Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 738/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Minister Edukacji Narodowej
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 133 par. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak sędzia WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Minister Edukacji Narodowej z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie stypendium socjalnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej Uniwersytetu M. K. w T. z dnia [...] stycznia 2021 r.; 2. zasądza od Minister Edukacji Narodowej na rzecz skarżącego kwotę [...](dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Komisja Stypendialna [...] w T. decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. na podstawie art. 93 ust. 2 i 3, art. 94 ust. 1 oraz art. 307 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 roku Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 85 ze zm.), § 114 Uchwały Nr [...] Senatu [...] w T. z dnia [...] kwietnia 2019 r. Statut [...] w T. (Biuletyn Prawny [...] z 2019 r. poz. [...]) oraz § 4 ust. 1 i 2, § 10 ust. 1 i § 11 zarządzenia nr [...] Rektora [...] w T. z dnia [...] października 2019 r. Regulamin świadczeń dla studentów [...] w T. (t.j. Biuletyn Prawny [...] z 2020 r. poz. [...] ) w pkt 1 uchyliła swoją decyzję z dnia [...].12.2020 r. o przyznaniu P. G. (dalej określany jako Skarżący) stypendium socjalnego na semestr akademicki 2020/2021; w pkt 2 orzekła o nieprzyznaniu stypendium socjalnego z powodu niespełniania przez Skarżącego warunków do jego otrzymania oraz w pkt 3 zobowiązała Skarżącego do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w wysokości [...] zł w terminie do [...] .02.2021 r. pod rygorem odpowiedzialności dyscyplinarnej.

W uzasadnieniu Komisja wskazała, że zgodnie z art. 93 ust. 2 i 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 ustawy przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Art. 94 ust. 1 ww. ustawy nakłada na studenta ubiegającego się o świadczenie, o którym mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, albo otrzymującego takie świadczenie, obowiązek niezwłocznego powiadomienia uczelni o wystąpieniu okoliczności powodującej utratę prawa do świadczenia na podstawie art. 93 ust. 2 i 3.

Składając wniosek o przyznanie stypendium socjalne na rok akademicki 2020/2021, Skarżący nie wskazał informacji o studiach odbywanych poza [...] w T. Stypendium socjalne za miesiące październik, listopad i grudzień 2020 r. zostało przyznane i wypłacone w wyniku wprowadzenia w błąd Komisji Stypendialnej [...] . W wyniku wyjścia na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych, nieznanych Komisji, a istniejących w dniu wydania decyzji, Komisja wznowiła postępowanie w sprawie przyznania Skarżącemu stypendium.

Z danych uzyskanych z bazy Zintegrowanego Systemu Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POLon wynika, że w dniu składania wniosku o przyznanie stypendium socjalne okres studiów Skarżącego przekraczał 6 lat (72 miesiące) i nie spełniał on ustawowego warunku przysługiwania tego świadczenia.

Przepisy § 11 Regulaminu świadczeń dla studentów [...] zobowiązują Skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego stypendium w terminie wyznaczonym przez Komisję. Zgodnie z art. 307 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce student podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej za naruszenie przepisów obowiązujących w uczelni oraz za czyn uchybiający godności studenta. Uchylanie się od zwrotu nienależnie pobranych świadczeń może więc być podstawą do wymierzenia kary dyscyplinarnej.

Odwoławcza Komisja Stypendialna decyzją z dnia [...] marca 2021 r., nr [...], na skutek odwołania złożonego przez Skarżącego na podstawie art. 138 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2020 poz. 256 ze zm., dalej powoływana jako kpa), art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, § 4 ust. 1 zarządzenia nr [...] Rektora [...] z dnia [...] października 2019 r. Regulamin świadczeń dla studentów [...] w T. - utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że przesłanki przyznania stypendium socjalnego określone zostały w przepisach ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Zgodnie z art. 87 wymienionej ustawy, stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, szczegółowe zasady przyznawania świadczeń studentom określone zostały na mocy art. 95 ustawy w Regulaminie.

Odnosząc się do argumentów zawartych w odwołaniu, organ odwoławczy zauważył, że kwestia możliwości przyznania stypendium osobom studiującym powyżej 6 lat została uregulowana zarówno w przepisach ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, jak i w ust. 1 § 4 Regulaminu. Ust. 2 § 93 wymienionej ustawy mówi, że świadczenia przysługują studentowi na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Skarżący natomiast studiował przez dłuższy okres.

Skargę na ww. decyzję złożył Skarżący, zarzucając jej rażące naruszenie prawa, tj. normy art. 93 ust. 1 i ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce .

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej powoływana jako "ppsa"), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa).

Zgodnie z art. 133 § 1 ppsa, sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy (...). Pod pojęciem "akt sprawy" należy rozumieć materiał faktyczny i dowodowy sprawy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed tymi organami, tj. w postępowaniu zakończonym zaskarżonym aktem lub czynnością (zob.: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym. Komentarz, Warszawa 2005, s. 425). W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że akta administracyjne, o których mowa w art. 54 § 2 ppsa, przesyłane do kontroli sądowej wraz ze skargą, winny zawierać wszystkie dokumenty obrazujące kolejne czynności formalne i merytoryczne, wykonywane przez organy prowadzące postępowanie w rozstrzyganej sprawie. Akta przedkładane sądowi winny zawierać komplety oryginalnych dokumentów ułożonych chronologicznie, złączonych i ponumerowanych, wyposażonych w kartę przeglądową, czyli "spis treści". Akta winny zawierać oryginały wszystkich dokumentów stanowiących dowody w sprawie, w tym także formalnych. Niespełnienie tych wymagań skutkuje tym, że sąd, nie będąc w stanie wyjaśnić nasuwających się wątpliwości, nie może uznać za udowodnione okoliczności, na które powołuje się organ administracji (por. wyrok WSA w Warszawie z 21.02.2008 r., VII SA/Wa 2170/07, LEX nr 355205; wyrok WSA we Wrocławiu z 29.11.2018 r., III SA/Wr 306/18, LEX nr 2593310; wyrok WSA w Rzeszowie z 3.07.2018 r., I SA/Rz 400/18, LEX nr 2517902).

Wskazać także należy, że akta sprawy, o których mowa w art. 133 § 1 i art. 54 § 2 ppsa, oznaczają dokumentację sprawy, na podstawie której organ ustalił stan faktyczny sprawy i wydał rozstrzygnięcie będące przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Należy zatem przyjąć, że przesłane przez organ przy skardze akta sprawy są tymi, które organ posiadał, prowadząc postępowanie zakończone orzeczeniem zaskarżonym do sądu. Przepisy nie nakładają na sąd obowiązku zgromadzenia kompletnych akt postępowania w sprawie toczącej się przed nim, a tylko dokonanie oceny na podstawie akt przesłanych przez organ, a wyjątkowo uzupełnianych dodatkowymi istotnymi dowodami (por. wyrok NSA z 1.02.2008 r., I OSK 1548/06, LEX nr 453486, wyrok WSA w Poznaniu z 3.04.2019 r., IV SA/Po 979/18, LEX nr 2656135).

Tymczasem w aktach administracyjnych w poddanej kontroli Sądu decyzji brak jest protokołów posiedzeń, na których rozpoznano sprawę w pierwszej instancji oraz odwołanie od decyzji organu I instancji, co uniemożliwia kontrolę, czy składy tej organów spełniają wymagania Regulaminu. Kontroli takiej nie przeprowadził również, w zakresie dotyczącym organu I instancji, organ odwoławczy.

Podkreślenia wymaga, że okoliczność, iż zgodnie z art. 177 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce decyzje wydane przez komisje stypendialne i odwoławcze komisje stypendialne, o których mowa w art. 175 ust. 3 i art. 176 ust. 3, podpisują przewodniczący tych komisji lub działający z ich upoważnienia wiceprzewodniczący, nie zmienia faktu, że sprawy, w których wydawane są powyższe decyzje, rozpoznawane są przez komisje, a nie przez ich przewodniczących. W procesie kontroli sądowoadministracyjnej decyzji dotyczących stypendium jest zatem w pierwszej kolejności istotne to, czy decyzje te zostały wydane przez organ działający w prawidłowym składzie i w sposób przewidziany prawem. Dopiero po ustaleniu, że decyzja została wydana w prawidłowo przeprowadzonej procedurze, uzasadnione jest kontrolowanie zgodności decyzji z prawem materialnym.

Jak wynika z powyższego, dokumentacja przesłana do Sądu nie pozwala na dokonanie kontroli w zakresie prawidłowości składu komisji stypendialnych, które wydawały w niniejszej sprawie decyzje administracyjne w obydwu instancjach. Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż niewyjaśnienie, czy rozpoznanie sprawy nastąpiło przez kompetentny do tego organ orzekający w prawidłowym składzie, przesądza o tym, że rozstrzygnięcie, które w sprawie zapadło, jest rozstrzygnięciem przedwczesnym, a zatem jego treść mogłaby być inna, gdyby okoliczności te zostały zbadane z zachowaniem wszystkich wymogów procesowych. Podkreślenia przy tym wymaga to, że zgodnie z § 5 ust. 7 i 9 Regulaminu, Komisja Stypendialna i Odwoławcza Komisja Stypendialna są organami kolegialnymi, a liczbę ich członków ustala rektor. Natomiast stosownie do § 5 ust. 12 i 14 Regulaminu decyzje w ww. komisjach zapadają większością głosów i z ich posiedzeń sporządza się protokół.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy winny uwzględnić wskazania zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku, w tym zwłaszcza podjąć rozstrzygnięcie w składzie określonym przepisami prawa z jednoczesnym wykazaniem w aktach sprawy prawidłowości składu orzekającego, a także z uwzględnieniem koniecznego wymogu podjęcia decyzji przez organ kolegialny, co wyklucza przekazywanie kompetencji w tym zakresie na jego wiceprzewodniczącego. Okoliczności rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej przez organ kolegialny powinny wynikać z protokołu działania organu w tym zakresie podpisanego przez członków tego organu.

Natomiast przedwczesne było rozpoznawanie przez Sąd zarzutów skargi, ponieważ dopiero po ustaleniu, że przy jej wydaniu nie doszło do naruszenia wyżej omówionych przepisów proceduralnych, możliwa będzie merytoryczna ocena zaskarżonej decyzji pod kątem ewentualnego naruszenia przepisów prawa materialnego. Na marginesie jedynie należy wskazać, że w aktach sprawy brak jest postanowienia o wznowieniu postępowania, zatem, biorąc pod uwagę wcześniejsze rozważania Sądu dotyczące kompletności akt przesyłanych sądowi, uznać należy, że postanowienie takie nie zostało wydane, co tym bardziej uzasadnia uchylenie obu decyzji. Organy nie wskazały również podstawy prawnej orzeczenia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia oraz zawarcia w treści decyzji sformułowania, że zwrot taki ma nastąpić pod rygorem odpowiedzialności dyscyplinarnej. Kwestie te mają jednak znaczenie drugorzędne, biorąc pod uwagę wskazane wcześniej nieprawidłowości w toku postępowania.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ppsa należało orzec jak w pkt 1 sentencji.

Cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 ppsa z uwzględnieniem uiszczonego przez Skarżącego wpisu w kwocie 200 zł.

Na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ww. ustawy, akcentując w szczególności realne zagrożenie epidemiologiczne dla zdrowia uczestników postępowania występujące na terenie miasta B., będącego siedzibą tutejszego Sądu, oraz brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z powodów technicznych. W konsekwencji w sprawie wydane zostało zarządzenie z dnia 3.11.2021 r. o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Podkreślić należy, że zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 ppsa, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów podobnie jak na posiedzeniu jawnym.