Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1173/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2011-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 34 par.4 par.5
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtynowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń,, Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Orska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi H.L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 9 września 2010 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 września 2010 r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w przedmiocie zastosowania wobec H. L. zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

Organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego - H. L. na podstawie wystawionych przez Wójta Gminy tytułów wykonawczych z dnia 9 lutego 2009 r. o nr: [...],[...] oraz z dnia 14 stycznia 2010 r. o nr [...],[...],[...], obejmujących należności z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego.

W oparciu o wyżej wymienione tytuły wykonawcze organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 6 lipca 2010 r. dokonał, na podstawie art. 80 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej jako "u.p.e.a."), zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności w Bank "B". Odpis ww. zawiadomienia wraz z odpisami tytułów wykonawczych z dnia 14 stycznia 2010 r., doręczono zobowiązanemu w dniu 12 lipca 2010 r. Dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienie o zajęciu z dnia 6 lipca 2010 r. doręczono w dniu 7 lipca 2010 r. Natomiast odpisy tytułów wykonawczych z dnia 9 lutego 2009 r. zobowiązanemu doręczono w dniu 5 marca 2009 r.

W dniu 9 lipca 2010 r. H. L. złożył w Urzędzie Skarbowym pismo oraz wniosek w treści których podniósł, że bez uprzedniego doręczenia mu decyzji, dokonano zajęcia konta bankowego. Podkreślił, że egzekucję wszczęto pomimo przysługującej mu szczególnej ochrony i że nie posiada zobowiązań wobec Gminy.

W kolejnym piśmie z dnia 12 lipca 2010 r. podatnik zarzucił zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Wskazał, że dysponuje on innym majątkiem i egzekucja nie musi być prowadzona do tej części majątku, która podlega wyłączeniu lub ograniczeniu egzekucji z mocy ustawy. Ponadto zobowiązany wskazał na przystąpienie do egzekucji podatków, które przedawniły się w znacznej mierze.

Kolejno Naczelnik Urzędu Skarbowego pismem z dnia 12 lipca 2010 r. wystąpił do Wójta Gminy o zajęcie stanowiska w zakresie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów.

Postanowieniem z dnia 22 lipca 2010 r. Wójt Gminy uznał za nieuzasadnione zgłoszone przez zobowiązanego zarzuty.

Następnie postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2010 r. (doręczonym zobowiązanemu w dniu 10 sierpnia 2010 r.) organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego uznał za nieuzasadniony zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w oparciu o ww. tytuły wykonawcze.

W uzasadnieniu organ egzekucyjny podkreślił, że od dnia 13 lipca 2010 r. pozostawił w dyspozycji zobowiązanego 75% środków pieniężnych wpływających na zajęty rachunek bankowy, jednocześnie podkreślił, że pomimo skierowanego do podatnika wezwania do podania składników majątkowych (ruchomości, nieruchomości, wierzytelności), nie wywiązał się on z tego obowiązku.

Organ wskazał, że postępowanie w sprawie pozostałych zarzutów zgłoszonych przez zobowiązanego w piśmie z dnia 9 lipca 2010 r. uzupełnionym w piśmie z dnia 12 lipca 2010 r., pozostaje w toku.

Pismem z dnia 16 sierpnia 2010 r. zobowiązany złożył zażalenie, w którym powielił argumentację prezentowaną w toku postępowania.

Dyrektor Izby Skarbowej - po rozpoznaniu sprawy postanowieniem z dnia 9 września 2010 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Organ odwoławczy wskazał, że art. 7 § 2 u.p.e.a. statuuje dwie zasady; zasadę celowości, czyli stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Celem każdego postępowania egzekucyjnego, prowadzonego zgodnie z obowiązującymi przepisami, jest doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzyciela.

Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, w tym kontekście z treści postanowień art. 7 § 2 ww. ustawy jednoznacznie wynika konieczność zastosowania takiego środka lub środków egzekucyjnych, które umożliwią pokrycie powstałych zaległości. Natomiast zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru (por.: wyrok NSA O/Z w Gdańsku z dnia 9 lutego 2000 r., sygn. akt I SA/Gd 213/98; LEX nr 40392). W sytuacji zaś, gdy cel egzekucji tego wymaga, organ egzekucyjny może stosować nawet wszystkie dostępne środki egzekucyjne jednocześnie.

W ocenie organu, w badanej sprawie, nie doszło do naruszenia zasady stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązków w połączeniu z zasadą stosowania najmniej uciążliwego środka. Organ egzekucyjny, biorąc po uwagę powyższe reguły miał obowiązek zbadać czy zastosowanie czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia rachunku bankowego doprowadzi bezpośrednio do celu egzekucji oraz jednocześnie będzie najmniej uciążliwe.

W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny, wobec braku uprzedniego spełnienia obowiązków ciążących na zobowiązanym zastosował środek egzekucyjny przewidziany w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. w postaci egzekucji z rachunku bankowego.

Ponadto organ egzekucyjny na moment zastosowania środka egzekucyjnego nie posiadał wiedzy o innych wierzytelnościach zobowiązanego, poza wierzytelnością z rachunku bankowego, który mógłby służyć realizacji roszczenia pieniężnego. Nadto pismem, z dnia 15 lipca 2010 r. zwrócił się do podatnika o podanie składników majątkowych. Jednakże, pomimo skutecznego doręczenia zobowiązanemu ww. pisma H. L. nie udzielił organowi egzekucyjnemu odpowiedzi w powyższym zakresie.

Organ wskazał, że pismem z dnia 12 lipca 2010. skierowanym do dłużnika zajętej wierzytelności - Bank "B" (doręczonym dłużnikowi w dniu 14 lipca 2010 r.), zwolnił spod zajęcia 75% każdorazowych wpłat środków pieniężnych wpływających na rachunek bankowy prowadzony przez Bank dla H. L., zajętego przedmiotowym zawiadomieniem z dnia 6 lipca 2010 r.

Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, że zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych.

W tym zakresie powołał się na wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 lipca 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 403/07.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, H. L. wniósł o uchylenie zaskarżonych postanowień, o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w sprawie.

Skarżący podniósł, że nie uzyskał informacji o zajęciu rachunku bankowego od urzędu skarbowego a jedynie Bank "C" ustnie poinformował go o tym fakcie. Spowodowało to, że nie mógł się odwołać, ani złożyć w urzędzie należytych informacji, gdyż nie wiedział, czego sprawa dotyczy.

Strona podkreśliła, że zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego zostało mu doręczone dopiero po wyegzekwowaniu wszystkich środków pieniężnych. Nadto podatnik wskazał, że ograniczenie egzekucji o 75% zostało wydane w dniu 12 lipca 2010 r. i doręczone do Banku w dniu 13 lipca 2010 r., co skutkowało wcześniejszym wyegzekwowaniem środków pieniężnych. Jego zdaniem ograniczenie egzekucji obowiązywało od początku z mocy ustawy a już na pewno od dnia, kiedy ograniczenie egzekucji zostało ustanowione przez urząd skarbowy.

Skarżący podkreślił, że egzekucja była prowadzona z rachunku prowadzonego dla "A" H. L. Natomiast tytuły egzekucyjne wystawiono na osobę prywatną H. L., co stanowiło uchybienie organów skarbowych. Jego zdaniem, egzekucja administracyjna winna być prowadzona ściśle według podmiotu, który jest określony w tytule egzekucyjnym. Nie zastosowanie się organu do istniejących ograniczeń egzekucji spowodowało wyrządzenie szkody w "A" poprzez stratę bydła o wartości 24.000 zł.

H. L. podniósł, że nastąpiło w znacznej mierze przedawnienie dochodzonego roszczenia.

Skarżący wskazał, że organ II instancji nie uwzględnił wszystkich okoliczności podnoszonych przez niego w pismach składanych do urzędu skarbowego, a których dołączenia do zażalenia się domagał.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Dodatkowo organ podkreślił, że wszystkie wnioski składane w toku postępowania były przedmiotem badania i zostały uwzględnione w postanowieniach: z dnia 6 września 2010 r. i 16 września 2010 r. oraz w piśmie z dnia 10 września 2010 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a"), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie było postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 9 września 2010 r., utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 5 sierpnia 2010 r., wydane na podstawie art. 34 u.p.e.a., którym organ I instancji oddalił zgłoszony przez zobowiązanego w toku postępowania egzekucyjnego zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

Jak wynika z treści art. 29 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

Wobec powyższego w niniejszej sprawie kontroli Sądu podlega wyłącznie prawidłowość zastosowania przez organy przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jak słusznie wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 października 1999 r. (sygn. akt IV SA 1104/96, Baza Orzeczeń LEX nr 47780), w trakcie postępowania egzekucyjnego zobowiązany - kwestionując prowadzenie tego postępowania, może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 u.p.e.a.

Zgodnie z art. 33 pkt 8 ww. ustawy podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W niniejszej sprawie skarżący zgłosił właśnie taki zarzut.

W ocenie Sądu, rozpoznając powyższy zarzut, organy egzekucyjne obu instancji prawidłowo uznały, iż nie jest on zasadny. Zdaniem Sądu, nie można było uznać, że zastosowano zbyt dolegliwy środek egzekucyjny.

Zgodnie z treścią art. 7 § 1 i 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.

Zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru (por.: wyrok NSA O/Z w Gdańsku z dnia 9 lutego 2000 r., sygn. akt I SA/Gd 213/98; LEX nr 40392, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 6 maja 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 511/2004, LexPolonica nr 2266218). W sytuacji zaś, gdy cel egzekucji tego wymaga, organ egzekucyjny może stosować nawet wszystkie dostępne środki egzekucyjne jednocześnie. Z treści art. 7 § 2 u.p.e.a. jednoznacznie wynika konieczność zastosowania takiego środka lub środków, które umożliwią pokrycie powstałych zaległości.

W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny, wobec niespełnienia obowiązków ciążących na zobowiązanym zastosował środek egzekucyjny przewidziany w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. w postaci egzekucji z rachunku bankowego.

Podkreślenia wymaga, że na moment zastosowania środka egzekucyjnego – organ egzekucyjny nie posiadał wiedzy o innych wierzytelnościach zobowiązanego, poza wierzytelnością z rachunku bankowego.

O braku możliwości zastosowania innego środka egzekucyjnego świadczy chociażby brak odpowiedzi zobowiązanego na pismo z dnia 15 lipca 2010 r., w którym organ egzekucyjny zwrócił się o podanie składników majątkowych, które mogłyby służyć realizacji roszczenia pieniężnego.

Należy podkreślić, że celem każdego postępowania egzekucyjnego, prowadzonego zgodnie z obowiązującymi przepisami jest doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzyciela a stosowane w tym postępowaniu środki egzekucyjne są z reguły uciążliwe dla zobowiązanego (wyrok NSA O/Z w Łodzi z dnia 21 listopada 1997 r., sygn. akt I SA/Łd 1046/96, LexPolonica nr 339856).

Reasumując, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że brak powołania alternatywnego, mniej uciążliwego środka uniemożliwia organowi dokonanie wyboru takiego środka.

Sąd podziela również pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z dnia 1 lipca 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 403/07, że zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego w świetle przepisów ustawy o postępowania egzekucyjnym w administracji stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji zobowiązany zostaje ograniczony w prawie udzielania zleceń, rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności, która podlega egzekucji. Rachunek pozostaje więc otwarty, a zobowiązany może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotą.

Na marginesie należy wskazać, że zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przestał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia.

Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżący został wezwany upomnieniem z dnia 23 listopada 2009 r. (doręczonym 2 grudnia 2009 r.) do uregulowania należności w terminie 7 dni. Ponadto egzekucję wszczęto na podstawie wystawionych przez wierzyciela tytułów wykonawczych, co wypełnia przesłanki z art. 26 § 1 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, że organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego (...).

Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomieniem z dnia 6 lipca 2010 r. poinformował skarżącego (data doręczenia 7 lipca 2010 r.) o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego Banku "B". Wobec powyższego zarzut skarżącego, że nie został on poinformowany o zamiarze zajęcia rachunku bankowego jest nietrafny.

Kolejno podkreślić należy, że nie można również zarzucić organowi naruszenia art. 8a § 5 u.p.e.a., tj. że nie zwolnił spod zajęcia 75% każdorazowych wpłat środków pieniężnych wpływających na rachunek bankowy skarżącego. Jak bowiem wynika z akt sprawy, organ podjął stosowne działania i przesłał do Banku "B" faksem pismo z dnia 12 lipca 2010 r. (wpływ 13 lipca 2010 r.) zwalniające spod zajęcia 75% każdorazowych wpłat środków pieniężnych.

Zgodnie z treścią art. 80 § 2 zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia.

W związku z przekazaniem środków w dniu 12 lipca 2010 r. na rachunek bankowy urzędu skarbowego powyższe zwolnienie nie wywarło skutku, pomimo że postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Obciążenie rachunku bankowego zobowiązanego nastąpiło bowiem przed dniem doręczenia bankowi pisma ograniczającego zajęcie.

Ponadto wskazać należy, że zajęcie rachunku bankowego z mocy art. 81 § 1 u.p.e.a. jest skuteczne wobec wszystkich rachunków zobowiązanego prowadzonych przez bank, niezależnie od tego, czy rachunek był prowadzony na potrzeby Majątku Ziemskiego Góra, skoro stanowi własność zobowiązanego.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi oddalił ją na mocy art. 151 P.p.s.a.