Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2255/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5, art. 8 ust. 2 i ust. 11, art. 13 pkt 5
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia NSA Maria Jagielska (spr.) Sędzia del. WSA Ireneusz Fornalik Protokolant Piotr Suchoń po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 15 lipca 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 808/11 w sprawie ze skargi M. Z. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem objętym skargą kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę M. Z. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ) z [...] lutego 2011 r. w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

Relacjonując stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że w dniach od [...] do [...] stycznia 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. (dalej: Oddział ZUS) przeprowadził kontrolę u płatnika składek – H. Z., żony skarżącego M. Z. Z kontroli tej wynikało, że w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2000 r. małżonkowie prowadzili w formie spółki cywilnej działalność gospodarczą z zakresu usług projektowo–budowlanych. Od 1 stycznia 2001 r. działalność gospodarcza prowadzona jest wyłącznie przez H. Z., która zeznała, że osobiście wykonuje projekty budowlane, ale podpisuje je i autoryzuje M. Z. - architekt. Ustalono ponadto, że skarżący dysponuje pełnomocnictwem do dokonywania czynności prawnych w imieniu swojej żony i na jej rzecz.

Wnioskiem z 4 lutego 2009 r. ZUS Inspektorat w P., wystąpił do Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w W. o wydanie decyzji objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym M. Z., jako osoby współpracującej przy prowadzeniu przez H. Z. pozarolniczej działalności gospodarczej.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w W. wydał w dniu [...] sierpnia 2009 r. decyzję ustalającą, że M. Z. od 1 stycznia 2001 r. do 28 lutego 2009 r. podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą działalność gospodarczą. Rozstrzygnięcie to utrzymał w mocy Prezes NFZ decyzją z [...] października 2009 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., wyrokiem z 20 kwietnia 2010 r. uchylił obie decyzje uznając, że w toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ winien jeszcze raz ustalić stan faktyczny uwzględniając, że w aktach brak jest dowodu na okoliczność współpracy skarżącego z żoną przy prowadzeniu przez nią działalności gospodarczej po 30 listopada 2008 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z [...] stycznia 2011 r. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ ustalił, że M. Z. w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 30 listopada 2008 r. podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą. Powołując się na wyniki kontroli przeprowadzonej u płatnika składek H. Z. ustalił, że M. Z. współpracował z nią przy prowadzeniu działalności gospodarczej w zakresie projektowania budowlanego, urbanistycznego i technologicznego we wskazanym okresie. H. Z. nie posiadała odpowiednich uprawnień do wykonywania działalności w zakresie usług projektowych, kosztorysów, nadzoru budowlanego oraz wyceny nieruchomości, co wynika z wyjaśnień złożonych przez nią do protokołu kontroli z dnia 7 stycznia 2009 r. Powyższe legło u podstaw przyjęcia, że skarżący współpracował z żoną przy prowadzeniu przez nią pozarolniczej działalności gospodarczej.

Powyższa decyzja została utrzymana w mocy zaskarżonym rozstrzygnięciem Prezesa NFZ. Organ wyjaśnił, iż z art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 ze zm.) obowiązującej do dnia 30 września 2004 r., a także z art. 8 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 ze zm.), obowiązującej do dnia 31 marca 2003 r., wynika, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały i podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które były osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi. Z kolei zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 20 września 2008 r., obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Ponadto organ powołał się na przepis z art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej: u.s.u.s., zgodnie z którym obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu oraz wypadkowemu podlegają (w brzmieniu obowiązującym do dnia 20 września 2008 r.) osoby prowadzące działalność pozarolniczą - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, a od dnia 20 września 2008 r. osoby prowadzące pozarolniczą działalność - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Wreszcie z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), organ wywiódł, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi. Jednocześnie, w myśl art. 8 ust. 11 ww. ustawy, za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz zleceniobiorcami, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5, uważa się małżonka, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, rodziców, macochę i ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej lub umowy zlecenia; (...).

Zdaniem organu częstotliwość podpisywania przez skarżącego projektów architektonicznych potwierdzała omawianą współpracę i niewątpliwie przyczyniała się do generowania większych dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wniósł M. Z.

Sąd I instancji, uzasadniając oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej - p.p.s.a.), stwierdził, że w myśl art. 13 pkt 5 u.s.u.s. obowiązkowemu ubezpieczeniu osoby współpracujące podlegają od dnia rozpoczęcia współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej do dnia zakończenia tej współpracy. Z ustaleń kontroli przeprowadzonej w firmie H. Z. wywiódł, że nie posiadała ona odpowiednich uprawnień do wykonywania działalności zgłoszonej do ewidencji działalności gospodarczej, tj. w zakresie usług projektowych, kosztorysów, nadzoru budowlanego oraz wyceny nieruchomości, natomiast takie uprawnienia posiadał skarżący jako zawodowy architekt. Te ustalenia faktyczne poczynione przez organ nie pozostawiały w ocenie Sądu I instancji wątpliwości, że skarżący współpracował z żoną przy prowadzeniu przez nią pozarolniczej działalności gospodarczej, zaś współpraca ta miała charakter stały. W tym zakresie organ prawidłowo przywołał art. 12 ust. 2 Prawa budowlanego, w myśl którego samodzielne funkcje techniczne w budownictwie mogą wykonywać wyłącznie osoby posiadające odpowiednie wykształcenie techniczne i praktykę zawodową, stwierdzone decyzją wydaną przez organ samorządu zawodowego. Autoryzacji projektów budowlanych nie można uznać za doraźną i świadczoną w "ramach pomocy rodzinnej", skoro pomoc ta stanowiła de facto istotę działalności gospodarczej H. Z., niezależnie od liczby otrzymywanych przez nią zleceń. WSA miał na uwadze, że skarżący był dodatkowo pełnomocnikiem żony uprawnionym do reprezentacji firmy. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdzał w ocenie Sądu tezę, że bez współpracy skarżącego działalność gospodarcza uczestniczki postępowania w omawianym okresie byłaby w praktyce niemożliwa.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł M. Z., zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.

Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., wyrokowi zarzucono naruszenie art. 8 ust. 2 i ust. 11 u.s.u.s. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że sporadyczna pomoc świadczona żonie H. Z. przez posiadającego wymagane uprawnienia budowlane małżonka M. Z. nosiła charakter stałej współpracy z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, a w związku z tym ustalenie, że M. Z. podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą.

W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej, powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, wskazano na interpretację pojęcia "stałej współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności" w rozumieniu art. 8 ust. 11 u.s.u.s., a następnie wywiedziono, że pomoc M. Z. sprowadzała się do podpisywania projektów, co mieściło się w ramach nieodpłatnej pomocy współmałżonka i wykonania za żonę pracy, której ona wykonać nie mogła. Współpraca ta nie miała charakteru stałego, lecz stanowiła pomoc doraźną świadczoną prowadzącemu działalność gospodarczą małżonkowi w ramach ustawowego obowiązku wzajemnej pomocy.

Ponadto podniesiono, że w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 30 listopada 2008 r. H. Z. była zatrudniona w ZOZ w P., a M. Z. pobierał świadczenie rentowe z ZUS. Sporna działalność gospodarcza była pracą dodatkową (kilka zleceń w miesiącu), którą w całości wykonywała H. Z., natomiast M. Z. jedynie podpisywał projekty budowlane. Nadmieniono, że we wskazanym okresie skarżący nie posiadał uprawnień określonych w art. 12 ust. 2 Prawa budowlanego; uzyskał je dopiero w dniu [...] lipca 2011 r. na mocy decyzji [...] Okręgowej Izby Architektów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie stwierdzić należy, że skargę kasacyjną oprzeć można na podstawach wskazanych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Co wymaga podkreślenia, stosownie do art. 183 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami wniesionego środka zaskarżenia. Oznacza to, że kontrola kasacyjna przebiega wyłącznie obszarze wytyczonym przez kasatora, co dotyczy tak wskazanej podstawy kasacyjnej, jak też naruszonego w jej ramach przepisu oraz formy jego naruszenia.

Naruszenie przepisu prawa materialnego może nastąpić przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia polega na nadaniu innego znaczenia normatywnego treści zastosowanego i konkretnie wskazanego przez kasatora przepisu lub inaczej na mylnym rozumieniu jego znaczenia, natomiast niewłaściwe zastosowanie wyraża się błędem w subsumcji (patrz: wyrok NSA z 29 lutego 2012 r., sygn. akt II GSK 169/12, z 14 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2267/10, z 9 lutego 2012 r., sygn. akt II GSK 1532/10). Niewłaściwe zastosowanie może polegać na pominięciu obowiązującego przepisu, który powinien być zastosowany lub na użyciu przepisu, który w danej sprawie zastosowany być nie powinien. Dokonując oceny prawnej, czy właściwie został zastosowany określony przepis prawa materialnego, sąd kasacyjny zestawia ten przepis z ustalonym i zaaprobowanym przez sąd pierwszej instancji w danej sprawie stanem faktycznym, zatem zarzutowi wadliwego zastosowania normy prawa materialnego musi towarzyszyć zarzut naruszenia prawa procesowego.

Autor skargi kasacyjnej, formułując w oparciu o art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzut naruszenia art. 8 ust. 2 i ust. 11 u.s.u.s. przez ich błędną wykładnię, zarzuca w istocie wadliwe zastosowanie wskazanych przepisów w sytuacji, gdy jak twierdzi, świadczona we wskazanym decyzją okresie przez skarżącego pomoc przy sporządzaniu projektów budowlanych przez ich autoryzację nie miała charakteru stałego i mieściła się w ramach nieodpłatnej pomocy współmałżonkowi.

Skarga kasacyjna nie może zostać uwzględniona.

Nie ulega wątpliwości, że zarówno podniesiony w petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego jak też zaprezentowana w jej uzasadnieniu, poparta orzecznictwem Sądu Najwyższego, argumentacja kwestionują zaaprobowany przez Sąd I instancji stan faktyczny, zgodnie z którym skarżący w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 30 listopada 2008 r. był osobą współpracującą z prowadzącą działalność gospodarczą żoną H. Z., a współpraca ta miała charakter stały. Zasadnicze znaczenie dla wyniku sprawy kasacyjnej ma jednak fakt, iż kasator, kwestionując zastosowanie wobec skarżącego art. 8 pkt 11 u.s.u.s. ze względu na błędne ustalenia, nie podnosi równocześnie żadnych zarzutów naruszenia prawa procesowego tzn. ani tych, które bezpośrednio stosuje sąd administracyjny rozpoznający skargę, ani kontrolowanych przez ten sąd przepisów znajdujących zastosowanie w postępowaniu administracyjnym.

Zauważyć należy, iż Sąd I instancji, nie dokonywał wykładni wskazanych jako naruszone przepisów art. 8 ust. 2 i ust. 11 u.s.u.s. ani nie odwoływał się do nich, stąd zarzut wadliwej wykładni nie może zostać uznany za usprawiedliwiony. WSA nie rozważał też prawidłowości zastosowania przez organ powołanych w zaskarżonej decyzji przepisów kolejnych ustaw, obowiązujących w okresie objętym obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, regulujących kwestie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu osób prowadzących działalność pozarolniczą i osób z nimi współpracujących (art. 8 pkt 1 lit. c ustawy z 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia i art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych), opierając swoje rozumowanie w istocie wyłącznie na treści przepisu art. 13 pkt 5 u.s.u.s. Ten niedostatek uzasadnienia nie został wszakże dostrzeżony przez kasatora.

Sąd, powołując w uzasadnieniu wyroku art. 13 pkt 5 u.s.u.s., zgodnie z którym obowiązkowemu ubezpieczeniu podlegają osoby współpracujące od dnia rozpoczęcia współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej, skoncentrował się na ustaleniach faktycznych organu dotyczących obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego skarżącego jako osoby współpracującej z osobą prowadzącą działalność pozarolniczą i głównie te ustalenia poddał ocenie. Sąd I instancji uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy dawał pełną podstawę do przyjęcia, iż skarżący współpracował z żoną przy prowadzeniu przez nią zgłoszonej do ewidencji działalności gospodarczej w zakresie usług projektowych, kosztorysów, nadzoru budowlanego oraz wyceny nieruchomości. Uzasadnieniem dla powyższego było, jak stwierdził Sąd, każdorazowe podpisywanie przez skarżącego wykonanych przez żonę projektów, a także posiadane przez skarżącego notarialne pełnomocnictwo do reprezentowania żony w zakresie prowadzonej przez nią firmy. Ponadto zaś, jak podkreślił WSA, wykonywanie przez H. Z. zgłoszonej przez nią działalności gospodarczej, byłoby bez współpracy skarżącego niemożliwe, bowiem nie posiadała ona wymaganych do takiej działalności uprawnień.

Taka ocena stanu faktycznego, mimo jej kontestowania w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, nie znalazła odbicia w zarzutach kasacyjnych. Postawiony bowiem w skardze kasacyjnej zarzut niewłaściwego zastosowania art. 8 ust. 11 u.s.u.s., przez uznanie skarżącego za osobę współpracującą z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, wymuszał zakwestionowanie dokonanych przez organ ustaleń faktycznych i ich aprobującą ocenę przez Sąd I instancji. Kasator nie postawił jednakże ani w petitum skargi kasacyjnej, ani w jej uzasadnieniu żadnych zarzutów procesowych, które pozwoliłyby sądowi kasacyjnemu na kontrolę zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego w formie wskazanej przez kasatora.

Jak już była o tym mowa wyżej, WSA nie odwołał się do treści podnoszonych w skardze kasacyjnej przepisów art. 8 ust. 2 i ust. 11 u.s.u.s. przy czym tylko drugi z nich stanowiący definicję pojęcia "osoby współpracującej" ma istotne w sprawie znaczenie. Zgodnie z tą normą za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz zleceniobiorcami, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5 cyt. ustawy uważa się małżonka, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, rodziców, macochę, ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (...). Dokonana przez Sąd I instancji kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia, mimo pominięcia w uzasadnieniu przepisów wskazanych w kasacji, a także pominięcia części przepisów powołanych w zaskarżonej decyzji, pozwala na ogólną ocenę, przeprowadzenia jej z uwzględnieniem przyjętej w orzecznictwie sądów administracyjnych i Sądu Najwyższego wykładni pojęcia współpracy i osoby współpracującej, o czym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych , art. 8 pkt 1 lit. c) ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz w art. 6 ust. 1 pkt 5 u.s.u.s., jako współdziałania stałego, ciągłego i mającego wpływ na dochody wymienionych w art. 8 ust. 11 tej ustawy osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe.

Prawidłowe rozumienie przez Sąd współpracy i osoby współpracującej w świetle zastosowanych przez organ, a przywołanych wyżej przepisów dotyczących obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, pozostaje jednakże poza obszarem wytyczonym skargą kasacyjną, która kwestionując poprawność ustaleń i oceny stanu faktycznego, nie zidentyfikowała przepisu prawa procesowego, którego naruszenie przez Sąd doprowadziło do niekorzystnego dla skarżącego orzeczenia.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.