Postanowienie NSA, sygn. akt II FSK 2193/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Wyłączenie sędziego
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o wyłączenie sędziego
Powołane przepisy: article: art. 18, art. 19, art. 282 § 1, art. 285, art. 283, art. 285i § 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Zborzyński (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia NSA Jan Grzęda Sędzia NSA Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku F. z siedzibą w W. o wyłączenie sędziego NSA Tomasza Kolanowskiego w połączonych sprawach ze skarg kasacyjnych T. F. i T. F. od wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 września 2023 r. sygn. akt III SA/Wa 1433/23 i sygn. akt III SA/Wa 1434/23 w sprawach ze skarg T. F. i T. F. na decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2019 r. nr [...] i nr [...] w przedmiocie nieważności decyzji w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie sędziego NSA Tomasza Kolanowskiego.


UZASADNIENIE

Sygnatura akt II FSK 2192/23

U z a s a d n i e n i e

Na rozprawie przeprowadzonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w dniu 9.01.2020 r. w połączonych do wspólnego rozpoznania sprawach o sygnaturach akt III SA/Wa 1350 i 1351/19, których przedmiotem była odmowa stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznych Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie w sprawie określenia zobowiązania podatkowego T. F. w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2011 z tytułu odpłatnego zbycia lokalu mieszkalnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny wydał postanowienie o dopuszczeniu do udziału w sprawach w charakterze uczestnika postępowania F. z siedzibą w W.

Wyrokami z dnia 17.01.2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi w obydwu rozpoznanych sprawach oddalił.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokami z dnia 5.04.2023 r. wydanymi w sprawach o sygnaturach akt II FSK 2435 i 2465/20 wymienione wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uchylił i przekazał sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Tożsamą w obydwu sprawach przyczyną uchylenia wyroków było stwierdzenie wadliwości ich uzasadnień prowadzące do naruszenia art. 141 § 4 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: P.p.s.a.), polegające na braku odniesienia rozważań co do znaczenia przesłanki rażącego naruszenia prawa do konkretnego przypadku występującego w rozpoznawanych sprawach; zarazem Naczelny Sąd Administracyjny za przedwczesne uznał odnoszenie się do wykładni tego pojęcia. Sędzia NSA Tomasz Kolanowski był jako sprawozdawca członkiem składu Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrokującego w obydwu tych sprawach.

Po ponownym rozpoznaniu spraw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokami z dnia 12.09.2023 r. (sygnatura akt III SA/Wa 1433 i 1434/23) ponownie oddalił skargi.

Do składów Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczonych celem rozpoznania skarg kasacyjnych od wymienionych wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyznaczony został także, jako sprawozdawca, SNSA Tomasz Kolanowski, o czym F. jako uczestnik postępowania została powiadomiona dnia 22.01.2024 r. Pismem złożonym dnia 12.03.2024 r., a więc w przeddzień rozprawy wyznaczonej na dzień 13.03.2024 r., F. wniosła o zdjęcie sprawy z wokandy lub jej odroczenie, a w przypadku nieuwzględnienia tego wniosku – o wyłączenie sędziego NSA Tomasza Kolanowskiego od udziału w sprawach. F. zakwestionowała praktykę wyznaczania jako sprawozdawcy sędziego, który był sprawozdawcą w sprawach będących wcześniej przedmiotem rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny (i oczekuje na stanowisko Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej sprawie), a to z uwagi na elementarne cognitive bias, mogące powodować podwyższoną skłonność do obrony swego wcześniejszego stanowiska; ponadto wymieniony sędzia w innej sprawie wydał wyrok sprzeczny z treścią i uzasadnieniem wyroków wydanych w sprawach będących obecnie przedmiotem rozpoznania.

Sędzia NSA Tomasz Kolanowski w wyjaśnieniu złożonym na podstawie art. 22 § 2 P.p.s.a. stwierdził, że nie pozostaje ze stroną lub ze sprawą w jakimkolwiek stosunku prawnym lub osobistym, który mógłby stanowić podstawę wyłączenia go od orzekania w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Instytucja wyłączenia sędziego ma na celu wyeliminowanie wątpliwości co do bezstronności i obiektywizmu sędziego rozpoznającego konkretną sprawę. Podstawy wyłączenia sędziego nie mogą jednak stanowić subiektywne odczucia strony lub uczestnika postępowania ani dokonywana przez te podmioty ocena wcześniejszego dorobku orzeczniczego sędziego. Oprócz przyczyn wymienionych w art. 18 P.p.s.a., wyłączających sędziego z mocy samego prawa, a wynikających z jego osobistych związków ze stroną postępowania lub ze sprawą, w art. 19 P.p.s.a. przewidziano możliwość wyłączenia sędziego na jego wniosek lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

F. Praw Podatnika nie określiła podstawy prawnej swego wniosku. W nawiązaniu do przedstawionej przez nią argumentacji należy jednak zauważyć, że w art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a. przewidziano, że sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia. W przypadku orzeczeń wydanych przez sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego zasada ta w szczególności odnosi się do sytuacji zaskarżenia takiego orzeczenia skargą o wznowienie postępowania lub skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, bowiem w obydwu wymienionych przypadkach sprawa – w określonych granicach - rozpoznawana jest na nowo (art. 282 § 1 oraz art. 285 P.p.s.a.); w wymienionych przypadkach o wyłączeniu sędziego stanowią też wprost przepisy szczególne, a to art. 283 oraz art. 285i § 2 P.p.s.a. Zasadniczo odmienna sytuacja występuje natomiast w przypadku ponownego rozpoznania skargi kasacyjnej od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. W takim przypadku sędzia, który rozpoznaje ponowną skargę kasacyjną, z oczywistych przyczyn nie orzeka w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia (jak przewiduje art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a.). Natomiast okoliczność, że ponowne orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego zapadło w następstwie krytycznej oceny przez Naczelny Sąd Administracyjny orzeczenia poprzednio wydanego przez ten sąd i ocenę tę wyraził także ten sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego, który będzie ponownie wyrokował w tej sprawie, nie stanowi przesłanki wyłączenia tego sędziego ze względu na brak adekwatnej podstawy normatywnej, ale także dlatego, że wykładnia prawa wyrażona w pierwotnym orzeczeniu przez Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 190 P.p.s.a. wiąże sąd, któremu sprawa została przekazana, a ponieważ na mocy art. 190 zd. drugie P.p.s.a. nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną już w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny - pierwotnie dokonaną wykładnią prawa pośrednio związany jest także Naczelny Sąd Administracyjny ponownie rozpoznający sprawę. Skoro zatem przy pierwszym rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział już określony pogląd prawny, przy ponownym rozpoznaniu tej sprawy nie może go już zmienić (poza szczególnymi przypadkami, wynikającymi – między innymi – z wyrażenia odmiennej oceny prawnej w uchwale podjętej przez skład poszerzony NSA) Przy ponownym rozpoznaniu tej samej sprawy nie zachodzi więc niebezpieczeństwo błędu poznawczego (cognitive bias") u sędziego, który zasiada w obydwu składach rozpoznających skargi kasacyjne.

W odniesieniu do spraw, w których złożono analizowany wniosek, należy dodatkowo podkreślić, że przyczyną uchylenia wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przy pierwotnym rozpoznaniu spraw przez Naczelny Sąd Administracyjny była wyłącznie stwierdzona wadliwość ich uzasadnień i w uzasadnieniach wyroków kasacyjnych Naczelny Sąd Administracyjny wprost zastrzegł, że nie wypowiada się w kwestii meritum sprawy, gdyż wypowiedź taka byłaby przedwczesna. Doszukiwanie się zatem w takiej sytuacji procesowej nawet potencjalnej możliwości mimowolnej obrony wcześniej zajętego stanowiska przez sędziego ponownie rozpoznającego tę sprawę w postępowaniu kasacyjnym jest w sposób oczywisty nieuprawnione.

Należy też zauważyć i podkreślić, że zgodnie z ugruntowanym i jednolitym poglądem sądów administracyjnych okoliczności mogącej wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego nie stanowi fakt, że sędzia wchodził w skład sądu lub nawet był sprawozdawcą w innej sprawie tożsamej merytorycznie, nawet toczącej się pomiędzy tymi samymi stronami i wypowiedział pogląd prawny niezgodny ze stanowiskiem strony, która żąda jego wyłączenia (por. przytoczone tylko przykładowo judykaty następujące: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5.12.2007 r., II FSK 1373/06; z dnia 15.04.2008 r., II OSK 392/08 i z dnia 11.08.2022 r., I GSK 2754/18 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 27.09.2005 r., OZ 939/05; z dnia 22.02.2008 r., II FZ 60/08; z dnia 29.07.2016 r., II FZ 446/15; z dnia 30.10.2018 r., I GSK 918/18; z dnia 26.02.2020 r., I GSK 262/18 i z dnia 7.03.2024 r., II FZ 11/24). Te uwarunkowania i zasady F. występującej w postępowaniach sądowoadministracyjnych powinny być znane.

W tej sytuacji wniosek o wyłączenie sędziego NSA Tomasza Kolanowskiego należy więc uznać za oczywiście bezpodstawny, bowiem w sprawie nie występują ani przesłanki wyłączające tego sędziego z mocy samego prawa (art. 18 § 1 P.p.s.a.), ani przesłanki, o których mowa w art. 19 P.p.s.a., ponieważ ani jego udział w rozpoznaniu poprzednich skarg kasacyjnych w podobnych sprawach, ani formułowane w tych sprawach wypowiedzi orzecznicze, przesłanek tych nie tylko nie stanowią, ale nawet stanowić nie mogą. Wniosek F. o wyłączenie sędziego NSA Tomasza Kolanowskiego podlega więc oddaleniu na podstawie art. 19 i art. 22 § 1 i § 2 w związku z art. 193 P.p.s.a.

SNSA SNSA SNSA

Jerzy Płusa Tomasz Zborzyński (spr.) Jan Grzęda