Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 4216/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2004-07-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski ( spr ) Sędziowie Sędzia WSA Maciej Dybowski As.sąd. Edyta Podrazik Protokolant referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 01 lipca 2004 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia praw kombatanckich ; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. nr [...], II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 10 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ E.Podrazik /-/ P.Miładowski /-/ M.Dybowski JFS


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...]Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych działając m.in. w oparciu o art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz.U. z 1997 nr 142, poz. 950 z późn. zm.) pozbawił M. H. uprawnień kombatanckich przyznanych mu przez były ZW ZBoWiD w P. decyzją z dnia [...]z tytułu utrwalania władzy ludowej od 02.03.1950 do 18.05.1950. Według ustaleń kierownika w okresie zaliczonym przez ZBoWiD jako działalność kombatancka M.H. pełnił służbę w Wojsku Polskim. Nie wykazał on jednak, by podczas tej służby walczył z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Jakkolwiek twierdził on, że takie walki miały miejsce, to na tą okoliczność nie przedstawił żadnego dokumentu. Według Kierownika Urzędu w okresie służby M. H. w Wojsku Polskim na tym terenie nie działały już żadne zorganizowane oddziały UPA. Organizacja ta została bowiem rozbita w II połowie 1947 w wyniku akcji "Wisła". Do wiosny 1947 roku prowadzono na terenie południowo-wschodniej Polski działania przeciwko resztkom oddziału UPA. Po tym okresie działania przeciw tej organizacji ograniczały się jedynie do wyłapywania pojedynczych żołnierzy lub działaczy i nie miały charakteru walk. W tych okolicznościach Kierownik Urzędu przyjął, że M. H. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w "charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", a to prowadzi po myśli wymienionego na wstępie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach do pozbawienia tak nabytych uprawnień kombatanckich. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. H. utrzymywał, że walczył w okresie służby wojskowej z oddziałami UPA jakkolwiek były to małe oddziały (5, 16 osób), to jednak dobrze uzbrojone. Rozpoznając ów wniosek Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]nr [...]orzekł o utrzymaniu decyzji własnej z [...]roku o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu argumentował, że w okresie zaliczonym jako działalność kombatancka M.H. pełnił służbę wojskową w KBW, po 30 czerwca 1947 i podczas tej służby nie brał udziału w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy. Zatem zastosowanie wobec niego art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z 24 stycznia 1991 o kombatantach ... było prawidłowe i w konsekwencji skutkuje pozbawienie uprawnień kombatanckich. Nadto Kierownik utrzymywał, że w postępowaniu weryfikacyjnym nie był obowiązany do dokonywania ustaleń, czy istnieją przesłanki do przyznania uprawnień z innych tytułów w szczególności z powodu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 omawianej ustawy.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący po raz kolejny utrzymywał, że walczył z oddziałami UPA i mimo, że było to 30 czerwca 1947, to były normalne oddziały, że nigdy nie walczył przeciwko polskiej opozycji. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie.

Skargę wniesiono pod rządami ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.). W międzyczasie doszło do reformy sądownictwa administracyjnego i w myśl art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja narusza prawo. Wbrew stanowisku organu orzekającego ma on obowiązek badać, czy istnieją inne niż tzw. utrwalanie władzy ludowej, a zarazem ustawowe podstawy nabycia bądź zachowania uprawnień kombatanckich. Wynika to wprost z redakcji przyjętego za podstawę orzekania w tej sprawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. nr 17, poz. 75 z późn. zm.) zarówno w ówczesnym jak i aktualnym jego brzmieniu. Zgodnie z hipotezą tego przepisu pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w "charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w wojnie domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Tak też ten przepis jest rozumiany zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie zarówno Sądu Najwyższego jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. uchwałę 7 Sędziów NSA z 4 marca 1992 r. Sygn. akt OPS 13/01). Odmienny pogląd prezentowany w uzasadnieniu kwestionowanych rozstrzygnięć już się zdeaktualizował. Zresztą Kierownik Urzędu w swoim stanowisku nie był konsekwentny. Z jednej strony bowiem uważał, że nie ma potrzeby badać ustawowych tytułów, a z drugiej rozważa zaistnienie przesłanki z art. 1 ust. 2 pkt 6.

Przyjmuje się powszechnie, że w toku postępowania weryfikacyjnego toczącego się w oparciu o art. 25 ustawy o kombatantach Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych nie jest zwolniony z obowiązku przeprowadzenia tego postępowania zgodnie ze standardami wyznaczonymi m.in. przez art. 7 i 77 kpa (zob. np. wyrok NSA z 31 lipca 2001 Sygn. akt V S.A 3431/00). Wbrew jednak temu obowiązkowi postępowanie Kierownika Urzędu wymienionych wyżej standardów nie spełnia. Skarżący konsekwentnie utrzymywał, że w czasie służby w 3 Brygadzie KBW prowadził walki z oddziałami UPA. Kierownik Urzędu wskazując na publikację "informator o nielegalnych antypaństwowych organizacjach i bandach zbrojnych działających w Polsce Ludowej w latach 1954 - 1956" Warszawa 1964, oraz M. Jaworski, "Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego 1945 - 1965" Warszawa 1984, ss. 151 - 167 twierdził, że w tym czasie w jednostkach w których M.H. pełnił służbę z bandami UPA nie walczył, podkreślając jednocześnie, że działania po wiośnie 1948 r. ograniczały się do wyłapywania pojedynczych żołnierzy lub działaczy. Tymczasem z zestawienia Centralnego Archiwum Wojskowego dołączanego do innych tego typu spraw (pismo z 22 sierpnia 1995 nr 647 kierowane do Dyrektora Zespołu Weryfikacji Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych) wynika, że 3 Brygada KBW walczyła z oddziałami UPA od stycznia do października 1946 roku, cały 1947 i 1948, a nadto w 1950 i 1951. Z akt administracyjnych wynika, że skarżący pełnił służbę w Wojsku Polskim w/w Brygadzie od 8 października 1949 do 26 lutego 1952. A więc w okresie, w którym zgodnie z w/w informacją CAW jednostka ta walcząc także z ugrupowaniami niepodległościowymi, toczyła równocześnie boje z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Twierdzenia więc skarżącego, odmiennie niż to przyjął Kierownik Urzędu mają zatem wsparcie także w dokumentach. Zważyć przy tym należy, że o swoich walkach z oddziałami z UPA skarżący wspominał i w życiorysie z 3 lipca 1986 i w deklaracji członkowskiej z tego samego roku złożonej w byłym ZBoWiD. W tych okolicznościach ustalenia Kierownika Urzędu bez ustosunkowania się do twierdzeń skarżącego naruszają przepisy postępowania administracyjnego w stopniu istotnie wpływającym na rozstrzygnięcie w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270). To uchybienie jak się wydaje ma swoje źródło i w tym, że Kierownik Urzędu ograniczył swoje rozważania jedynie do okresu wskazanego przez były ZBoWiD jako utrwalanie władzy ludowej. Tymczasem uprawnienia kombatanckie z tytułu określonego w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach przysługuje osobom, które uczestniczyły w walkach w jednostkach Wojska Polskiego z oddziałami m.in. UPA w okresie całej służby nie zakreślając tu wyraźnego terminu.

Zauważyć przy tym należy, że na tym samym posiedzeniu Sądu w dniu 1 lipca 2004 r. była rozstrzygana inna sprawa ze skargi S. C., który także służył w 3 Brygadzie KBW, a który utrzymywał, że również walczył z oddziałami UPA i to w okresie obejmującym także służbę skarżącego M. H..

W konsekwencji w/w uchybień proceduralnych nie można też przyjąć, by zaskarżona decyzja odpowiadała także normom materialno-prawnym (art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy), co prowadzi do wzruszenia zaskarżonego rozstrzygnięcia także w oparciu o art. 45 § 1 pkt 1 lit c ustawy z 30.08.2002 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponownie rozpoznając sprawę Kierownik Urzędu obowiązany będzie do dokładnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a w szczególności istnienie innych niż "utrwalanie władzy ludowej" tytułu do zachowania uprawnień kombatanckich, a w szczególności objętego dyspozycją art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach. Kierownik winien w tym postępowaniu swoje ustalenia oprzeć nie tylko o dowody zaoferowane ewentualnie przez samą stronę, ale także o własne działanie, a swoje stanowisko w tym zakresie szczegółowo zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa uzasadnić. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 w/w ustawy z 30 sierpnia 2002. Sąd nie rozstrzygnął w trybie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co do wykonalności uchylonej decyzji, a to z uwagi na brzmienie art. 26 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami niektórych represji wojennych oraz okresu powojennego.

/-/ E.Podrazik /-/ P.Miładowski /-/ M.Dybowski

TG