Postanowienie NSA, sygn. akt II GSK 1576/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6175 Rzecznicy patentowi
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Krajowa Rada Rzeczników Patentowych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 5 § 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 45 ust. 1, art. 61 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 1 § 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędziowie NSA Anna Robotowska Jan Bała Protokolant Sylwia Nerkowska po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 14 maja 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 837/12 w sprawie ze skargi Z. B. na uchwałę Krajowej Rady Rzeczników Patentowych z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu kwalifikacyjnego na rzecznika patentowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 14 maja 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 837/12 odrzucił skargę Z. B. na uchwałę Krajowej Rady Rzeczników Patentowych w przedmiocie negatywnego wyniku egzaminu kwalifikacyjnego na rzecznika patentowego.

Sąd I instancji orzekł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniach 8 - 9 i 21 - 23 listopada 2011 r. Z. B. przystąpił do pisemnego egzaminu kwalifikacyjnego na rzecznika patentowego. Po przeprowadzeniu egzaminu, Komisja Egzaminacyjna uchwałą z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] ustaliła, że Z. B. złożył egzamin kwalifikacyjny na rzecznika patentowego z wynikiem negatywnym, gdyż nie uzyskał pozytywnej oceny z części pisemnych: technicznej oraz prawnej egzaminu. Od powyższej uchwały Z. B. na podstawie art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych (t.j.: Dz. U. z 2011 r., Nr 155, poz. 925) złożył odwołanie do Krajowej Rady Rzeczników Patentowych, która uchwałą z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Z. B. wniósł skargę na uchwałę Krajowej Rady Rzeczników Patentowych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. .

Sąd I instancji stwierdził, że skarga podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. , poz. 270, dalej p.p.s.a.), gdyż zaskarżona uchwała Krajowej Rady Rzeczników Patentowych nie mieści się w katalogu rozstrzygnięć wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1 -8 p.p.s.a. podlegających kognicji sądów administracyjnych. Zdaniem Sądu I instancji uchwała Krajowej Rady Rzeczników Patentowych nie jest aktem administracyjnym lub czynnością z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Krajowa Rada Rzeczników Patentowych jest, w myśl art. 44 ust. 1 pkt 2 ustawy o rzecznikach patentowych, organem samorządu zawodowego rzeczników patentowych i nie jest organem administracji publicznej ani podmiotem, powołanym z mocy ustawy lub porozumienia do załatwiania spraw indywidualnych w drodze decyzji administracyjnych w sprawie wpisu na listę rzeczników patentowych lub jego odmowy. Zdaniem Sądu I instancji jest to wyłączna kompetencja Prezesa Urzędu Patentowego, co wynika z treści art. 25 ust. 21 ustawy o rzecznikach patentowych. Wydanie uchwały przez Krajową Radę Rzeczników Patentowych w sprawie negatywnego ustalenia wyniku egzaminu kwalifikacyjnego na rzecznika patentowego nie kończy zatem postępowania w sprawie wpisu na listę rzeczników patentowych, gdyż nie stanowi załatwienia sprawy przez organ administracji publicznej w rozumieniu art. 104 k.p.a. Takie postępowanie kończy wydanie decyzji przez Prezesa Urzędu Patentowego, która podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Sąd I instancji podkreślił, że warunkiem wydania takiej decyzji jest złożenie wniosku przez kandydata o wpis na listę rzeczników patentowych, po uprzednim uzyskaniu pozytywnego wyniku egzaminu kwalifikacyjnego. W związku z tym, że takiego wniosku nie złożono w sprawie Prezes Urzędu Patentowego nie wydał decyzji o wpisie lub odmowie wpisu Z. B. na listę rzeczników patentowych.

Od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. Z. B. wniósł skargę kasacyjną, w której zarzucił:

- naruszenie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i odrzucenie skargi na podstawie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w którym stwierdził, że skarga podlega odrzuceniu jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, podczas gdy powyższy przepis dotyczy niedopuszczalności wniesienia skargi z innych przyczyn, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy;

- naruszenie art. 45 ust.1 Konstytucji RP poprzez pozbawienie Skarżącego prawa do bezpośredniego zastosowania wymienionego przepisu Konstytucji, tj. zapewnienia każdemu prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd w związku z okolicznością, że sposób zaskarżenia od wyników egzaminu rzeczniowskiego nie został przewidziany w ustawie z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych oraz żadnej innej ustawie czy akcie prawnym powszechnie obowiązującego prawa, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy;

- naruszenie art. 3 § 2 pkt 1-8 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że uchwała Krajowej Rady Rzeczników Patentowych nie mieści się w kategorii aktów administracyjnych podlegających zaskarżeniu a KRRP nie jest organem władzy publicznej lub innym podmiotem powołanym z mocy ustawy, które to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Z. B. podniósł, że Krajowa Rada Rzeczników Patentowych jest nie tylko organem samorządu zawodowego ale w zakresie sprawy zaskarżonej do Sądu I instancji wypełnia również przesłanki organu władzy publicznej lub innego podmiotu, który jest z mocy prawa powołany do załatwienia spraw indywidualnych. Skarżący podkreślił, że uchwałę Krajowej Rady Rzeczników Patentowych w sprawie wyniku egzaminu należy traktować jak decyzję administracyjną organu kolegialnego, który w ten sposób rozstrzyga sprawę w całości lub w części lub w inny sposób kończy postępowanie w danej instancji. W rozpoznawanej sprawie uchwała jest oparta na przepisie ustawy o rzecznikach patentowych i wobec tego powinna posiadać wszystkie cechy aktu administracyjnego w indywidualnej i konkretnej sprawie. Skarżący podkreślił, że gdyby traktować uchwałę Krajowej Rady Rzeczników Patentowych jedynie jako uchwałę samorządu zawodowego - to uchwała ta nie powinna odnosić skutku wobec skarżącego, gdyż nie jest on członkiem samorządu zawodowego – Polskiej Izby Rzeczników Patentowych - z uwagi na okoliczność, że został skreślony z listy aplikantów po ukończeniu aplikacji rzeczniowskiej.

Z wymienionych powodów Z. B. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji.

Gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, to w pierwszej kolejności należy rozpoznać ten drugi z zarzutów, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego (por. wyrok NSA z 9 marca 2005 t., FSK 618/04, ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 120; zob. szerzej J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 419). Należy także podkreślić, iż z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że o ich skuteczności nie decyduje każde naruszenie przez wojewódzki sąd administracyjny przepisów procesowych, ale jedynie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej.

Na wstępie ustosunkowując się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów postępowania Naczelny Sąd Administracyjny uznał je za zasadne. Po pierwsze zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i odrzucenie skargi Naczelny Sąd Administracyjny uznał za uzasadniony. Przepis ten stanowi, że sąd odrzuca skargę: "jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne." Jak podnosi się w doktrynie i w orzecznictwie sądowym pod pojęciem niewłaściwego zastosowania prawa materialnego rozumie się "błąd subsumcji, polegający na wadliwym uznaniu, że ustalony w sprawie konkretny stan faktyczny odpowiada abstrakcyjnemu stanowi faktycznemu określonemu w hipotezie określonej normy prawnej." (Knysiak-Molczyk H.: Skarga kasacyjna w postępowaniu sądowo administracyjnym. Warszawa 2009, s. 232 i wskazane tam orzecznictwo). Słusznie zatem podnosi skarżący w skardze kasacyjnej, że przepis ten Sąd pierwszej instancji mylnie zastosował w tej sprawie, ponieważ Sąd ten odrzucił skargę uznając się za niewłaściwy w sprawie, stwierdzając, iż: "sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego." (s. 4 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia WSA.

Zasługujący na aprobatę, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszym składzie orzekającym, jest również pomieszczony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 3 § 2 pkt 1-8 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że uchwała Krajowej Rady Rzeczników Patentowych nie mieści się w kategorii aktów administracyjnych podlegających zaskarżeniu do sądu administracyjnego a KRRP nie jest organem władzy publicznej lub innym podmiotem powołanym z mocy ustawy, które to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy. Wskazany przepis stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. (§ 1 art. 3 p.p.s.a.). "§ 2. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:

1) decyzje administracyjne;

2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;

3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;

4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa;

4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach;

5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;

6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;

7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;

8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a."

Art. 45 ust. 1 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) stanowi, że: "Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd."

Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych (t.j.: Dz. U. z 2011 r., Nr 155, poz. 925; dalej u.rz.p.) zawód rzecznika patentowego jest zawodem zaufania społecznego. Prawo wykonywania zawodu rzecznika patentowego powstaje po złożeniu ślubowania, z dniem dokonania wpisu na listę rzeczników patentowych (art. 18 ust. 1 u.r.p.). Listę tę prowadzi Urząd Patentowy, a wpisu na listę dokonuje się na wniosek zainteresowanego (art. 18 ust. 2 i 4 u.rz.p.). Art. 19 ust. 1 u.rz.p. precyzuje warunki jakie musi spełnić osoba ubiegająca się o wpis na listę rzeczników patentowych, tj. musi: 1) posiadać obywatelstwo państwa członkowskiego; 2) mieć pełną zdolność do czynności prawnych i korzystać z pełni praw publicznych; 3) być nieskazitelnego charakteru i swoim dotychczasowym zachowaniem dawać rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu rzecznika patentowego; 4) ukończyć magisterskie studia wyższe o kierunku przydatnym do wykonywania zawodu rzecznika patentowego, w szczególności techniczne lub prawnicze; 5) odbyć aplikacje rzeczniowską na warunkach określonych w ustawie; 6) złożyć z wynikiem pozytywnym egzamin kwalifikacyjny, o którym mowa w art. 31. Stosownie do art. 20 ust. 1 u.rz.p. wniosek o wpis na listę rzeczników patentowych, o którym mowa jest w art. 18 ust. 4 u.rz.p., składa się w terminie sześciu miesięcy od dnia złożenia egzaminu kwalifikacyjnego. Zgodnie z brzmieniem art. 25 ust. 1 u.rz.p. decyzję o wpisie lub odmowie wpisu na listę rzeczników patentowych i o skreśleniu lub odmowie skreślenia z tej listy, a także decyzję uzależniającą dokonanie wpisu od odbycia uzupełniającej aplikacji rzeczniowskiej lub złożenia egzaminu uzupełniającego, wydaje Prezes UP RP. Na te decyzje, wskazane w ust. 1 art. 25 u.rz.p., służy skarga do sądu administracyjnego.

Art. 31 ust. 1 u.rz.p. stanowi, że celem egzaminu kwalifikacyjnego, którego termin wyznacza Krajowa Rada Rzeczników Patentowych, jest sprawdzenie przygotowania osoby przystępującej do tego egzaminu do samodzielnego i prawidłowego wykonywania zawodu, w tym posiadanej przez nią wiedzy z zakresu:

1) prawa własności przemysłowej, w tym prawa europejskiego i międzynarodowego;

2) prawa autorskiego;

3) prawa cywilnego, gospodarczego i administracyjnego

4) postępowania administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, postępowania cywilnego, w tym postępowania w sprawach gospodarczych;

5) postępowania międzynarodowego w sprawach własności przemysłowej;

6) metodyki wykonywania zawodu, w szczególności uzyskiwania, utrzymywania, wykonywania oraz dochodzenia praw odnoszących się do przedmiotów własności przemysłowej;

7) zasad wykonywania zawodu rzecznika patentowego i zasad etyki rzecznika patentowego.

Egzamin kwalifikacyjny składa się z dwóch części pisemnych i jednej części ustnej. W częściach pisemnych egzaminu kwalifikacyjnego zdający opracowuje trzy tematy. Opracowanie tematu następuje przez sporządzenie:

1) dokumentacji zgłoszenia wynalazku do ochrony;

2) pisma procesowego w postępowaniu administracyjnym, sądowoadministracyjnym lub cywilnym oraz opinii na podstawie przedstawionego stanu faktycznego lub rozstrzygnięcia problemu prawnego na podstawie opisanego przypadku (kazusu).

Część ustna egzaminu polega na odpowiedzi na pytania zamieszczone w wylosowanym zestawie pytań. Każdy z zestawów składa się z dziesięciu pytań.

Zgodnie z treścią art. 32 ust. 1 u.rz.p. do egzaminu kwalifikacyjnego dopuszcza się osobę, która ukończyła aplikację. W przypadku niezaliczenia określonej części egzaminu kwalifikacyjnego egzamin może być powtarzany w tej części. Terminy, w których egzamin może być powtarzany, wyznacza Krajowa Rada Rzeczników Patentowych, na dzień przypadający nie wcześniej niż sześć miesięcy i nie później niż rok od dnia poprzedniego egzaminu. Na wniosek osoby przystępującej do egzaminu termin sześciu miesięcy może być skrócony (art. 32 ust. 2 u.rz.p.).

W przypadku niezaliczenia określonej części egzaminu kwalifikacyjnego egzamin może być powtarzany w tej części. Terminy, w których egzamin może być powtarzany, wyznacza Krajowa Rada Rzeczników Patentowych, na dzień przypadający nie wcześniej niż sześć miesięcy i nie później niż rok od dnia poprzedniego egzaminu. Na wniosek osoby przystępującej do egzaminu termin sześciu miesięcy może być skrócony.

Art. 33 u.rz.p. stanowi, iż egzamin kwalifikacyjny przeprowadza Komisja Egzaminacyjna, powołana przez Krajowa Radę Rzeczników Patentowych. Komisja ta działa w zespołach egzaminacyjnych, których liczba zależy od liczby kandydatów. Ust. 2 tegoż artykułu ustawy wskazuje, że Krajowa Rada Rzeczników Patentowych powołuje Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej, który organizuje i nadzoruje pracę zespołów egzaminacyjnych. W skład takiego zespołu wchodzą: 1) przedstawiciel Krajowej Rady Rzeczników Patentowych jako przewodniczący; 2) trzej eksperci UP RP, wskazani przez Prezesa UP i trzej rzecznicy patentowi wybrani przez Krajowa Radę Rzeczników Patentowych.

Zgodnie z art. 33 ust. 6 u.rz.p. od uchwały Komisji Egzaminacyjnej stwierdzającej wynik egzaminu kwalifikacyjnego przysługuje odwołanie do Krajowej Rady Rzeczników Patentowych w terminie 14 dni od dnia ogłoszenia wyników egzaminu. Należy tutaj przypomnieć, iż Krajowa Rada Rzeczników Patentowych, w świetle art. 44 ust. 1 pkt 2) u.rz.p., jest jednym z organów Polskiej Izby Rzeczników Patentowych, jako samorządu rzeczników patentowych. Ustawa o rzecznikach patentowych w swoich regulacjach nie statuuje prawa skargi do sądu administracyjnego na uchwałę Krajowej Rady Rzeczników Patentowych, podjętą w wyniku rozpatrzenia odwołania od uchwały Komisji Egzaminacyjnej stwierdzającej wynik egzaminu kwalifikacyjnego. Natomiast, co wypada zaakcentować, od innych uchwał tego samego organu samorządu rzeczniowskiego, tj. Krajowej Rady Rzeczników Patentowych, ustawodawca expressis verbis przewidział prawo skargi do sądu administracyjnego, a mianowicie na uchwałę o odmowie wpisu na listę aplikantów rzeczniowskich oraz na uchwałę o skreśleniu z tej listy (art. 38 u.rz.p. w zw. z art. 37, art. 29 ust. 1, art. 33 ust. 1 i ust. 6 tejże ustawy). Także od innych uchwał tegoż organu samorządu rzeczniowskiego przysługuje, zgodnie z przepisami ustawy, prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego, tj.: od uchwały o zwolnieniu od odbycia aplikacji rzeczniowskiej (art. 21 ust. 2 i ust. 3 u.rz.p.), od uchwały o zawieszeniu albo o przywróceniu prawa do wykonywania zawodu rzecznika patentowego (art. 23a ust. 3 i ust. 4 u.rz.p.),

Należy jeszcze dodać, iż organy samorządu rzeczniowskiego podejmują uchwały zwykłą większością głosów, i ile statut nie stanowi inaczej, a uchwały te doręcza się niezwłocznie Prezesowi Urzędu Patentowego (art. 46 ust. 1 i ust. 2 u.rz.p.). Stosownie natomiast do unormowań zawartych w art. 56 ust. 1 u.rz.p. Prezes UP RP może zaskarżyć do Sądu Najwyższego sprzeczną z prawem uchwałę organu samorządu, w terminie trzech miesięcy od dnia jej doręczenia. Sąd Najwyższy utrzymuje zaskarżoną uchwałę w mocy bądź uchyla ją i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania właściwemu organowi samorządu, ustalając wytyczne co do sposobu jej załatwienia. Wytyczne są wiążące dla organu samorządu.

Analizując te regulacje prawne należy zauważyć, iż podobne regulacje prawne nie przewidujące expressis verbis prawa skargi do sądu administracyjnego od uchwał komisji egzaminacyjnych i rozstrzygnięć wydanych przez Ministra Sprawiedliwości w tych sprawach, obowiązywały przez pewien czas w zakresie egzaminów, zwanych wówczas "konkursowymi" na aplikacje radcowskie i adwokackie. Podkreślić wypada, iż m.in. pod wpływem krytycznego stanowiska zajętego przez judykaturę oraz doktrynę doszło do nowelizacji ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (t. j.: Dz. U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188 ze zm.) i ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j.: Dz. U. z 2010 r., Nr 10, poz. 65 ze zm.), które to nowelizacje wskazanych ustaw weszły w życie z dniem 25 marca 2009 r. To pozwala na posłużenie się w tej sprawie argumentami, jakie były podnoszone w orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie w okresie sprzed tych nowelizacji Prawa o adwokaturze i ustawy o radcach prawnych. Rozważenia wymaga, jaki charakter prawny ma komisja egzaminacyjna do spraw egzaminu kwalifikacyjnego. W przedmiotowej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, komisje egzaminacyjne należy uznać za podmiot, który jest powołany z mocy prawa do wykonywania czynności związanych z ustaleniem wyniku egzaminu kwalifikacyjnego. Postępowanie w sprawie egzaminu kwalifikacyjnego kończy w istocie protokół z przebiegu egzaminu kwalifikacyjnego, który podpisują przewodniczący zespołu egzaminacyjnego i wszyscy jego członkowie (§ 20 rozporządzenia Prezesa RM z dnia 8 września 2011 r. w sprawie przedmiotu szkolenia aplikantów rzeczniowskich, szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i egzaminu kwalifikacyjnego – Dz. U. Nr 189, poz. 1124). Ustalenie wyniku egzaminu następuje w formie uchwały, która może być uznana za mającą cechy decyzji administracyjnej, albowiem jest aktem o charakterze indywidualnym (ustalenie wyniku egzaminu), charakteryzuje się podwójną konkretnością, tzn. dotyczy konkretnego podmiotu (skarżącego) oraz jego konkretnych praw (od ustalonego wyniku egzaminu zależy jego pozycja jako osoby mającej prawo ubiegania się o wpis na listę rzeczników patentowych). Ustalenie przez komisję egzaminacyjną wyniku egzaminu w drodze uchwały nie ma tylko charakteru aktu wiedzy, lecz jest – wobec kandydata na rzecznika patentowego – aktem woli, przesądzającym w istocie o dopuszczeniu go do postępowania w sprawie wpisu na listę rzeczników patentowych. Postępowanie egzaminacyjne dotyczące egzaminu kwalifikacyjnego jest odrębnym postępowaniem od postępowania w sprawie wpisu na listę rzeczników patentowych. Wpis na listę rzeczników patentowych wymaga złożenia oddzielnego wniosku i wydania w tym zakresie oddzielnej decyzji przez inny organ, jakim jest Prezes UP RP (art. 25 ust.1 u.rz.p.), przy czym pozytywny wynik egzaminu kwalifikacyjnego jest niezbędną przesłanką wpisu na listę rzeczników patentowych (art. 19 ust. 1 pkt 6 u.rz. p. i art. 20 ust. 1 u.rz.p.). Należy dodać, iż Prezes UP RP nie jest organem wyższego stopnia w stosunku do komisji egzaminacyjnej. W konsekwencji jest on związany uchwałą komisji egzaminacyjnej i nie może odmówić wpisu na listę rzeczników patentowych osobie, która uzyskała pozytywny wynik z egzaminu kwalifikacyjnego, pod warunkiem spełnienia pozostałych wymogów wymienionych w art. 19 ust. 1 pkt 1-5 u.rz.p. i z tym zastrzeżeniem, że złoży ona wniosek o wpis na listę rzeczników patentowych w terminie sześciu miesięcy od dnia złożenia egzaminu kwalifikacyjnego (art. 20 ust. 1 u.rz.p.).

Odwołanie od uchwały komisji egzaminacyjnej stwierdzającej wynik egzaminu kwalifikacyjnego, o którym mowa jest w art. 33 ust. 6 u.rz.p., może być wniesione w terminie 14 dni od dnia ogłoszenia wyniku egzaminu do Krajowej Rady Rzeczników Patentowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego odwołanie to jest odwołaniem w rozumieniu art. 127 § 1 k.p.a. Zaakcentować należy, iż w przypadku gdy przepisy określające szczególny tryb postępowania nie zawierają (w zakresie nieuregulowanym) odesłania do kodeksu postępowania administracyjnego, właściwy organ administracji publicznej lub inny podmiot wydający akt z zakresu administracji publicznej, dotyczący uprawnień wynikających z przepisów prawa, powinien zastosować uzupełniająco przepisy k.p.a.

Egzamin kwalifikacyjny, o którym mowa jest w art. 31 u.rz.p. jest formą zapewnienia osobom korzystającym z pełni praw publicznych konstytucyjnego prawa wolności wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy statuowanego w art. 65 ust. 1 Konstytucji RP. Od sposobu przeprowadzenia tego egzaminu, w tym – od zakresu, zasad przeprowadzenia, oceny wyników egzaminu kwalifikacyjnego i jego wpływu na wpis lub odmowę wpisu na listę rzeczników patentowych, zależy możliwość skorzystania przez kandydata na rzecznika patentowego (który ukończył aplikację rzeczniowską lub został zwolniony z obowiązku jej odbycia – art. 32 ust. 1 u.rz.p. i art. 30 ust. 2 u.rz.p.) z wolności wyboru zawodu rzecznika patentowego i uzyskania dostępu do tego zawodu. Istnieje zatem merytoryczny (przyczynowo-skutkowy) rodzaj powiązania między zasadami przeprowadzenia egzaminu kwalifikacyjnego, selekcjonującego potencjalnych kandydatów na rzeczników patentowych, a możliwością zrealizowania przez nich konstytucyjnej wolności wyboru i wykonywania zawodu oraz wolności wyboru miejsca pracy (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r., sygn. akt P21/02, OTK-A, 2005, nr 2, poz. 9 - odnośnie możliwości zaskarżenia uchwały dot. wyniku egzaminu na aplikację radcowska i adwokacką).

W myśl art. 5 § 2 pkt 3 k.p.a. przez organy administracji publicznej rozumie się ministrów, centralne organy administracji rządowej, wojewodów, działające w ich lub we własnym imieniu inne terenowe organy administracji rządowej (zespolonej i niezespolonej), organy jednostek samorządu terytorialnego oraz inne organ i podmioty, wymienione w art. 1 pkt 2 k.p.a. Zgodnie z tym ostatnim przepisem kodeks postępowania administracyjnego stosuje się w postępowaniu przed innymi organami państwowymi oraz przed innymi podmiotami, gdy są one powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do załatwiania spraw indywidualnych w drodze decyzji administracyjnej.

Komisja egzaminacyjna do spraw egzaminu kwalifikacyjnego jest powoływana przez Krajową Radę Rzeczników Patentowych będącą organem samorządu rzeczników patentowych, tj. Polskiej Izby Rzeczników Patentowych. Od uchwały komisji egzaminacyjnej przysługuje uczestnikowi egzaminu odwołanie do Krajowej Rady Rzeczników Patentowych, które to odwołanie można wnieść w terminie 14 dni od dnia ogłoszenia wyników egzaminu. Krajowa Rada Rzeczników Patentowych jest zatem organem odwoławczym (organem wyższego stopnia) w stosunku do komisji egzaminacyjnej, który po rozpatrzeniu odwołania, wniesionego na uchwałę komisji egzaminacyjnej, wydaje uchwałę utrzymującą w mocy uchwałę komisji egzaminacyjnej lub ją uchyla. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jak już wskazano wyżej uchwała komisji egzaminacyjnej poza oświadczeniem wiedzy na temat kwalifikacji kandydata na rzecznika patentowego zawiera oświadczenie woli organu jednostronnie i władczo decydującego o prawie złożenia wniosku o wpis na listę rzeczników patentowych. Wynik egzaminu jest zaś prawnie wiążący dla Prezesa UP RP. Jak podkreśla się w doktrynie i judykaturze aktualnie zaznacza się tendencja "do zlecania organom samorządu zawodowego funkcji administracji publicznej, a to odnośnie do dostępu do niektórych zawodów. Decyzje takie podejmują m. in. organy samorządu adwokackiego, radców prawnych, lekarzy, lekarzy weterynarii." (J. Borkowski [w]: B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 1996, s. 7). Zatem zarówno komisja egzaminacyjna, jak i Krajowa Rada Rzeczników Patentowych (w zakresie rozpatrywania odwołania od uchwały komisji w sprawie wyniku egzaminu kwalifikacyjnego) są podmiotami, o jakich mowa jest w art. 5 § 2 pkt 3 k.p.a., gdyż przepisy ustawy o rzecznikach patentowych uprawniają je do przeprowadzenia egzaminu kwalifikacyjnego i wyposażają w uprawnienia władcze w postaci uchwały ustalającej wynik egzaminu. Jak podkreśla się w judykaturze organy samorządu zawodowego są organami administracji publicznej w ujęciu funkcjonalnym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 11 lipca 2006 r., sygn. akt II OSK 333/06 odnośnie organów samorządu zawodowego pielęgniarek i położnych – publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zakres działania sądów administracyjnych został ukształtowany bardzo szeroko. Obejmuje on całokształt działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych).

W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał w analizowanej sprawie za zasadny zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 45 ust.1 Konstytucji RP poprzez nie dokonanie przez Sąd pierwszej instancji w analizowanej sprawie prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych, co w konsekwencji prowadzi do pozbawienia skarżącego prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Należy dodać, iż przewidziana w art. 56 ust. 1 u.rz.p. możliwość zaskarżenia przez Prezesa UP RP do Sądu Najwyższego sprzecznej z prawem uchwały organu samorządu rzeczników patentowych, w terminie trzech miesięcy od dnia jej doręczenia, nie realizuje prawa wynikającego ze wskazanego art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, ponieważ prawo skargi wynikające z unormowań zawartych w tym przepisie nie przysługuje każdemu kto ma w tym interes prawny (art. 50 § 1 p.p.s.a.), a tylko centralnemu organowi administracji rządowej w sprawach własności przemysłowej jakim jest Prezes UP RP, a ponadto jak wskazano wyżej Prezes UP RP nie jest organem wyższego stopnia w stosunku do komisji egzaminacyjnej do spraw egzaminu kwalifikacyjnego.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.