Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1168/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-08-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 stycznia 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 1074/18 w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 6 sierpnia 2018 r. nr SKO.4111.1615.2017 w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 16 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 1074/18 oddalił skargę J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 6 sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego.

Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym sprawy.

Decyzją z dnia 28 kwietnia 2016 r. Wójt Gminy [...] przyznał J. D. świadczenie wychowawcze na dziecko - M. D., na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r.

Pismem z dnia 24 maja 2018 r. Wojewoda [...] poinformował Wójta Gminy [...], że S. D. od lutego 2015 r. do chwili obecnej jest aktywny zawodowo na terenie Anglii i w przypadku rodziny J. i S. D. mają zastosowanie przepisy koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od 1 marca 2015 r. do chwili obecnej. Po uzyskaniu powyższej informacji Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 14 czerwca 2018 r., powołując się na art. 2 pkt 15, art. 11, art. 13 ust. 2 i ust. 2a, art. 16 ust. 2, 6 i 7, art. 20, art. 27 ust. 1, art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 ze zm., dalej jako: "ustawa o pomocy w wychowaniu dzieci") oraz art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej k.p.a.), uchylił decyzję własną z dnia 28 kwietnia 2016 r. przyznającą J. D. świadczenie wychowawcze na dziecko M. D.

J. D. odwołała się od decyzji z dnia 14 czerwca 2018 r. zarzucając jej naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. wyrażające się w braku podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także przyjęciu za udowodnioną okoliczność będącą podstawą uchylenia decyzji przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko, tj. uznanie, że w przypadku Państwa D. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, mimo braku przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego, na podstawie którego można by przeprowadzić ocenę, czy faktycznie okoliczność ta została udowodniona, a co za tym idzie - braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. W uzasadnieniu odwołania strona podniosła, że S. D. od 6 lutego 2015 r. jest zatrudniony na stanowisku montera rusztowań u polskiego pracodawcy, wykonując swoją pracę niekiedy poza granicami kraju. Jej zdaniem nigdy nie starał się o jakiekolwiek świadczenia na dziecko poza granicami ponieważ nie przysługiwało mu takie uprawnienie. W wyniku rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 6 sierpnia 2018 r. nr [...] . działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 4, art. 11, art. 27 ust. 1 i art. 28 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając decyzję Kolegium przytoczyło treść art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz art. 155 k.p.a. Organ wyjaśnił, że w przypadku, gdy zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego decyzję w sprawie prawa do świadczenia wychowawczego wydaje Wojewoda, a nie jak nastąpiło w przedmiotowej sprawie Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] . Uchylenie decyzji wydanej przez nieuprawniony organ wynika z obowiązujących przepisów, zaś organ I instancji w decyzji zawarł informację, iż sprawę tą przekazał do Wojewody [...] , który ponownie zajmie się uprawnieniem J. D. do świadczenia wychowawczego na dziecko.

J. D., działając poprzez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżyła opisaną wyżej decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zarzucając jej nierozpoznanie istoty sprawy, tj. naruszenia art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. art. 80 k.p.a. wskazując na brak podjęcia przez organ I instancji czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także przyjęciu za udowodnioną okoliczność będącą podstawą uchylenia decyzji przyznającej prawo doświadczenia wychowawczego na dziecko, co skutkowało uznaniem, że w przypadku Państwa D. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W ocenie skarżącej, Kolegium nie zrozumiało istoty odwołania, czego skutkiem był brak jego merytorycznego rozpoznania. Organ I instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, które potwierdziłoby fakt podjęcia zatrudnienia przez S. D. na terenie Anglii od lutego 2015 r., a co za tym idzie naruszył zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), a nadto podjął decyzję bez wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, przez co za jej podstawę powziął okoliczność nieudowodnioną. Co prawda mąż skarżącej przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jednakże nie mają i nie miały wobec niego zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Skarżąca wskazała, że S. D. od 6 lutego 2015 r. jest zatrudniony na stanowisku montera rusztowań w "[...]" Spółka z o.o. z siedzibą w [...]. Od momentu podjęcia zatrudnienia wykonuje on swoją pracę w miejscu wskazanym przez pracodawcę - w zależności od zleceń. Raz pracuje na terenie Polski, raz za granicami kraju. Skarżąca podnosi, iż S. D. za swoją pracę otrzymuje wynagrodzenie w polskiej walucie. Posiada ponadto polski rachunek bankowy i jak już wskazano - jest zatrudniony u polskiego pracodawcy. Sam fakt, że część zadań zleconych przez pracodawcę wykonuje poza granicami kraju nie może świadczyć o tym, że mają wobec niego zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Następnie, powołując się na przepis art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, skarżąca stwierdziła, że sytuacja w przepisie tym opisana nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Mąż skarżącej jest zatrudniony u polskiego pracodawcy a w umowie o pracę wskazano miejsce jej wykonywania, tj. siedzibę firmy. Fakt, że pracodawca posiada również zagraniczne zlecenia i wysyła swoich pracowników do ich wykonania, nie stanowi o tym, że za granicą, w miejscu wykonywania pracy, pracownikom przysługuje świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia wychowawczego. Skarżąca podkreśliła, że mąż nigdy nie starał się o jakiekolwiek świadczenia na dziecko poza granicami kraju, ponieważ nie przysługiwało mu takie uprawnienie. Samo oparcie decyzji na oświadczeniu skarżącej, która zgodnie z prawdą wskazała, że w chwili składania wniosku jej mąż wykonywał zlecenie na terenie Anglii, nie mogło stanowić podstawy by uznać, że wobec Państwa D. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie doszedł do przekonania, że skarga nie zawiera uzasadnionych podstaw i w całości podzielił ustalenia dokonane przez organ drugiej instancji.

Sąd I instancji podzielił argumentację podniesioną w zaskarżonej decyzji.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wbrew twierdzeniom skarżącej, organ I instancji uzyskując informację od Wojewody, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, zobowiązany był, na podstawie art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, uchylić własną decyzję z 28 kwietnia 2016 r. przyznającą świadczenie wychowawcze. Ponadto uznał, że przyjęta przez ustawodawcę procedura nie przyznaje organowi I instancji, jak i Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu uprawnień do weryfikowania twierdzeń Wojewody co do ustalenia przezeń swojej właściwości rzeczowej do rozpoznania sprawy. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organy nie miały zatem podstaw do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w przedmiocie stwierdzenia Wojewodę, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, o których mowa w art. 16 ust. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Ponadto Sąd I instancji wskazał, że zaskarżona decyzja, utrzymująca w mocy decyzję o uchyleniu przyznanych świadczeń wychowawczych, nie przesądza przy tym merytorycznie o prawie skarżącej do tego świadczenia. Właściwym bowiem rzeczowo w sprawie okazał się Wojewoda, którego rolą stało się rozpoznanie sprawy wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia przez wychowawczego przy uwzględnieniu przepisów unijnych oraz oceny uprawnień małżonka skarżącej do tego rodzaju świadczenia w państwie członkowskim Unii.

W ocenie Sądu I instancji przywołanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji art. 155 k.p.a. było niezasadne. Postępowanie administracyjne w analizowanej sprawie nie było prowadzone w trybie określonym tym przepisem prawa, a ponadto wymagałoby uprzedniego wyrażenia zgody strony postępowania na zmianę decyzji ostatecznej. W ocenie Sądu I instancji uchylenie decyzji ostatecznej organu I instancji z dnia 28 kwietnia 2016 r. umożliwiał wprost przepis art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, co przewiduje również art. 163 k.p.a. Za oczywistą omyłkę Sąd uznał również wskazanie przez Kolegium Niemiec, jako terenu aktywności zawodowej męża skarżącej, zamiast Anglii, jak podał Wojewoda w piśmie z dnia 24 maja 2018 r. Sąd I instancji uznał, że uchybienia te nie miały żadnego wpływu na wynik sprawy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła J. D. Skarżący kasacyjnie zaskarżył wyrok w całości i podniósł następujące zarzuty:

z mocy art. 176 pkt. 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2019, poz. 2325 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt. l lit. c p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie naruszeń przepisów postępowania administracyjnego przez Samorządowego Kolegium Odwoławcze wyrażające się w:

- braku wszechstronnego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego w celu ustalenia wszelkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności wskazujących na to, iż w niniejszej sprawie nie mają zastosowania przepisu o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a.),

- pominięcie zgromadzonych w sprawie dowodów wskazujących na to, iż S. od 6 lutego 2015 r. jest zatrudniony w Polsce, otrzymuje wynagrodzenie za swoją pracę w polskiej walucie, a fakt, że część zadań zleconych przez pracodawcę wykonuje poza granicami kraju, nie może świadczyć o tym że mają wobec niego zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a.).

W oparciu o powyżej wskazane zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie. Ponadto wniosła o zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Skarżąca kasacyjnie wniosła o rozpoznanie przez Naczelny Sąd Administracyjny złożonej skargi kasacyjnej na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny, w związku ze zmianą art. 15zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 ze zm.) wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z poz. 1090), poinformował strony postępowania, że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, w sprawach, w których strony nie zrzekły się przeprowadzenia rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadza rozprawę wyłącznie zdalnie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, jeżeli wszystkie strony wyrażą na to zgodę. We wskazanym wyżej okresie nie przeprowadza się rozpraw w siedzibie Sądu z udziałem stron. Jeżeli którakolwiek z wezwanych stron oświadczy, że nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej, sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne.

W związku z powyższym zwrócono się do stron postępowania o udzielenie informacji, w terminie 7 dni od dnia doręczenia pisma, czy wyrażają zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. W razie skierowania sprawy na posiedzenie niejawne, strony zostały poinformowane o możliwości przedstawienia, w terminie 7 dni, dodatkowych wyjaśnień na piśmie.

Ponadto strony postępowania zostały zawiadomione, że na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych – Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a rozprawy nie można przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec powyższego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

W oparciu o art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno wskazanie przesłanek kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Wskazanie podstaw kasacyjnych wymusza potrzebę konkretnego przytoczenia tych regulacji prawnych, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.

Rozpoznając zarzuty skarżącej kasacyjnie, w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że nie są uzasadnione i z tego powodu skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zarzuty skargi kasacyjnej zostały podniesione w ramach jednej podstawy kasacyjnej (art. 174 p.p.s.a.).

W sprawie nie budzi wątpliwości, że organ właściwy miał obowiązek przekazać sprawę do rozpoznania wojewodzie w przypadku pozyskania od niego informacji o mających mieć zastosowania w niniejszej sprawie przepisów o koordynacji zabezpieczenia społecznego. Dotyczył go również obowiązek prawny uchylenia decyzji przyznającą świadczenie wychowawcze za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Stanowi o tym wprost art. 16 ust. 2 i 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w brzmieniu obowiązującym w dniu dokonania przekazania akt wojewodzie. Zgodnie z art. 16 ust. 2 ustawy o pomocy w wychowaniu dzieci w przypadku przebywania osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z ust. 4 art. 16 w przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z ust. 6 tego artykułu w przypadku, gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenie wychowawcze za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Należy zwrócić uwagę, że, co potwierdza doktryna i orzecznictwo, czynność prawna wojewody stwierdzająca, czy w określonej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, nie podlega kontroli instancyjnej. Nie ma ona formy decyzji administracyjnej lub innego aktu, do którego mają zastosowanie przepisy k.p.a. oraz p.p.s.a. To sam wojewoda ustala czy w przypadku danej sprawy zastosowanie mają przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego. Kontrola tego uznania może nastąpić dopiero na etapie kontroli wydanej przez wojewodę decyzji w sprawie przyznania świadczenia na podstawie art. 16 ust. 7 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Potwierdzenie takiej oceny odnaleźć można również w komentarzu do ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Blicharz Jolanta (red.), Glumińska-Pawlic Jadwiga (red.), Zacharko Lidia (red.), Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, wyd. II. Opublikowano: LEX/el. 2019), gdzie autorzy wskazują, że ustawodawca przypisał wojewodzie funkcję instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Konfederacji Szwajcarskiej (art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy). Zastosowanie art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci jest konsekwencją ustaleń wojewody o zastosowaniu w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Co istotne, podjęcie decyzji, o której mowa w art. 16 ust. 6 ustawy, ma umożliwić podjęcie decyzji przez organ właściwy, tj. przez wojewodę (decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 22 listopada 2017 r., [...]).

W tym miejscu trzeba przywołać orzeczenie zapadłe na gruncie bliźniaczego przepisu art. 23 a ust. 5 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.; dalej "ustawa o świadczeniach rodzinnych"),: "Z przepisu tego wynika, że uzyskanie przez organ gminy informacji od marszałka województwa, że w stosunku do danej osoby mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, obliguje organ do uchylenia decyzji przyznającej świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji. Organ nie jest przy tym uprawniony do badania zasadności ustaleń właściwego marszałka ani rozważania na tym etapie postępowania, jakie mogą być potencjalne skutki uchylenia decyzji. (...) Organ gminy nie jest bowiem uprawniony do weryfikacji prawidłowości działań marszałka województwa, nie dysponuje również odpowiednimi narzędziami pozwalającymi na potwierdzenie albo zaprzeczenie uznania się przez marszałka za organ właściwy w sprawie. Podkreślenia wymaga, że ustawodawca wyraźnie wskazał w art. 23 a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że to marszałek województwa (a nie jakikolwiek inny organ lub organy) samodzielnie ustala, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Prawidłowość tego ustalenia może być poddana ocenie dopiero na etapie kontrolowania wydanych przez marszałka decyzji w sprawie przyznania albo zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych" (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 13 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 635/17, źródło CBOSA).

Ponadto podkreślić należy, że z ust. 6 art. 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wynika brak charakteru uznaniowego decyzji organu właściwego. To ustawodawca w cytowanym wyżej przepisie zdecydował, że w przypadku przekazania przez wojewodę informacji o tym, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego, organ ma obowiązek wydania decyzji uchylającej własną decyzję o przyznaniu świadczenia wychowawczego.

Słusznie zatem uznał Wojewódzki Sąd Administracyjny, że w rozpoznawanej sprawie organ I instancji uzyskując informację od Wojewody, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, zobowiązany był, na podstawie art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, uchylić własną decyzję z 28 kwietnia 2016 r. przyznającą świadczenie wychowawcze.

Po wtóre zważyć należy, że przesłanka ta (niezbadanie zasadności uznania przez wojewodę zastosowania przepisów o koordynacji) nie może być również uznana za nierozpoznanie i brak oceny całościowej materiału zebranego w sprawie przez organ odwoławczy, jakim jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 570) "Samorządowe kolegia odwoławcze, zwane dalej "kolegiami", są organami wyższego stopnia, w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201, z późn. zm.), w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej należących do właściwości jednostek samorządu terytorialnego, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej". Nie posiadają zatem właściwości do badania czynności czy aktów prawa wydanych czy też dokonanych przez wojewodą, który, co należy przypomnieć, jest m.in. organem administracji rządowej w województwie (art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie (Dz. U. z 2022 r. poz. 135 ze zm.), nie zaś organem jednostki samorządu terytorialnego. Jak orzekł WSA w Rzeszowie, podleganie ustawodawstwu innego państwa należy rozumieć w taki sposób, że wojewoda w celu ustalenia faktu i okresu podlegania temu ustawodawstwu przez osobę uprawnioną lub członka jej rodziny, musi zbadać sam te okoliczności. W szczególności zaś powinien wyjaśnić, z jakich świadczeń dana osoba może skorzystać lub korzysta w państwie obcym (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 118/21, źródło CBOSA). Ustalenie to nie podlega natomiast kontroli instancyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w ramach rozpatrywania odwołania od decyzji organu I instancji (organu jednostki samorządu terytorialnego).

Należy zauważyć ponadto, że żaden przepis ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie przewiduje organu wyższego rzędu w stosunku do wojewody, a zatem nie wprowadza odstępstwa od reguły wynikającej z art. 17 pkt 2 k.p.a., zgodnie z którym organem takim jest właściwy w sprawie minister (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 838/21, źródło CBOSA).

Słusznie zatem WSA w swoim wyroku uznał, że organy działające w sprawie (organ I instancji i SKO) nie miały podstaw do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w przedmiocie stwierdzenia przez Wojewodę, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, o których mowa w art. 16 ust. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Nie oceniając przyczyn ustalenia przez wojewodę zastosowania przepisów o koordynacji zabezpieczenia społecznego wskazać wypada jednak, że dla przekazania sprawy wojewodzie oraz ustalenia przez wojewodę (z własnej inicjatywy lub na wniosek) o zastosowaniu przepisów o koordynacji zabezpieczenia społecznego wystarczy fakt przebywania osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Nie ma tu znaczenia kwestia zatrudnienia przez podmiot działający w Polsce czy też waluta w jakiej osoba, o której mowa w art. 16 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci otrzymuje wynagrodzenie.

W konsekwencji za uzasadniony należałoby uznać wniosek, że organ I instancji miał obowiązek prawny uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego i przekazania sprawy do rozpatrzenia wojewodzie. Decyzja ta nie zamyka rozpatrzenia sprawy w przedmiocie świadczenia. Zmienia się tylko organ wydający decyzję w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji zabezpieczenia społecznego.

Z tych względów zarzuty skargi kasacyjnej, zwłaszcza dotyczące wykładni prawa materialnego, a co za tym idzie błędnych ustaleń sądu, są nie uzasadnione. Organ I instancji uzyskując informację od Wojewody, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, zobowiązany był, na podstawie art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, uchylić własną decyzję z 28 kwietnia 2016 r. przyznającą świadczenie wychowawcze. Ponadto zebrał odpowiedni materiał dowodowy a dokonując jego oceny nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 k.p.a.

Zarzut naruszenia art. 145 §1 pkt. l lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw., z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. okazał się niezasadny.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty uchybienia tym przepisom są niezasadne. Przede wszystkim nie doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Zachodzą przesłanki uzasadniające wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji z dnia 28 kwietnia 2016 r., z mocy której Wójt Gminy [...] przyznał J. D. świadczenie wychowawcze na dziecko - M. D., na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r., z uwagi na jej niezgodność z prawem.

Wydanie wyroku, niezgodnego z oczekiwaniem skarżącej kasacyjnie, nie może być uznane za tożsame z uchybieniem powołanej normie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Nie ma żadnych podstaw do przyjęcia, że WSA nie dokonał w przedmiotowej sprawie takiej kontroli albo, że zastosował środki, których ustawa nie przewiduje, czy też ocenę swą oparł na innym kryterium niż zgodność zaskarżonej decyzji z prawem. Wobec powyższego niezasadny jest zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80, w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy Sąd winien był decyzję uchylić. WSA właściwie rozpatrzył przedmiotową sprawę wydając orzeczenie mające oparcie w niekwestionowanym stanie faktycznym.

Jeśli chodzi o zarzuty naruszenia art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, to podkreślenia wymaga, że zakres postępowania wyjaśniającego jest zdeterminowany przepisami prawa materialnego, które określają zakres i przedmiot postępowania. Sąd I instancji dokonał prawidłowej analizy materiału dowodowego, uwzględnił w stanie faktycznym wszystkie okoliczności sprawy, jak również ocenił dokumenty. Także pisemne oświadczenia oraz zeznania strony, które stanowiły i mogły bezsprzecznie stanowić element materiału dowodowego zostały poddane wnikliwej i odpowiadającej prawu ocenie.

Dlatego też uznać należało, że Sąd I instancji dokładnie i rzetelnie przeanalizował stan faktyczny sprawy przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności jej towarzyszących, a swoją ocenę uzasadnił. Z tego też powodu, Sądowi I instancji nie można zarzucić naruszenia przepisów postępowania a mianowicie art. 7, art. 77 § 1, w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przez WSA w Szczecinie skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] mimo, że istniały podstawy do jej uchylenia.

Mając na względzie podniesione argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, z mocy art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej.