Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 2/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a , art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 24 lutego 2022 r. sprawy ze skargi B.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z [...]października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej także: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 25 października 2021 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021r., poz. 735; dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania B. W. (dalej: "skarżąca", "strona"), utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt Gminy", "organ I instancji") z 27 sierpnia 2021 r., odmawiającą stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem Z. W..

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

Powołaną na wstępie decyzją z 27 sierpnia 2021r. Wójt Gminy odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem Z. W.. Jako powody odmowy wskazano okoliczności, iż: skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, ale nie z powodu konieczności sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym ojcem, niepełnosprawność ojca skarżącej nie powstała przed ukończeniem 18 czy 25 roku życia oraz ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a małżonka nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W odwołaniu od tej decyzji, pełnomocnik skarżącej, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a

i art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez SKO od dnia 1 lipca 2021 r.

SKO, wskazaną na wstępie i zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją

z 25 października 2021r., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu, przedstawiło dotychczasowe ustalenia i przebieg postępowania

w sprawie. Wskazało, że 30 lipca 2021 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na ojca Z. W.. W wyniku analizy zgromadzonych dokumentów organ ustalił, że: od 1 lipca 2021 r. skarżąca nie ma ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna; nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; na Z. W. jako osobę wymagającą opieki, inna osoba nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury oraz na osobę wymagającą opieki nie jest ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego. Dodatkowo, Z. W. pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jego niepełnosprawność nie powstała przed ukończeniem 18 czy 25 roku życia.

W postępowaniu ustalono również, że skarżąca w okresie od 23.04.2015 r.

do 30.06.2021 r. pobierała z tytułu opieki nad ojcem specjalny zasiłek opiekuńczy. Dnia 14.07.2021 r. ww. złożyła kolejny wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a następnie 9.08.2021 r. poinformowała w oświadczeniu pod odpowiedzialnością karną, że wycofuje złożony wniosek z uwagi na ubieganie się

o świadczenie pielęgnacyjne. Z. W. posiada kolejne orzeczenie z 5.07.2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydane na okres do 31.07.2023 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2.03.2015 r. W celu weryfikacji sprawowanej opieki nad ojcem został przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy ze skarżącą. Ustalono, że skarżąca (lat [...]) jest panną, mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami Z. i Z. W.. Posiada ok. 11-letni staż pracy w zawodzie [...], [...]. Z.W.(lat [...]), emeryt, leczy się z powodu schorzeń [...], [...] i [...]. Skarżąca podczas wywiadu oświadczyła, że opieka przy niepełnosprawnym ojcu polega na wykupowaniu i podawaniu lekarstw, umawianiu wizyt lekarskich, pomocy w utrzymywaniu higieny osobistej i ubieraniu, ponadto wykonuje prace związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego czyli: gotowanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, robienie zakupów i załatwianie spraw urzędowych. Z. W. samodzielnie się porusza, nie wspomaga się żadnym sprzętem ortopedycznym, samodzielnie spożywa posiłki, nie wymaga pomocy przy korzystaniu z toalety/WC. Podczas wywiadu rozmowa z nim była logiczna. Matka skarżącej (Z. W.) ma lat [...], pobiera z ZUS emeryturę, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydane 25.11.2019 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania

o Niepełnosprawności w [...]na okres do 30.11.2021 r. Matka skarżącej jest [...], obecnie leczy się z powodu schorzeń [...]i [...]. Jest osobą samodzielną, może wspierać męża oraz pomagać mu w codziennym funkcjonowaniu i wykonywać niektóre czynności, które wykonuje córka.

W dalszej kolejności SKO, odnosząc te ustalenia to stanu prawnego niniejszej sprawy wskazało, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa z dnia

28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020r., poz. 111 ze zm.; dalej "u.ś.r.", "ustawa"). Cytując treść art. 17 ust. 1b tej ustawy zauważyło, że jedną

z przesłanek odmowy skarżącej przedmiotowego świadczenia była data powstania niepełnosprawności jej ojca. Tymczasem, zdaniem Kolegium kryterium momentu powstania niepełnosprawności jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z wyrokiem TK z 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 utraciło przymiot konstytucyjności. Nie jest zatem, w obecnym stanie prawnym dopuszczalne wydanie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Takie stanowisko, zdaniem Kolegium potwierdza jednolite w tym względzie orzecznictwo sądów administracyjnych, które Kolegium w pełni podzieliło (por. wyroki NSA sygn. akt

I OSK 2920/16; z 5.12.2017r., sygn. akt I OSK 1079/17; z 26.04.2019r., sygn. akt I OSK 8/19; - dostępne w CBOSA - https://orzeczenia.nsa.gov.pl/, WSA w Gdańsku z 30 maja 2019r., sygn. akt III SA/Gd 186/19 – LEX nr 2677636).

Reasumując wywiodło, że w okolicznościach niniejszej sprawy art. 17 ust. 1b ustawy nie stanowi uzasadnionej podstawy do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na datę powstania niepełnosprawności. Niemniej jednak dostrzegło, że w sprawie zaistniała inna przesłanka uzasadniająca odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, na co zwrócił również uwagę organ I instancji i w tej części stanowisko tego organu SKO uznało za zasadne.

Powołało w dalszej kolejności treść art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a oraz art. 17 ust. 5 u.ś.r., w którym ustawodawca zawarł katalog przesłanek negatywnych, przewidując m.in., że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy).

Zdaniem Kolegium, z unormowań tych wynika, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny (por. art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy; dalej: "k.r.o.").

W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone

z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Przy czym nie można pomijać, że

w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, co wynika z treści art. 23, art. 27 art. 60 § 1-3, art. 61, art. 130 k.r.o.

Wskazało, że z przepisami tymi koresponduje właśnie art. 17 ust. 1, ust. 1 a i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Tym samym, w ocenie Kolegium przepisy te, w konfrontacji

z przepisami k.r.o. jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania (por. wyrok NSA z 21.02.2019r., sygn. akt 3804/18, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). W judykaturze nie budzi wątpliwości, że zobowiązany

do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, taką pomoc świadczyć. Z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy wyraźnie wynika, że osoba spokrewniona może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli osoba wymagająca opieki nie pozostaje w związku małżeńskim, chyba że małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, że żona Z. W. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co uzasadnia odmowne załatwienie przedmiotowego wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu. Wykładnia językowa

art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ I instancji, ani Kolegium nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy. Z dokumentacji zgromadzonej

w sprawie, w tym także z treści rozpatrywanego odwołania wynika, że wprawdzie żona Z. W. jest osobą chorą (jest po [...], obecnie leczy się z powodu schorzeń [...]i [...]), to jednak nie legitymuje się aktualnie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Legitymuje się aktualnie orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z 25.11.2019 r.(orzeczenie wydano do 30.11.2021r.). Natomiast z woli ustawodawcy tylko legitymowanie się znacznym stopniem niepełnosprawności przez współmałżonka uprawnia krewnych osoby wymagającej opieki, która pozostaje w związku małżeńskim, do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem tej opieki i rezygnacją z zatrudnienia z tego powodu (por. wyrok z 14.12.2018r., sygn. akt I OSK 3539/18). Zdaniem SKO, zajęte przez organ odwoławczy stanowisko znajduje również potwierdzenie w aktualnym orzecznictwie NSA, którego tezy SKO przywołało na str. 6 – 7 swojej decyzji.

Reasumując, SKO wskazało, iż w niniejszej sprawie wystąpiła negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Tylko legitymowanie się przez Z. W. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. Ponadto Kolegium zgodziło się z oceną organu I instancji, iż opieka skarżącej nad ojcem jest niewątpliwie potrzebna, jednak z ustalonego stanu faktycznego wynika, że wykonywanie tej opieki (w aspekcie jej zakresu i potrzeby) nie stanowi przeszkody w podjęciu przez skarżącą zatrudnienia.

Kolegium uznało zatem, iż rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem jest prawidłowe z dwóch przyczyn, po wykluczeniu przesłanki dotyczącej daty powstania niepełnosprawności, co nie stanowi przeszkody w przyznaniu świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik skarżącej decyzji zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 128 krio oraz art. 23 krio i art. 27 krio w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że córce, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującej

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad ojcem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnego Z. W. nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nim, ponieważ jego żona żyje i to na niej spoczywa obowiązek alimentacyjny w stosunku do męża;

- błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność, iż osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek z uwagi na swój stan zdrowotny nie potwierdzony orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może zająć się mężem, stanowi negatywną przesłankę do przyznania B. W. świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych

i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnego Z. W. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczny nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia;

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnego Z. W. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem,

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj.

- art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a.

w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i bezpodstawne przyjęcie, że żona niepełnosprawnego Z. W. jest w stanie się nim opiekować, gdyż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności podczas gdy okoliczność ta nie została szczegółowo zbadana i nie zostały w tym zakresie podjęte żadne działania zmierzające do ustalenia jej rzeczywistej sytuacji zdrowotnej;

- art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a.

w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Sprawa Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w [...]z dnia 05.07.2021 r., że niepełnosprawny pomimo orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności nie wymaga stałej opieki córki, która nie musiała rezygnować z zatrudnienia.

Z tych względów, wystąpił o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i ustalenie na rzecz skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 lipca 2021 r. na czas nieokreślony. Dodatkowo wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu

z zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia Z. W. z 2.11.2021 r. na okoliczność ustalenia, że nie może się ona zajmować swoim mężem, gdyż sama wymaga pomocy osób trzecich oraz o zwrot kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę, Kolegium wystąpiło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Powtórzyło, że w sprawie bezspornym było, że żona Z. W. nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co uzasadniało odmowne załatwienie wniosku skarżącej

o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Kolegium, zaprezentowana

w decyzji wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy nie budzi wątpliwości, że wolą ustawodawcy jest, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest

w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Tymczasem,

z dokumentacji zgromadzonej w sprawie, w tym z treści odwołania oraz

z zaświadczenia lekarskiego dołączonego do skargi w ocenie SKO wynika jedynie, że wprawdzie żona Z. W. jest osobą chorą (jest po [...], obecnie leczy się z powodu schorzeń [...]i [...]), to jednak nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenia takiego, zdaniem Kolegium nie może bowiem w szczególności zastąpić zaświadczenie lekarskie dołączone do skargi. Kolegium podtrzymało także stanowisko w zakresie wystąpienia przesłanki do odmowy przyznania świadczenia wskazanej w art. 17 ust. 1 ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż akt ten odpowiada prawu.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, legitymującym się orzeczeniem z 5 lipca 2021r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania

o Niepełnosprawności w [...]. Jedną z przyczyn odmowy przyznania skarżącej przez organ I instancji wnioskowanego świadczenia było niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. fakt, że niepełnosprawność ojca skarżącej nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku i nie później niż do ukończenia 25 roku życia, lecz w wieku dorosłym. Odmiennie wypełnienie powyższej przesłanki oceniło Kolegium, a Sąd,

w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę ocenę tą w pełni podziela. W związku

z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt

K 38/13 moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki po 18 roku życia nie może bowiem w obecnym stanie prawnym stanowić przesłanki do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Tym samym, nie można było odmówić wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. w związku ze stwierdzoną niekonstytucyjnością przepisu w tej części przez TK.

Organy orzekające w niniejszej sprawie były natomiast zgodne co do tego, że

w sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Sąd dokonaną w tym względzie ocenę również w pełni podziela i uznaje za zgodną z prawem. Tym samym brak było podstaw do uznania za zasadne zarzutu skargi wskazującego na naruszenie ww. przepisu prawa.

Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 powołanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie

ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby

w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały m.in. w ustępie 5 pkt 2 ww. artykułu, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym

w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni

w tygodniu.

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. wprowadza zatem przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym na aprobatę zasługuje wyeksponowane przez Kolegium stanowisko, że z literalnego brzmienia przywołanego wyżej przepisu wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało.

W orzecznictwie sądowym, niejednokrotnie było już wskazywane, że ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. z 2020 r. poz. 1359 ze zm., dalej jako: "k.r.o."), wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej. Tym samym,

w ocenie Sądu podnoszona w sprawie okoliczność sprawowania przez skarżącą opieki nad ojcem, nie znosi obowiązków określonych w art. 23 k.r.o. ciążących na żonie Z.W., która w toku postępowania przez organami obu instancji, także w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Inaczej bowiem przedstawia się sytuacja, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność, wówczas bowiem ustawodawca wprowadza wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane podmiotom, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. (por. Anna Kawecka (w:) Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz do art. 17, red. Katarzyna Małysa-Sulińska. LEX 2015).

Wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego

z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy (por. wyrok NSA z 24 lutego 2021r., sygn. akt I OSK 2391/20).

W związku z powyższym, nie może odnieść oczekiwanego skutku podnoszona

w skardze argumentacja, że z powodów zdrowotnych osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności zgodnie z k.r.o. do opieki nad niepełnosprawnym mężem, tj. żony Z. W. – Z.W., świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać przyznane skarżącej. Słusznie przy tym wywiodło Kolegium, tj. zgodnie z zaprezentowanymi wyżej poglądami prawnymi, które Sąd w składzie rozpoznającym niniejsza sprawę w pełni akceptuje, że ustalenia w zakresie zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą nie może czynić samodzielnie organ, który wydaje decyzję w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Rację także należy przyznać SKO, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy.

Tym samym Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi, gdyż odmienna interpretacja powołanych wyżej przepisów nie znajduje uzasadnienia prawnego. Brak było zatem podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce na niepełnosprawnego ojca, gdy ten pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymowała się także w dacie wydania zaskarżonej decyzji orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brak jest jednocześnie podstaw do dopatrywania się wskazywanego w skardze naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, jak i art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1a ustawy oraz art. 128, art. 23, art. 27 k.r.o.

Na powyższą ocenę pozostaje bez wpływu dołączone do skargi zaświadczenie lekarskie z dnia 2 listopada 2021 r. (kopia), jak i nadesłanie do akt sądowych przy piśmie pełnomocnika skarżącej z dnia 12 stycznia 2022 r. orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 1 grudnia 2021r. (kopia, k. 20-21 akt sądowych). Zaświadczenie lekarskie nie zastępuje bowiem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ponadto pochodzi z daty późniejszej niż wydanie zaskarżonej decyzji. Także ww. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, iż Z. W. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności od dnia 8 listopada 2021 r. nie daje podstaw do uwzględnienia skargi. Z orzeczenia tego wynika bowiem, iż w dacie wydania zaskarżonej decyzji Z. W. nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oznacza, że decyzja ta zarówno w odniesieniu do ustalenia stanu faktycznego w tym zakresie, jak i oceny prawnej jest prawidłowa.

Wystąpienie przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy wyłącza możliwość przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie pozostaje zatem kwestionowana przez orzekające w sprawie organy przesłanka wpływu zakresu opieki, jakiej wymaga ojciec skarżącej

i jej wpływ na rezygnację z zatrudnienia. W przypadku złożenia ponownego wniosku

o przyznanie będącego przedmiotem niniejszej sprawy świadczenia, przesłanka będzie podlegać ponownej ocenie, z uwzględnieniem aktualnego w dacie rozstrzygania nowego wniosku stanu faktycznego. Tym zarzuty skargi naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy formułowane w skardze na w tym zakresie także nie mogły przynieść oczekiwanego przez skarżącą rezultatu w postaci uwzględnienia skargi.

Brak jest także podstaw do uznania za skuteczne zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Stan faktyczny ustalony w sprawie został ustalony w sposób wystarczający dla podjęcia decyzji i wyjaśnienia przyczyn odmowy przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Z uwagi na niewątpliwe wystąpienie przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy odmowa przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia była bowiem prawidłowa.

Mając powyższe na uwadze, Sąd rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, orzekając jak w wyroku.