Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1297/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 153
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 29
journal: Dz.U. 2017 poz 1121
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Maria Mikolik Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 26 czerwca 2023 r. nr SKO.4171/45/2023 w przedmiocie odmowy zobowiązania właścicieli działek do przywrócenia stanu poprzedniego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza [...] z dnia 25 kwietnia 2023 r. nr RGG:6218/10/10; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącego A. L. kwotę 300 zł /słownie: trzysta złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A.L. (dalej: "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z dnia z dnia 26 czerwca 2023 r. nr SKO.4171/45/2023 utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") z dnia 25 kwietnia 2023 r. nr RGG:6218/10/10 w przedmiocie odmowy zobowiązania właścicieli działek do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie. Stan faktyczny sprawy ustalony na podstawie nadesłanych akt administracyjnych i dotychczas wydanych w tej sprawie orzeczeń przedstawia się następująco;

Wnioskiem z dnia 21 lipca 2010 r. A.L. – właściciel działki nr ewid. [...] w H., gm. [...] – zwrócił się do Burmistrza [...] o uregulowanie stosunków wodnych, naruszonych jego zdaniem pod koniec miesiąca sierpnia 2009 r., poprzez wykonanie wodnicy przez działki sąsiednie oznaczone w ewidencji nr [...] (własność J.D.), nr [...] (własność A.S.). Wykonana w tym okresie czasu wodnica według treści podania łączy wymienione wyżej działki z rowami przydrożnymi przylegającymi do drogi publicznej oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...]. We wniosku podkreślono, że wody spływają z kierunku zachodniego na wschód, powodując poważne szkody na działce skarżącego, polegające na tworzeniu wyrw i obsuwaniu się ziemi. Wykonanie wodnicy miało według skarżącego nastąpić na zlecenie Urzędu Miasta [...].

Po wszczęciu postępowania administracyjnego, organ I instancji w dniu 11 stycznia 2011 r. przeprowadził rozprawę administracyjną połączoną z oględzinami terenu działek o nr [...] i nr [...] (droga powiatowa) położonych miejscowości H. gmina [...]. Uczestniczące w oględzinach strony w osobach: A.S., J.D., K.D., K.B. oraz przedstawiciela Zarządu Dróg Powiatowych potwierdziły zeznania skarżącego o wykonaniu w sierpniu 2009 r. rowu odprowadzającego wody oraz to, że prace ziemne związane z wykonanym rowem powodują znaczne szkody na gruntach i wyrządzają nieodwracalne szkody w postaci osuwisk i wyrw spowodowanych spływającymi wodami. Uczestnicy postępowania w trakcie rozprawy zaaprobowali wniosek A.L. o przywrócenie stanu pierwotnego nieruchomości z równoczesnym wyrównaniem wynikłych szkód.

W efekcie tych ustaleń, Burmistrz [...] decyzją z dnia [...] marca 2011 r. [...], nakazał A.S. umocnienie skarpy rowu znajdującego się w granicy działki nr [...], stanowiącej drogę dojazdową oraz zobowiązał K.B., J.D. i A.L. do udostępnienia terenu własnych działek w celu wykonania prac nakazanych A.S. SKO decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, ponieważ stwierdzono niezbędność ustalenia przebiegu granicy pomiędzy działką o nr [...], a działkami o nr [...].

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu Burmistrz [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. [...] odmówił uwzględnienia wniosku A.L. i zobowiązania właścicieli gruntu - działek nr [...] położonych w miejscowości H. gm. [...], do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie, czy też wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy na podstawie decyzji Kolegium z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...].

Wskutek złożonej skargi, w sprawie orzekał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2019 r., sygn. II SA/Rz 155/19 uchylił zaskarżoną decyzję SKO i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2018 r., uznając za niezbędne powołanie w sprawie biegłego hydrologia dla ustalenia zaistnienia bądź niezaistnienia okoliczności podanych w art 29 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy Prawo wodne.

Po kolejnym rozpatrzeniu sprawy Burmistrz [...], decyzją z dnia [...] marca 2020 r. ponownie odmówił skarżącemu uwzględnienia jego wniosku z dnia 21 lipca 2010 r. i zobowiązania właścicieli gruntu - działek nr [...] położonych w miejscowości H., gm. [...], do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie, czy też wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Organ stwierdził, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym sporządzonej przez biegłego, posiadającego stosowne uprawnienia w zakresie budowli wodnych, opinii, a także przeprowadzone czynności dowodowe (rozprawy administracyjne z udziałem biegłego, oględziny, przesłuchania świadków) nie pozwalają stwierdzić, że nastąpiła zmiana stosunków wodnych na gruncie. Nie zostały spełnione przesłanki z art. 29 Prawa wodnego. Odnosząc się zaś do wskazywanych przez strony postępowania szkód na gruncie, organ stwierdził, że mogą być one powodowane ukształtowaniem terenu - nachyleniem terenu działek nr [...] w kierunku południowo - wschodnim tj. w stronę działki wnioskodawcy nr [...]. Teren działek położony jest na wschodnim stoku lokalnej doliny, posiada duże spadki. Topniejący śnieg oraz deszcze w okresie wiosennym powodują lokalne podtopienia, mające charakter doraźny.

Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Wyjaśniło, że podstawą prawną zaskarżonej decyzji był art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne. Nadto w sprawie znajdował zastosowanie art. 545 ust. 4 Prawa wodnego z 2017 r., zgodnie z którym do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy, niewymienionych w ust. 1-3d, stosuje się przepisy dotychczasowe, a więc przepisy ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne.

Kolegium podkreśliło, że organ I instancji uwzględnił zalecenia organu odwoławczego wydając w dniu 7 grudnia 2017 r. decyzję o rozgraniczeniu części nieruchomości położonych w H. Potwierdzono także ustalenia Burmistrza o niewystąpieniu zmiany stosunków wodnych na gruncie. Z porównania przez biegłego mapy zasadniczej z 2009 r. oraz z 2019 r. wynika, że w tym okresie nie nastąpiła zmiana ukształtowania terenu i poprzez to zmiana stosunków wodnych na gruncie. Jego zdaniem, wykonanie lokalnego rowka w działce o nr [...], służyło uporządkowaniu spływu wód opadowych. SKO potwierdziło również ustalenia Burmistrza, że w omawianym okresie nie nastąpiła zmiana kierunku spływu, nie nastąpiło zwiększenie intensywności spływu ani skoncentrowanie spływów w innym miejscu aniżeli poprzednio. Nie stwierdzono szkód w miejscu sporu, tj. w obrębie działki wnioskodawcy. Rów odprowadzający wodę opadową z przepustu przebiega przez działkę o nr [...], stanowiącą własność A.S., a trasa rowu wynika z ukształtowania terenu. Zaaprobowano wniosek biegłego o tym, że praktycznie nie ma innego dobrego rozwiązania odnośnie odprowadzenia wód z przepustu drogowego. Kolegium, oceniając opinię biegłego stwierdziło, że cechuje się ona wnikliwością i fachowością oceny poddanych badaniu okoliczności, a fakt legitymowania się przez biegłego uprawnieniami z zakresu budownictwa wodno - melioracyjnego okazał się być niezmiernie ważny i przydatny. Zatem wszelkie zarzuty odwołania w zakresie opinii biegłego SKO uznało za chybione.

Powyższa decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 12 stycznia 2021 r. sygn. II SA/Rz 979/20 uchylił tą decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...] marca 2020 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd ocenił na wstępie, że wybór zastosowanych w sprawie przepisów ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (Dz.U. z 2017 r. poz. 1121 z późn. zm.; zwana dalej: "u.P.w.") w postaci art. 29 ust. 1, 2 i 3 u.P.w., był prawidłowy, gdyż postępowanie zakończone przed SKO zostało wszczęte na kilka lat przed wejściem w życie ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (Dz.U. z 2020 r., poz. 310). W dalszej kolejności Sąd wskazał, że materiał dowodowy nie potwierdza rozstrzygnięcia organu I jak i II instancji, że nie zostały zmienione stosunki wodne ze szkodą dla gruntu skarżącego. Sąd zauważył, że z treści zaakceptowanej przez organy opinii z listopada 2019 r., jak również pozostałych znajdujących się w aktach dokumentów nie wynikało, aby jej autor - mgr inż. S.N. - posiadał uprawnienia umożliwiające wypowiadanie się w sposób fachowy na tematy związane z hydrologią, w tym dotyczące naruszenia stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

Ponadto przy odpowiedzi na pytanie czy na działkach objętych postępowaniem nastąpiła zmiana stosunków wodnych nie została uwzględniona działka o nr [...], co skutkowało pominięciem kwestii zmiany stosunków wodnych na tej działce, polegających na wykonaniu rowu odprowadzającego wody z przepustu drogowego drogi powiatowej (nazwanego przez skarżącego wodnicą). Jednocześnie biegły w treści swej opinii potwierdził istnienie rowu położonego wzdłuż działki o nr [...] - na odcinku z sąsiadującym z działką o nr [...]. Zdaniem Sądu, opinia z listopada 2019 r. nie odnosi się wprost do zdarzenia opisywanego przez wnioskodawcę postępowania jako skutkującego zmianą stosunków wodnych w postaci wykonania na działce nr [...] rowu służącego odprowadzaniu wód opadowych i roztopowych. Sąd podkreślił również, że istotny jest w tej mierze fakt, że kwestia przebiegu granicy działki o nr [...] z działkami o nr [...], została rozstrzygnięta decyzją Burmistrza [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...].

Sąd stwierdził, że również uzupełnienie ww. opinii ze stycznia 2020 r. pozostawia wątpliwości, które nie pozwalały na uznanie, że sprawa naruszenia stosunków wodnych została wszechstronnie wyjaśniona. Jak zauważył Sąd, zdaniem autora opinii woda z rowu na działce [...] nie oddziaływuje na nieruchomość skarżącego, tj. działkę nr [...], bowiem nieruchomość ta położona jest zdecydowanie powyżej działki o nr [...]. Sąd wyjaśnił, że do powstania tego rodzaju szkód na jakie wskazywał skarżący, tj. obsuwanie się ziemi i tworzenie wyrw, zniszczenie przepustu, nie jest niezbędne niższe położenie działki poszkodowanego względem rowu odprowadzającego zebrane ze zlewni drogi wody opadowe. Jeżeli woda opadowa lub roztopowa została na skutek wykonania rowu skoncentrowana w tym urządzeniu, zwiększając siłę swego dotychczasowego przepływu, to nie jest wykluczone jak twierdzi skarżący, że zwłaszcza przy obfitych opadach powoduje to podmywanie dna rowu i w dalszej kolejności powstawanie wyrw, osuwanie się brzegów, zniszczenie przepustu (mostku wjazdowego), czyli szkód, których istnienie potwierdziła treść opinii wykonanej w listopadzie 2019 r.

Zdaniem Sądu, w sposób niedostatecznie jasny biegły wypowiedział się także o szkodach, które na działce skarżącego o nr [...] miały zostać spowodowane wykonaniem opisanego rowu, wskazując, że nie może stwierdzić, kiedy wyrwa powstała, a przyczyny powstania wyrwy w skarpie mogą być zróżnicowane, jak też stwierdzając, że most na działce nr [...] jest częściowo zniszczony, nie wyjaśniając jednak czy do jego częściowego zniszczenia przyczyniło się wykonanie rowu. Sąd zwrócił uwagę, że o ewentualności istnienia związku przyczynowego pomiędzy wykopaniem rowu w sierpniu 2009 r., a powstałymi szkodami świadczy stwierdzenie w opinii biegłego z listopada 2019 r., że rów wykonany jest na gruncie gliniastym i przy dużym spadku może mieć miejsce erozja skarp, jak też dalsze, że przy spadku rowu 10 % wzdłuż działki nr [...], rów powinien być zabezpieczony przed erozją.

Formułując zalecenia dla organów, Sąd zaznaczył, że wykonana na potrzeby wyjaśnienia sprawy opinia biegłego, czyli specjalisty o potwierdzonych uprawnieniach w zakresie hydrologii, nie może pozostawiać jakichkolwiek wątpliwości co do kwestii podstawowych dla zastosowania art. 29 ust. 1, 2 i 3 u.P.w., czyli wpływu zarzucanych przez skarżącego zmian w obrębie działki o nr [...] polegających na wykonaniu rowu służącego odprowadzaniu wód opadowych lub roztopowych na powstanie szkód na działce o nr [...].

W następstwie ww. wyroku organ I instancji kolejną decyzję wydał w dniu [...] grudnia 2021 r., ta zaś została uchylona przez SKO decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...].

Następnie decyzją z dnia 25 kwietnia 2023 r. nr RGG:6218/10/10, Burmistrz, działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo Wodne (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1121) w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2022 r. poz. 2625), ponownie odmówił zobowiązania właścicieli gruntu - działek nr ewid. [...], [...] (droga [...]), położonych w miejscowości H., gm. [...], do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie, czy też wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że w trakcie prowadzonego postępowania wykonano trzy opinie biegłych - pierwsza wykonana została przez mgr inż. S.N., druga przez biegłego sądowego, hydrologa mgr inż. R.K., trzecia przez biegłego specjalistę w zakresie stosunków wodnych, hydrologii, prawa wodnego radcę prawnego mgr P.K. Wymieniona jako trzecia opinia wpłynęła do organu w dniu 20 grudnia 2022 r. Organ uznał, że jest ona logiczna, zupełna, trafna i spójna, posiada wysoką wartość dowodową i jest wiarygodna.

Przed omówieniem ww. opinii, Burmistrz przedstawił stanowiska i wnioski stron postępowania. Wskazał m.in., że według stanowiska Zarządu Dróg Powiatowych w [...] (dalej też: "Zarząd", "ZDP") żadna zmiana stanu wody na gruncie nie nastąpiła. Zarząd poinformował, że zgodnie z projektem w przedmiotowym miejscu przepust pod drogą powiatową nr ewid. [...] w H. został wyremontowany poprzez wymianę części przelotowej, a remont ten w żaden sposób nie spowodował zmiany istniejących stosunków wodnych, a zwłaszcza kierunku i natężenia odpływu znajdującego się na jego gruncie wód opadowych i roztopowych. Organ I instancji zauważył, że fakt istnienia przepustu drogowego na działce nr ewid. [...] w sąsiedztwie działki nr ewid. [...] przed 2009 r. potwierdza także pismo z Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w [....] z dnia 6 sierpnia 2021 r., znak: [...]. Organ zwrócił również uwagę, że na mapie zasadniczo-ewidencyjnej do celów projektowych wydanej z dnia 20 marca 2009 r. przedmiotowy przepust drogowy był wykazany. W miesiącach letnich 2009 r. w ramach wykonanej przebudowy drogi powiatowej nr [...] w km 0+050 do 6+050 istniejący przepust drogowy w sąsiedztwie działki nr ewid. [...] został wyremontowany poprzez wymianę jego części przelotowej.

Następnie organ przeanalizował treść opinii biegłego K. Podał, że według jego ustaleń, sposób odprowadzania wód opadowo-roztopowych, jak również ich kierunek z ww. przepustu w kierunku rowu znajdującego się w ciągu działki nr [...] nie uległ zmianie od 1999 r. Wedle biegłego wykonanie remontu wspomnianej drogi, wraz z wymianą części przelotowej, nie przyczyniło się do zmiany istniejących stosunków wodnych. Biegły zwrócił uwagę na konieczność uwzględnienia wielu czynników, które całościowo składają się na kontekst sytuacyjny, z czego pierwszym jest przepustowość przepustu, którego wlot znajduje się na wysokości posesji nr [...] w H. w pasie drogowym drogi powiatowej działka nr ewid. [...]. Jak wskazał, w czasie wizji ustalono, że wylot przepustu (znajdującego się na wysokości posesji nr budynku [...] w miejscowości H.) z uwagi na bardzo znacznie ograniczoną przepustowość spowodowaną zamuleniem nie spełnia swojej zasadniczej roli. Skutkuje to tym samym sytuacją, w której to skumulowana woda zamiast być częściowo odbierana przez rzeczony przepust, praktycznie w całości kierowana jest na przepust znajdujący się poniżej, który to odprowadza wodę w kierunku działki nr [...]. Kwestia ta związana jest z jego nieprawidłowym utrzymaniem, za które odpowiada ZDP, a który z kolei pismem z dnia 10 stycznia 2023 r. poinformował, że w październiku 2022 r. zamulony wylot został udrożniony.

Kolejno biegły zwrócił uwagę, że jak ustalono w toku rozprawy administracyjnej w dniu 19 października 2022 r., do rzeczonego rowu wzdłuż drogi powiatowej nr ewid. [...] odprowadzana jest woda z okolicznych zabudowań, a żadne działania w tej kwestii ze strony ZDP nie były podejmowane. Stwierdził także, że wlot jak i wylot tzw. drugiego przepustu o średnicy 60 cm znajdującego się na wysokości działki nr ewid. [...] w H. w pasie drogowym drogi powiatowej nr ewid. [...] zachował swoją prawidłową przepustowość, nie był w żadnym miejscu zamulony. Biegły ocenił dalej, że zastosowanie przez skarżącego kręgów betonowych bez przyczółków, jak również na podłożu gruntowym mogło przyczynić się do wystąpienia erozji pod wspomnianymi kręgami betonowymi. Wyjaśnił, że umiejscowienie wspomnianych kręgów bez zastosowania ww. rozwiązań jest działaniem ryzykownym ze względu na dużą pochyłość działek [...] oraz [...]. W wyniku oddziaływania wody płynącej wokół zapadniętych kręgów betonowych zamiast rzeczonymi kręgami, może tym samym dochodzić również do częściowego podmywania skarpy na działce [...]. Ponadto uczestniczka postępowania A.S. zwróciła uwagę na okoliczność, że przed pracami ziemnymi związanymi z rowem w 2009 r. ów rów kończył się połowie długości działki nr [...], zaś następnie woda rozpływała się zgodnie z naturalnym ukształtowaniem terenu. Biegły stwierdził także, że rów znajdujący się na wysokości działki [...] w ciągu działki [...] był w trakcie rozprawy administracyjnej porośnięty bujną trawą, na jego dnie znajdowała się również liczna zalegająca po koszeniu trawa. Taki stan rzeczy w sposób znaczący ogranicza zdolność rowu do odprowadzania wód opadowych, zwłaszcza w sytuacji intensywnych opadów. Według biegłego istotne jest również ukształtowanie terenu na działkach otaczających, tj. [...], które to mają nachylenie w kierunku południowo – wschodnim, a więc w stronę działki skarżącego nr [...]. Teren ten cechuje się znacznym spadkiem, sięgającym do 10%. Biegły ocenił, że również to sprawia, że nadmiar wód, które to nie zostały wchłonięte, spływa w kierunku działki wnioskodawcy.

Zdaniem biegłego, rów na działce nr ewid. [...] w swojej pierwotnej postaci niewątpliwie istniał już przed złożeniem wniosku przez skarżącego, na co wskazują zarówno materiały archiwalne, jak również wyjaśnienia uczestników postępowania. W ocenie biegłego nie nastąpiła zmiana kierunku odpływu wody opadowej lub roztopowej. Biegły podkreślił, że na tę chwilę nie można jednak jednoznacznie wskazać sprawców wszystkich zmian stosunków wodnych na gruncie, z uwagi na nieustalenie miejsc, z których to trafia dodatkowa woda do rowu w drodze powiatowej nr ewid. [...] a następnie do rowu w ciągu działki nr [...], jak również nieustalenia wszystkich miejsc, z których to woda jest odprowadzana w sposób bezpośredni do rowu w ciągu działki nr [...]. Zmiana stosunków wodnych w zakresie samego pogłębienia rowu na działce nr [...] została zainicjowana przez działania Burmistrza Miasta [....]. Zmiana stosunków wodnych przejawiała się/bądź się przejawia w samym fakcie pogłębienia rowka na działce [...], aktualnie zaś do zmian w zakresie stosunków wodnych przyczynia się m.in. problem odprowadzania wód opadowo-roztopowych z pobliskich zabudowań do rowu w ciągu drogi oraz odprowadzania wód z okolicznych działek bezpośrednio do rowu w ciągu działki nr [...]. Działki o nr ewid. [...] nie są zalewane wodami opadowo-roztopowymi. Natomiast w zakresie działek nr [...] oraz nr [...] dochodziło do ich epizodycznego zalewania w następstwie ulewnych deszczy. Zdaniem biegłego na uszkodzenie mostka oraz powstanie wyrwy mogło złożyć się kilka niezależnych od siebie czynników, tj.: nieprawidłowy sposób wykonania rzeczonego mostka, charakterystyka terenu, występowanie epizodycznych opadów o skali przekraczającej normę.

W ocenie biegłego, sam fakt przebudowy drogi w ciągu działki nr ewid. [...] w H. oraz wymiany przepustu nie przyczynił się do zmiany stosunków wodnych. Wnioskodawca, mając na względzie specyficzne ukształtowanie terenu powinien uwzględnić ową charakterystykę gruntu przy projektowaniu przepustu umożliwiającego wjazd na jego działkę nr [...]. O ile dochodziło i dochodzi do zmian stosunków wodnych, tak nie jest możliwym określenie (z uwagi na jednoczesne wystąpienie wielu czynników) istnienia związku przyczynowo skutkowego między dokonanymi zmianami, a wynikłą szkodą, na którą powołuje się skarżący.

Biorąc pod uwagę wszystko powyższe, Burmistrz stwierdził, że nie nastąpiła zmiana stosunków wodnych na gruncie skutkująca powstaniem szkody na działce wnioskodawcy nr ewid [...] położonej w H. Podkreślił, że w chwili złożenia przez skarżącego wniosku o uregulowanie stosunków wodnych stan gospodarowania wodami na tym terenie był już utrwalony od szeregu lat i nikt nie ingerował w przepływ wody na tym terenie.

Skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji, w którym zakwestionował opinię biegłego P.K. oraz poddał w wątpliwość okoliczności wyboru tego biegłego do sporządzenia opinii. W jego ocenie biegły utracił z pola widzenia fakt, że wody opadowe i roztopowe, na skutek wykonanego rowu przez działkę nr [...] mającego na celu odprowadzanie zebranych ze zlewni drogi powiatowej wszystkich wód opadowych i roztopowych skoncentrowanych w tym urządzeniu, przy większych opadach deszczowych zwiększają siłę swego dotychczasowego przepływu powodując szkody wykazane przez wnioskodawcę na działce nr [...]. Zdaniem skarżącego druga istotna przyczyna zmiany stosunków wodnych to wykonany rowek przydrożny drogi wewnętrznej na działce nr [...] o długości 271m, który jest odbiornikiem wód opadowych w miejscu zlokalizowanego przepustu o średnicy 600mm, ze zlewni drogi nr [...]. Jak podał, wykonanie rowu melioracyjnego w sierpniu 2009 r., na całej długości działki nr [...] doprowadziło do skierowania i napływu wszystkich wód opadowych i gruntowych z kierunku południowo-zachodniego na wschód, tj. w kierunku również działki [...]. Tak więc wykonanie "rowka" stanowi główną przyczynę zmiany stanu wody na działce nr [...], skutkującą powstaniem szkody na tej działce. Natomiast trzecią najistotniejszą przyczyną zalewania działki nr [...] jest skierowanie wody opadowej i roztopowej ze zlewni o powierzchni około 3.5 ha, do rowu przydrożnego drogi powiatowej, z którego wody są skierowane do przepustu pod tą drogą i dalej są odprowadzane do tzw. "rowka" na działce nr [...]. Ponadto nie zostało wspomniane, że wykonany w 2009 r. remont przepustu drogowego przez ZDP, miał na celu wymianę średnicy kręgów betonowych z 400mm na 600mm, aby zwiększyć możliwość przepływu wód opadowych i roztopowych napływających z terenów południowo-wschodnich wyżej położonych działek przy drodze powiatowej, a taka sytuacja wyraźnie wskazuje na zmianę stosunków wodnych na przedmiotowych nieruchomościach.

W wyniku rozpoznania ww. odwołania, SKO opisaną na wstępie decyzją z dnia 26 czerwca 2023 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 u.P.w., utrzymało zaskarżoną decyzję Burmistrza w mocy.

Uzasadniając decyzję, organ odwoławczy wskazał, że podziela ocenę biegłego o braku możliwości wskazania związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy dokonanymi zmianami a szkodą, na którą powołuje się skarżący. Zdaniem Kolegium, z prawidłowo zgromadzonego i kompletnego materiału dowodowego nie wynika bowiem, aby szkoda, na którą powołuje się wnioskodawca, była konsekwencją wskazanych przez niego działań. Jak stwierdził organ, szkoda wskazywana przez skarżącego nie jest ani konsekwencją powstania przepustu pod drogą nr ewid. [...], w kierunku rowu znajdującego się na działce nr [...], przepust ten bowiem, jak wskazują powołane dowody, istniał już przed rokiem 1999, ani konsekwencją powstania ww. rowu (wodnicy) na działce nr [...]. Ponieważ rów ten istniał w tym samym miejscu i odprowadzał wodę w tym samym kierunku jeszcze przed 2009 r. Z opinii biegłego wynika zaś, że remont ww. przepustu nie zmienił istniejących stosunków wodnych. Wskazywanych przez wnioskodawcę szkód przedmiotowa opinia nie łączy również z dokonanym w 2009 r. pogłębieniem rowu w ciągu działki nr [...].

Kolegium wyjaśniło, że w postępowaniu o uregulowanie stosunków wodnych organ nie ma podstaw do poszukiwania wszelkich przyczyn istnienia niezadowalającego stanu wód na gruncie wnioskodawcy, natomiast koniecznym warunkiem wydania przez organ nakazu, o którym mowa w art. 29 ust. 3 u.P.w. jest stwierdzenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy zmianą stanu wód na gruncie a szkodą na sąsiedniej nieruchomości. W ocenie SKO w omawianej sprawie przeprowadzone postępowanie dowodowe związku takiego nie wykazało.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżący zarzucił naruszenie:

1. art. 29 ust. 1-3 u.P.w., polegające na błędnym przyjęciu przez organy, że stan wód na spornym gruncie nie pozostaje w sprzeczności z art. 29 ust. 1 u.P.w. i nie wymaga od organu I instancji władczej ingerencji w sferę własności zgodnie z dyspozycją art. 29 ust. 3 u.P.w., podczas gdy już pobieżna analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosków przeciwnych;

2. art. 77 k.p.a., polegające na utrzymaniu w mocy przez Kolegium decyzji organu I instancji, poprzez błędną ocenę dokonaną przez organ odwoławczy, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wyczerpujący i został rozpatrzony w taki sposób, że ustalony stan faktyczny jest zgodny z rzeczywistością, podczas gdy już pobieżna analiza materiału dowodowego wskazuje na jego niekompletność przejawiającą się w szczególności niedopuszczeniem dowodu z przesłuchania świadka J.K. na okoliczność zmiany stanu wody na gruncie działki nr [...], który to świadek na zlecenie Burmistrza [...] w sierpniu 2009 r. na całej długości działki nr [...] wykopał koparką rów melioracyjny, co ma także istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie, a w ocenie skarżącego może mieć kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia, czy właściciele działek nr [...] dopuścili się naruszenia stosunków wodnych w rozumieniu u.P.w., poprzez bezpośrednią ingerencję na ww. gruntach przez Burmistrza, który najpierw decyzją z dnia [...] marca 2011 r., rozpoznał przedmiotową sprawę merytorycznie, uznając roszczenia skarżącego za słuszne, a w chwili obecnej wycofał się z tej decyzji;

3. art. 7 i art. 80 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz niezałatwienie sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, ponieważ organy nie zadały sobie trudu, aby ustalić w jaki sposób gospodarują wodami opadowymi i roztopowymi właściciele działek szczepowych nr [...], przylegających do działek nr [...], w szczególności - czy zagospodarują je we własnym zakresie, czy też w niekontrolowany sposób dokonują ich spuszczania na teren położony poniżej ze szkodą dla działki nr [...].

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza, a także o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu ponowił argumentację przedstawioną w odwołaniu. W ocenie skarżącego wykonane dotychczas czynności procesowe przez Burmistrza [....], są co prawda po części zgodne z procedurą, jednakże niewystarczające dla prawidłowego wydania w przedmiotowej sprawie decyzji. Jego zdaniem nie można również zgodzić z poglądem organów, że brak wykazania szkody przez skarżącego nie wskazuje na potrzebę jakiejkolwiek ingerencji organu administracji publicznej.

W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności

z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki

w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Dodać należy, że opisana kontrola jest dokonywana przez sąd w określonej kolejności; najpierw sąd bada czy istnieją podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji, jeśli ich nie ma, to następnie sprawdza czy nie zostały naruszone przepisy postępowania w sposób, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i b) P.p.s.a. Dopiero gdy nie stwierdzi naruszeń w ww zakresie można przejść do kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego.

Po rozpoznaniu sprawy w powyższych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę zakwestionowania przez Sąd legalności decyzji obydwu instancji stanowiło naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W sprawie już wcześniej tut. WSA przesądził, że podstawą rozstrzygnięcia sprawy, z uwagi na jej wszczęcie w 2010 r., powinien być przepis art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2021 r. Prawo wodne.

Zaznaczyć przy tym należy, że zakresem kontroli w niniejszej sprawie była objęta także realizacja wskazań wynikających z prawomocnych wyroków tut. Sądu z dnia 23 kwietnia 2019 r. sygn. II SA/Rz 155/19 oraz z dnia 12 stycznia 2021 r., sygn. 979/20. Stosownie bowiem do art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Z uzasadnienia wyroku WSA z dnia 23 kwietnia wynikała konieczność rozpatrzenia sprawy w oparciu o opinię biegłego. Z kolei w wyroku z dnia 12 stycznia 2021 r. Sąd podkreślił konieczność udokumentowania w aktach sprawy posiadania przez osobę, której powierzono wykonanie opinii w sprawie, posiadanie stosownego wykształcenia lub wiedzy specjalistycznej. Sąd wskazał także na szereg nieścisłości w opinii wykonanej przez mgr inż. S.N. i jej uzupełnieniu.

Po zwrocie akt sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem organ I instancji nie uzupełnił akt prawy o dokumenty wykazujące posiadanie przez mgr inż. S.N. wiedzy specjalistycznej w zakresie hydrologii, rozpoczął zaś poszukiwania osoby spełniającej takie wymogi. W ich efekcie zlecono wykonanie opinii biegłemu R.K. Z akt sprawy wynika, że osoba ta jest na liście biegłych Sądu Okręgowego w [.....], Sądu Okręgowego w [...], Sądu Okręgowego w [...] i Sądu Okręgowego w [....], prowadzi Biuro Ekspertyz i Opinii Sądowych. W zakresie jego specjalizacji pozostaje m.in. budownictwo wodne – specjalność budownictwo hydrotechniczne i gospodarka wodno-ściekowa, ochrona powierzchni ziemi i wód oraz hydrologia.

Biegły ten sporządził opinię, w której wskazał, że dokonana analiza akt i przeprowadzone oględziny jednoznacznie wykazują, że zmiany stanu wody na działkach nr [...] i [...] przy opadach normalnych, burzowych czy intensywnych mają cechy zakłócenia stosunków wodnych. Wykonanie na działce nr ew. [...] rowka o długości 271 m i określonych wymiarach (głębokość, szerokość) skutkują zmianą stanu wody na działce nr [...] i wywołują szkody w postaci erozji gruntowej tej działki na długości około 6m oraz szkody na wjeździe na tę działkę. Wskazał także, że odprowadzanie przez Zarząd Dróg Powiatowych wód opadowych i roztopowych z własnej działki, jak również z działek położonych wyżej na działki sąsiednie wywołało zmianę stanu wody opadowej i spowodowało szkody. Biegły ten jednoznacznie wskazał, że sposób przeprowadzenia wody z rowu przydrożnego poprzez przepust pod drogą i kierunek spływu zmienił się po wykonaniu bez pozwolenia wodno-prawnego rowku do odprowadzenia wody z przepustu spod drogi powiatowej. Zdaniem biegłego wykonanie rowka na działce nr [...] doprowadziło do skierowania napływu wszystkich wód opadowych z kierunku południowo-zachodniego na wschód, tj. w kierunku działki nr [...].

W listopadzie 2021 r. biegły R.K. złożył także na piśmie wyjaśnienia wobec zarzutów i wątpliwości sformułowanych przez strony postępowania.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. Burmistrz odmówił uwzględnienia wniosku skarżącego i zobowiązania właścicieli wymienionych tam działek do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie, czy też wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r. SKO uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W dalszym toku postępowania, po kolejnych oględzinach, Burmistrz zlecił wykonanie opinii mgr P.K. W aktach nie ma co prawda dowodu, że jest to biegły z listy Sądu Okręgowego w [...], jednakże listy biegłych są powszechnie dostępne w Internecie, więc to akurat uchybienie organu nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Z opinii biegłego K. wynika, że mimo pogłębienia w 2009 r. rowku na działce nr ewid. [...], nie doszło do zmiany stanu wody na gruncie, a nawet, jeśli dochodziło lub dochodzi do zmian stosunków wodnych, nie jest możliwe ustalenie związku przyczynowo - skutkowego między dokonanymi zmianami a szkodą, którą wskazuje wnioskodawca. Opinia ta także była przedmiotem pisemnych wyjaśnień na piśmie.

Opierając się na opinii biegłego K., Burmistrz w dniu 25 kwietnia 2023 r. po raz kolejny wydał decyzję odmowną. W jej uzasadnieniu Burmistrz ocenił wiarygodność wyłącznie tej opinii. Brak natomiast jakiejkolwiek oceny wiarygodności dwóch poprzednich opinii, w tym w szczególności opinii wydanej przez biegłego K.1, co do którego nie ma wątpliwości w zakresie posiadanej wiedzy specjalistycznej.

Ten sam mankament dotyczy uzasadnienia zaskarżonej decyzji SKO.

Tymczasem zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Jak wynika z akt sprawy opinia wykonana przez biegłego K. nie była jedynym takim dowodem w sprawie. Nie wystarczy więc wskazanie dlaczego organy oceniły tę opinię jako wiarygodną. W sytuacji gdy konkluzje opinii biegłych są skrajnie odmienne, konieczne jest wskazanie dlaczego odmówiono tej wiarygodności innym opiniom. Tymczasem poza jakąkolwiek kontrolą Sądu pozostają motywy, dla których organy odmówiły mocy dowodowej opinii biegłego K.1, co w sytuacji, gdy wskazywał on na naruszenie stosunków wodnych na gruncie m.in. przez wykonanie w 2009 r. rowka na działce [...], oczywiście mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zabrakło także wyjaśnienia przez tego biegłego czy samo pogłębienie tego rowka w 2009 r., jeżeli ustalono, że istniał on wcześniej, spowodowało zmianę stosunków wodnych na gruncie ze szkodą dla nieruchomości wnioskodawcy.

Brak oceny dowodów takich jak opinia biegłego K.1 przez organy obydwu instancji w stanie faktycznym sprawy jest uchybieniem, które oczywiście mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co obligowało Sąd do uchylenia decyzji tych organów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Organy naruszyły bowiem przepisy postępowania, tj. art. 107 § 3 k.p.a., art. 80 oraz art. 7 k.p.a. w sposób, o którym mowa w ww przepisie.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a, zasądzając na rzecz skarżącego przez SKO zwrot uiszczonego przez niego wpisu od skargi.

W ponownym postępowaniu organy rzetelnie ocenią zebrany materiał dowodowy, ewentualnie – w razie potrzeby – go uzupełnią, w tym rozważą konieczność skonfrontowania biegłych, których opinie są sprzeczne. Rozpatrzą także (pozytywnie lub negatywnie) wszystkie wnioski dowodowe zgłoszone przez strony.