Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 321/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 57 ust 1 pkt 4, 88 ust 1 pkt 1, 89 ust 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2011 nr 264 poz 1573
law: Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach - tekst jednolity
article: art. 97 ust 1 pkt 1a
journal: Dz.U. 2012 poz 680
law: Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity
article: art. 8
journal: Dz.U. 1993 nr 61 poz 284
law: Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Zdzisław Kostka sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski Protokolant: asystent sędziego Małgorzata Mańkowska po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2014 r. sygn. akt IV SA/Wa 1661/14 w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie wydalenia z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 listopada 2014 r. sygn. akt IV SA/Wa 1661/14 oddalił skargę K. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie wydalenia z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Komendant Placówki Straży Granicznej w Gdańsku wystąpił do Wojewody Pomorskiego z wnioskiem o wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej K. K. (obywatelki [...]). Jako podstawę orzeczenia o wydaleniu wskazał art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2011 r. Nr 264, poz. 1573 z późn. zm.; dalej: ustawa o cudzoziemcach). W uzasadnieniu wniosku podniósł, że cudzoziemka przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nielegalnie - wjechała do Polski 3 lipca 2012 r., a następnie Wojewoda Pomorski decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. odmówił jej udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony z uwagi na pozostawanie w związku małżeńskim z obywatelem polskim L. K. Organ stwierdził wówczas, że małżeństwo to zostało zawarte w celu obejścia przepisów o udzielaniu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją z dnia [...] października 2013 r. utrzymał w mocy ww. decyzję Wojewody Pomorskiego.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego obejmującego m.in. przesłuchanie cudzoziemki oraz jej męża L. K., Wojewoda Pomorski decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 1, art. 90 ust. 1 pkt 1 i art. 92 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, orzekł o wydaleniu cudzoziemki z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, określił termin dobrowolnego opuszczenia przez nią tego terytorium na 30 dni od dnia doręczenia decyzji oraz orzekł o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz państw obszaru Schengen w okresie 3 lat, licząc od dnia wykonania decyzji lub, gdy decyzja nie zostanie wykonana - od ostatniego dnia, w którym powinna zostać wykonana.

Organ pierwszej instancji wskazał, że pobyt cudzoziemki na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest nielegalny, w związku z czym zachodzi podstawa wydalenia określona w art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach. W ocenie Wojewody nie istniała jednocześnie żadna z prawnych przeszkód orzeczenia o wydaleniu określonych w art. 88 ust. 2 oraz art. 89 ustawy o cudzoziemcach. W szczególności wydalenie cudzoziemki nie naruszałoby prawa do życia rodzinnego w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm; dalej: Konwencja). Wyjaśnił, że w Polsce mieszka syn cudzoziemki S. R. z żoną i dziećmi, ale prowadzi on odrębne gospodarstwo domowe i w żaden sposób nie jest uzależniony od skarżącej. Podniósł też, że wprawdzie cudzoziemka pozostaje w związku małżeńskim z obywatelem polskim L. K., to jednak małżeństwo to zostało zawarte w celu obejścia przepisów prawa. Kwestia ta została rozstrzygnięta ostateczną decyzją Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, jak i wynika z dowodów przeprowadzonych w toku postępowania wydaleniowego.

Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania K. K., uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Pomorskiego w części dotyczącej rozpoczęcia biegu terminu dobrowolnego opuszczenia przez cudzoziemkę terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i określił początek tego terminu od dnia doręczenia niniejszej decyzji oraz utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałej części. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 88 ust. 1 pkt 1 i 4 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach, art. 513 ust. 1 pkt 2 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U z 2013 r., poz. 1650 i z 2014 r., poz. 463) oraz art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2013 r., poz. 267, dalej: k.p.a.).

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że swoją decyzją ostateczną z dnia [...] października 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody Pomorskiego odmawiającą udzielenia cudzoziemce zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony z powodu stwierdzenia, że jej małżeństwo z obywatelem polskim L. K. zostało zawarte w celu obejścia przepisów o udzielaniu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony (art. 57 ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach). W związku z tym, że małżeństwo to zostało zawarte przez cudzoziemkę w określonym celu, to zdaniem organu nie zachodzi przeszkoda prawna do orzeczenia o wydaleniu określona w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach. Ponadto organ drugiej instancji uznał, że nie wystąpiła jakakolwiek inna z prawnych przeszkód orzeczenia o wydaleniu.

K. K. wniosła skargę na powyższą decyzję, zarzucając organowi naruszenie:

1. art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach polegające na błędnym przyjęciu, że związek małżeński skarżącej został zawarty w celu uniknięcia wydalenia;

2. art. 16 § 1 k.p.a. polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że ustalenia zawarte w treści decyzji w przedmiocie odmowy zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony są wiążące w niniejszym postępowaniu;

3. "art. 97 ust. 1a" ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2012 r., poz. 680, dalej: ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony).

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody Pomorskiego.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę.

Sąd przypomniał, że materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach, zgodnie z którym cudzoziemcowi wydaje się decyzję o wydaleniu z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli przebywa na tym terytorium bez ważnej wizy, jeżeli jest wymagana, lub innego ważnego dokumentu uprawniającego do wjazdu i pobytu na tym terytorium. Sąd przywołał również przepis art. 89 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, określający okoliczności, które mogą powodować możliwość odstąpienia od wydania decyzji o wydaleniu, bądź jej wykonaniu, oraz art. 97 ust. 1 pkt 1 i 1a ustawy o udzieleniu cudzoziemcom ochrony (w brzmieniu obowiązującym do 1 maja 2014 r.), art. 90 ust. 1 i art. 99b ustawy o cudzoziemcach.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja jest rezultatem prawidłowych ustaleń faktycznych związanych z istotnymi okolicznościami z punktu widzenia prawa materialnego. Sąd podzielił stanowisko organu, że związek małżeński skarżącej i L. K. został zawarty w celu obejścia przepisów o udzieleniu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, co wyczerpuje przesłankę z art. 57 ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach i obliguje organ do wydania decyzji o odmowie udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Stwierdził dalej, że skarżąca nie wyjechała z Polski przed upływem terminu legalnego pobytu w Polsce, czym w sposób bezpośredni wyczerpała dyspozycję art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach.

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie nie znajduje zastosowania art. 89 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach. Wprawdzie skarżąca pozostaje w formalnym związku małżeńskim z obywatelem polskim, jednak jak prawidłowo stwierdziły organy administracji obu instancji związek ten został zawarty w celu obejścia przepisów o udzieleniu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony i zalegalizowania pobytu skarżącej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jako istotną okoliczność wskazał, że podczas przesłuchania 12 czerwca 2014 r. cudzoziemka stwierdziła, że mając wizę z trzymiesięcznym terminem ważności przyjechała do Polski w celu odwiedzenia rodziny i zamierzała wrócić do kraju pochodzenia. Podkreślił, że przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach chroni cudzoziemca będącego małżonkiem obywatela polskiego przed wydaleniem (albo wykonaniem wydalenia orzeczonego) pod warunkiem, że związek małżeński nie został zawarty w celu uniknięcia wydalenia.

Sąd uznał za prawidłowe powołanie się przez organ na ostateczną decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] października 2013 r., z której wynika, że skarżąca zawarła związek małżeński z obywatelem polskim w celu obejścia przepisów o udzieleniu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, co skutkowało zastosowaniem w tej decyzji art. 57 ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach. Stwierdził, że w kolejnym postępowaniu administracyjnym ten sam fakt w sposób prawidłowy został uwzględniony w sposób tożsamy. Organ, opierając się na swojej decyzji ostatecznej z dnia [...] października 2013 r. w zakresie ustaleń określonych faktów - dokonał w sposób prawidłowy ich prawnej oceny zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, uznając, że związek małżeński skarżącej z obywatelem polskim został zawarty w celu uniknięcia wydalenia.

W ocenie Sądu, mając na uwadze art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. oraz zasadę trwałości decyzji ostatecznych, organy administracji miały obowiązek uwzględnić to, że w ostatecznej decyzji z dnia [...] października 2013 r., która pozostaje w obrocie prawnym, został stwierdzony określony fakt, który ma takie samo znaczenie prawotwórcze na gruncie art. 57 ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach, jak i przepisu, którego zastosowanie jest w niniejszej sprawie kontrolowane przez Sąd.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia "art. 97 ust. 1a" ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, odczytanego jako zarzut naruszenia art. 97 ust. 1 pkt 1a cyt. ustawy, Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie przepis ten nie był stosowany.

Sąd uznał za niezasadne także zarzuty naruszenia przez organ art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach oraz art. 16 § 1 k.p.a. Wyjaśnił, że nie każde działania państwa wywierające wpływ na życie rodzinne można uznać za ingerencję, w związku z tym nie można przyjąć, że art. 8 Konwencji nakłada na państwo ogólny obowiązek poszanowania wyboru przez cudzoziemca kraju, w którym chciałby on mieszkać. Organy orzekające w sprawie wydalenia, w sytuacji, gdy w grę wchodzi ingerencja w prawa określone w art. 8 ww. Konwencji, muszą jednak ocenić, czy przez swoje działania uzyskają równowagę między interesem publicznym, a prawem cudzoziemca do utrzymania życia rodzinnego. Organy administracyjne orzekające w niniejszej sprawie powinny zatem dokonać stosownych ustaleń dotyczących życia rodzinnego cudzoziemki, ocenić charakter więzi łączących skarżącą z mężem L. K., wskazujących na istnienie rzeczywistego życia rodzinnego oraz ewentualnych przeszkód wiążących się z prowadzeniem życia rodzinnego poza Polską. Sąd stwierdził, że w przedmiotowej sprawie ustalenia takie zostały poczynione, a oparto je w szczególności na zeznaniach K. R., L. K. i skarżącej.

Sąd dodał, że w Polsce brak jest ponadto innych osób, które mogłyby mieścić się w gronie osób stanowiących rodzinę skarżącej w wąskim rozumieniu tego pojęcia. Wskazał, że syn skarżącej S. R. jest osobą dorosłą, ma własną rodzinę i dzieci, a jego żona jest obywatelką polską. Pomiędzy nimi oraz członkami rodziny syna skarżącej nie występują jakiekolwiek stosunki zależności, które powodowałyby rozciągnięcie ochrony konwencyjnej na życie rodzinne prowadzone przez inne osoby niż członkowie najbliższej rodziny. Skarżąca mieszka osobno, nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z rodziną swojego syna. Obecność skarżącej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej nie jest konieczna dla prawidłowego funkcjonowania rodziny jej dorosłego syna.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła K. K. Wyrok zaskarżyła w całości i zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania:

1. art. 1 § 1 i 2 prawa o ustroju sądów administracyjnych z zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. polegające na nieuchyleniu zaskarżonej decyzji, mimo że została ona wydana w postępowaniu prowadzonym z naruszeniem przepisów art. 16 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a.;

2. art. 1 § 1 i 2 prawa o ustroju sądów administracyjnych z zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a. polegające na nieuchyleniu zaskarżonej decyzji, mimo że została ona wydana z naruszeniem prawa materialnego art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach;

3. art. 1 § 1 i 2 prawa o ustroju sądów administracyjnych z zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. polegające na nieuchyleniu zaskarżonej decyzji, mimo że została ona wydana z naruszeniem prawa materialnego art. 97 ust. 1 pkt 1a ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP w zw. z art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Wskazując na powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano m.in., że organ nie przeprowadził żadnego własnego postępowania dowodowego mającego na celu wykazanie, że związek małżeński skarżącej został zawarty w celu uniknięcia wydalenia. Skarżąca kasacyjnie uznała za niedopuszczalne powołanie się wyłącznie na ustalenia zawarte w innym postępowaniu administracyjnym zakończonym odmowną decyzją w przedmiocie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. W ocenie skarżącej kasacyjnie zakres tej decyzji nie jest wiążący w postępowaniu o wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskie i wydanie decyzji odmownej w sprawie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony nie wyklucza odmiennych ustaleń co do tego samego związku małżeńskiego podjętych w innym postępowaniu. Skarżąca kasacyjnie zarzuciła ponadto, że Sąd w ogóle nie wziął pod uwagę, że gdy zawierała ona związek małżeński, to przebywała na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie ważnej wizy. Nie sposób zatem wywodzić, że mogła zawierać ten związek w obawie przed wydaleniem z terytorium Polski.

Dalej autor skargi kasacyjnej podniósł, że wydalenie cudzoziemki z kraju, w którym prowadzi życie rodzinne, gdzie mieszka jej współmałżonek oraz syn i wnuk, prowadzi do naruszenia zasad wynikających z w art. 97 ust. 1 pkt 1a ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, w szczególności art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Wskazał, że skarżącą łączy z mężem zarówno faktyczna więź wynikająca ze wspólnego zamieszkania, jak też obowiązki o charakterze alimentacyjnym. Rodziny syna i wnuka skarżącej nie można zaś taktować jako "osobnej rodziny". Wskazano, że o braku więzi chronionych konwencją nie może przesądzać sama okoliczność prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego, a to z uwagi na wynikające z prawa obowiązki alimentacyjne oraz faktyczną więź rodzinną. Zdaniem skarżącej kasacyjnie organ nie prowadził też żadnego postępowania dowodowego co do zakresu więzi rodzinnych skarżącej, jej syna i jej wnuka a rozważania Sądu w tym zakresie nie są oparte o materiał dowodowy.

Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców w piśmie z dnia 2 lipca 2015 r. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu pisma organ obszernie odniósł się do poszczególnych zarzutów kasacyjnych, jednocześnie wskazując na prawidłowość kontroli sądowej zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.

Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało uznać, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw, albowiem zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Materialnoprawną podstawę decyzji zaskarżonej do Sądu pierwszej instancji stanowił art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, zgodnie z którym cudzoziemcowi wydaje się decyzję o wydaleniu z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli przebywa na tym terytorium bez ważnej wizy, jeżeli jest wymagana, lub innego ważnego dokumentu uprawniającego do wjazdu i pobytu na tym terytorium. Mając na uwadze, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, stwierdzić trzeba, że w niniejszej sprawie poza zakresem kontroli tego Sądu jest zastosowanie wspomnianego przepisu, bowiem takiego zarzutu autor skargi kasacyjnej nie sformułował. Przyjąć zatem należy, że ustalony stan faktyczny sprawy odpowiada dyspozycji przepisu art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach. Skarżąca kasacyjnie przebywała na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nielegalnie - wjechała do Polski 3 lipca 2012 r. na podstawie wizy z terminem ważności od 1 lipca 2012 r. do 7 września 2012 r. W dniu [...] sierpnia 2012 r. cudzoziemka zawarła związek małżeński z obywatelem polskim L. K. i następnie wystąpiła z wnioskiem o udzielenie jej zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, powołując się na okoliczność zawarcia ww. związku małżeńskiego. Wojewoda Pomorski decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. odmówił jej udzielenia wnioskowanego zezwolenia, zaś Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją z dnia [...] października 2013 r. utrzymał w mocy ww. decyzję Wojewody Pomorskiego. Nadmienić należy, że okoliczności te nie były kwestionowane przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego ani sądowego.

Analiza zarzutów skargi kasacyjnej wskazuje, że kwestią sporną jest natomiast ocena, czy w niniejszej sprawie wystąpiły okoliczności określone w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach bądź w art. 97 ust. 1 pkt 1a ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, skutkujące brakiem możliwości orzeczenia o wydaleniu cudzoziemki z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Trafnie wyjaśnił Sąd pierwszej instancji, że przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach chroni przed wydaleniem (albo wykonaniem wydalenia orzeczonego) cudzoziemca będącego małżonkiem obywatela polskiego, ale pod warunkiem, że związek małżeński nie został zawarty w celu uniknięcia wydalenia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowa jest ocena Sądu pierwszej instancji, że orzekające w sprawie organy na podstawie niewadliwych ustaleń stanu faktycznego zasadnie stwierdziły, że związek małżeński cudzoziemki z obywatelem polskim został zawarty w celu uniknięcia wydalenia, co wyklucza zastosowanie przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach.

Przede wszystkim prawidłowe było oparcie się na ustaleniach dokonanych w postępowaniu w przedmiocie udzielenia cudzoziemce zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, zakończonym ostateczną decyzją Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] października 2013 r. W tymże postępowaniu ocenie organów administracji podlegała m.in. kwestia, czy związek małżeński cudzoziemki nie został zawarty w celu obejścia przez nią przepisów o udzielaniu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 55 ustawy o cudzoziemcach). Stwierdzenie, że związek małżeński został zawarty w celu obejścia przepisów o udzielaniu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, gdy podstawą ubiegania się o zezwolenie jest zawarcie tego związku małżeńskiego, stanowi podstawę do odmowy udzielenia takiego zezwolenia (art. 57 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy). Wprawdzie przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach posługuje się inaczej sformułowaną przesłanką - związek małżeński cudzoziemca zawarty z obywatelem polskim został zawarty w celu uniknięcia wydalenia, to niewątpliwie oba przywołane przepisy odnoszą się do określonej wadliwości związku małżeńskiego. W obu przypadkach badaniu podlegać winien cel przyświecający małżonkom przy zawieraniu związku małżeńskiego, który - zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym - odnosi się do motywów małżonków z chwili zawarcia związku małżeńskiego i nie podlega zmianie ("konwalidacji") przez późniejsze działania małżonków. Jeśli ustalone zostanie, że cudzoziemiec traktował związek małżeński zawarty z małżonkiem polskim wyłącznie instrumentalnie - w celu osiągnięcia korzystnych dla siebie skutków prawnych w postaci legalizacji pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i ochrony przed wydaleniem, to taki związek małżeński nie może stanowić podstawy uzyskania uprawnienia do legalnego przebywania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i w dalszej kolejności uniknięcia konieczności jego opuszczenia. W konsekwencji przyjąć należy, że związek małżeński "wadliwy" na gruncie art. 57 ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach stanowi również okoliczność odpowiadającą okoliczności określonej w art. 89 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. W obu przedmiotach spraw regulowanych przywołanymi przepisami znaczenie prawne mają te same fakty wskazujące na zamiar zawarcia związku małżeńskiego z obywatelem polskim.

W konkluzji powyższych rozważań stwierdzić trzeba, że prawidłowa była ocena Sądu pierwszej instancji, że w kontrolowanym postępowaniu organy administracji miały obowiązek uwzględnić to, że w ostatecznej decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] października 2013 r. został stwierdzony określony fakt, który ma takie samo znaczenie prawotwórcze na gruncie zastosowanego w tej decyzji przepisu prawa materialnego (art. 57 ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach), jak i na gruncie przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, którego zastosowanie było w niniejszej sprawie kontrolowane przez Sąd. Decyzja ta pozostaje w obrocie prawnym, jest ostateczna i to właśnie z uwagi na zasadę trwałości decyzji ostatecznych (art. 16 § 1 k.p.a.) oraz określoną w art. 110 k.p.a. zasadą związania organu wydaną decyzją, w kolejnym postępowaniu ten sam fakt winien zostać oceniony w sposób tożsamy. Innymi słowy kwestia celu zawarcia związku małżeńskiego przez cudzoziemkę z obywatelem polskim została "przesądzona" w decyzji Szefa Urzędu do spraw Cudzoziemców z dnia [...] października 2013 r. co skutkuje brakiem możliwości odmiennej oceny tej okoliczności w kolejnej decyzji – w przedmiocie wydalenia.

Nie ma też racji autor skargi kasacyjnej, jakoby w kontrolowanym postępowaniu organ nie przeprowadził własnego postępowania wyjaśniającego, opierając się wyłącznie na ustaleniach dokonanych w postępowaniu w sprawie udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Uszło bowiem uwadze autora skargi kasacyjnej, że w dniu 12 marca 2014 r. organ pierwszej instancji przesłuchał zarówno skarżącą, jak i jej męża, a protokoły z ich przesłuchań zostały załączone do akt sprawy. Podczas tego przesłuchania małżonkowie po raz kolejny byli pytani o takie kwestie, jak okoliczności poznania się i zawarcia związku małżeńskiego, jak również dotyczące prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego oraz faktycznych łączących ich więzi. Dokonane na tej podstawie ustalenia dotyczące celu zawarcia związku małżeńskiego potwierdziły te, które zostały dokonane w poprzednim postępowaniu. Co więcej przeprowadzone postępowanie wyjaśniające potwierdziło również, że małżonkowie w dalszym ciągu nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i nie łączą ich więzi właściwe dla osób pozostających w związku małżeńskim.

W tych okolicznościach nie znajdują uzasadnienia zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 134 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 16 § 1, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., jak i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił również zarzutu skargi kasacyjnej wskazującego na wadliwą ocenę przez Sąd pierwszej instancji niezastosowania przez orzekające w sprawie organy ochrony z art. 97 ust. 1 pkt 1a ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony. Zgodnie z tym przepisem (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji w zw. z art. 513 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, Dz. U. z 2013, poz. 1650 z późn. zm.) cudzoziemcowi udziela się zgody na pobyt tolerowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli jego wydalenie naruszałoby prawo do życia rodzinnego w rozumieniu Konwencji. W powyższym kontekście wskazać należy, że art. 8 ust. 1 Konwencji zapewnia każdemu prawo do poszanowania jego życia prywatnego i rodzinnego, przy czym nie jest to prawo bezwzględnie chronione, bowiem dopuszczalne są jego ograniczenia na zasadach określonych w ust. 2 tego przepisu.

Zaznaczyć należy, że w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka ugruntowany jest podgląd, że podlegające ochronie na podstawie art. 8 Konwencji prawo do poszanowania życia rodzinnego ogranicza się co do zasady do związków pomiędzy najbliższymi członkami rodziny, przede wszystkim między małżonkami oraz między rodzicami i ich małoletnimi dziećmi. Związki pomiędzy innymi członkami rodziny również mogą być ocenione jako mieszczące się w kontekście życia rodzinnego, ale w tym przypadku wymagane już jest wykazanie dodatkowych elementów zależności między tymi członkami rodziny. Nie każdy zatem typ relacji dorosłego dziecka z rodzicem będzie uznany za stopień zależności odpowiedni dla uznania, że te osoby prowadzą zintegrowane życie rodzinne w rozumieniu art. 8 ust. 1 Konwencji.

W niniejszej sprawie, w kontekście udzielenia ochrony określonej w 97 ust. 1 pkt 1a ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, organy oceniły więzi łączące skarżącą zarówno z mężem, jak i synem oraz wnukiem.

Organy prawidłowo ustaliły, że związek małżeński cudzoziemki z L. K. - stanowiącym jej najbliższą rodzinę, nie mógł stanowić podstawy do udzielenia przedmiotowej ochrony, bowiem jest to wyłącznie związek formalny, zawarty w celu obejścia przepisów o udzielaniu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony oraz uniknięcia wydalenia. Również późniejsze zachowania małżonków wskazują, że małżeństwo to nie zmieniło swojego charakteru, bowiem małżonkowie nie nawiązali trwałych relacji, a zawarty związek nie zmierza do urzeczywistnienia właściwych celów małżeństwa określonych w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 2082 z późn. zm.).

Z kolei podnoszone przez skarżącą kasacyjnie silne więzy emocjonalne łączące ją z synem i wnukiem mieszkającymi w Polsce nie są wystarczające do zaliczenia ich do grona rodziny w wąskim rozumieniu tego pojęcia, odpowiadającemu życiu rodzinnemu, o którym mowa w art. 8 ust. 1 Konwencji. Trafnie ocenił to zarówno o organ, jak i Sąd pierwszej instancji, że syn skarżącej jest osobą dorosłą, ma własną rodzinę i dzieci oraz mieszka osobno i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze skarżącą kasacyjnie. Skarżąca kasacyjnie nie wskazała przy tym na takie stosunki zależności między nimi, które potwierdzałyby, że obecność cudzoziemki na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest konieczna dla prawidłowego funkcjonowania rodziny jej dorosłego syna. Zaznaczyć raz jeszcze należy, że same silne więzi emocjonalne łączące cudzoziemkę z synem i wnukiem, wynikające również z określonego kręgu kulturowego - jakkolwiek subiektywnie istotne dla osób tworzącej jej rodzinę w szerszym tego słowa znaczeniu, nie stanowią wystarczającej podstawy dla zapewnienia ochrony życia rodzinnego w rozumieniu art. 8 ust. 1 Konwencji. Nie mogło odnieść zamierzonego skutku również powoływanie się w tym zakresie w skardze kasacyjnej na obowiązek alimentacyjny dorosłego syna wobec matki, jak też pomiędzy babcią a wnukiem. Ogólnikowe wskazanie na tego rodzaju obowiązki alimentacyjne nie ma bowiem żadnego odniesienia do realiów rozpoznawanej sprawy, skoro skarżąca kasacyjnie nie podnosiła, że między nią a synem lub wnukiem realizowany jest obowiązek dostarczania środków utrzymania.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie miał natomiast podstaw do zasądzenia od skarżącej kasacyjnie na rzecz organu zwrotów kosztów postępowania kasacyjnego. Możliwość zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego (w oparciu o art. 204 i art. 205 § 2 - 4 w zw. z art. 207 § 1 p.p.s.a. wraz z właściwymi przepisami odrębnymi, do których odsyła art. 205 § 2 i 3 p.p.s.a.) istnieje za wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną w rozumieniu art. 179 p.p.s.a., przy czym nie jest odpowiedzią na skargę kasacyjną pismo procesowe strony wniesione po upływie terminu zakreślonego w tym przepisie. W niniejszej sprawie pismo procesowe Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców w postępowaniu kasacyjnym z dnia 2 lipca 2015 r., sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika, zostało wniesione po upływie czternastu dni od doręczenia organowi odpisu skargi kasacyjnej, nie stanowi ono zatem odpowiedzi na skargę kasacyjną w rozumieniu art. 179 p.p.s.a.