Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 755/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi W. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 21 lutego 2024 r., nr SKO.NP/4115/51/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie w decyzji z 21 lutego 2024 r., sygn. akt SKO.NP/4115/51/2024 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji z 29 grudnia 2023 r. znak DŚRSM-5202-164/23 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W podstawie prawnej decyzji wskazano m.in. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390) art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. 2023 poz. 1429 z późn. zm.).

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Decyzją z 29 grudnia 2023 r. organ l instancji odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką M. F., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 17 grudnia 2021 r. W uzasadnieniu decyzji organ pomocowy wskazał, że w przedmiotowym wypadku nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odwołaniu od powyższej decyzji, W. F., reprezentowany przez adw. P. F., zarzucił naruszenie: 1) przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącego renty w związku z częściową niezdolnością do pracy stanowi negatywną przesłankę do ustalenia na jego rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, 2) art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. o sygn. K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, 3) art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a ustawy o świadczeniach i niezasadne uznanie, że syn niepełnosprawnej M. F. nie jest uprawniony do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad nią, ponieważ są osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, 4) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a., polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pomimo, że osoba nad którą sprawuje opiekę została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe i jest niezdolna do samodzielnej egzystencji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie w uzasadnieniu przytoczonej na wstępie decyzji, powołując się na zgromadzony w sprawie materiał, uznało zaskarżone rozstrzygnięcie za prawidłowe.

Organ odwoławczy podzielił dokonaną przez organ l instancji ocenę, iż w przedmiotowej sprawie nie istnieje związek przyczynowy wymuszający konieczność rezygnacji przez stronę z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad matką.

Z ustaleń dokonanych przez organ pierwszej instancji wynika, że skarżący zamieszkuje wspólnie z niepełnosprawną matką oraz bratem. Skarżący pomaga matce w następujący sposób: pomoc w doprowadzaniu do toalety, w wymianie pieluchomajtek, w utrzymywaniu higieny osobistej, w ubieraniu się, utrzymuje czystość w mieszkaniu, pierze odzież, podaje leki, załatwia wizyty lekarskie, wykupuje leki, mierzy ciśnienie, robi zakupy, przygotowuje posiłki, ścieli łóżko.

Kolegium powołując się na uzasadnienie decyzji organu I instancji wskazało, że skarżący nie pracuje zawodowo ani dorywczo, a ostatnie zatrudnienie ustało w 1999 r. z przyczyn leżących po stronie zakładu pracy.

W ocenie organu II instancji, zaskarżona decyzja odpowiada prawu, ponieważ organ pomocowy słusznie stwierdził, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia.

Według Kolegium, z ustalonego stanu faktycznego sprawy nie wynika:

- aby zakres sprawowanej opieki nad matką uniemożliwiał skarżącemu w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

- aby niepełnosprawność oraz stopień naruszenia sprawności organizmu matki skarżącego była tego rodzaju, że powoduje konieczność sprawowania nad nią opieki w zakresie wykluczającym możliwość podjęcia przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nawet w niewielkim rozmiarze (również z uwagi na możliwość wspólnego sprawowania opieki wraz z bratem mieszkającym ze skarżącym).

W podsumowaniu powyższego stwierdzono, że niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego nie ma bezpośredniego związku ze sprawowaniem opieki nad matką, która, jak ustalono podczas wywiadu środowiskowego, nie jest osobą obłożnie chorą i cały czas leżącą. Przy czym zdaniem SKO, jest oczywiste, że matka strony wymaga codziennego wsparcia ze strony skarżącego, ale nie sprawowania całodziennej opieki w zakresie wymaganym przez art. 17 ustawy, której przedmiotem powinno być całodobowe zaspokojenie potrzeb życiowych osoby niepełnosprawnej. Nie chodzi bowiem o czynności związane z przygotowaniem i podawaniem posiłków oraz leków, czy pomocą podczas wyjścia do toalety. Obowiązki tego typu, w ocenie organu odwoławczego można pogodzić z pracą zawodową, co nie znaczy, że jest to zawsze proste. Kolegium miało na względzie, że chociaż stan zdrowia podopiecznej powoduje, że wymaga ona stałego wsparcia, to jednak ta opieka nie jest i nie musi być świadczona ciągle w sposób nieprzerwany, wyłączający możliwość podjęcia zatrudnienia przez stronę w takim wymiarze i zakresie, który umożliwi ww. codzienne wykonywanie niezbędnych czynności opiekuńczych wobec matki.

Organ II instancji podkreślił też ubogą historię zatrudnienia skarżącego, którego ostatni stosunek pracy ustał w 1999 r. Nie jest on zatem czynny zawodowo od 25 lat. Trudno zatem, zdaniem Kolegium, mówić w tym przypadku o rezygnacji z zatrudnienia. Wprawdzie w 2000 r. skarżącemu przyznana została renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy, nie oznacza to jednak że nie mógł on podjąć pracy w ogóle. Mimo braku ku temu przeszkód pozostawał on przez cały czas osobą bezrobotną. Podkreślono przy tym, iż znaczny stopień niepełnosprawności ustalony został u matki skarżącego dopiero w 2021 r., co wskazuje za zupełny brak korelacji pomiędzy w/w datami.

Następnie SKO odnotowało fakt, że oprócz skarżącego, M. F. ma jeszcze syna G. F., który mieszka razem z nią i ze skarżącym. Przy czym zdaniem organu odwoławczego, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje, aby zachodziły jakiekolwiek przesłanki uniemożliwiające współudział brata skarżącego w procesie opieki nad niepełnosprawna matką. Obowiązki opiekuńcze przy wspólnym zamieszkiwaniu mogą być dzielone między braci, zaś zatrudnienie ich dostosowane do tychże obowiązków. Niezależnie od powyższego, Kolegium wskazało, iż obowiązek alimentacyjny może polegać nie tylko na osobistych staraniach, lecz również na świadczeniu określonych sum pieniężnych.

W piśmie z 25 marca 2024 r. skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego

pełnomocnika wniósł od powyższej decyzji skargę do WSA w Krakowie, zarzucając:

- naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: o art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że pobieranie przez W. F. renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania na jego rzecz świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką.

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. i ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że syn niepełnosprawnej M. F. nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia,

- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 128 k.r.i o. i niezasadne uznanie, że syn niepełnosprawnej M. F. nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż może podzielić opiekę nad nią z bratem i w związku z tym nie musi rezygnować z zatrudnienia,

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że syn niepełnosprawnej M. F. nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia,

- naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnie, tj. art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Tarnowie z dnia 14 stycznia 2022 r., że niepełnosprawna M. F. pomimo stwierdzonej niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki swojego syna, który nie musi rezygnować z zatrudnienia.

Na podstawie art. 145 § i pkt i a p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 21 lutego 2024 r. w sprawie o nr SKO.NP/4H5/51/2O24. Na podstawie art. 200, art. 205 § 2, art. 210 § 1 p.p.s.a. wniesiono o zwrot kosztów przedmiotowego postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Na podstawie art. 119 p.p.s.a. wniesiono także o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym.

Powyższe zarzuty zostały rozwinięte w uzasadnieniu skargi.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz.935) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Tytułem wstępu, wyjaśnić należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż to wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i nie może być traktowane jako zastępcze lub dodatkowe źródło dochodu. Ponieważ celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu, musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź

niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (vide: wyrok WSA w Gdańsku z 21 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 35/22). Wszak chodzi o to by osoba rezygnującą (niepodejmująca) z zatrudnienia w związku z wykonaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Również status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych, czy też bez, nie ma jakiegokolwiek wpływu na możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej (Wyrok NSA z 23 lutego 2022 r., I OSK 1144/21, LEX nr 3333856).

Wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 wymaga od organów zindywidualizowanej oceny konkretnej sytuacji rodzinnej występującego o przyznanie świadczenia opiekuna osoby niepełnosprawnej. Przepis ten należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 sierpnia 2023 r., I OSK 1575/22 wskazał, że analiza powyższego przepisu wskazuje, że do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest wystarczające stwierdzenie znacznego stopnia niepełnosprawności u podopiecznego wnioskodawcy zobowiązanego do świadczeń alimentacyjnych na rzecz osoby niepełnosprawnej, ale przede wszystkim rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź niepodejmowanie takich zajęć z uwagi na konieczność podjęcia opieki nad osobą niepełnosprawną. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęło się, że pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować (por. wyroki NSA: z 14 marca 2023 r., I OSK 1239/22; z 21 lutego 2023 r., I OSK 794/22, czy z 23 czerwca 2020 r., I OSK 237/20).

Poza sporem w tej sprawie jest, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 14 stycznia 2022 r. (k. 12 .a.a).

Jak już zostało wyżej zasygnalizowane - legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (przykładowo wyrok NSA z 16 kwietnia 2021r., sygn. I OSK 2859/20, wyroki WSA: w Gliwicach z 3 listopada 2022 r. sygn. II SA/Gl 1122/22, w Łodzi z 25 października 2022 r. sygn. II SA/Łd 308/22, w Gliwicach z 13 października 2022 r. sygn. II SA/Gl 1022/22 oraz II SA/Gl 961/22, w Gdańsku z 13 października 2022 r. sygn. III SA/Gd 252/22, w Szczecinie z 29 września 2022 r. sygn. II SA/Sz 692/22, w Łodzi z 27 września 2022 r. sygn. II SA/Łd 676/22, w Bydgoszczy z 27 września 2022 r. sygn. II SA/Bd 565/22, w Łodzi z 20 września 2022 r. II SA/Łd 626/22). W konsekwencji w każdym przypadku, gdy dana osoba ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, badać należy okoliczności faktyczne sprawy oraz istnienie związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (wyrok NSA z 7 maja 2020r., sygn. I OSK 1049/19).

Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, obejmujący m.in. wywiad środowiskowy z 9 listopada 2023 r., oświadczenie skarżącego z 20 listopada 2023 r., oświadczenie brata skarżącego – G. F., należy zgodzić się ze stwierdzeniem organu odwoławczego, że zakres opieki wykonywany przez skarżącego względem matki nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia choćby w ograniczonym wymiarze czasowym. Skarżący podczas przeprowadzonego z nim wywiadu oświadczył, że opieka nad matką polega na pomocy w: doprowadzaniu do toalety, wymianie pieluchomajtek, utrzymywaniu higieny osobistej (pomocy przy wejściu do wanny), ubieraniu się, utrzymaniu czystości w mieszkaniu, praniu, podaniu leków, załatwianiu wizyt lekarskich i recept, mierzeniu ciśnienia, robieniu zakupów, przygotowaniu posiłków, ścieleniu łóżka. Nadto skarżący podkreślił, że sprawuje ww. opiekę całodobowo, co wynika z częstotliwości podawania leków oraz mierzenia ciśnienia. Skarżący również podczas wywiadu wskazał, że niepełnosprawna ma zakupione

pieluchomajtki, które nie zawsze pozwala sobie założyć. Poinformował też, że pobiera rentę inwalidzką od 2020 r. z tytułu częściowej niezdolności do pracy (kręgosłup).

Powyższe ustalenia w zasadzie pokrywają się z oświadczeniem skarżącego z 29 września 2023 r. odnośnie ujętych w tabeli czynności i ich częstotliwości. Wskazano tam, że pobudka – zawsze; higiena – zawsze (codzienna pomoc przy myciu); prowadzenie do toalety - zawsze; wymiana pieluchomajtek – często; smarowanie kremami – rano i wieczorem; przygotowywanie ubrań, ubieranie – zawsze; przewracanie na inny bok – często; ćwiczenia fizyczne - sporadycznie; mierzenie ciśnienia – zawsze rano, w południe i wieczorem; podawanie leków zawsze rano w południe i wieczorem, przygotowywanie i podawanie posiłków - zawsze.

Porównując oświadczenia skarżącego z 29 września 2023 r. z oświadczeniem skarżącego z 9 listopada 2023 r. widać pewną nieścisłość, za pierwszym razem skarżący oświadczył bowiem, że podaje matce leki 3 razy dziennie, a podczas wywiadu stwierdził, że co godzinę. Powyższe rzutuje na ocenę wiarygodności złożonych przez skarżącego oświadczeń. W postępowaniu nie zostało również wykazane przy pomocy np. dokumentacji medycznej, że stan zdrowia matki skarżącego w ciągu około 1, 5 miesiąca uległ zmianie na tyle, że musi ona co godzinę zażywać lekarstwa.

Zasadniczo, zakres świadczonej przez skarżącego opieki został potwierdzony przez M. F., która podczas wywiadu z 9 listopada 2023 r. poinformowała też, że z powodu słabego wzroku nie jest w stanie samodzielnie dozować leków czy mierzyć ciśnienia, w mieszkaniu porusza się przy pomocy kuli w asekuracji opiekuna.

Pracownik socjalny odnotował we wnioskach, że z niepełnosprawną był utrudniony kontakt słowny z uwagi na duży niedosłuch, na pytania odpowiadała w sposób logiczny lub prosiła o ich powtórzenie. Wg pracownika przeprowadzającego wywiad, skarżący mógłby wykazać większą staranność jeśli chodzi o porządek w mieszkaniu.

Z wywiadu przeprowadzonego z G. F. (bratem skarżącego ) z 21 listopada 2023 r. oraz z oświadczenia złożonego przez ww. wynika, że G. F.:

- mieszka wspólnie z matką i skarżącym;

- pracuje zawodowo (12 godzin jest poza domem);

- w miarę możliwości wspiera brata w opiece nad matką (wskazał na: pomoc w dojściu do toalety, pomoc w przemieszczaniu się, rejestrację do lekarzy, odbiór wyników badań, realizację recept, robienie zakupów, masowanie obolałych miejsc, obcinanie paznokci);

- główny ciężar opieki nad matką spoczywa na skarżącym.

Powyższe, zdaniem Sądu wskazuje, że w niniejszej sprawie organ odwoławczy prawidłowo ustalił zakres czynności wykonywanych przez skarżącego w ramach pomocy matce i prawidłowo ocenił, że nie implikuje on konieczności rezygnacji z zatrudnienia (lub jej niepodejmowania) w szczególności biorąc pod uwagę, że drugi z braci również tę pomoc sprawuje, chociaż w mniejszym zakresie.

W ocenie Sądu, wskazane przez skarżącego czynności opiekuńcze wykonywane w związku z opieką nad matką takie jak pomoc w utrzymywaniu higieny osobistej (pomocy przy wejściu do wanny), ubieraniu się, utrzymaniu czystości w mieszkaniu, praniu, podaniu leków, załatwianiu wizyt lekarskich i recept, mierzeniu ciśnienia, robieniu zakupów, przygotowaniu posiłków, ścieleniu łóżka - nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (zob. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20). Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji (np. wcześniejsze przygotowanie posiłków, sprzątanie, zakupy, realizacja recept ) - tym bardziej właśnie w sytuacji wspólnego zamieszkiwania z innymi domownikami (w przedmiotowej sprawie skarżący mieszka wraz z niepełnosprawną matką oraz bratem, który również z tej opiece – jak sam oświadczył - pomaga) - dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej (por. m.in. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 858/21).

Podsumowując powyższe ustalenia wprost mające źródło w zgromadzonej w sprawie dokumentacji, charakter i zakres wykonywanych przez skarżącego czynności nie pozwala ich uznać za czynności wymagające stałej dyspozycyjności skarżącego. W konsekwencji nie został wykazany związek przyczynowo - skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawną matką skarżącego.

Podkreślenia wymaga, że skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika nie przedłożył żadnego dowodu (tj. np. dokumentacja medyczna niepełnosprawnej), ani nie przedstawił argumentacji pozwalającej na zakwestionowanie stanowiska organu odwoławczego w zakresie braku związku przyczynowo - skutkowego w tej sprawie.

Ustosunkowując się do wskazanych w skardze zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, wskazać należy w tym miejscu, mając na uwadze zasady ogólne wyrażone w dziale I rozdział 2 k.p.a., że

wprawdzie co do zasady gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, to jednak strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym. W szczególności strona ma prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc wykazać zasadność podnoszonych przez siebie wniosków i twierdzeń, a tym samym uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, tym bardziej, że w tej sprawie skarżący zarówno w postępowaniu administracyjnym jak i sądowoadministracyjnym był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Zatem skarżący powinien był przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jego posiadaniu lub które tylko on może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Jeśli organ administracji publicznej dokonał ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy. Organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., II OSK 1933/08; wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 135/23, baza CBOSA).

Nadto, w realiach ocenianej sprawy nie można tracić z pola widzenia faktu, że G. F. (brat skarżącego) jest także domownikiem, współzamieszkującym z niepełnosprawną matką i skarżącym. Z akt wynika przy tym, że część obowiązków opiekuńczych względem matki niewątpliwie realizuje także brat skarżącego. Okoliczność tę wprost przyznał zarówno skarżący jak i jego brat w toku postępowania. Choć G. F. wskazał, że główny ciężar opieki nad matką spoczywa na skarżącym, to nie można nie dostrzegać faktu jego pomocy dokonując oceny istnienia związku przyczynowo skutkowego. Powyższe obrazowało bowiem jedynie, jakie w analizowanym przypadku miał możliwości skarżący związane z organizacją opieki nad niepełnosprawną matką. Jednakże, jak już wyżej wskazano, w rozpoznawanej sprawie nie ta okoliczność była przyczyną odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia, stanowiła ona jedynie dodatkowy element wpływający na ocenę przesłanki związku przyczynowego, który w tej sprawie nie został wykazany.

W tym miejscu należy odnotować, że w aktualnym orzecznictwie NSA wskazuje się, że jakkolwiek kwestia rodzeństwa nie ma decydującego znaczenia przy ocenie istotnej w sprawie przesłanki związku przyczynowego, to jednak nie pozostaje bez wpływu na tę ocenę bowiem obrazuje możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem (por. wyrok NSA z 14 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 229/23). NSA stwierdził też, że nie bez znaczenia dla sprawy jest okoliczność, że oprócz wnioskującego o świadczenie, występują inne osoby, które powinny (osobiście bądź finansowo) włączyć się do opieki nad niepełnosprawnym, do czego są zobowiązane zgodnie z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Nie oznacza to, że Sąd wybiera, kto ma zapewnić niepełnosprawnemu opiekę (osobistą, czy też dzieląc się z rodzeństwem) jednak, że wnioskujący o świadczenie nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek opieki nad niepełnosprawnym (por. wyrok NSA z 20 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2322/22).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 czerwca 2024 r., sygn. akt I OSK 1280/23, wydanym na kanwie sprawy podobnej pod względem faktycznym i prawnym do rozpoznawanej, uznał, że "rację ma Sąd I instancji, twierdzących, iż - w realiach rozpoznawanej sprawy - przedstawiony przez skarżącego zakres czynności związanych ze sprawowaniem opieki nad matką nie jest tego rodzaju, że uniemożliwia mu dalsze prowadzenie gospodarstwa rolnego czy podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie. Zakres tych czynności co prawda ogranicza stronę, jednakże nie uniemożliwia jej podjęcia pracy, chociażby w niewielkim zakresie. W przeważającej części opieka skarżącego nad matką sprowadza się bowiem w tym przypadku do typowych czynności dnia codziennego, związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego a zatem nie powoduje konieczność sprawowania nad nią stałej opieki. Z kolei wykonywane wobec matki czynności stricte opiekuńcze (podawanie leków, pomoc w ubieraniu, dbanie o jej higienę osobistą) są czynnościami tego rodzaju, że przy odpowiedniej organizacji dnia nie uniemożliwiają one wykonywania aktywności zawodowej w określonym wymiarze czasowym. Matka skarżącego nie jest bowiem osobą całkowicie unieruchomioną, zaś niektóre z czynność - jak wskazywał sam skarżący kasacyjnie w załączonych do wniosku oświadczeniach - wykonuje sama lub z pomocą innych.

W konsekwencji prawidłowe jest również stanowisko Sądu Wojewódzkiego, iż w przedmiotowym stanie faktycznym nie istnieje bezpośredni i ścisły związek między niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia (wcześniej rezygnacją z pracy w

gospodarstwie rolnym) a sprawowaną przez niego opieką nad matką - rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. - co wskazuje na brak spełnienia przesłanek do przyznania mu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnośnie zaś podnoszonej także ramach zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. kwestii uzależnienia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od braku istnienia innych osób zobowiązanych na równi ze skarżącym do alimentacji wobec niepełnosprawnej matki (rodzeństwo skarżącego) wyjaśnić należy, że z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku jednoznacznie wynika, iż główną przyczyną oddalenia skargi było zaakceptowanie przez Sąd I instancji stanowiska organów administracji co do braku związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką a niepodejmowaniem przez skarżącego pracy. Jedynie zaś ubocznie Sąd Wojewódzki poczynił rozważania co do tego, że skarżący posiada dwanaścioro rodzeństwa, które –jako również obciążone obowiązkiem alimentacyjnym wobec matki - powinno wspomóc go w tej opiece. Odwoływanie się zatem do powyższej okoliczności tak w zaskarżonym wyroku, jak i w zaskarżonej decyzji, obrazowało jedynie, jakie w tym przypadku miała możliwości rodzina (w tym sam skarżący) związane z organizacją opieki nad niepełnosprawną matką. Skład orzekający zgadza się zatem - co prawda - ze stanowiskiem autora skargi kasacyjnej, że nie jest prawidłowa taka wykładania art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., która dopuszcza możliwość nieprzyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego rodzica z uwagi na posiadanie przez niego rodzeństwa na równi zobowiązanego do alimentacji wglądem tego rodzica, jednak, jak wyżej wskazano, w rozpoznawanej sprawie nie ta okoliczność była przyczyną odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia."

W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi, organ administracyjny prawidłowo ocenił zebrany materiał i prawidłowo ustalił stan faktyczny (nie doszło do naruszenia przepisów statuujących zasadę prawdy obiektywnej ani innych przepisów prawa procesowego, w tym art. 6, 7, 8, 9, 77, 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a.) i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie wystąpiły również w sprawie inne uchybienia, które Sąd miał obowiązek uwzględnić z urzędu.

Ponadto autor skargi zarzucając naruszenie wskazanych w skardze ww. przepisów prawa procesowego nie wskazał dokładnie na czym te naruszenia miałyby polegać, który dowód został pominięty albo w ogóle nie przeprowadzony oraz co

powinno zostać wyjaśnione a nie zostało.

Nie doszło też do naruszenia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., gdyż przepis ten nie został przez organ powołany ani tym bardziej nie stanowił podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu. Nie można też czynić organowi zarzutu, że zauważył, iż bierność zawodowa skarżącego trwa 25 lat, podczas gdy stopień niepełnosprawności został ustalony u jego matki dopiero w 2021 r. Powtórzenia w tym miejscu wymaga, że powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było ustalenie (na podstawie ww. wywiadów środowiskowych oraz ww. oświadczeń), że rzeczywisty zakres opieki – nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia choćby w ograniczonym wymiarze czasu pracy. Jak przy tym ustalono skarżący ma brata, który niewątpliwie współuczestniczy w opiece nad matką.

Powyższe rozważania stanowią ustosunkowanie się do zarzutów skargi, które Sąd uznał za nietrafne.

Na marginesie Sąd sygnalizuje, że w aktach sprawy administracyjnej zalega pełnomocnictwo udzielone w dniu 29 września 2023 r. przez skarżącego profesjonalnemu pełnomocnikowi o charakterze nieodwołalnym na zasadzie art. 101 k.c. (k. 2 a.a.), w którym umocowano pełnomocnika m.in. do "odbioru świadczenia od strony przeciwnej" oraz "wskazania rachunku bankowego, na który należy przekazywać świadczenie pieniężne". Powyższy dokument uzasadniał wyjaśnienie kwestii, czy w sprawie nie doszło do nadużycia lub obejścia prawa w przedmiocie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W doktrynie "zaleca się daleko idącą ostrożność w zakresie zastrzeżenia, że pełnomocnictwo ma charakter niewygasający (podobnie jak nieodwołalny), z uwagi na prawdopodobieństwo jego udzielenia w celu obejścia prawa (postanowienie SN z 21.01.2015 r., IV CSK 252/14, OSNC-ZD 2016/B, poz. 22; Rejent 2016/10, s. 83, z glosą G. Wolaka; Studia i analizy Sądu Najwyższego..., red. J. Kosonoga, s. 116, z omówieniem A. Grebieniowa; W. Robaczyński [w:] Kodeks cywilny. Część ogólna..., red. M. Pyziak-Szafnicka, P. Księżak, s. 1111, nt 11)" – J. Gudowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, cz. 2 (art. 56–125).

Przy tego rodzaju pełnomocnictwie wskazane jest również wzięcie pod uwagę stosunku prawnego będącego podstawą udzielonego pełnomocnictwa.

W wyroku z dnia 15 lipca 1998 r. II CKN 832/97 (OSNC 1999, nr 3, poz. 50) Sąd Najwyższy, rozważając specyfikę takiego pełnomocnictwa, uznał, że o ile pełnomocnictwo co do zasady jest niezależne od będącego jego podstawą stosunku podstawowego, o tyle pełnomocnictwo nieodwołalne jest w szczególny sposób

związane z losami tego stosunku. (...) W rezultacie Sądy, ograniczając się do oceny wyabstrahowanego dokumentu pełnomocnictwa, pozbawiły się tym samym możliwości badania celu, w jakim zostało ono udzielone. Bez przeprowadzenia takiego badania trudno jest zrozumieć rzeczywisty sens i cel takiej postaci pełnomocnictwa, a tym samym dokonać pogłębionej oceny jego prawnej ważności i skuteczności. (...) dopiero po analizie ich treści oraz celu dokonać wszechstronnej oceny kwestionowanych pełnomocnictw z punktu widzenia prawa i zasad współżycia społecznego.

Słusznym rozwiązaniem wydaje się odpowiednie przeniesienie powyższych zaleceń dla oceny pełnomocnictw nieodwoływalnych udzielanych w sprawach administracyjnych, zwłaszcza tych dotyczących problematyki z zakresu pomocy społecznej. Powyższe uchybienie - tj. brak analizy powyższych kwestii w toku postępowania administracyjnego - nie miało wpływu na wynik rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, w szczególności z tego powodu, że organ nie znalazł podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze, skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu na zasadzie art. 151 p.p.s.a.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., na wniosek skarżącego zgłoszony w skardze, przy braku sprzeciwu organu (wniosek organu zgłoszony w odpowiedzi na skargę).

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).