Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 240/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c, pkt 2 i 3, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 6
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz - Grochowska Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 maja 2023 r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Burmistrz Gminy i Miasta O. , decyzją z dnia 30 stycznia 2023 roku [...]), skierowaną do K. R., odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką M. P..

Organ ustalił, że podopieczna jest osobą leżącą po przebytym udarze i wymaga całodobowej opieki, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 01 grudnia 2022 roku. Podopieczna pozostaje w związku małżeńskim z A. P., których nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale choruje i ze względu na stan zdrowia nie może dźwigać przedmiotów powyżej 10kg. Opiekę nad matką sprawuje córka K. R., co potwierdza wywiad środowiskowy. Wnioskodawczyni nie ma ustalonego prawa do renty, czy emerytury.

Burmistrz odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawczyni (córce) i wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ uznał także, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż niepełnosprawność podopiecznej nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania, decyzją z dnia 23 lutego 2023 roku (nr [...]), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Kolegium uznało, że decyzja o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest prawidłowa. Podopieczna jest mężatką, a jej mąż nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Odwołując się do stanowisk orzeczniczych wyrażanych w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego organ odwoławczy wyjaśnił, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

K. R. skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego.

Skarżąca nie zgodziła się z rozstrzygnięciem o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaznaczyła, że jej ojciec (mąż podopiecznej) od dłuższego czasu choruje, jednak nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Choroba matki powstała nagle i niespodziewanie w okresie kiedy ojciec borykał się już ze swoją chorobą. Jego stan nie pozwala mu opiekować się żoną. Dźwiganie i podnoszenie pogłębi chorobę ojca i może doprowadzić do całkowitej niepełnosprawności. Skarżąca zaznaczyła, że obecnie składany jest wniosek do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności celem ustalenia stopnia niepełnosprawności ojca.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wydanej decyzji oraz wniosło o oddalenie skargi.

W załączeniu do pisma z dnia 02 maja 2023 roku Skarżąca przedłożyła orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2023 roku dotyczące A. P. oraz zawiadomienie z dnia 21 kwietnia 2023 roku o wyznaczeniu na dzień 9 maja 2023 roku terminu rozpatrzenia wniosku A. P. z dnia 15 marca 2023 roku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

W świetle treści orzeczenie lekarza orzecznika ZUS mąż podopiecznej jest niezdolny do pracy. Jednak w związku z rokowaniem odzyskania zdolności do pracy istnieją okoliczności uzasadniające ustalenie uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego na okres 4 miesięcy licząc od dnia daty wyczerpania zasiłku chorobowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie przepisu art. 15 zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2021, poz. 2095 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zarządzenia w tym przedmiocie.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022, poz. 2492).

Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023, poz. 259; dalej w skrócie "P.p.s.a."). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania prawidłowości przyjętych przez organy ustaleń faktycznych, ani podstaw do przyjęcia stanowiska o naruszeniu prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, czy też niewłaściwe zastosowanie.

Zasady przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały w przepisach art. 17 ust. 1-5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2022, poz. 615 ze zm.).

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w świetle treści art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1a pkt 1-3 powołanej ustawy, osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Natomiast zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kwestia sporna sprowadza się do prawidłowej wykładni oraz prawidłowego zastosowania w sprawie przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Organy obu instancji przyjmowały, że skarżąca, jako córka podopiecznej, a więc osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym, a zatem jest osobą uprawnioną do ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenie pielęgnacyjnego.

Jednak mając na uwadze zasadę określoną w art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2022, poz. 2000 ze zm.) organy przyjęły również, że przyznanie tego świadczenia córce nie może pomijać ustawowych warunków określonych w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W konsekwencji organy zgodnie z prawem dostrzegają i nie pomijają tego, że matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z A. P., który do dnia wydania ostatecznego rozstrzygnięcia w kontrolowanej sprawie nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawność (okoliczność bezsporna pomiędzy stronami).

Na mocy powołanych powyżej przepisów, krewnym pierwszego stopnia, a także dalszym krewnym osoby wymagającej opieki, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje pod warunkiem, iż współmałżonek podopiecznego nie może wywiązać się z obowiązku osobistej opieki, bo jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Organy prawidłowo przyjmują, że świadczenie pielęgnacyjne można przyznać krewnym pierwszego stopnia (skarżącej), a także dalszym krewnym osoby wymagającej opieki, dopiero wówczas, gdy brak zdolności do sprawowania opieki przez współmałżonka ze względu na jego stan zdrowia potwierdzony zostaje orzeczeniem o zaliczeniu do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (uchwała NSA z 14.11.2022 r., I OPS 2/22, ONSAiWSA 2023, nr 1, poz. 2)

Dostrzegać przy tym należy, że świadczenia dla opiekunów zostały ukształtowane w sposób, który zapewnia szerokie możliwości roztoczenia opieki nad osobą niepełnosprawną przez członków rodziny, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny.

Ustawodawca świadomy zadań administracji publicznej w zakresie ochrony i opieki nad rodziną, które wynikają z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także międzynarodowego porządku prawnego, określił katalog rodzinnych świadczeń opiekuńczych, do których zaliczył zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne (art. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Specjalny zasiłek opiekuńczy (620 zł) oraz świadczenie pielęgnacyjne (2.458 zł) to świadczenia rodzinne adresowane do opiekunów, którzy nie podejmują pracy zarobkowej lub rezygnują z pracy zarobkowej z w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Okoliczności sprawy wskazują, że w odniesieniu do skarżącej niespełnione pozostają przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela ocenę, że kryteria i przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego mają charakter autonomiczny. Brak jest podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych powinien być interpretowany z uwzględnieniem art. 132 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, a w szczególności z uwzględnieniem wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym (wyrok NSA z 26.01.2023 r., I OSK 512/22, LEX nr 3502633).

Fakt, że małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza możliwość przyjęcia, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje dalszym osobom, na których wobec osoby wymagającej opieki ciąży obowiązek alimentacyjny, i które w związku ze sprawowaną opieką zrezygnowały z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmują takiej aktywności (wyrok NSA z 12.01.2023 r., I OSK 354/22, LEX nr 3459831).

W kwestiach niepełnosprawności i jego stopnia rozstrzygają inne organy w innym postępowaniu, a wydane przez te organy orzeczenia są wiążące na gruncie postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjmować należy, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena, czy małżonek nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku opieki względem współmałżonka z uwagi na swój stan zdrowia - rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności (wyrok NSA z 13.04.2022 r., I OSK 1285/21, LEX nr 3360514).

Nielegitymowanie się przez małżonka osoby chorej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, na dzień złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia, wyklucza dalszego członka rodziny od możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne (wyrok NSA z 12.01.2023 r., I OSK 377/22, LEX nr 3460435).

Skoro na gruncie kontrolowanej sprawy bezsporne pozostaje, że podopieczna pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż do zakończenia postępowania administracyjnego w kontrolowanej sprawie nie uzyskał orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (okoliczność potwierdzona dokumentami złożonymi przez skarżącą w toku postępowania sądowego), to uznać należało, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze zgodnie z prawem rozpoznało przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej/córce.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga podlegała oddaleniu.