Wyrok NSA, sygn. akt I SA 1913/99
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2001-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Powołane przepisy: article: art. 128 ust. 1, art. 130
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz. 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art. 138 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 października 2000 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: Organ pierwszej instancji, po ustaleniu stanu sprawy orzekł o odmowie wypłaty odszkodowania skarżącemu, opierając swoją decyzje na podstawie art. 128 ust. 1 i art. 130 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./. Przepisy te dotyczą ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, a nie wypłaty odszkodowania, o co zwracał się skarżący.

Zasadnie zatem organ drugiej instancji zastosował przepis art. 138 par. 1 pkt 2 Kpa uchylając decyzję i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji.

W niniejszej sprawie nie ma bowiem podstaw do działania administracji publicznej w formach władczych, skora przedmiotem postępowania była wypłata odszkodowania, a nie jego ustalenie. Nadto oddać należy, że kompetencji organu administracji do działań władczych nie można domniemywać.

TEZY

Organ pierwszej instancji, po ustaleniu stanu sprawy orzekł o odmowie wypłaty odszkodowania skarżącemu, opierając swoją decyzje na podstawie art. 128 ust. 1 i art. 130 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./. Przepisy te dotyczą ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, a nie wypłaty odszkodowania, o co zwracał się skarżący.

Zasadnie zatem organ drugiej instancji zastosował przepis art. 138 par. 1 pkt 2 Kpa uchylając decyzję i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji.

W niniejszej sprawie nie ma bowiem podstaw do działania administracji publicznej w formach władczych, skora przedmiotem postępowania była wypłata odszkodowania, a nie jego ustalenie. Nadto oddać należy, że kompetencji organu administracji do działań władczych nie można domniemywać.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w W., po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2001 r. sprawy ze skargi Mariana G. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 17 września 1999 r. (...) w przedmiocie wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia 17 września 1999 r. (...) uchylił decyzję Wojewody K. z dnia 2 września 1998 r. i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji w sprawie odmowy wypłaty odszkodowania za nieruchomość położoną w B. przy ul. N. Ł., oznaczoną jako działka nr 160 o pow. 3.640 m 2 oraz za lokal mieszkalny wraz z 1/3 udziału w nieruchomości oznaczonej jako działka nr 27 o pow. 1.601 m 2, położonej w K. przy ul. K. 299.

W uzasadnieniu decyzji Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast przedstawił następujący stan sprawy: decyzją (...) z dnia 2 września 1998 r. Wojewoda K. odmówił wypłaty odszkodowania za nieruchomość położoną w B. przy ul. N. Ł., oznaczoną jako działka nr 160, o pow. 3.640 m2 oraz za lokal mieszkalny wraz z 1/3 udziału w nieruchomości oznaczonej jako działka nr 27 o pow. 1.061 m2, położonej w K. przy ul. K. 299.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że działka o pow. 3.640 m2 nabyta została na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym Rep.(...) z dnia 27 września 1973 r. zaś lokal mieszkalny wraz z udziałem w nieruchomości położonej przy ul. K. 299 Skarb Państwa nabył aktem notarialnym Rep. (...) z dnia 4 października 1973 r. Obydwie umowy zawarte zostały w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1961 nr 18 poz. 94/.

Za działkę o pow. 3.640 m2 Marian G. tytułem zamiany otrzymał w użytkowanie wieczyste działkę o pow. 659 m 2 położoną w K. przy ul. H. M., a odbiór dopłaty pokwitował. Z kolei za lokal mieszkalny została Marianowi G. wypłacona I rata ustalonej ceny, natomiast pozostałych rat Marian G. nie podjął z konta bankowego.

Organ wojewódzki powołał się na zgodę Mariana G. na wysokość i sposób dokonania rozliczeń oraz wskazał na upływ 10-letniego terminu przedawnienia roszczenia o wypłatę.

Od decyzji organu wojewódzkiego z dnia 2 września 1998 r. Marian G. złożył odwołanie do Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, kwestionując fakt zawarcia umów notarialnych sprzedaży nieruchomości.

Rozpatrując złożone odwołanie organ drugiej instancji stwierdził, że decyzja z dnia 2 września 1998 r. wydana została w oparciu o art. 128 ust. 1 i art. 130 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741/, normujące zasady ustalania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość i nie stanowiące podstawy do odrębnego orzekania o wypłacie ustalonego odszkodowania.

Nadto organ drugiej instancji podał, że nieruchomości nabyte zostały na rzecz Skarbu Państwa w drodze umów zawartych w formie aktów notarialnych. Fakt ten pozostaje poza sporem, gdyż obydwa akty notarialne znajdują się w aktach sprawy. A zatem niezależnie od oceny charakteru cywilnoprawnych umów zawieranych w trybie art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, wszelkie roszczenia wynikające z tych umów /z wyjątkiem roszczenia o zwrot sprzedanych nieruchomości art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami/ mogą być dochodzono wyłącznie na drodze cywilnoprawnej.

Wobec braku materialnoprawnych podstaw do orzekania w postępowaniu przed organami administracji w przedmiocie ceny sprzedaży oraz zapłaty tej ceny, postępowanie organu I instancji jako bezprzedmiotowe należało umorzyć.

Na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast złożył skargę Marian G. i zarzucił naruszenie prawa polegające na ustaleniu, iż działkę przy U. H. M. 42 w K. otrzymał w zamian za nieruchomość położoną przy ul. N. Ł., podczas gdy faktycznie ta działka została mu przydzielona za grunt wywłaszczony przy ul. K. 299 i dlatego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o oddalenie skargi, podniósł, że skarga nie zawiera argumentów, które nie były znane organowi drugiej instancji, a nadto podkreślił, że przedmiotem wniosku skarżącego była wypłata odszkodowania za nieruchomości nabyte w drodze umowy cywilnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie mogła być uwzględniona, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Marian G. we wniosku z dnia 22 października 1997 r. wystąpił o zwrot pieniędzy za wywłaszczone w 1973 r. nieruchomości.

Z dołączonych do niniejszej sprawy akt wywłaszczeniowych wynika, że aktem notarialnym z dnia 27 września 1973 r. (...) Marian G. zawarł umowę zamiany i użytkowania wieczystego, na podstawie której przedstawiciel Skarbu Państwa oddał w użytkowanie wieczyste Marianowi G. działkę o powierzchni 659 m2, oznaczoną nr 56 położoną w K. przy ulicy H. M., zaś w stosunku do działki będącej własnością Mariana G., strony w drodze rokowań doszły do porozumienia o dobrowolnym odstąpieniu tej działki na rzecz Skarbu Państwa w drodze zamiany.

Marian G. oświadczył, że jego działka oznaczona jest nr 160, ma powierzchnię 3.640 m2 i położona jest w K., przy ulicy N. Ł., lecz zgodnie z mapą przyjętą do ewidencji przez Miejską Pracownię Geodezyjną w K. z dnia 29 maja 1973 r. za Nr 68/73 nieruchomość ta według nowych pomiarów podzielona została na dwie działki oznaczone Nr 10/1 o powierzchni 2.431 m2 i Nr 10/2 o powierzchni 950 m2, a zatem zamianie podlegała działka o powierzchni 3.381 m2.

Według opinii szacunkowych sporządzonych przez biegłych do spraw wywłaszczeniowych z listy biegłych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. wartość nieruchomości Mariana G. została określona na kwotę 40.567 zł. Natomiast wartość działki Skarbu Państwa określona została na kwotę 19.180 zł i ze względu na różnicę wartości obu nieruchomości Marian G. otrzymał dopłatę do nieruchomości zamiennej w wysokości 21.387 zł w czeku gotówkowym (...), którego odbiór pokwitował przy sporządzaniu aktu notarialnego.

Nadto w dniu 4 października 1973 r. zawarta została w formie aktu notarialnego (...) umowa sprzedaży przez Mariana G. na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K. przy ulicy K. Nr 299 składającej się z lokalu mieszkalnego, położonego na parterze budynku składającego się z trzech pokoi, kuchni, łazienki i werandy o powierzchni 61,36 m 2 i powierzchni pomocniczej 21,29 m2 oraz udziału w 1/3 części w działce gruntu nr 27/1 o powierzchni 1.061 m2 za kwotę 222.372,40 zł. Sposób wypłacenia ceny, za którą uzgodniono sprzedaż strony ustaliły w ten sposób, że pierwszą ratę w wysokości 52.944,40 zł Marian G. otrzymał czekiem (...), którego odbiór pokwitował w czasie sporządzenia aktu notarialnego, zaś reszta ceny w kwocie 169.428 zł miała zostać wpłacona na konto zablokowane i mogła być podjęta w czterech równych ratach rocznych w latach 1974 do 1977.

Co do obu nieruchomości strony doszły do porozumienia o dobrowolne ich odstąpienie na rzecz Skarbu Państwa na zasadzie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości w związku z decyzjami wydanymi przez Wydział Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. z dnia 3 kwietnia 1973 r. (...) o lokalizacji oraz (...) o zatwierdzeniu planu realizacyjnego, na podstawie których nieruchomości Mariana G. przeznaczone zostały pod budowę trasy E-7.

Stwierdzić należy, że odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości zostały przyznane i odebrane przez Mariana G. w tej części, w której otrzymał je przy sporządzaniu aktów notarialnych. Nie ma dowodów na to czy podjął pieniądze z konta w banku, lecz to zależało wyłącznie od jego woli.

Organ pierwszej instancji, po ustaleniu stanu sprawy orzekł o odmowie wypłaty odszkodowania Marianowi G., opierając swoją decyzję na podstawie art. 128 ust. 1 i art. 130 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./. Przepisy te dotyczą ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, a nie wypłaty odszkodowania, o co zwracał się skarżący Marian G.

Zasadnie zatem organ drugiej instancji zastosował przepis art. 138 par. 1 pkt 2 Kpa uchylając decyzję i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji.

W niniejszej sprawie nie ma bowiem podstaw prawnych do działania administracji publicznej w formach władczych, skoro przedmiotem postępowania była wypłata odszkodowania, a nie jego ustalenie. Nadto dodać należy, że kompetencji organu administracji do działań władczych nie można domniemywać.

A zatem w toku postępowania administracyjnego ujawnione zostało, iż żądanie strony dotyczy sprawy, która nie podlega rozstrzygnięciu co do istoty przez organ administracji. Postępowanie takie stało się więc bezprzedmiotowe, a więc zgodnie żart. 105 par. 1 Kpa należało je umorzyć.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Sąd uznał, iż jest zgodne z prawem i na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji.