Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 955/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 106 § 3, art. 153, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 22
journal: Dz.U. 2022 poz 1577
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Maria Mikolik /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 października 2023 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 kwietnia 2023 r. nr 010070/680/3358982/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego M. D. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 955/23

UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. D. (dalej: skarżący) jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, Prezes) z 3 kwietnia 2023 r. nr 010070/680/3358982/2022 wydana w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego.

Jak wynika z akt sprawy, skarżący w dniu 30 marca 2022 r. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. na dziecko: W. D.

Decyzją z 27 września 2022 r. nr 010070/680/3358982/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin odmówił skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko W. D., ze względu na to, że na dziecko został już złożony wniosek o przyznanie tego świadczenia przez inną osobę uprawnioną.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie mu wnioskowanego świadczenia, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, a także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów, tj. postanowienia zabezpieczającego z [...] września 2021 r. wydanego przez Sąd Rejonowy [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich w sprawie o sygn. akt [...] oraz Opinii Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów działającej przy w Sądzie Okręgowym [...] z [...] lipca 2022 r.

Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a to:

1. art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2022 r. poz. 1577; dalej: "ustawa"), poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia ojcu, jako osobie należącej do kręgu osób, które sprawując faktyczną opiekę nad dzieckiem są uprawnione do pobierania ww. świadczenia;

2. art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy skarżący spełnił wszystkie przesłanki uprawniające go do pobierania świadczenia na małoletnie dziecko;

3. art. 22 ust. 1 w zw. z art. 15 ustawy, poprzez jego niezastosowanie w postaci nieprzeprowadzenia wywiadu środowiskowego, który wykazałby, że tylko ojciec małoletniej sprawuje stałą, nieprzerwaną faktyczną opiekę nad małoletnią i tym samym spełnia warunki do udzielenia mu przedmiotowego świadczenia;

4. art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.; dalej: k.p.a.) poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności mających na celu ustalenie stanu faktycznego w sprawie i uznanie, że ojciec W. D. nie jest osobą uprawnioną do pobierania świadczenia wychowawczego w sytuacji, gdy tylko ojciec sprawuje stałą, faktyczną opiekę nad małoletnią córką i przedłożył dokumenty udowadniające powyższe.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, opisaną na wstępie decyzją z 3 kwietnia 2023 r. nr 010070/680/3358982/2022, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 28 ust. 1 ustawy, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy na podstawie zgromadzonych dokumentów stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Organ II instancji podał, że w wydanych w 2021 r. postanowieniach sądu opiekuńczego wydanych w ramach zabezpieczenia, sąd orzekł w zakresie alimentów, a mianowicie:

– w postanowieniu z [...] września 2021 r. sygn. akt [...] sąd zasądził od matki alimenty na rzecz dziecka W. D. w kwocie [...] zł od dnia [...].08.2021 r., w postanowieniu tym sąd jednocześnie oddalił wniosek skarżącego w pozostałym zakresie,

– w postanowieniu z [...] października 2021 r. sygn. akt [...] sąd zawiesił postępowanie egzekucyjne, co do świadczeń alimentacyjnych zasądzonych od skarżącego na rzecz córki od 19 października 2021 r.

Zdaniem ZUS nie można uznać zatem, że doszło do zmiany wyroku rozwodowego z [...] stycznia 2015 r. sygn. akt [...], w którym sąd ustalił miejsce zamieszkania dziecka przy matce.

W ocenie organu odwoławczego postanowienia sądu z 2021 r. nie mogą stanowić dla ZUS podstawy do przyznania skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko W. D. Orzeczenie sądu w zakresie miejsca zamieszkania dziecka jest wiążące dla ZUS, ponieważ jest to orzeczenie sądu, który jest organem właściwym w zakresie ustalenia miejsca zamieszkania dzieci rodziców żyjących w rozłączeniu. W takim przypadku ZUS nie może dokonywać ustaleń odmiennych od ustaleń dokonanych prawomocnym postanowieniem sądu. Jeżeli rodzice twierdzą, że nastąpiły zmiany w kwestii opieki nad dzieckiem, dla celów ustalenia prawa do świadczenia, zmiany będą wiążące, jeśli zostaną uregulowane poprzez zmianę dotychczasowego orzeczenia sądu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, M. D. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika radcę prawnego J. W. zaskarżył ww. decyzję Prezesa w całości, wnosząc o zmianę przedmiotowej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na małoletnie dziecko, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji; zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, przy uwzględnieniu kosztów zastępstwa procesowego.

Skarżący w złożonej skardze powielił zarzuty odwołania, natomiast w uzasadnieniu skargi wskazał, że organ ustalił w sposób niewłaściwy stan faktyczny sprawy, gdyż małoletnia córka skarżącego W. D. pozostaje pod opieką ojca niezmiennie od 3 lat i jest na wyłącznym jego utrzymaniu. Małoletnia bardzo niedługi okres po rozwodzie rodziców była pod opieką matki. W związku z faktem, że matka małoletniej nie interesowała się dzieckiem skarżący zainicjował sprawę o uregulowanie opieki nad dzieckiem przed Sądem Rejonowym w [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich. Wniosek o ustalenie miejsca pobytu dziecka oraz o alimenty na dziecko od rodzica niesprawującego faktycznej opieki zostały złożone [...] lipca 2021 r. Sprawa o ustalenie miejsca zamieszkania zakończyła się wydaniem w dniu [...] kwietnia 2023 r. wyroku, w którym miejsce pobytu dziecka zostało ustalone przy ojcu.

W sprawie o alimenty Sąd wydał postanowienie zabezpieczające z [...] września 2022 r., w którym zobowiązał matkę dziecka do uiszczania na rzecz małoletniej W. D. comiesięcznych alimentów w kwocie 450 zł, które to płatne będą do rąk ojca - skarżącego. Alimenty te matka dziecka nie uiszcza dobrowolnie, a są pobierane i ściągane przez komornika.

Pomimo, że wywiad środowiskowy został przeprowadzony, to organ ustalił niewłaściwy stan faktyczny sprawy, gdyż pomimo że małoletnia zamieszkuje z obojgiem rodziców, to jednak w żaden sposób dziecko nie ma miejsca stałego pobytu przy matce. Dziecko deklaruje chęć pozostawania jedynie przy ojcu. Matka dziecka nie interesuje się córką, nie ponosi kosztów jej utrzymania i nie wydatkuje świadczenia wychowawczego na dziecko.

Postanowienie zabezpieczające w zakresie łożenia alimentów na dziecko ma na celu zabezpieczenie sytuacji materialnej dziecka podobnie jak świadczenie wychowawcze, nieracjonalnym i nie zgodnym z zasadami logiki byłoby przyznanie zapłaty alimentów na rzecz ojca, który nie miałby kontaktów z dzieckiem i który nie utrzymywałby dziecka. Organ niewłaściwie ustalił więc, że skarżący nie przedstawił stosownych dokumentów potwierdzających sprawowanie opieki nad małoletnią. Wyrok Sądu Rejonowego w [...] z [...] kwietnia 2023 r., w zakresie miejsca pobytu małoletniej przy ojcu również dowodzi, że to właśnie ojciec małoletniej sprawuje stałą opiekę nad dzieckiem.

Z kolei Opiniodawczy Zespół Sądowych Specjalistów działający przy Sądzie Okręgowym w [...] w swojej opinii jednoznacznie wysunął wnioski, że małoletnia powinna zostać pod opieką ojca. W opinii stwierdzono, że skarżący prawidłowo zabezpiecza potrzeby córki, zaś relacje z matką są mocno ograniczone. Matka dziecka nie przejawia właściwego podejścia do dziecka.

W ocenie skarżącego niezrozumiałym jest więc pobieranie świadczenia wychowawczego przez matkę małoletniej, która nie sprawuje faktycznej opieki nad dzieckiem, nie łoży pieniędzy na utrzymanie. Co więcej zarówno świadczenie wychowawcze, wyprawka szkolna oraz bon turystyczny zostało wykorzystane na własne potrzeby matki. Dziecko do dnia dzisiejszego nie otrzymało pieniędzy z przedmiotowych świadczeń. Ponadto Sąd w sprawie o ustalenie miejsca pobytu dziecka, w dniu [...] kwietnia 2023 r., wydał wyrok, w którym ustalił, że stałe miejsce pobytu dziecka jest przy ojcu.

W ocenie skarżącego prawidłowe ustalenie stanu faktycznego przez organ doprowadziłoby do wniosku, że to skarżący jako osoba sprawującą faktyczną opiekę nad małoletnią W. D. zapewnia dziecku wyżywienie, kupuje odzież, dba o rozwój psychiczny i fizyczny i tym samym to skarżący powinien otrzymywać świadczenie wychowawcze na dziecko.

Wobec powyższego skarżący, jako ojciec dziecka spełnia wszystkie przesłanki uprawniające go do otrzymywania świadczenia wychowawczego, jako faktycznie opiekujący się dzieckiem oraz jako utrzymujący małoletnią W. D.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł o jej oddalenie.

W uzasadnieniu wskazał, że skarżący w dniu 30 marca 2022 r. zwrócił się o przyznanie świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2022/2023. Natomiast w dniu 24 marca 2022 r. z wnioskiem o świadczenie na to samo dziecko wystąpiła również jego matka – B. D., która ubiegała się również o świadczenie na D. D., który jest ich drugim dzieckiem.

B. D. jako pierwsza złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na ww. dziecko i na dzień rozpatrywania prawa brak było wniosku od ojca. Po rozpatrzeniu tego wniosku w postępowaniu automatycznym, prawo do świadczenia zostało przyznane wnioskodawczyni na obydwoje dzieci (W. i D.), o czym została powiadomiona pismami informacyjnymi.

Natomiast M. D. za pośrednictwem portalu do swojego wniosku dołączył postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z [...] września 2021 r., którym sąd zasądził od matki alimenty na rzecz córki w kwocie 450 zł od dnia [...] sierpnia 2021 r., oraz postanowienie z [...] października 2021 r., którym sąd zawiesił postępowanie egzekucyjne z alimentów ojca na rzecz córki od [...] października 2021 r. Mając na uwadze powyższe dokumenty Centrum Świadczeń dla Rodzin wezwało skarżącego do przedłożenia dokumentu potwierdzającego, że to on sprawuje opiekę nad dzieckiem lub że opieka ta ma charakter naprzemienny. Skarżący nie odpowiedział na wezwanie w wyznaczonym terminie, w związku z tym organ odmówił przyznania mu wnioskowanego świadczenia z powodu złożenia wniosku przez inną osobę uprawnioną.

Po złożeniu odwołania od decyzji organu I instancji przez skarżącego, ZUS wystąpił do Dyrektora GOPS w [...] o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, w celu potwierdzenia sprawowania faktycznej opieki nad dzieckiem. Oboje rodzice mieszkają pod jednym adresem, prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. W odpowiedzi GOPS poinformował, że dziecko znajduje się pod opieką ojca, jednak wywiad w głównej mierze opierał się na twierdzeniach skarżącego, natomiast z matką przeprowadzono jedynie rozmowę telefoniczną. W związku z powyższym wezwano matkę dziecka do ustosunkowania się do wyników przeprowadzonego przez GOPS wywiadu i ewentualnego nadesłania dodatkowych dokumentów potwierdzających, że to ona sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem. W dniu 14 marca 2023 r. B. D. nadesłała pismo wyjaśniające wraz z załącznikami, w których podnosi, że to ona faktycznie opiekuje się córką. Do pisma dołączyła wyrok rozwodowy Sądu Okręgowego w [...] z [...] stycznia 2015 r., z którego wynika, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad ww. dzieckiem powierzono obojgu rodzicom oraz, że miejscem pobytu dziecka, jest każdorazowe miejsce zamieszkania matki.

Wobec powyższego organ uznał, że na mocy wyroku sądu miejscem pobytu W. D. jest miejsce pobytu matki. W toku postępowania nie przedstawiono natomiast postanowienia sądowego zmieniającego ww. wyrok w tym zakresie, w szczególności ustającego, że miejscem pobytu dziecka jest miejsce zamieszkania ojca. Uznając, że w sprawie, w której o świadczenie wychowawcze na to samo dziecko występują obydwoje rodzice żyjący w rozłączeniu, którzy składają sprzeczne oświadczenia w kwestii opieki nad dzieckiem, a z orzeczenia sądu wynika, że dziecko zamieszkuje z jednym rodzicem, świadczenie wychowawcze przysługuje temu rodzicowi, z którym dziecko mieszka zgodnie z orzeczeniem sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

W ocenie Sądu skarga zasługiwała na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przez ZUS przepisów postępowania – tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Przedstawione w zaskarżonej decyzji uzasadnienie nie przystaje do ustaleń faktycznych, jakie zostały przez sam Organ poczynione w toku postępowania. ZUS nie dokonał również w żaden sposób oceny dowodów, zarówno tych przedstawionych przez samego Skarżącego, jak i zgromadzonych przez Organ z urzędu na okoliczność sprawowania opieki i utrzymywania małoletniej W. D. W rezultacie Sąd nie mógł zaakceptować decyzji odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego Skarżącemu jako ojcu małoletniej.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a.

W niniejszej sprawie Skarżący w dniu 30 marca 2022r. złożył wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na ww. małoletnią na okres od 1 czerwca 2022r. do 31 maja 2023r., do którego dołączył:

- postanowienie zabezpieczające z dnia [...] września 2022 r., [...], w którym Sąd Rejonowy zobowiązał matkę dziecka do łożenia na rzecz małoletniej W. D. comiesięcznych alimentów w kwocie 450 zł, płatnych rąk ojca M. D. począwszy od [...] sierpnia 2021r.

- postanowienie z [...] października 2021 r. sygn. akt [...], którym Sąd Rejonowy zawiesił postępowanie egzekucyjne, co do świadczeń alimentacyjnych zasądzonych od Skarżącego na rzecz córki od [...] października 2021 r.

Jak wynikało z akt sprawy, przed złożeniem wniosku przez Skarżącego o świadczenie wychowawcze na rzecz ww. małoletniej na tożsamy okres wystąpiła matka małoletniej, której ww. świadczenie przyznano, zgodnie z informacją z [...] marca 2022r.

Początkowo ZUS w decyzji z 27 września 2022r. przyjął, że rozstrzygająca jest data złożenia wniosku. Skarżącemu odmówiono przyznania świadczenia, gdyż zostało ono wcześniej przyznane innej osobie uprawnionej – tj. matce małoletniej.

Skarżący w odwołaniu argumentował, że tylko on sprawuje stałą faktyczną opiekę nad córką, która pozostaje na jego wyłącznym utrzymaniu, przedstawiając szczegółowe okoliczności dotyczącej skomplikowanej sytuacji rodzinnej i trudnych relacji małoletniej z matką. Skarżący w odwołaniu powołał się na ww. postanowienie zabezpieczające z dnia [...] września 2022 r., [...], jak również przedstawił opinię Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów działającej przy w Sądzie Okręgowym w [...] z dnia [...] lipca 2022 r. na okoliczność potrzeb dziecka co do miejsca zamieszkania (z którym z rodziców), która została wydana w toku postępowania o ustalenie miejsca pobytu małoletniej z wniosku Skarżącego. We wnioskach tej opinii Zespół, uwzględniając zebrany w toku badania materiał dostrzegł zasadność "pozostawienia małoletniej pod bezpośrednią opieką ojca" (szersze uzasadnienie na str. 7 opinii).

Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że ZUS w wyniku odwołania zwrócił się o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w celu ustalenia, która z osób (matka czy ojciec) faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] przeprowadził wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalił, że B. D. i M. D. mimo rozwodu mieszkają razem ale prowadzą dwa odrębne gospodarstwa domowe. Pod opieką B. D. pozostaje syn D., na którego Skarżący płaci alimenty. Druga rodzinę tworzy M. D. z córką W., która pozostaje pod jego bezpośrednią opieką od ponad 3 lat a na którą matka B. D. płaci zabezpieczające alimenty. M. D. utrzymuje, wychowuje i dba o realizację obowiązku szkolnego i dba o wszystkie potrzeby córki.

Zgodnie z art. 22 ustawy, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 stosuje się.

Powołany przepis reguluje w szczególności sytuację, w której rodzice w różnym czasie składają wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego. Sytuacja tego rodzaju obliguje organ do przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego na okoliczność tego, który z rodziców sprawuje opiekę nad dzieckiem, Dopiero bowiem ustalenie, że opieka jest sprawowana równocześnie przez oboje rodziców daje organowi podstawę do stwierdzenia, że świadczenie powinno być wypłacone temu z rodziców, który pierwszy złożył wniosek.

W niniejszej sprawie ZUS po wniesieniu odwołania przeprowadził wywiad środowiskowy, jednakże do jego ustaleń nie odniósł się w żaden sposób w zaskarżonej decyzji. Ocena wywiadu środowiskowego została w pewien sposób przedstawiona w odpowiedzi na skargę. Jednak nie budzi wątpliwości w orzecznictwie sądów administracyjnych, że treść odpowiedzi na skargę nie może zastępować uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Podany przez ZUS fakt rozmowy telefonicznej z matką małoletniej nie może również sam z siebie podważać wiarygodności ustaleń wywiadu.

Nie budzi wątpliwości, że ZUS w zaskarżonej decyzji nie przedstawił ustaleń, jakie wynikają z wywiadu środowiskowego i nie dokonał ich oceny również w świetle pozostałych dowodów przedstawionych przez Skarżącego. Na uwagę zasługuje, że ustalenia wywiadu środowiskowego są spójne i potwierdzają okoliczności wynikające z przedstawionych przez Skarżącego dowodów. Z przedstawionego postanowienia z [...] października 2021r., [...] oraz z postanowienia zabezpieczającego z [...] września 2021r., [...], zobowiązującego matkę małoletniej do opłacania alimentów do rąk ojca wynika, że to Skarżący został uznany przez Sąd za opiekuna wiodącego. Nie można pominąć znaczenia wskazanej powyżej Opinii Zespołu Sądowych Specjalistów, z której wynika, że małoletnia pozostaje pod opieką ojca. Tymczasem ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ograniczył się do przytoczenia przedstawionych przez Skarżącego ww. postanowienia zabezpieczającego i o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego co do świadczeń alimentacyjnych zasądzonych od Skarżącego na rzecz córki. Następnie ZUS stwierdził, że nie doszło do zmiany wyroku rozwodowego z [...] stycznia 2015r., w których Sąd ustalił miejsce zamieszkania przy matce. Oceniając uzasadnienie zaskarżonej decyzji uznać należy, że ZUS nie odniósł się w żaden sposób do zgromadzonych w sprawie dowodów w postaci wywiadu środowiskowego i ww. Opinii Zespołu Sądowych Specjalistów, które miały kluczowe znaczenie przy ocenie spełnienia przesłanek, zawartych w art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy, co narusza w sposób niewątpliwy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Odnośnie powoływanego przez ZUS wyroku rozwodowego należy wskazać, że został on wydany w 2015 roku podczas gdy w niniejszym postępowaniu należało ustalić kto sprawuje opiekę w 2022r. Art. 22 ustawy jak wskazano powyżej obliguje Organ do ustalenia kto sprawuje opiekę w przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, drugi rodzic złoży wniosek o ww. świadczenie w związku z opieką nad tym samym dzieckiem. W tym celu ZUS może zlecić przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Organ nie może poprzestać wyłącznie na treści wyroku rozwodowego w sytuacji, w której dysponuje dowodami wskazującymi na to, kto rzeczywiście sprawuje opiekę nad małoletnim.

Zatem to na podstawie wszystkich dowodów zgromadzonych w sprawie Organ winien był ocenić, czy są spełnione po stronie Skarżącego warunki z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy, uprawniające do przyznania świadczenia wychowawczego.

Sąd uwzględnił wniosek dowody, zawarty w piśmie z 28 sierpnia 2023r. na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. i dopuścił dowód z postanowienia z [...] kwietnia 2023r. [...] na mocy którego Sąd Rejonowy w [...] postanowił ustalić, że miejscem pobytu małoletniej W. D. będzie każdoczesne miejsce zamieszkania ojca M. D., zastępując regulację dotyczącą miejsca zamieszkania małoletniej, zawartą w pkt II wyroku Sądu Okręgowego w [...] z [...] stycznia 2015r. [...]. Postanowienie to uprawomocniło się [...] sierpnia 2023r. a zatem po upływie okresu świadczeniowego, na których Skarżący ubiegał się o przyznanie świadczenia wychowawczego. Z tego powodu postanowienie to nie mogło mieć bezpośredniego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Niemniej jednak postanowienie to wskazuje na wiarygodność dowodów przedstawionych przez Skarżącego, w szczególności wniosków zawartych w treści Opinii Zespołu Sądowych Specjalistów działającej przy w Sądzie Okręgowym w [...] z dnia [...] lipca 2022 r., w której to przedstawiono ustalenia dotyczące sprawowania opieki przez Skarżącego nad małoletnią.

Z przedstawionych powyżej przyczyn Sąd uznał, że ZUS dopuścił się istotnego naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Organ bowiem rozstrzygnął o braku uprawnienia do otrzymania świadczenia wychowawczego z pominięciem dowodu z opinii Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów w Sądzie Okręgowym w [...] z dnia [...] lipca 2022 r. oraz ustaleń wywiadu środowiskowego. W toku ponownie prowadzonego postępowania Organ ponownie rozpatrzy wniosek Skarżącego uwzględniając ustalenia wynikające ze wskazanych powyżej dowodów, jak również z postanowień z [...] września 2021 r., [...] oraz z [...] października 2021 r., [...].

Z tych przyczyn Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) Sąd zasądził zwrot kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł.

Rozpoznając sprawę ponownie ZUS związany będzie przedstawioną powyżej oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w niniejszym orzeczeniu na podstawie art. 153 P.p.s.a.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a.