Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1343/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 5,  art. 7  ust. 3,  art. 8,  art. 18  ust. 3,  art. 21
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka Sędziowie Asesor WSA Iwona Kosińska Asesor WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant Joanna Grzyb po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi A.T na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] lutego 2006 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnej E. L. prowadzącej Kancelarie Radcowską w W. przy ulicy [...] tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy), w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy).


UZASADNIENIE

Minister Budownictwa, po rozpoznaniu wniosku A.T , decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] lutego 2006 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] lipca 1953 r., nr [...] o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w J., gmina D., powiat Ł. o powierzchni [...] ha [...] m2, stanowiącej w dacie wywłaszczenia własność F. B..

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. orzeczeniem z dnia [...] lipca 1953 r., nr [...] wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w J., gmina D., powiat Ł. o powierzchni [...] ha [...] m2, stanowiącą w dacie wywłaszczenia własność spadkobierców F. B. .

W dniu 15 lipca 2002 r. A. T. spadkobierca F. B. złożyła Prezesowi Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] lipca 1953 r. W uzasadnieniu podniosła, że kwestionowane orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ nie precyzuje przyczyn wywłaszczenia i celu wywłaszczenia.

Minister Transportu i Budownictwa decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] lipca 1953 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że ocenę legalności orzeczenia oparł na niepełnym materiale dowodowym, na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31 ze zm.). Organ ustalił, że celem wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości było utworzenie poligonu wojskowego "J.". Zezwolenie na nabycie nieruchomości przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. jako wykonawcę narodowych planów gospodarczych na powyższy cel wydał Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w dniu [...] lutego 1953 r., nr [...]. Jednocześnie zezwolono na zbiorowe wezwanie właścicieli do sprzedaży nieruchomości. Przedmiotowa inwestycja oraz tryb postępowania została również zatwierdzona uchwałą Prezydium Rządu nr [...] z dnia [...] lutego 1953 r. W uchwale tej nakazano przydział zamienny nieruchomości dla nieruchomości przeznaczonych do wywłaszczenia. Miały one pochodzić z ziem dawnych lub ziem odzyskanych.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 dekretu czynnością wstępną wymaganą przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego było wezwanie właściciela nieruchomości do jej odsprzedania. Ponadto w przypadku nieruchomości wskazywanych w art. 30 dekretu, tj. gospodarstw rolnych powinna zostać zaoferowana nieruchomość zamienna. Jak wynika z przesłuchania stron podczas rozprawy administracyjnej przed wywłaszczeniem właściciele uczestniczyli w spotkaniu podczas wakacji w 1952 r., na którym oferowano nieruchomości na ziemiach odzyskanych w proporcjach dwukrotnie większych do nieruchomości wywłaszczanych. Część właścicieli zgodziła się otrzymać gospodarstwa na ziemiach odzyskanych. Jak wynika z akt sprawy w postępowaniu uczestniczył F. B., który na przeniesienie na ziemie odzyskane się nie godził. Zdaniem Ministra za rażące naruszenie prawa należy uznać takie naruszenie, które pozostaje w oczywistej sprzeczności z przepisami prawa, mając jednocześnie istotny wpływ na rozstrzygnięcie. W przedmiotowej sprawie nie można uznać, że brak oferowanej ceny za wywłaszczane nieruchomości było rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 KPA, skoro było zgodne z wzorem wezwania ustalonym zarządzeniem Przewodniczącego PKPG. Obowiązujący dla niniejszej sprawy wzór wezwania ustalony zarządzeniem z dnia 17 listopada 1949 r. (M. P. z 1949 r. Nr A-89, poz. 1084 oraz M. P. z 1950 r. Nr A-53, poz. 609) wskazywał zarówno tryb wzywania jak i jego treść. Zastosowanie się zatem wykonawcy narodowych planów gospodarczych do powyższego trybu nie może być uznawane za rażące naruszenie prawa. Wezwanie do odstąpienia nie było pozorne i pozbawione ekwiwalentu, skoro proponowano nieruchomość zamienną dwukrotnie większą (por. wyrok NSA z dnia 23 sierpnia 2002 r., sygn. akt I SA 2624/00). Jak wynika z treści kwestionowanego orzeczenia zostało ono skierowane do F. B., który je odebrał. Brak bardziej szczegółowego uzasadnienia, w tym wskazania celu wywłaszczenia w kwestionowanym orzeczeniu nie może być także przesłanką stwierdzenia nieważności, skoro ze zgromadzonych innych dokumentów cel wywłaszczenia był możliwy do ustalenia.

Dodatkowo organ stwierdził, że brak innych dokumentów uniemożliwiał pełną ocenę legalności przeprowadzonego postępowania wywłaszczeniowego. Ze względu natomiast na zasadę trwałości decyzji administracyjnych określoną w art. 16 KPA organ orzekający w trybie art. 156 § 1 KPA zobowiązany był wykazać, że badana decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, wskazując przepis rażąco naruszony i ocenę dlaczego to naruszenie ma taki charakter. W przedmiotowej sprawie nie można jednak uznać, że Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. wywłaszczając przedmiotową nieruchomość dopuściło się rażącego naruszenia prawa, a więc takiego naruszenia, które pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z przepisami prawa. W trakcie postępowania nadzorczego nie stwierdzono również, aby badane orzeczenie naruszyło inne przesłanki z art. 156 §1 KPA. Przy czym – w ocenie organu - decyzja administracyjna korzysta z domniemania legalności do czasu przeprowadzenia dowodu przeciwnego, dla zaistnienia którego w przedmiotowej sprawie, w świetle art. 80 KPA, brak jest podstaw prawnych.

Od powyższej decyzji A. T. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu podniosła, że kwestionowane orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, jest trwale niewykonalne i zawiera wadę powodującą nieważność z mocy prawa. Zdaniem skarżącej brak pełnej dokumentacji sprawy wywłaszczeniowej nie może szkodzić stronie, a świadczy jedynie o nienależytym jej przechowywaniu, przy czym do oceny zgodności z prawem wystarczający jest odpis orzeczenia wywłaszczeniowego. O rażącym naruszeniu prawa świadczy również nieprawidłowo wskazana w tym akcie podstawa prawna, ponieważ art. 1, 10 i 21 dekretu nie dotyczy zagadnienia nieruchomości wywłaszczanych. Kwestionowane orzeczenie nie konkretyzuje celu wywłaszczenia, a więc pozostaje w sprzeczności z art. 107 KPA.

Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. utrzymał w mocy decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] lutego 2006 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zarzut wnioskodawczyni o rażącej wadliwości orzeczenia z dnia [...] lipca 1953 r. z powodu nie wskazania prawidłowej podstawy prawnej jest niezasadny. Brak podstawy prawnej oznacza sytuację, gdy nie ma przepisu prawnego, który umocowuje administrację publiczną do działania, albo też przepis jest, ale nie spełnia wymagań podstawy prawnej działania organów tej administracji, polegającego na wydawaniu decyzji administracyjnych. Przy czym przez brak podstawy prawnej rozumie się fakt, iż decyzja rzeczywiście takiej podstawy nie posiada, nie zaś to, iż jej nie wymienia bądź wymienia niewłaściwy przepis. Wbrew twierdzeniom wnioskodawczyni decyzja wywłaszczeniowa nie jest obarczona wadą błędnego wskazania podstawy prawnej, skoro przedmiotowa nieruchomość była niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych, co potwierdza zezwolenie na nabycie nieruchomości wydane przez Zastępcę Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w dniu [...] lutego 1953 r., nr [...]. Zdaniem Ministra bezzasadnym jest również zarzut, ogólnikowości uzasadnienia orzeczenia. Orzeczenie to zostało bowiem wydane w oparciu o przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. z 1928, Nr 36, poz. 341), zaś KPA, wszedł w życie w dniu 1 stycznia 1960 r. i jeszcze nie obowiązywał. Nie można więc czynić zarzutu, iż orzeczenie to nie spełnia wymagań określonych w art. 107 KPA. Organ zauważył, że orzeczenie z dnia [...] lipca 1953 r. zawiera wszystkie elementy wskazane w art. 75 ust. 1 tego rozporządzenia, zatem nie można uznać, aby w tej części nastąpiło naruszenie ówcześnie obowiązującego prawa. Poza tym zgodnie z art. 75 ust 2 rozporządzenia decyzja musiała zawierać uzasadnienie jedynie wtedy, gdy w całości lub w części była odmowna. Mając powyższe na uwadze, Minister stwierdził, że kwestionowane orzeczenie nie jest obarczone wadami, w rozumieniu art. 156 § 1 KPA.

Od decyzji Ministra Budownictwa z dnia [...] czerwca 2007 r. A. T. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] lutego 2006 r. W uzasadnieniu podniosła, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] lipca 1953 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, było trwale niewykonalne w dniu jego wydania i nieważne z mocy prawa. Oświadczyła, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła wspólność majątkową małżeńską B. i F. B. Wobec tego, że współwłaścicielka nieruchomości B. B. nie żyła od 1943 r. obowiązkiem organu było przeprowadzenie postępowania spadkowego i ustalenie spadkobierców. Uzasadnienie kwestionowanego orzeczenia nie zawiera uzasadnienia zgodnego z art. 107 § 3 KPA, w szczególności nie wskazuje na jaki konkretny cel nieruchomość została wywłaszczona.

W odpowiedzi na skargę Minister Budownictwa wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Dodatkowo organ wskazał, że brak dowodu na to, że nieruchomość stanowiła majątek wspólny, B. i F. B. a nieruchomość jako tzw. "grunty ukazowe" nie miała uregulowanego stanu prawnego. Uniemożliwia to organowi nadzoru weryfikację ustaleń organu wywłaszczeniowego sprzed ponad 50 lat, dokonywanych na podstawie zeznań świadków i uczestników postępowań wywłaszczeniowych.

W piśmie z dnia 30 października 2007 r. uzupełniającym skargę A. T. dodatkowo zarzuciła organowi wydanie orzeczenia z naruszeniem zarówno przepisów dekretu jaki i przepisów obowiązującego wówczas prawa administracyjnego. W ocenie skarżącej proces wywłaszczenia prowadzony był wprost na podstawie Uchwały Nr 118/5 Prezydium Rządu z dnia 4 lutego 1953 r., która nie mogła stanowić podstawy prawnej dla przeprowadzanych czynności. Podniosła również, że wykonawca narodowego planu gospodarczego rażąco naruszył art. 7 i art. 13 ust. 3 pkt 2 dekretu, ponieważ nie wezwał indywidualnie F. B. drogą pocztową do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości za określoną cenę i nie dołączył do wniosku wywłaszczeniowego tego wezwania. Takie działanie świadczy, że nie zamierzano nabywać nieruchomości w drodze umów, lecz zmierzano bezpośrednio do wywłaszczenia a właściwie do przesiedlenia mieszkańców, co potwierdza treść § 5 Uchwały 118/53. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. nie poinformowało właścicieli wywłaszczanych nieruchomości o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Skarżąca zauważyła, że Urząd Rady Ministrów pismem z dnia 25 lutego 1953 r., skierowanym do Prezydium Rady Narodowej przesłał dokumenty i wskazał na konieczność powzięcia uchwały w sprawie wszczęcia postępowania o nabyciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. W aktach sprawy nie ma żadnych dowodów na realizację wskazanych obowiązków, ponieważ w orzeczeniu o wywłaszczeniu data [...] lutego 1953 r. jest datą wszczęcia postępowania. W ocenie skarżącej poza sporem jest, że nieruchomość F. B. objęta orzeczeniem wywłaszczeniowym spełniała wymogi art. 30 dekretu, będąc gospodarstwem rolnym. Wywłaszczający obowiązany był więc zaofiarować tytułem odszkodowania nieruchomość zamienną położoną, o ile możliwości, w tej samej miejscowości i o tym samym charakterze. Zatem zaofiarowanie stronie nieruchomości oddalonej o kilkaset kilometrów od miejsca zamieszkania rażąco naruszało obowiązek określony w tym przepisie. W sprawie zaniechano również przeprowadzania rozpraw administracyjnych pozbawiając, strony możliwości jakiegokolwiek wpływu na postępowanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Decyzja Ministra Budownictwa z dnia [...] czerwca 2007 r. i decyzja Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] lutego 2006 r. podlegały uchyleniu, ponieważ organ nadzoru załatwiając odmownie wniosek A. T. nie dokonał prawidłowej i pełnej kontroli legalności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] lipca 1953 r., nr [...] w aspekcie jego zgodności z przepisami dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, w oparciu o analizę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Z akt sprawy wynika bowiem, że organ nadzoru dokonując oceny zgodności z prawem przedmiotowego orzeczenia z przepisami wspomnianego wyżej dekretu skoncentrował swoją uwagę w zasadzie tylko na dwóch - istotnych z punktu widzenia art. 156 § 1 KPA – kwestiach, tj.: 1) realizacji przez wykonawcę narodowych planów gospodarczych obowiązku z art. 8 dekretu 2) braku szczegółowego uzasadnienia decyzji wywłaszczeniowej, w tym precyzyjnego wskazania w orzeczeniu celu wywłaszczenia i braku podstawy prawnej do wydania orzeczenia bądź jej błędnego wskazania.

Odnosząc się do drugiej z wymienionych wyżej kwestii należy zgodzić się z organem, że brak precyzyjnego wskazania w orzeczeniu wywłaszczeniowym celu wywłaszczenia nie powodował rażącego naruszenia przepisów dekretu i nie świadczył o trwałej niewykonalności orzeczenia, skoro cel ten można było wywieść z dokumentacji wywłaszczeniowej (por. wyrok NSA z dnia 12 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1484/97, LEX nr 48653). Rację ma również Minister twierdząc, że zawiera niezbędne elementy składowe (art. 21 ust.2 pkt 1 i 2 dekretu). Prawidłowe jest także stanowisko organu, że istniała podstawa prawna do wydania orzeczenia. Przepisami upoważniającymi Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. do wydania orzeczenia wywłaszczeniowego - obiektywnie rzecz biorąc - był przepis art. 6 w związku z art. 1 ust. 2 pkt 2 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1951 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych (Dz. U. Nr 26, poz. 194) oraz przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Niewskazanie tych przepisów w orzeczeniu nie świadczy o rażącym naruszeniu prawa.

Sąd nie podziela natomiast stanowiska Ministra co do dochowania przez wykonawcę narodowych planów gospodarczych obowiązku wezwania właściciela do odstąpienia nieruchomości za określoną cenę. Z przepisów art. 8 ust. 1 i 2 dekretu oraz wydanego na podstawie art. 7 ust. 3 dekretu zarządzenia Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 17 listopada 1949 r. w sprawie trybu wzywania osób nie będących wykonawcami narodowych planów gospodarczych do przekazywania nieruchomości niezbędnych do realizacji tychże planów (M.P. Nr A-89, poz. 1084 ze zm.) wynika wymóg wezwania właściciela nieruchomości do jej odstąpienia za ustaloną kwotowo cenę, gdyż zatwierdzenia przez właściwe prezydium rady narodowej wymagała cena, a nie zasady, według których ustalano cenę (patrz: wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1146/06, niepubl.). Warto przy tym zwrócić uwagę, że przepisy art. 8 dekretu nie przywidywały możliwości zwolnienia się wykonawcy planów od obowiązku wezwania właściciela do odstąpienia nieruchomości, wymagając bezwzględnie doręczenia wezwania o odstąpienie nieruchomości tylko właścicielowi. Co prawda rację ma Minister twierdząc, że w niniejszej sprawie Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego udzielił zgody na "zbiorowe wezwanie wszystkich właścicieli (...) nieruchomości zgodnie z § 4 ust. 5 zarządzenia", lecz nie można uznać, że taki tryb znajdował zastosowanie w niniejszej sprawie. Przepis § 4 ust. 5 zarządzenia trzeba interpretować w zgodzie z przepisem art. 7 ust. 3 dekretu (później art. 8 ust. 3 dekretu), który od 31 stycznia 1952 r. zawęził możliwość wezwania przez obwieszczenie tylko do dwóch przypadków: 1) położenia większej liczby nieruchomości na terenie jednej gminy (miasta); 2) nieznanego miejsca zamieszkania właściciela. Tymczasem ze znajdującego się w aktach sprawy zestawienia Zastępcy Przewodniczącego PKPG z [...] lutego 1953 r. obiektów wojskowych do wywłaszczenia wynika, że wywłaszczenie nie obejmowało szeregu nieruchomości położonych w granicach jednej gminy, lecz w różnych częściach kraju – województwach: warszawskim, lubelskim (poligon J.), koszalińskim, krakowskim i gdańskim. Tryb wzywania przez obwieszczenie nie miał więc w tym przypadku zastosowania. Poza tym z akta sprawy nie zawierają zaświadczenia właściwego organu o dokonaniu ogłoszenia w tym trybie. Z protokołu rozprawy przeprowadzonej w dniu 9 stycznia 2004 r., z udziałem spadkobierców F. B. wynika zaś, że właścicielowi nie oferowano ceny za nieruchomość, a F. B. nie był zainteresowany nabyciem nieruchomości zamiennej znacznie oddalonej od gruntu będącego przedmiotem wywłaszczenia, lecz uzyskaniem rekompensaty w formie pieniężnej.

Podsumowując powyższe rozważania należało przyjąć, że skoro wykonawca narodowych planów gospodarczych nie wezwał pisemnie właściciela nieruchomości do jej odstąpienia za oznaczoną cenę, to nie doszło do uruchomienia 15 – dniowego terminu, o którym mowa w art. 8 ust. 4 dekretu, skutkiem czego nie mogło dojść do nabycia nieruchomości w drodze wywłaszczenia. Wydanie decyzji wywłaszczeniowej bez zachowania wymogów jasno określonych w art. 8 ust. 1, 3 i 4 dekretu świadczy więc o wydaniu orzeczenia wywłaszczeniowego z rażącym naruszeniem tych przepisów. Takie stanowisko prezentuje orzecznictwo sądów administracyjnych (zob. np. wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2001 r., sygn. akt ISA 220/00, OSP 2002/1/12; wyrok NSA z dnia 12 marca 2002 r., sygn. akt I SA 1654/00, opubl. Legalis), a skład orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten podziela.

Istotne zastrzeżenia Sądu budzi również rozpatrzenie sprawy nieważności orzeczenia tylko w kontekście art. 8 dekretu, szczegółowości uzasadnienia orzeczenia, celu wywłaszczenia i podstawy prawnej orzeczenia, z pominięciem innych przepisów dekretu, czy to dotyczących czynności wstępnych poprzedzających wywłaszczenie, czy normujących samą procedurę wywłaszczenia.

Wymagała zwłaszcza rozważenia kwestia prawidłowości zezwolenia Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] lutego 1953 r. na nabycie przedmiotowej nieruchomości. Z przepisu art. 5 dekretu wynikało bowiem, że zezwolenie tego rodzaju wydawane było na podstawie opinii właściwej wojewódzkiej rady narodowej. Tymczasem treść rzeczonego zezwolenia jaki i zgromadzona w sprawie dokumentacja nie potwierdzają, choćby w sposób pośredni, aby opinia taka była wydana. Jest to o tyle istotne, że prawidłowość wydania tegoż zezwolenia warunkuje dopuszczalność wywłaszczenia. Na to zagadnienie zwraca uwagę orzecznictwo sądowe (por. wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 1998 r., sygn. akt IV SA 363/97, niepublikowany).

Kolejną kwestią budzącą wątpliwości, wymagającą wyjaśnienia była prawidłowość wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego. Z pisma Urzędu Rady Ministrów datowanego na dzień 25 lutego 1953 r. wynika bowiem, że Zespół II URM wystąpił do Przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej o postawienie na najbliższym posiedzeniu wniosku Ministra Obrony Narodowej i powzięcia uchwały w sprawie wszczęcia postępowania o nabycie nieruchomości położonych w gromadzie J. na rzecz Skarbu Państwa. Z orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] lipca 1953 r. wynika natomiast, że wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło na wniosek Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ł. zgłoszony w dniu [...] lutego 1953 r. W tej sytuacji należało więc ocenić czy postępowanie wywłaszczeniowe nie zostało uruchomione z urzędu, a więc z rażącym naruszeniem art. 17 dekretu. W aktach sprawy brak stosownego wniosku, a inne zgromadzone w sprawie dowody nie potwierdzają choćby pośrednio jego istnienia.

Negatywnie należało także ocenić brak weryfikacji przez Ministra ustaleń organu wywłaszczeniowego w zakresie stanu prawnego wywłaszczanego gruntu. Brak dokumentów potwierdzających, czy objęta tą decyzją cześć stanowiła idealną czy fizycznie wyodrębnioną część większej parceli i kto właściwie był jej właścicielem. F. B (jak przyjął organ wywłaszczeniowy), czy B. i F. B na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej (jak podniesiono w skardze), co mogłoby mieć znaczenie przy ocenie np. braku przeprowadzenia w sprawie rozprawy wywłaszczeniowej, jeżeliby organ nadzoru ustalił, że F. B. jako współwłaściciel wywłaszczanej nieruchomości składał wnioski lub sprzeciwy (art. 18 ust. 3 i art. 21 § 1 i 3 dekretu). Z akt sprawy wynika, że dla części nieruchomości o pow. [...] ha [...] m2 prowadzone są księgi wieczyste Kw nr [...] i [...]. Koniecznym więc było dokonanie oględzin dokumentacji znajdującej się w aktach tych ksiąg wieczystych w ramach pomocy prawnej (art. 52 KPA).

Niezależnie od powyższego Sąd pragnie zwrócić uwagę, na jeszcze jedną okoliczność. Z treści decyzji organu nadzoru wynika niedopuszczalne założenie, wyprowadzone z zasady trwałości decyzji administracyjnej (art. 16 KPA), że brak akt wywłaszczeniowych stwarza domniemanie prawidłowości orzeczenia wywłaszczeniowego, do momentu przeprowadzenia dowodu przeciwnego na okoliczność wydania aktu z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie Sądu taki pogląd organu jest błędny. Poza sporem jest, że mimo podjętej przez organ nadzoru próby odtworzenia akt postępowania wywłaszczeniowego nie udało się odnaleźć wszystkich istotnych dla sprawy dowodów świadczących o podejmowanych przez uczestników i organ czynnościach postępowania wywłaszczeniowego. Jednak występujące w sprawie wątpliwości i braki, których nie można wyjaśnić za pomocą środków dowodowych należy rozstrzygać na korzyść strony żądającej stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej, na podstawie której pozbawiono ją lub jej spadkobierców prawa własności nieruchomości związanego z ich egzystencją (prawa najistotniejszego z punktu widzenia społecznego i ekonomicznego). Zdaniem Sądu, tylko takie działanie organu pozostaje w zgodzie z wyrażonymi w art. 2 i 5 Konstytucji RP zasadami: demokratycznego państwa prawnego i ochrony wolności i praw obywatela oraz będącymi ich rozwinięciem na gruncie postępowania administracyjnego zasadami: praworządności (art. 6 KPA), uwzględniania z urzędu słusznego interesu obywatela (art. 7 KPA), pogłębiania zaufania obywatela do organu (art. 8 KPA), które mają priorytet przed zasadą trwałości decyzji administracyjnych nie mającej charakteru bezwzględnej reguły (art. 16 § 1 KPA).

Wobec tego uznać należało, że zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w związku z art. 156 KPA, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ winien wziąć pod uwagę zaprezentowaną wyżej ocenę prawną oraz rozważyć, czy w sprawie nie zachodzi negatywna przesłanka do stwierdzenia nieważności, o której mowa w art. 156 § 2 KPA.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135, art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.

O zwrocie należnych pełnomocnikowi skarżącej kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 205 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).