Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 472/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2024-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6135 Odpady
Hasła tematyczne: Odpady
Skarżony organ: Inspektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone rozstrzygnięcie
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 pkt 6, pkt 19, pkt 21-22, pkt 34, art. 11
journal: Dz.U. 2023 poz 1587
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t. j.)
article: art. 146 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 12
journal: Dz.U. 1991 nr 77 poz 335
law: Ustawa z dnia 20 lipca 1991 r. o Państwowej Inspekcji Ochrony Środowiska.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (sprawozdawca) Protokolant st. sekr. sąd. Justyna Dyka-Tarnowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2024 r. sprawy ze skargi I. K. na zarządzenie pokontrolne [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odpadów I. uchyla zaskarżone zarządzenie pokontrolne, II. zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska na rzecz skarżącego I. K. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zarządzeniem pokontrolnym z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...][...] Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska (dalej WIOŚ) na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz. U. z 2024 r. poz. 425, dalej u.i.o.ś) oraz ustaleń kontroli przeprowadzonej w terminie od [...] lutego do [...] kwietnia 2024 r. wobec I. K. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą L. I. K. w miejscu prowadzenia działalności gospodarczej przy ul. [...] w [...], udokumentowanej protokołem kontroli Nr [...], zarządził:

1. Zaprzestać zbierania odpadów bez wymaganego zezwolenia, o którym mowa w art. 41 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1587 ze zm., dalej u.oo.). Termin realizacji: Bezzwłocznie.

2. Zaprzestać przetwarzania odpadów zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego (oraz przygotowania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego do ponownego użycia) poza zakładem przetwarzania bez wymaganego w tym zakresie zezwolenia. Termin realizacji: Bezzwłocznie.

3. Prowadzić na bieżąco ilościową i jakościową ewidencję odpadów – karty przekazania odpadów oraz karty ewidencji odpadów zgodnie z art. 66 – 69 u.oo. Termin realizacji: Bezzwłocznie.

4. Objąć monitoringiem wizyjnym miejsca magazynowania odpadów zgodnie z zapisami art. 25 ust. 6a – 8a u.oo. Termin realizacji: Bezzwłocznie.

Jak wynika z uzasadnienia w/w zarządzenia, na podstawie ustaleń kontroli przeprowadzonej od [...] lutego do [...] kwietnia 2024 r. przez inspektorów WIOŚ w [...] u I. K. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą L. I. K. w miejscu prowadzenia działalności przy ul. [...] w [...], stwierdzono nieprawidłowości w zakresie przestrzegania wymagań ochrony środowiska. Ustalono, że kontrolowany prowadzi działalność polegającą na: zbieraniu odpadów m.in. zużytych opon, tekstyliów, odzieży, przedmiotów pochodzących z gospodarstw domowych, odpadów sprzętów RTV i AGD tj. lodówek, pralek, telewizorów, komputerów itp., a także przetwarzanie zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego (w tym przygotowanie zużytego sprzętu do ponownego użycia) poza zakładem przetwarzania, bez wymaganego w tym zakresie zezwolenia. Działalność ta prowadzona jest na placu magazynowym oraz budynkach warsztatowych zlokalizowanych działkach nr [...] oraz [...] w [...].

Na placu magazynowym oraz w budynkach warsztatowych zlokalizowanych na dz. nr [...] w [...] magazynowane były odpady pochodzące z gospodarstw domowych. Stwierdzono: sprzęty RTV i AGD, stereo, kosiarki, wkrętarki, maszyny do szycia, lodówki, piekarniki, drukarki, pralki, grzejniki elektryczne, rowery, monitory kineskopowe, akumulatory, telewizory, zużyte opony samochodowe, odpady ubrań i tekstyliów. W budynku magazynowym nr [...] stwierdzono magazynowanie luzem, w workach foliowych oraz w opakowaniach kartonowych odpady ubrań, książek, zabawek, butów oraz różnego rodzaju odpadów pochodzących z gospodarstw domowych. W budynku nr [...] stwierdzono magazynowanie luzem oraz w pojemnikach odpadów sprzętu RTV i AGD pochodzących z gospodarstw domowych: stereo, ekranów, telewizorów, komputery oraz laptopy, żelazka, rowery, keybordy, klawiatury, myszki oraz pady do konsoli. Na placu magazynowym zlokalizowanym na działce nr [...] stwierdzono magazynowanie: monitorów kineskopowych, telewizorów, zużytych opon, lodówek, pralek w całości oraz uszkodzonych, mikrofale, piekarniki, drobne sprzęty użytku domowego, rowery. Sprzęty te w większości magazynowane były luzem na gruncie, bez zabezpieczenia przed wpływem czynników atmosferycznych. Jak ustalono, właścicielem działki nr [...] jest L. K., który jak stwierdził, zawarł ustną umowę dzierżawy z I. K., co w ocenie organu powoduje, że jest on jej rzeczywistym użytkownikiem i posiadaczem. Natomiast właścicielką działki nr [...] jest S. B., od której I. K. ową działkę dzierżawi, również jest więc jej rzeczywistym użytkownikiem i posiadaczem.

I. K. okazał ulotkę o odbiorze niepotrzebnych rzeczy, które wrzucane są do skrzynek pocztowych w gospodarstwach domowych – w ten sposób pozyskiwane są odpady, które znajdują się na działkach nr [...] i [...]. Nie okazano dokumentów poświadczających zakup produktów używanych m.in. sprzętu RTV i AGD, używanych opon itp. Okazano jedynie kilka faktur dotyczących sprzedaży rowerów, pralki, lodówki, komputera, ekspresu do kawy, kuchenki gazowej. Jak oznajmił I. K., przedmioty znajdujące się na działkach przyjmowane (odbierane) są z gospodarstw domowych nieodpłatnie, a następnie sprzedawane. Fakt odbierania bezpłatnie przedmiotów oraz sprzętów użytku domowego przesądza o tym, że przedmioty i sprzęty stanowią odpady. Wskazuje na to również sposób ich magazynowania – bezpośrednio na gruncie, bez zabezpieczenia przed wpływem czynników atmosferycznych. Część sprzętów była również uszkodzona – niemożliwe więc jest wykorzystanie ich w pierwotnym celu. Zgodnie z art. 41 ust. 1 u.oo. prowadzenie zbierania odpadów i prowadzenie przetwarzania odpadów wymaga uzyskania zezwolenia. Kontrolowany podmiot go nie posiada, wobec czego działa niezgodnie z prawem.

W trakcie kontroli ustalono, że I. K. przetwarzał na działkach nr [...] i [...] odpady bez wymaganego w tym zakresie zezwolenia. Na placu magazynowym na działce nr [...] stwierdzono: magazynowane w big-bagach odpady obwodów drukowanych, metali różnego rodzaju w tym obudowy oraz części metalowe pochodzące ze zdemontowanych urządzeń RTV i AGD, zlewozmywaki, kabli pochodzące ze zdemontowanych urządzeń elektrycznych i elektronicznych, a także odpady przewodów miedzianych pochodzących ze zdemontowanych urządzeń elektrycznych i elektronicznych; magazynowanie w kontenerach odpady metali różnego rodzaju m.in. suszarki do ubrań, grzejniki a także odpady pochodzące ze zdemontowanych urządzeń RTV i AGD, części kosiarki, obudowy piekarników; magazynowane w koszu zdemontowane sprężarki do lodówek (widoczne oznaczenia czynników chłodzących np. R600a) oraz zbiorniki na czynnik chłodzący. W budynku magazynowym nr [...] stwierdzono: magazynowanie luzem oraz w pojemnikach pochodzące z gospodarstw domowych odpady sprzętu RTV i AGD, stereo, ekranów, telewizorów, komputery oraz laptopy, żelazek, rowerów, keybordy, klawiatury, myszki, pady do konsoli; magazynowane luzem oraz w pojemnikach: częściowo zdemontowane komputery, magazynowane w pojemnikach oraz kontenerach odpady pochodzące z demontażu zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego: kable oraz przewody, zasilacze komputerowe, płytki obwodów drukowanych oraz płyty główne, pamięci wewnętrzne – dyski HDD, napędy optyczne DVD, głowice lasera DVD, głowice magnetowidów, zasilacze serwerowe, narzędzia ręczne służące do demontażu urządzeń. Na placu magazynowym na działce nr [...] stwierdzono: odpady pochodzące gospodarstw domowych magazynowane w big-bagach oraz luzem; magazynowane na gruncie lodówki oraz pralki w całości oraz uszkodzone bez zabezpieczenia przed czynnikami atmosferycznymi. W wiacie: magazynowane lodówki, mikrofale, piekarniki, różne sprzęty użytku domowego, magazynowane bezpośrednio na gruncie, bez zabezpieczenia przed czynnikami atmosferycznymi rowery; wymieszane z gruntem połamane obudowy od lodówek oraz pralek.

Zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 11 maja 2015 r. w sprawie odzysku odpadów poza instalacjami i urządzeniami (Dz.U. z 2015 r. poz. 796) czynności polegające na sprawdzeniu, czyszczeniu lub naprawie produktów lub części produktów stanowiących odpady w celu ich przygotowania do ponownego użycia bez jakichkolwiek innych czynności wstępnego przetwarzania, odbywające się bez stosowania stacjonarnych urządzeń stanowią proces odzysku R12. W toku kontroli I. K. okazał faktury sprzedaży m.in. rowerów, sprzętu RTV i AGD, przedmiotów użytku domowego. Sprzedaż używanego sprzętu – odpadów zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, które zostały wcześniej poddane sprawdzeniu oraz przygotowaniu do ponownego użycia stanowi przetwarzanie w procesie R12. Kontrolowany nie posiada obecnie zezwolenia na przetwarzanie odpadów w procesie R12 w celu przygotowania odpadów do ponownego użycia. Jak ustalono, kontrolowany prowadzi również demontaż zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego w budynku warsztatowo-magazynowym. Wskazują na to zdemontowane części pochodzące ze sprzętów użytku domowego m.in. lodówek, pralek, telewizorów, komputerów, odtwarzaczy dvd itp. Zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (Dz.U. z 2024 r. poz. 573) demontaż zużytego sprzętu oraz przygotowanie do ponownego użycia zużytego sprzętu oraz odpadów powstałych po demontażu zużytego sprzętu prowadzi się wyłącznie w zakładzie przetwarzania. Demontaż zużytego sprzętu, recykling i inne niż recykling procesy odzysku, z wyjątkiem przygotowania do ponownego użycia, obejmują przynajmniej usunięcie ze zużytego sprzętu płynów oraz postępowanie prowadzone w sposób określony w załączniku nr 5 do ustawy. Przez zakład przetwarzania rozumie się instalację, obiekt budowlany lub jego część, w których jest prowadzony demontaż zużytego sprzętu oraz przygotowanie do ponownego użycia zużytego sprzętu lub odpadów powstałych po demontażu zużytego sprzętu, które posiadają decyzję w zakresie gospodarki odpadami zezwalającą na przetwarzanie zużytego sprzętu. Kontrolowany podmiot nie posiada decyzji zezwalającej na przetwarzanie zużytego sprzętu oraz przygotowanie do ponownego użycia zużytego sprzętu.

Na podstawie analizy lOŚ BDO za lata 2020 – 2024 i ustalono, że kontrolowany w okresie 2020 – [...] lutego 2024 r. przekazał łącznie 515,336 Mg odpadów. Kontrolowany zobowiązany jest do prowadzenia ilościowej i jakościowej ewidencji odpadów – zgodnie z art. 66 u.oo. Dotychczas ewidencja odpadów prowadzona była jedynie w oparciu o karty przekazania odpadów (jako przekazujący). Kontrolowany nie może skorzystać ze zwolnienia określonego w art. 71 pkt 1 u.oo. – wytwarza więcej niż 5 Mg odpadów na rok. Kontrolowany zbiera i przetwarza odpady, dlatego jest zobowiązany do prowadzenia pełnej ewidencji odpadów na postawie art. 67 ust. 1 u.oo.

Kontrolowany jako posiadacz odpadów prowadzący zbieranie i przetwarzanie odpadów palnych m.in. zużytych opon, tekstyliów, częściowo sprzętów RTV i AGD zobowiązany jest do stosowania przepisów art. 25 ust. 6a – 6f u.oo. Na terenie placu magazynowego zamontowanych jest 8 kamer, z czego działają 3. Nie obejmują one jednak całej powierzchni magazynowanych odpadów. Nie przesłał również do siedziby WIOŚ [...] hasła i loginu do podglądu z kamer w czasie rzeczywistym.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2024 r. kontrolowany złożył uwagi do protokołu kontroli. W odniesieniu do zarzutu o niepoinformowaniu o możliwości udziału w kontroli pełnomocnika lub tłumacza, WIOŚ wskazał, że I. K. włada językiem polskim, posiada również ważną kartę stałego pobytu. Dodatkowo prowadzenie działalności gospodarczej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej zobowiązuje do znajomości podstawowych praw i obowiązków zawartych w ustawie Prawo przedsiębiorców. Odnośnie zarzutu braku sporządzenia protokołu oględzin organ wskazał na brak takiego wymogu. Przedmiotowa kontrola miała charakter kontroli pozaplanowej – interwencyjnej. W myśl art. 9a u.i.o.ś. kontrolę przedsiębiorców wykonuje się na zasadach określonych w rozdziale 5 ustawy Prawo przedsiębiorców. Kwalifikacja przedmiotów jako odpady jest prawidłowa, gdyż w toku kontroli kontrolowany sam wskazał, że odbierane przedmioty są przekazującym niepotrzebne, czym wypełniają definicję odpadu. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego prowadzenia ewidencji odpadów organ wskazał, że kontrolowany prowadzi działalność związaną ze zbieraniem i przetwarzaniem odpadów, wobec czego zobowiązany jest zgodnie z art. 66 – 69 u.oo. do prowadzenia pełnej ewidencji odpadów, za pomocą kart przekazania odpadów i kart ewidencji odpadów. Kontrolowany zbiera odpady, a także przetwarza poza zakładem przetwarzania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego zużyty sprzęt. Jednocześnie sam potwierdza, iż nie prowadził Kart Ewidencji Odpadów, posługiwał się jedynie Kartami Przekazania Odpadów.

Kontrolowany jako posiadacz odpadów prowadzący zbieranie i przetwarzanie odpadów palnych, m.in. zużytych opon, tekstyliów, częściowo sprzętów RTV i AGD zobowiązany jest do stosowania przepisów art. 25 ust. 6a – 6f u.oo. Przepisy te wskazują na obowiązek prowadzenia monitoringu wizyjnego miejsc magazynowania odpadów dla podmiotów prowadzących zbieranie i przetwarzanie odpadów.

Odnosząc się do zarzutu przekazania załączników do protokołu w formie płyty CD organ poinformował, że zgromadzony materiał dowodowy jest obszerny. Wszystkie załączniki (21) do protokołu zostały zeskanowane w formie pdf oraz dostarczone kontrolowanemu w dniu zakończenia kontroli. Kontrolowany miał więc możliwość zapoznania się z wszystkimi załącznikami do protokołu.

Na powyższe Zarządzenie pokontrolne WIOŚ z dnia [...] lipca 2024 r. I. K., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. zarzucając naruszenie:

1) art. 12 ust. 1 pkt 1 u.i.o.ś. poprzez wydanie kwestionowanego aktu z pominięciem zmiany stanu faktycznego, jaka miała miejsce od dnia zakończenia kontroli, mimo że organ miał nich wiedzę;

2) art. 12 ust. 1 pkt 1 u.i.o.ś. w zw. z art. 41 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 6 u.oo. poprzez bezpodstawne przyjęcie, że skarżący prowadzi działalność w zakresie zbierania odpadów bez zezwolenia, podczas gdy działalność w tym zakresie nie jest przez skarżącego prowadzona, zaś wszystkie przekazywane mu przez ich pierwotnych właścicieli przedmioty stanowią produkty używane, a nie odpady jak przyjmuje organ;

3) art. 12 ust. 1 pkt 1 u.i.o.ś. w zw. z art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym poprzez zarzucenie skarżącemu przetwarzania odpadów zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, bez wymaganego zezwolenia i poza zakładem przetwarzania w sytuacji, gdy wszystkie przekazywane mu przez ich pierwotnych właścicieli przedmioty stanowią produkty używane, a nie odpady jak przyjmuje organ;

4) art. 12 ust 1 pkt 1 u.i.o.ś. w zw. z art. 66 ust. 1 u.oo. i zobowiązanie skarżącego do prowadzenia ewidencji odpadów w odniesieniu do odpadów zbieranych i przetwarzanych, przy jednoczesnym wadliwym uzasadnieniu tak określonego obowiązku poprzez nieodpowiadające stanowisku inspektorów wskazanie zakresu wymaganych dokumentów ewidencji odpadów i pominięciu dokumentów kluczowych z punktu widzenia zarzucanej skarżącemu działalności, co pozostaje w sprzeczności z celem wydania zarządzenia pokontrolnego;

5) art. 12 ust 1 pkt 1 u.i.o.ś. w zw. z art. 25 ust 6a – 8a u.o.o., poprzez zobowiązanie skarżącego do objęcia monitoringiem wizyjnym miejsc magazynowania odpadów, podczas gdy obowiązek ten dotyczy podmiotów zbierających lub przetwarzających odpady, nie dotyczy zaś wytwórcy odpadów, którym jest skarżący;

6) art. 11 ust 1 u.i.o.ś. poprzez brak dołączenia do protokołu kontroli, stanowiących jego integralną część, podpisanych przez inspektorów organu załączników.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego zarządzenia, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego podniósł m.in., iż WIOŚ wydając zaskarżone zarządzenie, nie uwzględnił zmiany stanu faktycznego, jaka miała miejsce pomiędzy ustaleniami kontroli a wydaniem zarządzenia pokontrolnego. Pismem z dnia [...] czerwca 2024 r. organ został bowiem zawiadomiony przez inny podmiot, również prowadzący swoją działalność gospodarczą w tym samym miejscu, o zakresie podjętych działań związanych z uprzątnięciem terenu nieruchomości ze znajdujących się na niej przedmiotów, kwalifikowanych przez organ jako odpady. Na dowód podjęcia w/w czynności do pisma załączona została dokumentacja zdjęciowa, obejmująca zarówno wnętrze pomieszczeń, jak i teren zewnętrzny. Tym samym w dniu wydawania zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego organ posiadał wiedzę, że wszystkie kwestionowane podczas kontroli WIOŚ przedmioty zostały z terenu nieruchomości uprzątnięte i na terenie nieruchomości brak jest odpadów, których zbieranie i przetwarzanie jest skarżącemu zarzucane. Skoro zatem wskazane w zarządzeniu naruszenia zostały wyeliminowane, wydanie zarządzenia pokontrolnego oraz nałożenie na skarżącego obowiązku informowania o zakresie podjętych i zrealizowanych działań służących usunięciu wskazanych uchybień należy uznać za bezpodstawne. Dodatkowo, w dniu [...] czerwca 2024 r. skarżący został wykreślony z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej w Rzeczpospolitej Polskiej (CEiDG), a tym samym przestał być przedsiębiorcą.

Zezwolenie na zbieranie czy przetwarzanie odpadów może zostać wydane wyłącznie przedsiębiorcy. Zgodnie bowiem z przepisami u.oo. we wniosku o wydanie takich zezwoleń, należy wskazać numeru identyfikacji podatkowej (NlP). Pojęcie NIP wprowadza ustawa z dnia 15 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 375). Zgodnie z art. 3 ust. 1 tej ustawy identyfikatorem podatkowym jest: 1) numer PESEL - w przypadku podatników będących osobami fizycznymi niebędących zarejestrowanymi podatnikami podatku od towarów i usług lub nieprowadzących działalności gospodarczej, 2) NIP – przypadku pozostałych podmiotów podlegających obowiązkowi ewidencyjnemu, o którym mowa w art. 2. Zatem osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej, w obecnym stanie prawnym, nie jest obowiązana posiadać NIP. Zgodnie natomiast z art. 3a w/w ustawy, w przypadku, gdy z odrębnych przepisów wynika obowiązek podawania NIP obowiązek ten dotyczy wyłącznie podmiotów, które są obowiązane posiadać NIP na podstawie przepisów niniejszej ustawy. Z powyższego wynika więc, że obowiązek wskazania NIP posiadacza odpadów zarówno we wniosku jak i w samych zezwoleniach przesądza, że może je uzyskać wyłącznie przedsiębiorca. Osoba fizyczna niebędąca przedsiębiorcą nie jest w stanie skutecznie złożyć wniosku, ponieważ nie może wskazać NIP jako osoba niezobowiązana do jego posiadania (nawet jeżeli numer ten posiada choćby ze względu na odmienny stan prawny w przeszłości). Tym samym treść zarządzenia w jego pkt 1 i 2 oraz ich uzasadnienie nie koresponduje z zaistniałymi okolicznościami faktycznymi, a wręcz z przyczyn obiektywnych jest niemożliwa do wykonania.

Skoro celem zarządzenia pokontrolnego jest oficjalne zwrócenie – w sposób urzędowy – uwagi na konieczność podjęcia działań w celu wyeliminowania stwierdzonych w trakcie kontroli naruszeń, to zastosowanie się do ich treści winno pozwolić adresatowi wyeliminować stwierdzone nieprawidłowości. Tymczasem zastosowanie się do wskazań zarządzenia określonych w pkt 1 i 2, w aktualnym stanie faktycznym jest przez skarżącego niemożliwe. Co więcej, konsekwencją regulacji określającej uznaniową kompetencję inspektora ochrony środowiska do wydania zarządzenia pokontrolnego ("może wydać"), a także konsekwencją władczego charakteru zarządzenia pokontrolnego konieczne było rozważenie przez organ zasadności formułowania obowiązków mających doprowadzić stan faktyczny do stanu postulowanego w sytuacji, gdy nie występują rozbieżności między stanem faktycznym a stanem postulowanym na moment wydawania zarządzenia pokontrolnego. Skoro organ "może wydać" zarządzenie pokontrolne to – w ocenie Sądu – nie powinien abstrahować od zmiany stanu faktycznego, jaka nastąpiła między ustaleniami kontroli a wydaniem zarządzenia. Skoro zarządzenie pokontrolne ma przekazywać wyniki ustalenia kontroli i formułować obowiązki doprowadzenia stanu faktycznego do stanu zgodnego z prawem – to jego treść nie może pozostawać w oderwaniu od aktualności ustalonych naruszeń.

W odpowiedzi na skargę WIOŚ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonym zarządzeniu pokontrolnym. Odnosząc się do zarzutów skargi organ podniósł m.in., że informacja o uprzątnięciu odpadów z objętego kontrolą terenu w [...], zawarta w piśmie z dnia [...] czerwca 2024 r., nie pochodzi od skarżącego I. K., lecz pełnomocnika jego brata L. K. (którego działalność w podobnym zakresie, prowadzona na tym samym terenie, również była objęta kontrolą WIOŚ w dniach od [...] lutego do [...] kwietnia 2024 r. i wobec którego organ ten wydał zarządzenie pokontrolne z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] o podobnej treści, co wobec skarżącego w niniejszej sprawie).

W ocenie organu uniemożliwiało to odniesienie treści tego pisma bezpośrednio do sytuacji skarżącego. Ponadto samo uprzątnięcie odpadów znajdujących się na terenie nieruchomości nie świadczy o tym, że dany podmiot zaprzestał prowadzić działalność polegającą na zbieraniu odpadów. Uprzątnięcie terenu wykazane przedstawioną dokumentacją fotograficzną świadczy jedynie o zlikwidowaniu czy opróżnieniu miejsc magazynowania odpadów. Skarżący kwestionuje samą kwalifikację prowadzonej działalności jako zbieranie czy przetwarzanie odpadów. Skoro więc taka jest postawa procesowa skarżącego, to nie można przyznać, że naruszenie zostało usunięte. Do stanowiska skarżącego znanego WIOŚ w momencie wydawania zarządzenia odniesiono się w tym akcie. Wydaniu zarządzenia pokontrolnego nie stało na przeszkodzie wykreślenie skarżącego z rejestru CEiDG ponieważ również osoba fizyczna nie będąca przedsiębiorcą może być podmiotem korzystającym ze środowiska w rozumieniu art. 3 pkt 20 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2024 r., poz. 54 ze zm.), zgodnie z którym rozumie się przez to: a) przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców oraz przedsiębiorcę zagranicznego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a także osoby prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie w zakresie upraw rolnych, chowu lub hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego, b) jednostkę organizacyjną niebędącą przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców, c) osobę fizyczną niebędącą podmiotem, o którym mowa w lit. a, korzystającą ze środowiska w zakresie, w jakim korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia.

Na rozprawie strony podtrzymały stanowiska procesowe przedstawione w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zakresie swej właściwości sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, aktualnych w dacie wydania zaskarżonego aktu. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazał się trafne.

Zaskarżone zarządzenie pokontrolne zostało wydane na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 u.i.o.ś. W myśl pierwszego z tych przepisów, na podstawie ustaleń kontroli wojewódzki inspektor ochrony środowiska może wydać m.in. zarządzenie pokontrolne do kierownika kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub osoby fizycznej. Kierownik kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub kontrolowana osoba fizyczna, w terminie wyznaczonym w zarządzeniu pokontrolnym, mają obowiązek poinformowania wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska o zakresie podjętych i zrealizowanych działań służących wyeliminowaniu wskazanych naruszeń (art. 12 ust. 2).

Zarządzenie pokontrolne, o którym mowa w art. 12 ust. 1 pkt 1 u.i.o.ś., nie jest decyzją administracyjną, lecz innym aktem z zakresu administracji publicznej, dotyczącym uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Jest ono władczym aktem organu administracji publicznej, odrębnym od decyzji administracyjnej, na czynność tę przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Akt ten jest wydawany w przypadku, gdy w wyniku przeprowadzonej kontroli organ stwierdzi naruszenie prawa. Istotą kontroli poprzedzającej wydanie zarządzenia pokontrolnego jest po pierwsze – zbadanie zgodności stanu istniejącego (stanu faktycznego) ze stanem postulowanym, czyli stanem spełniającym wymogi zgodności z przepisami i regułami, które w prawie uznane są za warunki jego poprawności, po drugie – ustalenie zasięgu i przyczyn rozbieżności, a wreszcie po trzecie – przekazanie wyników tego ustalenia, a czasem i wynikających stąd dyspozycji, podmiotowi kontrolowanemu lub też jego jednostce nadrzędnej. W judykaturze i piśmiennictwie wskazuje się, że zarządzenie pokontrolne jest aktem, który można określić jako akt o charakterze sygnalizacyjnym, określający ramowe kierunki postępowania względem osoby zarządzającej podmiotem korzystającym ze środowiska albo innej osoby fizycznej (por. wyrok NSA z 2 czerwca 2009 r., II GSK 1009/08, orzeczenia.nsa.gov.pl, zob. też T. Czech, Zarządzenie pokontrolne organów Inspekcji Ochrony Środowiska, ZNSA 2011 r., nr 3, s. 93). Postępowanie w przedmiocie wydania zarządzenia pokontrolnego toczy się w oparciu o przepisy ustawy IOŚ, zatem stan faktyczny sprawy zostaje ustalony na podstawie wyników kontroli oraz protokołu kontroli, który ma odzwierciedlać przebieg kontroli na miejscu.

WIOŚ "może wydać zarządzenie pokontrolne" (art. 12 ust. 1 pkt 1 u.i.o.ś.) na podstawie ustaleń stwierdzonych podczas kontroli i odnotowanych w jej protokole, a osoba reprezentująca podmiot kontrolowany "ma obowiązek" poinformowania organ o podjętych działaniach mających na celu wyeliminowanie naruszeń wskazanych w zarządzeniu pokontrolnym.

Przechodząc do przyczyn uwzględnienia skargi należy zwrócić uwagę, iż zgodnie z poglądem sformułowanym w orzecznictwie sądowym przepisy u.i.o.ś. wprawdzie wprost nie regulują przypadku, w którym po przeprowadzeniu kontroli i doręczeniu protokołu z niej, a przed wydaniem zarządzenia pokontrolnego dochodzi do wyeliminowania wskazanych w protokole kontroli uchybień. Zdaniem sądu, nie bez znaczenia dla odpowiedzi na pytanie o dopuszczalny sposób zachowania się organu w takiej sytuacji jest jednak istota zarządzenia pokontrolnego oraz regulacja art. 12 ust. 1 pkt 1 u.i.o.ś., z zawartym w niej sformułowaniem "może wydać zarządzenie pokontrolne".

Celem zarządzenia pokontrolnego jest oficjalne stwierdzenie, jakie naruszenia obowiązków prawnych wykryto w toku kontroli, i zwrócenie – w sposób urzędowy – właściwej osobie uwagi na konieczność podjęcia działań w celu wyeliminowania tych naruszeń. Zarządzenie pokontrolne ma także umożliwić organowi Inspekcji Ochrony Środowiska uzyskanie informacji o tym, czy i jakie działania podjął oraz zrealizował podmiot kontrolowany, aby usunąć stwierdzone naruszenia. Badanie legalności zarządzenia oznacza więc konieczność sprawdzenia, czy istniały podstawy do wydania zarządzenia, w tym czy naruszenia zostały w prawidłowy sposób stwierdzone, określone i dostatecznie wykazane. Zarządzenie pokontrolne nie jest tylko prostym "przypomnieniem" obowiązków wynikających z innych źródeł (przepisów, decyzji), lecz "przypomnieniem" o obowiązkach naruszonych. Przekazanie ustaleń i dyspozycji ma charakter aktu władczego, ale podejmowanego w granicach uznania administracyjnego ("może wydać"), co wyklucza obligatoryjny charakter zarządzenia pokontrolnego (wyrok WSA w Opolu z 29 czerwca 2021 r., II SA/Op 183/21).

Konsekwencją regulacji art. 12 ust. 1 pkt 1 u.i.o.ś. określającej uznaniową kompetencję inspektora ochrony środowiska do wydania zarządzenia pokontrolnego, a także konsekwencją władczego charakteru tego aktu, jest konieczność rozważenia przez organ zasadności formułowania obowiązków mających doprowadzić stan faktyczny do stanu postulowanego w sytuacji, gdy nie występują rozbieżności między stanem faktycznym a stanem postulowanym na moment wydawania zarządzenia pokontrolnego. Skoro organ "może wydać" zarządzenie pokontrolne, to – w ocenie Sądu – nie powinien abstrahować od zmiany stanu faktycznego, jaka nastąpiła między ustaleniami kontroli a wydaniem zarządzenia. Skoro bowiem zarządzenie pokontrolne ma przekazywać wyniki, ustalenia kontroli i formułować obowiązki doprowadzenia stanu faktycznego do stanu zgodnego z prawem – to jego treść nie może pozostawać w oderwaniu od aktualności ustalonych naruszeń. Oznacza to również konieczność oceny zasadności wydania zarządzenia pokontrolnego (por. wyroki WSA w Białymstoku z 19 października 2021 r. II SA/Bk 621/21 oraz WSA w Gorzowie Wlkp. z 26 lipca 2023 r., II SA/Go 237/23 ).

Odnosząc powyższe poglądy sformułowane w orzecznictwie do okoliczności niniejszej sprawy, Sądowi w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę wiadome jest z urzędu, iż wyrokiem z dnia 2 października 2024 r., sygn. akt II SA/Go 362/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. oddalił skargę L. K. na zarządzenie pokontrolne [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] maja 2024 r., nr [...] w przedmiocie zbierania i przetwarzania odpadów. Zarządzenie to zostało wydane na podstawie ustaleń kontroli przeprowadzonej przez inspektorów WIOŚ w terminie od [...] lutego do [...] kwietnia 2024 r. (pokrywającym się z terminem kontroli w niniejszej sprawie), na placu magazynowym oraz budynkach warsztatowych zlokalizowanych dz. nr [...] oraz [...] w [...], gdzie L. K. prowadzi działalność w podobnym zakresie, co jego brat I. K. Wydane w niniejszej sprawie przez WIOŚ zarządzenie pokontrolne jest w zakresie pkt 1-4 tożsame z wcześniejszym zarządzeniem pokontrolnym z dnia [...] maja 2024 r., wydanym przez ten organ wobec L. K.

Ponadto w okresie pomiędzy datami wydania tych zarządzeń pokontrolnych ([...] maja 2024 r. oraz [...] lipca 2024 r.), a mianowicie dnia [...] czerwca 2024 r. do WIOŚ wpłynęła pisemna informacja pełnomocnika L. K. – r.pr. M. B. o zakresie podjętych i zrealizowanych działań. W piśmie tym wskazano m.in., iż teren nieruchomości został uprzątnięty, a wytworzone odpady zostały przekazane uprawnionym odbiorcom za pośrednictwem kart przekazania odpadów. Na dowód powyższego przedłożono fotografie placu wykonane po jego uprzątnięciu. Z dokumentu w postaci powyższego pisma został w niniejszej sprawie przeprowadzony dowód na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a.

Dodatkowo do wniesionej w niniejszej sprawie skargi został załączony wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wynika, iż występujący w niniejszej sprawie jako skarżący I. K. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej z dniem [...] czerwca 2024 r., zaś wpis z rejestru został wykreślony z dniem [...] czerwca 2024 r. Z informacji pełnomocnika zawartej w uzasadnieniu skargi wynika nadto, iż skarżący po zaprzestaniu działalności gospodarczej wyjechał z Polski na teren Ukrainy.

W rozpatrywanej sprawie zainicjowanej skargą I. K. wystąpiła więc sytuacja, iż po zakończeniu kontroli ([...] kwietnia 2024 r.) a przed datą wydania wobec niego zarządzenia pokontrolnego ([...] lipca 2024 r.) doszło do zmiany stanu faktycznego, polegającego na uprzątnięciu terenu objętego kontrolą ze znajdujących się tam przedmiotów, o czym organ został zawiadomiony wskazanym wyżej pismem w dniu [...] czerwca 2024 r. W tej sytuacji kwestia formułowania wobec w/w skarżącego obowiązku doprowadzenia stanu faktycznego stwierdzonego w toku kontroli do stanu zgodnego z prawem – w zakresie pkt 1 i 2 zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego – straciła swą aktualność.

Odnosząc się do zawartej w odpowiedzi na skargę argumentacji, że informacja ta nie pochodziła od skarżącego, lecz od jego brata L. K. i dotyczy jego działalności, również objętej kontrolą, co w ocenie organu uniemożliwiało odniesienie treści tego pisma bezpośrednio do sytuacji I. K., jak również, iż samo uprzątnięcie odpadów z terenu nieruchomości nie świadczy o tym, że dany podmiot zaprzestał prowadzenia działalności, wskazać należy, iż argumentacja ta nie zmienia obiektywnie zaistniałej okoliczności, że teren objęty kontrolą prowadzoną wobec skarżącego został uprzątnięty ze znajdujących się na nim przedmiotów. Zatem nieprawidłowość stwierdzona w toku kontroli została usunięta przed datą wydania zaskarżonego w niniejszej sprawie zarządzenia pokontrolnego, o czym WIOŚ miał wiedzę i co świadczy o bezprzedmiotowości tego zarządzenia w zakresie pkt 1 i 2.

Z kolei w zakresie pkt 3 i 4 zaskarżone zarządzenie straciło swą aktualność również z uwagi na zaprzestanie wykonywania przez skarżącego działalności gospodarczej z dniem [...] czerwca 2024 r. oraz wykreślenia z CEiDG z dniem [...] czerwca 2024 r. Stąd też za bezprzedmiotowe należało uznać nałożenie na skarżącego obowiązku prowadzenia na bieżąco – a więc od daty wydania zarządzenia na przyszłość – ilościowej i jakościowej ewidencji odpadów oraz objęcia monitoringiem wizyjnym miejsca magazynowania odpadów, zgodnie z zapisami ustawowymi w związku z działalnością gospodarczą – której prowadzenia skarżący zaprzestał. Hipotetycznie rzecz ujmując, nie można wprawdzie wykluczyć w tego rodzaju stanach faktycznych – nie odnosząc tego stwierdzenia do skarżącego – próby obejścia prawa polegającego na prowadzeniu działalności w zakresie zbierania i przetwarzania odpadów przez osobę nie zarejestrowaną w CEiDG jako przedsiębiorca, jednakże w okolicznościach niniejszej sprawy nie świadczy to o konieczności nałożenia na skarżącego obowiązków wynikających z pkt 3 i 4 zaskarżonego zarządzenia. Obowiązki te zostały bowiem nałożone również na L. K., wydanym wobec niego wcześniejszym zarządzeniem pokontrolnym z dnia [...] maja 2024 r., o treści tożsamej co w niniejszej sprawie. Stąd też działania mające na celu wyeliminowanie naruszeń ujawnionych w toku kontroli, doprowadzenie do stanu zgodnego z prawem oraz zapobieganie kolejnym tego typu naruszeniom w przyszłości, na objętym kontrolą terenie działek nr [...] oraz [...] w [...], zostały już przez organ zrealizowane w sprawie dotyczącej brata skarżącego. Przy czym z protokołu kontroli z dnia [...] kwietnia 2024 r. wynika, iż czynności kontrolne na tym terenie zostały podjęte i były prowadzone jednocześnie wobec obydwu tych osób.

Z przedstawionych wyżej względów, na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w pkt I wyroku.

Niezasadne okazały się natomiast zarzuty skargi odnośnie błędnej zdaniem strony skarżącej, kwalifikacji działalności prowadzonej przez skarżącego, jako obejmującej zbieranie i przetwarzanie odpadów.

W tym zakresie Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko przedstawione w wydanym w sprawie L. K. wyroku z dnia 2 października 2024 r., sygn. akt II SA/Go 362/24.

W myśl art. 3 pkt 6 u.oo. przez odpady rozumie się każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 października 2019 r. sygn. II OSK 2916/17, odpadem jest każda substancja lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do pozbycia się jest obowiązany. Dla uznania przedmiotu za odpad nie ma znaczenia okoliczność, że dla jego nabywcy może on mieć wartość użytkową i nadaje się do dalszego wykorzystania po poddaniu stosownym operacjom. Pojęcie odpadu nie wyłącza zatem substancji i przedmiotów, które nadają się do dalszego gospodarczego wykorzystania, odpadami są także materiały podlegające ponownemu gospodarczemu wykorzystaniu przez nabywcę, posiadają dla niego określoną wartość gospodarczą, rynkową. Dla zakwalifikowania danej substancji lub przedmiotu jako odpadu, nie ma znaczenia wola, świadomość nabywcy. Okoliczność, że dana substancja lub produkt może podlegać odzyskowi, nie oznacza, że nie jest odpadem. Jako odpady należy traktować nie tylko przedmioty i substancje będące pozostałością procesu produkcyjnego, którego celem nie było powstanie tego produktu lub substancji, a które posiadacz, wytwórca uważa za zbędne i których chciałby się wyzbyć, ale także takie, które podlegają dalszym procesom odzysku w celu ich gospodarczego wykorzystania, bez przeprowadzenia procedury, o której stanowi art. 11 u.o.o. (wyrok WSA w Opolu w wyroku z 31 stycznia 2019 r., II SA/Op 497/18)

Odpad powstaje wówczas, gdy faktycznie władający przedmiotem nie znajduje dla niego dalszego zastosowania i wyzbywa się go. Zatem możliwość odzysku odpadu nie wpływa na ocenę określonego towaru jako odpadu, innymi słowy – nie pozbawia właściwości odpadu możliwość zagospodarowania odpadu przez odzysk. Niezbędnym warunkiem uznania danego przedmiotu za odpad jest to, aby jego posiadacz wyzbywał się go lub zamierzał się wyzbyć. "Pozbycie" oznacza zmianę sposobu użytkowania danego przedmiotu, niezgodnie z jego pierwotnym przeznaczeniem. Odpad powstaje wówczas, gdy faktycznie władający przedmiotem nie znajduje dla niego dalszego zastosowania i wyzbywa się go, przy czym przydatność określonego towaru do dalszego wykorzystania po jego naprawie, czy też jego wartość rynkowa nie pozbawia go charakteru odpadu, skoro kwalifikacja do kategorii odpadów jest następstwem woli lub konieczności wyzbycia się przez pierwotnego posiadacza (por. wyrok WSA w Kielcach z 29 maja 2018 r. o sygn. II SA/Ke 769/17)

W wyroku NSA z dnia 20 czerwca 2017 r., sygn. II OSK 2642/15 wskazano, że decydujące znaczenie dla kwalifikacji określonego przedmiotu (substancji) jako odpadu ma kwestia związana z jego "pozbywaniem się" przez posiadacza, które może być, jak się przyjmuje, działaniem faktycznym ("pozbywa się"), zamierzonym ("pozbyć się zamierza") lub nakazanym ("do którego pozbycia się jest obowiązany").

Definicja odpadów zawarta w art. 3 ust. 1 pkt 6 u.oo. pozostaje przy tym zbieżna ze znaczeniem pojęcia odpad przyjętym w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylającej niektóre dyrektywy (art. 3 ust. 1). Poprzedni akt prawodawstwa unijnego posługiwał się czasownikiem "usuwania" przedmiotu lub substancji (por. art. 1 ust. 1 lit. a dyrektywy 2006/12/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 kwietnia 2006 r. w sprawie odpadów). W konsekwencji rozstrzygnięcie o tym, czy w konkretnym przypadku w odniesieniu do określonego przedmiotu lub substancji powinny mieć zastosowanie przepisy dotyczące odpadów, zależne jest od tego, czy w danym przypadku można zasadnie twierdzić, że posiadacz owego przedmiotu (substancji) pozbywa się, zamierza się pozbyć lub jest obowiązany to uczynić. Oznacza to, że regulacje krajowa i unijna dotyczące gospodarki odpadami posługują się pojęciem "odpadów" w znaczeniu, które decydującym kryterium zaliczenia przedmiotu lub substancji do odpadów czyni intencję posiadacza w pozbyciu się tego przedmiotu lub substancji. Wyjątkiem od tego jest ustalenie przepisu prawa krajowego, który nakłada na posiadacza taki obowiązek, czyli obowiązek pozbycia się danego przedmiotu lub substancji (por. wyroki NSA z 8 listopada 2016 r., II OSK 257/15 i z 16 stycznia 2015 r., II OSK 1463/13).

Wolę pozbycia się określonego przedmiotu (substancji) należy łączyć z kryterium jego zaistniałej nieprzydatności, która wiąże się ze zmianą sposobu użytkowania przedmiotu polegającą na użytkowaniu go w inny sposób aniżeli nakazuje to jego przeznaczenie (por. wyroki NSA z 9 czerwca 2009 r., II OSK 960/08 oraz z 12 marca 2013 r. II OSK 2132/11). Do kategorii odpadów włączyć należy nie tylko te przedmioty, które ich dotychczasowy posiadacz uważa za zbędne i których chciałby się wyzbyć, ale także te podlegające powtórnemu gospodarczemu wykorzystaniu, po poddaniu ich procesowi odzysku. Z tego względu pozbycia się przedmiotu nie można zawężać do sytuacji, gdy dotychczasowy posiadacz pozbywa się danego przedmiotu w celu jego definitywnego unieszkodliwienia lub przetworzenia. Powyższy sposób rozumienia pojęcia odpady pozostaje w pełni zbieżny ze sposobem jego rozumienia w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE. W orzecznictwie tym wskazuje się, że zakwalifikowanie substancji lub przedmiotu jako odpadów w rozumieniu dyrektywy w sprawie odpadów wynika przede wszystkim z zachowania posiadacza i ze znaczenia wyrazu usuwać (pozbywać się). Wyrazy te powinny być interpretowane nie tylko w świetle zasadniczego celu dyrektywy, którym jest ochrona zdrowia ludzi i środowiska przed szkodliwymi skutkami spowodowanymi przez zbieranie, transport, unieszkodliwianie, magazynowanie oraz składowanie odpadów, ale także w świetle tego, że polityka Unii w dziedzinie środowiska naturalnego stawia sobie za cel wysoki poziom ochrony i opiera się na zasadzie ostrożności oraz na zasadach działania zapobiegawczego. Wynika z tego, że w/w wyrażenia, a zatem również i pojęcie odpad, nie mogą być interpretowane w sposób zawężający (por. wyrok TS z 18 grudnia 2007 r. C-263/05, Komisja Wspólnot Europejskich v. Republika Włoska). Z tego między innymi względu zauważa się, że pojęcie odpadu nie wyłącza substancji i przedmiotów, które nadają się do dalszego gospodarczego wykorzystania (por. postanowienie TSUE z 15 stycznia 2004 r. C-235/02). Przedstawiony kierunek wykładni nadawanej art. 3 ust. 1 pkt 6 u.o.o. prowadzi więc do wniosku, że sytuacja, w której przedmiot po okresie jego użytkowania przestaje być wykorzystywany w pierwotnym celu, powinna być traktowana jako wyraźna przesłanka, że dotychczasowy posiadacz tego przedmiotu miał zamiar jego pozbycia się.

W świetle powyższych uwag, kwalifikacja przedmiotów gromadzonych na terenie działek nr [...] i [...] jako odpady, w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 6 u.oo., była prawidłowa.

Działalność skarżącego wyczerpywała również znamiona zbierania odpadów. Przyjmuje się, że zbieranie odpadów które zdefiniowane zostało w art. 3 ust. 1 pkt 34 u.oo., polega na przyjmowaniu odpadów od ich wytwórców oraz innych posiadaczy odpadów (np. od innego zbierającego odpady, bowiem uoo tego nie zabrania), gromadzeniu ich przed transportem do innych uprawnionych przedsiębiorców, wskazanych w art. 27 ust. 2 u.oo. Zbieranie obejmuje również wstępne sortowanie nieprowadzące do zasadniczej zmiany charakteru i składu odpadów i niepowodujące zmiany klasyfikacji odpadów, np. sprasowanie ich czy zbelowanie. W ramach zbierania dopuszczone jest tymczasowe ich magazynowanie w sposób określony w zezwoleniu na zbieranie odpadów. Magazynowanie to nie może trwać dłużej niż przez okres wskazany w art. 25 ust. 4 i ust. 5 u.oo.

Stosownie do treści art. 3 ust. 1 pkt 21 u.oo. przetwarzanie są to procesy odzysku lub unieszkodliwiania, w tym przygotowanie poprzedzające odzysk lub unieszkodliwianie, natomiast w myśl art. 3 ust. 1 pkt 22 przez przygotowanie do ponownego użycia rozumie się odzysk polegający na sprawdzeniu, czyszczeniu lub naprawie, w ramach którego produkty lub części produktów, które wcześniej stały się odpadami, są przygotowywane do tego, aby mogły być ponownie wykorzystywane bez jakichkolwiek innych czynności wstępnego przetwarzania. Przez odzysk – zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 14 u.oo. należy rozumieć jakikolwiek proces, którego głównym wynikiem jest to, aby odpady służyły użytecznemu zastosowaniu przez zastąpienie innych materiałów, które w przeciwnym przypadku zostałyby użyte do spełnienia danej funkcji, lub w wyniku którego odpady są przygotowywane do spełnienia takiej funkcji w danym zakładzie lub ogólnie w gospodarce. Z protokołu kontroli wynika, że skarżący prowadził przetwarzanie odpadów, obejmujące demontaż zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego w celu przygotowania do ponownego użycia. Proces ten, stosownie do treści art. 46 ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym może być prowadzony wyłącznie w zakładzie przetwarzania.

Przedmioty znajdujące się na działkach nr [...] i [...] stanowiły odpady, a skarżący był ich co najmniej współposiadaczem. W myśli art. 3 ust. 1 pkt 19 u.oo. przez posiadacza odpadów rozumie się wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości.

Niezasadna okazała się również zawarta w skardze argumentacja dotycząca braku pouczenia skarżącego o możliwości skorzystania pomocy tłumacza w trakcie przesłuchania oraz innych czynności kontrolnych, jak również braku ustaleń w zakresie stopnia znajomości i rozumienia przez skarżącego języka polskiego, w szczególności języka prawnego. Niezależnie od faktu, iż okoliczności sprawy nie wskazywały na potrzebę skorzystania z pomocy tłumacza, tym bardziej że również skarżący w toku czynności kontrolnych takiej potrzeby nie sygnalizował, należy zwrócić uwagę na następującą kwestię.

Zgodnie z art. 27 Konstytucji w Rzeczypospolitej Polskiej w RP językiem urzędowym jest język polski. Przepis ten nie narusza praw mniejszości narodowych wynikających z ratyfikowanych umów międzynarodowych. Wyjątki od tej zasady są więc możliwe jedynie ze względu na ochronę praw mniejszości narodowych. Zakres podmiotowy obowiązku posługiwania się językiem polskim jako językiem urzędowym określa art. 4 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1556 ze zm.) W myśl tego przepisu język polski jest językiem urzędowym: 1) konstytucyjnych organów państwa; 2) organów jednostek samorządu terytorialnego i podległych im instytucji w zakresie, w jakim wykonują zadania publiczne; 3) terenowych organów administracji publicznej; 4) instytucji powołanych do realizacji określonych zadań publicznych; 5) organów, instytucji i urzędów podległych organom wymienionym w pkt 1 i pkt 3, powołanych w celu realizacji zadań tych organów, a także organów państwowych osób prawnych w zakresie, w jakim wykonują zadania publiczne; 6) organów samorządu innego niż samorząd terytorialny oraz organów organizacji społecznych, zawodowych, spółdzielczych i innych podmiotów wykonujących zadania publiczne. Z kolei w myśl art. 5 ust. 1 tej ustawy podmioty wykonujące zadania publiczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dokonują wszelkich czynności urzędowych oraz składają oświadczenia woli w języku polskim, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej, przy czym przepis ten stosuje się odpowiednio do oświadczeń woli, podań i innych pism składanych organom, o których mowa w art. 4. (art. 5 ust. 2).

Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia czynności urzędowych. Pomocą w wyjaśnieniu tej kwestii służyć może uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 maja 1997 r., sygn. akt W.7/96 (OTK z 1997 r., nr 2, poz. 27). Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego "czynności urzędowe" to wszelkie czynności organów i instytucji powołanych do realizacji określonych zadań publicznych, związane z realizacją ich konstytucyjnych i ustawowych kompetencji, chyba że z istoty tych czynności wynika konieczność posłużenia się językiem obcym. Pojęcie czynności urzędowych obejmuje zatem bez wątpienia władcze czynności organów państwowych (por. wyrok WSA w Warszawie z 25 sierpnia 2004 r., II SA 2339/03). Z powyższego wynika zatem, że postępowanie przed polskimi organami administracji publicznej oraz sądami toczy się w języku polskim.

W orzecznictwie sądowym wskazuje się również (por. m.in. wyrok NSA z 11 września 2019 r., II FSK 3279/17), iż w polskim systemie prawnym brak jest ogólnego przepisu mówiącego o prawie cudzoziemca do komunikowania się w zrozumiałym języku, czy też prawie do bezpłatnego tłumacza. Przepisy takie rozsiane są po różnych aktach prawnych, które odnoszą się pośrednio lub bezpośrednio do cudzoziemców. Przykładowo w Ordynacji podatkowej w art. 174 § 2 przewidziano, że w protokołach przesłuchania osoby, która złożyła zeznanie w języku obcym, należy podać w przekładzie na język polski treść złożonego zeznania oraz wskazać osobę i adres tłumacza, który dokonał przekładu. Tłumacz powinien podpisać protokół przesłuchania. W sytuacji, gdy strona nie może brać udziału w postępowaniu (np. z powodu bariery językowej), ma prawo do ustanowienia pełnomocnika i działania przez niego (art. 138a § 1 o.p.).

Tymczasem przepisy u.i.o.ś. czy u.oo. nie przewidują obowiązku zapewnienia tłumacza czy tłumaczenia dokonywanych czynności urzędowych na język obcy.

W postępowaniu zakończonym zaskarżonym zarządzeniem pokontrolnym nie wystąpiły również jakiekolwiek formy dyskryminacji skarżącego ze względu na jego przynależność państwową. W szczególności wykorzystanie języka urzędowego w postępowaniu przed organem administracji publicznej, w tym dokonywanie czynności urzędowych wyłącznie w języku urzędowym danego państwa, nie może być uznane za dyskryminację zagranicznej strony takiego postępowania.

Z uwagi jednak na uwzględnienie skargi z powodu zmiany okoliczności faktycznych w czasie między zakończeniem kontroli a datą wydania zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego, obszernie opisane powyższe kwestie nie miały znaczenia przesądzającego o wyniku niniejszej sprawy.

Zawarte w pkt II sentencji rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania znajduje oparcie w treści art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964) oraz § 2 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 535). Na zasądzoną od organu na rzecz skarżącego kwotę [...] zł składa się równowartość uiszczonego wpisu od skargi ([...] zł), wynagrodzenia pełnomocnika procesowego będącego radcą prawnym ([...] zł) oraz opłaty skarbowej od złożonego dokumentu pełnomocnictwa ([...]) zł.