Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 380/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2013-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6163 Gospodarowanie nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 61a, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 63 ust. 2
journal: Dz.U. 2007 nr 231 poz 1700
law: Ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa - tekst jednolity
article: art. 1, art. 2, art. 12
journal: Dz.U. 1971 nr 27 poz 250
law: Ustawa z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.
article: art. 4, art. 10
journal: Dz.U. 1982 nr 11 poz 81
law: Ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Protokolant Sekretarz Sądowy Izabela Adamowicz po rozpoznaniu w dniu 11 września 2013 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi D. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie nieważności aktu własności ziemi oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 1 sierpnia 2011 roku D. K. zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej - aktu własności ziemi Prezydenta Miasta z dnia 10 maja 1982 roku, nr [...], zarzucając jej:

• wydanie z naruszeniem przepisów o właściwości w sprawach o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości określonych w art. 4 w zw. z art. 8 § 1 ustawy z dnia 26 marca 1982 roku o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1982 roku, nr 11, poz. 81), poprzez wydanie jej przez terenowy organ administracji państwowej, a nie sąd powszechny;

• wydanie bez podstawy prawnej, z naruszeniem art. 4 w zw. z art. 8 § 1 ustawy z dnia 26 marca 1982 roku o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, poprzez wydanie jej na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1971 roku, nr 27, poz. 250 ze zm.), która została uchylona z dniem 6 kwietnia 1982 roku.

Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2012 roku, nr [...], wydanym na podstawie art. 156 § 1 w zw. z art. 61 § 1 i art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2012 roku, poz. 267 ze zm.) - dalej w skrócie jako "k.p.a.", Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji - aktu własności ziemi objętej wnioskiem.

W uzasadnieniu postanowienia Kolegium stwierdziło, że akt własności ziemi z dnia 10 maja 1982 roku jest ostateczny i został wydany na podstawie art. 2 i art. 12 ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Kolegium wyjaśniło, że w obecnym stanie prawnym nie ma w postępowaniu administracyjnym prawnej możliwości uchylenia mocy prawnej takiego aktu własności ziemi, co wynika z treści art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 roku o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2012 roku, poz. 1187 ze zm.) - dalej w skrócie jako "u.g.n.r.". Celem tej regulacji było ostateczne zapewnienie stabilizacji stanów prawnych ukształtowanych w oparciu o decyzje (akty własności ziemi), wydane na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Oznacza to, że od dnia wejścia w życie powyższej regulacji organy administracji nie mogą zajmować się oceną legalności takich decyzji. Za niedopuszczalne należy w związku z tym uznać wnioski dotyczące wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności decyzji, czy też uchylenia lub zmiany decyzji. W sprawie zachodzi zatem niedopuszczalność przedmiotowa wszczęcia postępowania.

We wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy D. K. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i stwierdzenie - w drodze ponownego rozpoznawania sprawy, nieważności decyzji - aktu własności ziemi z dnia 10 maja 1982 roku.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła nieprawidłową wykładnię i zastosowanie art. 63 ust. 2 u.g.n.r. w stanie faktycznym objętym wnioskiem skarżącej w sytuacji, gdy hipoteza zawarta we wskazanej normie prawnej nie znajduje zastosowania, i błędne uznanie, że zaskarżony akt własności ziemi został wydany na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.

W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że akt własności ziemi został wydany po dniu 6 kwietnia 1982 roku, tj. po uchyleniu ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Podstawą wydanego aktu własności ziemi nie mógł być zatem wskazany akt, gdyż był on aktem w owym czasie nieistniejącym. Nie doszło zatem do wyczerpania hipotezy normy art. 63 ust. 2 u.g.n.r., a tym samym nie może ona znaleźć zastosowania w stanie faktycznym objętym wnioskiem skarżącej.

Skarżąca stwierdziła także, iż ustawa z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych miała charakter incydentalny i wyjątkowy. Służyła prawnemu usankcjonowaniu istniejących stanów faktycznych w zakresie korzystania z gospodarstw rolnych. W świetle celu wskazanej regulacji niedopuszczalne jest jej dalsze stosowanie po uchyleniu tego aktu prawnego. Powodowałoby to zanegowanie incydentalnego charakteru wskazanej regulacji.

Skarżąca wskazała nadto, że osoby mające interes prawny w podważaniu ostatecznych aktów własności ziemi miały co do zasady możliwość ich kwestionowania przez okres 10 lat, tj. od uchylenia przepisów o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych do wejścia w życie art. 63 ust. 2 u.g.n.r. Skarżąca, jak i jej poprzednik prawny, nie mieli jednak możliwości kwestionowania wydanego aktu własności ziemi, gdyż nie został on im doręczony, zaś o jego istnieniu skarżąca dowiedziała się dopiero w 2011 roku.

Postanowieniem z dnia 7 marca 2013 roku, nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 157 § 3 i art. 61a k.p.a. oraz art. 63 ust. 2 u.g.n.r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu postanowienia Kolegium stwierdziło, że wniosek skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji - aktu własności ziemi odnosi się do decyzji administracyjnej, co do której - w zakresie dotyczącym stwierdzenia jej nieważności, zgodnie z art. 63 ust. 2 u.g.n.r. nie znajdują zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Przystąpienie do badania istnienia w przedmiotowej sprawie przesłanek nieważnościowych było zatem niemożliwe, ponieważ

- w rozumieniu art. 63 ust. 2 u.g.n.r., w rozpatrywanej sprawie zaistniała niedopuszczalność wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ze względu na to, że zgłoszone żądanie dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji, co do której nie znajdują zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

W skardze na powyższe postanowienie D. K. zarzuciła mu:

1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść postanowienia tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez nierozpoznanie przez organ istotnych elementów stanu faktycznego sprawy w postaci wydania aktu administracyjnego nazwanego "aktem własności ziemi" na podstawie nieobowiązujących w chwili jego wydawania przepisów, co skutkowało błędnym przyjęciem, że owy akt administracyjny stanowi akt własności ziemi w rozumieniu ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych,

2. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 63 ust. 2 u.g.n.r., które miało wpływ na treść orzeczenia, poprzez jego nieprawidłową wykładnię i zastosowanie do aktu administracyjnego zatytułowanego "akt własności ziemi" w sytuacji, gdy przepis ten dotyczy jedynie aktów własności ziemi wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, co w odniesieniu do wskazanego aktu administracyjnego nie miało miejsca, z uwagi na uprzednie uchylenie przepisów stanowiących rzekomą podstawę jego wydania.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia z dnia 12 kwietnia 2012 roku.

W uzasadnieniu skargi stwierdziła, że zasadniczym elementem stanu faktycznego sprawy jest fakt wydania przez organ administracji publicznej decyzji nazwanej "aktem własności ziemi" z powołaniem w jej treści nieistniejącej podstawy prawnej w postaci nieobowiązującej od dnia 6 kwietnia 1982 roku ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Organ zaniechał analizy tego elementu stanu faktycznego. Nie odniósł się w szczególności do konsekwencji prawnych wydania ww. aktu własności ziemi. Stanowi to o nierozpoznaniu istoty sprawy i naruszeniu zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. oraz zawartego w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia przez organ całego materiału dowodowego, przy jednoczesnym naruszeniu zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), polegającym na pominięciu okoliczności stanu faktycznego wskazywanych przez skarżącą.

Skarżąca stwierdziła również, że art. 63 ust. 2 u.g.n.r. - zabraniający wzruszania w trybie administracyjnym ostatecznych decyzji stanowiących akty własności ziemi, dotyczy wyłącznie aktów wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Zdaniem skarżącej, podstawa ta musi mieć charakter rzeczywisty, a nie pozorny, jak miało to miejsce w stanie faktycznym sprawy. Przedmiotowy akt własności ziemi został bowiem wydany po uchyleniu przewidujących go przepisów, a zatem w istocie bez podstawy prawnej, którą nie mógł być niewątpliwie nieobowiązujący akt prawny.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 roku, nr 270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontrolę zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

W myśl art. 145 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Kontrolując w świetle powyższych kryteriów zaskarżone postanowienie Sąd stwierdził, że nie narusza ono prawa, zarówno w zakresie przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania, w sposób, który miałby istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) - dalej zwanej w skrócie "k.p.a.", gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

W niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo uznało, że treść art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2012 r., poz. 1187 ze zm.) - dalej w skrócie jako "u.g.n.r.", wyłącza możliwość wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji - aktu własności ziemi z dnia 10 maja 1982 roku, wydanego na podstawie art. 2 i art. 12 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. nr 27, poz. 250 ze zm.).

Skarżąca domagała się stwierdzenia nieważności decyzji - aktu własności ziemi.

Wydawanie tego typu decyzji przewidywały przepisy ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.

Zgodnie z art. 1 ww. ustawy, nieruchomości wchodzące w skład gospodarstw rolnych, zwane dalej "nieruchomościami", i znajdujące się w dniu wejścia w życie ustawy w samoistnym posiadaniu rolników stają się z mocy samego prawa własnością tych rolników, jeżeli oni sami lub ich poprzednicy objęli te nieruchomości w posiadanie na podstawie zawartej bez prawem przewidzianej formy umowy sprzedaży, zamiany, darowizny, umowy o dożywocie lub innej umowy o przeniesienie własności, o zniesienie współwłasności albo umowy o dział spadku (ust. 1). Rolnicy, którzy do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy posiadają nieruchomości jako samoistni posiadacze nieprzerwanie od lat pięciu, stają się z mocy samego prawa właścicielami tych nieruchomości, chociażby nie zachodziły warunki określone w ust. 1. Jeżeli jednak uzyskali posiadanie w złej wierze, nabycie własności następuje tylko wtedy, gdy posiadanie trwało co najmniej przez lat dziesięć (ust. 2).

Natomiast art. 2 ust. 1 ww. ustawy stanowił, że nieruchomości, na których właściciele nie gospodarują osobiście lub przy pomocy członków rodziny pozostających we wspólności domowej od lat pięciu do dnia wejścia w życie ustawy z powodu stałego zatrudnienia w innych zawodach niż praca w indywidualnym gospodarstwie rolnym albo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, mogą być przekazane na własność dotychczasowych posiadaczy zależnych (dzierżawców lub władających z innego tytułu) albo przejęte przez Państwo.

Z treści art. 12 ust. 1 cyt. ustawy wynikało nadto, że właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej stwierdza nabycie nieruchomości przez posiadacza samoistnego oraz orzeka o przekazaniu nieruchomości na własność dotychczasowego posiadacza zależnego w drodze wydania aktu własności ziemi, zwanego dalej "decyzją".

Powyższa ustawa została uchylona z dniem 6 kwietnia 1982 roku, zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 11, poz. 81 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, pozostaje w mocy nabyta na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych własność nieruchomości oraz związane z tym nabyciem skutki prawne określone w art. 5, 6 i 8-11 tej ustawy; rozpoznawanie spraw o stwierdzenie nabycia na podstawie tej ustawy własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego oraz o odroczenie terminu zapłaty należności z tytułu nabycia własności tych nieruchomości przekazuje się sądom.

Skarżąca domagała się stwierdzenia nieważności decyzji - aktu własności ziemi wydanego przez Prezydenta Miasta w dniu 10 maja 1982 roku.

Z treści adnotacji organu umieszczonej na tym dokumencie wynika, że przedmiotowa decyzja stała się ostateczna w dniu 26 lipca 1982 roku.

Z treści tego aktu wynika natomiast, że organ wydał go na podstawie art. 2

i art. 12 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.

We wniosku skarżąca twierdziła, że fakt wydania aktu własności ziemi po dacie uchylenia ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych powoduje, że został on wydany z naruszeniem przepisów o właściwości oraz bez podstawy prawnej.

W ocenie Sądu należy w tym miejscu podkreślić, że ocena zaistnienia przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej może zostać przeprowadzona dopiero po wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności danej decyzji administracyjnej, czyli w dalszym toku postępowania w sprawie stwierdzenia jej nieważności i stanowić podstawę orzeczenia w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Nie budzi bowiem wątpliwości, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności kończy się decyzją. Może to być decyzja stwierdzająca nieważność, odmawiająca stwierdzenia nieważności albo stwierdzająca wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa, lub decyzja o umorzeniu postępowania. Wszystkie one mogą jednak zapaść dopiero w toczącym się już postępowaniu nieważnościowym. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 stycznia 2009 r.,

sygn. akt I OSK 1481/07 (Baza Orzeczeń Lex nr 487282): "Nie jest możliwe wydanie decyzji opartej na art. 158 § 2 k.p.a. bez konieczności wszczęcia i prowadzenia postępowania o stwierdzenie nieważności".

Należy również stwierdzić, że przesłanki stwierdzenia nieważności nie pokrywają się z przesłankami wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. W świetle art. 61a § 1 k.p.a. do tych przesłanek należy zaliczyć: wniesienie żądania wszczęcia postępowania przez osobę będącą stroną postępowania oraz brak okoliczności wyłączających możność wszczęcia postępowania.

Przepisem wyłączającym prowadzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi jest art. 63 ust. 2 u.g.n.r., zgodnie z którym do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji.

Zdaniem Sądu, brak jest podstaw aby decyzji - aktu własności ziemi, którego dotyczył wniosek skarżącej, nie traktować jako decyzji wydanej na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, o której mowa jest w art. 63 ust. 2 u.g.n.r. Niewątpliwie decyzja ta - nazwana "aktem własności ziemi", wskazuje na podstawę prawną jej wydania tj. art. 2 i art. 12 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, a nadto jej treść (przekazanie na własność nieruchomości) odpowiada powołanym w decyzji przepisom. Została ona również wydana przez organ, który był właściwy w sprawie na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Przepis art. 63 ust. 2 u.g.n.r. znajduje zatem zastosowanie w niniejszej sprawie.

Za niezasadne Sąd uznał zarzuty skarżącej dotyczące wydania zaskarżonego postanowienia z naruszeniem art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nierozpoznanie istotnego elementu stanu faktycznego sprawy w postaci wydania aktu własności ziemi w dniu 10 maja 1982 roku, czyli po uchyleniu ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.

Zdaniem Sądu, okoliczność wydania aktu własności ziemi w dniu 10 maja 1982 roku nie stanowiła istotnego elementu stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, koniecznego do rozstrzygnięcia kwestii dopuszczalności wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie nieważności przedmiotowego aktu własności ziemi. Nie miała bowiem wpływu na rozstrzygnięcie kwestii dotyczącej zasadności wszczęcia lub też odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi albowiem jedynie na podstawie tego faktu nie można było przyjąć, że akt, którego dotyczył wniosek skarżącej, nie stanowi aktu własności ziemi w rozumieniu ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.

Okoliczność ta mogła natomiast stać się istotną na dalszym etapie postępowania, po wszczęciu postępowania nieważnościowego - gdyby było ono dopuszczalne. Wtedy bowiem Samorządowe Kolegium Odwoławcze musiałoby przez pryzmat tego faktu tj. daty wydania decyzji, ocenić zaistnienie przesłanek stwierdzenia jej nieważności.

Na uwzględnienie nie zasługiwał także zarzut naruszenia art. 63 ust. 2 u.g.n.r. albowiem akt własności ziemi z dnia 10 maja 1982 r., jak już wyżej wykazano, stanowi "akt wydany na podstawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych" o jakim mówi ten przepis. Wypełniona została zatem hipoteza normy określonej

w art. 63 ust. 2 u.g.n.r., co oznaczało, że w odniesieniu do aktu własności ziemi, kwestionowanego przez skarżącą, nie mają zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego o stwierdzeniu nieważności decyzji. Uzasadniało to wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności tego aktu.

Podkreślić przy tym należy, że art. 63 ust. 2 u.g.n.r. nie różnicuje przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji, których stosowanie wyłączone jest w odniesieniu do aktów własności ziemi wydanych na podstawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Wyłączeniu podlegają wszystkie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji, w tym również te, które stanowią, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości oraz wydana została bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a.). Na gruncie art. 63 ust. 2 u.g.n.r. nie jest zatem możliwe wyeliminowanie, w żadnym z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego, decyzji administracyjnej - aktu własności ziemi wydanego przez terenowy organ administracji państwowej na podstawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, także wówczas, gdy decyzja ta (akt własności ziemi) wydana została po dniu 6 kwietnia 1982 r., a więc po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 26 marca 1982 r. uchylającej ustawę o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.

W orzecznictwie podnosi się, że z woli ustawodawcy trybów nadzwyczajnych przewidzianych w postępowaniu administracyjnym w zakresie wzruszenia ostatecznych decyzji (aktów własności ziemi) nie stosuje się, chociażby te decyzje dotknięte były takimi kwalifikowanymi wadami, które w innych sytuacjach niż uregulowane

w art. 63 ust. 2 u.g.n.r. skutkowałyby stosowanie tych trybów (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 maja 1999 r., sygn. akt II SA 569/99, Baza Orzeczeń Lex nr 46213).

Podnoszona przez skarżącą argumentacja, że przy przyjęciu zaprezentowanej przez organ wykładni art. 63 ust. 2 u.g.n.r., organy administracji publicznej mogłyby w chwili obecnej wydawać akty własności ziemi jest bezprzedmiotowa dla oceny prawidłowości zastosowania tego przepisu w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Tego rodzaju sytuacje tj. wydanie aktu własności ziemi przez organ administracji publicznej po dacie uchylenia ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, mogą bowiem obecnie podlegać ocenie wyłącznie w postępowaniu przed sądami powszechnymi, a nie w trybie postępowania administracyjnego.

Prezentowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego pogląd, dotyczący związania sądu aktem własności ziemi wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (zaprezentowany np. w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2013 roku, sygn. III CZP 4/13, Baza Orzeczeń LEX nr 1312518), w ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, nie może obejmować decyzji bezwzględnie nieważnych. Nieważność bezwzględna zachodzi m.in. wówczas, gdy akt lub orzeczenie administracyjne zostały wydane przez organ całkowicie niepowołany do wydawania aktów tego rodzaju. Decyzje takie nie wywołują skutków w sferze prawnej i nie mogą być uwzględnione przez sąd przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 1994 r., sygn. akt

III CRN 36/94, OSNC 1995/3/54).

Podkreślić także należy, że możliwość kwestionowania tego rodzaju decyzji tj. aktów własności ziemi wydanych po dacie uchylenia ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, w postępowaniu przed sądami powszechnymi potwierdza brzmienie art. 10 ustawy z dnia 26 marca 1982 roku. Zgodnie z tym przepisem stwierdzenie nabycia własności nieruchomości, dokonane przez sąd lub do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy dokonane przez terenowy organ administracji państwowej, stanowi wyłączny dowód nabycia własności nieruchomości, o których mowa w art. 4 tej ustawy. A contrario uznać zatem należy, że decyzja - akt własności ziemi, wydana przez terenowy organ administracji państwowej po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 26 marca 1982 r. nie stanowi wyłącznego dowodu nabycia własności nieruchomości.

W konsekwencji należy uznać, że zastosowanie art. 63 ust. 2 u.g.n.r. do aktów własności ziemi wydanych po dacie uchylenia ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, nie zamyka drogi do zakwestionowania takiej decyzji w postępowaniu przed sądem powszechnym. Wyklucza jedynie możliwość zainicjowania drogi postępowania przed organami administracji publicznej.

Należy nadto przypomnieć, że przepis art. 63 ust. 2 u.g.n.r. podlegał kontroli Trybunału Konstytucyjnego pod względem zgodności z przepisami Konstytucji RP. Wyrokiem z dnia 22 lutego 2000 r., sygn. akt SK 13/98 (Dz.U. nr 15, poz. 203) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 63 ust. 2 i 3 u.g.n.r. nie jest niezgodny z art. 64 i art. 2 Konstytucji RP. Z kolei w wyroku z dnia 15 maja 2000 r., sygn. akt SK 29/99

(Dz. U. nr 40, poz. 474) orzekł, że art. 63 ust. 2 i 3 u.g.n.r. jest zgodny z art. 77 ust. 2 Konstytucji RP i nie jest niezgodny z art. 77 ust. 1 oraz art. 78 Konstytucji RP.

W ww. wyrokach Trybunał Konstytucyjny stwierdził m.in., że: "Wydane na podstawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych ostateczne decyzje administracyjne o nadaniu własności gospodarstw rolnych ich samoistnym posiadaczom mogły być podważane w drodze nadzwyczajnych środków ich zaskarżenia jeszcze po uchyleniu tej ustawy w 1982 r. - do końca 1991 r. (to jest do dnia wejścia w życie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa). Był to w ocenie Trybunału Konstytucyjnego wystarczająco długi okres czasu dla zapewnienia osobom zainteresowanym możliwości skorzystania z przysługujących im środków wzruszenia ostatecznych decyzji administracyjnych o nadaniu własności gospodarstwa rolnego jego samoistnemu posiadaczowi. Przyjęcie zaskarżonego rozwiązania prawnego uzasadniało dążenie ustawodawcy do zapewnienia stabilności prawa własności nieruchomości rolnych nabytych na drodze określonej ustawą z 26 października 1971 r. i pewności obrotu prawnego tymi nieruchomościami. Nieograniczona w czasie dopuszczalność wzruszania wskazanych decyzji administracyjnych zniechęcałaby także do inwestowania w gospodarstwo rolne właściciela, który na drodze decyzji administracyjnej, wydanej na podstawie ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nabył tytuł własności" (wyrok z dnia 22 lutego 2000 r., sygn. akt SK 13/98). Trybunał podkreślił również, że: "(...) osoby zainteresowane dysponowały okresem ponad 10 lat na podjęcie stosownych kroków prawnych. Okres ten obejmuje także dwa lata po wejściu w życie ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zmianie Konstytucji PRL (Dz. U. nr 75, poz. 444), wprowadzającej do konstytucji zasadę państwa prawnego, której pochodną są m.in. zasady prawa do sądu i prawa do odszkodowania za niezgodne z prawem działania władz publicznych. Podobnie jak z zasady państwa prawnego nie wynika nieograniczona w czasie możliwość wzruszania ostatecznych decyzji administracyjnych (...) tak też art. 77 Konstytucji nie można interpretować w sposób wyłączający możliwość ograniczeń czasowych, jeśli chodzi o skierowanie na drogę sądową sprawy naruszenia praw lub wolności jednostki oraz domaganie się odszkodowania od państwa za niezgodne z prawem działania jego organów. Ograniczenia te są konieczne z uwagi na wartość, którą jest stabilność stosunków prawnych oraz rosnące z czasem trudności dowodowe w prowadzeniu ewentualnego nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego, a także na potrzebę ochrony praw nabytych przez osoby trzecie. Uwzględniając cel ustawy z 26 października 1971 r. i biorąc pod uwagę obowiązujące ograniczenia czasowe dotyczące możliwości wzruszania orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych, Trybunał Konstytucyjny stoi na stanowisku, iż okres od 1982 r. do 1991 r. był w tym przypadku wystarczająco długi, aby osoby, które uważały się za pokrzywdzone mogły dochodzić swoich praw oraz ewentualnie stosowanego odszkodowania, nie tylko przed organami administracji, ale także przed sądem powszechnym. (...) Należy także zauważyć, iż na wprowadzenie w 1991 r. rozwiązania całkowitej niewzruszalności aktów własności ziemi, będących ostatecznymi decyzjami administracyjnymi patrzeć należy także z punktu widzenia obowiązujących wcześniej ograniczeń w tej materii, zawartych w kodeksie postępowania administracyjnego. Art. 146 § 1 kpa wprowadzał bowiem termin pięcio- lub dziesięcioletni od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji dla dopuszczalności jej uchylenia w trybie wznowienia postępowania. Z kolei art. 156 § 2 kpa również wprowadza pewne ograniczenia czasowe dla niektórych przypadków stwierdzenia nieważności decyzji, przewidując także, że nie może to nastąpić, jeżeli decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. W tym kontekście przepisy art. 63 ust. 2 i 3 zaskarżonej ustawy, choć wprowadzały rozwiązania wyjątkowe, nie były odejściem od zasady czasowych ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji administracyjnych, będącej wyrazem ogólniejszej zasady trwałości (stabilności) tychże decyzji" (wyrok z dnia 15 maja 2000 r., sygn. akt SK 29/99).

Jedynie na marginesie powyższych rozważań, Sąd zważył również, że podnoszone przez skarżącą okoliczności, dotyczące tego, że ani ona, ani jej poprzednik prawny, nie mieli możliwości kwestionowania wydanego aktu własności ziemi, gdyż nie został on im doręczony, zaś o jego istnieniu skarżąca dowiedziała się dopiero w 2011 roku, również pozostawały bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Okoliczności te mogłyby bowiem stanowić co najwyżej przesłankę wznowienia postępowania zakończonego wydaniem kwestionowanego aktu własności ziemi, który to tryb zresztą art. 63. ust. 2 u.g.n.r. również wyłącza.

Z tych wszystkich względów Sąd uznał skargę za bezzasadną i na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ją oddalił.