Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 440/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64 par 1 pkt 4, art. 64 par 6
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Dziel,, Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 22 listopada 2023 r. sprawy ze skargi Agencji [...] [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia 6 lipca 2023 r. nr 3201-IEE2.7113.62.2023.2 w przedmiocie ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 6 lipca 2023 r. nr 3201.IEE2.7113.62.2023.2 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uchylił postanowienie Naczelnika Z. Urzędu Skarbowego w S. z 19 września 2019 r. nr 3271- SEE.711.P.9562019 wydanego w przedmiocie określenia A. Z. K. S. spółka z ograniczona odpowiedzialnością z siedzibą w S. wysokości kosztów egzekucyjnych w odniesieniu do tytułu wykonawczego nr [...] w wysokości [...] zł, a także po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8.02.2023 r. sygn. akt III FSK 2218/21 i orzekł, że w tej sprawie należne są koszty egzekucyjne w wysokości pobranej przez organ egzekucyjny, tj. opłata manipulacyjna w kwocie [...] zł i opłata za czynności egzekucyjne w kwocie [...] zł.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco.

Naczelnik Z. Urzędu Skarbowego w S. prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] Należność objęta ww. tytułem wykonawczym dotyczy zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za 06/2019 r. - należność główna [...] zł.

Zawiadomieniami z 22 sierpnia 2019 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych: w Banku [...]., Banku [...] i [...] Banku [...] [...] Egzekucja została zakończona 29.08.2019 r.

W dniu 4 września 2019 r. spółka złożyła wniosek o doręczenie zawiadomienia

w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych, a pismem z 10 września 2019 r. wystąpiła o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

W dniu 19 września 2019 r. Naczelnik Z. Urzędu Skarbowego w S. wydał postanowienie znak: 3271-SEE-3.711.P.96.2019,

w którym określił koszty egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] w wysokości [...] zł, w tym tytułem: opłaty manipulacyjnej

w kwocie [...] zł i opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie [...] zł.

Pełnomocnik spółki złożył zażalenie na ww. postanowienie, wnioskując o uchylenie postanowienia w całości.

W dniu 30 października 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem znak: 3201-IEE3.711.225.2019.2 (3201-IEE3.2.711.213.2019.3303) uchylił w całości zaskarżone postanowienie i określił koszty egzekucyjne łącznie na kwotę [...] zł, w tym tytułem opłaty manipulacyjnej [...] zł i opłaty za zajęcie rachunku bankowego [...] zł. Organ odwoławczy przyjął, że do czasu wejścia w życie zmian w zakresie kosztów uchwalonych ustawą z 4.07.2019 r. (Dz.U. z 2019 r. poz. 1533) zasadne jest miarkowanie wysokości opłaty manipulacyjnej i opłaty za zajęcie rachunku bankowego przyjmując za punkt odniesienia górną granicę kosztów z tytułu egzekucji z nieruchomości. Uznał, że zróżnicowanie górnego limitu poszczególnych opłat według takiego mechanizmu jest wypełnieniem wymogu miarkowania, bowiem równoważy interes fiskalny, zapewniając finansowanie organu egzekucyjnego przynajmniej częściowo i daje podmiotom ochronę przed nadmiernym fiskalizmem, tak aby opłaty te nie sprowadzały się do swoistej kary.

WSA w Szczecinie wyrokiem z 16 kwietnia 2020 r. sygn. akt I SA/Sz 970/19 po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym, oddalił skargę spółki na to postanowienie, stwierdzając, że określenie w ten sposób kosztów nie spowodowało przekroczenia maksymalnego poziomu.

NSA wyrokiem z 8 lutego 2023 r. sygn. akt III FSK 2218/2021, uchylił w całości zaskarżony wyrok WSA w Szczecinie z 16 kwietnia 2020 r. sygn. akt I SA/Sz 970/19, a także uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracyjnej w Szczecinie z 30 października 2019 r. NSA powołując się na wyroki składu siedmiu sędziów NSA z 19 grudnia 2022 r., sygn. akt III FSK 283/21, a także wyroki NSA z 20 grudnia 2022 r. sygn. akt III FSK 755/21, III FSK 1007/21 oraz III FSK 1256/21, uznał, że nie można zaaprobować stanowiska organu odwoławczego, który a priori obciążył Skarżącą maksymalnymi opłatami z tytułu poczynionych działań egzekucyjnych, bez uwzględnienia poczynionych w tym zakresie nakładów. Stwierdził, że należy ustalić, przedstawić i ocenić rzeczywisty stan faktyczny tego postępowania, tj. w relacji do wysokości należności objętej konkretnym tytułem wykonawczym odnieść: ilość, ewentualnie różnorodność lub powtarzalność zastosowanych środków egzekucyjnych, ilość czynności manipulacyjnych i poniesione na te czynności wydatki.

Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy, wskazał, że dla rozstrzygnięcia sprawy zasadnicze znaczenie ma przepis art. 153 p.p.s.a. przedstawiając zasadnicze motywy wyroku NSA z 8 lutego 2023 r. sygn. akt III FSK 2218/2021.

Następnie organ odwoławczy wskazał, że w realiach tej sprawy podkreślić należy, że z dniem 20 lutego 2021 r. na mocy art. 1 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553, dalej także: ustawa zmieniająca) weszły w życie nowe przepisy regulujące kwestię kosztów egzekucyjnych.

Wprowadzone regulacje, zmieniły w sposób kompleksowy przepisy regulujące koszty egzekucyjne. Ustalono nowe zasady ich naliczania i poboru. Przewidziano jednocześnie regulacje przejściowe.

Organ odwoławczy przedstawił treść przepisów przejściowych, tj. art. 6 ust. 1 ustawy zmieniającej. Podkreślił, że regulacje w zakresie kosztów zmieniły się w czasie gdy egzekucja była już zakończona - koszty wyegzekwowane - a przed NSA zawisła sprawa w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych. Organ odwoławczy zauważył, że przepisów tych nie było, gdy rozpoznawane było zażalenie z 30 października 2019 r., ani gdy sprawę rozstrzygał WSA w Szczecinie, wydając wyrok z dnia 16 kwietnia 2020 r.

Następnie organ odwoławczy powołał brzemiennie art. 7 ust. 1 – 3, art. 8 ust. 1 – ust. 3, art. 10 ustawy zmieniającej. Organ odwoławczy stwierdził, że skoro z dniem 20 lutego 2021 r. weszły w życie nowe przepisy regulujące kwestię kosztów egzekucyjnych zawierające regulacje przejściowe, to ponownie rozpoznając sprawę należy uwzględnić przywołane przepisy przejściowe. Wskazał również, że konieczność stosowania tych przepisów przy ponownym rozpoznaniu sprawy objęta jest wskazaniami co do dalszego postępowania w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. i wynika z wyroku NSA z 8 lutego 2023 r.

Wykonując wskazania i zalecenia NSA odnośnie zaprezentowania egzekucyjnego stanu faktycznego na podstawie zgromadzonych akt sprawy organ odwoławczy wskazał, że:

1) kwota należności głównej (VAT za czerwiec 2019 r.) dochodzonej na podstawie tytułu wykonawczego [...] wynosiła [...] zł;

2) dokonano zajęcia wierzytelności w trzech bankach: [...] zawiadomienia o zajęciu;

dochodzona należność wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi (łącznie [...] zł) została w całości uregulowana - egzekucja zakończona 29.08.2019 r. Po wszczęciu egzekucji 22.08.2019 r. - w tym samym dniu - miały miejsce częściowe wpłaty przez zobowiązanego wierzycielowi (czynności zarejestrowane pod nr 8492290 i 8587259) - na kwotę [...] zł. Pozostała cześć zaległości została uregulowana w drodze realizacji zajęć wierzytelności z rachunków bankowych (nr czynności 8445302 - realizacja 27.08.2019 r. i nr 8445320 - 26.08.2019 r.)

W związku z powyższym organ odwoławczy stwierdził, że egzekucja należności prowadzona była stosunkowo niedługo, od 22.08 – 27.08.2019 r. W efekcie zastosowano 3 środki egzekucyjne. Sprawa wymagała jednak zaangażowania znacznego nakładu pracy. Kwota zaległości objętej tytułem wykonawczym była wysoka - a jej uregulowanie nie było wynikiem jednorazowej wpłaty. Zaległość została wyegzekwowana w wyniku działań organu niemal w całości, bo w ponad 95% (wpłaty zobowiązanego opiewały, jak wynika z przedstawionych wyżej danych tylko na około 4% zaległości). Zarówno wpłaty spółki wierzycielowi jak i przelewy stanowiące realizację zajęć egzekucyjnych były częściowe a przez to wielokrotne.

Dalej organ odwoławczy wskazał i opisał podejmowane kilkakrotnie podejmowane czynności manipulacyjne przez pracowników organu egzekucyjnego, które dotyczyły:

1. nadawania, odbierania, rejestrowania do banków komunikatów dotyczących zawiadomienia o braku środków, zawiadomienie o rodzaju należności z 23.08.2019 r. zawiadomienia o aktualizacji kwoty z 23.08.2019, zawiadomienia o uchyleniu zajęcia z 28.08.2019 r.;

2. rozliczania 9 przelewów;

3. obsługi 3 wniosków o aktualizację zajęć, wniosku o przeksięgowanie kwot, wniosku o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów, wniosku o wydanie postanowienia w sprawie kosztów, zażalenia na postanowienie w sprawie kosztów.

Organ odwoławczy stwierdził, że po przedstawieniu powyższego stanu faktycznego sprawy, dla prawidłowego określenia kosztów egzekucyjnych w myśl art. 10 ustawy zmieniającej należy uwzględnić regulacje wynikające z art. 7-8 ustawy zmieniającej.

Powołując się na art. 7 ust. 3 ustawy zmieniającej, organ odwoławczy wskazał, że skoro egzekucja została zakończona w sierpniu 2019 r. a na poczet opłaty manipulacyjnej pobrano [...] zł - czyli nie mniej niż 100 zł - nie ma obecnie możliwości jej obniżania. Wspomnieć należy, że taka wysokość opłaty manipulacyjnej była wynikiem korekty organu odwoławczego. Organ odwoławczy zaznaczył, że pierwotnie naliczona i pobrana opłata manipulacyjna stanowiła kwotę [...] zł.

Dalej organ odwoławczy wskazał, w odniesieniu do art. 8 ust. 3 ustawy zmieniającej i naliczonej opłaty egzekucyjnej, że w rozpoznawanej sprawie naliczono tę opłatę w wysokości niższej niż 40.000 zł, bo w kwocie [...] zł. Zdaniem organu odwoławczego, art. 8 ust. 3 nie reguluje takiego przypadku, ale należy przyjąć, co do zasady, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy opłata ta została wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości niższej niż 40.000 zł, również nie pobiera się opłaty za czynności egzekucyjne w tym przypadku. Skoro bowiem ustawodawca w art. 8 ust. 3 ustawy zmieniającej zaakceptował większy uszczerbek w majątku zobowiązanego poprzez zaaprobowanie wyegzekwowania przed wejściem w życie ustawy opłaty za czynności egzekucyjne w wysokości nie niższej niż 40.000 zł (a więc 40.000 zł i więcej), to tym bardziej zaaprobował wystąpienie mniejszego uszczerbku w majątku zobowiązanego polegającego na wyegzekwowaniu od niego opłaty za czynności egzekucyjne przed wejściem w życie ustawy w wysokości niższej niż 40.000 zł (w rozpoznawanej sprawie [...] zł).

Organ odwoławczy wskazał nadto, że pobrana w kwocie [...] zł opłata egzekucyjna jest w wysokości prawie o połowę niższej od progu wyznaczonego w przepisach przejściowych. W ocenie organu odwoławczego, mimo iż przepisy przejściowe dopuszczają naliczenie tej opłaty w innej kwocie (maksymalnie do 40.000 zł), to tak wyznaczona wysokość opłaty za czynności egzekucyjne jest prawidłowa - nie przekracza ustawowej górnej granicy 40.000 zł - zwłaszcza, że została wyegzekwowana przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej. Zdaniem organu odwoławczego, wysokość ta jest adekwatna w relacji do kwoty egzekwowanej należności a także poniesionego nakładu pracy. Nie narusza ona standardów konstytucyjnych i jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Wskazano także na okoliczność, że pierwotnie opłatę określono na poziomie [...] zł oraz że korekta skutkowała zwrotem nadwyżki pobranych kosztów łącznie [...] zł. Organ odwoławczy na potwierdzenie powyższego stanowiska powołał wyrok NSA III FSK 711/22 z 21.02.2023 r.

Dalej w uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy zaznaczył, że przedmiotowa zmiana przepisów, w tym regulacje przejściowe, dokonana została właśnie celem realizacji wytycznych, zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, a także, że ustalony po zmianie przepisów system naliczania opłat na czynności egzekucyjne został uproszczony i wprowadzono regulację stanowiącą podstawę do naliczania, co do zasady, opłaty egzekucyjnej pobieranej w wysokości proporcjonalnej do wyegzekwowanych środków pieniężnych nie więcej niż 40.000 zł.

Obowiązek jej zapłaty uzależniono od efektów czynności egzekucyjnych prowadzących do ściągnięcia dochodzonych należności pieniężnych. Bezsporne przy tym jest, że prowadzone w tej sprawie postępowanie egzekucyjne było skuteczne - uzyskano dochodzoną należność w całości.

Wobec powyższego, organ odwoławczy na koniec stwierdził, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] należnie wyegzekwowana opłata manipulacyjna wynosi [...] zł a opłata za zajęcie rachunku bankowego [...] zł.

Na powyższe rozstrzygnięcie pełnomocnik spółki, pismem z 8.08.2023 roku, złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej części oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:

1. art. 153 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i wydanie postanowienia wskutek uchylenia mocą wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2023 r., sygn. akt III FSK 2217/21 rozstrzygnięć uprzednio wydanych w niniejszej sprawie, z całkowitym pominięciem wskazań wyrażonych przez Naczelny Sąd Administracyjny w tymże wyroku, co przejawia się w szczególności w braku odniesienia do kwestii adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności oraz efektywności postępowania, czego konsekwencją jest ustalenie kosztów egzekucyjnych z całkowitym pominięciem wytycznych wyrażonych przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14;

2. art. 6, 7, 8 i 10 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2019 poz. 1553) poprzez ich zastosowanie i wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o rzeczone przepisy, podczas gdy przepisy te nie mogły znaleźć na gruncie niniejszej sprawy jakiegokolwiek zastosowania, albowiem postępowanie egzekucyjne zakończone zostało a koszty postępowania egzekucyjnego w całości wyegzekwowane zostały przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw;

3. art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym przed dniem 21 lutego 2021 r. poprzez jego niezastosowanie i ustalenie kosztów egzekucyjnych w rażącej wysokości, nieadekwatnej do skomplikowania, czasochłonności i kosztochłonności czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowania należności oraz efektywności postępowania, a w konsekwencji ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych z pominięciem wytycznych wyrażonych przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14;

4. art. 64 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym przed dniem 21 lutego 2021 r. poprzez jego niezastosowanie i ustalenie opłaty manipulacyjnej w rażącej wysokości, nieadekwatnej do skomplikowania, czasochłonności i kosztochłonności czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowania należności oraz efektywności postępowania, a w konsekwencji ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych z pominięciem wytycznych wyrażonych przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14;

5. art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 479, dale: kpa) w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez zaniechanie przez organ podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności w zakresie ustalenia czy określone przez organ koszty egzekucyjne wynikające z przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego pozostają w adekwatnym związku ze świadczeniami organu egzekucyjnego w toku postępowania egzekucyjnego;

6. art. 8 kpa w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, w szczególności poprzez stosowanie przepisów niemogących stanowić podstawy prawnej rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, a także niedokładne zbadanie okoliczności sprawy, nieuwzględnienie w wydanym postanowieniu słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła ich rozwinięcie oraz argumentację.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej jako "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie.

W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów, stwierdzić należy, że nie narusza ono prawa.

Spór w sprawie dotyczył zgodności z prawem postanowienia w przedmiocie określenia kosztów egzekucyjnych w odniesieniu do tytułu wykonawczego nr [...] dotyczącego zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za 06/2019 r. w wysokości (należność główna) [...] zł. Organ odwoławczy w zaskarżonym postanowieniu orzekł, że w tej sprawie należne są koszty egzekucyjne w wysokości pobranej przez organ egzekucyjny, tj. opłata manipulacyjna w kwocie [...] zł i opłata za czynności egzekucyjne w kwocie [...] zł.

Rozważając prawidłowość zajętego przez organ odwoławczy stanowiska wskazać należy, sporna problematyka była już przedmiotem rozważań NSA w wyroku z dnia 8 lutego 2023 r., sygn. akt III FSK 2218/2021 który uchylił poprzednie postanowienie nakazując określić podstawę prawną stanu faktycznego, z uwzględnieniem regulacji prawnych przedmiotowo i czasowo adekwatnych do stanu faktycznego sprawy, oraz w odniesieniu do przepisów intertemporalnych. NSA zlecił również ustalić, przedstawić, i ocenić rzeczywisty stan faktyczny postępowania tj. relacji do wysokości należności objętej konkretnym tytułem wykonawczym odnieść: ilość, różnorodność lub powtarzalność zastosowanych środków egzekucyjnych, ilość czynności manipulacyjnych i poniesione na te czynności wydatki.

W związku z powyższym zasadnicze znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy ma m.in. przepis art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym - ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Przez ocenę prawną rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał dany akt zostało uznane za błędne, bądź za prawidłowe. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia jego wadliwości (A. Kabat, B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 345).

Przystępując do rozstrzygnięcia powyższego sporu, w pierwszej kolejności należy przypomnieć, że po zakończeniu egzekucji administracyjnej (trwającej od 22.08.2019 r. do 29.08.2019 r.), a przed wydaniem zaskarżonego postanowienia o obciążaniu skarżącej kosztami postępowania egzekucyjnego, doszło do zmiany stanu prawnego przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zmiany zostały wprowadzone na mocy ustawy zmieniającej w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, w którym Trybunał orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm., dalej u.p.e.a.) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Mając na uwadze zarzuty skargi podkreślenia wymaga, że Trybunał Konstytucyjny nie uchylił przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. ani przepisu art. 64 § 6 u.p.e.a. Jednocześnie wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Wyjaśniając skutki swojego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Uwzględniając wytyczne Trybunału Konstytucyjnego, ustawodawca uchwalił wspomnianą już wyżej ustawę zmieniającą, którą uregulowała sytuację prawną dotyczącą zasad ustalania przez organ egzekucyjny kosztów postępowania egzekucyjnego i ponoszenia tych kosztów przez strony postępowania. Art. 6 ust. 1 ustawy zmieniającej stanowi, że w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz art. 7-11. Stosownie zaś do art. 10 tej ustawy, przepisy art. 7-9 stosuje się również do kosztów egzekucyjnych wynikających z doręczonego zawiadomienia albo ostatecznego postanowienia, o których mowa odpowiednio w art. 64c § 6a i 7 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym.

Mając zatem na uwadze, że w kontrolowanej sprawie postępowanie egzekucyjne było prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego, który został wystawiony w 22.08.2019 r. a zostało zakończone 29.08.2019 r., organ wydając postanowienie zobowiązany był do zastosowania u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r., z uwzględnieniem przepisów przejściowych – w szczególności art. 7 i art. 8 ustawy zmieniającej. I tak, zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a. - opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne co do zasady obciążają zobowiązanego (art. 64c § 1 in fine u.p.e.a.), jednak wierzyciel pokrywa je, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 u.p.e.a.). Natomiast zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d: za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych – 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Jednakże, jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1 pkt 2-6, za dokonanie kolejnej czynności egzekucyjnej pobiera się opłatę egzekucyjną pomniejszoną o opłatę za wcześniej dokonaną czynność egzekucyjną, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr. (art. 64 § 5 u.p.e.a.). Nadto, organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego (art. 64 § 6 u.p.e.a.).

Stosowanie zaś do art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej, niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę manipulacyjną naliczoną w egzekucji należności pieniężnej objętej każdym tytułem wykonawczym w wysokości wyższej niż 100 zł na podstawie art. 64 § 6 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 100 zł. W kolejnym ustępie tego artykułu sprecyzowano zasady określania opłaty manipulacyjnej w przypadku jej częściowego wyegzekwowania lub zapłacenia w wysokości niższej niż 100 zł (ust. 2). Natomiast w jego ust. 3 wskazano, że nie pobiera się opłaty manipulacyjnej, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej opłata ta została wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości nie niższej niż 100 zł. W treści art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej ustawodawca wskazał, że niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę za czynności egzekucyjne naliczoną w egzekucji należności pieniężnej w wysokości wyższej niż 40.000 zł, oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, na podstawie art. 64 § 1 pkt 1-5, 7 i 11 oraz § 1a i 5 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 40.000 zł. Zgodnie z normą art. 8 ust. 2 ustawy zmieniającej, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłata, o której mowa w ust. 1, została częściowo wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości niższej niż 40.000 zł, opłatę pobiera się w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą 40.000 zł a kwotą opłaty wyegzekwowanej lub zapłaconej. Z kolei na mocy art. 8 ust. 3 ustawy zmieniającej nie pobiera się opłaty, o której mowa w ust. 1, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłata ta została wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości nie niższej niż 40.000 zł.

Biorąc pod uwagę powyższe regulacje, Sąd stwierdza, że organ odwoławczy, obciążając kosztami egzekucyjnymi skarżącą, prawidłowo ustaliły ich wysokość.

W kontrolowanej sprawie na koszty te składa się opłata manipulacyjna oraz opłata za zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych.

Opłata manipulacyjna, która wynosi [...] zł, a była skorygowana z kwoty [...] zł, została wyegzekwowana ze środków zobowiązanej w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego i w oparciu o art. 7 ust. 3 ustawy zmieniającej ograniczona do kwoty już pobranej. Natomiast opłata za dokonanie czynności egzekucyjnej, tj. zajęcie środków na rachunkach bankowych zobowiązanej, ustalona w kwocie [...] zł, znajduje odzwierciedlenie w stanie faktycznym sprawy (tj. wysokości egzekwowanej należności) oraz w przepisach u.p.e.a. w brzmieniu dotychczasowym z uwzględnieniem przepisów ustawy zmieniającej, w szczególności w oparciu o jej art. 6 i art. 8. Należy wyjaśnić, że opłata ta, jako nie przekraczająca maksymalnej kwoty zakreślonej art. 8 ustawy zmieniającej, prawidłowo została określona w oparciu o przepis art. 64 § 1 ust. 4 u.p.e.a. w brzmieniu dotychczasowym. Nie ulega wątpliwości, że powyższe regulacje w zakresie kosztów zmieniły się , gdy postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej zostało zakończone, a koszty wyegzekwowane, zaś przed NSA toczyła się sprawa w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych. Zasadnie zatem przyjął organ odwoławczy, w wykonaniu zaleceń NSA zawartych w wyroku z dnia 8 lutego 2023 r. III FSK 2217/21, że w niniejszej sprawie podstawę prawną określania wysokości kosztów egzekucyjnych należy rozpatrywać z uwzględnieniem, nowych regulacji i zawartych tamże przepisów przejściowych (obowiązujących od 20.02.2021 r.).

Do opłaty manipulacyjnej, jak również opłat za czynności egzekucyjne, które zostały w całości wyegzekwowane lub zapłacone dobrowolnie przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, zastosowanie mają przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem przepisów przejściowych z ustawy zmieniającej. Jednocześnie tak ustalona wysokość opłaty manipulacyjnej i opłaty za czynność egzekucyjną nie może przekraczać odpowiednio 100 zł i 40.000 zł. Wprowadzono bowiem, zgodnie z wytycznymi TK, górną granicę wspomnianych opłat, co było główną przyczyną stwierdzenia niekonstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie organ odwoławczy, określając wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających skarżącą, prawidłowo posłużył się uregulowaniami dotychczasowymi z uwzględnieniem pułapu maksymalnego wynikającego z art. 7 ustawy zmieniającej w odniesieniu do opłaty manipulacyjnego, a także z art. 8 ustawy zmieniającej co do opłat za czynności egzekucyjne. Zasadnie zatem organ odwoławczy wskazał również, że skoro egzekucja zakończyła się w sierpniu 2019 r., a od skarżącej pobrano [...] zł – czyli nie mniej niż 100 zł – to nie ma możliwości obniżenia tej opłaty. Sąd nie ma zastrzeżeń również w zakresie stanowiska organu odwoławczego odnośnie do opłaty za czynności egzekucyjne, w przypadku pobrania ich przed wejściem w życie nowych przepisów, w wysokości niższej niż 40.000 zł ([...] zł), wywiedzionego z treści art. 8 ust. 3 ustawy zmieniającej. Brak było podstaw do obniżenia opłat za czynności egzekucyjne. W ocenie Sądu, przedstawiony przez organ sposób naliczenia tak opłaty manipulacyjnej, jak i opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych z rachunków bankowych, mieszcząc się w ustalonych stawkach i nie przekraczając określonych ustawowo maksymalnych granic należności za dokonywane czynności egzekucyjne, nie narusza podniesionych w skardze przepisów art. 64 § 1 ust. 4, art. 64 § 6 u.p.e.a., ani też art. 6, art. 7, art. 8 i art. 10 ustawy zmieniającej.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie, bowiem organ odwoławczy wykonał zalecenia NSA z wyroku z dnia 8 lutego 2023 r.

Po pierwsze organ odwoławczy, przedstawił stan faktyczny sprawy, a więc kwotę dochodzonej należności, przebieg postępowania egzekucyjnego, wskazując, że zastosowanie trzech środków egzekucyjnych wymagało zaangażowania znacznego nakładu pracy. Organ odwoławczy opisał podejmowane przez pracowników organu egzekucyjnego czynności manipulacyjne. Zarówno z zaskarżonego postanowienia, jak z akt sprawy wynika, że każda z tych czynności była wykonywana kilkakrotnie. Po drugie, jak wyżej wskazano, organ odwoławczy stan faktyczny rozważał, na podstawie przepisów dotychczasowych, uwzględniając zgodnie z zaleceniami NSA regulacje nową oraz jej przepisy przejściowe, a więc adekwatnie do wytycznych zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14.

Odnosząc się natomiast do stawianego przez stronę zarzutu braku powiązania przez organ wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych z nakładami pracy poniesionymi przez organ w postępowaniu egzekucyjnym, Sąd podziela stanowisko wyrażane w orzecznictwie, że miarkowanie opłat w oparciu o kryterium pracochłonności, skuteczności i ekwiwalentności czynności egzekucyjnych także w sytuacji, gdy nie przekraczają kwot maksymalnych, nie ma uzasadnienia prawnego (zob. wyroki NSA z: 9 czerwca 2020 r., sygn. akt II FSK 3154/19; 13 maja 2020 r., sygn. akt II FSK 2950/19 oraz wyroki WSA w: Krakowie z 23 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 377/22; Gdańsku z 22 października 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 842/22; Poznaniu z 27 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Po 808/22; Łodzi z 8 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Łd 894/22). Co prawda w uzasadnieniu wyroku Trybunał nawiązał do efektywności działań organu egzekucyjnego, niemniej w opinii Sądu argumentacja ta jest ukierunkowana na uwypuklenie niedopuszczalności traktowania opłat egzekucyjnych jako sankcji za niewykonanie obowiązku, którą to potencjalną wadliwość w przypadku egzekwowania obowiązków pieniężnych o znacznej wartości właśnie eliminuje kwotowe określenie górnej granicy opłaty, limitujące kwotę określaną procentowo. Takie rozumienie stanowiska Trybunału wyklucza możliwość przyjęcia, jakoby następstwem jego wyroku było obowiązywanie tylko przewidzianych w analizowanych przepisach minimalnych stawek opłat, ale także poddaje w wątpliwość usankcjonowanie miarkowania opłat w oparciu o obiektywnie nieprecyzowalne i labilne kryteria, jak czasochłonność, pracochłonność i stopień skomplikowania, a nawet efektywność prowadzenia postępowania egzekucyjnego (por. wyrok WSA we Krakowie z 23 czerwca 2022 r. oraz powołane nim wyroki NSA z: 13 maja 2020 r., sygn. akt II FSK 2950/19; 4 marca 2021 r., sygn. akt III FSK 1301/21; 10 marca 2021 r., sygn. akt III FSK 1448/21 i III FSK 1449/21; 7 września 2021 r., sygn. akt III FSK 4105/21).

Sąd nie dopatrzył się również jakiegokolwiek naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. W ocenie Sądu organ w zaskarżonym rozstrzygnięciu dokonał oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób rzetelny oraz wyczerpujący, a wyniki tej oceny znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, sporządzonego zgodnie z wymogami przewidzianymi w art. 124 kpa. Organ wskazał fakty, które stanowiły podstawę podjętego rozstrzygnięcia, swoją argumentację z wyjaśnieniem podstawy prawnej i odniesieniem się do stanowiska strony. Zatem uznać należy, że w zaskarżonym rozstrzygnięciu organ dokonał wszechstronnej analizy oraz oceny materiału dowodowego i odtworzyły stan faktyczny sprawy, który zdaniem tut. Sądu nie budzi wątpliwości. Tak ustalony stan faktyczny, organ poddał prawidłowej ocenie prawnej i stosując właściwe przepisy, dokonał właściwego rozstrzygnięcia w sprawie.

Wobec powyższych argumentów, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.