Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 258/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 17, art. 157 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

POSTANOWIENIE Dnia 8 lutego 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wojewody Pomorskiego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wojewodą Pomorskim a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w G. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. R. i J. C. o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej dotyczącej przejścia gospodarstwa rolnego na własność Państwa bez odszkodowania postanawia: wskazać Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. jako organ właściwy do rozpoznania wniosku.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] września 2017r. Wojewoda Pomorski wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wojewodą Pomorskim a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w G. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. R. i J. C. w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Powiatu G. w P. z dnia [...] marca 1961r. Nr [...].

W uzasadnieniu wniosku Wojewoda Pomorski przywołał uchwałę 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 kwietnia 2012r. sygn. akt OPS 1/12, w której wskazano, że wywiedziona z art. 20 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017r. poz. 1257), dalej powoływanej jako "K.p.a.", reguła, że właściwość rzeczową organu administracji publicznej ustala się według przepisów o zakresie jego działania, w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ma zastosowanie wówczas, gdy art. 157 § 1 w związku z art. 17 K.p.a. są niewystarczające dla ustalenia organu właściwego, z uwagi na zmianę we właściwości organów. Przy tym nie chodzi o każdą zmianę właściwości organów, lecz o zmianę związaną z przemianami strukturalnymi, za którymi postępuje likwidacja jednych organów i tworzenie innych. Jak dalej wyjaśnił wnioskujący organ w przedmiotowej sprawie w pierwszej kolejności należało zbadać, czy w świetle art. 157 § 1 w związku z art. 17 K.p.a. można ustalić organ wyższego stopnia w stosunku do organu, który wydał decyzję z dnia [...] marca 1961r. Nr [...], a więc w stosunku do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Powiatu G. w P. W wyniku przeprowadzonej analizy stwierdzono, że w związku z przeprowadzonymi reformami strukturalnymi w obecnym systemie organów administracji nie ma prezydiów powiatowych rad narodowych, a co za tym idzie na podstawie ww. przepisów nie ma możliwości ustalenia organu wyższego stopnia, właściwego do rozpatrzenia sprawy o stwierdzenie nieważności tej decyzji. W związku z powyższym, koniecznym stało się zastosowanie reguły wywiedzionej z art. 20 K.p.a. i ustalenie organu posiadającego właściwość rzeczową do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji.

Jednocześnie Wojewoda Pomorski zwrócił uwagę, że Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 września 1998r. sygn. akt III RN 83/98 (LEX nr 35795) przyjął, że właściwość rzeczową organu administracyjnego do stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej należy oceniać według przepisów prawa materialnego, obowiązujących w dacie wydania decyzji będącej przedmiotem postępowania w sprawie o stwierdzenie jej nieważności. Podobnie, zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażanym w postanowieniach dotyczących rozstrzygnięć sporów kompetencyjnych, właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności decyzji należy oceniać według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu weryfikowanych decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero potem określa się organ wyższego stopnia.

Następnie organ wnioskujący o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego przypomniał, że decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Powiatu G. w P. z dnia [...] marca 1961r. Nr [...] orzeczono o przejściu na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania, z dniem wejścia w życie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 18, poz. 107), gospodarstwa rolnego o powierzchni 5,92ha, położonego we wsi C., gromada L., powiat G., stanowiącego własność S. C. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że ww. gospodarstwo zostało opuszczone przez właściciela przed dniem [...] kwietnia 1955r., a więc przed datą wejścia w życie ww. dekretu. Decyzja ta wydana została na podstawie art. 15 ww. dekretu przewidującego przejście gospodarstwa rolnego opuszczonego przez właściciela przed dniem [...] kwietnia 1955r. na własność Państwa z mocy prawa, zaś orzeczenie administracyjne o stwierdzeniu takiego przejścia miało charakter decyzji związanej.

Jednocześnie organ zauważył, że w dacie wydania kontrolowanej decyzji obowiązywał również art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957r., wprowadzony do porządku prawnego ustawą z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 39, poz. 174), który dopuszczał przejęcie na własność Państwa gospodarstw określonych w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r., tj. nabytych na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie, opuszczonych przez właścicieli po dniu [...] kwietnia 1955r. do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 13 lipca 1957r. Przepis ten wymagał wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Zatem – w ocenie Wojewody Pomorskiego – przepis ten pomimo, że obowiązywał w dacie wydania skarżonej decyzji, nie mógłby w tym brzmieniu znaleźć zastosowania do gospodarstwa przejętego w rozpoznawanej sprawie, które zostało opuszczone przed dniem [...] kwietnia 1955r. Dalej wskazano, że art. 15 ww. dekretu utracił moc z dniem 4 listopada 1971r., na podstawie art. 18 ust. 1 pkt. 5 ustawy z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250 ze zm.), co nie zmieniło sytuacji prawnej gospodarstw rolnych, które na skutek ich opuszczenia przez właścicieli, przed dniem wejścia w życie tego dekretu tj. przed dniem [...] kwietnia 1955r., przeszły z mocy prawa na własność Państwa. Po wejściu w życie § 5 ust. 2 pkt. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 maja 1974r. w sprawie przekazania niektórych spraw z zakresu właściwości organów administracji państwowej wyższego stopnia do właściwości organów administracji państwowej niższego stopnia (Dz.U. Nr 22, poz. 131), przejście takiego gospodarstwa rolnego na własność Państwa stwierdzał naczelnik gminy.

Wojewoda Pomorski wskazał nadto, że kwestia ustalenia organu właściwego w sprawie stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji była już przedmiotem analizy przez Wojewodę Pomorskiego, do którego pierwotnie wpłynął wniosek A. R. i J. C. Wówczas organ uznając się za niewłaściwy w sprawie pismem z dnia [...] marca 2014r. nr [...] przekazał wniosek – na podstawie art. 65 K.p.a. – do rozpatrzenia Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w G., które uznało się za organ niewłaściwy w sprawie, a co więcej uznało, że organem właściwym w powyższym zakresie jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Kolegium powołało się na dominujący w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, zgodnie z którym w sprawach nieważnościowych, wydawanych na podstawie art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych praw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym – organem właściwym do rozpatrzenia wniosku nieważnościowego jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Wojewoda Pomorski wskazał dalej, że zarówno w 2014r., jak również obecnie, zaobserwował rozbieżne stanowiska sądów administracyjnych orzekających w spornej kwestii oraz dominujący pogląd sądów wskazujący Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jako organ właściwy do rozpatrywania wniosków nieważnościowych, jednakże dotyczy to decyzji wydawanych na podstawie art. 15 ww. dekretu w związku z art. 2 ust. 1 wprowadzonym do porządku prawnego ustawą z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, znowelizowaną ustawą z dnia 15 lipca 1961r. zmieniającą ustawę z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych praw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 32 poz. 161).

Następnie wskazano, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi również uznał się za organ niewłaściwy do rozpatrzenia wniosku A. R. i J. C., w związku z czym pismem z dnia [...] stycznia 2017r. nr [...] przekazał ten wniosek – na podstawie art. 65 K.p.a. – do rozpatrzenia Wojewodzie Pomorskiemu. Zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi właściwość Wojewody Pomorskiego do rozpatrzenia rzeczonego wniosku wynika z art. 3 ust. 1 pkt 5 i 7 ustawy z dnia 23 stycznia 2009r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz.U. z 2015r. poz. 525 ze zm.).

Wojewoda Pomorski podkreślił, iż nie zgadza się ze stanowiskiem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 15 maja 2009r. sygn. akt I OW 15/09 (LEX nr 564205), stwierdzający, że "w obecnym stanie prawnym, po wejściu w życie ustawy z dnia 23 stycznia 2009r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz.U. Nr 31, poz. 206), wojewoda, w myśl art. 3 ust. 1 pkt 7, jest wprawdzie organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów K.p.a., lecz w sprawach dotyczących przejęcia własności nieruchomości rolnych nie można wywodzić jego właściwości. Aby zatem organ ten zarówno w postępowaniu instancyjnym jak i nadzwyczajnym mógł wydawać decyzję musi istnieć szczególna regulacja stanowiąca podstawę prawną takiego działania."

Wojewoda Pomorski wskazał, że podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone w zawiadomieniu z dnia [...] czerwca 2014r. nr [...], którym przedmiotowy wniosek – zgodnie z właściwością – został przekazany do rozpatrzenia Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w G., ze szczególnym uwzględnieniem wskazanego w nim stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażonego w postanowieniu z dnia 3 kwietnia 2007r. sygn. akt. I OW 125/06 (nr LEX 329125), w którym rozstrzygnięto spór kompetencyjny między Samorządowym Kolegium Odwoławczym, Ministrem Skarbu Państwa i Wojewodą, i jako organ właściwy do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej na podstawie ww. przepisu wskazane zostało Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o jego oddalenie, względnie o wskazanie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jako organu właściwego do rozpoznania wniosku A. R. i J. C. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z dnia [...] marca 1961r. Nr [...].

W uzasadnieniu odpowiedzi na wniosek Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wskazało, iż analizując wniosek A. R. i J. C. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z dnia [...] marca 1961r. Nr [...] uznało się za organ niewłaściwy do prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczeń wydanych na podstawie art. 15 dekretu o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym z dnia 18 kwietnia 1955r. przez prezydia powiatowych rad narodowych. Skutkowało to umorzeniem wszczętego przed Kolegium postępowania decyzją z dnia [...] listopada 2016r. sygn. [...]. Kolegium uznało, że na zasadzie art. 157 § 1 K.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 oraz art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw właściwy w sprawie pozostaje Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, któremu w trybie art. 65 § 1 K.p.a. przekazało wniosek.

W ocenie Kolegium wniosek Wojewody Pomorskiego należy uznać za niezasadny w zakresie, w jakim wskazuje na Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G., jako organ właściwy w sprawie. Organ podkreślił, iż pomimo pewnych rozbieżności, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zdaje się dominować pogląd, że organu właściwego do stwierdzenia nieważności decyzji wydanych w przedmiocie przejęcia nieruchomości rolnych na własność Państwa, nawet jeżeli wydane one zostały na podstawie poprzednio obowiązujących regulacji prawnych przez terenowe organy administracji rządowej – wcześniej przez terenowe organy administracji państwowej, należy poszukiwać przez ustalenie organu wyższego stopnia w stosunku do organu aktualnie właściwego w sprawach dotyczących gospodarowania nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Zdaniem Kolegium organem właściwym w sprawie, zarówno w chwili ustalenia właściwości przez Kolegium, jak i w chwili przekazywania sprawy Wojewodzie Pomorskiemu przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, pozostawał minister właściwy do spraw rozwoju wsi, który – w ocenie Kolegium – pozostaje właściwy w sprawie także w świetle przepisów ustawy z dnia 10 lutego 2017r. o Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa (Dz.U. z 2017r. poz. 623) oraz znowelizowanej ustawy z dnia 19 października 1991r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z regulacją zawartą w przepisie art. 4 P.p.s.a., sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Spór o właściwość między jednostkami samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Wedle brzmienia art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a. właściwy w tych sprawach jest Naczelny Sąd Administracyjny. Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia danej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).

Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] marca 1961r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Powiatu G. w P. w przedmiocie przejścia na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania na podstawie art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. z 1959r., Nr 14, poz. 78 ze zm.). Chodzi więc o wskazanie organu właściwego do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez organ, który nie istnieje już w strukturze administracji publicznej.

Odnosząc się do powyższej kwestii wypada na wstępie wskazać, iż zgodnie z art. 157 § 1 K.p.a. właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 K.p.a. jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze – ten organ. Wynikająca z art. 20 K.p.a. reguła kompetencyjna wskazuje, iż właściwość rzeczową organu administracji publicznej ustala się według przepisów o zakresie jego działania. Reguła ta jest jednak niewystarczająca, nawet w powiązaniu z regulacjami art. 157 § 1 w zw. z art. 17 K.p.a., gdy w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji następuje zmiana we właściwości organów będąca następstwem przemian strukturalnych, za którymi idzie likwidacja jednych organów i tworzenie innych. Dopóki organ, który wydał decyzję kontrolowaną w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności, wymieniony w art. 157 § 1 i art. 17 K.p.a., pozostaje w strukturze organów administracji publicznej, dopóty organ właściwy do stwierdzenia jej nieważności winien być określany na podstawie tychże przepisów. W sytuacji natomiast likwidacji takiego organu, niezbędne jest ustalenie organu, do którego właściwości sprawy te zostały przekazane i określenie organu wyższego stopnia według przepisów aktualnie obowiązujących. (vide: uchwała NSA z dnia 17 kwietnia 2012r. sygn. akt II OPS 1/12, ONSAiWSA 2012, nr 4 poz. 60, www.orzeczenia.nsa.gov.pl )

W rozpoznawanej sprawie konieczne jest więc zatem ustalenie organu, do właściwości którego przekazane zostały sprawy wywłaszczenia nieruchomości na podstawie art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. z 1959r., Nr 14, poz. 78 ze zm.). Otóż w powyższym zakresie wypada wskazać, iż na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250 ze zm.) stracił moc przepis art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. – będący podstawą wydania decyzji, której stwierdzenia nieważności domagają się wnioskodawcy A. R. i J. C. Natomiast uwzględniając, iż odjęcie prawa własności w powyższym trybie następowało ipso iure, z dniem wejścia w życie dekretu, a orzeczenie prezydium powiatowej rady narodowej w powyższej kwestii miało wyłącznie charakter deklaratoryjny (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lipca 1987r. sygn. akt II CR 194/87, Lex Nr 8835), na podstawie § 5 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 maja 1974r. w sprawie przekazania niektórych spraw z zakresu właściwości organów administracji państwowej wyższego stopnia do właściwości organów administracji państwowej niższego stopnia (Dz.U. Nr 22, poz. 131), do właściwości naczelników gmin przeszły sprawy orzekania o przejmowaniu na własność Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego lub działki oraz o utrzymaniu ciążących na tym gospodarstwie lub działce służebności gruntowych na podstawie ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 39, poz. 174 ze zm.). Z kolei zgodnie z ogólną klauzulą kompetencyjną wyrażoną w art. 1 ustawy z dnia 17 maja 1990r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 34, poz. 198 ze zm.) do właściwości organów gminy przeszły – jeżeli przepisy szczególne nie stanowiły inaczej – jako zadania własne, określone w ustawach zadania i odpowiadające im kompetencje należące dotychczas do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego.

Mając zatem na uwadze, iż aktualnie – w następstwie uchylenia art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. – nie ma kategorii spraw, w których rozstrzygana byłaby kwestia wywłaszczenia bez odszkodowania nieruchomości nabytych na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie, a następnie opuszczonych przez właściciela, a jednocześnie zarówno przepisy ww. dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r., jak i aktów później obowiązujących w powyższym zakresie, nie zawierały przepisów określających kompetencje organów w postępowaniach nadzorczych dotyczących orzeczeń wydanych na podstawie art. 15 tegoż dekretu, to przy określeniu organu wyższego stopnia w stosunku do organów gminy zastosowanie winny znaleźć przepisy ogólne K.p.a. Zgodnie z art. 17 pkt 1 K.p.a. organami wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej. Z kolei w myśl art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2015r., poz. 1659 ze zm.) samorządowe kolegia odwoławcze są organami wyższego stopnia, w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa, w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej należących do właściwości jednostek samorządu terytorialnego, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Z treści tych przepisów nie wynika, aby samorządowe kolegia odwoławcze były obecnie wyłączone od orzekania w sprawach indywidualnych załatwianych przez organy samorządu terytorialnego wykonujące zadania z zakresu administracji rządowej.

Pomijając zatem konstytucyjne aspekty wywłaszczenia dokonanego w trybie art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. wypada wskazać, iż wobec braku regulacji szczegółowych kompetencja dla rozpoznawania spraw, o których mowa w art. 15 ww. dekretu, przeszłaby zgodnie z ogólną klauzulą kompetencyjną do organów gminy. Uwzględniając natomiast charakter niniejszej sprawy zbędne jest analizowanie aktualnej funkcji ustrojowej organów jednostek samorządu terytorialnego w aspekcie możliwości dokonywania przez te organy wywłaszczania nieruchomości w warunkach określonych w art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. Derogacja tej formy wywłaszczenia pozwala poprzestać na wyłącznie hipotetycznym założeniu przejścia kompetencji w tym zakresie, dokonanym z uwzględnieniem ogólnych klauzul kompetencyjnych, przy braku – co oczywiste wobec uchylenia przepisu statuującego uprawnienia do tego rodzaju wywłaszczenia – przepisów szczegółowych regulujących kwestię transferu kompetencji w tym zakresie pomiędzy organami administracji. Ponadto powyższe stanowisko uwzględnia cel niniejszego postępowania, którym jest wskazanie organu właściwego do załatwienia sprawy wywołanej wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, a zatem organu wyższego stopnia w rozumieniu art. 17 w zw. z art. 157 § 1 K.p.a.

Dodatkowo na potwierdzenie powyższej tezy należy wskazać, iż wojewoda jest organem administracji rządowej w województwie, do którego właściwości należą wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie niezastrzeżone w odrębnych ustawach do właściwości innych organów tej administracji (art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 23 stycznia 2009r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz.U. z 2017r., poz. 2234 ze zm.). Przepis ten wprowadza domniemanie właściwości wojewody w sprawach z zakresu administracji rządowej w województwie jedynie w zakresie właściwości rzeczowej, natomiast właściwość instancyjna wojewody uregulowana została w art. 3 pkt 7 tejże ustawy, który stanowi, iż wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów K.p.a. Przepisy K.p.a. nie wymieniają jednak wojewody jako organu wyższego stopnia, odsyłając do regulacji ustaw szczególnych (art. 17 pkt 1 K.p.a.). Zatem z przepisu art. 3 pkt 5 ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie nie można wyprowadzać domniemania właściwości instancyjnej wojewody w sprawach z zakresu administracji rządowej w województwie niezastrzeżonych w odrębnych ustawach do właściwości innych organów tej administracji (vide: postanowienie NSA z dnia 13 grudnia 2012r. sygn. akt II OW 156/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Podobnie chybiona jest argumentacja wskazująca na Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jako na organ właściwy w sprawie, skoro pomija wywłaszczeniowy charakter decyzji, której stwierdzenia nieważności domagają się A. R. i J. C. i poprzestaje na wskazaniu kwestii związanych z aktualnym sposobem sprawowania władztwa nad wywłaszczoną nieruchomością.

Konkludując wypada zatem wskazać, iż organem wyższego stopnia w stosunku do organu jednostki samorządu terytorialnego – zgodnie z art. 17 pkt 1 K.p.a. – jest samorządowe kolegium odwoławcze. (vide: postanowienie NSA z dnia 3 kwietnia 2007r. sygn. akt I OW 125/06, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W tej sytuacji, z uwagi na właściwość miejscową organu, właściwym do rozpatrzenia wniosku A. R. i J. C. o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] marca 1961r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Powiatu G. w P. w przedmiocie przejścia na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania gospodarstwa rolnego położonego we wsi C., jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G.

Z tego też względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 oraz § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.