Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 5814/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-03-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Kara administracyjna
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13ha ust. 1, art. 13hb ust. 1bb, art. 13i ust. 1a, art. 13ia ust. 1, art. 13k
journal: Dz.U. 2023 poz 645
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t. j.)
article: art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Honorata Łopianowska Asesor WSA Szczepan Borowski Protokolant st. ref. Magdalena Antys po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2024 r. sprawy ze skargi L. z siedzibą w B. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej: "GITD", "organ") decyzją z 3 sierpnia 2023 r. nr [...], na podstawie art. 104 w zw. z art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, z późn. zm. dalej: "K.p.a."), art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2 oraz art. 13l ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1693, dalej: u.d.p."), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 32 z późn. zm., dalej: "rozporządzenie w sprawie opłat"), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 180, ze zm.), nałożył na [...] Sp. z o. o. z siedzibą w B.(dalej: "Strona", "Spółka", "Skarżący"), karę pieniężną w wysokości 1.500 zł., za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji GITD wskazał, że 20 maja 2022 r. o godzinie 23:25 System Poboru Opłaty Elektronicznej KAS (SPOE KAS) zarejestrował przejazd pojazdu samochodowego o numerze rejestracyjnym [...] (rodzaj: ciągnik samochodowy), przez: urządzenie kontrolne o numerze identyfikacyjnym SPOE_A4_02E, znajdujące się na odcinku drogi krajowej nr [...] (granica państwowa) - węzeł [...], co zostało odnotowane pod numerem ewidencyjnym [...]. Organ stwierdził w związku z tym, iż ww. pojazd poruszał się po płatnym odcinku drogi wskazanym w załączniku do rozporządzenia w sprawie opłat. Naruszenie zostało zaewidencjonowane w protokole kontroli o nr: [...].

GITD dodał, że w wyniku dokonanej kontroli ustalono, iż ww. pojazd samochodowy został zarejestrowany w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS (SPOE KAS). Z aktywnym kontem użytkownika powiązano urządzenie służące do uiszczania opłat elektronicznych. Urządzenie nie zgłosiło aktywności oraz konieczności poboru opłaty dla ww. sekcji płatnej powiązanej z wykrytym przejazdem. Tym samym za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata elektroniczna.

GITD wskazał, że na podstawie danych uzyskanych z Centralnej Ewidencji Pojazdów ustalono, iż dopuszczalna masa całkowita (DMC) kontrolowanego pojazdu przekraczała 12 000 kg. Ponadto w oparciu o dane zawarte w rejestrze uiszczających opłatę elektroniczną ustalono, iż na dzień odnotowania naruszenia odpowiedzialnym był podmiot będący użytkownikiem ww. pojazdu samochodowego, tj. Spółka.

Mając powyższe na uwadze, pismem z 16 lutego 2023 r. GITD zawiadomił Stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia zarejestrowanego podczas ww. przejazdu, pouczając o treści art. 10 § 1 K.p.a. Zawiadomienie doręczono Stronie w trybie art. 45 K.p.a. 22 lutego 2023 r.

GITD wyjaśnił następnie, że pismem, które wpłynęło do siedziby organu 8 marca 2023 r., przedstawiciel Strony wskazał, iż w zakresie opłat elektronicznych Strona jest obsługiwana przez spółkę [...], która wyposażyła pojazdy w urządzenia geołokalizacyjne GBox z funkcją poboru opłat drogowych e-TOLL. W pojazdach zostały zainstalowane urządzenia typu ZSL, które uniemożliwiają kierowcy ingerencję bądź przypadkowe odłączenie tego urządzenia. Ponadto automatyczne doładowanie konta eliminuje ryzyko braku środków na koncie. Jako załącznik Strona przekazała wydruki z tras pojazdu o numerze rejestracyjnym [...].

GITD wskazał dalej, że w oparciu o dostępną na internetowym koncie użytkownika w systemie eTOLL historię przejazdów ustalono, że 20 maja 2022 r. na koncie użytkownika nie zarejestrowano przejazdów pojazdu o numerze rejestracyjnym [...]. Ostatnie transakcje przed naruszeniem zostały odnotowane 11 stycznia 2022 r., zaś pierwsze transakcje po naruszeniu zostały odnotowane 7 czerwca 2022 r.

Organ wyjaśnił, że w oparciu o pismo Zastępcy Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z 30 czerwca 2022 r. ([...]) ustalono, że w dniu naruszenia nie odnotowano awarii ani niedostępności systemu eTOLL.

Pismem z 31 maja 2023 r. GITD zawiadomił Stronę o zakończeniu gromadzenia materiału dowodowego, załączając pismo Zastępcy Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z 30 czerwca 2022 r. ([...]). Zawiadomienie zostało doręczone w trybie art. 45 K.p,a. 6 czerwca 2023 r. i pozostało bez odpowiedzi.

GITD uznał, że materiał dowodowy zgromadzony w przedmiotowej sprawie w sposób pełny odzwierciedla opisany powyżej stan faktyczny.

Organ przytoczył następnie mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa i stwierdził, że rejestrowanie i przekazywanie przez urządzenie danych geolokalizacyjnych nie jest równoznaczne z uiszczeniem opłaty elektronicznej, a z pisma Zastępcy Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z 30 czerwca 2022 r. ([...]) wynika natomiast, że 20 maja 2022 r. nie odnotowano awarii ani niedostępności systemu eTOLL, które mogłyby wpłynąć na powstanie niniejszego naruszenia.

Organ dodał, że zewnętrzny dostawca urządzeń pokładowych nie odpowiada za nieuiszczenie opłaty elektronicznej, bowiem odpowiedzialność ta nie ma charakteru administracyjnego, zaś krąg podmiotów będących stronami postępowań administracyjnych oraz adresatami decyzji administracyjnych został wyraźnie wskazany w art. 13k ust. 4 u.d.p. Użytkownik ma możliwość dochodzenia roszczeń wobec spółki obsługującej jego pojazd w systemie eTOLL na drodze cywilnoprawnej w oparciu o zapisy zawartej z nim umowy.

GITD wskazał również, że decyzje w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczania opłat elektronicznych mają charakter decyzji związanych. Organ rozstrzygając sprawę nie ma zatem możliwości wydania decyzji o innej treści niż ta, którą przewidują przepisy prawa, o ile zaistniał określony w tych przepisach stan faktyczny. Istotnym jest także, zdaniem organu, że wysokość nakładanych kar pieniężnych za konkretne naruszenia jest wyraźnie oznaczona w art. 13k u.d.p., a organy orzekające nie mają możliwości dowolnego wymierzania ich wysokości ze względu na okoliczności sprawy.

GITD podkreślił, iż nie znalazł przesłanek do zastosowania art. 189f oraz art. 189e K.p.a.

Decyzję GITD z 3 sierpnia 2023 r. Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w całości, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz o przyznanie Skarżącemu od organu zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 7, art. 8 § 1 i art. 11 K.p.a., poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy, w tym stanu faktycznego i prawnego oraz podejmowanie działań sprzecznych z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do władz publicznych oraz niepodjęciu wszelkich czynności wymaganych od organu, niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz na działaniu w sposób rażąco naruszający zaufanie do władzy publicznej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i doprowadziło do wydania decyzji na podstawie błędnego ustalenia stanu faktycznego polegającego na przyjęciu, że Skarżący wykonywał przejazd po drodze krajowej wymienionej w pkt 3 lit. a załącznika nr 1 do rozporządzenia w sprawie opłat z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p.

2) art. 189e K.p.a., poprzez niezastosowania tego przepisu i nieuznanie, iż brak poboru opłaty przez system oraz brak informacji o braku opłaty przekazanej do Skarżącego - błąd systemu - stanowi siłę wyższą w rozumienia ww. przepisu i Skarżący nie podlega ukaraniu,

3) art. 13k u.d.p., poprzez jego zastosowanie w niniejszym stanie faktycznym podczas gdy przepis ten penalizuje nieuiszczenia opłaty elektronicznej, a Skarżący uiścił opłatę elektroniczną jedynie po terminie,

4) art. 189f § 2 pkt. 2 K.p.a., poprzez niezastosowanie tego przepisu i niewskazanie przez organ jakie cele spełniać miałaby nałożona na Skarżącego kara, wobec faktu uiszczenia opłaty za przejazd,

5) art. 7, art. 8 § 1 i art. 11 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia czy w niniejszym stanie faktycznym nastąpiły okoliczności szczególne przewidziane w przepisach K.p.a. i brak dokładnego wyjaśnienia dlaczego organ uznał że waga naruszenia nie była w sprawie znikoma,

6) art. 32 § 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. poprzez naruszenia zasady równości obywatela wobec prawa i przyznania uprawnienia w postaci możliwości uzupełnienia opłaty za przejazd płatnym odcinkiem drogi wyłącznie w przypadku pojazdów osobowych i pozbawiając tego uprawnienia pojazdów ciężarowych, podczas gdy różnicowanie sytuacji w zakresie wskazanych pojazdów nie znajduje uzasadnienia i daje organowi dowolność w zakresie nakładania kar pieniężnych na właścicieli pojazdów ciężarowych, co stanowi przejaw nierównego traktowania,

7) art. 8 K.p.a., poprzez prowadzenie postępowania w przedmiotowej sprawie z naruszeniem zasady zaufania obywatela do organu i nałożenie na Skarżącego kary pieniężnej na skutek niezbadania możliwości Skarżącego w zakresie kontroli urządzeń pokładowych, poprawności ich działania jak i uzupełnienia opłaty po dokonanych przejeździe, podczas gdy Organ zobowiązany był do podejmowaniem wszelkich działań służących realizacji tejże zasady i pogłębiania tego zaufania, w szczególności zobowiązany był do sprawdzenia mechanizmu działania poboru opłaty i skutków nieprawidłowości.

W uzasadnieniu skargi Skarżący przedstawił argumentację popierającą zarzuty skargi, podkreślając m.in., że obowiązkiem organu jest ustalenie, czy Skarżący podjął wszelkie przewidziane prawem działania mające na celu uiszczenie wymaganej opłaty takie jak: zakup, rejestracja i zamontowanie urządzenia do pobierania opłat drogowych eToll, a także podpisanie dwóch umów dotyczących uiszczania opłaty za korzystanie z odcinka drogi publicznej: związanej z kontem o płatności przedpłaconej (pre-pay) i z odroczoną płatnością (post-pay).

Skarżący stwierdził, że w niniejszym stanie faktycznym spełnił wszystkie wymagania systemowe. Dodał, że organ sam stwierdził w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, że Skarżący miał możliwość uniknięcia odpowiedzialności gdyby skorzystał z regulacji 13ic ust. 1b i 1c u.d.p. Skarżący podkreślił, że z tej regulacji skorzystał jednakże po terminie przewidzianym ww. regulacją, ponieważ wcześniej nie wiedział o zaistniałej sytuacji - dowiedział się o niej od organu i gdy taka informacja została mu przekazana - niezwłocznie dokonał opłaty.

Skarżący również wskazał . że regulacja art. 13ic ust. 1b i 1c. u.d.p., nie zawiera w swej treści rygoru czy też sankcji - w przypadku wypełnienia jej treści po terminie.

Zdaniem Skarżącego, w niniejszym stanie faktycznym niewątpliwie brak poboru opłaty przez system oraz brak informacji o braku opłaty przekazanej do Skarżącego - błąd systemu - stanowi siłę wyższą w rozumieniu art. 189e K.p.a. i Skarżący nie podlega ukaraniu. Skarżący podkreślił, że dopełnił wszelkich formalności nie mógł spodziewać się, że opłata nie została pobrana przez system nie otrzymał żadnej informacji z tego systemu. Niewątpliwie w przypadku prawidłowego działania systemu Skarżący taką informację winien otrzymać.

Skarżący dodał, że art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., stanowi, iż karę wymierza się za brak opłaty. Przepis nie penalizuje jednak sytuacji dokonania opłaty tylko po terminie ale przed wydaniem decyzji. Skoro przed dniem wydania decyzji opłata została uiszczona przez Skarżącego to odpadła literalna podstawa prawna do wydania decyzji o nałożeniu kary pieniężnej.

Skarżący podkreślił, że organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, iż zastosowanie art. 189f § 2 pkt. 2 K.p.a. nie pozwoliłoby na spełnienie celów, dla których miałaby być nałożona kara pieniężna. Skarżący podniósł, że organ nie określił jakie miały by być to cele - szczególnie w sytuacji, gdy do zapłaty nie doszło z przyczyn awarii systemu, gdy Skarżący miał środki na koncie Etol oraz organ nie wyjaśnił celów kary w sytuacji gdy Skarżący uiścił opłatę zaraz po tym jak uzyskał wiedzę o braku opłaty.

Ponadto, Skarżący podniósł, że organ nie wyjaśnił dlaczego jego zdaniem uiszczenie opłaty przez Skarżącego nie przywróciło stanu zgodnego z prawem. Skoro brak uiszczenia opłaty jest stanem niezgodnym z prawem to jej uiszczenie winno powodować stan zgody z prawem.

Skarżący podniósł również, że organ nie wskazał dlaczego według niego w sprawie nie zachodzą okoliczności szczególne skoro brak opłaty wynikał z awarii systemu, a opłata została uiszczona bezpośrednio po tym jak podmiot dowiedział się o braku, a nadto podmiot posiadał cały czas konto w Etoll z nadpłaconymi środkami na koncie - tj. gotowymi i czekającymi na pobranie automatycznie przez system.

Zdaniem Skarżącego organ nie wyjaśnił dlaczego przypisywane Skarżącemu naruszenia nie miałby być znikome skoro, brak opłaty nie wynikał z błędów podmiotu, z jego złej woli, czy próby oszustwa lub uniknięcia opłaty. Skoro podmiot zaopatrzył się w sprzęt posiadający autoryzację przez KAS do automatycznego poboru opłat, spełnił wszystkie wymagania techniczne i prawne oraz zapewnił środki na koncie Etoll (przedpłata) oraz dokonał bezpośredniej zapłaty opłaty na konto KAS po tym jak organ wskazał mu na brak jej poboru nie sposób twierdzić, iż waga naruszenia nie była w sprawie znikoma bowiem była ona znikoma.

Zdaniem Skarżącego, brak jest jakichkolwiek podstaw do różnicowania sytuacji właścicieli pojazdów osobowych i ciężarowych. Skoro możliwość uzupełnienia opłaty istnieje w sytuacji przejazdu drogą płatną w stosunku do pojazdu osobowego, to zasady logiki i racjonalności nakazują, aby uprawnienia takie analogicznie przysługiwały samochodom ciężarowym. Oba typy pojazdów są bowiem użytkownikami drogi i podmiotami określonymi w art. 13ia ust. 19 u.d.p.

Skarżący, na marginesie dodał, że wysokość kar finansowych pozostaje w znacznej dysproporcji w zakresie pobieranych opłat za przejazd, które wynoszą 30/40 zł za przejechany odcinek. Tymczasem kara finansowa nałożona na Skarżącego wynosi 1.500 zł.

Zdaniem Skarżącego, organ z góry założył, iż Skarżący miał możliwość ale i obowiązek kontrolowania poprawności działania urządzenia pokładowego i uiszczanych opłat elektronicznych podczas przejazdów odcinkami dróg płatnych zgodnie z zadeklarowanym sposobem przekazywania danych do systemu. Organ nie zbadał czy Skarżący faktycznie miała taką możliwość, czy faktycznie system działał prawidłowo. Skarżący dodał, że zgłaszał reklamację odnośnie nieprawidłowego działania systemu, zatem należało dojść do wniosku, iż system nie działał prawidłowo. Skoro system nie działał prawidłowo to Skarżący nie miał możliwości dokonania opłaty przez ten system. Zdaniem Skarżącego, organ bezzasadnie przerzuca na Skarżącego obowiązek kontrolowania poprawności działania urządzeń ZSL podczas gdy obowiązek kontrolowania poprawności działania tych urządzeń spoczywa na organie który je zainstalował i obsługuje.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Wychodząc od analizy regulacji prawnej, należy wskazać, że obowiązek ponoszenia opłaty elektronicznej wynika z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., zgodnie z którym "Korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej.". Według art. 13ha ust. 1 u.d.p., "Opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, zwana dalej "opłatą elektroniczną", jest pobierana za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 6", to jest w rozporządzenia w sprawie opłat. Z art. 13ha ust. 3 u.d.p., jak i przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 13ha ust. 6 tej ustawy wynika, że powyższa opłata elektroniczna pobierana jest za przejazd po płatnych drogach krajowych lub ich odcinkach pojazdem samochodowym o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony.

Jak wynika z art. 13hb ust. 1bb u.d.p., "Opłata elektroniczna jest pobierana za pomocą systemu teleinformatycznego, zwanego dalej "Systemem Poboru Opłaty Elektronicznej KAS" (dalej: "SPOE KAS"). Zgodnie z art. 13i ust. 1a u.d.p., "Uiszczanie opłat za pomocą systemu elektronicznego poboru opłat, o którym mowa w ust. 1, może następować z wykorzystaniem usługi EETS." W świetle art. 13ia ust. 1 u.d.p., w celu uiszczania opłaty elektronicznej z wykorzystaniem Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS właściciel, posiadacz albo użytkownik pojazdu jest obowiązany dokonać rejestracji w rejestrze uiszczających opłatę elektroniczną. Rejestracji nie dokonuje się w przypadku uiszczania opłaty elektronicznej z wykorzystaniem usługi EETS.

Jak wynika z art. 13i ust. 3a u.d.p. "Na potrzeby poboru opłaty elektronicznej za pomocą Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS są stosowane urządzenia mobilne, zewnętrzne systemy lokalizacyjne oraz urządzenia pokładowe instalowane w pojazdach, wykorzystujące technologie pozycjonowania satelitarnego i transmisji danych. W celu poboru opłaty elektronicznej urządzenia pokładowe mogą być zapewnione przez Szefa KAS, w przypadku niewystarczającej ich dostępności. W przypadku wykorzystywania Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS przepisu ust. 3 nie stosuje się. Zgodnie natomiast z tym ust. 3, "Podmioty pobierające opłaty na obszarach EETS z wykorzystaniem technologii wymienionych w ust. 1 zapewniają warunki do pozyskania urządzeń na potrzeby poboru tych opłat do instalacji lub przewożenia w pojazdach."

Podkreślenia również wymaga, że zgodnie z § 3 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 8 czerwca 2021 r. w sprawie opłat elektronicznych pobieranych w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS oraz przekazywania kar pieniężnych (Dz. U. poz. 1058, z późn. zm., dalej: "rozporządzenie w sprawie SPOE KAS"), opłatę elektroniczną wnosi się w trybie: 1) przedpłaty - dokonywanej przed rozpoczęciem korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, za przejazd którymi jest pobierana opłata elektroniczna, w kwocie nie mniejszej niż pozwalająca na odbycie planowanego przejazdu w całości albo 2) płatności okresowej z zabezpieczeniem - po zatwierdzeniu przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, zwanego dalej "pobierającym opłatę", prawidłowo złożonego zabezpieczenia oraz danych, o których mowa w art. 13ia ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy, zwanych dalej "danymi".

Stosownie natomiast do treści art. 13k ust. 1 u.d.p., "Za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, wymierza się karę pieniężną w wysokości: 1) 500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy; 2) 1500 zł - w pozostałych przypadkach." Zgodnie z art. 13k ust. 4 pkt 1 u.d.p., w brzmieniu obowiązującym w dniu naruszenia, "Kary pieniężne, o których mowa w ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 2a-2d, wymierza się właścicielowi albo posiadaczowi albo użytkownikowi pojazdu, albo korzystającemu z drogi w przypadku, o którym mowa w art. 13ia ust. 19." Powyższą karę pieniężną, nakłada się zgodnie z art. 13k ust. 9 u.d.p., w drodze decyzji administracyjnej, a do jej wymierzania, jak wynika z art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy o transporcie drogowym, właściwy jest GITD.

Jak wynika też z załącznika nr 1 pkt 3 lit. a do rozporządzenia drogowego, autostrada [...] na odcinku [...] (granica państwowa) - węzeł [...], została wymieniona jako odcinek drogi krajowej na której pobiera się opłatę elektroniczną.

Zaskarżoną decyzją, na Skarżącego została nałożona kara pieniężna za przejazd 20 maja 2022 r., użytkowanego przez Skarżącego, spornego pojazdu o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 12.000 kg (zgodnie ze znajdującym się w aktach administracyjnych sprawy – k. 4, wydrukiem danych z Centralnej Ewidencji Pojazdów), płatnym odcinkiem autostrady [...] – [...] (granica państwowa) - węzeł [..], bez uiszczenia należnej opłaty elektronicznej. W chwili przejazdu, pojazd był zarejestrowany w SPOE KAS. Z aktywnym kontem użytkownika powiązano urządzenie służące do uiszczania opłat elektronicznych. Urządzenie nie zgłosiło aktywności oraz konieczności poboru opłaty dla ww. sekcji płatnej powiązanej z wykrytym przejazdem, w związku z czym za sporny przejazd płatnym odcinkiem drogi nie została uiszczona należna opłata elektroniczna.

Powyższe okoliczności faktyczne, ustalone przez GITD, nie budzą wątpliwości w niniejszej sprawie, nie kwestionuje ich również Skarżący.

Nie budzi również wątpliwości w sprawie okoliczność – nie kwestionowana przez Skarżącego – że do uiszczenia należnej opłaty elektronicznej nie doszło w wymaganym terminie za pomocą usługi EETS.

Z tych względów należy stwierdzić, że GITD prawidłowo nałożył na Skarżącego, na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p., karę pieniężną w prawidłowej wysokości, za przejazd spornym pojazdem, płatnym odcinkiem drogi, bez uiszczenia należnej opłaty elektronicznej.

Skarżący kwestionuje zasadność nałożonej kary pieniężnej podnosząc, że do nieuiszczenia należnej opłaty elektronicznej doszło z przyczyn niepozostających po stronie Skarżącego, lecz po stronie organu, w związku z awarią sytemu poboru opłaty – SPOE KAS, w wyniku czego, nie doszło do automatycznego poboru opłaty z przedpłatowego konta Skarżącego, na którym zawsze były środki do jej uiszczenia. Potwierdzeniem awarii sytemu, ma być według Skarżącego okoliczność, że Skarżący nie został powiadomiony przez system, że opłata nie została pobrana, w przypadku bowiem prawidłowego działania systemu, Skarżący winien otrzymać taką informację.

Odnosząc się do tej argumentacji Skarżącego należy zauważyć, że z pisma Skarżącego z 2 marca 2023 r., (k. 27) wynika, że Skarżący w zakresie opłat elektronicznych jest obsługiwany przez podmiot trzeci (spółkę [...]), który wyposażył pojazdy w urządzenia geolokalizacyjne GBox z funkcją poboru opłat drogowych e-TOLL. W pojazdach Skarżącego zostały zainstalowane urządzenia typu ZSL, które uniemożliwiają kierowcy ingerencję bądź przypadkowe odłączenie tego urządzenia. Ponadto w piśmie Zastępcy Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z 30 czerwca 2022 r. ([...], k. 28-30) zostały wskazane i wyjaśnione przyczyny niedostępności oraz awarii systemu eTOLL występujące w okresie obejmującym również dzień spornego w niniejszej sprawie przejazdu. Z pisma tego wynika, że w dniu naruszenia nie odnotowano awarii ani niedostępności systemu eTOLL.

W świetle powyższego, należy stwierdzić, że GITD podjął czynności w celu ustalenia, czy w dniu spornego przejazdu doszło do awarii i niedostępności systemu, która spowodowałaby niepobranie należnej opłaty z przedpłatowego konta Skarżącego, a uzyskany w wyniku tych czynności materiał dowodowy wskazuje, że awaria i niedostępność systemu w analizowanym dniu nie wystąpiła. Podkreślenia również wymaga, na co słusznie wskazał organ w zaskarżonej decyzji, że powierzenie podmiotowi trzeciemu obsługi w zakresie opłat elektronicznych nie zwalnia Skarżącego z odpowiedzialności za przejazdy pojazdów Skarżącego płatnymi odcinkami dróg publicznych bez uiszczenia należnej opłaty elektronicznej. Skarżący zatem, działając w pełny zaufaniu do podmiotu obsługującego Jego w zakresie opłat elektronicznych i nie kontrolując swojego konta internetowego zawierającego niezbędne informacje, w tym historię przejazdów oraz aktualny stan środków pieniężnych znajdujących na koncie użytkownika, podejmował ryzyko ponoszenia kar pieniężnych za przejazdy swoich pojazdów płatnymi odcinkami dróg publicznych przy braku uiszczenia należnej opłaty elektronicznej.

Z tych względów, Sąd uznał za niezasadny zarzut Skarżącego wadliwego działania systemu skutkującego brakiem uiszczenia opłaty elektronicznej za sporny przejazd, z czym Skarżący wiąże zarzut naruszenia przez GITD art. 189e K.p.a. i wystąpienia w sprawie siły wyższej w postaci awarii systemu. Organ bowiem wykazał, że w dniu analizowanego naruszenia nie doszło do awarii sytemu eTOLL, a Skarżący w wiarygodny sposób nie podważył ustaleń organu w tym zakresie.

Sąd stwierdza, że nie jest uzasadniony zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organ art. 13k u.d.p., poprzez jego zastosowanie w niniejszym stanie faktycznym podczas gdy przepis ten penalizuje nieuiszczenia opłaty elektronicznej, a Skarżący uiścił opłatę elektroniczną jedynie po terminie. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem Skarżącego, że skoro przed dniem wydania decyzji opłata została uiszczona przez Skarżącego to odpadła literalna podstawa prawna do wydania decyzji o nałożeniu kary pieniężnej. W art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., został unormowany obowiązek ponoszenia przez korzystających z dróg publicznych opłaty elektronicznej. W art. 13k ust. 1 u.d.p., unormowano natomiast administracyjne kary pieniężne grożące za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. W cyt. powyżej § 3 rozporządzenia w sprawie SPOE KAS, prawodawca unormował sposób/termin wnoszenia opłaty elektronicznej, w niniejszej sprawie jest to tryb przedpłaty. Ustawodawca przewidział w przypadku uiszczania opłaty elektronicznej w trybie przedpłaty, możliwość uiszczenia opłaty po dokonaniu przejazdu, jednak przy spełnieniu określonych warunków w tym dokonanie wpłaty w terminie trzech dni od dokonania przejazdu – art. 13k ust. 8a u.d.p. Skarżący nie spełnił tych warunków, co uzasadniało wydanie przez organ zaskarżonej decyzji. W świetle omówionej regulacji prawnej, nie można bowiem zaakceptować stanowiska Skarżącego, że wystarczające jest aby nieuiszczona w terminie opłata elektroniczna została uregulowana przed wydaniem decyzji w sprawie nałożenia kary pieniężnej, aby odpadła podstawa prawna do wydania tej decyzji.

Sąd stwierdza, że nie jest uzasadniony zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organ art. 189f § 2 pkt 2 K.p.a. Podkreślenia wymaga, że zarzut ten jest niejasny ponieważ wbrew stanowisku Skarżącego, GITD nie zawarł w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzenia, że zastosowanie art. 189f § 2 pkt. 2 K.p.a. nie pozwoliłoby na spełnienie celów dla których miałaby być nałożona kara pieniężna. Ponadto Sąd nie znajduje podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie art. 189f § 2 pkt. 2 K.p.a., zgodnie z którym w przypadkach innych niż wymienione w § 1, jeżeli pozwoli to na spełnienie celów, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna, organ administracji publicznej, w drodze postanowienia, może wyznaczyć stronie termin do przedstawienia dowodów potwierdzających: powiadomienie właściwych podmiotów o stwierdzonym naruszeniu prawa, określając termin i sposób powiadomienia. Przepis ten nie ma zastosowanie do stwierdzonego w niniejszej sprawie naruszenia obowiązku poniesienia opłaty elektronicznej za przejazd płatnym odcinkiem drogi krajowej.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że nie znalazł przesłanek do zastosowania art. 189f K.p.a., Skarżący natomiast podnosi w skardze brak dokładnego wyjaśnienia dlaczego organ uznał, że waga naruszenia nie była w sprawie znikoma, co stanowi odniesienie do art. 189f § 1 pkt 1 K.p.a. W ocenie Sądu, argumentacja zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uzasadnia twierdzenie organu o braku przesłanek do zastosowania art. 189f K.p.a., w tym § 1 pkt 1 tego przepisu. Organ wyjaśnił, że za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata elektroniczna, ponieważ pomimo zarejestrowania pojazdu w systemie SPOE KAS, nie odnotowano transakcji poboru opłaty elektronicznej, że rejestrowanie i przekazywanie przez urządzenie danych geolokalizacyjnych nie jest równoznaczne z uiszczeniem opłaty elektronicznej oraz, że zewnętrzny dostawca urządzeń pokładowych nie odpowiada za nieuiszczenie opłaty elektronicznej, bowiem krąg podmiotów będących stronami postępowań administracyjnych oraz adresatami decyzji administracyjnych został wyraźnie wskazany w art. 13k ust. 4 u.d.p.

W ocenie Sądu, analiz okoliczności niniejszej sprawy wskazuje, że organ zasadnie uznał, że nie znalazł przesłanek do zastosowania m.in. art. 189f § 1 pkt 1 K.p.a. Skarżący będąc bowiem podmiotem profesjonalnym, dokonującym przejazdów, za które należna jest opłata elektroniczna w ramach zawodowej działalności, nie dopilnował wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków związanych z uiszczaniem opłaty elektronicznej. Trudno zatem uznać, że waga powyższego naruszenia była znikoma, tym bardziej że niedopilnowanie wypełnienia ciążących na Skarżącym ustawowych obowiązków związanych z uiszczaniem opłaty elektronicznej skutkowało dodatkowymi przypadkami nieuiszczenia przez Skarżącego należnej opłaty elektronicznej za przejazd po płatnym odcinku drogi publicznej, o czym Sąd wie z urzędu (np. sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 5815/23, VI SA/Wa 5816/ 23, VI SA/Wa 5817/ 23, VI SA/Wa 5818/ 23).

Nie można uznać za uzasadniony zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organ art. 32 § 1 Konstytucji RP, poprzez naruszenia zasady równości i przyznanie uprawnienia w postaci możliwości uzupełnienia opłaty za przejazd płatnym odcinkiem drogi wyłącznie w przypadku pojazdów osobowych i pozbawiając tego uprawnienia pojazdów ciężarowych. Skarżący nie wyjaśnił w uzasadnieniu skargi z jakich przepisów wynika powyższa nierówność wobec prawa użytkowników pojazdów osobowych i pojazdów ciężarowych. Nie można też zgodzić się z twierdzeniem Skarżącego, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ sam stwierdził, że Skarżący miał możliwość uniknięcia odpowiedzialności gdyby skorzystał z regulacji 13ic ust. 1b i 1c u.d.p. Analiza treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wykazuje, że organ nie zawarł w niej takiego stwierdzenia, poza tym nie ulega wątpliwości, że przepisy te odnoszą się również do pojazdów ciężarowych. Ponadto należy wskazać że w art. 13k ust. 8a u.t.d., ustawodawca przewidział możliwość uiszczenie należnej opłaty elektronicznej po dokonaniu przejazdu, stanowiąc, że: "Kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej w trybie przedpłaty, nie wymierza się, jeśli do Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS zostały przekazane dane geolokalizacyjne, a właściciel, posiadacz albo użytkownik pojazdu uiścił opłatę elektroniczną w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu. Informacje o wysokości nieuiszczonej opłaty elektronicznej, są dostępne za pośrednictwem Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS." Również ten przepis dotyczy pojazdów ciężarowych, trudno się więc zgodzić z zarzutem Skarżącego dotyczącym naruszenia w niniejszej sprawie konstytucyjnej zasady równości.

Odnośnie zastrzeżenia Skarżącego, iż wysokość kar finansowych za brak uiszczenia należnej opłaty elektronicznej pozostaje w znacznej dysproporcji w zakresie pobieranych opłat, Sąd zauważa, że administracyjne kary pieniężne poza funkcją sankcyjną pełnią również funkcję prewencyjną. Realizacja tej funkcji wymaga, aby wysokość kary pieniężnej była ustalona na takim poziomi, który będzie mobilizował, w tym przypadku podmioty korzystające dróg publicznych, do wykonywania ustawowych obowiązków – udziału w finansowaniu kosztów eksploatacji dróg publicznych poprzez uiszczanie opłaty elektronicznej za przejazd płatnym odcinkiem drogi. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 25 marca 2010 r., sygn. akt P 9/08 (OTK-A, 2010, Nr 3, poz. 26) stwierdził, że dopuszczalność stosowania administracyjnych kar pieniężnych, jako reakcji na naruszenie ustawowych obowiązków nie budzi wątpliwości. Brak stosownej sankcji powoduje bowiem, że przepis staje się martwy, a niespełnianie obowiązku nagminne. Administracyjne kary pieniężne stanowią środki mające na celu mobilizowanie podmiotów do terminowego i prawidłowego wykonywania obowiązków na rzecz państwa. Kary te, stosowane automatycznie z mocy ustawy, mają przede wszystkim znaczenie prewencyjne. Zapowiedź negatywnych konsekwencji, jakie nastąpią w wypadku naruszenia obowiązków określonych w ustawie albo w decyzji administracyjnej, motywuje adresatów do wykonywania ustawowych obowiązków. Podstawą zastosowania tego typu kar jest samo obiektywne naruszenie prawa. Administracyjna kara pieniężna nie jest wyłącznie represją za naruszenie prawa, ale przede wszystkim stanowi środek przymusu, który służyć ma zapewnieniu wykonywania obowiązków wobec państwa, a organ administracyjny musi posiadać skuteczne środki, które skłonią adresatów norm do oczekiwanego zachowania w sferach uznanych za szczególnie istotne.

W świetle powyższego w ocenie Sądu, podnoszona przez Skarżącego dysproporcja pomiędzy wysokością kar finansowych za brak uiszczenia należnej opłaty elektronicznej a wysokością pobieranych opłat elektronicznych nie narusza konstytucyjnej zasady proporcjonalności.

Sąd stwierdza, że organ nie naruszył również w niniejszej sprawie przepisów postępowania w tym art. 7, art. 8 i art. 11 K.p.a. Organ oparł się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym (przede wszystkim protokole kontroli z 18 października 2022 r. – k. 6-8, wydruku danych z Centralnej Ewidencji Pojazdów – k. 4, piśmie Zastępcy Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z 30 czerwca 2022 r. ([...]) – k. 28-30, zdjęciu z systemu eTOLL – k. 1), dokonał jego merytorycznej oceny z uwzględnieniem ogólnych zasad proceduralnych określonych w tych przepisach. Organ podjął zatem wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.). Organ również dokonał prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i podnoszonej przez Skarżącego argumentacji (art. 80 K.p.a.), przyjmując, że Skarżący jednak nie wywiązał się z ciążących na nim obowiązków, co skutkowało nieuiszczeniem należnej opłaty elektronicznej. Organ ustalił okoliczności faktyczne niniejszej sprawy oraz uzasadnił powody nałożenia na Skarżącego kary pieniężnej dokładnie wyjaśniając przepisy prawa regulujące obowiązek uiszczania opłaty elektronicznej, co znalazło swój wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji spełniającym wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a. Wyjaśniając zasadność przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy, GITD wypełnił wymogi wynikające z zasady przekonywania (art. 11 K.p.a.), a także zasady zaufania (art. 8 § 1 K.p.a.)

Sąd oceniając zaskarżoną decyzję nie stwierdził uchybień w zakresie stosowania przez organ przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł jak w sentencji.