Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 354/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2012-10-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 1, 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Łozowska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędzia WSA Marta Wojciechowska (spr.) Protokolant st. sekretarz sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 31 października 2012 r. sprawy ze skargi K.O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 21 marca 2012 r. K. O. (dalej skarżący, wnioskodawca, zobowiązany) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, powołując się na trudną sytuację materialną rodziny.

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego i zebraniu dowodów w sprawie decyzją z dnia 15 maja 2012r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu odmówił – na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3, art. 28 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) -/dalej u.s.u.s./ - umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za miesiąc lipiec 2004 r. oraz za okres od lipca 2009 r. do stycznia 2010 r. w łącznej kwocie 4.419,19 zł, w tym należność główna w kwocie 3.443,19 zł oraz odsetki za zwłokę na dzień 21.03.2012 r. w wysokości 976 zł.

Z ustaleń organu wynikało, iż skarżący prowadził działalność gospodarczą w okresach 01.01.1999 r. do 02.03.2000 r. od 01.10.2003 r. do 31.08.2004r. oraz 01.07.2009 r. do 19.01.2010 r. W okresie tym nie dopełnił obowiązku wynikającego z art. 46 i 47 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s., zalegając z zapłatą należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Organ zaznaczył przy tym, iż wniosek skarżącego, zgodnie z jego wolą wyrażoną we wniosku, rozpoznano jedynie w zakresie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (emerytalne, rentowe oraz wypadkowe).

Poddając ocenie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, organ uznał, iż w przypadku wnioskodawcy nie wystąpiła całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Wskazał, iż w stosunku do istniejącego zadłużenia nie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, a więc nie można ocenić jego skuteczności, a tym bardziej stwierdzić całkowitej nieściągalności. Jednocześnie podjęte na skutek złożonego wniosku czynności pozwoliły na ustalenie, że skarżący od 31.05.2011 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże od dnia 1 września 2010 r. jest zatrudniony jest w Przedsiębiorstwie Usługowo-Produkcyjno-Handlowym "A" Spółka z o.o., pobierając z tego tytułu wynagrodzenie brutto: w m-cu 02/2012r. -2.469,72 zł, w 03/2012r- 2.988,08 zł, w 04/2012r. - 3.497,90 zł (zgodnie z deklaracją ZUS RCA). Współmałżonka skarżącego zatrudniona jest w Domu Opieki Społecznej w P., osiągając wynagrodzenie brutto w wysokości ok. 1.912 zł. Wnioskodawca ma na utrzymaniu dwoje dzieci, a podane przez stronę stałe wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego kształtowały się następująco: podatek od nieruchomości - 178,00 zł, energia elektryczna - 263,00 zł, odpady -22,00 zł, woda i kanalizacja - 144,00 zł, telefon - 192,00 zł, koszt dojazdu dziecka do szkoły -107,00 zł, koszt dojazdu do pracy - 400,00 zł oraz koszty opału (w sezonie zimowym) 549,00 zł, rata kredytu 620,00 zł.

Organ ustalił również, iż skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w P., stanowiącej m.in. tereny zabudowane mieszkalne i rolę (akt notarialny z dnia 26.06.2001r. rep A: [...])

Sytuację skarżącego oceniono również przez pryzmat przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., z którego wynika, że umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić również w uzasadnionych przypadkach, nawet pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki te sprecyzowane zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) -/dalej rozporządzenie/. W tej kwestii organ wyjaśnił, że chodzi w nim o sytuacje szczególne, wobec zaistnienia których uregulowanie wymaganych należności pozbawiłoby wnioskodawcę i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych lub zaistnienie innych nadzwyczajnych okoliczności (przewlekła choroba uniemożliwiająca uzyskiwania dochodów, powstanie strat z przyczyn niezawinionych), które w praktyce uniemożliwiają pokrycie powstałych zaległości.

W ocenie organu zgromadzony materiał dowodowy nie dawał podstaw do stwierdzenia, że spłata zobowiązań z tytułu składek pozbawi wnioskodawcę i członków jego rodziny - zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazał, iż dłużnik nie spełnia przesłanki ubóstwa, przede wszystkim z uwagi na świadczoną pracę i osiągane wynagrodzenie. Podkreślił przy tym, że przejściowe trudności finansowe dłużnika nie mogą stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności i powołał się na uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w oparciu o art. 28 u,s.u.s.

W dalszych rozważaniach organ uznał, że skarżący nie wykazał, aby poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, iż opłacenie należności z tytułu składek mogłoby go pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Stwierdził również, że wnioskodawca nie wykazał, iż w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej istniała konieczność rezygnacji z dalszego jej prowadzenia na rzecz sprawowania całodobowej systematycznej opieki nad przewlekle i obłożnie chorym członkiem rodziny, która to opieka uniemożliwiałaby zobowiązanemu uzyskiwanie dochodów. Nie przedstawił również żadnych dokumentów świadczących o tym, że w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej posiadał jakiekolwiek dolegliwości zdrowotne, które miały wpływ na zakończenie działalności i powstanie zadłużenia.

Końcowo organ wskazał, że za odmową umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek przemawiał także interes społeczny w postaci zapewnienia dochodów budżetu państwa, z których jest zapewniana bieżąca ochrona ubezpieczeniowa. Umorzenie zaległości jest instytucją wyjątkową, gdyż zasadą jest płacenie składek na ubezpieczenia społeczne. Zatem, z uwagi na brak przesłanek określonych w art. 28 u.s.u.s., brak stwierdzenia nieściągalności w postępowaniu egzekucyjnym, posiadanie stałego źródła dochodu oraz majątku nieruchomego, który może stanowić zabezpieczenie istniejącego długu, zdaniem organu, odmowa udzielenia ulgi w postaci umorzenia była uzasadniona.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją, K. O. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. W toku postępowania odwoławczego żona skarżącego M. O. w piśmie z dnia 21 czerwca 2012 r. wskazała na nowe okoliczności związane ze stanem zdrowia skarżącego, który doznał obrażeń w wyniku pobicia i przebywa w szpitalu. Nie przedłożyła jednak na tę okoliczność żadnych dowodów, w tym zaświadczeń lekarskich potwierdzających aktualny stan zdrowia skarżącego.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 3 sierpnia 2012 r., Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W jej ramach poddał ponownie ocenie całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, uzupełnionego w toku postępowania odwoławczego m.in. o informację Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu o dochodach skarżącego w latach 2004-2011 i jego żony wykazanych w zeznaniach rocznych, kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego, przeprowadzony przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz o przedłożone przez skarżącego dowody w postaci: oświadczeń pracodawców o uzyskiwanych dochodach skarżącego i jego żony, rachunków bieżących opłat za opał i energię elektryczną, harmonogramu spłaty kredytu udzielonego przez SKOK z ratą w kwocie 620,51 zł (według harmonogramu spłata ostatniej raty jest wymagalna w dniu 28.02.2012 r.), decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na rok 2012, z której wynika, że opłata roczna wynosi 2.135,00 zł, a miesięczny wydatek z tego tytułu kształtuje się w wysokości 177,91 zł, upomnienia wzywającego o uregulowanie zaległości z tytułu podatku od nieruchomości w kwocie ogółem 3.219,80 zł, zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego wobec skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Urząd Miejski w P. na łączną kwotę 1.573,03zł; oraz dwóch wezwań do zapłaty, w tym na kwotę 437,59 zł i na kwotę ogółem 631,55zł, (należność główna 374,55zł, koszty sądowe 47,00zł, koszty adwokackie 60,00 zł koszty postępowania egzekucyjnego 150,00 zł).

Odnosząc się do sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego przez pryzmat mających zastosowanie w sprawie przepisów art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., organ odwoławczy uznał, iż wobec wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki świadczące o całkowitej nieściągalności. Wskazał, że skarżący jest zatrudniony na umowę o pracę i uzyskuje stałe wynagrodzenie, którego średnia wysokość wyniosła 3.178,13 zł brutto (łącznie z wynagrodzeniem chorobowym). W stosunku do skarżącego nie było dotychczas prowadzone postępowanie egzekucyjne, tak więc nie można przyjąć, iż w sytuacji jego wszczęcia uznane zostanie ono za bezskuteczne. Zatem, na dzień wydania niniejszej decyzji nie było możliwe stwierdzenie, iż w wyniku wdrożenia egzekucji Zakład nie odzyska pełnej lub częściowej kwoty zaległości składkowej.

Ponadto, jak wynikało z akt sprawy, skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w P. KW nr [...], na których Zakład może ustanowić zabezpieczenie w postaci hipoteki przymusowej. W tym stanie rzeczy organ uznał, że nie może stwierdzić braku majątku, z którego można dochodzić przedmiotowych należności.

Organ odwoławczy zaakceptował również ustalenia organu I instancji o niespełnieniu warunków do umorzenia składek mimo braku całkowitej nieściągalności (par. 3 ust. 1 rozporządzenia). Opierając się na zebranym materiale dowodowym oraz analizując przedłożone przez stronę w toku postępowania odwoławczego dokumenty organ doszedł do przekonania, iż wnioskodawca nie wykazał w dostateczny sposób, iż podjęcie spłaty zaległości z tytułu składek w oczywisty sposób zagrozi zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych jego bądź członków jego rodziny.

Wskazał, że K. O. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną M. O., mając na utrzymaniu dwoje dzieci. Zarówno skarżący jak i jego małżonka otrzymują dochody z tytułu zatrudnienia w wysokości łącznie ok. 3.759,63 zł netto, co w przeliczeniu na członka rodziny daje dochód w kwocie 939 zł. Rodzina ponosi miesięczne wydatki w kwocie 1.104,82 zł, w tym, jak wynikało z danych wskazanych w wywiadzie środowiskowym na utrzymanie mieszkania ponoszone są koszty w kwocie 580 zł. Wnioskodawca posiada również zobowiązania wobec SKOK w kwocie ogółem 26.682,19 zł jak również zobowiązania wobec innych instytucji w ogólnej kwocie 5.861,97zł. Dostrzegając problemy skarżącego z utrzymaniem płynności finansowej, organ zaznaczył, iż przejściowe trudności finansowe dłużnika nie mogą stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności. Podkreślił również, że ograniczony dochód pozostający do dyspozycji rodziny (po dokonaniu bieżących, wymagalnych opłat) wynika bezpośrednio m.in. z zaciągniętego kredytu jak również z generowanych dodatkowych opłat wynikających z nieterminowego regulowania należności. Mimo trudnej sytuacji materialno-finansowej, na którą powołuje się skarżący, rodzina świadomie generuje dalsze zadłużenie w postaci odsetek, kosztów egzekucyjnych, i sądowych i pomocy prawnej (łącznie 919,42 zł) od nieopłaconych w terminie należności. Organ zauważył także, że wprawdzie sytuacja rodziny wskutek utraty płynności finansowej jest trudna, to nie można jej jednak zakwalifikować do kategorii ubóstwa. Średni dochód na członka rodziny wynosi 939 zł, podczas gdy minimum socjalne określone dla gospodarstwa dwuosobowego wynosi na osobę 726,31 zł. Rodzina nie kwalifikuje się również do pomocy finansowej ze środków pomocy społecznej z uwagi na przekroczony próg dochodowy dla gospodarstwa domowego.

Organ odwoławczy wykluczył również istnienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Podkreślił, że skarżący nie udowodnił ani nie wskazał, iż zdarzenia takie wystąpiły w trakcie prowadzonej działalności gospodarczej i miały negatywny wpływ na jej prowadzenie.

Oceniając z kolei zgromadzony materiał pod kątem przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia organ również nie stwierdził podstaw do udzielenia żądanej ulgi. Wskazał, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających, iż w okresie prowadzenia działalności gospodarczej przewlekle chorował, a występujące schorzenia były przyczyną rezygnacji z dalszego prowadzenia tej działalności. Nie udowodnił także istnienia konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która to opieka uniemożliwiłaby mu uzyskiwanie dochodów (brak było dokumentów, wskazujących aby członek rodziny z uwagi na występujące stany chorobowe posiadał ustalony stopień niepełnosprawności). Nie udowodniono również, iż aktualnie zobowiązany ze względu na stan zdrowia wymaga całodobowej, systematycznej opieki osoby trzeciej lub występujące stany chorobowe uniemożliwiają dalsze zatrudnienie.

Końcowo organ podkreślił, iż opłacanie składek jest obowiązkiem przedsiębiorcy wobec państwa, natomiast umorzenie zaległości powoduje bezpowrotną utratę dochodów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co może negatywnie wpływać na stan finansów ubezpieczeń społecznych. Zaznaczył również, iż po zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, skarżący, mimo, iż od września 2010 r. pozostaje stale w zatrudnieniu i osiąga z tego tytułu dochód, nie podejmował żadnych kroków zmierzających do uregulowania przedmiotowego zadłużenia np. poprzez dobrowolną spłatę lub wnioskowanie o udzielenie ulgi w formie układu ratalnego. Brak jakiejkolwiek reakcji zobowiązanego w stosunku do zadłużenia spowodowało dalsze generowanie zadłużenia poprzez naliczanie odsetek. Dodał przy tym, że składki na ubezpieczenie posiadają status należności publiczno-prawnych, dlatego też nie może mieć miejsca sytuacja, w której organ administracji państwowej będzie rezygnował ze swoich wierzytelności na rzecz zobowiązań cywilno-prawnych wynikających np. z zawartych umów o udzielenie kredytów bądź pożyczek. Jednocześnie wskazał na wyjątkowy, bo odbiegający od zasady powszechności opłacania składek, charakter decyzji o umorzeniu, wymagający skonfrontowania interesu publicznego z ważnym interesem płatnika postrzeganym obiektywnie, wynikającym z nadzwyczajnych zdarzeń o charakterze losowym. Taka sytuacja, zdaniem organu, w rozpatrywanej sprawie nie miała miejsca.

W konkluzji stwierdzono, iż odmowa umorzenia należności wynika z: niestwierdzenia całkowitej nieściągalności, braku wykazania przez skarżącego, iż opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, negatywnego dla skarżącego wpływu umorzenia należności na przyszły wymiar świadczeń wypłacanych przez ZUS.

W skardze na tę decyzję skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy, uzasadniając żądanie nagłą zmianą swej sytuacji życiowej, spowodowaną wypadkiem i przebytą w jego następstwie operacją. Do skargi załączył m.in. karty informacyjne leczenia szpitalnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując całość dotychczasowej argumentacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej według kryterium legalności, a więc zgodności z prawem. Dotyczy to również decyzji wydawanych w następstwie wniosku płatnika składek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, przy czym kontrola ta jest sprawowana przez pryzmat zgodności z przepisami prawa procesowego i materialnego. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) - /dalej jako: p.p.s.a./ zaskarżona decyzja podlega uchyleniu w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia prawa w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według wskazanych kryteriów Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby obowiązkiem jej uchylenia.

W kontrolowanej sprawie podstawę do analizy zasadności żądania strony o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stanowiły prawidłowo przywołane przez organy przepisy art. 28 ust. 1 i ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365).

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w cyt. rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; gdy sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; gdy nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; gdy wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Wymienione należności mogą być również umarzane, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję i gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z kolei w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z mocy § 3 pkt 1 wskazanego rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Podkreślić jednocześnie należy, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust.1, ust. 2 i ust. 3a w związku z § 3 rozporządzenia, mamy do czynienia z uznaniem administracyjnym, bowiem ustawodawca w ust. 1 art. 28 wyraźnie wskazuje, że należności te "mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład. Sformułowanie "mogą być umarzane" znalazło się także w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. Oznacza to, że organ przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru przy podejmowaniu decyzji i nawet gdy spełnione zostaną przesłanki warunkujące umorzenie należności, organ może, ale nie musi ich umorzyć. Zakład ma bowiem, stosownie do wskazanych przepisów możliwość umorzenia, ale nie ma obowiązku umorzenia należności. Odwołać się w tym miejscu wypada do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust.3 u.s.u.s., może, ale nie musi umorzyć zaległości.

W takich przypadkach, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji ogranicza się do zbadania, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem.

Zatem Sąd bada, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, w myśl której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego zwanej dalej k.p.a.). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 k.p.a.) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art.107 § 3 k.p.a., w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości.

Pokreślić jednocześnie należy, iż organ powinien wnikliwie rozważyć kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z instytucji umorzenia oraz ewentualne okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia jej właściwą kontrolę ze strony sądu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 lutego 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2715/08 i wyrok z dnia 17 września 2009r. sygn. akt V SA/Wa 226/09 - dostępne w Internecie; wyrok NSA z dnia 7 stycznia 2003 r., sygn. akt I SA 1320/01, wybór LEX nr 137809).

Reasumując, sądowa kontrola legalności takiej decyzji sprowadza się do oceny prawidłowości przeprowadzonego postępowania oraz badania formalnego decyzji, a nie oceny zasadności jej wydania. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy w sposób prawidłowy, z zachowaniem reguł wynikających z k.p.a. oraz przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie i czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast Sąd nie rozstrzyga o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, bowiem o tym decyduje organ administracji publicznej w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego.

Ponadto wskazać należy w odniesieniu do żądania skargi, gdzie skarżący domagał się ponownego rozpoznania sprawy w związku ze zmianą swej sytuacji zdrowotnej, że Sąd dokonuje kontroli decyzji na dzień jej podjęcia. Sąd nie zastępuje organu w rozpoznaniu wniosku o umorzeniu i nie umarza zaległości. Przedłożone zatem przez Skarżącego dowody w postaci kart leczenia szpitalnego, nie mogą być podstawą oceny legalności działania organu na dzień podejmowanej zaskarżonej decyzji. Badając zaskarżoną decyzję w opisanych powyżej ramach prawnych Sąd uznał, że w kontrolowanej sprawie organy ubezpieczeniowe prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i dokonały jego trafnej oceny prawnej. Dokonując oceny sytuacji skarżącego organy wzięły pod uwagę całokształt materiału dowodowego, zgromadzonego przez organ z urzędu jak i przedłożonego przez stronę, w tym w oparciu o jej oświadczenia co do sytuacji rodzinnej, majątkowej i stanu dochodów oraz odniosły się do wszelkich podniesionych przez niego okoliczności. Organy wypełniły tym samym obowiązki wynikające z art. 7 k.p.a., a polegające na podejmowaniu z urzędu lub na wniosek strony wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 k.p.a., który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Nie uchybiono zatem w tym zakresie przepisom normującym postępowanie dowodowe a zgromadzony materiał, zdaniem Sądu, został poddany swobodnej, a nie dowolnej ocenie z punktu widzenia przesłanek wypływających z art. 28 ust. 3 i 3 a u.s.u.s.

W oparciu o zebrany w ten sposób materiał dowodowy organ ustalił, że K. O. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną M. O., mając na utrzymaniu dwoje dzieci. Zarówno skarżący jak i jego żona uzyskują stały dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w łącznej wysokości 3.759,63 zł netto. Rodzina ponosi miesięczne wydatki w kwocie 1.104,82 zł. Wnioskodawca posiada również zobowiązania wobec SKOK w kwocie ogółem 26.682,19 zł jak również zobowiązania wobec innych instytucji w ogólnej kwocie 5.861,97 zł. Uwzględniono także okoliczność, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w P. na ul. K. zapisanej w księdze wieczystej o numerze [...]. Zakład oceniając te ustalenia wskazał, że obecna sytuacja finansowa skarżącego z uwagi na występujące problemy z utratą płynności finansowej może być sytuacją trudną, jednakże umorzenie obciążających skarżącego zobowiązań, wobec osiąganych dochodów i posiadanego majątku, do których nie zastosowano środków egzekucyjnych, byłoby obecnie przedwczesne. Nadto, zdaniem organów, brak było podstaw do umorzenia zaległości z uwagi wysokość uzyskiwanych przez skarżącego i jego żonę, stałych i regularnych dochodów, przekraczających próg minimum socjalnego i pozwalający na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

W ocenie Sądu, zebrany materiał dowodowy w pełni potwierdza stanowisko organów, że w rozpatrywanej sprawie przesłanka całkowitej nieściągalności nie występuje, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

W sprawie niniejszej, z uwagi na osiąganie stałych dochodów z wynagrodzenia za świadczenie pracy, jak i ujawnione składniki majątku zobowiązanego, Zakład ma realną możliwość przymusowego dochodzenia należności przez zastosowanie środków egzekucyjnych (zajęcie wynagrodzenia za pracę, egzekucja z nieruchomości) przewidzianych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r., nr 229, poz.1954 ze zm.).Sąd aprobuje zatem wniosek organów, że w realiach niniejszej sprawy, w sytuacji, gdy do istniejącego zadłużenia nie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, nie można ocenić jego skuteczności, a tym bardziej stwierdzić całkowitej nieściągalności. Istnieje bowiem możliwość ustanowienia hipoteki przymusowej na nieruchomości skarżącego, celem zabezpieczenia roszczeń ZUS z tytułu składek. Okoliczność ta powoduje, że możliwe jest uzyskanie w ramach czynności egzekucyjnych kwoty wystarczającej na pokrycie zadłużenia składkowego i kosztów egzekucyjnych, zatem nie ma mowy o całkowitej nieściągalności.

Podkreślenia wymaga, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zatem w sytuacji, gdy organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne.

Organ, w oparciu o zebrany materiał dowodowy rozważył także możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia i uznał, iż w rozpatrywanej sprawie nie występują przesłanki, o których mowa w przywołanym rozporządzeniu.

W § 3 ust. 1 rozporządzenia, określającym przesłanki umarzania należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, postanowiono, że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jak wynika z akt sprawy, organy i w tym zakresie poczyniły ustalenia, a w zaskarżonej decyzji wzięto także pod uwagę dodatkowe ustalenia poczynione w toku postępowania odwoławczego, uwzględniając przedłożone przez skarżącego dokumenty dotyczące osiąganych dochodów i obciążeń. Za trafną należy uznać ocenę organu, że w sprawie nie wystąpiła żadna sytuacja nadzwyczajna, w tym stan klęski żywiołowej, które to zdarzenia miałyby negatywny wpływ na sytuację skarżącego i jego rodziny, a tym samym wpływ na ich możliwości płatnicze i możliwość pozyskiwania dochodów. Okoliczności takich nie sygnalizował również skarżący, zatem sytuacja określona w pkt 2 § 3 ust. 1 rozporządzenia nie wystąpiła. Zgodzić się należało także z organem, iż w niniejszej sprawie skarżący nie wskazał dowodów potwierdzających, iż jego dolegliwości zdrowotne można zakwalifikować, jako przewlekłą chorobę pozbawiającą możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności w rozumieniu § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia. Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi, gdzie skarżący powołuje się na pogorszenie stanu zdrowia, wskazać należy, że powyższą okoliczność skarżący udokumentował dopiero na etapie skargi wniesionej do tut. Sądu, przedkładając wraz ze skargą karty informacyjne z leczenia szpitalnego. Natomiast w toku postępowania przed organem odwoławczym skarżący jedynie sygnalizował, że przebywa w szpitalu i wymaga przeprowadzenia zabiegu operacyjnego, nie przedstawiając na poparcie wskazanych okoliczności żadnych dowodów. W tej sytuacji organ wydając zaskarżoną decyzję nie miał możliwości zweryfikowania i uwzględnienia powyższej okoliczności. Nadto, jak już wcześniej wskazano, Sąd ocenia legalność zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania, stąd przedłożenie dopiero w skardze dowodów potwierdzających wskazane przez skarżącego okoliczności związane ze stanem zdrowia i jego pogorszeniem, nie może mieć wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji.

Można w tym miejscu jedynie nadmienić, że w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności ZUS-u oceniana jest aktualna sytuacja majątkowa, zdrowotna i rodzinna strony, natomiast jakiekolwiek zmiany w tej sytuacji, w tym także związane z przebytym urazem i leczeniem, mogą być podstawą ponownego ubiegania się o udzielenie ulgi w spłacie zaległości wobec ZUS. Wniosek w tym zakresie może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów. Wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 kwietnia 2007 r., V SA/Wa 340/07

W ocenie Sądu zasadny jest także wniosek organów o niewykazaniu przez skarżącego wystąpienia sytuacji opisanej w punkcie 3) rozporządzenia, a zatem tego, by opłacenie należności z tytułu składek pozbawiło go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tym względzie została przeprowadzona szczegółowa analiza stanu dochodów w rodzinie skarżącego, którą skorelowano z wysokością zadeklarowanych przez stronę wydatków. W wyniku tej analizy stwierdzono, że skarżący ma obecnie problemy z regulowaniem bieżących i zaległych zobowiązań, jednak, według organu, fakt, że skarżący i jego małżonka otrzymują dochody z wynagrodzenia za pracę przekraczające próg minimum socjalnego i pozwalające na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, wyklucza możliwość umorzenia w oparciu o tą przesłankę. Podkreślono przy tym, że ograniczony dochód pozostający do dyspozycji rodziny (po dokonaniu bieżących, wymagalnych opłat) wynika bezpośrednio m.in. z zaciągniętego kredytu jak również z generowanych dodatkowych opłat wynikających z nieterminowego regulowania należności, które to koszty nie mogą korzystać z pierwszeństwa w zaspokojeniu przed należnościami publicznoprawnymi, jakimi są składki ZUS. Zwrócono również uwagę na bierną postawę skarżącego, który nie podejmował żadnych kroków zmierzających do uregulowania przedmiotowego zadłużenia np. poprzez dobrowolną spłatę lub wnioskowanie o udzielenie ulgi w formie układu ratalnego, mimo, że od września 2010 r. jest zatrudniony i osiąga z tego tytułu dochód, z którego bez uszczerbku dla własnej egzystencji mógł spłacać zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Organ uzasadniając swoje stanowisko zaznaczył także, że powszechnie obowiązującą zasadą jest opłacenie należności z tytułu składek w prawidłowej wysokości i określonym ustawowo terminie, a umorzenie z tytułu składek jest instytucją nadzwyczajną, dlatego też okoliczności, które spowodowały zaległości i wskazywane są jako przyczyna zaległości przez skarżącego, muszą posiadać tę samą cechę. Tego w rozpatrywanej sprawie skarżący nie wykazał.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy w sposób logiczny i spójny uzasadnił, iż zebrany materiał dowodowy nie wykazał, że opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dokonana przez organy ocena zgromadzonych w sprawie dowodów pod kątem przesłanek uzasadniających umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności znajduje oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym i nie można zarzucić jej dowolności.

Reasumując, w ocenie Sądu, w kontekście przedstawionych przez organy okoliczności odnoszących się do sytuacji skarżącego i jego rodziny trafna jest ich ocena o braku przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia. Przy czym, przypomnieć należy, że nawet w przypadku ustalenia, że którakolwiek z tych przesłanek została spełniona, organ działa w granicach uznania administracyjnego, co oznacza, że może, lecz nie musi umorzyć należności. Również w tym względzie argumentacja przedstawiona przez organy obu instancji musi być uznana za trafną, skoro poddano analizie ważny interes strony oraz interes publiczny uwzględniający cele, jakim służy gromadzenie składek na ubezpieczenie społeczne (zabezpieczenie chorobowe, emerytalno-rentowe, zdrowotne) oraz ich charakter uwzględniający zasady solidaryzmu społecznego.

Biorąc pod uwagę te wszystkie okoliczności, prawidłowo ustalone i rozpatrzone zgodnie z art. 7 i art. 77 k.p.a., zasadnie przyjęto w zaskarżonej decyzji, iż nie zostały w sprawie spełnione przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia. Organ odwoławczy dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy zebranego materiału dowodowego w aspekcie przewidzianych w/w przepisami warunków udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności. Prawidłowo ustalono brak całkowitej nieściągalności, jak też nieistnienie "uzasadnionych przypadków" udzielenia tej ulgi przewidzianych w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s., a skonkretyzowanych w § 3 rozporządzenia.

Z tych względów, skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., należało oddalić.