Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 268/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-01-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz WSA Grzegorz Wałejko Protokolant asystent sędziego Katarzyna Jacyniuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 kwietnia 2022 r. nr 658/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 1 kwietnia 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie odmówił R. M. (strona, skarżący) umorzenia należności z tytułu składek (ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy) w łącznej kwocie 62.323,62 zł.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że skarżący prowadził w Polsce (jako obywatel Ukrainy) działalność gospodarczą. W związku z nieopłacaniem składek i powstałymi zaległościami, pismem z 25 lutego 2022 r. zwrócił się do organu o umorzenie całości zadłużenia.

W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jest w trudnej sytuacji spowodowanej w głównej mierze przez atak zbrojny Rosji na Ukrainę. W oświadczeniu z 14 marca 2022 r. podkreślił, że nie ma szans na poprawę sytuacji materialnej, bowiem wszystkie zakłady pracy, szkoły, urzędy są zamknięte. Wnioskodawca podał, że sprawuje opiekę nad chorą ponad 80-letnią matką (poruszającą się na wózku) oraz nad córką będącą w dziewiątym miesiącu ciąży, której mąż został wcielony do wojska. Skarżący przedłożył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z 14 marca 2022 r.

W ustaleniach stanu faktycznego organ wskazał, że skarżący - zgodnie z oświadczeniem - nie pracuje zarobkowo i od chwili zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej (styczeń 2022r.) nie posiada tytułu do ubezpieczenia w ZUS. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, dwiema córkami oraz z matką, która uzyskuje dochód w wysokości 500 zł netto. Skarżący nie wykazał innych dochodów. Oświadczył, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej, ani z innych form wsparcia państwa. Stałe wydatki związane z utrzymaniem określono na łączną kwotę 847 zł. Skarżącego nie obciążają zobowiązania pieniężne z innych tytułów. Nie posiada on nieruchomości, ani cennych ruchomości, w tym np. środków transportu (co zostało potwierdzone w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych oraz Centralnej Ewidencji Pojazdów).

Skarżący podał, że w związku z działaniami wojennymi nie może wyjechać z Ukrainy. Nie ma też żadnej możliwości zgromadzenia i przedstawienia organowi dodatkowej dokumentacji.

Organ wskazał, że w stosunku do strony nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zaznaczył, że w dniu 8 grudnia 2021 r. zawarto umowę ratalną. Zadłużenie zostało rozłożone na 11 rat w kwocie od 100 zł do 104 zł oraz 12 ratę w wysokości 62.698,97 zł. Pomimo to, skarżący nie wywiązuje się ze zobowiązań.

Zdaniem organu, w niniejszej sprawie nie zaistniały podstawy do umorzenia zaległości. Wobec skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c nie zachodzą. Nie ma też zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, tym samym przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie znajduje zastosowania. Nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można przyjąć, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne. Wyklucza to uwzględnienie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Organ wskazał nadto, że dodatkowe przesłanki umorzenia zaległości wynikają z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365). Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny (...).

Zdaniem ZUS, nie istnieją podstawy do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek również ze wskazanych przyczyn. Skarżący nie powołał się na własną sytuację zdrowotną. Wprawdzie podał, że opiekuje się 84-letnią schorowaną matką, która porusza się na wózku inwalidzkim, ale w jednym z dokumentów oświadczył, że poszukuje pracy (oświadczenie z 29 września 2021 r. przedłożone do wniosku o umorzenie z 9 września 2021 r.). Tymczasem, przesłanka stanu zdrowia uwarunkowana jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale pozbawieniem możliwości uzyskania dochodu wskutek istnienia takiej choroby.

Zdaniem organu, skarżący wprawdzie aktualnie nie uzyskuje dochodu, ale pozostaje w wieku aktywności zawodowej. Nie legitymuje się orzeczeniem potwierdzającym brak możliwości zarobkowania, bądź niezdolność do pracy. Umorzenie należności z tytułu składek jest natomiast możliwe w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że nie tylko obecnie, ale również w przyszłości strona nie będzie miała możliwości zapłaty.

Organ zaznaczył, że wnioskodawca zawarł z organem umowę ratalną, ponadto zadłużenie figurujące na koncie płatnika dotyczy lat 2016-2020 i nie było związane z konfliktem zbrojnym w Ukrainie. Nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, a zatem - według organu - nie można stwierdzić, że egzekucja okazałyby się bezskuteczna. Zdaniem organu, umorzenie należności przed wyczerpaniem środków egzekucyjnych oraz wszelkich innych możliwości dochodzenia należności byłoby działaniem sprzecznym z interesem ZUS.

R. M. złożył skargę na wskazaną decyzję, wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:

- art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy,

- art. 80 k.p.a., polegające na błędnej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznaniu, iż skarżący nie spełnia przesłanek umorzenia składek,

- § 3 ust. 1 i 3 Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) - w zw. z art. 28 ust. 3a i 3b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 423 z późn. zm.) poprzez niewłaściwe zastosowanie.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że sytuacja, w której znalazł się skarżący w obszarze objętym wojną, wymyka się z dotychczasowych schematów gromadzenia i oceny materiału dowodowego. W ocenie skarżącego, organ powinien w większym zakresie dążyć do zgromadzenia materiału dowodowego dotyczącego sytuacji osobistej, majątkowej i zdrowotnej, nie poprzestając jedynie na oświadczeniach przekazywanych przez skarżącego. Skarżący, znajdujący się w kraju objętym wojną nie dysponuje takimi możliwościami udziału w postępowaniu administracyjnym, jak w sytuacji typowej. Nadal sprawuje opiekę nad chorą matką w podeszłym wieku i ciężarną córką. Z rodziną żyją w stanie permanentnego zagrożenia. Brakuje niezbędnych produktów codziennego użytku. Wyklucza to możliwość spłaty zadłużenia.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie. Poparł stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest w ocenie Sądu zasadna.

Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne w łącznej kwocie 62.323,62 zł, powstałych w okresie prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej, tj. od 2016r. do stycznia 2020 r.

Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uregulowane zostało w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 423 z późn. zm., dalej: u.s.u.s.), jak również w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie). Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

W toku postępowania skarżący wskazywał, że nie jest w stanie zapłacić zaległości wobec ZUS z uwagi na trudną sytuację majątkową, finansową i rodzinną, spowodowaną zasadniczo wybuchem wojny w Ukrainie. Organy obu instancji przyjęły zaś, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia.

Przepis art. 28 ust. 1 u.s.u.s. przewiduje kompetencję ZUS do umarzania należności z tytułu składek w przypadkach określonych ust. 2-4 tego przepisu, dotyczących całkowitej nieściągalności. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jak wskazano w wyroku NSA z dnia 10 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 187/10: "Przesłanki i granice dopuszczalności umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zostały unormowane przede wszystkim w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w tym przepisie, a odnoszące się do tzw. "całkowitej nieściągalności" należności składkowych jest wyczerpujące i stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność składek".

W odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, także pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Niewątpliwie do płatników składek na ubezpieczenie społeczne zalicza się przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą, zobowiązanych do opłacenia składek na swoje ubezpieczenie społeczne. W orzecznictwie podkreśla się, że przy umarzaniu nieopłaconych przez nich należności nie stosuje się wymogu zaistnienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, lecz zawsze ocenia się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny po ewentualnym opłaceniu należności, z uwzględnieniem jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej (por. wyroki NSA: z 21 maja 2009 r., sygn. akt II GSK 1045/08; z 21 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 650/08; z 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09; z 19 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 2366/13; z 9 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 406/14).

W art. 28 ust. 3b u.s.u.s., zawierającym delegację ustawową dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad umarzania takich należności, ustawodawca doprecyzował, że przy określaniu przesłanek mających uzasadniać umorzenie, należy wziąć pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (por. wyrok NSA z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06). W § 3 ust. 1 rozporządzenia przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W przepisie tym, wbrew twierdzeniu organu, nie zawarto enumeratywnie przypadków, w których realizują się przesłanki udzielenia wskazanej ulgi. Punkty 1-3 mają wyłącznie charakter przykładowy, o czym świadczy zawarte w przepisie sformułowanie "w szczególności". Oznacza to, że rzeczą organu jest dokonanie analizy indywidualnie zaistniałych zdarzeń (okoliczności towarzyszących wnioskowi o udzielenie ulgi) przez pryzmat ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zatem zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyroki NSA: z dnia 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09; z dnia19 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 2366/13 i sygn. akt II GSK 2377/13). Istotną dyrektywę stanowi to, że zawsze należy brać pod uwagę, z punktu widzenia omawianych przesłanek umorzenia, nie tyle przyczyny powstania zadłużenia, co aktualną sytuację finansową wnioskodawcy, a przede wszystkim jej wpływ na możliwość spłaty zadłużenia (por. wyroki NSA: z dnia 14 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 384/12; z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1502/14).

Wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej.

Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał z kolei, że interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje (lub z dużym prawdopodobieństwem może powodować) konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest zgodna z interesem tego obywatela, a jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01, POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r., sygn. akt II GSK 1045/08; z 8 lipca 2015r., sygn. akt II GSK 1502/14). Jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, że opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2010r., sygn. akt II GSK 349/09). Zatem w sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych (por. wyrok NSA z 21 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 301/06).

Rozstrzygnięcie organu odnośnie możliwości przyznania ulgi następuje w warunkach tzw. uznania administracyjnego, w ramach którego organ bada ważny interes osoby zobowiązanej i podnoszone przez stronę przesłanki osobiste, a z drugiej interes publiczny, w tym przypadku systemu ubezpieczeń społecznych. Rozstrzyganie w ramach uznania oznacza, że organ może, ale nie musi uwzględnić wniosku, jeśli stwierdzi i wykaże to, że w danym stanie faktycznym zobowiązany nie zasługuje na umorzenie składek.

Ze względu na charakter decyzji uznaniowej, jej sądowa kontrola jest ograniczona i sprowadza się wyłącznie do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00). Kontrola sądu dotyczy więc przede wszystkim prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji i w szczególności polega na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Uznaniowy charakter decyzji umorzeniowych nie może bowiem oznaczać dowolności działania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ naruszył przepisy postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności składkowych, co powoduje, że nie rozpoznał istoty sprawy. Jakkolwiek bowiem nie można odmówić racji ocenie organu, zgodnie z którą w okolicznościach przedstawionych we wniosku nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 2 u.s.u.s., to jednak – w ocenie Sądu – organ nie przeanalizował rzeczywistej sytuacji zobowiązanego z punktu widzenia przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Zgodzić należy się z organem, że ustalenia w sprawie przyznania opisanej ulgi w postaci umorzenia zaległości składkowych (zarówno na podstawie art. 28 ust. 2, jak i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia) są czynione głównie w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez wnioskodawcę, co wprost wynika z § 3 ust. 1 rozporządzenia, a więc to na nim co do zasady spoczywa ciężar dowodu (wyroki NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK1416/10, z 6 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 685/11, z 8 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2410/11).

Skarżący, zdaniem Sądu, współpracował z organem, odpowiadając na jego wezwania do przedstawienia niezbędnych danych, równocześnie zaznaczając (co w jego sytuacji życiowej uznać należy za obiektywnie uzasadnione), że w stanie wojny nie będzie w stanie przedstawić szczegółowego materiału dowodowego. Do wniosku z dnia 25 lutego 2022 r. dołączył jednak na wezwanie organu oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej. Z oświadczenia tego wynika, że skarżący nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej i nie uzyskuje dochodu z innych źródeł, w tym pracy dorywczej lub produkcji rolnej. Nie pobiera świadczeń z urzędu pracy, ani też zasiłków z pomocy społecznej. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje żona (obecnie nie pracującą), dwie córki (z czego jedna niesamodzielna finansowo – studentka) oraz niepełnosprawna matka, posiadająca dochód miesięczny w kwocie 500 zł. Jedna z córek skarżącego jest w zaawansowanej ciąży, a jej mąż został wcielony do wojska i bierze udział w działaniach zbrojnych. Skarżący i jego rodzina zostali pozbawieni możliwości jakiegokolwiek zarobkowania, nie posiadają majątku nieruchomego i ruchomego, wierzytelności i oszczędności, które można byłoby przeznaczyć na spłatę zadłużenia. Żyją w stanie permanentnego zagrożenia. Skarżący nie może opuścić kraju, a wykonywanie dotychczasowej pracy nie jest możliwe w stanie wojny, ale także wobec konieczności sprawowania opieki nad 84-letnią, obecnie leżącą matką. Jest on bezrobotnym, bez prawa do zasiłku. Rodzina nie korzysta z żadnej z form pomocy społecznej, ale we wniosku zastrzeżono równocześnie, że wydolność organów państwa i samorządu w stanie wojny jest istotnie ograniczona. Aktywność skarżącego i jego bliskich nakierowana jest w tych szczególnych warunkach wyłącznie na przeżycie (w oświadczeniu wskazano wyłącznie na wydatki z tytułu koniecznych opłat, leczenia i zakupu żywności).

Jak wskazał skarżący, zaległość wobec ZUS powstała w związku z wprowadzeniem go w błąd przez pracownika Urzędu Gminy, według którego takie należności go nie obciążały (składki ubezpieczeniowe uiszczał w Ukrainie, gdzie stale pracował). Zakład przez kolejne lata nie domagał się zapłaty składek, a wobec skarżącego nie wszczynano postępowania egzekucyjnego i nie egzekwowano przymusowo należnych kwot (znamiennym w tym względzie jest rozstrzygnięcie dotyczące pierwszego z wniosków strony z 11 marca 2020 r. Decyzją z dnia 17 marca 2020 r. umorzono bowiem postępowanie wywołane wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu składek wobec braku na koncie płatnika danych umożliwiających ustalenie wysokości tego zadłużenia). Postępowanie egzekucyjne nie zostało do tej pory w ogóle wszczęte, chociaż zaległości pochodzą m.in. z 2016r., a mimo to organ posługuje się w sprawie argumentem, że przez fakt niedokonania czynności egzekucyjnych nie jest możliwe stwierdzenie, że postępowanie takie byłoby nieefektywne.

Organ podkreślił, że ze skarżącym zawarto w dniu 8 grudnia 2021 r. umowę o rozłożenie zaległości na raty, jednak nie wywiązuje się on z jej postanowień. Termin zapadalności ostatniej raty upłynął w dniu 21 listopada 2022 r. Niemniej jednak, zdaniem organu, skarżący znajduje się w wieku aktywności zawodowej (ma 53 lata) i w przyszłości (po zakończeniu wojny) będzie mógł podjąć pracę oraz spłacić zadłużenie. Nie wykazał, iżby posiadał ograniczenia w zatrudnieniu – nie cierpi na żadną chorobę, nie jest osobą niepełnosprawną. Wobec skarżącego nie toczyło się postępowanie upadłościowe lub likwidacyjne, a kwota zaległości przewyższa koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Organ podkreślił nadto, że skarżący we wniosku o rozłożenie zaległości na raty (wniosek z dnia 9 września 2021 r.) wskazał, że poszukuje pracy co oznacza, że wbrew jego stanowisku, nie musi stale opiekować się matką w takim zakresie, który eliminowałby go całkowicie z rynku pracy.

Z powyższą oceną nie sposób się zgodzić. W szczególności podkreślić należy, że rzeczą organu jest przeanalizowanie w kontekście przesłanek udzielenia ulgi aktualnej sytuacji wnioskodawcy. Tymczasem w niniejszej sprawie organ, stwierdzając brak przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia, powołał się na dane pochodzące z poprzednio złożonych wniosków strony posiadając równocześnie informacje, że sytuacja rodzinna i finansowa wnioskodawcy uległa zasadniczej zmianie. Dotyczy to również stanu zdrowia matki, która według oświadczenia towarzyszącego wnioskowi z dnia 25 lutego 2022 r. jest obecnie osobą leżącą i wymagającą stałej opieki (w 2021 r. poruszała się jeszcze na wózku inwalidzkim). W szczególności jednak organ zupełnie abstrahuje od nadzwyczajnej sytuacji zobowiązanego, który jest obywatelem kraju pogrążonego wojną. Z tego względu ma on zasadniczo ograniczone możliwości zarobkowania, nie może opuścić Ukrainy, zaś wszelkie bieżące dochody (obiektywnie niewielkie) przeznaczane są na podstawowe potrzeby życiowe rodziny. Organ wskazał, że sytuacja ta ulegnie zapewne zmianie po ustaniu działań wojennych, a więc całkowita rezygnacja z dochodzenia należności składkowych nie jest uzasadniona. Nie uwzględnia jednak faktu, że data zakończenia konfliktu nie jest możliwa do ustalenia, a co najważniejsze – nie sposób przewidywać, w jakim okresie może zostać odbudowany potencjał gospodarczy tego kraju, co w oczywisty sposób przekładać się będzie na sytuację finansową obywateli, w tym i skarżącego.

Organ nie ustalił zatem, czy wskazane we wniosku warunki życia rodziny skarżącego, uzyskiwane dochody i ponoszone wydatki wskazują na to, że opłacenie zaległych należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie rozważył, w zgodzie z podawanymi i nie zakwestionowanymi co do prawdziwości informacjami zawartymi w oświadczeniu, czy skarżący – z uwagi na deklarowaną opiekę nad chorą matką – ma realne możliwości podjęcia zatrudnienia. W ten sposób naruszono przepisy procesowe, w tym art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., bowiem to na organie ciąży obowiązek rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy. Dlatego, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ uwzględni powyższą ocenę oraz wykazane nieprawidłowości w dotychczasowym procedowaniu i ponownie dokona wszechstronnej oceny wniosku skarżącego z punktu widzenia przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zważy na nadzwyczajność sytuacji skarżącego i jego rodziny, wywołanej trwającą w Ukrainie wojną. Uwzględni aktualny stan zdrowia matki skarżącego i brak jej samodzielności, co powoduje konieczność sprawowania nad nią stałej opieki. W oparciu o prawidłowo ustalone fakty, dokona prawidłowej wykładni przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia, uwzględniając przede wszystkim fakt, że przepis ten nie ma charakteru zamkniętego.

Mając to na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) p.p.s.a. orzeczono jak w wyroku.