Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2617/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6049 Inne o symbolu podstawowym 604
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jadwiga Smołucha (spr.), Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Asesor WSA - Agnieszka Dauter-Kozłowska, , Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2023 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w P. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatura UOKiK w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2022 r. nr DWZ-2/2022 w przedmiocie kary pieniężnej za stwierdzenie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej również jako "Prezes UOKiK", "organ") decyzją z 26 października 2021 r., nr DZP-15/2021, działając na podstawie art. 13v ust. 1 ustawy z 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (Dz.U. z 2022 r., poz. 893, dalej również jako: "ustawa") stwierdził nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w okresie luty, marzec i kwiecień 2020 r. przez [...] z siedzibą w [...] (dalej: "strona", "skarżąca", "Spółka"), to jest działanie naruszające zakaz, o którym mowa w art. 13 b ust. 1 i ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Na stronę nałożono administracyjną karę pieniężną w wysokości 313 785,13 zł oraz obciążono ją kosztami postępowania administracyjnego w wysokości 556,73 zł. W uzasadnieniu decyzji Prezes UOKiK powołał się na art. 13v ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Organ wyjaśnił, że wysokość kary została obliczona jest jako suma jednostkowych kar za każde niespełnione oraz spełnione po terminie świadczenie pieniężne, które było wymagalne w okresie objętym postępowaniem, z pominięciem świadczeń pieniężnych, w przypadku których termin ich spełnienia upłynął wcześniej niż 2 lata przed dniem wszczęcia postępowania. Organ ustalił, że suma wartości świadczeń pieniężnych nieotrzymanych lub otrzymanych po terminie przez stronę w okresie objętym postępowaniem wyniosła 8 547 656,96 zł oraz 1 184 850,01 euro (po przewalutowaniu 5 201 978,91 zł), czyli łącznie 13 749 635,87 zł i jest niższa od ustalonej sumy wartości świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie przez stronę w tym samym okresie, którą organ ustalił na kwotę 111 165 402,52 zł. Organ uznał brak podstaw do odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej w oparciu o treść art. 13v ust. 6 ustawy. W ocenie organu do nadmiernego opóźnienia się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez stronę nie doszło na skutek działania siły wyższej w postaci stanu pandemii, dlatego brak było podstaw do odstąpienia od wymierzenia kary na podstawie art. 13v ust. 7 ustawy. Prezes Urzędu nie znalazł podstaw do uznania, że w sprawie zachodził uzasadniony przypadek stanowiący podstawę odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej poprzez zastosowanie art. 13v ust. 8 Ustawy. Organ wskazał, że suma jednostkowych kar za każde niespełnione przez stronę postępowania oraz spełnione po terminie świadczenie pieniężne, które było wymagalne w okresie objętym postępowaniem, wyniosła łącznie 313 785,13 zł i w tej wysokości nałożono na stronę administracyjną karę pieniężną.

W wyniku rozpoznania wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes UOKiK decyzją z 31 sierpnia 2022 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie z 26 października 2021 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w sprawie nie było dowodów, którym odmówiłby wiarygodności. Zwrócił uwagę, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w formie tabelarycznej podał, które ze świadczeń pieniężnych wymagalnych w okresie objętym postępowaniem uznał za niespełnione przez skarżącą w okresie objętym postępowaniem lub spełnione przez skarżącą po terminie, a także wyjaśnił podstawy takiego ustalenia, jak równie wskazał, które ze świadczeń uznał za spełnione w terminie. W ocenie Prezesa UOKiK skarżąca nie wykazała, że wartość niespełnionych lub spełnionych po terminie przez skarżącą świadczeń pieniężnych jest równa lub mniejsza od wartości świadczeń pieniężnych nieotrzymanych lub otrzymanych po terminie przez skarżącą w okresie objętym postępowaniem (art. 16 v ust. 6) oraz że do nadmiernego opóźniania doszło na skutek siły wyższej (art. 16v ust. 7) czy też, że wystąpiły uzasadnione przypadki (art. 16v ust 8) pozwalające na odstąpienie od wymierzenia kary. Organ zwrócił uwagę, że postępowanie obejmowało miesiące luty, marzec, kwiecień 2020 r., natomiast ogłoszenie pandemii COVID-19 przez WHO miało miejsce 11 marca 2020 r., a oficjalne ogłoszenie epidemii w Polsce nastąpiło 20 marca 2020 r., co oznacza, że w zasadzie tylko połowa okresu poddanego kontroli przez Prezesa UOKiK, to czas pandemii COVID-19. Skoro połowa badanego okresu przypada w czasie normalnej (niezakłóconej pandemią i obostrzeniami) działalności przedsiębiorców, to jakiekolwiek ocenianie wpływu pandemii na terminowość spełnienia świadczeń w całym okresie objętym postępowaniem jest niemożliwe i niezasadne. Zdaniem Prezesa UOKiK bez znaczenia jest również podnoszona przez skarżącą okoliczność, że "sytuacja w branży baterii i akumulatorów, a zwłaszcza na rynkach transportowych i przemysłowych, na których działa skarżąca i jej odbiorcy, stała się zatem jeszcze trudniejsza niż w czasie trwającej już od 2018 roku recesji". Według organu recesja czy też ograniczenie poszczególnych rynków zbytu są zdarzeniami mieszczącymi się w pojęciu ryzyka gospodarczego związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę, które może i powinien on przewidzieć oraz przed którymi działając rozsądnie może i powinien się zabezpieczyć. Według organu także utrudnienia, spowodowane oddelegowaniem do pracy zdalnej lub pracy w obniżonym wymiarze czasu personelu księgowego odpowiedzialnego za realizację płatności oraz okresową nieobecność części tego personelu z powodu opieki nad dziećmi, innymi członkami rodziny lub z powodu zwolnień lekarskich, nie stanowiły uzasadnienia dla opóźnienia się z płatnościami, ponieważ pracownicy oddelegowani do pracy zdalnej zobowiązani byli wykonywać ten sam zakres prac, co w trybie stacjonarnym, a praca zdalna personelu księgowego w trybie home office znajdowała się pod pełną kontrolną skarżącej. W ocenie Prezesa UOKiK nie stanowi również "uzasadnionego przypadku" opóźnienie w płatnościach skarżącej wynikające z dostosowywania się skarżącej i jej kontrahentów do nowych obowiązków księgowych, związanych ze zmianami w ustawie z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, dotyczących, tzw. białej listy podatników VAT oraz split-payment, czyli mechanizmu podzielonej płatności. W ocenie organu za "uzasadniony przypadek" nie sposób także uznać sytuacji, w której "opóźnienie wynosi kilka dni lub dotyczy bagatelnych/groszowych kwot", gdyż z definicji deliktu administracyjnego zawartego w art. 13b ust. 2 ustawy wynika wprost, że na nadmierne opóźnianie składa się suma wszystkich świadczeń pieniężnych niespełnionych lub spełnionych po terminie w wysokości co najmniej 5 000 000 zł (2 000 000 zł od 2022 r.) w okresie kolejnych trzech miesięcy objętym postępowaniem. Organ zwrócił uwagę, że skarżąca zawierała transakcje handlowe, których stronami byli przedsiębiorcy mający siedzibę za granicą: we Francji, Włoszech, Słowacji, Szwecji, Belgii, Niemiec, Portugalii, Wielkiej Brytanii i Hiszpanii. Wszystkie wymienione kraje należą do Unii Europejskiej (obecnie poza Wielką Brytanią, w stosunku do której 31 stycznia 2020 r. weszła w życie umowa o wystąpieniu, przy czym okres przejściowy jej obowiązywania trwał do 31 grudnia 2020 r.), wypełniając tym samym przesłankę z art. 2 ust. 7 ustawy, skutkującą możliwością występowania w charakterze strony w transakcjach handlowych w rozumieniu ustawy. Wskazano, że ustalono terminy zapłaty w transakcjach handlowych poddanych prawu obcemu weryfikując twierdzenia skarżącej z twierdzeniami kontrahentów. Z analizy dokumentów, nadesłanych w ramach odpowiedzi na wezwania organu pierwszej instancji przez kontrahentów z siedzibą za granicą (k. 837-847, 865-998 akt) wynika, że strony uzgodniły, iż prawem właściwym będzie prawo obce kraju przedsiębiorcy, w tym przypadku prawo francuskie (k. 838, 841 akt), włoskie (k. 905 akt), słowackie (k. 908, 914 akt), szwedzkie (k. 952 akt), belgijskie (k. 988, 998 akt). Na wezwanie Prezesa UOKiK podmioty te złożyły wyjaśnienia, co do posiadanego przez nich statusu przedsiębiorcy oraz szczegółów transakcji dokonanych ze skarżącą, w tym ustalonych terminach zapłaty, a także przepisów dotyczących maksymalnych terminów płatności, które obowiązują w prawie obcym. Prezes UOKiK podał, że oceniał terminowość spełnienia przez skarżącą świadczeń pieniężnych wynikających z transakcji poddanych prawu obcemu wyłącznie pod kątem terminu zapłaty uzgodnionego przez strony. Organ nie oceniał prawidłowości tych ustalonych przez strony terminów zapłaty z konkretnym prawem obcym (któremu poddany został stosunek umowny), tudzież prawem polskim. Organ wyjaśnił, że sankcjonowane jest nadmierne opóźnianie się w płatnościach w stosunku do każdego z kontrahentów wymienionych w art. 2 ustawy, natomiast jeśli strony poddały swój stosunek zobowiązaniowy prawu innemu niż polskie, to nie ma to wpływu na stosowanie ustawy, natomiast Prezes UOKiK nie jest uprawniony do badania zgodności ustalonych przez strony terminów, z przepisami obowiązującymi w prawie obcym. Według Prezesa UOKiK na gruncie prowadzonego przez niego postępowania ocenie podlega tylko okoliczność czy strona postępowania jako dłużnik spełniła świadczenie pieniężne w umówionym z kontrahentem terminie zapłaty i jest to podejście korzystne dla strony postępowania. Organ ustalił, że strona zawierała transakcje handlowe, w których wynagrodzenie za dostarczone towary lub wykonane usługi, (świadczenie pieniężne) było ustalane w walutach złoty, euro, dolarach amerykańskich i funtach szterlingach. Prezes UOKiK podał, że dokonał przeliczenia wartości świadczeń pieniężnych wyrażonych w walutach obcych na podstawie kursu walut określonego w art. 10 ust. 1a ustawy, przyjmując jako podstawę przewalutowania należności pieniężnych wyrażonych w walucie obcej średni kurs waluty obcej ogłoszony przez Narodowy Bank Polski na ostatni dzień roboczy miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne. Według organu dokonanie przewalutowań w oparciu o te zasady było uzasadnione aktualnym brzmieniem przepisów ustawy, w tym w szczególności jej art. 10 ust. 1a, z uwzględnieniem wykładni celowościowej i systemowej przywołanego przepisu, a także zakładając racjonalność ustawodawcy.

W skardze na decyzję Prezesa UOKiK z 31 sierpnia 2022 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, strona zarzuciła naruszenie następujących przepisów:

1) art. 24 § 1 pkt 5) Kodeksu Postępowania Administracyjnego ("k.p.a.") poprzez:

wydanie decyzji na skutek złożenia przez skarżącą wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy przez pracownika Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który brał udział w wydaniu decyzji I instancji, w szczególności przez podpisanie obu decyzji przez tę samą osobę, co stanowi podstawę do uchylenia decyzji z uwagi na wystąpienie przesłanki do wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 3) k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.;

przeprowadzenie postępowania administracyjnego z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy oraz udział w wykonaniu czynności urzędowych w toku tego postępowania przez tych samych pracowników Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, które brały udział w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym w postępowaniu pierwszej instancji w tej samej sprawie, co w sposób oczywisty wpłynęło na przebieg postępowania administracyjnego z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy w tym, w szczególności powtórzenie w decyzji opisanego w decyzji I instancji stanu faktycznego, a nie jego ponowne ustalenie i przeanalizowanie, co stanowi podstawę do uchylenia decyzji z uwagi na wystąpienie przesłanki do wznowienia postępowania administracyjnego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 3) k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.;

2) art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 13v ust. 1 ustawy oraz w zw. z art. 13f ust. 1 ustawy, poprzez ustalenie stanu faktycznego decyzji w oparciu o materiał dowodowy, pozyskany przez Prezesa UOKiK z przekroczeniem kompetencji przyznanych Prezesowi UOKiK na gruncie ustawy, wyłącznie w oparciu o dane przygotowane przez przedsiębiorcę, w sytuacji kiedy żądanie przekazania dokumentów i informacji w zakresie w jakim żądał ich Prezes UOKiK nie było konieczne, co w konsekwencji doprowadziło także do naruszenia przepisu art. 6 k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP, co stanowi podstawę do uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.;

3) art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 13v ust. 1 ustawy, polegające na oparciu się przez organ na ogólnych, powierzchownych ustaleniach, dotyczących transakcji handlowych, zawieranych przez skarżącą i niewykazaniu w sposób staranny, wszechstronny i przekonywujący oraz nie pozostawiający żadnych wątpliwości, że spółka dopuściła się nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w analizowanym okresie, w szczególności Prezes UOKiK w decyzji ani w decyzji I instancji nie wykazał opóźnienia w zapłacie żadnego z zawartych w decyzji świadczeń pieniężnych (samo porównanie dokumentów księgowych w żadnym wypadku nie może stanowić podstawy dla prawidłowego ustalenia, że doszło do opóźnienia w płatności), co stanowi podstawę do uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) PPSA);

4) art. 81a § 1 w zw. z art. 7 k.p.a., w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców ("Prawo przedsiębiorców") poprzez brak przesądzenia występujących w sprawie wątpliwości, dotyczących stanu faktycznego na korzyść strony (przedsiębiorcy), podczas gdy analiza uzasadnienia decyzji prowadzi do wniosku, że w toku postępowania występował szereg wątpliwości faktycznych, które należało rozstrzygnąć na korzyść Spółki, co stanowi podstawę do uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.;

5) art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 ust. 1 Prawa przedsiębiorców, polegające na dowolnej i sprzecznej z zasadami logiki oraz przepisami ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny ("k.c.") ocenie materiału dowodowego, wyrażającej się zwłaszcza w błędnym przyjęciu, że do wystąpienia opóźnienia w zapłacie doszło w sytuacji, gdy data doręczenia faktury Spółce była późniejsza niż wskazana w tabeli zobowiązań data zapłaty, co stanowi podstawę do uchylenia decyzji na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.;

6) art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, poprzez niepodjęcie wszelkich czynności, niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i błędnego przesądzenia, że Skarżąca dopuściła się opóźnienia w płatnościach w analizowanym okresie, co stanowi podstawę do uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.ps.a.;

7) art. 8 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 12 Prawa przedsiębiorców, poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji, co jest sprzeczne z zasadą pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, w szczególności niewyjaśnienie, na jakich ustaleniach faktycznych i na jakiej podstawie Prezes UOKiK oparł się, wydając zaskarżoną decyzję, zdawkowe odniesienie się do faktów ustalonych w decyzji I instancji i powielenie uzasadnienia decyzji I instancji w toku wydawania decyzji, co stanowi podstawę do uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.;

8) art. 15 k.p.a. oraz art. 78 Konstytucji RP, tj. naruszeniu zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego i przyjęciu w decyzji w całości ustaleń co do stanu faktycznego z decyzji I instancji, jako aktualnych i wiarygodnych oraz brak zweryfikowania przez Prezesa UOKiK ustaleń Prezesa UOKiK, zawartych w decyzji I instancji, podczas gdy Skarżąca kwestionowała ustalenia faktyczne decyzji I instancji, co stanowi podstawę do uchylenia decyzji na gruncie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.;

9) art. 138 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 13v ust. 9 ustawy oraz z art. 127 § 3 k.p.a. poprzez odmowę uchylenia decyzji I instancji pomimo jej oczywistej wadliwości, co stanowi podstawę do uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.;

10) art. 13v ust. 7 ustawy w zw. z art. 10 ust. 1 oraz art. 11 ust. 1 Prawo przedsiębiorców, poprzez uznanie, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki obligatoryjnego odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, podczas gdy w okresie badanym przez Prezesa UOKiK na działalność Spółki jednoznacznie negatywny wpływ miało wystąpienie siły wyższej w postaci wybuchu pandemii COVID-19, co stanowi rażące naruszenie prawa i uzasadnia stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., ewentualnie podstawę do uchylenia decyzji na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.;

11) art. 13v ust. 8 ustawy w zw. z art. 10 ust. 1 oraz art. 11 ust. 1 Prawa przedsiębiorców, poprzez uznanie, że w sprawie nie zachodziły uzasadnione przesłanki do odstąpienia przez Prezesa UOKiK od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, pomimo, że:

pandemia COVID-19 miała jednoznacznie negatywny wpływ na działalność Spółki w analizowanym okresie (nawet jeśli ewentualnie uznać, że nie stanowiła ona siły wyższej, z czym Spółka się nie zgadza),

ewentualne opóźnienia były konsekwencją okoliczności, związanych z wprowadzeniem w okresie bezpośrednio poprzedzającym okres analizowany przez Prezesa UOKiK w toku postępowania nowych obowiązków księgowych, które miały znaczenie dla zdolności operacyjnych Spółki oraz jej kontrahentów,

postępowania dotyczące analizowanego okresu były pierwszymi takimi postępowaniami, prowadzonymi przez Prezesa UOKiK, co samo w sobie uzasadnia względniejsze potraktowanie przedsiębiorcy, z uwagi na obiektywny brak jakichkolwiek wzorców co do oczekiwanych zachowań wypracowanych przez organ,

większość świadczeń pieniężnych, ocenionych przez Prezesa UOKiK jako opóźnione, z pewnością nie może zostać uznana za przykład nadmiernego opóźnienia się w zapłacie, gdyż rzekome opóźnienie wynosi kilka dni lub dotyczy bagatelnych (groszowych) kwot,

zdecydowana większość zakwestionowanych świadczeń pieniężnych, to transakcje między dużymi przedsiębiorcami, podczas gdy celem ustawy zatorowej nigdy nie była ingerencja w transakcje handlowe, zawierane pomiędzy dużymi przedsiębiorcami,

w analizowanym okresie Spółka korzystała z rządowej pomocy, z uwagi na nadzwyczajne okoliczności rynkowe, związane z pandemią COVID-19, a nałożenie administracyjnej kary pieniężnej dotyczącej tego samego okresu niweczy pomoc przyznaną przedsiębiorcy znajdującemu się w trudnej sytuacji,

- a tym samym w sprawie występowały przesłanki uzasadniające fakultatywne odstąpienie od nałożenia na Spółkę administracyjnej kary pieniężnej, co stanowi podstawę do uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.;

12) art. 2 pkt 7 ustawy w zw. z art. 6 k.p.a. oraz w zw. z art. 10 ust. 1 Prawa przedsiębiorców, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w części, w jakiej organ zastosował przepisy ustawy i dokonał oceny transakcji handlowych, które podlegały prawu obcemu, zgodnie z zasadą swobody wyboru prawa, co stanowi podstawę do uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.;

13) art. 13v ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1a ustawy w zw. z art. 11 ust. 1 Prawa przedsiębiorców, poprzez jego błędne zastosowanie do przewalutowania transakcji handlowych, który to w ogóle nie ma zastosowania w niniejszej sprawie i nie może stanowić podstawy do przyjętego w decyzji modelu przewalutowania świadczeń pieniężnych, co w konsekwencji doprowadziło także do naruszenia art. 7 Konstytucji RP, co stanowi podstawę do uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.;

14) art. 13v ust. 6 ustawy w zw. z art. 20 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw, w celu ograniczenia zatorów płatniczych poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na wzięciu pod uwagę, przy obliczaniu wartości świadczeń pieniężnych nieotrzymanych lub otrzymanych po terminie na potrzeby zastosowania przepisu art. 13v ust. 6 ustawy, wyłącznie świadczeń, które stały się wymagalne po 1 stycznia 2020 r., chociaż art. 13v ust. 6 ustawy stanowi o tym, że powinien być brany pod uwagę okres dwóch lat przed dniem wszczęcia postępowania, co stanowi podstawę do uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.

W odpowiedzi na skargę Prezes UOKiK wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sąd administracyjny bada prawidłowość zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając skargę według powyższych kryteriów sąd nie stwierdził przesłanek do jej uwzględnienia.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 13v ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, który został dodany przez art. 10 pkt 12 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych (Dz.U.2019.1649), zmieniającej ustawę z dniem 1 stycznia 2020 r.

Art. 13v ust. 1 ustawy (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji, tj. wprowadzonym ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych) stanowił, że w przypadku stwierdzenia nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez stronę postępowania, Prezes Urzędu nakłada na nią, w drodze decyzji, administracyjną karę pieniężną. Ustalając wystąpienie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych, Prezes Urzędu pomija niespełnione oraz spełnione po terminie świadczenia pieniężne, w przypadku których termin ich spełnienia upłynął wcześniej niż 2 lata przed dniem wszczęcia postępowania. W myśl art. 13v ust. 2 ustawy, wysokość kary, o której mowa w ust. 1, obliczana jest jako suma jednostkowych kar za każde niespełnione oraz spełnione po terminie świadczenie pieniężne, które było wymagalne w okresie objętym postępowaniem, z pominięciem świadczeń pieniężnych, w przypadku których termin ich spełnienia upłynął wcześniej niż 2 lata przed dniem wszczęcia postępowania. Wysokość jednostkowej kary, o której mowa w zdaniu pierwszym, jest obliczana według wzoru: JKP = WŚ × n/365 × OU gdzie poszczególne symbole oznaczają: JKP - jednostkową karę za niespełnione lub spełnione po terminie świadczenie pieniężne, WŚ - wartość niespełnionego lub spełnionego po terminie świadczenia pieniężnego, n - wyrażony w dniach okres, który upłynął od dnia wymagalności niespełnionego lub spełnionego po terminie świadczenia pieniężnego, do ostatniego dnia okresu objętego postępowaniem, albo do dnia jego spełnienia jeżeli świadczenie pieniężne zostało spełnione w okresie objętym postępowaniem, OU - odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych, ustalone na dzień wydania decyzji o nałożeniu administracyjnej kary pieniężnej.

Regulacje ustawy dotyczące postępowania w sprawie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych mają charakter sankcyjny wobec czego powinny być interpretowane w sposób zawężający. Przy wykładni tych przepisów należy też uwzględnić normy dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych, której cele ma realizować regulacja krajowa.

Zgodnie z art. 13b ust. 1 ustawy, zakazane jest nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez podmioty, o których mowa w art. 2, niebędące podmiotami publicznymi. Stosownie do art. 13b ust. 2 ustawy nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez podmiot, o którym mowa w art. 2, niebędący podmiotem publicznym, ma miejsce w przypadku, gdy w okresie 3 kolejnych miesięcy suma wartości świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie przez ten podmiot wynosi co najmniej 2 000 000 złotych. W myśl art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych, w przypadku postępowań w sprawie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w rozumieniu ustawy zmienianej w art. 10, wszczynanych w latach 2020 i 2021, suma wartości świadczeń pieniężnych, o których mowa w art. 13b ust. 2 tej ustawy, wynosi co najmniej 5 000 000 złotych.

Dla stwierdzenia czy doszło do nadmiernego opóźniania się przez dany podmiot ze spełnianiem świadczeń pieniężnych punktem wyjściowym musi być ustalenie sumy wartości świadczeń pieniężnych wymagalnych, a niespełnionych oraz spełnionych po terminie w okresie 3 kolejnych miesięcy. Na gruncie ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych sposób ustalenia daty wymagalności świadczenia pieniężnego został szczegółowo uregulowany w art. 7 i art. 8, które określają przesłanki powstania roszczenia o zapłatę odsetek za opóźnienie w transakcjach handlowych oraz maksymalny dopuszczalny termin zapłaty, przy czym art. 7 dotyczy przypadków, w których dłużnikiem nie jest podmiot publiczny, a art. 8 przypadków, w których dłużnikiem jest podmiot publiczny. Ustawa natomiast nie reguluje jaki przyjąć termin spełnienia świadczenia pieniężnego dla celów ustalenia wartości świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie, których mowa w art. 13b ust. 2 ustawy oraz wartości WŚ i n, o których mowa w art. 13v ust. 2 ustawy, wobec czego, mając na uwadze racjonalność ustawodawcy, należy przyjąć, że w tym samym akcie prawnym tym samym pojęciom w różnych jednostkach redakcyjnych należy nadawać to samo znaczenie, zatem dla ustalenia terminu wymagalności świadczenia pieniężnego dłużnika będą miały zastosowanie reguły z art. 7 ustawy. Przepis ten odwołuje się w pierwszej kolejności do terminu zapłaty określonego w umowie (art. 7 ust. 1), przy czym nie może on przekraczać maksymalnej liczby dni określonych w art. 7 ust. 2 i 2a. Dla ustalenia terminów zapłaty, o których mowa w art. 7 ust. 2 i 2a ustawodawca termin wymagalności świadczenia pieniężnego wiąże z zaistnieniem łącznie dwóch zdarzeń: spełnienia przez wierzyciela swojego świadczenia oraz doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku potwierdzających dostawę towaru lub wykonanie usługi. W przypadku gdy nie jest możliwe ustalenie dnia doręczenia faktury lub rachunku potwierdzających dostawę towaru lub wykonanie usługi albo gdy faktura lub rachunek zostały doręczone przed dostawą towaru lub wykonaniem usługi, termin zapłaty o którym mowa m.in. w art. 7 ust. 2 i 2a, jest liczony od dnia otrzymania przez dłużnika towaru lub usługi (art. 7 ust. 4 ustawy). W sytuacji gdy strony transakcji handlowej nie określiły terminu zapłaty w umowie dla ustalenia terminu zapłaty należy zastosować art. 488 §1 k.c. oraz odpowiednio art. 7 ust. 2, 2a i 4 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Art. 488 §1 k.c. stanowi, że świadczenia będące przedmiotem zobowiązań z umów wzajemnych (świadczenia wzajemne) powinny być spełnione jednocześnie, chyba że z umowy, z ustawy albo z orzeczenia sądu lub decyzji innego właściwego organu wynika, iż jedna ze stron obowiązana jest do wcześniejszego świadczenia. W transakcjach handlowych, które zawierane są pomiędzy podmiotami będącymi profesjonalistami w obrocie handlowym, faktura z określonym w niej terminem płatności stanowi wezwanie do zapłaty, wobec czego na gruncie ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych jako termin zapłaty świadczenia pieniężnego, w przypadku braku określenia go przez strony w umowie, należy przyjąć termin wskazany w fakturze. W tym przypadku termin wymagalności roszczenia o zapłatę należności zależy od zaistnienia dwóch zdarzeń – spełnienia przez wierzyciela swojego świadczenia oraz doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku potwierdzających dostawę towaru lub wykonanie usługi. Na rangę dokumentu faktury w transakcjach handlowych wskazuje też treść motywu 18 preambuły do dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE, zgodnie z którym faktury równają się wezwaniom do zapłaty i są ważnymi dokumentami w łańcuchu transakcji dostawy towarów i świadczenia usług między innymi do celów ustalenia terminów płatności. Należy też zwrócić na definicję należności zawartą w art. 2 pkt 8 dyrektywy, zgodnie z którą należność oznacza główną kwotę, która powinna była zostać zapłacona w umownym lub ustawowym terminie zapłaty, obejmującą także mające zastosowanie podatki, cła, opłaty lub koszty wymienione na fakturze lub w równoważnym wezwaniu do zapłaty. Należy też wskazać, że przepisy dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE jednoznacznie wskazują, że opóźnieniem sankcjonowanym powinno być tylko opóźnienie, do którego doszło z przyczyn leżących po stronie dłużnika, a nie każde uchybienie terminowi płatności. Według definicji zawartej w art. 2 pkt 4 dyrektywy "opóźnienia w płatnościach" oznaczają płatności, które nie zostały dokonane w umownym lub ustawowym terminie, w przypadku gdy spełnione są warunki określone w art. 3 ust. 1 lub w art. 4 ust. 1. Art. 3 ust. 1 dyrektywy stanowi, że państwa członkowskie zapewniają, aby w transakcjach handlowych między przedsiębiorstwami wierzyciel był uprawniony do odsetek za opóźnienia w płatnościach bez konieczności przypomnienia, w przypadku gdy spełnione są następujące warunki: a) wierzyciel wypełnił swoje zobowiązania umowne i prawne; oraz b) wierzyciel nie otrzymał należności w odpowiednim czasie, chyba, że dłużnik nie jest odpowiedzialny za opóźnienie. Celem ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych jest ponadto ukrócenie nieuczciwej praktyki kredytowania się dłużników kosztem ich, nierzadko słabszych ekonomicznie, wierzycieli (Uzasadnienie, Druk sejmowy nr 3475, s.3).

W rozpoznawanej sprawie organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dokonał ustalenia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, koniecznych do stwierdzenia przesłanki naruszenia zakazu nadmiernego opóźniania się ze spełnieniem świadczeń pieniężnych. Strona kwestionując te ustalenia, zarówno w skardze jak też we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, nie wskazała na żadną konkretną transakcję, która według niej została nieprawidłowo oceniona i zakwalifikowana przez organ, co mogło by mieć wpływ na ostateczne ustalenia co do zaistnienia deliktu administracyjnego lub wysokość ustalonej kary pieniężnej. Należy mieć na uwadze, że w rozpoznawanej sprawie postępowaniem wyjaśniającym objęto 11 024 transakcji, co wynika ze zsumowania liczby pozycji transakcji zawartych w sporządzonych przez organ tabelach, przedstawiających sposób zakwalifikowania przez organ poszczególnych transakcji oraz wyliczenia wielkości istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Wszystkie transakcje objęte postępowaniem zostały przez organ w tabelach opisane w sposób pozwalający na ich łatwą identyfikację z dokumentami źródłowymi, przez podanie m.in. NIP dostawcy, nr dowodu zakupu/faktury, data zakupu/data wystawienia faktury, data wpływu faktury, wysokość zobowiązania, termin zapłaty według umowy, data spełnienia świadczenia pieniężnego, wartość świadczenia pieniężnego, liczba dni opóźnienia, jednostkowa kara. W tabelach organ przedstawił też szczegółowe wyliczenia dotyczące wyodrębnionych przez niego w oddzielnych tabelach kategorii transakcji, wskazując które z transakcji i w jakiej wysokości uwzględnił przy ustalaniu wielkości istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również przedstawił szczegółowe wyliczenie wysokości nałożonej kary. W tych okolicznościach sprawy dla skutecznego podważenia prawidłowości ustaleń organu strona powinna była wskazać konkretne transakcje lub pozycje w tabelach, które według niej zostały przez organ ustalone lub ocenione nieprawidłowo, natomiast niewystarczające jest samo powołanie się na przepisy postępowanie i ogólnikowe sformułowanie zarzutów, bez wskazania na konkretne okoliczności wypełniające znamiona podnoszonych naruszeń. Wobec przedstawienia przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sposób jasny i czytelny, w ujęciu tabelarycznym, dowodów w oparciu o które organ dokonał ustaleń faktycznych oraz zasad według których dokonywał subsumpcji tego stanu faktycznego pod przepisy prawa, które w ocenie sądu zostały prawidłowo zastosowane, sformułowanie przez stronę ogólnikowych zarzutów naruszenia postępowania, bez odniesienia ich do konkretnych transakcji i wskazania na konkretne dowody, nie pozwala uznanie przez sąd, iż strona wykazała, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia prawa skutkującego koniecznością wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego, a w szczególności by organ dokonał wadliwych ustaleń faktycznych..

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 24 §1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którym pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że w sprawach prowadzonych z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy (art. 127§ 3 k.p.a.) analizowany przepis nie ma zastosowania do osoby wykonującej funkcję jednoosobowego organu administracji (por. wyroki NSA: z 9.12.2021 r. sygn. akt II OSK 39/19, z 14.01.2021 r. sygn. akt II OSK 1847/18, z 21.12.2016 r. sygn. akt II OSK 836/15). W myśl art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu jest centralnym organem administracji rządowej właściwym w sprawach ochrony konkurencji i konsumentów. Zatem do osoby pełniącej funkcję Prezesa UOKiK, jako tzw. piastuna organu monokratycznego, nie można stosować przepisów o wyłączeniu pracownika organu administracyjnego, gdyż prowadziłoby to do utraty kompetencji do wykonywania administracji publicznej (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15.12.2008 r. w sprawie P 57/07), brak jest bowiem na szczeblu centralnym innego organu, który załatwiłby zamiast Prezesa UOKiK sprawę należącą do jego kompetencji. Poza osobą pełniącą funkcję Prezesa UOKiK pod zaskarżoną decyzją podpisali się trzej pracownicy Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, którzy jak wynika z akt sprawy nie brali udziału przy pierwotnym rozpoznaniu sprawy. Z akt sprawy nie wynika też, by pracownicy Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, którzy brali udział w wydaniu pierwszej decyzji, a w szczególności ci, którzy podpisali się obok Prezesa UOKiK pod tą decyzją, podejmowali jakiekolwiek czynności procesowe wpływające na załatwienie sprawy przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Nie są zasadne zarzuty naruszenia pozostałych przepisów postępowania. Zgodnie z art. 13q ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, w sprawach w niej nieuregulowanych do postępowania stosuje się przepisy k.p.a. Zgodnie z wynikającą z art. 12 k.p.a. zasadą szybkości i prostoty postępowania organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się - co istotne - możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Wymóg ten spełniło kontrolowane postępowanie. Po jego wszczęciu Prezes Urzędu działając na podstawie art. 13f ust. 1 i 2 oraz art. 13g ustawy wystosował do strony pismo, w którym wezwał ją m.in. do przekazania informacji dotyczących dokonywanych transakcji handlowych, w których termin płatności świadczenia pieniężnego stał się wymagalny po 1 stycznia 2020 r., poprzez wypełnienie załączonej tabeli w arkuszu kalkulacyjnym Microsoft Excel. Następnie strona w toku postępowania była wzywana do złożenia dodatkowych wyjaśnień, informacji i dokumentów odnośnie niespójności w zakresie przedstawionych danych i takie wyjaśnienia, informacje i dokumenty składała. Strona przedstawiła podstawowe dane o transakcjach żądane przez organ w postaci tabelarycznej, zaś organ przeprowadził weryfikację tych danych w oparciu o inne informacje i dane przedstawione przez stronę, w szczególności w plikach: "JPK_VAT" i "JPK_WB", będące postacią elektroniczną ksiąg podatkowych i wyciągów bankowych w strukturze logicznej, o której mowa w art. 193a § 2 Ordynacji podatkowej. Poprzez zestawienie informacji zawartych we wskazanych plikach z danymi w tabeli przedstawionej przez stronę zweryfikowano rzetelność uzyskanych od strony informacji o dokonanych transakcjach handlowych objętych postępowaniem. Wszystkie rozbieżności pomiędzy danymi i informacjami uzyskanymi od strony (zawartymi w Tabeli nr 1) a danymi i informacjami wynikającymi ze wskazanych powyżej plików "JPK_VAT" i "JPK_WB" były wyjaśniane w toku postępowania przez samą Spółkę, która składała m.in. dokumenty źródłowe w postaci kopii faktur, przelewów, dokumentów magazynowych, raportów nettingowych. Analogicznie rzecz się miała w zakresie danych i informacji dotyczących należności zawartych w Tabeli nr 2. Tabela ta również została wypełniona przez skarżącą, jednakże zawierała informację na temat świadczeń pieniężnych nieotrzymanych lub otrzymanych przez skarżącą po terminie, wymagalnych w okresie objętym postępowaniem. Należy mieć na uwadze, że na mocy art. 82 § 1b Ordynacji podatkowej skarżąca jest zobowiązana do przekazywania (bez wezwania organu podatkowego) za pomocą środków komunikacji elektronicznej, ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych, informacji o prowadzonej ewidencji, o której mowa w art. 109 ust. 3 ustawy o VAT w postaci elektronicznej odpowiadającej strukturze logicznej, o której mowa w art. 193a § 3 Ordynacji podatkowej, na zasadach dotyczących przesyłania ksiąg podatkowych lub ich części określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 193a § 3 Ordynacji podatkowej, za okresy miesięczne w terminie do 25. dnia miesiąca następującego po każdym kolejnym miesiącu, wskazując miesiąc, którego ta informacja dotyczy. Struktura logiczna postaci elektronicznej ksiąg podatkowych oraz dowodów księgowych jest zapisana w postaci Jednolitego Pliku Kontrolnego z rozszerzeniem .xml (w skrócie JPK). Stosownie do art. 3 Ordynacji podatkowej poprzez księgi podatkowe rozumie się księgi rachunkowe, podatkową księgę przychodów i rozchodów, ewidencje oraz rejestry, do których prowadzenia, do celów podatkowych, na podstawie odrębnych przepisów, obowiązani są podatnicy, płatnicy lub inkasenci. Zgodnie z powyższą definicją, ewidencja sprzedaży i zakupu VAT stanowi księgę podatkową. Przepisy prawa podatkowego narzucają wymóg udostępniania ksiąg podatkowych i dowodów księgowych w określonym układzie i formacie bez wezwania (dotyczy JPK_VAT) lub na żądanie organów podatkowych (m.in. JPK_WB, JPK_FA). Po wygenerowaniu pliku powstaje zestawienie o ściśle określonym schemacie. Poszczególne struktury logiczne postaci elektronicznej ksiąg podatkowych oraz dowodów księgowych zostały opisane w broszurach informacyjnych w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Jak wynika z uzasadnienia decyzji przy weryfikacji poszczególnych struktur logicznych Prezes Urzędu posiłkował się informacjami zamieszczonymi w BIP w broszurze informacyjnej dotyczącej struktury JPK_VAT(3)_wersja_2018_02_14 oraz broszurze informacyjnej dotyczącej struktury JPK_WB(3). Struktura jednolitego pliku dla ewidencji zakupu i sprzedaży (JPK_VAT) składa się z ewidencji sprzedaży oraz ewidencji zakupu. Na potrzeby prowadzonego postępowania Prezes Urzędu do celów weryfikacji danych dotyczących zobowiązań Strony weryfikował dane zawarte w ewidencji zakup VAT (JPK_VAT_Zakup). Ewidencja zakupu VAT w strukturze logicznej JPK_VAT obejmuje część szczegółową zawierającą dla każdej pozycji m.in. następujące dane: nazwę wystawcy, adres wystawcy, numer NIP lub inny numer służący identyfikacji podatkowej wystawcy, numer faktury, kwotę netto i kwotę podatku naliczonego. Z kolei do celów weryfikacji danych dotyczących należności strony, Prezes Urzędu weryfikował dane zawarte w ewidencji sprzedaży VAT (JPK_VAT_Sprzedaż). Prezes Urzędu ustalał również stan faktyczny na podstawie plików na żądanie w strukturze logicznej JPK_WB. Struktura JPK_WB dotyczy wyciągu z rachunku bankowego, prowadzonego na podstawie umowy. Wyciąg bankowy jest jednym z dowodów księgowych, które mogą stanowić podstawę zapisów w księgach rachunkowych. Dowód ten jako dowód księgowy spełnia wymagania określone w art. 21 ustawy o rachunkowości. W szczególności zawiera opisy operacji gospodarczych (zarówno uznania jak i obciążenia rachunku) oraz salda (początkowe i końcowe) środków pieniężnych udokumentowane tym wyciągiem. Niedopuszczalne jest dokonywanie w wyciągu bankowym wymazywania i przeróbek. Bez względu na formę tego dowodu (tradycyjną czy elektroniczną) jest to dowód, który wystawia bank (forma tradycyjna), ewentualnie pochodzi on z systemu finansowo-księgowego banku, dostępnego przez system bankowości elektronicznej (wydruk lub postać elektroniczna). Na mocy art. 13g ustawy Prezes UOKiK był uprawniony do żądania od strony w toku postępowania określonych struktur JPK. Dowody w postaci ksiąg podatkowych, wygenerowanych w strukturach ściśle określonych w przepisach prawa, stanowią wiarygodny materiał dowodowy. Wskazać należy, iż wytworzenie pliku JPK_VAT przez stronę dotyczy obowiązków wynikających z posiadania statusu podatnika czynnego VAT, jednakże z uwagi na cechy integralności danych i ich autentyczności (pochodzenia od osób uprawnionych do reprezentowania strony) uzasadnione jest posługiwaniem się tymi właśnie danymi do potwierdzenia zawartych transakcji handlowych strony z kontrahentami, co do ich istnienia jak też spełnienia świadczenia pieniężnego. Sumy kontrolne zawarte w pliku pozwalają na sprawdzenie prawidłowości wygenerowanego pliku. Dodatkowo, stosownie do art. 193 Ordynacji podatkowej dowody z ksiąg podatkowych stanowią dowód urzędowy, tego co zostało w nich zawarte, w przypadku ksiąg podatkowych prowadzonych rzetelnie i niewadliwie. Weryfikacja danych wskazanych w oświadczeniu strony co do spełnienia świadczenia opierała przede wszystkim się na informacjach pochodzących od strony wskazujących wysokość transakcji bankowej oraz datę zapłaty. Według tych kryteriów dokonano przypisania danych zawartych w wyciągach bankowych zapisanych w strukturze logicznej JPK_WB odnoszących się do elementu Wyciąg Wiersza: Data operacji, Kwota operacji, a także przeanalizowano dane odnoszące się do elementu Opis Operacji, zawierające informacje o tytułach konkretnych przelewów, w których strona postępowania wielokrotnie wprost wskazywała numery faktur, opłacanych konkretnymi przelewami. W wezwaniu wystosowanym do strony przy wszczęciu postępowania organ zobowiązał skarżącą do udzielenia posiadanych przez nią informacji na temat wszystkich transakcji handlowych, w których termin płatności świadczenia pieniężnego stał się wymagalny po 1 stycznia 2020 r., za okres od 1 lutego do 30 kwietnia 2020 r. Niewątpliwie to sama spółka jest najlepiej zorientowana i posiada najlepszą wiedzę w kwestii terminów płatności należności w ramach poszczególnych transakcji handlowych łączących ją z kontrahentami. Skarżąca wypełniając m.in. Tabelę nr 1 i Tabelę nr 2 zobowiązana była do przekazywania rzetelnych i wiarygodnych informacji, a ich prawdziwość nie mogła budzić wątpliwości skarżącej, skoro były przekazywane pod rygorem wynikającym z art. 13t ustawy. Nadto to w interesie było przedstawienie zawartych w tabelach okoliczności zgodnie z rzeczywistością, skoro miały one stanowić podstawę ustaleń faktycznych w sprawie, gdyż tylko w tych przypadkach gdy jakieś kwestie budziły wątpliwości, były one weryfikowane przez organ w toku postępowania. Prezes UOKiK przy zauważonych wątpliwościach i rozbieżności w zakresie terminów bądź wysokości świadczeń pieniężnych wzywał stronę do ich wyjaśnienia i przedstawienia dokumentów źródłowych. W toku postępowania występował również do licznych kontrahentów Spółki do udzielenia szczegółowych informacji dotyczących ich statusu oraz na temat transakcji handlowych zawieranych ze skarżącą, w celu potwierdzenia danych przekazanych przez Spółkę. Tam gdzie takich wątpliwości nie miał ani organ ani skarżąca, czynności sprawdzających nie wykonywano. Sąd akceptuje taki sposób procedowania. Istota i sens kontrolowanego postępowania (w tym możliwości dowodowe jakie dają art. 13f i 13g ustawy) sprawiają, że nie zachodziła potrzeba wzywania skarżącej do przedłożenia każdej umowy czy też faktury na okoliczność ustalenia istnienia, istoty i treści umowy dla poszczególnej transakcji handlowej, skoro organ opierał się przede wszystkim na danych o transakcjach, przekazanych przez skarżącą. Zgromadzone w aktach sprawy dowody w postaci m.in. przekazywanych przez skarżącą informacji w formie tabelarycznej, wyjaśnienia spółki i dodatkowe składane przez nią dokumenty źródłowe w przypadku stwierdzonych przez organ niespójności w uzyskanych od Spółki danych, informacje od kontrahentów oraz dane zawarte w plikach "JPK_VAT" i "JPK_WB", pozwalały na ustalenie wszelkich istotnych okoliczności (takich jak np. oznaczenie kontrahenta, wysokość świadczenia, termin zapłaty, fakt i data spełnienia świadczenia) z punktu widzenia prowadzonego postępowania w sprawie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych. Organ prawidłowo, kierując się regułami wynikającymi z art. 7, art. 77 i art. 75 § 1 k.p.a., dokonał wyboru takiego sposobu gromadzenia materiału dowodowego. Podstawowym powinnością skarżącej wypełniającej "Tabelę nr 1" z danymi o zawartych transakcjach jak i przekazującej pozostałe dane w formie tabelarycznej, w tym "Tabeli nr 2 - Należności", było podanie prawdziwych i kompletnych informacji dotyczących dokonywanych transakcji handlowych, w których termin płatności świadczenia pieniężnego stał się wymagalny po 1 stycznia 2020 r. Zgodnie z definicją transakcji handlowej, należy przez nią rozumieć umowę, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi, jeżeli strony zawierają ją w związku z wykonywaną działalnością (art. 4 pkt 1 ustawy). Z kolei przez świadczenie pieniężne należy rozumieć wynagrodzenie za dostawę towaru lub wykonanie usługi w transakcji handlowej (art. 4 pkt 1a Ustawy). Prezes Urzędu dokonał analizy zgromadzonego materiału dowodowego również pod kątem możliwości zakwalifikowania danej umowy jako transakcji handlowej w rozumieniu powołanych przepisów, w efekcie czego wyłączył z prowadzonego postępowania świadczenia pieniężne wynikające z transakcji handlowych nieobjętych zakresem podmiotowym ustawy oraz świadczenia o charakterze pieniężnym nieobjęte jej zakresem przedmiotowym.

Odnośnie zarzutu nieuwzględnienia przy transakcjach z podmiotami zagranicznymi prawa właściwego dla danej transakcji handlowej wskazać należy, że zgodnie z art. 2 pkt 7 ustawy, przepisy ustawy stosuje się do transakcji handlowych, których wyłącznymi stronami są przedsiębiorcy z państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej. W przepisie art. 2 ustawy, ustawodawca wprost wskazał na katalog podmiotów, do których zastosowanie mają przepisy ustawy, w tym przepisy o terminach zapłaty (art. 7 ustawy) i postępowaniu o stwierdzenie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w ramach zawieranych transakcji handlowych z przedsiębiorcą mającym siedzibę na terenie Polski (art. 13b ust. 1 ustawy). Ani w ustawie, ani w przepisach ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw ustawodawca nie wyłączył spod kognicji organu transakcji handlowych, w których postanowienia umowy zostały poddane pod przepisy prawa obcego. Należy przy tym mieć na uwadze Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych. Państwa członkowskie UE na podstawie art. 12 ust. 1 Dyrektywy zostały zobowiązane do wprowadzenia w życie przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych niezbędnych do spełnienia wymogów art. 1-8 i 10 Dyrektywy do dnia 16 marca 2013 r. Przytoczone przepisy dotyczyły m.in. uregulowania kwestii terminów zapłaty między przedsiębiorcami. Ponadto, państwa członkowskie na podstawie art. 12 ust. 3 Dyrektywy, mogły utrzymać lub wprowadzić w życie przepisy, które są korzystniejsze dla wierzyciela niż przepisy niezbędne do spełnienia wymogów Dyrektywy, w tym m.in. terminów zapłaty. Z tego powodu, każdy kraj UE tę kwestie mógł uregulować w sposób odmienny. Jednym z powodów uchwalenia przez Parlament Europejski i Radę Dyrektywy było przeciwdziałanie skutkom nieterminowego opłacania faktur, których opóźnienia mają negatywny wpływ na płynność finansową i komplikują zarządzanie finansami przedsiębiorstw (pkt 3 Dyrektywy). Do dyspozycji stron umowy pozostaje kwestia wyboru prawa właściwego, niemniej ustawa w zakresie postępowania dotyczącego nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych nie wyłącza spod jej rygorów transakcji handlowych, w których zachodzi element prawa obcego o kontrahenci skarżącej mają siedzibę w Unii Europejskiej.

Odnosząc się do zarzutu wadliwości ustaleń faktycznych, poprzez oparcie ich głównie na informacjach przekazanych przez stronę w formie tabelarycznej zamiast na materiale źródłowym jakim są dokumenty dotyczące konkretnych transakcji, w pierwszej kolejności wskazać trzeba, że postępowanie administracyjne oparte jest na zasadzie prawdy materialnej (obiektywnej), co oznacza, że celem postępowania jest ustalenie tej prawdy w oparciu o fakty i okoliczności udowodnione. Dotarcie do prawdy materialnej następuje dzięki zgromadzeniu odpowiedniego materiału dowodowego, a następnie jego ocenie. Organ administracji powinien podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.). Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. K.p.a. nie wskazuje więc dowodów "mocniejszych" oraz "słabszych", przyjmując zasadę równej mocy środków dowodowych. Z przyjętej w art. 7 k.p.a. zasady dochodzenia prawdy obiektywnej wynika, że organ prowadzący postępowanie jest gospodarzem postępowania wyjaśniającego. To on decyduje o zakresie tego postępowania oraz o środkach dowodowych, które mają być przeprowadzone w jego toku. Jeżeli dowody te znajdują się w posiadaniu strony, to organ jest zobowiązany do wezwania jej, aby je przedstawiła w wyznaczonym terminie. W tym zakresie art. 13f i 13 g ustawy zawierają regulacje o charakterze lex specialis. Z tej właśnie przyczyny, ze względu na przedmiot postępowania, większość dowodów w rozpoznawanej sprawie stanowią dokumenty i materiały przekazane przez stronę postępowania, jako nieznane Prezesowi UOKiK z urzędu i niemożliwe do uzyskania w inny sposób. Są to m.in. przekazane przez stronę dane zawarte w składanych przez nich pismach oraz załączanych do nich dokumentach księgowych, dane zawarte w plikach "JPK_VAT" i "JPK_WB" oraz zestawienia zawieranych umów oraz informacje o zawieranych transakcjach handlowych (w tym tabele zawierające zestawienia takich transakcji) oraz informacje o płatnościach. Wszelkie istotne okoliczności z punktu widzenia prowadzonego postępowania mogły zostać ustalone na podstawie dowodów zgromadzonych w aktach sprawy (w tym podchodzących od skarżącej), które nie budziły wątpliwości. W tym kontekście sąd rozpoznający niniejszą sprawę akceptuje pogląd sformułowany w wyroku NSA z 20 października 2015 r., I OSK 360/14, w treści którego wskazano, że "co prawda w judykaturze wyjaśniono, że zasada bezpośredniości wskazuje na metodę prowadzenia postępowania administracyjnego i oznacza nakaz opierania ustaleń faktycznych na dowodach pierwotnych przeprowadzonych bezpośrednio przed organem rozpoznającym sprawę, a więc przy założeniu wyeliminowania ogniw pośredniczących w łańcuchu informacji, zobowiązując organ załatwiający sprawę do opierania ustaleń faktycznych na dowodach mających charakter pierwotny (por. Robert Suwaj, Zasady postępowania dowodowego, [w:] Judycjalizacja postępowania administracyjnego, Lex, NSA w wyroku z 13 grudnia 1988 r., sygn. akt II SA 370/88, ONSA 1988, nr 2, poz. 95), to jednak należy go rozpatrzyć w kontekście art. 75 § 1 Kpa, zgodnie z którym organ może dopuścić jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Należy podkreślić, że Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera wprost wyrażonej bezwzględnej zasady bezpośredniości dowodów, jeżeli zatem organ uzna, że dowody z dokumentów pochodzących z innych postępowań dostatecznie wyjaśniają okoliczności sprawy i nie budzą wątpliwości, nie ma on obowiązku ponownego przeprowadzania analogicznego dowodu, tym razem samodzielnie". W tych okolicznościach rozpoznawanej sposób procedowania organu, który opierał się w pierwszej kolejności na informacjach przekazanych przez stronę w toku postępowania oraz informacjach wynikających z ewidencji, do których prowadzenia strona jest zobowiązana zgodnie z przepisami prawa podatkowego (pliki "JPK_VAT" i "JPK_WB"), a dopiero w przypadkach niespójności w tych danych prowadzenia dowodu z dokumentów źródłowych transakcji, nie był wadliwy.

Nieskuteczny jest zarzut dokonania ustaleń faktycznych w oparciu o materiał dowodowy pozyskany przez Prezesa UOKiK z przekroczeniem jego kompetencji. Zakres żądanych przez Prezesa UOKiK od strony informacji w formie tabelarycznej stanowił wykaz danych umieszczonych w określonym zestawieniu (porządku). Spółka przekazując dane mogła posiłkować się wykorzystywanymi przez nią systemami i programami księgowymi, które takie informacje zawierają. Wezwanie do uzupełnienia oraz przekazania wypełnionych tabel ma umocowanie w art. 13f ust. 1 ustawy, zgodnie z którym w toku postępowania podmioty, o których mowa w art. 2, także w przypadku gdy nie są stronami transakcji handlowej, są obowiązane do przekazywania koniecznych informacji i dokumentów na żądanie Prezesa Urzędu. Informacje o ilości oraz szczegółach poszczególnych transakcji handlowych zawieranych przez skarżącą zawarte w tabelach stanowiły okoliczności istotne z punktu widzenia prowadzonego postępowania. Należało więc je uznać za informacje konieczne, które były w posiadaniu skarżącej. Po ich przekazaniu organ weryfikował ich rzetelność w szczególność w oparciu o inne informacje i dokumenty, w szczególności o pliki "JPK-VAT" i "JPK-WB". Szczególną podstawę prawną do żądania tych ostatnich stanowił art. 13g ustawy. Reasumując, w sprawie nie doszło do nielegalnego zebrania dowodów. Zgromadzone dowody (w szczególności tabele z informacjami o transakcjach) w toku postępowania zostały w razie potrzeby weryfikowane przez organ. Informacje przekazane na wezwanie organu przez samą stronę były wystarczające do poczynienia ustaleń faktycznych istotnych z punktu widzenia celów prowadzonego postępowania. Celem postępowania nie była przy tym szczegółowa jurydyczna weryfikacja poszczególnych transakcji handlowych skarżącej. Skarżąca miała też możliwość samodzielnego przedstawiania dowodów dotyczących konkretnych transakcji w przypadkach, w których nie zgadzała się z ich oceną dokonaną przez organ w oparciu wyłącznie o dane przekazane przez stronę w formie tabelarycznej w wykonaniu wezwania organu. Stan faktyczny ustalony na dzień wydawania decyzji znajdował oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym, co do zasady przedstawionym przez samą skarżącą.

Niezasadny jest zarzuty dotyczący naruszenia art. 10 ust. 2, art. 11 ust. 1 i art. 12 Prawa przedsiębiorców. Prezes UOKiK ustalił stan faktyczny na podstawie informacji (tabel) przedstawianych przez skarżącą, weryfikowanych przez organ, w szczególności przy użyciu plików JPK_VAT i JPK_WB o określonej mocy dowodowej oraz dokumentów przedstawianych przez stronę. W tym kontekście warto przywołać wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 28 stycznia 2021 r. C-466/19 P, który zaakceptował pogląd, że (...) proporcjonalność żądania udzielenia informacji należy oceniać w odniesieniu do potrzeb dochodzenia, przy czym okoliczność, że takie żądanie obciąża przedsiębiorstwo dużym nakładem pracy, sama w sobie nie wystarcza do wykazania, że jest ono nieproporcjonalne. W realiach kontrolowanej sprawy zarzucana praktyka będąca przedmiotem prowadzonego dochodzenia mogła uzasadniać udzielenie znacznej ilości informacji, skoro były one konieczne w świetle celu tego dochodzenia. Wszelkie pojawiąjące się toku postępowania wątpliwości były wyjaśniane ze Spółką. Uregulowanie zawarte w art. 10 ust. 2 Prawa przedsiębiorców może mieć zastosowanie do realnych niejasności lub wątpliwości, których nie da się usunąć, tj. takich, które pozostały mimo przeprowadzenia dostępnych dowodów. Dostępność dowodów w okolicznościach sprawy, nie oznacza jednak, że organ miał za wszelką cenę gromadzić dokumenty źródłowe, skoro sama Strona postępowania nie przedstawiała, w celu obalenia konkretnych poczynionych przez organ ustaleń, dowodów źródłowych na twierdzenia przeciwne. Obowiązek wyjaśniania przez organ okoliczności sprawy, nie jest sprzeczny z zasadą, że ciężar dowodu ostatecznie spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. Skoro organ dokonał ustaleń faktycznych w oparciu o całokształt zgromadzonego w postępowaniu materiału dowodowego, to na stronie spoczywa ciężar podważenia tych ustaleń poprzez m.in. przedstawienie dowodów na okoliczności przeciwne. W takiej sytuacji zaniechanie przedstawienia przez stronę dowodów, pomimo umożliwienia jej tego przez organ administracyjny, pozbawia skuteczności zarzut, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem z tego powodu, że organ nie zgromadził wyczerpującego materiału dowodowego.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 20 ust. 2 ustawy zmieniającej. Art. 13v ust. 6 ustawy stanowi, że Prezes Urzędu odstępuje od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli wartość niespełnionych lub spełnionych po terminie przez stronę postępowania świadczeń pieniężnych, za które obliczono by jednostkowe kary, jest równa lub mniejsza od wartości świadczeń pieniężnych nieotrzymanych lub otrzymanych po terminie przez tę stronę postępowania w okresie objętym postępowaniem. Przy obliczaniu wartości świadczeń pieniężnych nieotrzymanych lub otrzymanych po terminie, o których mowa w zdaniu pierwszym nie uwzględnia się wartości świadczeń pieniężnych w przypadku których termin spełnienia świadczenia pieniężnego upłynął wcześniej niż w terminie 2 lat przed dniem wszczęcia postępowania. Analizowana norma musi być interpretowana z uwzględnieniem przepisów ustawy, która go wprowadziła. Regulacje prawne dotyczące postępowania w sprawie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych zostały wprowadzone 1 stycznia 2020 r. ustawą zmieniającą. Ustawa zmieniająca oprócz wprowadzenia do obrotu prawnego m.in. nowych regulacji dotyczących terminów zapłaty w transakcjach handlowych oraz przepisów regulujących postępowanie administracyjne prowadzone przez Prezesa Urzędu, zawiera również przepisy intertemporalne dotyczące stosowania nowych regulacji w odniesieniu do transakcji handlowych zawartych przed dniem ich wejścia w życie, tj. przed 1 stycznia 2020 r. I tak art. 20 ust. 1 ustawy zmieniającej stanowi, że do transakcji handlowych w rozumieniu ustawy zmienianej w art. 10 zawartych przed dniem 1 stycznia 2020 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Z kolei art. 20 ust. 2 ustawy zmieniającej stanowi, że nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych może być stwierdzone także w przypadku świadczeń pieniężnych wynikających z transakcji handlowych zawartych przed dniem 1 stycznia 2020 r., z tym że Prezes Urzędu, ustalając wystąpienie takiego nadmiernego opóźniania się, w przypadku takich transakcji handlowych, uwzględnia jedynie te świadczenia pieniężne, które stały się wymagalne po tym dniu. Brzmienie przywołanego przepisu art. 20 ust. 1 ustawy zmieniającej wprost zakazuje uwzględniania w prowadzonym postępowaniu świadczeń pieniężnych (co istotne zarówno strony jak i jej kontrahentów) wynikających z transakcji handlowych zawartych przez dniem 1 stycznia 2020 r., które jednocześnie stały się wymagalne przed tą datą. Mając na uwadze datę wszczęcia postępowania, tj. 17 czerwca 2020 r., oraz przepisy intertemporalne nie było jurydycznej możliwości uwzględnienie po stronie przeterminowanych należności należnych skarżącej tych powstałych do 2 lat wstecz przed wszczęciem postępowania, podobnie, jak i uwzględnienie tożsamych opóźnień po stronie spółki. "Przepisy dotychczasowe" w rozumieniu art. 20 ust. 1 ustawy zmieniającej, tj. obowiązujące do 1 stycznia 2020 r., nie zawierały w ogóle norm dotyczących stwierdzenia przez Prezesa Urzędu opóźniania się w spełnianiu świadczeń pieniężnych i nałożenia kary administracyjnej, a co za tym idzie przepisów regulujących przesłanki odstąpienia jak obecny art. 13v ust 6 ustawy. Słusznie zatem Prezes UOKiK, dokonując ustaleń faktycznych w postępowaniu tożsamo stosował przywołany przepis przejściowy ustalając sumę wartości świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie przez stronę w okresie objętym postępowaniem i uwzględnił wyłącznie te świadczenia pieniężne (zarówno Spółki jak i jej kontrahentów), które stały się wymagalne po 1 stycznia 2020 r. Prezes UOKiK dokonał w pełni akceptowanej przez sąd wykładni systemowej i teleologicznej, zgodnej z celami regulacji.

Nie jest zasadny zarzut dotyczący błędnego przewalutowania transakcji handlowych w walutach obcych poprzez zastosowanie art. 10 ust. 1a ustawy. Powołana regulacja dotyczy rekompensaty dla wierzyciela za koszty odzyskiwania należności, stanowiąc że, równowartość kwoty tej rekompensaty jest ustalana przy zastosowaniu średniego kursu euro ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski ostatniego roboczego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne. W dacie wydania zaskarżonej decyzji brak było innej podstawy dla przeliczania świadczeń z walut obcych na złotówki na potrzeby oceny nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych, albowiem dopiero ustawą z 4 listopada 2022 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych oraz ustawy o finansach publicznych, w art. 13b ustawy został dodany ust. 3, który reguluje obecnie tę kwestię. W celu usunięcia tej luki w przepisach organ dokonał prawidłowej wykładni funkcjonalnej i celowościowej art. 10 ust. 1a ustawy, stosując ten przepis odpowiednio do przewalutowania świadczeń w walutach obcych na potrzeby oceny dopuszczenia się przez strony deliktu nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych. Art. 13b ust. 1 i 2 ustawy statuując ten delikt odwołuje się bowiem m.in. do kryterium kwotowego wyrażonego w złotówkach, podczas gdy zakres przedmiotowy tego przepisu dotyczy transakcji handlowych, których stronami są podmioty określone w art. 2 ustawy, czyli również umów, z których wynikają świadczenia pieniężne określone w walucie innej niż złotówka. Dla prawidłowego zastosowania art. 13b ust. 1 i 2 ustawy konieczne więc było ustalenie wartości w złotówkach wszystkich transakcji handlowych zawartych przez dany podmiot w oznaczonym przedziale czasu, co implikowało konieczność przewalutowania na złotówki wartości transakcji nominowanych w walutach obcych.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art 13v ust. 8 ustawy. Przepis ten stanowi, że w uzasadnionych przypadkach Prezes Urzędu może odstąpić od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, o której mowa w art. 13v ust. 1 ustawy. Regulacja ta jest przejawem uznania administracyjnego. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2022 r., sygn. akt III OSK 4872/21, "uznanie administracyjne oznacza przyznanie organowi administracji publicznej przepisem prawa materialnego pewnego luzu decyzyjnego polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej. Działanie organu korzystającego z możliwości podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego musi mieścić się w granicach zakreślonych przez art. 7 k.p.a., tj. dążyć do wyjaśnienia prawdy obiektywnej i załatwić sprawę z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. (...) Wskazać należy, iż zarówno pojęcia interesu społecznego, jak i słusznego interesu strony nie zostały ustawowo zdefiniowane, co powoduje, że treść nadaje im organ orzekający. Z reguły interes indywidualny nie pokrywa się z interesem społecznym. Ustawodawca w art. 7 k.p.a. nie określił hierarchii tych wartości, ani też zasad rozstrzygania kolizji pomiędzy interesem społecznym i słusznym interesem strony." Przesłanka słusznego interesu strony, aczkolwiek niezdefiniowana, wskazuje, że nie chodzi w niej o każdy interes strony (a więc chęć uzyskania rozstrzygnięcia organu administracji publicznej o treści zgodnej z wolą strony), ale wyłącznie o interes zgodny przede wszystkim z prawem i zasadami współżycia społecznego. Słuszny interes strony musi być interesem znajdującym oparcie w obowiązujących przepisach prawa, bowiem zasada praworządności, wyrażona w art. 6 k.p.a., zobowiązuje organy administracji do działania na podstawie przepisów prawa (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 lipca 2021 r., III OSK 3755/21). Art. 13v ust. 8 ustawy zawiera odesłanie do pojęcia niedookreślonego "uzasadnionych przypadków", jako materialnoprawnej przesłanki, będącej podstawą do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. Omawiana norma prawna nie określa jakichkolwiek wskazówek - odnośnie tego - co w istocie należy rozumieć pod pojęciem "uzasadnionych przypadków". Z brzmienia tego przepisu wynika więc, że katalog przypadków, które stanowią uzasadnienie odstąpienia od wymierzenia kary jest otwarty, a wystąpienie takiego przypadku uzależnione jest od szczególnych okoliczności konkretnej sprawy. Jednocześnie podkreślić trzeba, że odstępstwo od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej jest instytucją o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest karanie za stwierdzony delikt administracyjny, a nie odstępowanie od ukarania. Możliwość zwolnienia z kary - pomimo naruszenia przepisów ustawy - może znaleźć uzasadnienia jedynie wyjątkowych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2020 r., sygn. akt II GSK 855/20). Za taki uzasadniony przypadek można uznać sytuację, gdy nałożenie kary pieniężnej byłoby sprzeczne z funkcją tej kary (prewencyjną i represyjną). W rozpoznawanej sprawie organ, odnosząc się do argumentacji strony dotyczącej wielkości opóźnień i wysokości przeterminowanych świadczeń, prawidłowo wskazał, że przepisy ustawy nie przewidują odstępstw od sytuacji w których opóźnienie byłoby niewielkie lub świadczenie pieniężne opiewałoby na niską kwotę, natomiast okoliczności te są każdorazowo uwzględniane przy wymiarze kary administracyjnej, ponieważ ich wartość są jednymi ze zmiennych wykorzystywanych we wzorze stanowiącym narzędzie do wyliczenia jednostkowej kary pieniężnej. Skoro okoliczności zostały już raz uwzględnione przy wyliczaniu wysokości kary administracyjnej, to nie mogą one później stanowić uzasadnionych przypadków, stanowiących przesłankę odstąpienia od wymierzenia tej kary. Organ prawidłowo również ocenił, że nie można uznać za taką przesłankę okoliczności zawierania transakcji handlowych przez skarżącą z podmiotami mającymi status dużych przedsiębiorców, albowiem objęcie także tych transakcji przepisami ustawy należy uznać za celowe działanie ustawodawcy, który dostrzega, że tego typu działanie przedsiębiorców także przyczynia się do powstawania zatorów płatniczych, których negatywnych konsekwencji, na zasadzie efektu domina czy śnieżnej, doświadczają także dalsze podmioty, a więc działanie takie narusza interes ogólnospołeczny uczestników rynku. Organ zasadnie uznał również, że nie stanowi uzasadnionego przypadku okoliczność dostosowania organizacji przedsiębiorstwa skarżącej do nowych obowiązków księgowych wprowadzonych przepisami podatkowymi, albowiem nowe regulacje prawne zostały opublikowane z odpowiednim wyprzedzeniem i przy zachowaniu należytej staranności strona mogła wyeliminować problemy związane z ich wdrożeniem. Reasumując, powołanych przez stronę okoliczności nie można uznać za uzasadnione przypadki w rozumieniu art 13v ust. 8 ustawy, albowiem nie stanowią one żadnego rozsądnego usprawiedliwienia dla pozostawienia bez sankcji zachowania strony wypełniającego znamiona deliktu administracyjnego.

Niezasadny jest zarzut naruszenia art 13v ust. 7 ustawy, który wprowadza instytucję obligatoryjnego odstąpienia przez Prezesa UOKiK od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej w przypadku gdy do nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych doszło na skutek wystąpienia siły wyższej. Za siłę wyższą należy uznać zdarzenie niezależne od podmiotu, który się na nie powołuje, a przy tym było ono niemożliwe do przewidzenia w normalnym rozwoju wypadków i nie można było temu zdarzeniu w żaden sposób zapobiec. Takim zdarzeniem niewątpliwie była pandemia Covid-19, która wystąpiła w części okresu objętego analizą nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w rozpoznawanej sprawie. Dla zastosowania art 13v ust. 7 ustawy jako podstawy odstąpienia od wymierzenia kary konieczne jest aby pomiędzy nadmiernym opóźnianiem się a przypadkiem siły wyższej zachodził związek przyczynowy. W rozpoznawanej sprawie organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na podstawie sprawozdań finansowych strony dokonał wnikliwej analizy wyników finansowych Spółki w objętym analiza okresie luty – kwiecień 2020 r., stwierdzając że w tym czasie strona pomimo spadku przychodów związanych z ograniczeniem działalności spowodowanym pandemią Covid-19 wypracowała zysk netto i utrzymała rentowność działalności, co wskazuje na dostosowanie skali działalności do spadku koniunktury. W oparciu o wyniki finansowe spółki organ ustalił, że w ujęciu rok do roku (1.04.2019 – 31.03.2020) pandemia nie spowodowała u strony istotnego spadku rocznych przychodów ze sprzedaży oraz rocznego zysku ze sprzedaży, a zysk netto był zdecydowanie wyższy niż w poprzednim roku obrotowym, w którym okoliczności związane z pandemią nie występowały. Organ ustalił też w oparciu o analizę rachunku przepływów pieniężnych za okres 1.04.2019 – 31.03.2020, że w roku obrotowym zakończonym 31.03.2020 r. strona wygenerowała dodatnie przepływy pieniężne netto, w wyniku czego stan gotówki zwiększył się u niej o 6 001 000 zł i dodatnie saldo z przepływów gotówki z działalności operacyjnej pokryło ujemne saldo przepływów z działalności inwestycyjnej i finansowej. Sąd podziela konstatację organu, że analiza wartości wskaźników płynności, które zawierają się w korzystnych przedziałach, świadczą o tym, że strona nie powinna mieć w badanym okresie problemów z płynnością finansową. W oparciu o rachunki przepływów pienięźnych Spółki za okres styczeń – kwiecień 2020 r. organ ustalił, że w tym okresie strona wypracowała dodatnie przepływy pieniężne z działalności operacyjnej, których saldo wynosi 40 881 367,84 zł. Sąd podziela ocenę organu, że świadczy to o utrzymywaniu się dobrej kondycji finansowej strony w wyniku dostosowania się do przejściowego spadku popytu na rynku, poprzez dostosowanie kosztów do skali działalności oraz efektywne zarządzanie kapitałem obrotowym. Organ ustalił, że w marcu 2020 r., czyli w miesiącu wprowadzenia obostrzeń związanych z pandemią Covid-19 strona zainwestowała ponad 21 mln zł w nabycie aktywów finansowych od jednostki powiązanej, w styczniu 2020 r. strona pozyskała dodatkowe środki pieniężne z kredytów i pożyczek, w lutym i marcu 2020 r. na spłatę kredytów i pożyczek wydała więcej środków niż pozyskała z tych źródeł, a w kwietniu 2020 r. pozyskała dodatkowe środki pieniężne z kredytów i pożyczek. Organ ustalił, że podsumowując przepływy pieniężne za okres styczeń – kwiecień 2020 r., a więc w czasie trwania pandemii Covid-19, strona wypracowała zysk netto, zmniejszyła zadłużenie z tytułu zobowiązań długoterminowych z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek, zwiększyła wartość inwestycji w aktywa finansowe i rzeczowe, a jednocześnie zwiększyła stan środków pieniężnych z kwoty 8 618 337,30 zł na początek stycznia do kwoty 10 306 475,35 zł na koniec kwietnia 2020 r. tj. o 9,5%. W tych okolicznościach sąd podziela stanowisko organu, że ze sprawozdania finansowego Spółki za okres 1.04.2019 r. – 31.03.2020 r. jednoznacznie wynika, że w analizowanym okresie strona była w dobrej kondycji finansowej i nie powinna mieć problemów z terminowym regulowaniem bieżących zobowiązań. Strona w żaden sposób nie podważyła ustaleń organu poczynionych w oparciu o jej sprawozdanie finansowe. Organ ustalił też, że w związku z pandemią Covid-19 strona uzyskała świadczenia na rzecz ochrony miejsc pracy z FGŚP w łącznej kwocie 2 018 829,53 zł. W tych okolicznościach prawidłowa jest ocena organu, że pandemia Covid-19 w przypadku Spółki nie stanowiła siły wyższej, która byłaby przyczyną nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych.

Zarzuty skargi nie znajdują zatem usprawiedliwionych podstaw. W świetle przywołanych okoliczności sąd nie stwierdził żadnego innego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności.

Mając powyższe na uwadze sąd uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.