Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 156/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-01-09 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2, art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. G.- K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (odpowiedzialności osoby trzeciej) w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, strona złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że nie stać jej na uiszczenie jakiejkolwiek opłaty sadowej. Jej rachunki bankowe są bowiem skutecznie zajęte, sprawy wszczęte przed urzędem skarbowym są nadal w toku, a jej wynagrodzenie jest przedmiotem zajęcia komorniczego. W tej sytuacji wynagrodzenie strony nie wystarcza jej na bieżące potrzeby. Utrzymanie dziecka kosztuje ją około 1.000 zł, a dojazdy do pracy pochłaniają kwotę około 600 zł miesięcznie.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jedynie ze swoim synem O. K.

Dochód skarżącej stanowi wynagrodzenie o pracę w wysokości 2.500 zł brutto. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że nie posiada żadnego majątku ruchomego, ani nieruchomości, nie posiada również żadnych oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro.

Strona oświadczyła, ze mieszka w mieszkaniu udostępnionym przez jej matkę (o powierzchni [...] m2), która jest w nim zameldowana.

W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 15 września 2014 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, również z uwzględnieniem jej stanu cywilnego (i sytuacji majątkowej osób, z którymi skarżąca jest związana). Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy.

W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłała wraz z pismem przewodnim z dnia 28 października 2014 r. następujące dokumenty: zaświadczenie o zarobkach, kserokopię umowy o pracę oraz porozumienie w sprawie zmiany warunków o pracę; pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P. o zajęciu wynagrodzenia za pracę z tytułu egzekucji należności niealimentacyjnych na kwotę około [...] zł; wydruki z serwisu transakcyjnego "A"; zeznanie PIT-37 za rok 2013 oraz akt notarialny z dnia [...] r., z którego wynika, że z dniem zawarcia związku małżeńskiego pomiędzy wnioskodawcą a Ł. K. w małżeństwie tym będzie obowiązywał ustrój rozdzielności majątkowej.

W piśmie przewodnim skarżąca powtórnie oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoim małoletnim (3,5 rocznym) synem. Jej orientacyjne miesięczne wydatki wynoszą około 1.200 zł.

Postanowieniem z 14 listopada 2014 r. referendarz sądowy odmówił prawa pomocy.

Postanowienie to zostało następnie zaskarżone sprzeciwem podpisanym osobiście przez skarżącą. W sprzeciwie tym zawarto polemikę z uzasadnieniem postanowienia referendarza w szczególności podkreślając, że z uwagi na zajęcie połowy wynagrodzenia skarżącej jej małżonek łoży na utrzymanie wspólnego dziecka, jednakże z uwagi na napiętą sytuację w małżeństwie niemożliwe jest ponoszenie przez niego jakichkolwiek kosztów obciązających wnioskodawczynię.

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd.

Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.

Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).

Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku J. G. – K., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).

Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne.

Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie udowodniła w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że na ocenę sytuacji finansowej J. G. – K. wpływa bezpośrednio okoliczność, że pozostaje ona w związku małżeńskim z Ł. K. Wprawdzie między małżonkami ustanowiona została rozdzielność majątkowa (akt notarialny z dnia 4 maja 2010 r.), niemniej jednak fakt, że pozostają w związku małżeńskim ma istotne znaczenie w sprawie, albowiem w judykaturze ugruntowany został pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Stanowisko to pozostaje aktualne nawet w sytuacji, gdy małżonkowie nie zamieszkują razem.

Strona skarżąca powołuje się tymczasem na ustrój rozdzielności majątkowej, który obowiązuje w jej małżeństwie. Okoliczność obowiązywania takiego ustroju w małżeństwie wnioskodawcy nie ma jednak znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. Jest to o tyle istotne, że ustrój rozdzielności majątkowej małżonków, nie wyłącza przecież zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm. – odtąd K.r.o.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Ustrój małżeńskiej rozdzielności majątkowej będzie miał zastosowanie w przypadku odpowiedzialności małżonków z tytułu zawartych przez nich (osobno, oddzielnie) umów cywilnoprawnych, czy też w zakresie odpowiedzialności za ich indywidualne zobowiązania podatkowe. Generalnie ustrój rozdzielności majątkowej w małżeństwie "obowiązuje" przy odpowiedzialności finansowej, majątkowej małżonka, która wynika z przepisów prawa materialnego, w tym, szeroko pojętych czynności cywilnoprawnych.

Badanie okoliczności dotyczących stanu majątkowego współmałżonka jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113-116/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125-126/09, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08 – niepubl.).

Należy w tym miejscu podkreślić, że błędny jest pogląd zawarty w sprzeciwie jakoby małżonek skarżącej miał obowiązek alimentacyjny jedynie wobec wspólnego małoletniego dziecka. Art. 27 k.r.o. stanowi bowiem, że Oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Przepis ten w zestawieniu z wskazanym wyżej art. 23 k.r.o. statuuje obowiązek alimentacyjny między małżonkami, niezależnie od analogicznego obowiązku rodziców względem dzieci określonego w art. 128 i 133 k.r.o. W tym kontekście fakt, że mąż skarżącej zdecydował się jedynie spełniać obowiązek alimentacyjny względem dziecka stanowi okoliczność należącą do wewnętrznych relacji między małżonkami i nie powinna mieć wpływu na zobowiązania skarżącej względem Skarbu Państwa. W sytuacji gdy mąż skarżącej odmawia realizacji obowiązku alimentacyjnego względem niej winna w pierwszej kolejności dochodzić tych świadczeń od niego a nie przerzucać tę kwestie na Skarb Państwa.

Mając powyższe na uwadze, Śąd postanowił jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.