Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 2974/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Sygn. akt 4 II SA/Wr 2974/2001 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 grudnia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie: NSA Bogumiła Skrzypczak NSA Andrzej Wawrzyniak (sprawozdawca) Protokolant: Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 10 (dziesięć) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, powołując się na art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.jedn. Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.), pozbawił skarżącego A. K. przyznanych przez Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w W. decyzją z dnia [...]r. uprawnień kombatanckich z tytułu "uczestnik walk z reakcyjnym podziemiem w LWP" od [...]r. do [...]r.

W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, iż A. K. w okresie zaliczonym przez b.ZBoWiD jako działalność kombatancka pełnił służbę w Wojsku Polskim i z akt sprawy wynika, że podczas tej służby nie brał udziału w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach. W związku z tym Kierownik Urzędu stwierdził, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach [...]-[...] w "charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". W myśl zaś art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach takie osoby pozbawia się uprawnień kombatanckich. Organ podał, że zgodnie z treścią powołanego przepisu Kierownik Urzędu nie jest obowiązany do wyjaśniania, czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy o kombatantach. Powołał się przy tym na orzecznictwo Sądu Najwyższego.

W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. K. podniósł, że w czasie służby wojskowej brał udział w akcjach m.in. przeciwko Niemcom z Wehrwolfu, a także, iż podczas wojny od [...] r. do wyzwolenia był osadzony w niemieckim obozie pracy przymusowej w K. Oświadczył, że warunki w obozie w K. "przypominały" obóz koncentracyjny. Wniósł o zaliczenie pobytu w obozie pracy do okresu równorzędnego z działalnością kombatancką i przywrócenie uprawnień kombatanckich.

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po rozpatrzeniu tego wniosku, na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 kpa utrzymał powyższą decyzję w mocy.

W motywach tego rozstrzygnięcia podano, że z pisma Archiwum Straży Granicznej z dnia [...]r. wynika, iż [...] Brygada Łużycka WOP, w której skarżący pełnił służbę, w tym czasie nie uczestniczyła w walkach z UPA i z Wehrwolfem. Wskazując na powyższe organ stwierdził, że uprzednio wydana decyzja nie narusza prawa, a praca przymusowa wykonywana na rzecz III Rzeszy, zgodnie z ustawą o kombatantach, nie jest działalnością kombatancką i nie ma wpływu na posiadanie uprawnień kombatanckich.

Na powyższą decyzję A.j K. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Skarżący wywodził, że podczas służby wojskowej utrwalał granice Polski, a nie władzę ludową. Podał, iż zatrzymywani na granicy ludzie niejednokrotnie byli uzbrojeni i często byli to Niemcy. Polemizując ze stanowiskiem organu, że praca przymusowa w obozie pracy nie jest działalnością kombatancką oświadczył, iż z pewnością są to represje, a Urząd zajmuje się osobami represjonowanymi.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał zaskarżoną decyzję i argumenty zawarte w jej uzasadnieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Tak więc obecnie właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 cytowanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia występują. Skarga zatem zasługiwała na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.jedn. Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.), a procedurę ich wydania regulują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały uprawnienia na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie władzy ludowej lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz art. 4 cytowanej ustawy. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.

W myśl art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu.

Stosownie do art. 3 pkt 2 cytowanej ustawy do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką zalicza się również czas przebywania w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także w więzieniach i poprawczych obozach pracy oraz poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych (GUŁag) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, a także w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski - spowodowanego działalnością, o której mowa w art. 1 ust. 2 i art. 2.

Zgodnie zaś z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o kombatantach przepisy tej ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego, przy czym represjami w rozumieniu ustawy w szczególności są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

Przepis art. 107 § 3 kpa stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Obowiązkiem każdego organu administracji jest zatem jak najstaranniejsze wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, co wynika również z zasad ogólnych wyrażonych w art. 9 kpa (zasada udzielania informacji) oraz art. 11 kpa (zasada przekonywania, czyli wyjaśniania stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia).

Warunkiem wydania prawidłowej decyzji jest podejmowanie przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 kpa).

Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa).

Wbrew nakazom wynikającym z powyższych przepisów Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie wyjaśnił należycie, jaki był w rzeczywistości charakter obozu hitlerowskiego w Kłaju, w którym przebywał skarżący, a w szczególności nie ustosunkował się do twierdzeń strony, iż warunki w tym obozie "przypominały" obóz koncentracyjny. Po prawidłowym wyjaśnieniu tej kwestii, w razie stwierdzenia, że warunki w powyższym obozie faktycznie nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, należało ustalić przyczynę wywiezienia do tego obozu. Organ nie wyjaśnił zatem w sposób prawidłowy, czy rzeczywiście w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 3 pkt 2 lub z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o kombatantach.

Zauważyć wypada, że już w wyroku z dnia 21 września 1994 r. sygn. akt V SA 1528/94 (ONSA 1995/3/125) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał, iż ogólnikowe stwierdzenie organu, że wykonywanie pracy przymusowej w ZSRR, podobnie jak w obozach pracy III Rzeszy Niemieckiej w czasie II wojny światowej, nie stanowi podstawy do ubiegania się o uprawnienia kombatanckie, gdy nie została wyjaśniona przyczyna wywiezienia do obozu, jest ustaleniem dowolnym.

Niezależnie od powyższego stwierdzić trzeba, iż przed wydaniem ostatecznej decyzji o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich poczyniono jedynie częściowe ustalenia dotyczące tego, z jakimi ugrupowaniami i oddziałami walczyły jednostki wojskowe, w których służbę pełnił skarżący. Pomijając nawet to, że pismo Archiwum Straży Granicznej z dnia [...] r. informujące, że Ł. Oddział WOP w latach [...]-[...] nie uczestniczył w walkach z oddziałami UPA i z grupami Wehrwolfu, dotyczyło innej sprawy i innej osoby, a o tym, że Ł. Oddział WOP to [...] Brygada Ł. WOP, w której skarżący pełnił służbę, informuje jedynie sporządzony na tym piśmie odręczny zapis, bo przy założeniu, że zapis ten odpowiada prawdzie i faktycznie w czasie pełnienia przez skarżącego służby w tej jednostce w okresie od [...]r. do [...] r. nie walczyła ona z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach, nie wyjaśniono, czy z oddziałami takimi walczyła jednostka, w której skarżący odbywał służbę wojskową w okresie od [...] r. do [...]r. Zauważyć w tym miejscu wypada, że w b. ZBoWiD przyznano skarżącemu uprawnienia kombatanckie za okres od [...] r. (a nie od [...] r.) do [...] r., przy czym skarżący już ubiegając się w [...] r. o przyznanie mu uprawnień kombatanckich podawał w oświadczeniu z dnia [...]r., że w czasie służby wojskowej brał udział w likwidacji "rozproszonych grup dywersyjnych (często niemieckich)".

Podkreślić też należy, że nie jest prawidłowe stanowisko Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, iż nie jest on obowiązany do wyjaśniania, czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy o kombatantach. Jak bowiem wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w szczególności w uchwale siedmiu sędziów NSA z dnia 4 marca 2002 r. sygn. akt OPS 13/01 (Pr.Pracy 2002/6/42), wniosek (zarzut) osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w tej ustawie, powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich.

W tym stanie rzeczy, z uwagi na wskazane wyżej naruszenia przepisów postępowania administracyjnego mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wniesiona w niniejszej sprawie skarga zasługiwała na uwzględnienie i dlatego zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą należało wyeliminować z obrotu prawnego.

Odnosząc się do wynikającej z art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji w razie uwzględnienia skargi zauważyć należy, iż zgodnie z art. 26 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego osoby, o których mowa w art. 25 tej ustawy, pozbawione prawomocną decyzją uprawnień kombatanckich tracą te uprawnienia. Zawarte w powołanym przepisie sformułowanie jest rozwiązaniem szczególnym w stosunku do przyjętych w Kodeksie postępowania administracyjnego w zakresie wykonywania decyzji i wywoływanych przez nią skutków prawnych. Przyjmuje bowiem, że tylko decyzja prawomocna jest podstawą utraty uprawnień kombatanckich. Wskazać trzeba, iż decyzja staje się prawomocna po upływie terminu do jej zaskarżenia do sądu administracyjnego oraz gdy sąd ten prawomocnie skargę odrzucił lub po jej rozpoznaniu oddalił (por. J.Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2000, s. 902). Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie w wyroku jest więc zbędne, ponieważ powyższa kwestia została uregulowana ustawowo.

Mając na względzie powyższe - zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzeczono jak w sentencji.