Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1583/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 11
journal: Dz.U. 2019 poz 1186
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - tekst jedn.
article: art. 156 par. 1 pkt 4 i 5, art. 156 par. 2, art. 30 par. 4, art. 97 par. 1 pkt 1, art. 10 par. 1, art. 7    art. 156 par. 1 pkt 4 i 5, art. 156 par. 2, art. 30 par. 4, art. 97 par. 1 pkt 1, art. 10 par. 1, art. 7    art. 156 par. 1 pkt 4 i 5, art. 156
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi W. T. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącego W. T. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. zwraca skarżącemu W. T. kwotę [...]([...]) złotych tytułem nadpłaconego wpisu sądowego od skargi.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2020 roku ([...]), na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 104 k.p.a., [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego uchylił decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w T. z dnia [...] marca 2018 r. ([...]) w części wskazującej adresata obowiązku i w tym miejscu orzekł o nałożeniu obowiązku rozbiórki ogrodzenia (bramy), zlokalizowanego na działce oznaczonej nr ewid. [...] położonej przy ul. [...] w T. , stanowiącej własność Powiatu T. , i uporządkowaniu teren nieruchomości na: 1. M. T., 2. W. T., a w pozostałej części utrzymał wskazaną decyzję w mocy.

Powyższa decyzja zapadła w poniższym stanie faktycznym i prawnym.

PINB w T. zawiadomił o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ogrodzenia (bramy wjazdowej) o wysokości 140 cm w najniższym miejscu i 173 cm w najwyższym miejscu, zlokalizowanej na działce oznaczonej nr ewid. [...] położonej w T. , której właścicielem jest Powiat T. (k. 33 akt adm. I inst. I tom).

Pismem z dnia [...] lipca 2017 roku Zarząd Dróg Powiatowych w T. poinformował PINB w T. , iż nie uzgadniał lokalizacji ogrodzenia usytuowanego na obecnej działce [...], obręb T., oraz powiadomił, iż przedmiotowa nieruchomość stanowi pas drogowy ulicy powiatowej [...] od 2013 roku. W trakcie zbierania materiału dowodowego PINB w T. ustalił również, iż działka o nr ewid. [...] w T. w ewidencji rejestru gruntów widnieje jako teren przeznaczony pod budowę dróg publicznych lub linii kolejowych (k. 54 akt adm. I inst. I tom). W dniu [...] sierpnia 2017 roku PINB w T. zawiadomił strony postępowania o zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym oraz umożliwił stronom zapoznanie się z nimi (k. 55 akt adm. I inst. I tom).

Decyzją z dnia [...] września 2017 roku (znak [...]) PINB w T. nakazał Staroście T. dokonać rozbiórkę ogrodzenia (bramy) zlokalizowanej na działce o nr ewid. [...] położnej w T. oraz uporządkować teren tej nieruchomości w zakreślonym terminie. Na skutek odwołania M. T. oraz W. T. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego uchylił w całości decyzję PINB w T. i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

W toku ponownie prowadzonego postępowania wyjaśniającego PINB w T. ustalił, że działka nr [...] obręb [...] T. [...] objęta jest ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego pn. "Miasto T. - [...]" i położona jest na terenie zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej i zabudowy zagrodowej w gospodarstwie rolnym oraz terenie dróg publicznych - droga lokalna. Do akt sprawy załączono wypis z planu miejscowego wydany przez Burmistrza Miasta T. w dniu [...] stycznia 2018 roku ([...]), w którym stwierdzono, że działka o numerze [...] położona jest na terenie oznaczonym symbolami [...],[...] i [...], przy czym symbol "[...],[...]" oznacza tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej i zabudowy zagrodowej w gospodarstwie rolnym, natomiast symbol "[...]" oznacza teren dróg publicznych - ulica lokalna (k.111 akt adm. I inst. I tom). Działka oznaczona numerem ewidencji gruntu [...] położona w obrębie [...] T. [...] stanowi część pasa drogowego drogi powiatowej nr [...] ul. [...] w T. . Inwestorem ogrodzenia (bramy), będącego przedmiotem postępowania była J. T. (k. 134 i 137 akt adm. I inst. I tom).

Decyzją z dnia [...] marca 2018r. PINB w T. nakazał J. T. dokonanie rozbiórki ogrodzenia (bramy), zlokalizowanego na działce oznaczonej numerem ewidencji gruntów [...] położonej w T. , stanowiącej własność Powiatu T. , oraz obowiązał ją do uporządkowania terenu nieruchomości, albowiem brama uniemożliwia dostęp do drogi publicznej działce oznaczonej numerem [...], stanowiącej własność Gminy Miejskiej T..

Odwołanie od tej decyzji wniosła J. T. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz umorzenia postępowania, stwierdzenia nieważności decyzji pierwszoinstancyjnej, uchylenia zaskarżonej decyzji i wydania decyzji orzekającej o odmowie nakazu rozbiórki, zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie do czasu rozstrzygnięcia przez Sąd Rejonowy w T. kwestii zasiedzenia własności części działek oznaczonych symbolami [...] i [...] położonych przy ul. [...].

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. ([...]), [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Od powyższej decyzji J. T. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu domagając się stwierdzenia nieważności decyzji organów obydwu instancji, wstrzymania wykonania decyzji obydwu instancji. Skarżąca wniosła o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego do czasu rozpoznania przez Sąd Rejonowy w T. sprawy o sygn. I Ns [...], dotyczącej zasiedzenia własności działek nr [...] i [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia [...] stycznia 2019 roku (sygn. akt IV SA/Po [...]), uchylił zaskarżoną decyzję WWINB ze względu na naruszenie art. 7, art. 8, art. 11, art. 14, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem zachodziła konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego.

Sąd sformułował także wytyczne dla organów administracji publicznej odnoszące się do wyjaśnienia i udokumentowania kwestii lokalizacji spornej bramy, przeznaczenia terenu, na którym brama jest zlokalizowana i kwestii dysponowania przez J. T. prawem do dysponowania nieruchomością, na której brama jest zlokalizowana, na cele budowlane. Przy czym WWINB powinien także uzasadnić stanowisko w sprawie w taki sposób, aby poddawało się ono kontroli sądowej, w przypadku jej wystąpienia w przyszłości.

W toku ponownego rozpatrzenia sprawy WWINB zlecił PINB w T. uzupełnienie materiału dowodowego w sprawie poprzez udokumentowanie położenia przedmiotowej bramy na działce wraz z dokładną mapą opatrzoną skalą oraz przedłożenie wypisu i wyrysu z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego z dokładnym wskazaniem terenu, na którym znajduje się przedmiotowa brama (czy znajduje się ona na terenie oznaczonym w [...] symbolem [...] [...] czy też [...]).

W związku z informacją o śmierci J. T., WWINB zwrócił się do W. T. i M. T. o wyjaśnienie kto odziedziczył spadek po zmarłej J. T. oraz przedłożenie stosownego postanowienia sądowego o stwierdzeniu nabycia spadku bądź notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia, ewentualnie podanie kto sprawuje obecnie zarząd majątkiem masy spadkowej po zmarłej J. T.. Na powyższe wezwanie nie udzielono odpowiedzi. Dopiero w odpowiedzi na ponowne wezwanie W. T. oraz M. T. w powyższym zakresie z [...] września 2019 r. dopiero pismem z dnia [...] października 2019 roku poinformował o tym, że postępowanie spadkowe nie zostało przeprowadzone i nie został ustanowiony zarządca majątku masą spadkową po zmarłej J. T..

W dniu [...] października 2019 roku WWINB uzyskał z Urzędu Stanu Cywilnego w T. odpis skrócony aktu zgonu na nazwisko J. T. (k. 98-99 tom I akt adm. II inst.). Odpis ten został wydany pod numerem [...]

([...]) i zawiera informacje, że J. T. z domu P. zmarła w dniu [...] maja 2019 roku w T. . Małżonkiem jej był Z. L. T..

Pismem z dnia [...] października 2019 roku, Sąd Rejonowy w T. ([...]) przekazał, że w świetle istniejących w skorowidzach sądowych danych nie ustalono, aby przed Sądem toczyło się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po J. T..

Zgodnie z protokołem z czynności kontrolnych z dnia [...] listopada 2019 r. ([...]) (k. 217-226 tom II akt adm. I inst.), Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w T. oraz pracownik Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w T. przeprowadzili kontrolę dotyczącą zagospodarowania terenu na działce o nr ewid. [...] wchodzącej w skład pasa drogowego ulicy [...] w T. w obecności W. T. oraz B. R.. Do protokołu załączono dokumentację fotograficzną na mapach oraz szkice. W wyniku kontroli PINB ustalił, że ogrodzenie (brama) zlokalizowane jest na części działki oznaczonej nr ewid. [...] położonej w T. , tj. znajduje się na terenie oznaczonym w obowiązującym miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego symbolem [...], [...]

W. T. pismem z dnia [...] listopada 2019 r. poinformował o tym, że inwestor przedmiotowej bramy J. T. zmarła z dniu [...] maja 2019 roku a postępowanie spadkowe nie zostało przeprowadzone i nie został ustanowiony zarządca majątku masą spadkową po zmarłej.

Zawiadomieniem z dnia [...] grudnia 2019 r. (k. 112 tom I akt adm. II inst.) WWINB wskazał na możliwość zapoznania się z całością akt sprawy oraz wypowiedzenia się do co zebranych dowodów (art. 10 § 1 k.p.a.)

Pismem z dnia [...] lutego 2020 roku WWINB wezwał oddzielnie M. T. i W. T. do wskazania czy podtrzymują zarzuty wniesione w odwołaniu J. T. z dnia [...] marca 2018 r. od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w T. z dnia [...] marca 2018 r. ([...]). Wezwaniu należało uczynić zadość w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, pod rygorem uznania, że obie osoby fizyczne podtrzymują wniesione. Pismem z dnia [...] marca 2020 roku (k. 9 Tom II akt adm. II instancji) W. T., stosownie do art. 9 k.p.a., wniósł o pisemne poinformowanie go jakie zarzuty wniosła w odwołaniu J. T. oraz jakiego rodzaju postępowanie administracyjne toczy się przed WWINB w P. i jaki jest cel skierowania przedmiotowego wezwania do W. T..

Zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2020 roku ([...]) (k. 11 (k. 2 Tom II akt adm. II instancji), na podstawie art. 30 § 4 k.p.a., WWINB poinformował, że z powodu śmierci J. T. organ uznał W. T. i M. T. za następców prawnych zmarłej strony postępowania administracyjnego. Nadto organ zwrócił się o informację, że jeżeli jednak tak nie jest, bądź krąg osób (następców prawnych) jest szerszy lub węższy to proszę o pisemną informację zwrotną, w terminie 7 dni od daty otrzymania niniejszego pisma, pod rygorem rozpoznania sprawy na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów. Jednocześnie, na podstawie art. 50 § 1 k.p.a., organ ponownie wezwał M. T. i W. T. do wskazania czy podtrzymują zarzuty wniesione w odwołaniu J. T. z dnia [...] marca 2018 roku od decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu WWINB wskazał, że zgodnie z art. 61 § 4, art. 8, art. 9 i art. 10 § 1 k.p.a. organ administracji winien zawiadomić następców prawnych o prowadzonym postępowaniu i o treści wskazanego art. 30 § 4 k.p.a.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 r., na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 w zw. z art. 123 k.p.a., WWINB odmówił zawieszenia postępowania administracyjnego prowadzonego w sprawie pod sygn. akt [...].

Jednocześnie pismem z dnia [...] czerwca 2020 r. WWINB przesłał wyjaśnienie do W. T., wskazując na treść zarzutów sformułowanych przez zmarłą J. T. w odwołaniu podlegającemu rozpoznaniu przez WWINB w toku sprawy oraz przyczyny uznania W. T. oraz M. T. za następców prawnych zmarłej strony. Dodano, że strony mają prawo wglądu do akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów, jednakże czynności te dokonywane są w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu. Istnieje nadto możliwość żądania uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania stronie z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. W przypadku jednak takim poświadczenie podlega opłacie skargowej, za czym poinformowano o konieczności uiszczenia opłaty skarbowej celem uzyskania żądanych dokumentów. Przywołano ponownie art. 10 § 1 k.p.a.

Decyzją z dnia [...] lipca 2020 roku ([...]), na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 104 k.p.a., [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego uchylił decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w T. z dnia [...] marca 2018 r. ([...]) w części wskazującej adresata obowiązku i w tym miejscu orzekł o nałożeniu obowiązku rozbiórki ogrodzenia (bramy), zlokalizowanego na działce oznaczonej nr ewid. [...] położonej przy ul. [...] w T. , stanowiącej własność Powiatu T. i uporządkowania teren nieruchomości na: 1. M. T., 2. W. T., a w pozostałej części utrzymał wskazaną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji WWINB wskazał, że w świetle zebranego materiału dowodowego właścicielem gruntu (działka o nr ewid. [...]), na którym znajduje się ogrodzenie (brama) jest Powiat T.. Właściciel ten nie wybudował spornego ogrodzenia na własnej działce, a ogrodzenie to zostało samowolnie wykonane w 2015 roku przez inwestora – zmarłą J. T.. Samowolnie posadowiona brama uniemożliwia właścicielowi nieruchomości swobodne z niej korzystanie, a dodatkowo uniemożliwia przejazd do działki o nr ewid. [...], której właścicielem jest Gmina Miejska T..

WWINB zakwalifikował ogrodzenie do urządzeń budowlanych związanych z budynkiem, co do których, zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 23 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2019 r., poz. 1186 ze zm., dalej także jako "p.b.") pozwolenie na budowę nie jest wymagane, a nadto ogrodzenia o wysokości do 2,20m nie wymagają zgłoszenia do organu architektoniczno-budowlanego. Jednakże wskazano, że za każdym razem organ winien zbadań zgodność inwestycji – wybudowania ogrodzenia – z przepisami, w szczególności obowiązującym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Zatem niezgodność z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego obiektu budowlanego, którego budowa nie wymagała uzyskania pozwolenia na budowę lub dokonania zgłoszenia, np. ogrodzenia międzysądziedzkiego do wysokości 2,20m, nie zwalnia organu nadzoru budowlanego z obowiązku podjęcia działań nadzorczych na podstawie art. 81 ust. 1 pkt 1 lit. a) p.b. Przywołując art. 50-51 p.b. organ wskazał, że postępowanie administracyjne prowadzone w trybie tych przepisów ma na celu doprowadzenie wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem. Jednakże, jeżeli roboty nie mogą być doprowadzone do stanu zgodne z prawem, to zastosowanie znajduje art. 51 ust. 1 pkt 1 p.b., na podstawie którego organ nakazuje rozbiórkę obiektu lub doprowadzenie do stanu poprzedniego.

Organ ustalił, że na terenie objętym inwestycją obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego uchwalony Uchwałą Rady Miejskiej w T. nr XVIII [...] z dnia [...] września 2008 r., a działka o nr ewid. [...] obręb [...] T. D położona jest na terenie oznaczonym w planie [...],[...] oraz [...]

Organ II instancji wskazał, że w celu wykonania wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2019 roku, sygn. akt IV SA/Po [...], WWINB zlecił PINB uzupełnienie materiału dowodowego, który został przedstawiony WWINB w dniu [...] grudnia 2019 roku. Uzupełniający materiał dowodowy uwidocznił, że sporne ogrodzenie (brama) znajduje się na części działki oznaczonej w planie jako [...],[...], a na terenach oznaczonych takim symbolem przeznaczenia obowiązuje zakaz tymczasowego zagospodarowania, urządzania i użytkowania terenów, zwłaszcza lokowania obiektów tymczasowych niezwiązanych z zabudową budynku głównego. Nadto, wspomniany miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego przewiduje, że działka musi umożliwiać dostęp do progi publicznej oraz dojścia i dojazdy.

W tym stanie rzeczy, organ doszedł do przekonania, że sporna brama jest niezgodna z zapisem miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego pn. "Miasto T. – [...]", ponieważ zabudowa działki [...] uniemożliwia dostęp do działki publicznej nr [...]. Toteż zachodzą przesłanki określone w art. 50 ust. 1 pkt 4 in fine p.b., tzn. roboty budowlane zostały wykonane niezgodnie z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.

W oparciu o orzecznictwo sądowoadministracyjne, organ II instancji argumentował, że organy nadzoru budowlanego nie są także zwolnione od badania prawa inwestora do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, choć mogłoby to prowadzić do zalegalizowania robót budowlanych wykonanych przez inwestora z naruszeniem prawa własności osób trzecich. Zdaniem organu II instancji, J. T. nie wykazała prawa do dysponowania na cele budowlane nieruchomością, na której jako inwestor wybudowała sporną bramę.

Ze względu na to, że zdaniem organu II instancji sporna brama jest niezgodna z postanowieniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz inwestor nie wykazał prawa do dysponowania na cele budowlane nieruchomością, na której zlokalizowano bramę, za uzasadnione i zgodne z prawem uznać należało decyzję organu I instancji – PINB w T. . Przy tym, rozważając w stosunku do kogo należy nałożyć obowiązek rozbiórki, organ wskazał, że powinien on obciążyć inwestora, czyli J. T.. Jednakże, w związku ze śmiercią J. T., ujawnioną w toku postępowania odwoławczego, organ uznał, że obowiązek rozbiórki należy nałożyć na następców prawnych spadkodawcy, tj. M. T. i W. T.. Organ ustalił krąg spadkobierców (następców prawnych) w oparciu o wysłane zawiadomienia, które kierował także do M. T. i W. T..

Organ II instancji odniósł się także do zarzutów odwołania, wskazując, że strony postępowania miały zagwarantowany czynny udział w sprawie, w szczególności odnosząc to stwierdzenie do ustalonych przez organ następców prawnych, a także że w sprawie nie wystąpiło zagadnienie wstępne. Zdaniem organu, skierowanie przez inwestora do sądu powszechnego wniosku o zasiedzenie działki, na której zlokalizowano przedmiotową bramę, nie stanowi przesłanki do zawieszenia postępowania zgodnie z przepisami k.p.a.

Organ uznał, że decyzja kasacyjno-reformacyjna w oparciu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. wynikała, z jednej strony, z obowiązku poprawnego wskazania adresata decyzji po śmierci inwestora, a, z drugiej strony, z konieczności utrzymania decyzji organu I instancji w pozostałych zakresie.

W. T. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2020 r. w części wskazującej adresata obowiązku i w tym miejscu orzekającą o nałożeniu obowiązku rozbiórki ogrodzenia (bramy), zlokalizowanego na działce oznaczonej nur ewid. [...] położonej w T. , stanowiącej własność Powiatu T. i uporządkowania terenu nieruchomości na: 1. M. T., 2. W. T., a w pozostałej części utrzymującą wskazaną decyzję w mocy. Skarżący domagał się stwierdzenie nieważności obu wymienionych aktów administracyjnych (decyzji) ewentualnie ich uchylenie w całości, wstrzymanie wykonania ww. aktów administracyjnych (decyzji) do czasu uprawomocnienia się orzeczenia Sądu w niniejszej sprawie oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. Nadto wniósł o uwzględnienie dowodu z dokumentów, które dotyczą przedmiotowego postępowania administracyjnego i sądowego, załączonych do skargi. Skarżący zarzucił:

A. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 51 ust. 7 p.b. poprzez nakazanie rozbiórki ogrodzenia (bramy) pomimo braku podstaw ku temu rozstrzygnięciu;

2. art. 38 ust. 1 ustawy o drogach publicznych poprzez jego niezastosowanie w sprawie i prowadzenie postępowania pomimo istnienia przesłanek wyłączających możliwość wydania decyzji na podstawie art. 36 oraz nieprawidłowe zastosowanie art. 35, 39, 40 ustawy o drogach publicznych;

3. art. 50 ust. 1 pkt 4 p.b. poprzez błędne jego zastosowanie, tj. uznanie w niniejszej sprawie, że:

a. sporna brama jest niezgodna z zapisami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, ponieważ zabudowa działki [...] uniemożliwia dostęp do działki publicznej nr [...] w sytuacji, gdy ogrodzenie (w tym sporna brama) jest zrealizowane zgodnie z obowiązującymi ustaleniami miejscowego pian zagospodarowania przestrzennego pn. "Miasto T. - [...]", który obowiązuje od dnia [...].12.2008 r. i został uchwalony Uchwalą Rady Miejskiej T. Nr [...] w dniu [...].09.2008r.;

b. inwestor nie posiada prawa do dysponowania przedmiotową nieruchomością, gdzie jest wykonana sporna brama;

B. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj.:

1. art. 6 k.p.a. poprzez naruszenie przepisów ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym, ustawy o drogach publicznych oraz ustawy Prawo budowlane;

2. art. 7, art. 10 § 1, art. 11 oraz art. 77 § 4, art. 79, art. 81, art. 107 § 1 pkt 6 i k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 140 k.p.a. poprzez nieumożliwienie zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego w wyniku niezawiadomienia strony skarżącej o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów przed wydaniem zaskarżonej decyzji przez organ odwoławczy, co spowodowało wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o nieudowodnione okoliczności mimo:

a. zgłaszanych przez stronę skarżącą w odwołaniu zarzutów o jej niezawiadomieniu jako inwestora przez PINB w T. o przeprowadzeniu czynności kontrolnych przedmiotowej sprawie stosownie do art. 81 ust. 4 p.b., które miały miejsce w dniu [...].06.2017 r., a przeprowadzone zostały w innym postępowaniach administracyjnym;

b. niewyjaśnienia w postępowaniu odwoławczym w sposób zgodny z prawem statusu drogi publicznej i granic jej pasa drogowego w świetle obowiązujących przepisów prawa, położonej przy ulicy [...] w T. oraz nieprzywołanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przez organ odwoławczy dowodów z dokumentu, tj.:

- zapisów miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego pn. "Miasto T. – [...]" oraz rysunku planu (części graficznej) stanowiący załącznik Uchwała Nr [...] Rady Miejskiej T. z [...].09.2008 r. wyznaczających "linie rozgraniczające drogę" powiatową oraz linie rozgraniczające wyznaczające pas przeznaczony pod budowę drogi powiatowej przy ulicy [...] w T. ;

- uchwały Rady Powiatu T. ustalającej przebieg drogi powiatowej położonej przy ulicy [...] w T. ;

- rozstrzygnięcia Zarządu Dróg Powiatowych w T. określającego to jakie nieruchomości wchodzą w skład drogi (powiatowej) położonej przy ulicy [...] w T. i jej pasa drogowego, popartego konkretnym planem zwymiarowanym w powiązaniu i nawiązaniu do definicji pasa drogowego;

- mapy ewidencyjnej przyjętej do zasobu geodezyjnego i kartograficznego, z której wynikałby ustalony przez organy fakt, że przedmiotowe ogrodzenie (brama) wybudowane zostało w pasie drogowym ulicy [...] w T. ;

3. art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 140 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji I instancji, w wyniku niepodjęcia wszystkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia sprawy oraz niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego;

4. art. 8 k.p.a. poprzez niepogłębianie zaufania obywateli do organów władzy publicznej;

5. art. 75, art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 136 k.p.a. poprzez pobieżną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, niepoprzedzoną wyczerpującym postępowaniem dowodowym, w tym niepowołanie biegłego geodety w celu ustalenia granic działek nr [...] oraz nr [...] położonych w T. , obręb [...], przy Ul. [...];

6. istotną wadliwość składników zaskarżonych decyzji, poprzez:

a. brak powołania w postawie prawnej ustępu 7 art. 51 p.b., który powinien stanowić podstawę prawną tych dokumentów i ich i rozstrzygnięć (czyli naruszenie art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a.);

b. brak powołania w podstawie prawnej wszystkich przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę rozstrzygnięć, tj. art. 51 ust. 1 pkt 1 p.b. w zw. art. 50 ust. 1 p.b. i art. 51 ust. 7 p.b., art. 4 pkt 1, 2, art. 35 ust. 2, ust.4, art. 39 ust. 1 pkt 1, ust. 3, art. 40 ust. 1, ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia [...] marca 1985 r. o drogach publicznych (powołane w uzasadnieniach) (czyli naruszenie art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a.);

c. brak wskazania w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji pisemnego upoważnienia organu - [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego udzielonego Zastępcy [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego Pani M. K., która podpisała zaskarżoną decyzję organu II instancji, co rodzi wątpliwości czy osoba podpisująca zaskarżoną decyzję jest rzeczywiście upoważniona do jej wydania oraz czy podpis został złożony przez osobę nieupoważnioną do jej wydania (tzw. niewłaściwy podpis), który może powodować naruszenie właściwości, skutkującej stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji (czyli naruszenie art. 268a k.p.a. w zw. z art. 6, art. 19, art. 107 § 1, art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.);

d. brak w treści uzasadnienia faktycznego wyjaśnienia okoliczności faktycznych oraz wyjaśnienie niepełne i niezgodne ze stanem faktycznym, który nie ma odzwierciedlenia w materiale dowodowym niniejszej sprawy (czyli naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a.);

e. brak w uzasadnieniu prawnym przytoczenia treści norm prawnych oraz ich znaczenia ustalonego w drodze wykładni (czyli naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a.);

7. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 14, art.15 k.p.a. w zw. z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez:

a. przyjęcie, że przedmiotowa sprawa rozstrzygana zaskarżonymi decyzjami PINB w T. i WWINB jest tożsama w sytuacji, gdy nastąpiła istotna zmiana okoliczności faktyczny dotyczących podmiotu przedmiotowego stosunku prawnego, tj. śmierć w dniu [...] maja 2019 r. inwestora – J. T., co w istocie wskazuje, że jest to nowa sprawa, którą należy rozstrzygnąć ponownie w dwuinstancyjnym postępowaniu administracyjnym;

b. niewykonanie wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku WSA w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2019 r., sygn. akt IV SA/Po [...] (s. 13-14 uzasadnienia wyroku) przez WWINB w zakresie udzielonych wskazań dotyczących rozbieżności w przeznaczeniu spornej działki [...], która jak wynika z Wpisu Planu położona jest na obszarze oznaczonym [...] - teren dróg publicznych "ulica lokalna'', dokumenty znajdujące się w aktach sprawy wskazują, że sporna działka przeznaczona jest w części pod drogę lokalną (k. 111 akt adm.), jak również całości pod drogę powiatową (k. 133 akt adm.), których to wyjaśnień brakuje uzasadnieniu zaskarżonych decyzjach PINB w T. i WWINB. Ewidentnie WWINB nie wyjaśnił wskazanych przez Sąd rozbieżności w tym zakresie oraz nie wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, któremu z tych dowodów wiarę, a któremu tej wiary odmówił. Tym bardziej, że PINB w T. w uzasadni zaskarżonej decyzji, powołując się na art. 39-40 ustawy o drogach publicznych stwierdził jednoznacznie odnosząc się do materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy odnośnie przeznaczenia spornej działki: "Ponadto Zarząd Powiatowych nie uzgadniał lokalizacji ogrodzenia na w/w działce, stanowiącej drogowy ulicy powiatowej [...] od 2013 r.", a także "Pismem z [...].01.2018 r. Kierownik Zarządu Dróg Powiatowych wyjaśnił, iż działka oznaczona numerem ewidencyjnym gruntu [...] obręb [...] T. [...] stanowi część pasa drogowego drogi powiatowej nr [...] ul. [...] w T. .";

8. art. 51 ust. 3 Konstytucji RP, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 11, art. 12, art. 14 k.p.a. w zw. z art. 37 k.p.a., art. 262 k.p.a. poprzez:

a. nieudostępnienie z akt sprawy wnioskowanych na piśmie w dniu [...].11.2019r., przez stronę skarżącą dokumentów, tj. protokołu z kontroli przeprowadzonej przez PINB w T. w dniu [...].11.2019r., dotyczącej zagospodarowania terenu na działce o nr ewid. [...] przy ulicy [...] w T. , wykonanej dokumentacji fotograficznej oraz dokonanego szkicu sytuacyjnego, a także innych dowodów (dokumentów) zgromadzonych w aktach przedmiotowej sprawy;

b. uzależnienie w piśmie z dnia [...].06.2020r. przez WWINB możliwości wydania wnioskowanych dokumentów z akt sprawy, tj. protokołu kontroli wraz ze zdjęciami i mapkami, które mieszczą się na 12 stronach, od dokonania przez stronę skarżącą wpłaty kwoty [...]zł na rachunek bankowy Urzędu Miasta P. jako opłaty skarbowej;

9. art. 10 § 1, art. 61 § 4 k.p.a., art. 105 § 1 k.p.a., art. 156 § 1 pkt 2 lub 4 w zw. z art. 30 § 4 k.p.a. poprzez:

a. domniemane uznanie skarżącego oraz M. T. jako następców prawnych zmarłej J. T. w sytuacji, gdy na podstawie Aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia [...].12.2019 r., Rep. A, numer [...], oraz aktu notarialnego z dnia [...].12.2019 r. Rep. A, numer [...] - umowa darowizny, który jest dostępny w publicznym rejestrze notarialnym, następcą prawnym zmarłej strony jako jedyny spadkobiorca jest mąż zmarłej strony Z. T..

Na poparcie powyższych zarzutów skarżący przedłożył kopie następujących dokumentów :

1. Akt poświadczenia dziedziczenia (Rep. A nr [...]) z dnia [...] grudnia 2019 roku sporządzony przez Notariusza M. C. w T. (k. 19-20 akt sąd.)

Akt ten poświadcza nabycie z mocy ustawy spadku po J. T., córce S. i H. urodzonej dnia [...] grudnia [...] roku, przez męża spadkodawczyni Z. L. T., M. A. T. ., M. J. T. oraz W. E. T., każdy w udziale wynoszącym Ľ część. Akt poświadczenia dziedziczenia został zarejestrowany w Rejestrze Spadkowym prowadzonym przez Krajową Radę Notarialną w dniu [...] grudnia 2019 roku (nr [...]). Wypis tego aktu (Rep. A numer [...]) wydano W. E. T. w dniu [...] grudnia 2019 roku.;

2. Akt notarialny (Rep. A nr [...]) z dnia [...] grudnia 2019 roku sporządzony przez Notariusza M. C. w T. – Umowa darowizny zawarta pomiędzy Z. L. T., M. A. T. , M. J. T., W. E. T. (k. 15-18)

Aktem tym M. A. T. , M. J. T. i W. E. T. darują swojemu ojcu Z. L. T. całe przysługujące im udziały wynoszące po Ľ części w spadku po J. T., a Z. L. T. darowizny te przyjmuje. Nadto, M. A. T. , M. J. T. i W. E. T. oświadczyli, że zwalniają powyższe darowizny z obowiązku zaliczenia na schedę spadkową.

3. Protokół rozprawy cywilnej z dnia [...] września 2018 roku w sprawie I Ns [...] przed Sądem Rejonowym w T. I wydział Cywilny (k. 21-25 akt sąd.);

4. Pisma skierowane przez skarżącego do WWINB oraz PINB (k. 26-28 akt sąd.);

W uzasadnieniu skarżący podkreślał, że w dniu [...] grudnia 2019 roku prawo do spadku do zmarłej J. T. nabył w całości mąż Z. T. na podstawie aktu notarialnego poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przez notariusza oraz aktu notarialnego – umowa darowizny. Wskazano, że Z. T. jest jedynym spadkobiercą po zmarłej J. T..

Zdaniem skarżącego, poprzez niezawiadomienie o wszczęciu postępowania w przedmiotowej sprawie, poza skarżącym oraz córką zmarłej J. T. – M. T., syna M. T. oraz męża Z. T. organ II instancji naruszył obowiązki zapewnienia i utrzymania właściwego kręgu stron w toku całego postępowania. Tak samo organ nie ustalił w sposób prawidłowy następców prawnych po śmierci J. T., zgodnie z art. 30 § 4 k.p.a. W niemożności ustalenia następców prawnych lub ich wezwania do postępowania, organ powinien był, zdaniem skarżącego, zawiesić postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a., czego nie uczyniono. Nadto, zdaniem skarżącego, organ administracji publicznej powinien był wystąpić do sądu o ustanowienie kuratora spadku na podstawie art. 30 § 5 k.p.a., jeżeli istniałyby do tego przesłanki. Z oceny skarżącego w tym zakresie wynika, że jedynym jego zdaniem prawidłowym rozstrzygnięciem w sprawie po śmierci inwestora byłoby umorzenie postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego. To stanowisko uzasadnione zostało tym, że nakaz rozbiórki ogrodzenia (bramy) wykonanego na cudzym gruncie nałożony na zmarłego inwestora był jego obowiązkiem o charakterze osobistym, który nie podlega dziedziczeniu ani nie wchodzi w skład spadku. Powołując się na art. 922 § 1 ustawy – Kodeks cywilny oraz brak przepisów na gruncie ustawy Prawo budowlane w zakresie następców prawnych inwestora, skarżący wskazał, że niedopuszczalne jest przenoszenie nakazu administracyjnego na następcę prawnego bez wyraźnego upoważnienia w przepisie administracyjnego prawa materialnego. Niewystarczające jest powołanie się na art. 30 § 4 k.p.a.

Nadto, zdaniem skarżącego organy administracji publicznej nie są właściwe do ustalenia kręgu spadkobierców, gdyż leży to wyłącznie w gestii sądów powszechnych lub notariuszy. Nadto, organy administracji publicznej powinny skontrolować rejestry publiczne w celu określenia następców prawnych strony postępowania, jak np. rejestry notarialne.

W powyższych względów zdaniem skarżącego, skarżona decyzja, która została doręczona skarżącemu i M. T. jako następcą prawnym zmarłej strony obarczona jest wadą nieważności wynikającą z art. 156 § 1 pkt 2 lub 4 k.p.a.

Przywołując treść wyroku WSA w Poznaniu z dnia [...] września 2018 roku, sygn. akt IV SA/Po [...], skarżący podniósł, że w skarżonej decyzji ponownie brakuje wyjaśnienia, czy w obowiązującym planie miejscowym istnieje zakaz zabudowy i ograniczenia w stosowaniu ogrodzeń, np. wysokość, odległość granicy działek, na których są ogrodzenia od drogi, a także czy istnieją w obowiązującym planie miejscowym przepisy szczegółowe w zakresie obsługi komunikacyjnej, a wykonanie ogrodzenia znajduje się na obszarze przeznaczonym na projektowaną drogę, oraz po wtóre czy działka o nr ewid. [...] albo działka o nr ewid. [...] przeznaczona jest pod drogę – drogę publiczną. Podniesiono, że nie podano miejsca publikacji uchwały Rady Miejskiej T. ustanawiającej miejscowy plan zagospodarowania, zatem trudno uznać, że jest to obowiązujący akt prawa miejscowego, zatem nie wiadomo czy spełnia on przesłanki art. 50 ust. 1 pkt 3 p.b., na który powołał się w skarżonej decyzji WWINB.

Skarżący zauważył, że jego zdaniem ogrodzenie (w tym sporna brama) jest zrealizowane zgodnie z obowiązującymi ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego pn. "Miasto T. – [...]", który obowiązuje od dnia 13 grudnia2008 r., i został uchwalony uchwałą Rady Miejskiej w T. Nr [...] w dniu [...] września 2008 r., gdyż ten plan miejscowy nie zawiera żadnych ograniczeń co do parametrów ogrodzeń (w tym bram), a sporna brama nie narusza przepisów o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Zdaniem skarżącego sporna brama nie wymagała uzyskania pozwolenia na budowę ani dokonania zgłoszenia, a także jej wykonanie jest zgodnie z § 42 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.

Zdaniem skarżącego, organy nadzoru budowlanego nie udowodniły wystąpienia przesłanki uprawniającej do zastosowania art. 51 ust. 1 pkt 1 p.b., wynikającej z hipotezy art. 50 ust. 1 p.b. i dotyczącej robót budowlanych wykonanych (art. 51 ust. 7 p.b.). Wskazano przy tym, że organy nadzoru budowlanego nie mogą żądać od inwestora wykazania się prawem do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, gdyż norma zawarta w art. 51 p.b. nie stanowi podstawy do wydania decyzji nakładającej na inwestora obowiązku złożenia przewidzianego w art. 2 ust. 4 pkt 2 p.b. oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Skarżący podniósł także, że organy nadzoru budowlanego w tej konkretnej sprawie postawiły sobie za cel ochronę interesów właścicieli działek o nr ewid. [...], tj. Powiatu T. , oraz o nr ewid. [...], tj. Gminy Miejskiej T., przez cywilistyczne rozumienie tej ochrony, a nie w świetle przepisów administracyjnych z zakresu szeroko rozumianego prawa budowlanego, czyli przede wszystkim techniczno-budowlanych.

W ocenie skarżącego, rozpoznając ponownie sprawę, WWINB nie wykonał wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu sformułowanych w uzasadnieniu wyroku z dnia [...] stycznia 2019 r., sygn. akt IV SA/Po [...] w zakresie (1) lokalizacji spornej bramy, (2) tego czy J. T. posiada prawo do dysponowania na cele budowlane nieruchomością na której zlokalizowano sporną bramę wjazdową, oraz (3) rozbieżności w przeznaczeniu spornej działki o nr ewid. [...] w kontekście jej przeznaczenia pod drogę.

Zdaniem skarżącego brak podporządkowania się przez organ II instancji wytycznym Sądu w powiązaniu z niewyjaśnieniem istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych powoduje konieczność stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji. To stanowisko opiera na naruszeniu zasad postępowania administracyjnego oraz zasady związania oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 14, art. 15 k.p.a. w zw. z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W odpowiedzi na skargę WWINB wniósł o jej oddalenie, a w przypadku uwzględnienia skargi i przy zasądzeniu kosztów zastępstwa procesowego, o zasądzenie kosztów wynikających z norm przepisanych według stawki minimalnej.

W piśmie tym dodano także, że postanowieniem z dnia [...] września 2020 roku ([...]), na podstawie art. 61 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2335 ze zm.), na wniosek W. T., WWINB wstrzymał w całości wykonanie decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2020 r. ([...]).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem uzasadniony okazał się najdalej idący zarzut stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji WWINB z [...] lipca 2020r.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, z późn. zm.; dalej także "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję stwierdza nieważność decyzji w całości, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

W świetle powyższych przepisów Sąd dokonał kontroli zaskarżonej decyzji z dnia [...] lipca 2020 roku ([...]), w której to, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 104 k.p.a., [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego uchylił decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w T. z dnia [...] marca 2018 r. ([...] w części wskazującej adresata obowiązku i w tym miejscu orzekł o nałożeniu obowiązku rozbiórki ogrodzenia (bramy), zlokalizowanego na działce oznaczonej nr ewid. [...] położonej przy ul. [...] w T. , stanowiącej własność Powiatu T. , i uporządkowaniu teren nieruchomości na: 1. M. T., 2. W. T., a w pozostałej części utrzymał wskazaną decyzję w mocy.

Zanim Sąd przejdzie do właściwej kontroli zgodności skarżonej decyzji z prawem, wymogi art. 153 p.p.s.a. wymagają od Sądu przywołanie uprzednio zapadłego prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2019 roku, sygn. akt IV SA/Po [...].

Jest to o tyle istotne, że w myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przez "ocenę prawną" rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał dany akt, zostało uznane za błędne, bądź za prawidłowe. Natomiast "wskazania co do dalszego postępowania" dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (zob. A. Kabat (w:) B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, W. 2018, uw. 3 i 5 do art. 153). W świetle cytowanego art. 153 p.p.s.a. zarówno organ administracji publicznej ponownie rozpoznający sprawę, jak i wojewódzki sąd administracyjny, są, co do zasady, związani oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi we wcześniejszym, prawomocnym wyroku. Utrata mocy wiążącej takich ocen i wytycznych następuje jedynie wyjątkowo: przede wszystkim w razie wzmiankowanej w art. 153 p.p.s.a. zmiany stanu prawnego, powodującej, że pogląd sądu stanie się nieaktualny; a ponadto w razie zmiany, po wydaniu orzeczenia sądowego, istotnych okoliczności faktycznych, bądź też na skutek wzruszenia orzeczenia zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie (por. A. Kabat (w:) B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, W. 2018, uw. 9 do art. 153).

Sąd w składzie rozpatrującym przedmiotową sprawę jest, co do zasady, związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w powyższym prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2019 roku, sygn. akt IV SA/Po [...]. W wyroku z dnia [...] stycznia 2019 roku Sąd podzielił stanowisko organu, że postępowanie cywilne w sprawie zasiedzenia własności nie stanowi zagadnienia wstępnego, które powinno uzasadniać zawieszenie postępowania prowadzonego w trybie art. 50-51 Prawa budowlanego (wyrok NSA z dnia [...] listopada 2018 r., sygn. akt II OSK [...]). Nie tylko zatem nie było podstaw do zawieszenia postępowania administracyjnego (a skarżący niesłusznie w tym zakresie stawia organom zarzut), ale również pozostawanie w toku sprawy o zasiedzenie wskazanych działek nie stanowi zagadnienia wstępnego dla rozstrzygnięcia sprawy legalności zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Ten pogląd prawny jest aktualny w toku rozpoznawania niniejszej sprawy.

Sąd podzielił stanowisko organów obydwu instancji, co do tego, że w sytuacji gdy inwestor zrealizował obiekt na działce, której nie był właścicielem, to obowiązek rozbiórki takiego obiektu powinien obciążać tego inwestora. Okolicznością bezsporną w sprawie było to, że "w obecnym kształcie" brama powstała w 2015 r., a jej inwestorem była J. T..

Zdaniem Sądu poprzednio rozpoznającego sprawę kluczową kwestią pozostaje przeznaczenie terenu działki nr [...] i konkretna lokalizacja na nim spornej bramy wjazdowej. Z akt sprawy nie wynika, czy w ogóle, a jeśli tak to na jakiej części działki nr [...] posadowiona jest sporna brama. Nadto Sąd zwrócił uwagę, że organy nie wyjaśniły rozbieżności wynikającej z zestawienia dokumentów wskazujących na przeznaczenie spornej działki częściowo pod drogę lokalną, jak również w całości pod drogę powiatową. Sąd wskazał, że w świetle art. 3 pkt 11 ustawy z dnia [...] lipca 1994 r. Prawa budowlanego (Dz.U. z 2017, poz. 1332) organ nie wyjaśnił, czy inwestorka dysponowała nieruchomością - na której zlokalizowana jest sporna brama wjazdowa - na cele budowlane.

W wyroku z dnia [...] stycznia 2019 roku Sąd podzielił także stanowisko organów obydwu instancji co do tego, że w sytuacji gdy inwestor zrealizował obiekt na działce, której nie był właścicielem, to obowiązek rozbiórki takiego obiektu powinien obciążać tego inwestora. Pomimo że Sąd zgadza się z wyrażonym poglądem prawnym co do zasady, to jednak ta ocena prawna nie może mieć charakteru wiążącego w toku ponownego rozpoznawania niniejszej sprawy, a to z tego względu, że w sprawie miała miejsce zmiana, po wydaniu orzeczenia sądowego, istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych. Zmianą tą jest śmierć inwestora – J. T., która nastąpiła po wydaniu wyroku WSA w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2019 roku, a przed wydaniem skarżonej decyzji. Zdaniem Sądu ta okoliczność ma istotne znaczenie dla przeprowadzenia kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji zapadłej już po śmierci inwestora. Z tego względu ocena prawna w tym zakresie wyrażona w wyroku WSA w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2019 roku, a dotycząca okoliczności, że zobowiązanym do dokonania rozbiórki jest inwestor nie ma charakteru wiążącego w toku niniejszej sprawy, o czym w dalszej części uzasadnienia.

Wskazane w wyroku z dnia [...] stycznia 2019 roku uchybienia mogły zostać, zdaniem Sądu w sprawie o sygn. akt IV SA/Po [...], wyeliminowane przez organ odwoławczy, który będzie miał możliwość uzupełnienia postępowania dowodowego, w ramach którego zgromadzony powinien zostać materiał dowodowy pozwalający zweryfikować twierdzenia. W tym celu Sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia [...] stycznia 2019 roku sformułował wytyczne dla WWINB. Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą WWINB będzie wyjaśnienie i udokumentowanie (1) kwestii lokalizacji spornej bramy, (2) kwestii przeznaczenia terenu, na którym brama jest zlokalizowana oraz (3) kwestii dysponowania przez J. T. - nieruchomością na której brama jest zlokalizowana - na cele budowlane. Następnie rzeczą organu miało być wydanie decyzji, w której swoje stanowisko uzasadni on, w sposób poddający się kontroli.

Ze względu na śmierć inwestora w toku postępowania toczącego się przed organem II instancji, Sąd w pierwszej kolejności poddał analizie wpływ następstwa prawnego na ustalenie stron postępowania oraz możliwość obciążenia następcy prawnego zmarłego inwestora obowiązkiem administracyjnoprawnych w postaci nakazu rozbiórki. Ta kwestia jest także bezpośrednio powiazania z najdalej idącym zarzutem skargi, a odnoszącym się do wystąpienia przesłanki dla stwierdzenia nieważności decyzji organu II instancji polegającej na skierowaniu decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie (art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.).

Przypomnieć należy, że zaskarżona decyzja nakłada na M. T. oraz W. T. obowiązek rozbiórki ogrodzenia (bramy), a w pozostałym zakresie utrzymuje ona decyzję organu I instancji w mocy. Ani M. T. ani W. T. nie byli inwestorami przy budowie ogrodzenia (bramy), gdyż była nim bezspornie ich matka, J. T.. Zgodnie z odpisem skróconym aktu zgonu (w aktach organu II instancji) J. T. zmarła w dniu [...] maja 2019 roku.

Organ II instancji po raz pierwszy powziął wiadomość o śmierci inwestora w czerwcu 2019 roku (pismo PINB w T. z dnia [...] czerwca 2019 r., k. 67 tom I akt adm. organ II inst.). Wezwaniami z dnia [...] czerwca 2019 roku, [...] września 2019 roku, [...] lutego 2020 roku, oraz zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2020 roku, skierowanymi do W. T. i M. T., WWINB podjął czynności w celu ustalenia następców prawnych J. T.. Tak samo WWINB zwrócił się do Burmistrza Miasta T. , Sądu Rejonowego w T. oraz Urzędu Stanu Cywilnego w T. w celu ustalenia kręgu stron postępowania administracyjnego jako następców prawnych po J. T..

Z treści skarżonej decyzji wynika, że organ stanął na stanowisku, że następcami prawnymi J. T. są jej córka M. oraz syn W. , co stanowiło podstawę do nałożenia obowiązku rozbiórki spornego ogrodzenia (bramy) na te osoby fizyczne.

Podczas kontroli zgodności z prawem takiego stanowiska organu II instancji przez Sąd w niniejszej sprawie, istotne dla rozstrzygnięcia, przez pryzmat zgłoszonego przez skarżącego zarzutu nieważności decyzji organów I i II instancji, jest sformułowanie odpowiedzi na poniższe trzy problemy prawne.

Po pierwsze, analiza odnosić się musi do tego, czy obowiązek rozbiórki wynikający z przepisów budowlanych jest dziedziczny lub zbywalny.

W przypadku ustalenia, że nakaz rozbiórki jest dziedziczny lub zbywalny, to drugie pytanie ma na celu weryfikację tego, czy można taki nakaz rozbiórki nałożyć na podmiot będący następcą prawnym zmarłego inwestora niebędącego jednocześnie właścicielem nieruchomości, na której wybudowano sporną bramę.

W przypadku ustalenia, że nakaz rozbiórki można nałożyć na następcę prawnego zmarłego inwestora niebędącego jednocześnie właścicielem nieruchomości, na której wybudowano sporną bramę, trzecie pytanie dotyczyć musi tego, czy w okolicznościach niniejszej sprawy ten obowiązek (nakaz rozbiórki) został nałożony na następcę prawnego inwestora.

Tak ukształtowany wzorzec kontroli doprowadzi do odpowiedzi na pytanie o to, czy zarzut nieważności oparty na art. 156 § 1 pkt 2 lub 4 k.p.a. uznać należy za zasadny.

W zakresie pierwszego pytania wskazać należy na regulację art. 30 § 4 k.p.a., który wskazuje, że w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. Dodać należy, że pewne prawa i obowiązki, o których orzekają organy administracji w postępowaniu administracyjnym, mają trudny do jednoznacznego zakwalifikowania charakter, a przypisanie ich do kategorii osobistych lub możliwych do przeniesienia na następców prawnych stwarza problemy.

W razie śmierci strony w toku postępowania administracyjnego organ prowadzący postępowanie powinien rozważyć, czy uprawnienia lub obowiązki, których dotyczy postępowanie, mają charakter osobisty, czy rzeczowy lub majątkowy. W zależności od tej oceny organ administracyjny wyda decyzję o umorzeniu postępowania w przypadku uprawnień lub obowiązków osobistych, a w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych do zajęcia miejsca dotychczasowej strony wezwie jej następców prawnych (art. 30 § 4 k.p.a.). Dopiero wtedy, gdy wezwanie spadkobierców zmarłej strony nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5, a postępowanie nie stało się wobec śmierci strony bezprzedmiotowe, organ administracji zawiesza postępowanie. Zatem zawieszenie postępowania z przyczyny określonej w art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. jest obligatoryjne wówczas, gdy ustalenie spadkobierców zmarłej strony nastręcza trudności i osób tych nie można powiadomić o toczącym się postępowaniu (por. wyrok WSA w Warszawie z [...].02.2006 r., VII SA/Wa [...], LEX nr 203695; wyrok WSA w Krakowie z [...].12.2010 r., II SA/Kr [...], LEX nr 753406).

W prawie administracyjnym, inaczej niż w prawie cywilnym, nie występuje w klasycznej postaci sukcesja pod tytułem ogólnym, wynikająca ze spadkobrania, która jest najczęściej przyczyną następstwa prawnego w toczących się postępowaniach cywilnych. Materialne prawo administracyjne może wprost wskazywać podmioty, na które przechodzą konkretne prawa i obowiązki będące przedmiotem konkretyzacji aktem administracyjnym, albo takie podmioty daje się ustalić na podstawie charakteru sprawy administracyjnej, w której wydano konkretny akt lub czynność.

O dopuszczalnym następstwie prawnym co do praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego sądy administracyjne wypowiedziały się już w sprawie usunięcia skutków samowoli budowlanej, którą zrealizował poprzednik prawny, obojętne, czy pod tytułem ogólnym, czy szczególnym (wyrok WSA w Warszawie z [...].10.2007 r., VII SA/Wa [...] , LEX nr 439869). Wskazano także, że chociaż faktycznie następca prawny mógł nie być inwestorem, który wcześniej dopuścił się naruszeń prawa przy wykonywaniu robót budowlanych, to jednak obowiązek likwidacji samowoli budowlanej, w tym również wykonanie rozbiórki obiektu budowlanego lub jego części, przechodzi na następców prawnych, na aktualnych właścicieli, wieczystych użytkowników nieruchomości (wyrok WSA w Gdańsku z dnia [...] marca 2018 roku, sygn. akt II SA/Gd [...]; wyrok NSA w Warszawie z dnia [...] października 1998 r., sygn. akt IV SA [...]; wyrok NSA z dnia [...] marca 2001 r., sygn. akt IV SA [...]; wyrok NSA z dnia [...] marca 2002 r., sygn. akt II SA/Po [...]; wyrok NSA z dnia [...] lipca 2006 r., II OSK [...], LEX nr 265673).

Zdaniem Sądu, biorąc pod uwagę powyżej przywołane orzecznictwo oraz ze względu na szczególny charakter sprawy administracyjnej w reżimie naprawczym na gruncie przepisów budowlanych, ustalenie obowiązku usunięcia skutków samowoli budowlanej (np. nakaz rozbiórki budowli w postaci nielegalnie posadowionej bramy) podlega dziedziczeniu. Nie ma ono charakteru osobistego, a majątkowy, gdyż powiązane jest nie tyle z osobą, która taki obiekt budowlany wybudowała, ale z koniecznością poniesienia wydatków w celu usunięcia stanu niezgodności z prawem uwidaczniającego się w postaci nielegalnego, tzn. z naruszeniem budowlanych przepisów materialnoprawnych oraz proceduralnych, posadowienia jakiejś budowli czy obiektu budowlanego. Obowiązek ten o charakterze majątkowym powinien ze swej natury być realizowany przez podmiot, który pierwotnie naruszył przepisy budowlane, jednakże jego ustanowienie podlega następstwu prawnemu na gruncie przepisów administracyjnych w celu usunięcia stanu niezgodnego z prawem. Przepisy budowlane także nie sprzeciwiają się takiemu rozumieniu ustalenia obowiązku rozbiórki jako obowiązku o charterze majątkowym. Tak rozumiany sposób ustalenia nakazu dokonania rozbiórki jako obowiązek administracyjnoprawny o charakterze majątkowym podlega dziedziczeniu, na co wskazuje się także w najnowszym orzecznictwie sądów powszechnych (wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] lutego 2020 roku, sygn. akt I ACa [...], LEX nr 3021030). Przyjmując inne rozwiązanie, niemożliwe stałoby się usunięcie budowli czy obiektu budowlanego przez inwestora w przypadku jego śmierci (czy jego następców prawnych), a zatem konieczne stałoby się poniesienie kosztów przez inny podmiot. Ochrona ładu budowlanego oraz realizacja następstwa prawnego na gruncie administracyjnoprawnym w zakresie dziedzicznych obowiązków majątkowych mają tutaj zatem charakter komplementarny.

Tak samo w ramach egzekucji ustanowionego już obowiązku rozbiórki budynku czy obiektu budowlanego przyjmuje się, że ustanowiony już obowiązek rozbiórki części obiektu budowlanego jest obowiązkiem wynikającym z norm materialnych prawa administracyjnego. Przejście tego obowiązku na inny podmiot nie zależy od dyspozytywnych czynności cywilnoprawnych stron, ale od powszechnie obowiązujących norm prawa administracyjnego. Z art. 30 § 4 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020r., poz. 1427) wynika, że jeżeli występuje następstwo prawne, czyli sprawa dotyczy prawa zbywalnego lub dziedzicznego, obowiązek administracyjny przechodzi z mocy prawa na następcę prawnego zobowiązanego, na którego była wydana decyzja (wyrok WSA w Opolu z dnia [...] stycznia 2005 r., II SA/Wr [...], ONSA WSA 2005, nr [...], poz. 138). Tak więc obowiązek likwidacji samowoli budowlanej, w tym również wykonanie rozbiórki obiektu budowlanego lub jego części, przechodzi na następców prawnych, na aktualnych właścicieli, wieczystych użytkowników nieruchomości (wyroki NSA w Warszawie: z dnia [...] października 1998 r., IV SA [...], LEX nr 43781; z dnia [...] marca 2001 r., IV SA [...], LEX nr 78951, oraz [...] marca 2002 r., II SA/Po [...], LEX nr 656138; wyrok NSA z dnia [...] lipca 2006 r., II OSK [...], LEX nr 265673) [Gliniecki Andrzej (red.), Prawo budowlane. Komentarz, wyd. III, Opublikowano: WK 2016, komentarz do art. 52, pkt 3]. Nakaz rozbiórki rozumiany jest zatem także na gruncie przepisów egzekucyjnych nie jako obowiązek o charakterze osobistym, a jako obowiązek o charakterze majątkowym, który jest dziedziczny. Ten sposób postrzegania ustanowionego nakazu rozbiórki uwidacznia, w oparciu o reguły wykładni systemowej, że jego ustalenie nie ma charakteru osobistego.

Takie też stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z [...] września 2013r., sygn. akt II OSK [...] (dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl), które Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela, że "pojęcie "inwestor", jakim posługuje się Prawo budowlane, nie jest pojęciem jednoznacznym, interpretując pojęcie inwestora na potrzeby prawa budowlanego, należy mieć na uwadze przede wszystkim aspekt woli danego podmiotu w inicjowaniu, rozpoczęciu i kontynuowaniu procesu budowlanego. Inwestorem nie jest zatem jedynie podmiot, który podejmuje się budowy w aspekcie faktycznym (jest wykonawcą robót), ale też osoba, bez której woli i aktywności proces budowlany nie mógłby się rozpocząć i być kontynuowany, który roboty budowlane inicjuje i finansuje." Z tego też względu wprawdzie na gruncie Prawa budowlanego nie istnieje pojęcie "następcy prawnego inwestora", to jednak, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie wyklucza to takiego następstwa, a możliwość uznania określonych podmiotów za następców prawnych wynika w szczególności z art. 30 § 4 k.p.a. Podkreślono, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie pojęciem takim posługiwano się w odniesieniu do podmiotów, które wchodziły w miejsce inwestora konkretnych robót budowlanych (wyroki NSA z dnia [...] kwietnia 2012 r. sygn. akt II OSK [...]; z dnia [...] grudnia 2011 r. sygn. akt II OSK [...]; dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl.).

Nakaz rozbiórki może zostać zatem nałożony jako obowiązek o charakterze majątkowym, podlegający dziedziczeniu, na poprawnie ustalonych następców prawnych inwestora.

W zakresie drugiego pytania czy można taki nakaz rozbiórki nałożyć na podmiot będący następcą prawnym zmarłego inwestora niebędącego jednocześnie właścicielem nieruchomości, na której wybudowano sporną bramę, wskazać należy, że problem ten został już poddany analizie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym.

Z jednej strony, w orzecznictwie można znaleźć ugruntowany pogląd, zgodnie z którym nakazanie w decyzji wykonania czynności, o których mowa w art. 48, art. 49b, art. 50a lub art. 51 p.b., w stosunku do podmiotu, który nie posiada obecnie prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane lub nie jest jej właścicielem, czyniłoby taką decyzję niewykonalną w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. Nakaz rozbiórki obiektu budowlanego zgodnie z poglądem przyjętym w orzecznictwie w pierwszym rzędzie powinien być zawsze skierowany do inwestora, przy czym nie ma możliwości nałożenia takiego obowiązku na inwestora, który utracił tytuł prawny do obiektu budowlanego, gdyż to uniemożliwia wykonanie tego obowiązku (zob. wyrok NSA w K. z dnia [...] kwietnia 2000 r., sygn. akt II SA/Ka [...]; wyrok NSA z dnia [...] marca 2008 r., sygn. akt II OSK [...]; wyrok NSA z dnia [...] lipca 2009 r., sygn. akt II OSK [...]; wyrok NSA z dnia [...] listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Lu [...]; wyrok NSA z dnia [...] maja 2012 r., sygn. akt II OSK [...]; wyrok NSA z dnia [...] maja 2012 r., sygn. akt II OSK [...]; wyrok NSA z dnia oraz [...] czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK [...].; wyrok WSA w Krakowie z dnia [...] czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Kr [...]; dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jednakże, w bardziej aktualnym orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto w kategoriach wyjątku, że w pewnych okolicznościach nakaz rozbiórki może zostać skierowany również do inwestora, który nie jest właścicielem nieruchomości, a dopuszczalne będzie to w sytuacji, gdy inwestor wybudował samowolnie obiekt budowlany bez zgody właściciela nieruchomości (wyrok NSA z dnia [...] lipca 2009 r., sygn. akt II OSK [...]; wyrok WSA w Gliwicach z dnia [...] sierpnia 2019 r., sygn. akt II SA/Gl [...]; wyrok WSA w Krakowie z dnia [...] stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Kr [...]; wyrok WSA w Krakowie z dnia [...] stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Kr [...]; wyrok WSA w Krakowie z dnia [...] listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Kr [...]; wyrok WSA w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2018 r., sygn. akt VII SA/Wa [...]; wyrok WSA w Warszawie z dnia [...] grudnia 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa [...]; wyrok WSA w Krakowie z dnia [...] maja 2017 r., sygn. akt II SA/Kr [...]; wyrok NSA z dnia [...] lutego 2017 r., sygn. akt II OSK [...]; wyrok WSA w Lublinie z dnia [...] lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Lu [...]; wyrok NSA z dnia [...] grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK [...]; wyrok NSA z dnia [...] maja 2014 r., sygn. akt II OSK [...]; wyrok NSA z dnia [...] maja 2012 r., sygn. akt II OSK [...]; wyrok NSA z dnia [...] kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK [...]; Wyrok NSA z dnia [...] lipca 2009 r., sygn. akt II OSK [...]; wyrok WSA w Warszawie z dnia [...] października 2007 r., sygn. akt VII SA/Wa [...]; dostępne www.orzeczxenia.nsa.gov.pl). Co więcej, wskazuje się także, że w przypadku gdy obowiązek rozbiórki obiektu budowlanego obciąża inwestora niebędącego właścicielem działki, na której obiekt został nielegalnie wzniesiony, późniejsza zmiana właściciela tej nieruchomości nie powoduje przejścia obowiązku dokonania rozbiórki na nowego jej właściciela. W takim przypadku skierowanie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego lub jego części do właściciela nieruchomości zdejmowałoby odpowiedzialność za samowolę budowlaną z faktycznego sprawcy samowoli i narażałoby na dodatkowe i nieuzasadnione koszty właściciela nieruchomości (wyrok NSA z dnia [...] kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK [...]; z dnia [...] kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK [...]; dostępne www.orzczenia.nsa.gov.pl). Dodatkowo, w wyroku z dnia [...] lipca 2009 r., sygn. akt II OSK [...], Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, powołując się na własny wyrok z dnia [...] listopada 2001 r., sygn. akt SA/Rz [...], że w takim przypadku nałożenie nakazu rozbiórki na właściciela nieruchomości byłoby dla niego nieuzasadnionym obciążeniem, narażałoby na koszty i dolegliwą procedurę, stanowiłoby również nieuzasadnione zwolnienie inwestora, który działał w warunkach samowoli budowlanej i powinien ponieść wszystkie niedogodności związane z wykonaniem rozbiórki.

Wobec powyższego, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę przychyla się do stanowiska, że prawnie dopuszczalne jest nałożenie obowiązku rozbiórki na inwestora niebędącego właścicielem działki, na której obiekt został nielegalnie wzniesiony, to tak samo prawnie dopuszczalnym jest nałożenie obowiązku rozbiórki na podmiot będący następcą prawnym zmarłego inwestora niebędącego jednocześnie właścicielem nieruchomości, na której wybudowano sporną bramę. Przy czym, co należy podkreślić, że nałożenie obowiązku rozbiórki na inwestora (jego następców prawnych) jest dopuszczalne, gdy nie będąc właścicielami nieruchomości, mogą obowiązek ten realizować, mając dostęp do nieruchomości, na której samowola została wybudowana.

Trzecie pytanie dotyczyć musi tego, czy w okolicznościach niniejszej sprawy ten obowiązek (nakaz rozbiórki) został nałożony na następcę prawnego inwestora.

Pod względem proceduralnym, następcy prawni strony wstępują do postępowania w miejsce spadkodawcy z mocy prawa – organ administracji nie wydaje rozstrzygnięcia w sprawie następstwa procesowego, jednakże w orzecznictwie sąwodoadministracyjnym dominuje pogląd, że następstwo prawne pod tytułem ogólnym (succesio mortis causa) wynikające ze spadkobrania po stronie postępowania administracyjnego musi być wykazane postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzonym przez notariusza aktem poświadczenia dziedziczenia (wyrok NSA z dnia [...] listopada 2016 r., sygn. akt II OSK [...]; wyrok NSA z dnia [...] stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK [...], wyrok NSA z dnia [...] kwietnia 2016 roku, sygn. akt I OSK [...]; wyrok NSA z dnia [...] listopada 2016 r., sygn. akt II OSK [...]; wyrok NSA z dnia [...] czerwca 2017 roku, sygn. akt I OSK [...]), a organ administracji publicznej w toku postępowania administracyjnego nie może czynić własnych ustaleń, kto jest spadkobiercą (wyrok WSA w Warszawie z dnia [...] lutego 2004 r., sygn. akt IV SA [...]). Brak postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialnego poświadczenia dziedziczenia co do którejś ze stron postępowania powoduje, że nie można ustalić bezspornie kręgu osób, które mają prawo uczestniczyć w postępowaniu w charakterze stron.

Analiza akt administracyjnych sprawy doprowadza do przekonania, że WWINB jako organ odwoławczy, po uzyskaniu informacji o śmierci inwestora w czerwcu 2019 roku, próbował uzyskać informacje na temat następców prawnych. W aktach sprawy znajduje się dokument urzędowy – akt zgonu J. T., z którego wynika, że w momencie jej śmierci pozostawała ona w związku małżeńskim ze Z. L. T.. Akta administracyjne nie zawierają jednak ani postanowienia sądowego stwierdzającego nabycie spadku po J. T. ani notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego wskutek śmierci J. T.. Organ uzyskał informację z Sądu Rejonowego w T. , że nie toczy się postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po zmarłej J. T. (k. 96, tom I akt adm. II inst.). Organ nie zwrócił się przy tym do ogólnodostępnego rejestru aktów poświadczenia dziedziczenia, czym naruszył art. 30 § 4 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Organ przyjął w oparciu o rygor ustanowiony w piśmie z dnia [...] lutego 2020 roku do M. T. i W. T., że są oni oboje następcami prawnymi (spadkobiercami) J. T.. Tak samo w zawiadomieniu z dnia [...] czerwca 2020 roku organ poinformował jedynie W. T. i M. T. o tym, że zdaniem organu są oni następcami prawnymi zmarłej strony postępowania administracyjnego.

Nadto, z treści skargi, a w szczególności załączonej do niej kserokopii aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] grudnia 2019 roku, wynika, że spadkobiercami J. T. są w mocy ustawy jej mąż Z. L. T., oraz jej dzieci M. A. T. , M. J. T. oraz W. E. T., każdy w udziale wynoszącym Ľ części. W ten sposób ustanowieni zostali spadkobiercy J. T.. Z uwagi jednak na sporządzony akt notarialny – umowę darowizny z dnia [...] grudnia 2019 roku, która również została załączona do skargi, istniejąca pomiędzy spadkobiercami wspólność majątku spadkowego uległa zniesieniu w ramach umownego działu spadku. Wskazana umowa darowizny została jednak sformułowana w szczególny sposób, gdyż zgodnie z § 3 tej umowy 1. M. A. T. , M. J. T. i W. E. T. darują swojemu ojcu Z. L. T., całe przysługujące im udziały wynoszące po Ľ (jednej czwartej) części w spadku po J. T. opisanym w paragrafie pierwszym tego aktu. Z. T. darowizny te przyjmuje. Zgodnie z § 3 tej umowy 2. M. A. T. , M. J. T. i W. E. T. oświadczyli, że zwalniają powyższe darowizny z obowiązku zaliczenia na schedę spadkową.

W wyniku tak ukształtowanej umowy darowizny z dnia [...] grudnia 2019 roku wspólność majątku spadkowego została zniesiona w ten sposób, że wszelkie aktywa spadkowe po J. T. zostały przeniesione, w wyniku przeniesienia udziałów spadkowych dzieci, na jej męża Z. T.. Oznacza to, że umowa darowizny ukształtowana w powyżej opisany sposób doprowadziła do tego, że Z. T. posiada 100% udział w spadku po J. T.. Ponosi on zatem odpowiedzialność za długi spadkowe w stosunku do 100% udziału w spadku po J. T.. W konsekwencji Z. T. jako były mąż J. T. jest jej jedynym spadkobiercą.

Stan powyższy wystąpił na dzień [...] grudnia 2019 roku, tj. przed dniem podjęcia przez WWINB skarżonej decyzji.

W świetle powyższego, za uzasadnione uznać należy spełnienie przesłanki skierowania decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie, zgodnie z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Zaskarżona decyzja została skierowana do M. T. oraz W. T., którzy nie są następcami prawnymi zmarłego inwestora – J. T.. W tym sensie postępowanie administracyjne prowadzone było wobec jednostek niemających w danej sprawie obowiązku prawnego, gdyż zarówno M. T. jak i W. T. nie są następcami prawnymi inwestora. W ten sposób WWINB rozstrzygnął w sposób wadliwy o obowiązkach osoby niebędącej stroną, tj. nieodpowiednio określił adresata rozstrzygnięcia organu. Jednocześnie nie zachodzą w sprawie przesłanki wyszczególnione w art. 156 § 2 k.p.a.

W tym miejscu odnosząc się do zarzutu skarżącego o konieczności umorzenia postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość, Sąd wskazuje, że jest on niezasadny. Wynikający z zaskarżonej decyzji obowiązek rozbiórki, jak to wskazano powyżej, nie jest obowiązkiem o charakterze osobistym związanym wyłącznie z adresatem tej decyzji, zatem śmierć inwestora nie skutkuje przyjęciem, że decyzja o nakazie rozbiórki staje się bezprzedmiotowa przez fakt, że obowiązek nałożony decyzją nie został wykonany. W dalszym ciągu istnieje przedmiot samowoli oraz podmiot, który może ten obowiązek wykonać (por. wyrok NSA z [...] stycznia 2019r., sygn. akt II OSK [...] i z [...] maja 2019r., sygn. akt II OSK [...], dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Taki stan rzeczy skutkuje stwierdzeniem nieważności skarżonej decyzji. Jednakże nie może doprowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji, gdyż następca prawny wstępuje do postępowania na miejsce dotychczasowej strony, w rozumieniu art. 30 § 4 k.p.a. w takim stadium, w jakim postępowanie to znajduje się w chwili jego zgłoszenia się, co w szczególności oznacza, iż wszystkie czynności procesowe dokonane przed zaistnieniem następstwa przez organ lub poprzednika prawnego pozostają ważne (wiążące) i nie muszą być powtarzane (wyrok NSA z dnia [...] kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK [...], dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że postępowanie administracyjne prowadzone przez WWINB wskutek uchylenia jego wcześniejszego rozstrzygnięcia przez tutejszy Sąd w wyroku z dnia [...] stycznia 2019 roku, sygn. akt IV SA/Po [...], powinno toczyć się ponownie przed organem II instancji, gdyż przekształcenie podmiotowe po stronie inwestora ze względu na jego śmierć zaistniało już po wydaniu decyzji organu I instancji.

Sąd zauważa w tym miejscu, że powyższa wada prawna zaskarżonej decyzji zaistniała pomimo starań WWINB ustalenia następców prawnych zmarłego inwestora, a wynikała z uchylenia się przez W. T. oraz M. T. od wykonania zobowiązania nałożonego przez organ w toku postępowania administracyjnego. Z zestawienia dat wezwań organu oraz dokonanych czynności poświadczenia dziedziczenia, a także zawarcia umowy darowizny w formie aktu notarialnego wynika, że wiedzę o tych czynnościach osoby te posiadały w momencie ich dokonywania, zgodnie z treścią tych czynności przysługuje im prawo do uzyskiwania wypisów tych aktów. Dodatkowo wypis aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] grudnia 2019 roku został wydany w tym dniu W. T.. Oznacza to, że W. T. oraz M. T. niezasadnie odmówili udzielenia wyjaśnień na pismo organu z dnia [...] lutego 2020 roku oraz z dnia [...] czerwca 2020 roku pomimo wiedzy co do tego, że postępowanie spadkowe zostało zakończone w całości (stwierdzenie nabycia spadku w formie poświadczenia dziedziczenia z [...] grudnia 2019r. oraz umowny dział spadku w formie notarialnej umowy darowizny z [...] grudnia 2019r.) oraz że nie są oni oboje następcami prawnymi J. T..

Podkreślić bowiem należy, że także obowiązkiem stron postępowania, czy osób uczestniczących w postępowaniu jest współdziałanie z organem administracji w celu jak najszybszego i prawidłowego zakończenia postępowania bez zbędnej zwłoki, zwłaszcza, jeżeli organ nie miał możliwości dowiedzenia się o jedynym spadkobiercy inwestora w sytuacji, gdy został nim jej mąż na skutek zawartej umowy darowizny udziałów w spadku, o której nie mógł mieć wiedzy organ administracji z ogólnodostępnych rejestrów aktów poświadczenia dziedziczenia. W ocenie Sądu obowiązkiem stron postępowania było udzielenie wyjaśnień o jakie zwracał się organ administracji publicznej. Organ nie naruszył zatem art. 7 k.p.a., zgodnie z którym: "W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli". WWINB w przedmiotowym postępowaniu podejmował wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do jej załatwienia, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jak stwierdził NSA w wyroku z [...] sierpnia 2019 r. sygn. II OSK [...], LEX nr 2740593: "Co prawda w procedurze administracyjnej regułą jest, że to na organie spoczywa ciężar udowodnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, jednakże również na stronie ciąży obowiązek współdziałania z organem i przedstawienia konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń." (tak też WSA w Warszawie w wyroku z [...] listopada 2019r., sygn. akt VI SA/Wa [...], dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Na gruncie niniejszej sprawy wskazać w związku z tym należy, że następcy prawni J. T. weszli w ogół praw i obowiązków zmarłego inwestora, również tych związanych z przedmiotową samowolą budowlaną, a zatem to do nich organy powinny skierować wydane w sprawie rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze, ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy skieruje decyzję o nałożeniu obowiązku rozbiórki spornej bramy na spadkobiercę inwestora ustalonego w oparciu o akt poświadczenia dziedziczenia oraz umowę darowizny udziałów w spadku. Oznacza to również obowiązek dochowania naruszonych norm zawartych w art. 10 k.p.a. poprzez niezapewnienie następcy prawnemu udziału w postępowaniu przed organem odwoławczym.

Stwierdzenie nieważności decyzji organu II instancji z uwagi na jej skierowanie do osób nie będących stroną w sprawie z pominięciem strony postępowania prowadzi do tego, że przedwczesna staje się analiza zarzutów materialnoprawnych skargi i ich zasadności na podstawie przepisów materialnoprawnych zaskarżonego rozstrzygnięcia. W pierwszej kolejności zapewnić należy udział w niniejszej sprawie właściwie ustalonej stronie postępowania.

Wskazać jednak należy że nie może być skutecznie podnoszony zarzut odnoszący się do nieprawidłowego przyjęcia, że istniały podstawy do prowadzenia budowlanego postępowania nadzorczego. Zasadności i prawidłowości prowadzenia przedmiotowego postępowania w świetle prawa budowlanego nie zakwestionował WSA w Poznaniu w wydanym w sprawie uprzednim prawomocnym wyroku z [...] stycznia 2019r. Kwestia ta została zatem już przesądzona przez Sąd i zgodnie z art. 153 p.p.s.a. nie może być przedmiotem ponownej oceny przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał za zasadne stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jak orzekł w punkcie 1 wyroku. W ocenie Sądu doszło do naruszenia przepisu art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ II instancji uwzględni pogląd prawny, zgodnie z którym prawnie dopuszczalne jest nałożenie obowiązku rozbiórki na następcę prawnego inwestora, także w przypadku gdy inwestor nie jest właścicielem działki, na której dokonano nielegalnej budowy. Zatem organ poprawnie ustali strony postępowania, w szczególności następcę prawnego inwestora i zapewni mu udział w sprawie o jakim mowa w szczególności w treści art. 10 § 1 k.p.a. Następnie podda analizie przesłanki ustawowe wobec których uzasadnione może być wydanie decyzji o nałożeniu obowiązku rozbiórki bramy, a dzięki wyczerpującemu uzasadnieniu decyzji, umożliwi sądową kontrolę działań organu administracji. Organ zwróci szczególną uwagę w zakresie konstruowania podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz uzasadnienia tych kwestii, które organ powinien był zrealizować w wykonaniu wytycznych Sądu z wyroku z dnia [...] stycznia 2019 roku, sygn. akt. IV SA/Po [...], z zastrzeżeniem dotyczących skierowania nakazu rozbiórki do inwestora, o czym było powyżej.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącego kwotę uiszczonego w sprawie wpisu od skargi w wysokości [...] zł (§2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193, ze zm.), jak w punkcie 2 wyroku.

Dodatkowo, ze względu na zaistniałą różnicę pomiędzy kosztami pobranymi a kosztami należnymi, stosownie do art. 225 p.p.s.a., zwrotowi na koszt Sądu podlega nadpłacony wpis sądowy od skargi w kwocie [...]zł, jak w punkcie 3 wyroku. Skarżący został niezasadnie wezwany do uiszczenia wpisu sądowego. Należny wpis od skargi skarżący uiścił przy wnoszeniu skargi do Sądu, na dowód czego załączył potwierdzenie dokonania przelewu kwoty [...]zł (k. 29, 40 akt sąd.)

Zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z dnia 16 października 2020 r., na podstawie art. 15 zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm.) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Stronom zapewniono dodatkową możliwość przedstawienia na piśmie swojego stanowiska w sprawie (k. 70-72 i 75 akt sąd.).