględnieniem art. 144 ust. 1 p.u.n. (por. M. Mrówczyński, Zawieszenie sądowego... op. cit., s. 69).

Reasumując, w świetle art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. i art. 144 p.u.n. sąd administracyjny (także Naczelny Sąd Administracyjny – art. 193 i art. 197 § 2 p.p.s.a.) jest zobligowany do zawieszenia postępowania z urzędu w momencie powzięcia wiadomości o powołaniu syndyka masy upadłości w postępowaniu upadłościowym obejmującym likwidację majątku upadłego, będącego stroną postępowania sądowoadministracyjnego. Przyczyna zawieszenia trwa do momentu wyraźnego wstąpienia syndyka masy upadłości do postępowania i zajęcia przez niego stanowiska procesowego w sprawie – dopiero wówczas możliwe jest podjęcie postępowania na podstawie art. 128 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Uwzględniając całokształt sytuacji procesowej, która zaistniała w rozpoznawanej sprawie, aprobując wykładnię przepisów p.p.s.a. w kontekście systemowym przepisów p.u.n., Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie w sprawie na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 w związku z art. 193 i art. 197 § 2 p.p.s.a.