Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 801/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2008-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6090 Budownictwo wodne, pozwolenie wodnoprawne
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 29
journal: Dz.U. 1974 nr 38 poz 230
law: Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne.
article: art. 127 ust. 7, 135, 138, 204 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 239 poz 2019
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne - tekst jednolity
article: art. 162
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek Sędziowie Sędzia NSA Ewa Krawczyk Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.) Protokolant referent Katarzyna Wajs po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. w T. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pozwolenia wodnoprawnego. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty T. z dnia [...] r. nr [...] w części określonej w punkcie II i III tej decyzji, 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Starosta T., po ponownym rozpatrzeniu sprawy w związku z decyzją Wojewody [...] z dnia [...]r., nr [...] uchylającą w całości decyzję Starosty T. z dnia [...]r., nr [...] i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, w pkt I. stwierdził wygaśnięcie pozwoleń wodnoprawnych:

1) z dniem [...]r. na zasklepienie istniejącego koryta rzeki [...] od mostu w ulicy [...] w T.- S. do drogi zakładowej w obrębie Zakładów, udzielonego Zakładom [...] w S. bezterminową decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...]r. o znaku [...];

2) z dniem [...]r. – na przykrycie koryta rzeki [...] w obrębie Zakładów "[...]" udzielonego ww. Zakładom decyzją Naczelnika Powiatu w T. z dnia [...]r. o znaku [...] ( na czas oznaczony do [...]r.).

W pkt II. ww. decyzji Starosta odmówił stwierdzenia wygaśnięcia pozwoleń wodnoprawnych odpowiednio na :

- wykonanie [...] km kanału ulgi dla rzeki [...] łącznie z budowlami regulacyjnymi -udzielonego Zakładom bezterminową decyzją Prezydenta Miasta T. z dnia [...]r. o znaku [...];

- wykonanie kanału ulgi dla rzeki [...] w km [...] + [...]-[...]+[...] wraz z budowlami regulacyjnymi – udzielonego ww. Zakładom bezterminową decyzją Prezydenta Miasta T. z dnia [...]r. o znaku [...].

Z kolei w pkt III. wskazanej wyżej decyzji Starosta odmówił wydania orzeczenia w trybie przepisów ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - o niezbędności pozostawienia dla kształtowania zasobów wodnych urządzeń wodnych, o których mowa w pkt I i II decyzji oraz przeniesienia prawa własności do tych urządzeń na rzecz właściciela wody.

W podstawie prawnej decyzji organ wskazał przepisy art. 104 oraz art. 162 § 1 pkt 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. 2000, nr 98, poz. 1071 z póź. zm.) w zw. z art. 204 § 1 a contrario ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r, nr 239, poz. 2019 ze zm.).

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji podniósł w pierwszej kolejności, iż Zakłady [...] S.A. z siedzibą w T. zostały przejęte przez obecnie skarżącą Spółkę "[...]" Sp. z.o.o w T. poprzez przeniesienie całego majątku spółki "[...]" S.A. na spółkę "[...]". Skarżąca jako następca prawny "[...]" S.A. podtrzymała dotychczasowe jej żądania (z dnia [...]r., [...]r. oraz z dnia [...] r.) tj. o:

1) przejęcie kanału ulgi dla rzeki [...] łącznie z budowlami regulacyjnymi,

2) wydanie decyzji stwierdzającej wygaśnięcie czterech pozwoleń wodnoprawnych wymienionych w opisanej wyżej decyzji oraz o orzeczenie w przedmiocie niezbędności pozostawienia urządzeń wodnych i przejęcia tych urządzeń na własność właściciela wody.

Organ I instancji dodał, iż wyżej wskazane pozwolenia wodnoprawne udzielone zostały Zakładom [...] (poprzednikowi prawnemu "[...]" S.A.) w latach [...] -[...]. Pozwolenie, o którym mowa w pkt I.1. decyzji udzielone zostało decyzją wydaną na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 maja 1962 r. Prawo wodne (Dz. U. Nr 34, poz. 158), zaś pozwolenia wymienione w pkt I.2. i II. udzielone zostały na podstawie przepisów ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne (Dz. U. Nr 38, poz. 230 z późn. zm.). Przy podejmowaniu decyzji w zakresie wygaśnięcia pozwoleń wodnoprawnych organ uwzględnił istnienie przesłanek z art. 132a ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. który został dodany ustawą z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo wodne (Dz. U. Nr 47, poz. 299) oraz art. 162 § 1 pkt 1 kpa. Z uwagi na powyższe organ uznał za zasadne żądanie stwierdzenia wygaśnięcia pozwoleń wodnoprawnych dotyczących przykrycia rzeki [...], którego termin obowiązywania określony w decyzji upłynął z dniem [...]r. oraz zasklepienia istniejącego koryta rzeki [...], którego termin obowiązywania upłynął zgodnie z art. 132a ust. 1 Prawa wodnego z 1974 r. z dniem [...]r. Odnośnie kwestii podjętego rozstrzygnięcia o odmowie stwierdzenia wygaśnięcia pozwoleń wodnoprawnych dotyczących wykonania kanału ulgi organ I instancji stwierdził bezzasadność żądania wnioskodawcy z uwagi na brak mających oparcie w przepisach prawa przesłanek do wydania orzeczenia zgodnego z żądaniem. W opinii organu I instancji ustalenia co do obecnej roli i funkcji urządzenia wodnego jakim jest kanał ulgi nie przemawiają za istnieniem interesu społecznego lub interesu strony dającego przesłankę do stwierdzenia wygaśnięcia pozwoleń na podstawie art. 162 kpa. Wśród tych okoliczności należy zwrócić uwagę na obowiązek utrzymania w stałej zdolności eksploatacyjnej przedmiotowych urządzeń także przez następców prawnych "[...]" S.A., pełnienie przez urządzenia roli z zakresu profilaktyki przeciwpowodziowej, roli odbiornika wód opadowych i roztopowych, brak związku tych urządzeń z kształtowaniem zasobów wodnych rzeki [...] oraz korzyści administratora rzeki [...] z zabudowania koryta rzeki. Wskazując na przepis obecnie obowiązującego art. 135 Prawa wodnego, który przewiduje jedynie trzy przypadki wygaśnięcia pozwolenia wodnoprawnego podniósł, iż przepis ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, albowiem art. 204 ust. 1 nie zezwala na jego zastosowanie do ostatecznych decyzji zawierających tego typu pozwolenia wydane w oparciu o poprzednio obowiązujące przepisy prawa wodnego. Na koniec organ dodał, iż przepisy art. 139 ust. 2 oraz ust. 4 obowiązującej ustawy mają zastosowanie w przypadkach wydania decyzji w oparciu o art. 135 obowiązującej ustawy, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca, stąd wydanie orzeczenia zawartego w pkt III. decyzji. W zaistniałej sytuacji skarżąca w opinii organu może rozporządzić prawem własności do tych urządzeń zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego.

Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca, wnosząc odwołanie od powyższej decyzji i zaskarżając ją w zakresie pkt II. i III. tj. w jakim odmawiała stwierdzenia wygaśnięcia przedmiotowych pozwoleń wodnoprawnych oraz odmawiała wydania orzeczenia o niezbędności pozostawienia urządzeń wodnych oraz przeniesienia prawa własności do tych urządzeń na rzecz właściciela wody.

Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa procesowego poprzez niezastosowanie art. 162 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 107 kpa, a także nieustosunkowanie się do faktu, że pozwolenia w chwili wydania były obarczone wadą prawną polegającą na braku oznaczenia czasu ich obowiązywania. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu podniosła, iż skarżąca nie jest związana z urządzeniem wodnym tj. kanałem ulgi, nie korzysta z niego ani nie jest właścicielem nieruchomości przez które kanał przebiega, w związku z powyższym zasadne jest stwierdzenie wygaśnięcia pozwoleń wodnoprawnych objętych pkt II. decyzji organu I instancji, albowiem zgodnie z treścią art. 29 ustawy prawo wodne obowiązującej w dacie wydania pozwoleń wodnoprawnych, tylko następca prawny zakładu, który uzyskał pozwolenie wodnoprawne wstępuje w prawa i obowiązki określone w pozwoleniu. Jeżeli zmianie ulegnie strona decyzji decyzja staje się bezprzedmiotowa, a obowiązkiem organu administracji jest stwierdzenie jej wygaśnięcia, jeżeli strona się o to zwróci. Nadto decyzja z dnia [...]r. jak i decyzja z dnia [...]r. zostały obarczone wadą prawną istniejącą już w momencie ich wydawania tj. nie zawierają terminu obowiązywania pozwolenia wodnoprawnego. Zgodnie z treścią art. 156 § 1 pkt 2 kpa organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W konsekwencji w opinii odwołującej się Spółki, w przypadku stwierdzenia przez organ I instancji wady decyzji organ ten powinien wszcząć z urzędu postępowanie i stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem prawa. Dodała także, iż organ bezzasadnie za strony postępowania uznał tylko i wyłącznie wnioskodawcę, [...] Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w K. oraz Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej we W. Postępowanie organu jest niekonsekwentne, raz bowiem organ odmawia stosowania przepisów ustawy Prawo wodne z dnia 18 lipca 2001 r. do decyzji ostatecznych wydanych przed dniem jej wejścia w życie, by w innym miejscu - przy określeniu stron biorących udział w postępowaniu - zastosować właśnie te przepisy. Na koniec odwołująca się podniosła, iż nie jest możliwie wbrew twierdzeniom organu rozporządzenie własnością urządzenia wodnego na podstawie przepisów cywilnoprawnych, gdyż kanał ulgi w większej części znajduje się na nieruchomościach, które nie są i nigdy nie były własnością wnioskodawcy, nadto jest to urządzenie znajdujące się pod publiczną wodą płynącą, a zatem nie może być przedmiotem własności żadnego innego podmiotu poza właścicielem wody.

Zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu podniósł, iż organ I instancji wyjaśnił w sposób wystarczający, dlaczego w niniejszej sprawie nie znalazł zastosowania przepis art. 162 kpa. Dodatkowo wskazał, iż wydanie pozwolenia wodnoprawnego bez oznaczenia terminu w istocie stanowi naruszenie prawa. Istnieje w tym wypadku możliwość stwierdzenia przez organ, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Tego typu stwierdzenie miałoby istotne znaczenie w przypadku gdyby chodziło o zmianę wspomnianych decyzji w zakresie terminu ich obowiązywania, jednakże taka zmiana mogłaby się dokonać jedynie w granicach obecnie obowiązującej ustawy prawo wodne przewidującej, iż pozwolenia wodnoprawne na wykonanie urządzeń wodnych wydaje się bez określenia terminu jego obowiązywania. Na koniec organ stwierdził, iż wbrew twierdzeniom skarżącej, iż nie jest w żaden sposób powiązana ze spornym kanałem ulgi dla rzeki [...], nie sposób pominąć, iż przedmiotowy kanał mimo przekształceń własnościowych i pełnienia dodatkowych funkcji pozostaje nadal przede wszystkim urządzeniem zabezpieczającym teren dawnych zakładów "[...]" przed zalaniem w przypadku wezbrania rzeki [...], która ma w tym miejscu ograniczoną przepustowość z powodu przykrycia koryta.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa procesowego, a to przepisu art. 7 kpa poprzez przyjęcie, że Starosta podjął wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz rozstrzygnął sprawę mając na względzie słuszny interes strony, przepisu art. 8 kpa przez przyjęcie, że kanał ulgi pozostaje nadal przede wszystkim urządzeniem zabezpieczającym teren dawnych zakładów "[...]" przed zalaniem w przypadku wezbrania rzeki [...], art. 107 kpa poprzez wadliwe uzasadnienie wydanej decyzji. Zarzuciła nadto naruszenie przepisów prawa materialnego, a to przepisu art. 162 kpa polegające na niewłaściwej wykładni, w oparciu o którą organ odwoławczy przyjął, że w niniejszej sprawie brak jest przesłanek mających oparcie w przepisach prawa do wydania orzeczenia zgodnego z żądaniem strony.

W uzasadnieniu podtrzymała twierdzenia podnoszone w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Dodatkowo podniosła, iż zgodnie z art. 29 ustawy prawo wodne z 1974 r. tylko następca prawny zakładu, który uzyskał pozwolenie wodnoprawne wstępuje w prawa i obowiązki określone w pozwoleniu. Skoro zatem skarżąca przestała być właścicielem terenów, przez które przebiega przedmiotowy kanał ulgi, gdyż zostały one sprzedane, to nie spoczywa na niej obowiązek jego utrzymania. Pozwolenie wodnoprawne jest bowiem wiążące tylko dla jego stron. Jeśli zatem zmianie ulegnie strona decyzja staje się bezprzedmiotowa. Ponadto w ocenie skarżącej spółki Wojewoda [...] dokonał nieprawidłowej wykładni przepisu art. 162 kpa. Jedną z przesłanek żądania skarżącej jest właśnie istnienie interesu strony w stwierdzeniu wygaśnięcia decyzji objętych pkt II. decyzji organu I instancji. Skoro zatem skarżąca nie jest już stroną wydanych decyzji, to zachodzi podstawa do stwierdzenia wygaśnięcia pozwoleń wodnoprawnych. Należy przy tym mieć na względzie, że wskazany przepis nie wymaga łącznego występowania interesu społecznego i interesu strony, ograniczając się do stwierdzenia występowania jednego z nich. A zatem jeśli istnieje uzasadniony interes strony to obowiązkiem organu jest uczynić zadość wydając decyzję zgodną z żądaniem strony. Na koniec skarżąca stwierdziła, iż w jej ocenie organ nieprawidłowo określił strony postępowania, albowiem z uwagi na przekształcenia podmiotowe po stronie właścicieli bądź posiadaczy nieruchomości, przez które przebiega kanał ulgi zachodzi konieczność wezwania do udziału w sprawie w charakterze strony także podmiotów, które stały się właścicielami wskazanych terenów.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji w części odmawiającej uwzględnienia wniosków skarżącej, wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa, skutkującym koniecznością ich uchylenia. Naruszenie to dotyczy zarówno przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, jak również przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny kontrolowanych decyzji wskazać przyjdzie, iż z uwagi na zakres odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, decyzja ta w jej pkt I. stała się ostateczna i prawomocna. Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest to, że zaskarżona decyzja w całości dotyczy rozstrzygnięcia objętego jedynie w pkt II. i III. decyzji organu pierwszej instancji, co w sytuacji stwierdzenia przez Sąd naruszenia prawa skutkować musiało uchyleniem zaskarżonej decyzji w całości, zaś decyzji organu pierwszej instancji jedynie w odpowiedniej części.

Przystępując natomiast do merytorycznej kontroli zaskarżonej decyzji wskazać przyjdzie na wstępie, że organy obu instancji błędnie zastosowały przepis art. 204 ust. 1 obecnie obowiązującej ustawy - Prawo wodne. Zgodnie z tym przepisem sprawy wszczęte, a niezakończone wydaniem decyzji ostatecznej przed dniem wejścia w życie ustawy (tj. przed dniem 1 stycznia 2002 r.), podlegają rozpoznaniu w trybie określonym w ustawie (ust. 2 i 3 nie znajduje odniesienia do niniejszej sprawy). Z tego przepisu wynika a contrario, że w sprawach zakończonych wydaniem decyzji ostatecznej zastosowanie znajdą przepisy dotychczasowe. Zasada ta nie może jednak rozciągać się na postępowanie, którego przedmiotem jest stwierdzenie wygaśnięcia decyzji wydanej na podstawie wcześniej obowiązujących przepisów. Instytucja wygaśnięcia decyzji jest bowiem instytucją, której przesłanki zawsze stanowią zdarzenia przyszłe w stosunku do daty wydania decyzji. Mogą one wynikać wprost z przepisów prawa, z treści samej decyzji, a ponadto wynikają z art. 162 § 1 kpa. Postępowanie, którego przedmiotem jest stwierdzenie wygaśnięcia decyzji jest odrębnym postępowaniem administracyjnym, w którym bada się przesłanki wygaśnięcia według stanu faktycznego i prawnego, jaki istnieje w dacie wydania decyzji stwierdzającej wygaśnięcie. Przepisy ustawy Prawo wodne z 1974 r. nie przewidywały instytucji wygaśnięcia pozwolenia wodnoprawnego z wyjątkiem unormowania zawartego w art. 132a ust. 1, który jednak nie nakładał na organy obowiązku wydania decyzji stwierdzającej wygaśnięcie pozwoleń wydanych przed dniem 1 stycznia 1975 r. Pozwolenia takie wygasały bowiem z mocy samego prawa. Przepis art. 162 § 1 pkt 1 kpa wyraźnie stanowi, że stwierdzenie wygaśnięcia decyzji następuje w sytuacji, gdy stała się ona bezprzedmiotowa, ale jednocześnie stwierdzenie tego wygaśnięcia nakazuje przepis prawa albo gdy leży to w interesie społecznym lub w interesie strony. W ustawie z 1974 r. brak było takiego przepisu, który nakazywałby stwierdzenie wygaśnięcia decyzji. Wydanie decyzji stwierdzającej wygaśnięcie pozwolenia wodnoprawnego mogło zatem nastąpić na podstawie art. 162 § 1 kpa jedynie w sytuacji, gdy decyzja stała się bezprzedmiotowa i stwierdzenie wygaśnięcia leżało w interesie społecznym lub w interesie strony. Przepisy przewidujące wydanie decyzji stwierdzającej wygaśnięcie pozwolenia wodnoprawnego wprowadzone zostały dopiero do ustawy z 2001 r. Przesłanki wygaśnięcia zostały określone w art. 135, natomiast przepisem nakazującym wydanie decyzji w takich przypadkach jest art. 138 ust. 1. Ustawodawca wprowadzając te unormowania nie ograniczył ich stosowania jedynie do pozwoleń wodnoprawnych wydawanych pod rządami nowej ustawy. Instytucja wygaśnięcia, o której mowa w art. 135 Prawa wodnego dotyczy wszystkich pozwoleń wodnoprawnych pozostających w obrocie prawnym. Jak wyżej wskazano postępowanie w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji jest nowym, odrębnym postępowaniem administracyjnym w nowej sprawie (por. wyrok NSA z 7 lipca 1988 r., II SA 1679/87 niepubl.). Zwrócić przyjdzie uwagę, że bezprzedmiotowość decyzji może wynikać z całokształtu nowego unormowania prawnego. Istnieje również możliwość pozbawienia mocy wiążącej decyzji (stwierdzenia jej wygaśnięcia) w sytuacji zniesienia instytucji prawnej, której realizacji służyła decyzja ostateczna (por. T. Woś: "Stwierdzenie wygaśnięcia decyzji administracyjnej jako bezprzedmiotowej", PiP z 1992 r., zeszyt 7, str. 54). Taka sama możliwość istnieje również w sytuacji wprowadzenia w nowej ustawie instytucji wygaśnięcia i określenia jego przesłanek. W przeciwnym wypadku mielibyśmy do czynienia z sytuacją, w której pomimo istnienia przesłanek wygaśnięcia, niektóre pozwolenia by wygasły, inne zaś nie. Stąd też w ocenie Sądu przepis art. 204 Prawa wodnego z 2001 r. o tyle nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie, że sprawa ta jest sprawą wszczętą po dniu wejścia w życie tej ustawy.

W związku z powyższym zasadnym jest zarzut skarżącej dotyczący istotnego naruszenia zasady postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 7 kpa. Organy bowiem odmawiając zastosowania przepisu art. 135 Prawa wodnego z 2001 r. w ogóle nie zbadały przesłanek wygaśnięcia pozwoleń wodnoprawnych wymienionych w tym przepisie.

Konsekwencją niewłaściwego zastosowania art. 204 Prawa wodnego z 2001 r. jest również uchybienie w kwestii ustalenia kręgu stron postępowania w przedmiocie wygaśnięcia pozwoleń wodnoprawnych. Zgodnie z art. 127 ust. 7 wymienionej ustawy stroną postępowania o wydanie pozwolenia wodnoprawnego jest ubiegający się o nie wnioskodawca, właściciel wody, dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej, a także właściciel urządzenia wodnego, władający powierzchnią ziemi oraz uprawniony do rybactwa znajdujący się w zasięgu oddziaływania zamierzonego korzystania z wód lub planowanych do wykonania urządzeń. Chociaż przepis ten literalnie określa strony postępowania w przedmiocie wydania pozwolenia, to brak jest jakichkolwiek podstaw do ograniczenia kręgu stron w postępowaniu dotyczącym wyeliminowania lub wzruszenia tego pozwolenia. Taki sam bowiem interes prawny towarzyszy stronom przy wydawaniu pozwolenia wodnoprawnego, jak i przy jego usuwaniu z obrotu prawnego. Przeciwna interpretacja prowadziłaby do niczym nieuzasadnionego ograniczenia praw podmiotowych w postępowaniu administracyjnym. Gdyby nawet przyjąć, że w postępowaniu o wygaśnięcie pozwolenia wodnoprawnego zastosowanie w tej materii znaleźć by miały li tylko zasady ogólne (art. 28 i nast. kpa), to i tak stwierdzić by należało, że źródłem interesu prawnego w tym postępowaniu będzie przymiot własności urządzenia lub władania powierzchnią ziemi, albowiem skutki pozostawania w obrocie, jak i ewentualnego wygaśnięcia pozwolenia dotyczyć mogą również tych podmiotów, które zostały wymienione w art. 127 ust. 7 ustawy. W tej sytuacji, w szczególności, kiedy zostali wskazani przez skarżącą zarówno właściciele urządzeń wodnych objętych przedmiotowymi pozwoleniami, jak i podmioty władające powierzchnią ziemi (użytkownicy wieczyści), to winni się oni stać (po uprzedniej weryfikacji tych okoliczności) stronami tego postępowania. Uchybienie polegające na pominięciu strony w postępowaniu administracyjnym stanowi przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 4 kpa), a tym samym samoistną przesłankę do uchylenia decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.s.a.

Na marginesie w tym miejscu zauważyć przyjdzie, że całkowicie chybionym jest zaliczenie przez organ pierwszej instancji do stron postępowania "reprezentantów Kancelarii Radców Prawnych (...)",czego nie zauważył organ odwoławczy. Wydaje się, że organy nie dostrzegły różnicy pomiędzy sytuacją procesową strony a jej pełnomocników. Przyjęcie, że pełnomocnik strony jest stroną postępowania godzi w podstawowe zasady procedury administracyjnej. Również naruszeniem przepisów postępowania (art. 107 § 3 kpa) jest brak odniesienia się przez organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do tych zarzutów odwołania, które dotyczyły kwestii prawidłowego ustalenia stron postępowania.

Powyższe przesądza również o naruszeniu przez organy zasady prawdy obiektywnej i reguł postępowania dowodowego (art. 7 i art. 77 kpa). W postępowaniu nie wyjaśniono bowiem w sposób wyczerpujący statusu prawnego dotyczącego przedmiotowych urządzeń wodnych, jak i terenów, na których się one znajdują. W aktach sprawy znajduje się pięć odpisów aktów notarialnych, na podstawie których przeniesione zostało na rzecz osób trzecich prawo użytkowania wieczystego gruntu oraz prawo własności urządzeń i budowli posadowionych na tych gruntach oraz sporządzone przez skarżącą zestawienie działek. Brak jest natomiast takiego dokumentu, z którego w sposób nie budzący wątpliwości wynikałoby, jak te działki są usytuowane w stosunku do przedmiotowych urządzeń wodnych oraz w stosunku do przebiegu wód zarówno rzeki [...], jak i kanału ulgi. Ustalenie tych okoliczności ma zasadnicze znaczenie dla ustalenia kręgu stron postępowania.

Ustalenie praw do działek i urządzeń ma również zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia istoty sprawy tj. kwestii ewentualnej bezprzedmiotowości pozwoleń wodnoprawnych. W sytuacji bowiem, kiedy okazałoby się (na co konsekwentnie wskazuje skarżąca), że jej prawa do gruntu i urządzeń objętych tymi pozwoleniami zostały przeniesione na rzecz innych podmiotów, to mielibyśmy sytuację tzw. bezprzedmiotowości podmiotowej pozwoleń wodnoprawnych. Sytuacja taka ma miejsce m.in. w przypadku zmiany podmiotu uprawnionego (zobowiązanego) z decyzji (por. A. Matan w: Kodeks postępowania administracyjnego – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005 r., t. II, str. 442). W takiej bowiem sytuacji uprawnionymi i zobowiązanymi z decyzji o pozwoleniu wodnoprawnym byliby następcy skarżącej, przez których należy rozumieć obecnych użytkowników wieczystych gruntu i właścicieli urządzeń (art. 29 Prawa wodnego z 1974 r. i art. 134 ust. 1 Prawa wodnego z 2001 r.). Z kolei tak rozumiana bezprzedmiotowość decyzji stanowiłaby podstawę do stwierdzenia jej wygaśnięcia w trybie art. 162 § 1 pkt 1 kpa z uwagi na interes strony. Ocena interesu społecznego stałaby się przy tym zbędna, gdyż w razie wstąpienia przez następców prawnych w prawa i obowiązki skarżącej utrzymanie urządzeń wodnych byłoby nadal zapewnione. Jak słusznie zauważa skarżąca powołany przepis nakazuje alternatywnie rozważać istnienie interesu społecznego i interesu strony, o czym świadczy użycie przez ustawodawcę spójnika "lub". W przeciwnym wypadku ustawodawca użyłby spójnika "i" tak jak ma to miejsce np. w art. 7 kpa.

Zgodnie z art. 139 Prawa wodnego z 2001 r. rozstrzygnięcie w kwestii niezbędności urządzenia wodnego, a co za tym idzie ewentualnego przeniesienia w drodze decyzji prawa własności do takiego urządzenia jest konsekwencją wydania decyzji stwierdzającej wygaśnięcie pozwolenia wodnoprawnego. Wobec uchylenia decyzji odmawiającej stwierdzenia wygaśnięcia pozwoleń, również rozstrzygnięcie w tej części, jako rozstrzygnięcie związane, podlegało uchyleniu.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.s.a. stwierdzając naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 204 ust. 1, art. 127 ust. 7 Prawa wodnego z 2001 r. w zw. z art. 28 kpa), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 4 kpa) oraz naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 7, art. 28, art. 77, art. 107 § 3 kpa). Sąd nie uwzględnił natomiast zarzutów naruszenia art. 8 i art. 162 kpa, czego domagała się skarżąca. Naruszenie zasady pogłębiania zaufania do organów Państwa, o ile miało miejsce, to w niniejszej sprawie pozostawało bez istotnego wpływu na wynik sprawy. Natomiast kwestia prawidłowego zastosowania art. 162 kpa nie mogła zostać należycie oceniona w tym postępowaniu, a to z uwagi na niewyjaśnienie w toku postępowania przesłanek uzasadniających zastosowanie tego przepisu.

Orzeczenie o niewykonalności zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku oparto na przepisie art. 152 p.s.a. O kosztach postępowania, obejmujących uiszczony przez skarżącą wpis sądowy w kwocie [...] zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w osobie radcy prawnego w wysokości [...] zł, tj. w wysokości określonej w § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (...) (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.), rozstrzygnięto na wniosek skarżącej po myśli art. 200, art. 205 § 1 i 2 i art. 209 p.s.a.

Wskazówki co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań. Niezależnie jednak od tych rozważań, organ odwoławczy w pierwszej kolejności zweryfikuje swoje stanowisko w przedmiocie wady prawnej pozwoleń wodnoprawnych wydanych na podstawie Prawa wodnego z 1974 r. polegającej na nie oznaczeniu terminu ich obowiązywania. Wada ta jakkolwiek została zauważona tak przez skarżącą, jak i przez orzekające w sprawie organy, to jednak nie podjęto żadnych działań mających na celu jej usunięcie względnie doprowadzenie do stanu zgodnego z prawem. Tymczasem wydanie pozwolenia wodnoprawnego na podstawie przepisów ustawy z 1974 r. bez oznaczenia czasu, na jaki zostało ono wydane, stanowiło rażące naruszenie art. 21 ust. 1 tej ustawy. W przeciwieństwie do oceny przesłanek stwierdzenia wygaśnięcia decyzji, kodeksowa konstrukcja nieważności oparta jest na założeniu istnienia przyczyny nieważności w momencie podejmowania decyzji administracyjnej (por. A. Matan w: op. cit. str. 382). Z tego względu odwoływanie się do późniejszych przepisów prawa nie może sanować dotkniętej od początku wadą nieważności decyzji. Zarówno skarżąca, jak i organ nie mają racji twierdząc, że na skutek upływu czasu (ponad [...] lat) od dat wprowadzenia do obrotu prawnego spornych decyzji istnieje jedynie możliwość stwierdzenia ich wydania z naruszeniem prawa. Otóż zgodnie z art. 156 § 2 kpa ograniczenie w czasie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczy jedynie przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7. Tymczasem wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa jest przyczyną wymienioną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, a do tej przyczyny nie ma zastosowania upływ [...] lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji. Jedynie zatem w sytuacji, kiedy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, nie byłoby możliwe stwierdzenie jej nieważności, a jedynie stwierdzenie jej wydania z naruszeniem prawa (art. 158 § 2 kpa). Kwestia charakteru skutków prawnych wywołanych spornymi decyzjami pozostaje jednak poza granicami niniejszej sprawy i jako taka winna być wyjaśniona w postępowaniu administracyjnym przez właściwy organ.