Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 383/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.) Sędzia WSA - Joanna Zabłocka Protokolant - Joanna Pietraś-Skobel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2007 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności pieniężnej wynikającej z grzywny nałożonej mandatem karnym kredytowym stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2006 r. [...]


UZASADNIENIE

Pismem z 16 października 2006 r. M. T. wniosła skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2006 r. utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lipca 2006 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym kredytowanym w kwocie 300 zł. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

W dniu 23 lutego 2006 r. skarżąca zwróciła się do [...] Urzędu Wojewódzkiego w L. z wnioskiem o umorzenie 300 zł grzywny nałożonej na nią mandatem karnym przez kontrolę Powiatowej Stacji Sanitarno Epidemiologicznej w L. (dalej; Sanepid) w sklepie [...]. W uzasadnieniu tegoż wniosku powołała się na bardzo ciężką sytuację materialną. Wskazała także, że podczas kontroli w sklepie nie było jego właściciela R. W. dlatego mandat nałożono na nią, chociaż jako księgowa nigdy za sklep nie odpowiadała.

Decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. Wojewoda [...] odmówił umorzenia należności. W uzasadnieniu wyjaśnił, iż zgodnie z §3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 stycznia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa [(Dz.U. Nr 6 poz. 54 z 2001 r.) – dalej jako "rozporządzenie z 16 stycznia 2001 r.] umorzenie grzywny jest dopuszczalne, gdy zachodzi uzasadnione przypuszczenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności albo gdy postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Jednak w rozpoznawanym przypadku – jak zauważył organ I instancji – wyegzekwowanie nałożonej grzywny będzie możliwe, ponieważ wnioskodawczyni pobiera rentę w kwocie 391,36 zł miesięcznie.

Rozpoznający sprawę w wyniku odwołania strony Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. uchylił wcześniejszą decyzję Wojewody [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Uzasadniając takie rozstrzygnięcie Minister zauważył, że treść decyzji organu I instancji wskazuje, że wszczęto postępowanie egzekucyjne i nie wyegzekwowano należnej kwoty, brak jest natomiast informacji, czy stan majątkowy zobowiązanej pozwala na jakąkolwiek egzekucję z ruchomości. W związku z tym – w ocenie organu odwoławczego – nie można było stwierdzić, czy nie zachodziły przesłanki dopuszczalności umorzenia grzywny określone w §3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia z 16 stycznia 2001 r. i dlatego postępowanie na podstawie art. 97 §1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego [(Dz.U. z roku 2000, Nr 98, poz. 1071) – dalej jako "k.p.a."] należało zawiesić.

Postanowienie zawieszające postępowanie w niniejszej sprawie zostało na podstawie ww. przepisu wydane przez Wojewodę [...] w dniu [...] maja 2006 r. W jego uzasadnieniu organ wskazał, że wobec brzmienia §3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia z 16 stycznia 2001 r., należało uznać, iż ustalenie przez organ egzekucyjny możliwości ściągnięcia grzywny jest zagadnieniem wstępnym, od którego zależy wydanie decyzji odnośnie umorzenia grzywny. Dodatkowo zauważył, że ze względu na charakter sprawy ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego osoby ubiegającej się o umorzenie grzywny może nastąpić tylko przez organ egzekucyjny, a organ ten dotychczas nie ściągnął grzywny i nie ustalił sytuacji majątkowej i finansowej skarżącej.

Następnie Wojewoda [...] uzyskał od Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. protokół o stanie majątkowym skarżącej sporządzony dnia [...] czerwca 2006 r. Wynika z niego, że M. T. utrzymuje się z renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w kwocie 499,79 zł miesięcznie, zamieszkuje wraz z trzydziestoletnim bezrobotnym synem w mieszkaniu komunalnym o powierzchni 36 m². Ruchomości znajdujące się w mieszkaniu są stare, częściowo uszkodzone i nie przedstawiają większej wartości handlowej. Pismem z dnia 12 czerwca 2006 r. skarżąca poinformowała Wojewodę, że jej syn roznosi ulotki za co otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 250 zł miesięcznie. Dodatkowo ustalono, że w postępowaniu egzekucyjnym zajęto nadpłatę podatku dochodowego skarżącej w kwocie 100 zł.

Po ponownym przeanalizowaniu materiału dowodowego z uwzględnieniem informacji zawartych w ww. protokole, decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. Wojewoda [...] odmówił M. T. umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym kredytowanym w kwocie 300 zł. Organ ten, biorąc pod uwagę treść przepisów art. 139-142 (dotyczących zasad egzekucji ze świadczeń wypłacanych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych [(Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) – dalej jako "ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r."] stwierdził, że wysokość grzywny, okres, w którym może być prowadzone postępowanie egzekucyjne oraz fakt, iż świadczenie rentowe może być potrącone do 25% wysokości, przemawia za tym, że wyegzekwowanie grzywny będzie możliwe. Stanowisko takie dodatkowo uzasadnione było – w ocenie organu – tym, iż część grzywny może zostać wyegzekwowana z podatku dochodowego zapłaconego przez M. T. a podlegającego zwrotowi.

W związku z powyższym Wojewoda stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w §3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 2006 r. w sprawie sposobu i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa [(Dz.U. Nr 117, poz. 791) – rozporządzenie to wydane na podstawie 42 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 z późn. zm.) zastąpiło powoływane wcześniej rozporządzenie z 16 stycznia 2001 r. wydane na podstawie art. 34 ust. 2 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (tekst jednolity: Dz. U. 2003 r. Nr 15 poz. 148)]. Nie zachodzi bowiem uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności, ani też postępowanie egzekucyjne nie okazało się nieskuteczne.

Po rozpoznaniu odwołania Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] września 2006 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2006 r. Uzasadniając takie rozstrzygnięcie Minister po szczegółowym przedstawieniu stanu faktycznego sprawy stwierdził, że postępowanie przeprowadzone przez organ I instancji nie dało podstaw do uznania, że zachodzą przesłanki dopuszczalności umorzenia przedmiotowej grzywny określone w §3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia z dnia 29 czerwca 2006 r. Ustalono bowiem, że organ egzekucyjny dokonał zajęcia nadpłaty podatku dochodowego w wysokości 100 zł, ponadto przepisy art. 139-142 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. wskazują, że możliwe jest skuteczne prowadzenie przez organ egzekucyjny postępowania mającego na celu wyegzekwowanie pozostałej kwoty grzywny. Zgodnie natomiast z art. 45 §3 ustawy z dnia 31 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (Dz.U. z 1971 r., Nr 12, poz. 114 ze zm.) orzeczona kara lub środek karny pieniężny nie podlega wykonaniu, jeżeli od daty uprawomocnienia się rozstrzygnięcia upłynęły trzy lata. W przedmiotowej sprawie – jak zauważył Minister – zobowiązanie do uiszczenia grzywny upływa w 2008 r. W końcowej części uzasadnienia organ odwoławczy wyraził przekonanie, że prośba zobowiązanej o rozłożenie na raty lub odroczenie płatności należności z tytułu mandatu karnego zostanie rozpatrzona pozytywnie.

W skardze na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca podniosła, że nigdy nie odpowiadała za sklep [...], jednak podczas kontroli Sanepidu to ona została obciążona grzywną. Obecnie nie ma z czego zapłacić, ponieważ znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji finansowej.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – dalej: p.p.s.a., w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie.

Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Rozważając w tym kontekście argumenty przedstawione w skardze, stwierdzić należy, że zasługuje ona na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2006 r. dotknięte są wadą nieważności. Należy jednak zauważyć, iż podejmując takie rozstrzygnięcie Sąd uwzględnił okoliczności, które nie zostały w skardze podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 §1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.

W przedmiotowej sprawie obie decyzje zostały wydane w czasie zawieszenia postępowania administracyjnego.

Zgodnie z treścią postanowienia Wojewody [...] z [...].05.2006 r. przedmiotowe postępowanie zostało zawieszone z uwagi na konieczność rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez organ egzekucyjny. Zagadnieniem wstępnym było w ocenie Wojewody ustalenie przez organ egzekucyjny możliwości ściągnięcia grzywny z zobowiązanej.

Po zawieszeniu postępowania oba organy administracji nie zwracając uwagi na treść art. 102 k.p.a. prowadziły normalne postępowanie dowodowe w sprawie.

Tymczasem wymieniony artykuł stanowi o możliwości podejmowania w czasie zawieszenia postępowania tylko niezbędnych czynności mających na celu zapobieżenie niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkodzie dla interesu społecznego.

W niniejszej sprawie takie okoliczności nie istniały.

Zatem postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organy administracji np. wzywanie strony do wykazania, że syn jest osobą bezrobotną bez prawa lub z prawem do zasiłku (pozycja 11 według spisu dołączonego do akt administracyjnych), ustalanie okoliczności zajęcia nadpłaty podatku dochodowego (pozycja 15 według ww. spisu), zwracanie się do Państwowego Powiatowego Inspektoratu Sanitarnego w L. (pozycja 20 według ww. spisu) mogło mieć miejsce tylko po podjęciu zawieszonego postępowania administracyjnego w myśl art. 97 §2 k.p.a. w zw. z art. 101 §1 k.p.a.

Podjęcie zawieszonego postępowania zgodnie z wymienionymi przepisami wymaga wydania postanowienia, jego doręczenia stronie oraz pouczenia o możliwości zażalenia na nie w oparciu o art. 101 §3 k.p.a.

Jest to konieczna formalność, bowiem od tego momentu strona wie, że prowadzone są dalsze czynności, w tym dowodowe, że może w tym postępowaniu aktywnie uczestniczyć, składać własne wnioski dowodowe czyli realizować własne prawo do czynnego udziału w postępowaniu określone w art. 10 k.p.a.

Organ administracji nie może pozbawić strony możliwości realizacji tego prawa.

W przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia tegoż prawa skarżącej.

Dokonane przez organy naruszenie art. 10 k.p.a., art. 97 §2 k.p.a., art. 101 §1 i §3 k.p.a. stanowi o wadach decyzji wydanych w sprawie.

Sąd stwierdza, iż wskazana powyżej wada jest wadą kwalifikowaną zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] co stanowi okoliczność przesądzającą treść rozstrzygnięcia. Sąd nie mógł w tej sytuacji ustosunkować się do merytorycznej argumentacji skargi ani oceniać w tym kontekście decyzji organu odwoławczego. Wyrokowanie zdeterminowane zostało bowiem omówionymi wyżej względami natury formalnoprawnej.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 134 i 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.