Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 976/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2005-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 litera a i c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7 i art. 77 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: PrzewodniczącySędzia NSA Marian Ekiert Sędziowie NSA Ryszard Bryk /spr./ Jerzy Solarski Protokolant sek. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2000 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związanego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej Spółdzielni Mieszkaniowej w J. koszty postępowania sądowego w kwocie 285 złotych (dwieście osiemdziesiąt pięć).


UZASADNIENIE

II SA/Rz 976/04

U z a s a d n i e n i e

Kierownik Urzędu Rejonowego decyzją z dnia [...].01.1997 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29.04.1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /tekst jednolity Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127 ze zm./ oraz § 3 pkt 1 i § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.07.1991 r. w sprawie zasad i trybu rozliczeń w razie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości /Dz. U. z 1991 r., Nr 72, poz. 315 z późn. zm./, orzekł jak niżej:

1/ zwrócił wnioskodawczyni M. B. nieruchomość oznaczoną jako działki ewidencyjne nr, nr 1450/20 o pow. 153m2 i 1450/45 o pow. 297m2 położone w J., obręb Nr [...], stanowiącej mienie komunalne Miasta [...],

2/ zobowiązał M. B. do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania w kwocie 2740 zł na rzecz Miasta [...].

Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołań M. B., Zarządu Miasta i Spółdzielni Mieszkaniowej w J., decyzją z dnia [...].03.1997 r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną odwołaniami decyzję.

Na skutek skarg Spółdzielni Mieszkaniowej w J., Gminy Miejskiej [...] i L. R., Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 3.06.1998 r., sygn. akt SA/Rz 506/97 uchylił powyższą decyzję Wojewody i utrzymaną nią w mocy decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia [...].01.1997 r.

Sąd zalecił, aby przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia rozważyć już na tle ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz. U. Nr 115, poz. 741, art. 136-142 w zw. z art. 233/ oraz wyjaśnić czy wzniesione pawilony są obiektami trwałymi, czy tymczasowymi.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Starosta decyzją z dnia [...].01.2000 r., Nr [...] orzekł o zwrocie na rzecz M. B. nieruchomości położone jako działki nr 1450/20 i 1450/45 /poprzednio stanowiące część pgr 863/8/ i jednocześnie zobowiązał wnioskodawczynię M. B. do uiszczenia na rzecz Gminy Miejskiej [...] kwoty 267435 zł tytułem zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania i wzrostu wartości w/w działek, którą to kwotę rozłożono na 10 rat płatnych w terminach określonych w decyzji.

Natomiast odmówił wnioskodawczyni zwrotu części nieruchomości oznaczonej poprzednio jako pgr 863/8 /obecnie stanowiącej część działki nr 1450/29/ z uwagi na fakt, że stanowi ona część drogi – ulicy K.

Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołań M. B., Gminy Miasta, Spółdzielni Mieszkaniowej i L. R., decyzją z dnia [...].06.2000 r., Nr [...] utrzymał w mocy powyższą decyzję Starosty, którą wydał na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 136 ust. 3 i art. 216 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami /tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543/.

W uzasadnieniu decyzji powołując się na ustalenia Starosty przytoczył, że przedmiotowa nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa aktem notarialnym z dnia [...].12.1968 r., Rep.A Nr [...], z przeznaczeniem pod realizację spółdzielczego osiedla mieszkaniowego, zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...].05.1966r., Nr [...].

Nieruchomość, o zwrot której wystąpiła M. B. /część pgr 863/8/, oznaczona jest obecnie jako działki nr 1450/20 i nr 1450/45 /wydzierżawione osobom trzecim i zabudowane pawilonami handlowo-usługowymi/, część działki nr 1450/29 /ul. K./ oraz część działki nr 1450/46 /oddanej w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej i postępowanie o zwrot tej części nieruchomości jest obecnie zawieszone do czasu rozstrzygnięcia kwestii ważności umowy użytkowania przez Sąd Rejonowy w J./. Organ nie dysponował decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji /zaginęła/, przeto cel realizacji inwestycji ustalono na podstawie Planu Ogólnego Zagospodarowania Osiedla N. z dnia 2.03.1970 r. Na podstawie tego planu organ I instancji przyjął, że z wnioskowanej do zwrotu nieruchomości jedynie część wchodząca w skład ul. K. została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia. Natomiast część wydzierżawiona osobom trzecim, zabudowana pawilonami handlowo-usługowymi, miała być wykorzystana na urządzenie terenów zielonych.

Przy takim stanie faktycznym, Starosta uznał, że działki nr 1450/20 i nr 1450/45 są zbędne na cel związany z wywłaszczeniem.

Ustalając kwotę, którą wnioskodawczyni zobowiązana jest zwrócić Gminie Miejskiej, organ I instancji do zwaloryzowanego odszkodowania wypłaconego byłej właścicielce doliczył kwotę z tytułu zwiększenia wartości nieruchomości wskutek działań podjętych na niej po wywłaszczeniu, którą ustalił na podstawie opinii rzeczoznawcy majątkowego.

Spółdzielnia Mieszkaniowa w odwołaniu m. innymi zarzuciła, że organ I instancji nie uwzględnił zaleceń Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w wyroku z dnia 3.06.1998 r., sygn. akt SA/Rz 506/97 dotyczących kwestii zbędności przedmiotowej nieruchomości dla celu określonego jako realizacja osiedla mieszkaniowego. Zdaniem odwołującej się, budowa pawilonów handlowych na terenie przeznaczonym pierwotnie pod zieleń osiedlową nie uzasadnia zwrotu takiej nieruchomości, bo nie jest to zmiana jakościowa inwestycji, a pawilony handlowe, wybudowane zgodnie z oczekiwaniami mieszkańców osiedla, stanowią część niezbędnej infrastruktury tego osiedla.

Gmina Miejska zarzuciła brak ustaleń co do sposobu zabezpieczenia wierzytelności Gminy przez ustanowienie hipoteki na nieruchomości będącej przedmiotem zwrotu. Zapis w decyzji dotyczący rozłożenia należności na raty, powinien być bardziej precyzyjny i określać sposób obliczania kolejnej raty wraz z odsetkami.

L. R. w swoim odwołaniu podniósł podobne zarzuty jak Spółdzielnia Mieszkaniowa, a ponadto dodał, że wybudowany przez niego dużym nakładem środków pawilon handlowy o profilu spożywczym był w 1990 r. jedynym sklepem na osiedlu. Zarzucił też, iż wątpliwym jest, aby na spornym gruncie miał być urządzony teren zielony.

Odwołująca się M. B. zakwestionowała zaskarżoną decyzję w części dotyczącej ustalenia kwoty zobowiązania pieniężnego, którą powinna uiścić na rzecz Gminy Miejskiej. Kwestionuje przede wszystkim operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego. Uważa, że ustalona należność jest za duża i nie odpowiada aktualnej wartości rynkowej nieruchomości.

Wojewoda nie uwzględnił przedstawionych odwołań i na wstępie podkreślił, iż przedmiotowa sprawa była już przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie, który w uzasadnieniu wyroku kasacyjnego z dnia 3.06.1998 r., sygn. akt SA/Rz 506/97 zalecił ponowne przeanalizowanie kwestii zwrotu przedmiotowych działek mając na uwadze cel wywłaszczenia, jakim była realizacja osiedla mieszkaniowego w szerokim tego słowa znaczeniu, przy czym uznał za trafne ustalenia organów w zakresie planowanego sposobu zagospodarowania przedmiotowego gruntu poprzez urządzenie na nim terenów zielonych.

Jednocześnie wskazał, że realizacja na wywłaszczonym pod zieleń osiedlową gruncie obiektów handlowych nie stanowi zmiany jakościowej inwestycji, lecz jest realizacją osiedla mieszkaniowego w szerokim tego słowa znaczeniu.

Zdaniem organu odwoławczego, zalecenia Sądu zostały wykonane. Organ ten podzielił tez stanowisko organu I instancji, że działki nr 1450/20 i 1450/45 stały się zbędne na cel wywłaszczenia i wyjaśnił, iż w tej kwestii decydujące znaczenie ma fakt zmiany przeznaczenia tych działek, a nie fakt wydzierżawienia tego gruntu przez [...] Spółdzielnię Mieszkaniową.

Według art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel może żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli stosownie do art. 137 powołanej ustawy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu zachodzi wtedy, gdy pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo gdy utraciła moc decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu /lub decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji/, a cel ten nie został zrealizowany. W przypadku realizacji inwestycji tylko na część wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część /art. 137 ust. 2 w/w ustawy/. Uznanie obiektów infrastruktury osiedla za realizację celu wywłaszczenia wymaga uwzględnienia okoliczności faktycznych danej sprawy.

Obiekty związane z usługami handlowymi nie przewidziane do realizacji w chwili wywłaszczenia można uznać za niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania osiedla mieszkaniowego jedynie w sytuacji, gdy brak jest infrastruktury tego typu w obrębie osiedla. Wykorzystanie gruntu pod inwestycje mające na celu wyłączenie lub głównie przynoszenie zysków, uzasadnia ocenę, że grunt ten jest zbędny na cel wywłaszczenia, chyba że inwestycje te zaplanowane były do realizacji w chwili wywłaszczenia. Przytoczony pogląd znajduje wsparcie w orzecznictwie, jak również w doktrynie /wyrok NSA z dnia 22.10.1993 r., SA/Kr 477/93 – niepublikowany oraz T. Woś – Wywłaszczenie i zwrot nieruchomości, Wyd. Prawnicze PWN, W-wa 1998 r., str. 192/. Plan Ogólny Zagospodarowania Osiedla N. z 1970 r. potwierdza, że obiekty handlowe miały być usytuowane w innej części osiedla. Takie obiekty w planowanym miejscu powstały, co zanotowano w protokole z rozprawy administracyjnej z dnia 7.10.1998 r. /pawilon handlowy o nazwie "S."/. W takiej sytuacji przeznaczenie spornego terenu pod obiekty handlowe, realizowane nawet przy poparciu mieszkańców osiedla, nie było uzasadnione i nie może być uznane za inwestycję jakościowo jednorodną z planowaną realizacją terenów zieleni na osiedlu mieszkaniowym.

Cel wywłaszczenia powinien być rozumiany bardzo ściśle. Z podanych względów organ odwoławczy uznał, ze działki nr 1450/20 i 1450/45 są zbędne w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Odnosząc się do zarzutów M. B. podniesionych w odwołaniu wyjaśnił, że na kwotę należną Gminie Miejskiej składa się zwaloryzowane odszkodowanie wypłacone poprzedniej właścicielce za przedmiotowy grunt /art. 140 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami/ oraz kwota odpowiadająca wzrostowi wartości tej nieruchomości wskutek działań podjętych po jej wykupieniu przez Skarb Państwa /art. 140 ust. 3 w/w ustawy/, którą ustalił organ na podstawie opinii rzeczoznawcy majątkowego T. D. Opinia rzeczoznawcy L. S. określiła wartość rynkową nieruchomości, zatem nie odpowiadała wymogom przewidzianym w art. 140 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przeto organ I instancji słusznie nie brał jej pod uwagę.

Nieuzasadnione jest również odwołanie Gminy Miejskiej, bowiem organ I instancji nie miał obowiązku podejmowania jakichkolwiek działań w celu ustanowienia hipoteki na zwracanej nieruchomości. W myśl art. 141 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, decyzja o zwrocie nieruchomości może być podstawą do ustanowienia hipoteki, nie jest również zasadny zarzut dotyczący rozłożenia świadczenia na raty, sposobu zapłaty tych rat i ich oprocentowania, bowiem punkt 4 decyzji organu I instancji określa wystarczająco precyzyjnie w jaki sposób i w jakiej wysokości M. B. winna uiścić ustaloną należność.

Skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie wnieśli [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa, M. B. i L. R. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 17.10.2000 r., sygn. akt SA/Rz 1158/00 odrzucił skargi M. B. i L. R. z powodu nieuiszczenia wpisów sądowych od skarg.

Skarżąca Spółdzielnia Mieszkaniowa wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Starosty z dnia [...].01.2000 r., Nr [...] oraz o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów sądowych według norm przepisanych. Na wstępie skargi nawiązała do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie z dnia 3.06.1998 r., sygn. akt SA/Rz 506/97, a w szczególności do wypowiedzi, że "celem wywłaszczenia była realizacja spółdzielczego osiedla mieszkaniowego" i podzielił pogląd prezentowany w orzecznictwie "iż osiedle mieszkaniowe to nie tylko bloki mieszkalne, lecz także niezbędna infrastruktura w postaci innych inwestycji i urządzeń służącym mieszkańcom osiedla" oraz jednoznacznie przyjął, że wywłaszczeniu gruntu pod zieleń osiedlową /według planu realizacyjnego/ i budowę osiedla /według decyzji wywłaszczeniowej/, nie stoi na przeszkodzie budowa pawilonu handlowego, gdyż nie jest to zmiana jakościowa, lecz realizacja osiedla mieszkaniowego w szerokim tego słowa znaczeniu. Sąd również stwierdził, że przy budowie osiedla mieszkaniowego nie można przyjmować, iż cel wywłaszczenia konkretnego terenu /miejsca/ określa wyłącznie szczegółowa lokalizacja, a więc zwrot wywłaszczonych działek był wątpliwy.

Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego może być wyłączony tylko w wypadu istotnej zmiany stanu prawnego. W tym konkretnym przypadku takiej "istotnej" czyli kwalifikowanej zmiany nie ma, ponieważ przesłanką zwrotu w dalszym ciągu jest zbędność na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej.

W takim stanie rzeczy organy związane były oceną prawną zawartą w omawianym wyroku Sądu. Organy nie uwzględniły tej oceny i przyjęły, że nieruchomość stała się zbędna ponieważ zmieniono jej przeznaczenie z zieleni osiedlowej pod zabudowę pawilonów handlowych, czyli cel wywłaszczenia nie został zrealizowany.

Nie wzięły zatem pod uwagę oceny prawnej Sądu, że budowa pawilonów handlowych na gruncie przeznaczonym pod zieleń osiedlową jest realizacją osiedla mieszkaniowego w szerokim znaczeniu i nie jest sprzeczna z celem wywłaszczenia.

W chwili wystąpienia M. B. z wnioskiem o zwrot nieruchomości /1.06.1992 r./ na przedmiotowej nieruchomości istniały już pawilony handlowe wybudowane zgodnie z prawem tj. na podstawie ostatecznych decyzji lokalizacyjnych i decyzji pozwolenia na budowę lub rozbudowę budynku. Przed realizacją obiektów handlowych w/w działki przeznaczone były na parking, który został zrealizowany i zieleń osiedlową. Wobec tego argument organu odwoławczego o niezrealizowaniu celu wywłaszczenia nie znajduje uzasadnienia.

Ocena zbędności gruntu wywłaszczonego winna odbywać się wyłącznie w aspekcie celów wywłaszczenia, a nie jako ocena efektów ekonomicznych prowadzonej na niej działalności, jak to przyjmuje organ odwoławczy.

Organ ten również podniósł, że potrzeby mieszkańców osiedla zabezpieczał przede wszystkim pawilon handlowy o nazwie "S." i nie było uzasadnienia przeznaczać innych terenów pod obiekty handlowe, co świadczy o ich zbędności. Jednakże organ ten pominął, że osiedle tzw. K. /uprzednio N./ ma powierzchnię około 9 ha i jest na nim zlokalizowane 17 budynków wielorodzinnych, w tym 15 bloków 5-cio kondygnacyjnych /12 bloków 6 – 8 klatkowych stanowi własność Spółdzielni, pozostałe są własnością PKP lub wspólnot mieszkaniowych/ oraz 4 bloki 4-5 kondygnacyjne i 1 budynek dwukondygnacyjny /dwa stanowią własność Spółdzielni/. W bezpośrednim sąsiedztwie /po drugiej stronie ulicy [...] znajduje się 7 bloków, w tym 4 budynki 4-ro kondygnacyjne /2 własność Spółdzielni/ i 3 budynki 11-to kondygnacyjne /własność PKP i SM "[...]"/. Zlokalizowanie więc dodatkowych obiektów handlowych oprócz tego jedynego pawilonu handlowego stanowiło wręcz konieczność zaspokojenia potrzeb mieszkańców zrealizowaną zresztą na wyraźny wniosek mieszkańców osiedla.

Wojewoda wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko i motywy zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo powołał się na pogląd Z. Truszkiewicza i E. Drozd "Gospodarka gruntami i wywłaszczenie nieruchomości – Komentarz, Kraków 1995 r. str. 172, wedle którego przeznaczenie gruntu wywłaszczonego dla realizacji budownictwa mieszkaniowego, pod inwestycje nastawione na przynoszenie zysków, aczkolwiek służące mieszkańcom osiedla, pozwala na ocenę, iż grunt ten jest zbędny na cel wywłaszczenia, chyba że inwestycja taka została przewidziana już w chwili wywłaszczenia".

Wyrokiem z dnia 17.04.2002 r., sygn. akt SA/Rz 1158/00 – Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie oddalił skargę Spółdzielni Mieszkaniowej na decyzję Wojewody [...] z dnia [...].06.2000 r., Nr [...] – z powodu braku legitymacji skargowej, bowiem status strony w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości mają były właściciel wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobiercy. Od tego wyroku Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył rewizję nadzwyczajną, która wpłynęła do Sądu Najwyższego w dniu 14.11.2002 r. Sąd Najwyższy – postanowieniem z dnia 7.01.2004 r., sygn. akt III RN 159/02, wydanym na podstawie art. 102 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./ - umorzył postępowanie.

Na skutek skargi kasacyjnej Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia 12.02.2004 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 3.11.2004 r., sygn. akt OSK 102/04 uchylił wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie z dnia 17.04.2002 r. sygn. akt SA/Rz 1158/00 i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania.

W motywach wyroku przytoczono, że kwestię istnienia po stronie skarżącej Spółdzielni przymiotu strony postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. przesądził Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie w wyroku z dnia 3.06.1998 r., który rozpoznał wówczas merytorycznie skargę tejże Spółdzielni.

W takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny ponownie rozpatrujący sprawę był związany oceną prawną wyrażoną w wyroku z dnia 3.06.1998 r. /art. 30 ustawy z dnia 11.05.1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym/.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, między innymi z przyczyn uwzględnionych przez Sąd z urzędu.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/, wojewódzkie sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty administracyjne pod względem zgodności z prawem.

Przy tej kontroli nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i wynika to z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., nazwanej dalej skrótem p.p.s.a. W dacie wydania zaskarżonej decyzji /[...].06.2000 r./ obowiązywała ustawa z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami w brzmieniu tekstu jednolitego, ogłoszonego Dz.U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543, nazwana niżej skrótem w.g.n. Wskazana ustawa w zakresie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości w porównaniu do art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczeniu nieruchomości /jednolity tekst Dz.U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127 ze zm./, wprowadziła istotne zmiany, przede wszystkim w art. 137 ust. 1, bo zdefiniowała pojęcie zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, czyli pod rządem tego przepisu kwestię zbędności nie ocenia się jak poprzednio na podstawie stanu faktycznego w jakim znajdowała się nieruchomość w dniu złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Przepis art. 137 ust. 1 stanowi, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu jeżeli:

1/ pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2/ utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany.

Ponadto art. 137 ust. 2 u.g.n. stanowi, że w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Na organach rozpatrujących sprawę o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lub sprzedanej Skarbowi Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 ze zm./, spoczywa obowiązek ustalenia czy zaistniały normatywne przesłanki decydujące o zwrocie, określone w art. 137 u.g.n. /zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6.03.2002 r., III RN 11/01 – OSNAPiUS Nr 21/2002 r., poz. 513/.

Orzekające organy w uzasadnieniach decyzji nie ustaliły w jakim czasie rozpoczęto prace związane z realizacją celu wywłaszczenia tj. budowy osiedla mieszkaniowego.

Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia [...].01.2000 r., Nr [...] skupił się wyłącznie na przesłance alternatywnej określonej w punkcie 2 art. 137 ust. u.g.n. /k. 170 akt sądowych/ i stwierdził, że "w przedmiotowej sprawie nie można wprost ustalić, czy decyzja o lokalizacji szczegółowej Nr [...] wydana przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej– Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia [...].05.1966 r., znak: [...] utraciła swoją ważność, albowiem tej decyzji nie odnaleziono.

Jednak można wywnioskować, że nie obowiązywała już w roku 1991 i w latach następnych, kiedy były wydawane nowe decyzje lokalizacyjne, na podstawie zmienionego planu zagospodarowania przestrzennego Miasta [...]".

Istotnie skarżąca spółdzielnia jako użytkownik zawarła w V kwartale 1990r. umowy dzierżawy gruntu wchodzącego w dacie wydania zaskarżonej decyzji w skład działek 1450/20 i 1450/45 z dzierżawcami W. F. i L. R., którzy zobowiązali się na oddanym im w dzierżawę gruncie wybudować pawilony handlowe /T. I k. 22 i 24 akt administracyjnych I instancji/. Podobna umowa była kontrahowana z T. C. /T. I k. 46 akt administracyjnych I instancji/. Pierwsze pozwolenie na budowę pawilonu handlowego wraz z zatwierdzeniem planu realizacyjnego pochodzi z [...].11.1991 r. /K. 26 w/w akt administracyjnych/.

Zdaniem Sądu przytoczone okoliczności faktyczne nie są jeszcze wystarczające do uznania, że został wykazany fakt utraty mocy decyzji lokalizacyjnej z 1966 roku, bowiem przy zmianie celu wywłaszczenia nie mającego znamion jakościowych byłoby również wymagane zatwierdzenie planu realizacyjnego i udzielenia pozwolenia na budowę. Po drugie, jak to już powiedziano, przesłanki określone w art. 137 ust. 1 u.g.n., nie są związane ze sposobem korzystania z nieruchomości.

Organ odwoławczy w trybie art. 136 nie uzupełnił w tym zakresie postępowania dowodowego.

Zmiana stanu prawnego powoduje, że poprzednia ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu – nie są już wiążące dla organu ponownie rozpatrującego sprawę, jak również dla sądu administracyjnego.

W poprzednim wyroku z dnia 3.06.1998 r., sygn. akt SA/Rz 506/97 /T.II K. 49 akt administracyjnych/, nie są zamieszczone zalecenia związane ściśle z przesłankami zbędności, przeciwnie Sąd wskazał, aby przy ponownym rozpatrywaniu sprawy stosować już przepisy u.g.n. Sąd natomiast dokonał oceny celu wywłaszczenia i przyjął, że budowa osiedla mieszkaniowego, to nie tylko bloki mieszkalne, lecz także niezbędna infrastruktura w postaci innych inwestycji i urządzeń służącym mieszkańcom osiedla, zatem wybudowanie na terenie objętym taką inwestycją pawilonów handlowych w miejsce zieleni osiedlowej nie jest jakościową zmianą celu wywłaszczenia. Nota bene taki pogląd przeważał w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego na tle poprzedniej ustawy z 1985 roku. Zdaniem Sądu pogląd ten nie jest sensu stricto związany z przesłankami zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia określonymi w art. 137 ust. 1 u.g.n., zatem jest również aktualny na tle rozpatrywanego stanu prawnego i w tym zakresie ocena Sądu była wiążąca dla orzekających organów /art. 100 ustawy z dnia ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./, nazwanej dalej przepisami wprowadzającymi.

Natomiast kwestia czy celem wybudowania pawilonów handlowych było przynoszenie korzyści materialnych spółdzielni i dzierżawcom, czy też było to głównie podyktowane zaspokojeniem potrzeb tak dużego osiedla mieszkaniowego, na tle art. 137 ust. 1 nie ma już istotnego znaczenia, bowiem sprawa sposobu korzystania z wywłaszczonej nieruchomości nie jest przesłanką normatywną.

Z tego względu kapitalne znaczenie w sprawie miała okoliczność czy pawilony handlowe zostały wybudowane przed czy po utracie ważności decyzji lokalizacyjnej z 1966 roku. Ustalenie tego faktu nie mogło opierać się na przypuszczeniu lecz co najmniej na dowodach pośrednich prowadzących do jednoznacznej konkluzji.

Jak to już wcześniej podkreślono, Sąd kontrolował zaskarżoną decyzję na tle stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji z dnia [...].06.2000 r. i w związku z tym nie brał pod uwagę zmiany stanu faktycznego zaistniałej po tej dacie. Chodzi tu o podział działek nr 1450/20 i 1450/45 i zbycie tych działek /darowizny/ przez M. B. na rzecz osób trzecich.

Zasygnalizowaną kwestię organ rozważy w miarę potrzeby przy ponownym rozpatrywaniu sprawy.

Reasumując zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego tj. art. 137 ust. 1 u.g.n. oraz prawa procesowego tj. art. 7 i 77 § 1 k.p.a.

Z tego powodu Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera a i c p.p.s.a. w związku z art. 97 § 1 przepisów wprowadzających uchylił zaskarżoną decyzję.

Na podstawie art. 152 p.p.s.a. stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł po myśli art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 2 przepisów wprowadzających.

W skład zasądzonych weszły n/w składniki:

1/ 30 zł – opłata sądowa od skargi,

2/ 15 zł – opłata skarbowa od pełnomocnictwa /K. 160 akt sądowych/

3/ 240 zł – wynagrodzenie radcy prawnego.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy należy uwzględnić wskazówki Sądu zawarte w uzasadnieniu na tle stanu prawnego obowiązującego w dacie orzekania.