Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 808/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 9 pkt 2 i par. 10
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Matylda Arnold-Rogiewicz, Sędziowie sędzia del. SO Agnieszka Baran, sędzia WSA Jacek Kaute (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 października 2020 r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz M. K. kwotę 580 zł (słownie: pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego W. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec majątku Pana M.K. (dalej zwany Skarżącym, Zobowiązanym) na podstawie własnego tytułu wykonawczego z dnia [...]10.2016 r. nr [...], obejmującego należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2015 w kwocie 6.442,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę na dzień wystawienia tytułu wykonawczego w wysokości 228,70 zł. Podstawę prawną dochodzonego obowiązku stanowiła złożona przez Zobowiązanego deklaracja podatkowa PIT-36 za rok 2015.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego W. zawiadomieniem z dnia [...]10.2016 r. dokonał skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. Zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono Zobowiązanemu w dniu 24.10.2016 r. Pismem z dnia [...]10.2016 r. Bank potwierdził przyjęcie zajęcia do realizacji i poinformował o braku środków na zajętym rachunku bankowym. Kolejnym pismem z dnia [...]10.2016 r. poinformował o zbiegu egzekucji do zajętego rachunku bankowego.

Pismem z dnia [...] 09.2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. jako wierzyciel zaktualizował stan zobowiązania dochodzonego na podstawie tytuł wykonawczego z dnia [...]10.2016 r. nr [...] i wskazał, że na dzień 25.09.2019 r. saldo dochodzonego zobowiązania podatkowego wynosi 0,00 zł.

Zawiadomieniem z dnia [...] 09.2019 r. organ egzekucyjny podjął próbę zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku [...] S.A. Zawiadomienie opiewało na kwotę 400,40 zł z tytułu kosztów egzekucyjnych i zostało doręczono Zobowiązanemu w dniu 15.10.2019 r., natomiast do Banku w dniu 25.09.2019 r. W odpowiedzi w dniu 25.09.2019 r. Bank poinformował, że nie prowadzi rachunku bankowego dla Zobowiązanego.

Pismem z dnia 29.10.2019 r. Zobowiązany wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...]10.2016 r. nr [...]. W uzasadnieniu wskazał, iż dochodzenie w toku egzekucji kosztów egzekucyjnych w kwocie 400,40 zł jest bezprawne, gdyż zobowiązanie zostało uregulowane w: terminie.

Postanowieniem z dnia [...] 12.2019 r., wydanym na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., Naczelnik Urzędu Skarbowego W. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...] z dn. [...]10.2016 r. W uzasadnieniu organ egzekucyjny wskazał, iż wysokość zobowiązania podatkowego w tytule wykonawczym o numerze [...] z dn. [...]10.2016 r., na podstawie którego wszczęto postępowanie egzekucyjne, obejmowała należności wynikające ze złożonego zeznania podatkowego PIT-36 za 2015 r. z wykazaną kwotą do zapłaty w wysokości 6.442,00 zł. W dniu 25.09. 2017 r. Zobowiązany złożył korektę zeznania podatkowego PIT-36 za 2015r., z wykazaną kwotą do zapłaty w wysokości 110.00 zł. Następnie w dniu 09.10.2017 r. Strona dokonała wpłaty w wysokości 123.00 zł, która w dniu 12.10.2017 r. została zaliczona na należność główną w wysokości 99.40 zł, a także pobrano odsetki w wysokości 12.00 zł oraz koszty upomnienia w wysokości 11.60 zł. Pozostała zaległość w należności głównej w wysokości 10.60 zł została rozliczona w dniu 30.11.2017 r. z nadpłaty (PIT-36) za 2016 r.

Organ wskazał, iż zgodnie z art. 26 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wszczęcie egzekucji następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem odpisu tytułu wykonawczego. Organ egzekucyjny realizując należności objęte tytułem wykonawczym, skierował egzekucję do rachunku bankowego dłużnika w [...] S.A. Dłużnik zajętej wierzytelności [...] S.A odebrał przedmiotowe zajęcie egzekucyjne w dniu [...]10.2016 r., natomiast zobowiązany zajęcie rachunku bankowego wraz z odpisem tytułu wykonawczego otrzymał w dniu [...] 10.2016 r. Wobec tego zostały spełnione przesłanki do wszczęcia egzekucji wynikające z zapisu ww. art. 26 § 5. W związku z zastosowanym środkiem egzekucyjnym powstały koszty egzekucyjne w wysokości 400,40 zł. (opłata manipulacyjna w wysokości 66.73 zł - naliczona na podstawie art. 64 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. 1% od kwoty należności wraz z odsetkami za zwłokę i opłata za czynność zajęcia w wysokości 333.67 zł. - naliczona na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. 5% od kwoty należności wraz z odsetkami na dzień zajęcia) i są do uregulowania przez zobowiązanego.

Nie godząc się z powyższym postanowieniem Zobowiązany pismem z dnia 17.12.2019 r. wniósł zażalenie. Wskazał, iż rzeczywisty dług podatkowy dłużnika wynosił nie 6.442 zł, a 110 zł. Przy czym dług ten został spłacony dobrowolnie. Dokonując w dniu [...] września 2019 roku czynności egzekucyjnej zmierzającej wyłącznie do egzekucji kosztów egzekucyjnych Organ już wiedział, iż zostały wyliczone obiektywnie wadliwie, bo od długu nieistniejącego ponad kwotę 110 zł. Ponadto zauważył, że gdyby koszty te zostały wyegzekwowane wcześniej, to znaczy przed ostatecznym ustaleniem rzeczywistego długu, to podlegałyby zwrotowi z odsetkami wraz ze zwrotem wyegzekwowanej nadpłaty na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a. W ocenie Zobowiązanego skoro koszty te nie zostały wcześniej wyegzekwowane, to nie podlegają już egzekucji, bo inaczej musiałyby zostać po wyegzekwowaniu zwrócone.

W związku z powyższym wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego wyłącznie kosztów egzekucyjnych prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] z dnia [...] 10.2016 r.

Postanowieniem z dnia [...] 02.2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...]12.2019 r. W uzasadnieniu swojego postanowienia Organ wskazał, że brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...]10.2016 r. nr [...], z uwagi na pozostałe do uregulowania koszty egzekucyjne.

Naczelnik Urzędu Skarbowego W. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec majątku Pana M.K. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] 10.2016 r. nr [...], w związku z nieuregulowaniem przez Zobowiązanego należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2015 w kwocie 6.442,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę na dzień wystawienia tytułu wykonawczego w wysokości 228,70 zł. Podstawę prawną dochodzonego obowiązku stanowiła złożona przez Zobowiązanego deklaracja podatkowa PIT-36 za rok 2015.

Tym samym stwierdził, iż wszczęcie postępowania egzekucyjnego w dacie [...] 10.2016 r. oraz zastosowanie środków egzekucyjnych, zmierzających do wyegzekwowania objętych tytułem wykonawczym nr [...] należności nastąpiło zgodnie z prawem. Dochodzony obowiązek powstał z mocy prawa w wysokości określonej w złożonej przez podatnika deklaracji PIT-36 za rok 2015. W momencie wszczynania przedmiotowego postępowania egzekucyjnego nic nie świadczyło o niemożności jego prowadzenia i obciążenia Zobowiązanego powstałymi w wyniku dokonanych czynności kosztami postępowania.

W związku z zastosowanym w roku 2016 środkiem egzekucyjnym powstały koszty egzekucyjne w wysokości 400,40 zł (opłata manipulacyjna w wysokości 66,73 zł - naliczona na podstawie art. 64 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. 1% od kwoty należności wraz z odsetkami za zwłokę na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego i opłata za czynność zajęcia w wysokości 333,67 zł. - naliczona na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. 5% od kwoty należności wraz z odsetkami na dzień zajęcia).

Przepis art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. stanowi, że obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, co w sprawie miało miejsce [...]10.2016 r.

Natomiast § 10 cytowanego przepisu stanowi, że obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Z uwagi na doręczenie tytułu w dniu 24.10.2016 r., obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej nastąpił również w dacie doręczenia zajęcia do Banku w dniu [...] 10.2016 r. (data potwierdzenia przyjęcia przez Bank zajęcia).

W dniu 25.09.2017 r. Zobowiązany złożył korektę zeznania podatkowego PIT-36 za 2015 r., z której wynikała kwotą podatku za rok 2015 w wysokości 110,00 zł. Zgodnie ze wskazaniem organu podatkowego w dniu 09.10.2017 r. Strona dokonała wpłaty w wysokości 123.00 zł. która w dniu 12.10.2017 r. została zaliczona na należność główną w wysokości 99.40 zł, a także pobrano odsetki w wysokości 12.00 zł oraz koszty upomnienia w wysokości 11.60 zł. Pozostała zaległość w należności głównej w wysokości 10,60 zł została rozliczona w dniu 30.11.2017 r. z nadpłaty (PIT-36) za 2016 r.

Naczelnik Urzędu Skarbowego W. jako wierzyciel zaktualizował stan zobowiązania dochodzonego na podstawie tytuł wykonawczego z dnia [...]10.2016 r. nr [...] i wskazał, że na dzień 25.09.2019 r. saldo dochodzonego zobowiązania podatkowego wynosi 0.00 zł.

Przepis art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi, iż postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał.

W przedmiotowej sprawie nie ma jednak zastosowania, bowiem w sprawie nie zaistniała żadna ze wskazanych okoliczności. Zarówno w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego (data wystawienia tytułu egzekucyjnego [...]10.2016 r. ) i w dacie powstania obowiązku uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych i obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej (19.10.2016 r.), istniał po Stronie Zobowiązanego obowiązek uregulowania podatku za rok 2015 w kwocie 6.442,00 zł. Natomiast zarówno złożenie korekty zeznania podatkowego PIT-36 za rok 2015 (wr dniu 25.09.2017 r.) jak i całkowita spłata zobowiązania podatkowego wynikające z korekty, nastąpiły po terminie wszczęcia postępowania egzekucyjnego i powstania obowiązku uregulowania powstałych kosztów egzekucyjnych. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują, w przypadku prawidłowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego, możliwości dokonania korekty kwoty kosztów egzekucyjnych w razie zmiany wysokości zaległości wskazanej w tytule wykonawczym po dokonaniu czynności egzekucyjnej, z tytułu której koszty egzekucyjne zostały naliczone. Zatem późniejsza zmiana wysokości zaległości strony w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2015 r. powstała w związku ze złożeniem korekty deklaracji w dniu 25.09.2017 r. nie może mieć wpływu na wysokość naliczonych zgodnie z przepisami prawa kosztów egzekucyjnych oraz zasadność ich pobrania.

Odnosząc się końcowo do stwierdzenia, że gdyby koszty zostały wyegzekwowane wcześniej, to znaczy przed ostatecznym ustaleniem rzeczywistego długu, to podlegałyby zwrotowi z odsetkami wraz ze zwrotem wyegzekwowanej nadpłaty na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a.. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił, że zgodnie z treścią powołanego przepisu jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela.

Skoro w ocenie pełnomocnika Strony w sprawie miałby zastosowanie wskazany przepis, to należy wskazać, iż ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje odrębny tryb, w którym Zobowiązanemu przysługuje prawo kwestionowania wysokości kosztów egzekucyjnych zgodnie z art. 64 c § 6a pkt 1 i §7 u.p.e.a.

W skardze do tutejszego Sądu Skarżący zaskarżył w całości powyższe postanowienie zarzucając:

1) naruszenie przepisów postępowania - art. 64c § 3 u.p.e.a. w zw. z art. art. 59 § 1 pkt 2) u.p.e.a. przez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie poprzez przyjęcie, że obiektywne nieistnienie obowiązku (obowiązek nie istniał) nie jest przeszkodą do egzekucji samych kosztów i że nieistnienie obowiązku nie pociąga za sobą konieczności umorzenia egzekucji dotyczącej samych kosztów;

2) naruszenie przepisów postępowania - art. 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 i 59 § 1 pkt 2) u.p.e.a. poprzez ich nieuprawnione zastosowanie i utrzymanie w mocy wadliwego rozstrzygnięcia Organu I Instancji.

Ze względu na wskazane zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę Organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko wnosząc o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy kwestii tego, czy Organy powinny umorzyć prowadzone postępowanie egzekucyjne w zakresie niepobranych jeszcze kosztów egzekucyjnych naliczonych od części dochodzonej należności pieniężnej (należność z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2015), która jak okazało się dopiero po dokonanym zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego (gdzie z datą doręczenia dłużnikowi, tj. w dniu 19.10.2016 r. przedmiotowego zawiadomienia o zajęciu powstał na mocy art. 64 § 9 pkt 2 i §10 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie oraz opłaty manipulacyjnej liczonej od kwoty należności pieniężnej wykazanej w tytule wykonawczym wynikającej z pierwotnie złożonego przez Zobowiązanego zeznania PT-36 za 2015 r. z wykazaną kwotą do zapłaty w wysokości 6.442 zł), była zawyżona co okazało się w następstwie złożenia w dniu 25.09.2017 r. przez Zobowiązanego korekty zeznania podatkowego PIT-36 za 2015 r. z wykazaną kwotą do zapłaty w wysokości 110 zł (co zostało zaakceptowane organ podatkowy ).

Zdaniem Organów zarówno w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego (data wystawienia tytułu egzekucyjnego [...]10.2016 r.) jak i w dacie powstania obowiązku uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych i obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej (19.10.2016 r.), istniał po Stronie Zobowiązanego obowiązek uregulowania podatku za rok 2015 wynikający ze złożonej deklaracji w kwocie 6.442,00 zł. Natomiast zarówno złożenie korekty zeznania podatkowego PIT-36 za rok 2015 (w dniu 25.09.2017 r.) jak i całkowita spłata zobowiązania podatkowego wynikające z korekty, nastąpiły po terminie wszczęcia postępowania egzekucyjnego i powstania obowiązku uregulowania powstałych kosztów egzekucyjnych. Co więcej ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje odrębny tryb, w którym Zobowiązanemu przysługuje prawo kwestionowania wysokości kosztów egzekucyjnych (art. 64 c § 6a pkt 1 i §7 u.p.e.a.).

Zdaniem Skarżącego istotą przepisu art. 64c § 3 u.p.e.a - stanowiącego o zwrocie pobranych kosztów egzekucyjnych jeśli okaże się, że wszczęcie egzekucji było niezgodne z prawem - jest związanie kosztów egzekucyjnych z zasadnością, obiektywnym istnieniem długu głównego. Jeżeli długu głównego w rzeczywistości nie było, chociaż wcześniej uważano, że jest, to ściągnięte koszty egzekucji należy zwrócić. Jeżeli zaś kosztów nie wyegzekwowano, to logicznym jest wniosek, że wyegzekwować już ich nie można, chyba że tylko po to, aby potem zostały zwrócone zobowiązanemu.

Na tle tak zarysowanego sporu rację należy przyznać Skarżącemu.

Zgodnie z art. 64c §1 u.p.e.a. opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 (tj. m.in. opłata za czynność zajęcia oraz opłata manipulacyjna), wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego.

Zgodnie z art. 64c §3 u.p.e.a. jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela.

W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że prowadząc postępowanie egzekucyjne organ egzekucyjny winien pobierać koszty egzekucyjne w prawidłowej wysokości. Wprawdzie regulacja z art. 64c §3 u.p.e.a. dotyczy wprost sytuacji, gdy należności z tytułu kosztów egzekucyjnych zostały pobrane a następnie okazało się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem (i na jej podstawie umożliwia ona ich zwrot), jednak z przepisu tego można wywieźć bardziej ogólną normę prawną, zgodnie z którą w razie wszczęcia i prowadzenia egzekucji niezgodnego z prawem koszty egzekucyjne nie są należne od zobowiązanego.

W efekcie organ egzekucyjny, który w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego dochodzi do przekonania, że samo wszczęcie i prowadzenie egzekucji jest niezgodne z prawem nie pobiera w związku z tym należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, jeżeli natomiast należności te zostały już pobrane, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu. W tym kontekście zwrócić uwagę należy, że rację ma Skarżący wskazując na absurdalność sytuacji, gdy organ najpierw pobierałby – ze świadomością ich niezasadności – należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, ażeby później dokonywać ich zwrotu wraz z odsetkami. Tego rodzaju działanie nie tylko naruszałoby zasadę zaufania do władzy publicznej (art. 8 §1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.) ale również byłoby po prostu niecelowe (przedłużanie trwania postępowania, generowanie dodatkowych kosztów itd.).

Powyższemu nie stoi na przeszkodzie regulacja z art. 64c §6a i §7 u.p.e.a., na którą zwraca uwagę Organ w zaskarżonym postanowieniu. Organ wskazuje na odrębny tryb umożliwiający Skarżącemu kwestionowanie kosztów egzekucyjnych.

W tym zakresie jednak, w ocenie Sądu, refleksja w kwestii tego, czy postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte i było prowadzone zgodnie z prawem (w kontekście prawidłowości poboru ustalenia kosztów egzekucyjnych) powinna towarzyszyć organowi egzekucyjnemu nie tylko na etapie wydawania postanowienia na podstawie art. 64c §7 u.p.e.a. ale na każdym etapie prowadzonego postępowania, z racji na jego ingerencyjny charakter (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16.05.2018 r., sygn. akt II OSK 1532/16).

Skoro organ egzekucyjny na każdym etapie postępowania egzekucyjnego (nie tylko na etapie wydawania postanowienia na podstawie art. 64c §7 u.p.e.a) powinien czuwać nad tym, czy postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte i było prowadzone zgodnie z prawem (a co za tym idzie czy i w jakiej kwocie winien pobrać należności z tytułu kosztów egzekucyjnych), to organ egzekucyjny powinien umorzyć postępowania w zakresie dochodzonych ale niepobranych należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w razie stwierdzenia, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem (art. 59 §1 pkt 2 w zw. z art. 64c §3u.p.e.a.) i zobowiązany ma prawo tego się domagać.

Odnosząc się do kwestii zgodności z prawem samego wszczęcia i prowadzanie postępowania egzekucyjnego (co rzutuje na istnienie lub brak obowiązku pobrania należności z tytułu kosztów oraz jego zwrotu w razie uprzedniego pobrania zgodnie z art. 64c §4 u.p.e.a.), zasadnie Skarżący wskazuje na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2019 r., sygn. akt I GSK 2578/18. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "niezgodność z prawem, o której mowa jest w art. 64c § 3 u.p.e.a. dotyczy nie tylko czynności wierzyciela lub organu egzekucyjnego, ale również podstawy prawnej egzekucji. Jeżeli bowiem podstawa prawna egzekucji (decyzja administracyjna) była niezgodna z prawem i to w sposób, który doprowadził do wyeliminowania jej z obrotu prawnego, to prowadzenie egzekucji w oparciu o taką decyzję było niezgodne z prawem. Natomiast, prowadzenie egzekucji, na podstawie prawidłowo wystawionego tytułu wykonawczego, w oparciu o wówczas istniejącą wykonalną decyzję, świadczy tylko o formalnej poprawności wszczętej egzekucji administracyjnej.

Przepis art. 64c § 3 należy odnosić do sytuacji, gdy wyjście na jaw wszczęcia i prowadzenia egzekucji niezgodnie z prawem nastąpi po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych. Przepis ten nadaje prawo dłużnikowi do wyrównania uszczuplenia jego majątku spowodowanego działaniami egzekucyjnymi państwa wobec dłużnika, zmierzającymi do wypełnienia przez niego obowiązku, który jak się okazało w wyniku innych zdarzeń prawnych nie istniał.

Natomiast zawężająca interpretacja tego przepisu byłaby niezgodna z konstytucyjnie chronionym prawem własności (art. 64 Konstytucji RP), które to prawo państwo jest zobowiązane chronić (art. 21 ust. 1 Konstytucji RP). Niewątpliwie bowiem obciążanie obywatela kosztami prowadzonego przez państwo postępowania egzekucyjnego dla wyegzekwowania obowiązku podatkowego, który następnie okazał się obowiązkiem nieistniejącym, godziłoby w prawo własności. Obciążenie kosztami egzekucyjnymi nie jest bowiem represją, za brak woli dobrowolnego wypełnienia obowiązków (podatnika), ani też wynagrodzeniem niezależnego od państwa podmiotu realizującego obowiązki w zakresie egzekwowania należności.".

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że organ podatkowy zaakceptował złożoną w dniu 25.09.2017 r. przez Zobowiązanego korekty zeznania podatkowego PIT-36 za 2015 r. z wykazaną kwotą do zapłaty w wysokości 110 zł (zamiast pierwotnie wykazanej kwoty 6.442 zł). W efekcie niesporne między stronami jest to, że pierwotnie dochodzona należność w kwocie 6.442 zł była zawyżona w stosunku do należnej od Skarżącego (w wysokości 110 zł). Powyższe spełnia, w ocenie Sądu, przesłanki dla uznania, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem (w zakresie dochodzonej należności przekraczającej 110 zł). Jeśli bowiem sama podstawa prawna egzekucji (w tym przypadku deklaracja PIT-36 w oparciu o, którą wystawiono tytułu wykonawczy i dokonano zajęcia w dniu [...]10.2016 r.) była niezgodna z prawem (nieprawidłowa), to również prowadzenie egzekucji w oparciu o taką deklarację było niezgodne z prawem. W tym kontekście nie ma znaczenia kwestia tego, czy wszczęcie i prowadzenie egzekucji niezgodnie z prawem było spowodowane zawinionym działaniem samego Skarżącego (czy też bez jego winy). Wskazany przepis art. 64c §3 nie wprowadza żadnego rozróżnienia (względem zobowiązanego) w tym zakresie – uzależniając kwestię zasadności zwrotu należności z tytułu kosztów egzekucyjnych wyłącznie od tego, czy wszczęcie i prowadzenie egzekucji było zgodne z prawem (co stanowi kategorię obiektywną i nie jest związane z winą lub brakiem winy zobowiązanego).

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu organy egzekucyjne nie są uprawnione do dochodzenia od Skarżącego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych liczonych w oparciu o wykazaną w pierwotnie złożonej deklaracji błędnie (zawyżonej) kwoty podatku do zapłaty z tytułu PIT-36 za 2015 r. (gdzie kwota do zapłaty wyniosła 6.442 zł), natomiast są uprawnione do dochodzenia od Skarżącego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych liczonych w oparciu o skorygowaną w dniu 25.09.2017 r. deklarację PIT-36 (gdzie kwota do zapłaty wyniosła 110 zł).

Zarówno w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego (data wystawienia tytułu egzekucyjnego [...]10.2016 r.) jak i w dacie powstania obowiązku uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych i obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej (19.10.2016 r.), wszczęcie i prowadzenie egzekucji było zgodne z prawem w zakresie dochodzonej należności w kwocie 110,00 zł (wraz z odsetkami). W tym zakresie zatem od Zobowiązanego należne są koszty egzekucyjne (podkreślić należy, że Skarżący dokonał wpłaty dopiero w październiku 2017 r.), które Organ egzekucyjny może dochodzić od Skarżącego. W pozostałym zakresie (kosztów egzekucyjnych liczonych od kwoty przewyższającej ww. należność) Organ nie jest upoważniony do dochodzenia tychże kosztów (nieistnienie obowiązku), co uzasadnia w tym zakresie umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 §1 pkt 2 w zw. z art. 64c §3u.p.e.a.

Mając na uwadze powyższe za zasadny Sąd uznał zarzut naruszenia przepisów postępowania - art. 64c § 3 u.p.e.a. w zw. z art. art. 59 § 1 pkt 2) u.p.e.a. przez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie poprzez przyjęcie, że obiektywne nieistnienie obowiązku (obowiązek nie istniał) nie jest przeszkodą do egzekucji samych kosztów i że nieistnienie obowiązku nie pociąga za sobą konieczności umorzenia egzekucji dotyczącej samych kosztów oraz naruszenie przepisów postępowania - art. 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 i 59 § 1 pkt 2) u.p.e.a. poprzez ich nieuprawnione zastosowanie i utrzymanie w mocy wadliwego rozstrzygnięcia Organu I Instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę Organ przyjmie stanowisko zaprezentowane w niniejszym wyroku, w szczególności co do tego, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji wobec Zobowiązanego było zgodne z prawem w zakresie dochodzonej należności w kwocie 110,00 zł (wraz z odsetkami) i w tym zakresie od Zobowiązanego należne są koszty egzekucyjne, które Organ egzekucyjny może dochodzić od Skarżącego. W pozostałym zakresie (kosztów egzekucyjnych liczonych od kwoty przewyższającej ww. należność) Organ nie jest upoważniony do dochodzenia tychże kosztów (nieistnienie obowiązku), co uzasadnia w tym zakresie umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 §1 pkt 2 w zw. z art. 64c §3u.p.e.a.

Mając na uwadze powyższe Sąd zgodnie z art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) – dalej p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.

Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Na zasądzoną kwotę 580 zł, składał się wpis od skargi w kwocie 100 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym w kwocie 480 zł.