Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1588/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2,  art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 106 par. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1588/08 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 grudnia 2009 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maja Chodacka, Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.), Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: Julia Kamieniarz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2009 r., sprawy ze skargi B. W., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 31 marca 2006 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy, - skargę oddala-


UZASADNIENIE

I SA/Kr 1588/08

UZASADNIENIE

Pismem z dnia 26 stycznia 2004 r. B. W. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Organ ustalił, że wnioskodawca prowadząc w okresie od 20 lipca 1994 r. do 31 stycznia 2001 r. w formie spółki cywilnej wraz z żoną P. W. firmę "H." nie dopełnił opłacania należnych za siebie składek, które to zaległości były sukcesywnie kierowane na drogę egzekucji, jednakże egzekucja okazała się bezskuteczna.

Wnioskodawca uzasadniał swój wniosek trudną sytuacją rodzinną, a mianowicie chorobą żony P. W., która cierpi na stany depresyjne po poronieniu ciąży, chorobami dalszych członków rodziny oraz faktem, że zaległości nie powstały z winy wnioskodawcy, ale z powodu załamania koniunktury na rynku oraz nieuczciwości kontrahentów, w wyniku czego spółka "H." utraciła płynność finansową oraz zdolność kredytową.

W toku postępowania organ rentowy dodatkowo ustalił, że wnioskodawca wraz z żoną i dwójką niepełnoletnich dzieci zajmuje mieszkanie spółdzielcze lokatorskie o pow. 72 m kw., nie posiada żadnych cennych ruchomości, nie jest też właścicielem żadnych nieruchomości. Od dnia 15 listopada 2002 r. B. W. wraz z żoną prowadzą działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej pod firmą "W." w zakresie handlu artykułami spożywczymi i przemysłowymi, każdy ze wspólników uzyskuje dochód w wysokości ok. 2.000 zł brutto. Organ ustalił także, że wnioskodawca nie posiada zaległości podatkowych, gdyż pomyślnie zakończyło się postępowanie restrukturyzacyjne obejmujące takie zaległości, ponadto strona obecnie na bieżąco reguluje należności publicznoprawne, w tym składki ubezpieczeniowe. Rodzina wnioskodawcy nie korzysta również z instytucjonalnej pomocy społecznej. Wnioskodawca posiada nadto wymagalną wierzytelność względem P. sp. z o.o. zasądzoną wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia 29 czerwca 2000 r., sygn. akt[...].

B. W. złożył nadto do akt sprawy wyliczenie, z którego wynika, że łączne szacunkowe wydatki na utrzymanie rodziny wynoszą ok. 1.500 zł miesięcznie, tzw. opłaty domowe strona określiła na kwotę 850 zł miesięcznie, poza tym wnioskodawca zaznaczył, że kiedy pojawiły się trudności związane z funkcjonowaniem poprzedniej spółki i choroby członków rodziny, to zaciągnięto u osób prywatnych pożyczki, które obecnie spłacane są w wysokości 600 zł miesięcznie, do tego dochodzą opłaty związane z firmą – składki na ZUS, podatki, telefony firmowe itp.

Decyzją z dnia12 października 2004 r., nr [...]Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek obejmującej zaległe składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami ustalonymi na dzień złożenia wniosku w łącznej kwocie 35.488,94 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powołując się na treść art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdził, że w stosunku do B. W. nie wystąpiła przesłanka tzw. całkowitej nieściągalności, która warunkuje ewentualne umorzenie należności składkowych. Od 15 listopada 2002 r. wnioskodawca prowadzi bowiem wraz z żoną generującą zyski działalność gospodarczą, a zatem obecnie organ rentowy ma możliwość prowadzenia egzekucji. Nie znaleziono także podstaw do umorzenia należności w trybie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365), gdyż zdaniem organu ewentualne trudności finansowe rodziny wnioskodawcy nie mają charakteru trwałego i pogłębiającego się, zaś choroba P. W. nie wyklucza jej z normalnego życia, skoro pozwala pracować i osiągać deklarowane dochody.

Ponadto powołując się na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek organ zaznaczył, że nawet przy wykazaniu przez wnioskodawcę, że ze względu na stan majątkowy nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, organ rentowy nie ma obowiązku wydania w tej materii decyzji pozytywnej.

W wyniku rozpatrzenia wniosku B. W. o ponowne rozpoznanie sprawy Prezes ZUS decyzją z dnia 17 listopada 2004 r., znak [...]utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Jednakże wyrokiem z dnia 26 września 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 303/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji Prezesa ZUS. Sąd nie wypowiedział się co do zasadności merytorycznych twierdzeń zawartych w skardze, ale stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji z powodów procesowych, mianowicie uznał, że została ona wydana przez niewłaściwy organ. Zdaniem WSA w Warszawie w sprawach dotyczących umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie właściwym do rozpatrywania środków odwoławczych jest Minister Polityki Społecznej. Po wyroku Sądu i przekazaniu akt Ministrowi Pracy i Polityki Społecznej, postanowieniem z dnia 27 lutego 2006 r., znak: [...]minister przekazał wniosek B. W. o ponowne rozpoznanie sprawy Prezesowi ZUS, gdyż w dniu 24 sierpnia 2004 r. zmianie uległa treść art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, na mocy którego to przepisu kompetencję do rozpoznawania tego typu wniosków zyskał Prezes ZUS.

Tak więc po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 31 marca 2006 r., znak [...]utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie ZUS z dnia 12 października 2004 r., znak:[...]. W uzasadnieniu podniesiono, że z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki całkowitej nieściągalności określone natomiast zostały w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 cytowanej ustawy. Zdaniem organu brak jest w sprawie podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności względem B. W., gdyż wprawdzie prowadzone postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne i postanowieniem z dnia 29 czerwca 2001 r. Naczelnika Urzędu Skarbowego zostało umorzone, jednak aktualnie zobowiązany prowadzi wraz z żoną w formie spółki cywilnej nową działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód w łącznej kwocie ok. 4.000 zł miesięcznie, a zatem istnieje obecnie możliwość egzekwowania zadłużenia zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ponadto organ zwrócił uwagę na okoliczność, że ZUS dokonał zajęcia wskazanej przez stronę wierzytelności przysługującej od spółki z o.o. P. w K..

Prezes ZUS powołując się również na uregulowanie zawarte w art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365), a dające możliwość umorzenia należności z tytułu składek w sytuacji nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności, gdy ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną zobowiązany nie jest w stanie opłacić należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego jego rodziny, uznał, że w ostatnich latach kondycja finansowa wnioskodawcy i jego rodziny uległa poprawie, o czym świadczy terminowe opłacanie należności publicznoprawnych wynikających z prowadzonej obecnie działalności gospodarczej. Ta okoliczność, jak również przyznana pomoc państwa w postaci restrukturyzacji wcześniejszych zaległości podatkowych, która zredukowała kwotę wymagalnych zobowiązań, a także obecne możliwości zarobkowe strony dają podstawę do przyjęcia, że trudności finansowe rodziny W. są czasowe, stopniowo przezwyciężane, a tym samym nie mają charakteru trwałego lub pogłębiającego się. Natomiast wskazywana choroba depresyjna małżonki B. W. związana z utratą ciąży nie pozbawia jej możliwości zarobkowania i uzyskiwania dochodu umożliwiającego ratalną spłatę zadłużenia. Ponadto organ podnosząc kwestię uznaniowego charakteru decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek zwrócił uwagę, że ma pewien margines swobody oznaczający, iż nawet w przypadku stwierdzenia przesłanek do umorzenia może takiego umorzenia odmówić.

Od powyższej decyzji skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, jednocześnie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z uwagi na to, że w sprawie zapadł już wyrok WSA w Warszawie, na mocy którego stwierdzono nieważność decyzji Prezesa ZUS. Skarga zawiera także następujące wnioski: o łączne rozpatrzenie niniejszej sprawy ze sprawą żony skarżącego P. W. o umorzenie w całości należności składkowych na rzecz ZUS, o przymuszenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do podejmowania skutecznych działań egzekucyjnych względem dłużnika skarżącego – "P." sp. z o.o., o wydanie postanowienia w przedmiocie wyznaczenia terminu do zawarcia z ZUS ugody na drodze pozasądowej.

W uzasadnieniu skargi oraz dodatkowych pismach procesowych składanych do akt sprawy, skarżący wskazał na trudną sytuację zdrowotną i finansową, na fakt, iż zaległości na rzecz ZUS nie powstały z jego winy, ale na skutek niekorzystnego splotu okoliczności rodzinno – biznesowych. Podniósł nadto, że na skutek odmowy umorzenia przez organ rentowy należności składkowych skarżący wraz z żoną pozbawieni zostali możliwości otwarcia linii kredytowej w banku, co negatywnie wpłynęło na rozwój działalności obecnie prowadzonego Przedsiębiorstwa "W." s.c. Skarżący zwrócił również uwagę na fakt, że żona pozostaje pod stałą opieką medyczną, a choroba ograniczyła jej wydajność w pracy, dlatego czynności zawodowe wykonuje sporadycznie w domu.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując argumentację i stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Z kolei w piśmie z dnia 9 lipca 2007 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o załączenie do akt niniejszej sprawy akt WSA w Warszawie o sygn. V SA/Wa 123/07, III SA/Wa 433/07 i III SA/Wa 434/07, z uwagi na fakt, że w tych postępowaniach skarżący w sposób wiarygodny i dostateczny udokumentowali złożone wnioski, a dotyczą one w zasadzie tego samego przedmiotu. Następnie pismem z dnia 18 września 2009 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego cofnął w/w wnioski dowodowe.

Postanowieniem z dnia 13 października 2008 r., sygn. akt [...]WSA w Warszawie stwierdził swą niewłaściwość i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, powołując się na treść § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta RP z 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania do rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. nr 163, poz.1016).

W piśmie procesowym z dnia 16 września 2009 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego podniósł dodatkowe zarzuty względem zaskarżonej decyzji. Przede wszystkim zarzucono naruszenie art. 77 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego na okoliczność spełnienia przez skarżącego przesłanek z art. 28 ust. 1-4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczących umorzenia należności względem ZUS. W dalszej kolejności pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez uznanie, że stan majątkowy i sytuacja rodzinna umożliwia opłacenie skarżącemu należności względem ZUS, bez uszczerbku dla niego i rodziny oraz art. 28 ust. 1-4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego błędną wykładnię, która w istocie zmierza do uznania, że w zakresie stosowania instytucji uznania administracyjnego mieści się dowolność w stosowaniu prawa.

Zdaniem pełnomocnika skarżącego pozbawione logiki jest twierdzenie organu, że osiąganie przez skarżącego dochodu z innej działalności gospodarczej (W. s.c.) oraz posiadanie wierzytelności względem kontrahenta przesądza o niespełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności, a zatem o możliwości spłaty zaległych należności względem ZUS. Pełnomocnik podniósł, że uzyskiwane dochody pozwalają rodzinie na skromną egzystencję. Wyegzekwowanie zaległości spowodowałoby całkowitą utratę płynności finansowej i dodatkową konieczność sięgania po pomoc Państwa. W uzasadnieniu pisma podniesiono też, że 17 marca 2009 r. skarżący przeszedł zabieg artroskopii kolana, a następnie w dniu 7 sierpnia 2009 r. kolejny zabieg. Te dolegliwości powodują znaczne trudności i ograniczenia w prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, która wymaga częstych wyjazdów do miejsc zlokalizowanych w całej Polsce. Żona skarżącego pozostaje zaś w leczeniu w związku z głęboką depresją lękową. Dodatkowo gospodarstwo domowe skarżącego i jego rodziny ucierpiało w wyniku niedawnej powodzi w D..

W opinii pełnomocnika B. W. organ w niniejszej sprawie przekroczył granice uznania administracyjnego, podszedł do sprawy w sposób automatyczny i wydał decyzję o charakterze dowolnym bez uwzględnienia wszystkich okoliczności sprawy.

W konsekwencji pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów pomocy udzielonej z urzędu, która nie została opłacona w jakiejkolwiek części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm.), jak również art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365). Zgodnie zatem z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu w pkt od 1 do 6.

W stosunku do płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi przepis art. 28 ust. 3a powołanej wyżej ustawy wprowadził wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności. Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane przez Zakład, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei odnoszący się do takich sytuacji przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365) stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 ustawy ubezpieczeniowej wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Dlatego też powołane wyżej przepisy dotyczące instytucji umorzenia zastosowanie mają także do odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 tejże ustawy, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07, LEX nr 471116). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie, nie stwierdził aby naruszała ona prawo w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie.

Organy bowiem w sposób dokładny i wnikliwy rozpatrzyły sytuację skarżącego pod kątem przesłanek określonych w cytowanych wyżej przepisach prawa materialnego. W pierwszej kolejności należy przyznać rację organom, że w stosunku do skarżącego nie można mówić o spełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności. Zamknięty katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Analiza w/w przepisu prowadzi do wniosku, że żadna z wymienionych przesłanek nie ma zastosowania względem skarżącego, który żyje, względem którego nie toczyło się postępowanie upadłościowe, a wysokość zaległości przekracza koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. W szczególności zaś należy zaznaczyć, że wprawdzie wcześniejsza egzekucja względem skarżącego okazała się bezskuteczna, ale na etapie podejmowania przez organy rentowe decyzji o odmowie umorzenia należności względem ZUS skarżący prowadził wraz z żoną kolejną, nową działalność gospodarczą uzyskując z niej deklarowany dochód w wysokości 4.000 zł (łącznie z żoną), a zatem organ ma możliwość prowadzenia egzekucji, która to okoliczność – wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącego wyartykułowanym w piśmie procesowym z dnia 16 września 2009 r. – przesądza o braku całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. O powyższej okoliczności przesądza również fakt posiadania wymagalnej wierzytelności względem kontrahenta. Wprawdzie w chwili orzekania przez Prezesa ZUS egzekucja powyższej wierzytelności była utrudniona, jednakże samo istnienie takiej wierzytelności daje potencjalną możliwość uzyskania pewnych środków i czyni umorzenie należności względem ZUS przedwczesnym.

Dokonując natomiast analizy stanowiska organu dotyczącego odmowy umorzenia wskazanych należności w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365) należy podkreślić, że zostało ono poparte szczegółową oceną wskazywanej przez skarżącego sytuacji rodzinnej i majątkowej. Organy w sposób przekonujący i dokładny wyjaśniły dlaczego ich zdaniem skarżący nie wykazał, by że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie był w stanie opłacić zaległych należności składkowych, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Należy przyznać rację organom rentowym, że szeroko podnoszona przez skarżącego okoliczność choroby depresyjnej jego żony nie stanowi przeszkody w pracy, prowadzeniu wspólnej z małżonkiem działalności gospodarczej i osiąganiu przez nią deklarowanego dochodu w wysokości 2.000 zł, zatem nie może stanowić przesłanki umorzenia należności, gdyż nie jest to taka choroba członka rodziny, która powoduje konieczność sprawowania opieki pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 cytowanego rozporządzenia).

Takiej przesłanki nie może stanowić nadto podnoszona w toku postępowania oraz w skardze okoliczność załamania koniunktury na rynku oraz fakt nieuczciwości kontrahentów skarżącego, w wyniku czego spółka "H." utraciła płynność finansową oraz zdolność kredytową. Zaznaczyć bowiem należy, że osoba decydująca się na podjęcie i prowadzenie działalności gospodarczej przyjmuje na siebie odpowiedzialność i zobowiązania z tym związane. Ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej i umiejętnego doboru kontrahentów obciąża wyłącznie podatnika i nie można go przerzucać na Skarb Państwa, w interesie którego leży zapewnienie dopływu do budżetu należności publicznoprawnych w odpowiedniej wysokości. Jak podkreśla się w orzecznictwie niepowodzenie finansowe działalności gospodarczej, niewiedza, brak doświadczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej, czy wybór niewłaściwych kontrahentów nie mogą skutkować obowiązkiem umorzenia należności publicznoprawnych (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2003 r., sygn. akt II SA 2040/01, wyrok NSA z dnia 22 lipca 2009 , sygn. akt II FSK 71/09). Zatem załamanie koniunktury na rynku, czy wybór niewłaściwych kontrahentów przez skarżącego, nawet przy braku możliwości przypisania stronie celowego i świadomego dążenia do naruszenia prawa, nie może być argumentem uzasadniającym umorzenie należności względem ZUS.

Z pola widzenia nie może nadto umknąć fakt, że instytucja przewidziana w art. art. 28 ust. 1-4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stanowi wyjątek od zasady powszechności ubezpieczeń społecznych, z zatem ma charakter wyjątkowy i szczególny, zatem przepisy ją regulujące winny być interpretowane w sposób ścisły.

Stwierdzić należy, że jakkolwiek sytuacja rodziny skarżącego jest trudna, gdyż biorąc pod uwagę miesięczne obciążenia finansowe rodziny, żyje ona skromnie, to jednak – jak słusznie zaznaczył Prezes ZUS w zaskarżonej decyzji – trudności te są przezwyciężalne, gdyż skarżący wraz z żoną prowadzą działalność gospodarczą generującą dochód, na bieżąco są w stanie opłacić inne należności publicznoprawne oraz spłacać zaciągnięte długi u osób prywatnych i nie korzystają z instytucjonalnej pomocy społecznej.

Na marginesie należy zaznaczyć, że nie mogły zostać uwzględnione przytoczone przez pełnomocnika skarżącego w piśmie z dnia 16 września 2009 r. nowe okoliczności mogące mieć wpływ na ewentualne pogorszenie sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego oraz jego rodziny w postaci dwukrotnej operacji kolana B. W. (w dniu marca 2009r. i 7 sierpnia 2009 r.) oraz niedawnej powodzi w D. Sądy administracyjne nie przejmują bowiem sprawy do merytorycznego rozstrzygnięcia, ale badają legalność zaskarżonych aktów administracyjnych, co oznacza, że kontrolują akt pod względem jego zgodności z prawem w oparciu o stan faktyczny i prawny istniejący w chwili podjęcia takiego aktu. Pojawienie się natomiast nowych okoliczności w sprawie może skutkować jedynie złożeniem do organu rentowego ponownego wniosku o umorzenie zaległych należności, jeżeli w opinii strony jej sytuacja zmieniła się na tyle, że obecnie spełnia ona ustawowe przesłanki dla umorzenia powyższych należności względem ZUS.

Z tych samych powodów orzekający w niniejszej sprawie Sąd nie mógł uwzględnić wniosków skarżącego o umorzenie w całości należności składkowych na rzecz ZUS, przymuszenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do podejmowania skutecznych działań egzekucyjnych względem dłużnika skarżącego – "P." sp. z o.o., czy wydanie postanowienia w przedmiocie wyznaczenia terminu do zawarcia z ZUS ugody na drodze pozasądowej. Jak to bowiem zaznaczono wyżej sądy administracyjne nie zastępują organów administracji publicznej w administrowaniu, dokonując jedynie kontroli pod względem legalności wydawanych przez nie aktów.

Nie jest również zasadny zarzut skargi zmierzający do wykazania, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu ze względu na prawomocny wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 września 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 303/05. Powyższe orzeczenie dotyczyło jedynie kwestii formalnych, związanych z niewłaściwością orzekającego w sprawie organu. Nie odnosiło się natomiast w żadnej mierze do kwestii merytorycznych i zasadności odmowy umorzenia należnych składek. Z kolei po dniu 24 sierpnia 2004 r. (czyli w toku postępowania) zmianie uległa treść art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, na mocy którego to przepisu kompetencję do rozpoznawania wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności składkowych względem ZUS, zyskał Prezes ZUS. Zatem zaskarżona decyzja wydana została przez organ właściwy.

Art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Mając powyższe na względzie należy uznać, że organy podatkowe wszechstronnie rozważyły i oceniły wszystkie aspekty faktyczne i prawne niniejszej sprawy, a także wzięły pod uwagę okoliczności podnoszone przez skarżącego i w wyniku tej oceny podjęta została decyzja mieszcząca się granicach uznania administracyjnego, dlatego Sąd nie znalazł podstaw do uznania jej za niezgodną z prawem.

Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 z późn. zm.).