Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 271/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu admininstracji
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 61a § 1, art. 154 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 86 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 574
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) sędzia NSA Ewa Kwiecińska sędzia del. WSA Ireneusz Dukiel po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 6 października 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 678/22 w sprawie ze skargi A. Z. na postanowienie Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z dnia 9 maja 2022 r. nr S-DS.572.39.2022 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stypendium rektora 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z dnia 5 kwietnia 2022 r. nr S-DSS-7344/1299/19, 2. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] na rzecz A. Z. kwotę 777 (siedemset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 6 października 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 678/22 oddalił skargę A. Z. (dalej zwanego skarżącym) na postanowienie Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] (dalej zwanej organem drugiej instancji lub komisją odwoławczą) z dnia 9 maja 2022 r. nr S-DS.572.39.2022, utrzymujące w mocy postanowienie Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] (dalej zwanego organem pierwszej instancji lub komisją) z dnia 5 kwietnia 2022 r. nr S-DSS-7344/1299/19 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stypendium rektora.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Skarżący w okresie od 1 października 2015 r. do 10 lipca 2020 r. był studentem Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] na kierunku prawo (jednolite studia magisterskie). W okresie studiów na Uniwersytecie [...] skarżący złożył do komisji wniosek o przyznanie stypendium rektora w roku akademickim 2019/2020. Decyzją z dnia 21 listopada 2019 r. komisja nie przyznała skarżącemu wnioskowanego stypendium, a komisja odwoławcza decyzją z dnia 17 grudnia 2019 r. utrzymała ww. decyzję w mocy. Skarżący nie wywiódł na powyższą decyzję skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

W dniu 31 marca 2022 r. do organu pierwszej instancji wpłynęło pismo skarżącego, w którym złożył on wniosek o uchylenie/zmianę decyzji z dnia 21 listopada 2019 r. na podstawie art. 154 K.p.a. i przyznanie stypendium rektora za rok akademicki 2019/2020 na kierunku prawo, ponieważ decyzja odmawiająca stypendium rektora naruszyła jego słuszny interes.

W uzasadnieniu postanowienia z dnia 5 kwietnia 2022 r. odmawiającego wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. organ pierwszej instancji stwierdził, że podanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną, gdyż skarżący w dniu 10 lipca 2020 r. ukończył studia na kierunku prawo. Komisja wskazała też, że skarżący nie posiada interesu prawnego do występowania w tej sprawie, który to interes jest ściśle związany ze statusem studenta, ponieważ tylko student może złożyć wniosek o przyznanie świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 574 z późn. zm.) – zwanej dalej ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

W zażaleniu na ww. postanowienie skarżący zarzucił naruszenie szeregu przepisów postępowania, w szczególności art. 7 w zw. z art. 77 K.p.a., art. 28, art. 61a § 1 K.p.a., art. 154 § 1 K.p.a., a także art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 124 § 1 K.p.a.

Postanowieniem z dnia 9 maja 2022 r. komisja odwoławcza utrzymała w mocy zaskarżone postanowienie w sprawie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania stypendium rektora.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na ww. postanowienie, zaskarżając je w całości i wnosząc o uchylenie tego oraz poprzedzającego go postanowienia, skarżący zarzucił:

1) rażące naruszenie przepisów postępowania skutkujące nieważnością aktu administracyjnego tj. art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 124 § 1 K.p.a. poprzez niepodpisanie przez wszystkie osoby wchodzące w skład organu kolegialnego wydającego zaskarżone postanowienie,

2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

a) art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego, prowadzącą do wydania postanowienia o utrzymaniu w mocy postanowienia komisji o odmowie wszczęcia postępowania, które poprzedzone było nierozpoznaniem złożonego wniosku co do jego istoty, a w konsekwencji skutkujące błędną oceną stanu faktycznego niniejszej sprawy,

b) art. 28 K.p.a. w zw. z art. 61a § 1 K.p.a., poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że w chwili składania wniosku o uchylenie/zmianę decyzji skarżący nie był stroną postępowania, co skutkowało wydaniem zaskarżonego postanowienia,

c) art. 154 § 1 K.p.a., poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie w sytuacji, gdy będąc stroną postępowania, które zostało de facto zainicjowane pismem z dnia 10 października 2019 r., a tym samym wewnętrzną sprzeczność zaskarżonego postanowienia, gdyż uznano skarżącego za stronę postępowania w sprawie S-DSS-7344/1299/19, odmawiając mu tego przymiotu w dacie wydania zaskarżonego postanowienia.

Oddalając ww. skargę wyrokiem z dnia 6 października 2022 r. Sąd I instancji uznał, że zarzut nieważności aktu z powodu rażącego naruszenia prawa nie znajduje uzasadnienia w przepisach ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce – czyli w art. 86 tej ustawy – oraz w przepisach wewnętrznych obowiązujących w Uniwersytecie [...], czyli w przepisach zarządzenia nr 142/2021 Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 2 sierpnia 2021 r. w sprawie ustalenia Regulaminu zasad i trybu przyznawania świadczeń dla studentów i doktorantów Uniwersytetu [...] w roku akademickim 2021/2022 (po zmianie wynikającej z zarządzenia nr 291/2021) – chodzi o § 27 ust. 4 tego zarządzenia. W ocenie Sądu I instancji zaskarżone postanowienie zostało wydane przez organ kolegialny działający w należytym składzie, zaś przewodniczący komisji został w sposób należyty umocowany do podpisywania wydawanych przez komisję aktów.

Za nieuzasadniony uznał Sąd I instancji zarzut naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 ust. 1 K.p.a., ponieważ organ w sposób właściwy zebrał materiał dowodowy oraz ustalił fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. W ocenie tego Sądu, organ drugiej instancji prawidłowo ocenił brak spełnienia przez skarżącego na podstawie przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce podstawowego kryterium przyznania stypendium rektora. Sąd I instancji wskazał bowiem, że norma zawarta w art. 86 ust. 1 powołanej ostatnio ustawy bez wątpliwości interpretacyjnych pozwala odkodować hipotezę, zgodnie z którą podmiotem i jednocześnie adresatem tej normy jest i może być jedynie student, co oznacza, że nie może nim być ani kandydat na studia ani absolwent. Uprawnienia wynikające z kolei z dyspozycji tej normy będą zatem uprawnieniami możliwymi do uzyskania jedynie przez osobę, która ubiegając się o dane świadczenie, spełnia podstawowe kryterium i hipotezę normy, czyli jest studentem. Jak wynika z akt sprawy skarżący był studentem kierunku prawo Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] w okresie od 1 października 2015 r. do 10 lipca 2020 r., stąd jedynie w tym okresie przysługiwało mu uprawnienie do ubiegania się o wymienione w art. 86 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce świadczenia. Natomiast wniosek o uchylenie/zmianę decyzji skarżący wystosował do komisji już po upływie tego okresu, co zdaniem Sądu I instancji skutecznie eliminowało go z kręgu uprawnionych, pozbawiając przymiotu strony. Podsumowując - skoro tylko student może ubiegać się o przyznanie świadczenia pomocy materialnej, oznacza to, że tylko student może żądać zmiany decyzji, którą odmówiono mu przyznania świadczenia (gdy był on studentem), stąd też skarga została oddalona.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący, zarzucając orzeczeniu na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (zwanej dalej P.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci:

I. art. 28 K.p.a. w zw. z art. 154 § 1 K.p.a. oraz art. 86 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez błędną ich wykładnię i przyjęcie, że skarżącemu nie przysługiwało uprawnienie do złożenia wniosku o uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji komisji z dnia 21 listopada 2019 r. z uwagi na to, że obecnie jest absolwentem, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów, poparta stosownym orzecznictwem oraz poglądami doktryny, przemawia za przyjęciem, że skarżący, który w momencie składania wniosku był studentem i jednocześnie stroną zainicjowanego wówczas postępowania w przedmiocie uzyskania stypendium rektora, jest także legitymowany do złożenia wniosku o uchylenie/zmianę wcześniejszej decyzji komisji, ponieważ zachowana jest tożsamość podmiotowo-przedmiotowa pierwotnego postępowania zakończonego wydaniem decyzji stypendialnej.

II. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez brak należytego odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do istotnych zarzutów i argumentów podniesionych w skardze, a dotyczących interesu prawnego skarżącego do złożenia wniosku w trybie art. 154 K.p.a., a tym samym jego legitymacji w tym zakresie, co wynika z faktu, że przymiot strony przysługiwał mu w pierwotnym postępowaniu w przedmiocie stypendium rektora,

b) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i niesłuszne przyjęcie, że skarżący nie jest obecnie stroną postępowania w przedmiocie uchylenia/zamiany decyzji, na mocy której odmówiono mu przyznania stypendium w okresie, gdy był on studentem, co skutkowało niewłaściwym zastosowaniem normy wynikającej z art. 151 P.p.s.a. i bezpodstawnym oddaleniem skargi w całości, w sytuacji gdy w sprawie zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Wskazując na ww. zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie skarżący oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumentację, mającą na celu wykazanie zasadności podniesionych zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) - zwanej dalej: P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a. Żadna z powyższych przesłanek w tej sprawie nie zaistniała, z tego też względu przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 P.p.s.a. I tak przepis art. 174 pkt 1 P.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie: dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach co naruszenie prawa materialnego, przy czym w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący kasacyjnie powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania. W sytuacji, gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r. sygn. II GSK 819/11, LEX nr 1217424; wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r. sygn. II FSK 1842/08, LEX nr 596025; wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2014 r. sygn. II GSK 402/13, LEX nr 1488113; wyrok NSA z dnia 17 lutego 2023 r. sygn. II GSK 1458/19; wyrok NSA z dnia 1 marca 2023 r. sygn. I FSK 375/20). Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego. Dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 5 maja 2004 r. sygn. FSK 6/04, LEX nr 129933; wyrok NSA z dnia 26 lutego 2014 r. sygn. II GSK 1868/12, LEX nr 1495116; wyrok NSA z dnia 29 listopada 2022 r. sygn. I OSK 931/22). W niniejszej sprawie zarzut naruszenia przepisów postępowania został jednak sformułowany jako zarzut naruszenia prawa będącego konsekwencją naruszenia prawa materialnego. Z tego powodu w pierwszej kolejności należało ocenić skuteczność zarzutu naruszenia prawa materialnego.

W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie art. 28 K.p.a. w zw. z art. 154 § 1 K.p.a. oraz art. 86 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez błędną ich wykładnię i przyjęcie, że skarżącemu nie przysługiwało uprawnienie do złożenia wniosku o uchylenie lub zmianę decyzji komisji z dnia 21 listopada 2019 r. z uwagi na to, że obecnie jest absolwentem, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów, poparta stosownym orzecznictwem oraz poglądami doktryny przemawia za przyjęciem, że skarżący, który w momencie składania wniosku był studentem i jednocześnie stroną zainicjowanego wówczas postępowania w przedmiocie uzyskania stypendium rektora, jest także legitymowany do złożenia wniosku o uchylenie/zmianę wcześniejszej decyzji komisji, ponieważ zachowana jest tożsamość podmiotowo-przedmiotowa pierwotnego postępowania zakończonego wydaniem decyzji stypendialnej.

W pierwszej kolejności wyjaśnić zatem należy, że podstawą zaskarżonych do Sądu I instancji postanowień organów obydwu instancji był art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.) – zwanej dalej K.p.a., w myśl którego gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten przewiduje dwie sytuacje uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania. Pierwsza z nich ma miejsce, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną tego postępowania. Natomiast druga występuje, gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ z innych uzasadnionych przyczyn, przy czym przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Do takich przyczyn należą sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania.

W rozpoznawanej sprawie istotą sporu jest ustalenie czy skarżącemu kasacyjnie przysługuje przymiot strony w postępowaniu w sprawie zmiany/uchylenia na podstawie art. 154 K.p.a. ostatecznej decyzji komisji z dnia 21 listopada 2019 r. o odmowie przyznania stypendium rektora za rok akademicki 2019/2020 na kierunku prawo. Organy orzekające w sprawie uznały bowiem, że skarżący w chwili złożenia wniosku o zmianę ostatecznej decyzji o odmowie przyznania stypendium nie był już studentem, stąd też posiadał wprawdzie interes faktyczny w zmianie decyzji, ale nie interes prawny, który jest ściśle związany ze statusem studenta, ponieważ tylko student może złożyć wniosek o przyznanie świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 86 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Wyjaśnić zatem należy, że zgodnie z art. 28 K.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Zgodnie natomiast z art. 154 § 1 K.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.

Przepis art. 154 § 1 K.p.a. przewiduje nadzwyczajny, a zarazem dopuszczalny tryb wzruszania ostatecznych decyzji administracyjnych objętych ogólną zasadą trwałości decyzji, określoną w art. 16 K.p.a. Przepis ten, jak to wynika z jego brzmienia, ma zastosowanie wówczas, gdy na mocy określonej decyzji żadna ze stron nie nabyła prawa. Przedmiotem postępowania prowadzonego na podstawie art. 154 K.p.a. jest ustalenie przesłanek do uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej, a zatem przesłanek, o jakich mowa w tym przepisie, nie zaś kolejne merytoryczne rozpatrzenie sprawy dotyczącej kwestii przyznania stypendium rektora i kolejna kontrola merytoryczna decyzji ostatecznej. W postępowaniu toczącym się w trybie art. 154 K.p.a. nie dokonuje się ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy administracyjnej zakończonej ostateczną decyzją. Jest to postępowanie nowe, w którym badane są tylko i wyłącznie przesłanki z art. 154 § 1 K.p.a. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 K.p.a. jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem - w przeciwieństwie do postępowania głównego zakończonego decyzją ostateczną - nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz zweryfikowanie decyzji ostatecznej z jednego tylko punktu widzenia, a mianowicie, czy za zmianą (uchyleniem) przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Rozstrzygnięcie, jakie wydaje organ orzekając na podstawie art. 154 K.p.a. oparte jest na uznaniu administracyjnym. (por. wyrok NSA z dnia 2 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 520/18, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Istotną kwestią przy możliwości stosowania art. 154 K.p.a. jest zachowanie tzw. tożsamości zarówno podmiotowej, jak i przedmiotowej sprawy. A zatem decyzja wydana w omawianym trybie musi być wydana wobec tego samego adresata oraz w ramach tożsamego stanu prawnego, tj. stanu obowiązującego w dacie wydawania zmienianej decyzji. Jednocześnie zmiana decyzji administracyjnej na podstawie art. 154 K.p.a. nie może polegać na zmianie strony - adresata decyzji (por. R. Hauser, M. Wierzbowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2023 r., str. 1350). W literaturze wskazuje się, że pod względem przedmiotowym na sprawę administracyjną składa się treść żądania strony lub nałożonego na nią obowiązku, podstawa prawna oraz stan faktyczny (tak m.in. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 2011, Wyd. 9, str. 336). Tożsamość podmiotowa będzie zachodziła wtedy, gdy sprawa będzie dotyczyła tych samych stron, co poprzednio.

W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że skarżący był stroną postępowania zakończonego ostateczną decyzją komisji z dnia 21 listopada 2019 r., jednak zdaniem organów administracji utracił on przymiot strony z uwagi na zmianę statusu ze studenta na absolwenta. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można jednak przyjąć - w świetle powyższych wyjaśnień – by skarżący tym samym utracił przymiot strony w postępowaniu o zmianę/ uchylenie decyzji z 2019 r. Decyzja z 2019 r. wydana była w wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącego i rozstrzygała kwestię jego indywidualnego interesu w uzyskaniu stypendium. Natomiast inną kwestią jest to, czy w chwili składania wniosku o zmianę/uchylenie decyzji z 2019 r. za zmianą lub uchyleniem decyzji przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony.

Podkreślić należy, iż zastosowanie instytucji odmowy wszczęcia postępowania (art. 61a § 1 K.p.a.) powinno być ograniczone do sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania zgłoszone zostało przez podmiot oczywiście nieuprawniony, a stwierdzenie tego nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego, bądź złożonego procesu wykładni przepisów prawa materialnego. Odmowa wszczęcia postępowania powinna być więc ograniczona do przypadków, gdy brak przymiotu strony wynika z samego podania wnioskodawcy, bądź gdy ustalenie tego może być dokonane w drodze prostych czynności wyjaśniających organu administracji. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie komisje obydwu instancji wprawdzie ustaliły, że skarżący kasacyjnie był stroną postępowania o przyznanie stypendium, to jednak odmówiły na żądanie skarżącego kasacyjnie wszczęcia postępowania w sprawie zmiany tej decyzji w trybie art. 154 § 1 K.p.a. W konsekwencji przyjąć należy, że Sąd I instancji dokonał nieprawidłowej oceny legalności rozstrzygnięć organów obu instancji, zatem zaskarżony wyrok należało uchylić.

Nie zasługuje natomiast na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., którego skarżący kasacyjnie upatruje w braku polemiki z argumentami podniesionymi w skardze.

Przypomnieć należy, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki stan faktyczny i dlaczego przyjął za podstawę orzekania (por. uchwała NSA z dnia 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09, wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r. sygn. akt II FSK 568/08). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Natomiast za pomocą tego zarzutu nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia i w ramach jego rozpatrywania Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej.

Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy, o których mowa w powołanym przepisie. Pozwala zatem na ustalenie przesłanek, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny podejmując zaskarżone orzeczenie. Natomiast okoliczność, że zaprezentowany przez ten Sąd pogląd nie jest prawidłowy nie oznacza, że doszło do naruszenia powołanego przepisu.

Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest jednolity pogląd, że przepisy art. 145 § 1 pkt 1 i art. 151 P.p.s.a. (na podstawie którego Sąd I instancji wydał wyrok oddalający skargę) są tzw. przepisami wynikowymi, regulują sposób rozstrzygnięcia i bez stwierdzenia naruszenia innych przepisów w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania, zarzuty te nie są trafne (por. wyrok NSA z dnia 11 marca 2015 r. sygn. akt I OSK 2383/14, LEX nr 1666121, wyrok NSA z dnia 4 marca 2015 r. sygn. akt II GSK 78/14, LEX nr 1677528, wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2015 r. sygn. akt II FSK 1442/13, LEX nr 1783566, wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2015 r. sygn. akt II FSK 1443/13, LEX nr 1774171). Art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stanowi, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a). Należy zatem zauważyć, że art. 145 § 1 pkt 1 i art. 151 P.p.s.a., które regulują sposób rozstrzygnięcia sprawy, nie mogły stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, gdyż błąd w postaci uwzględnienia lub oddalenia skargi przez Sąd I instancji, jest następstwem uchybienia innym przepisom procedury sądowoadministracyjnej, stosowanym w fazie wcześniejszej niż etap orzekania, tj. w fazie kontroli zaskarżonego aktu. Podstawą skargi kasacyjnej wymienioną w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. mogą być jedynie przepisy regulujące proces dochodzenia do rozstrzygnięcia, a nie przepis określający samo rozstrzygnięcie (por. H. Knysiak-Molczyk Skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2009, s. 240 i powołane tam orzecznictwo). Należy dodać, że do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lub art. 151 P.p.s.a. mogłoby dojść jedynie wyjątkowo, gdyby sąd nadał orzeczeniu inną formułę niż przewidziana w powołanym przepisie. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie miała jednak miejsca.

Jednocześnie podnieść należy, że w skardze kasacyjnej nie zostało wykazane na czym miałoby polegać naruszenie art. 133 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że: Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi. "Przepis powyższy nakłada na Sąd I instancji obowiązek rozstrzygania sprawy na podstawie stanu faktycznego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu lub czynności i jednocześnie zakaz uwzględniania w procesie orzekania okoliczności powstałych później lub nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy. Za naruszenie wymienionego przepisu nie można zatem uznać zaakceptowania przez wojewódzki sąd administracyjny, jako zgodnej z przepisami postępowania, oceny materiału dowodowego oraz przyjęcia za prawidłowe ustaleń będących konsekwencją owej oceny, nawet gdyby stanowisko sądu było w tym zakresie błędne i nie uwzględniało całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie" (H. Knysiak-Sudyka, Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Komentarz. Orzecznictwo, wyd. V).

Z powyższych powodów Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżony wyrok uchylił, a uznając, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę orzekając o uchyleniu zarówno zaskarżonego, jak i poprzedzającego go postanowienia (art. 188 w związku z art. 145 ust. 1 pkt 1c P.p.s.a.).

Ponownie prowadząc postępowanie komisje stypendialne uwzględnią ocenę prawną przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu, w szczególności zbadają czy za zmianą lub uchyleniem decyzji odmawiającej przyznania skarżącemu stypendium rektora za rok akademicki 2019/2020 przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony.

O kosztach postępowania orzeczono w punkcie 2. sentencji wyroku na podstawie art. 203 pkt 1, art. 200, 205 § 2 oraz 209 P.p.s.a. Na zasądzone koszty złożyły się poniesione przez skarżącego:

­ kwota wpisu od skargi wynosząca 200 zł i ustalona na podstawie § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 535 z późn. zm.),

­ kwota wpisu od skargi kasacyjnej wynosząca 100 zł ustalona na podstawie § 3 wskazanego wyżej rozporządzenia,

­ opłata kancelaryjna odpis orzeczenia z uzasadnieniem w wysokości 100 zł,

­ wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem przysługujące w kwocie 360 zł odpowiadające stawce wynagrodzenia określonej w § 14 ust. 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964) oraz

­ opłata skarbowa od pełnomocnictwa wynosząca 17 zł.