Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 770/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-07-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 lipca 2024 r. sprawy ze skargi U. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 25 września 2023 r. nr SKO 4103/915/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu na rzecz U. P. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu utrzymało w mocy orzeczenie Wójta Gminy S. z dnia 3 sierpnia 2023 r. odmawiające U. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Jak wynikało z akt sprawy wnioskiem z dnia 27 lipca 2023 r. Skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem.

Rozpoznając wniosek organ I instancji - powołaną na wstępie decyzją - odmówił żądaniu Strony. W uzasadnieniu wskazał na przesłankę negatywną opisaną w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390, dalej: u.ś.r.), stwierdzając, że niepełnosprawność powstała po upływie okresów, o jakich mowa w tym przepisie. Nadto organ stwierdził że mąż Skarżącej nie wymaga stałej całodobowej opieki i długotrwałej pomocy, gdyż w miarę swoich możliwości stara się samodzielnie funkcjonować. Skarżąca nie pracuje, a sprawowanie opieki nad mężem wynika z jej prawnego i moralnego obowiązku względem męża.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu ponownie rozpoznając sprawę utrzymało w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał na art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Dalej opisał okoliczności faktyczne ustalone w toku postępowania, z których wynika, że Skarżąca zamieszkuje wspólnie z mężem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 3 lipca 2023 r. na czas określony do dnia 31 lipca 2026 r. Poza tym Skarżąca jest osobą trwale częściowo niezdolną do pracy, co dokumentuje orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 14 maja 2020 r. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem, Skarżąca w dniu 3 sierpnia 2023 r. została zmuszona do rezygnacji z pracy z uwagi na postępującą chorobę męża. Organ opisał stan zdrowia męża Skarżącej stwierdzając, że wymaga on pomocy i wsparcia w większości czynności dnia codziennego, co wskazuje na istnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Pomimo tego organ odwoławczy stwierdził, że rozstrzygnięcie organu I instancji odpowiada prawu z uwagi na okoliczności wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. Organ powołał się na oświadczenie złożone przez pełnomocnika Skarżącej w treści wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z którego wynika, że Skarżąca nie zamierza zawieszać prawa do emerytury z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17. Musi być on odczytywany w ten sposób, że zawarte w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyłączenie nie obejmuje sytuacji, gdy wnioskodawca posiada uprawnienie do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zatem uprawniony do takiego świadczenia jest także uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego, a to wobec braku ustawowych rozwiązań regulujących tę kwestę.

W opinii organu odwoławczego istotnie powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego uznał za niezgodny z Konstytucją sporny w sprawie zapis, w konsekwencji z systemu prawa usunięto negatywną przesłankę opisaną w ww. przepisie. W wyroku tym Trybunał nie wypowiedział się jednak co do kolizji świadczeń z tytułu renty związanej z częściową niezdolnością do pracy a świadczeniem pielęgnacyjnym. Konieczne jest zatem odwołanie się do pokonstytucyjnej wykładni tego przepisu pozwalającej na realizację zasad równości wobec prawa i sprawiedliwości społecznej. Powyższe nakazuje przyjąć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wywołał skutku polegającego na możliwości pobierania przez osoby uprawnione dwóch świadczeń, ale warunkiem jest dokonanie wyboru i rezygnacja z dotychczas pobieranego świadczenia. Organ powołał się na cel świadczenia pielęgnacyjnego – kompensata braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Dalej, odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych, organ wskazał, że literalna wykładnia spornego przepisu prowadzi do nieuzasadnionego różnicowania sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającego na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie, w sytuacji gdy świadczenie to jest niższe od świadczenia pielęgnacyjnego. Właściwy sposób rozwiązania zależności pomiędzy uprawnieniami do świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia emerytalno – rentowego sprowadza się do zapewnienia możliwości wyboru jednego ze świadczeń poprzez rezygnację ze świadczenia niższego. Wybór ten może być zrealizowany poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie uprawnień rentowo-emerytalnych, dotyczy to nie tyle samego uprawnienia lecz jego pobierania, co odnosi się także do opiekunów powiadających uprawnienie do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W dalszych rozważaniach organ wskazał, że opisane rozwiązanie w przypadku kolizji świadczeń najpełniej realizuje zasady konstytucyjne, wykluczył możliwość obniżenia świadczenia pielęgnacyjnego proporcjonalnie do wysokości pobieranego świadczenia rentowego. Na poparcie swych tez organ przywołał liczne orzecznictwo.

W związku z tym uznał, że osoba spełniająca warunki do świadczenia pielęgnacyjnego, która pobiera świadczenia emerytalno – rentowe powinna dokonać wyboru jednego ze świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Skarżąca z takiej możliwości nie skorzystała, co wyraziła w piśmie z dnia 23 lipca 2023 r. wskazując, że chciałaby pobierać oba świadczenia. Zatem zachodzą okoliczności wyłączające prawo do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Końcowo organ, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 stwierdził, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 1b u.ś.r. wyklucza różnicowanie prawa do świadczenia w zależności od daty powstania niepełnosprawności.

W skardze Strona zarzucała naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 7, art. 8 § 1, art. 77, art. 78 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej k.p.a.), poprzez brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego, przeprowadzenie postępowania w sposób stronniczy, niezebranie całego materiału dowodowego, nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji. Zarzuciła również naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu, w konsekwencji przyjęcie, że pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pozbawia Stronę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt K 2/17. W wyroku tym Trybunał uznał ww. przepis w zakresie w jaki, stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zarzucała również naruszenie ww. przepisu prawa materialnego poprzez stwierdzenie, że wnioskowane świadczenie nie przysługuje z uwagi na pobieranie świadczenia rentowego z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Wnioskowała o uchylenie decyzji obu instancji względnie uchylenie zaskarżonej decyzji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu Skarżąca wskazała na brak przepisów regulujących sytuację kolizji świadczeń rentowego i pielęgnacyjnego. Wbrew poglądom organów nie istnieje także jednolite orzecznictwo wskazujące na sposób rozwiązania tego problemu, takie orzecznictwo odnosi się do świadczeń emerytalnych. Przywołując tezę orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. Skarżąca wywodziła, że norma art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być odczytywana w ten sposób, że zawarte tam wyłączenie nie obejmuje osób pobierających prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Odwołując się do mocy powszechnie obowiązującej wyroków Trybunału Konstytucyjnego Skarżąca wskazała, że skutkiem prawnym stwierdzenia niezgodności z Konstytucją spornego przepisu jest utrata mocy obowiązującej ww. przepisu w podanym zakresie. Wobec braku innych rozwiązań legislacyjnych w tym względzie osoby posiadające prawo do renty z tytuły częściowej niezdolności do pracy mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Pomimo odroczenia utraty mocy obowiązującej spornego przepisu ustawodawca nie podjął żadnych działań legislacyjnych. Dalej Skarżąca wskazała, że sytuacja faktycznego uprzywilejowania pewnych grup podmiotów nie jest niczym nowym na gruncie świadczenia pielęgnacyjnego, które odrywa się od sytuacji dochodowej uprawnionego. Na poparcie swych racji Skarżąca odwołała się do orzecznictwa sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2022 r. poz. 2492 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 poz. 259. ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Istotny w sprawie jest również zapis art. 134 § p.p.s.a. stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Na tej podstawie Sąd bierze pod uwagę z urzędu ostrzeżone naruszenia prawa materialnego, czy procesowego.

Rozpoznając sprawę w tak nakreślonych granicach Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co nakazywało jej uchylenie. Wadliwości odnoszą się do zasad powadzenia postępowania.

Istota sporu sprawdza się do zasadności odmowy przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Przy czym ostatecznie wskazaną w zaskarżonej decyzji przyczyną odmowy ustalenia Stronie wnioskowanego prawa jest istnienie kolizji pomiędzy pobieranym przez Skarżącą świadczeniem z tytułu częściowej niezdolności do pracy i wnioskowanym świadczeniem pielęgnacyjnym. Dokonując wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. organ stwierdził, że w przypadku zbiegu wskazanych uprawnień (w tym także do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy) warunkiem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest uprzednie zawieszenie prawa do pobierania świadczenia rentowego. W opinii organu fakt, że w dacie składania wniosku Skarżąca wskazała, że nie zamierza zawieszać prawa do świadczenia rentowego z uwagi na przedstawione we wniosku poglądy prawne uprawniał go do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Sądu rozpoznającego sprawę przyjęta przez organ wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. jest prawidłowa. Nie podziela zatem zarzutów skargi podnoszących naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną ich wykładnię. Dla porządku zasadne jest przywołanie brzmienia art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r., zgodnie z jego treścią świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Słusznie obie strony sporu wskazują na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, w którym orzeczono, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (pkt I); Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej (pkt II).

W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, że niedopuszczalne jest różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Prowadzi to bowiem do wyłączenia opiekunów - rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, jak ma to miejsce w przypadku uczestnika postępowania. Trybunał stwierdził, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Jak wynika z treści wyroku za sprzeczne z Konstytucją RP Trybunał uznał wyłącznie całkowite pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających rentę z tytułu niezdolności częściowej do pracy, bez rozwiązania zagadnienia kolizji wymienionych świadczeń.

Słusznie w tych okolicznościach organ sięga do prokonstytucyjnej wykładni spornego w sprawie przepisu, takiej, która będzie realizowała zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i zasadę sprawiedliwości społecznej zapisaną w art. 2 Konstytucji RP. Należy przy tym pamiętać, że zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących.

Lektura zapisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz analiza systemowa tych świadczeń dowodzi istnienia zasady wypłaty jednego świadczenia w sytuacji zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. Jego wybór należy do osoby uprawnionej. Wynika to z zapisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. stawiącego, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Ta sama zasada obowiązuje w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń emerytalno-rentowych i na gruncie ubezpieczenia społecznego rolników. Zgodnie z art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Zgodnie zaś z art. 33 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników w razie zbiegu prawa do emerytury z prawem do renty na podstawie ustawy, uprawnionemu przyznaje się jedno świadczenie - wyższe lub wybrane przez uprawnionego, z zastrzeżeniem art. 22 ust. 3 i 4 (ust. 1), natomiast w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty przysługującej na podstawie ustawy z prawem do emerytury lub renty z innego ubezpieczenia społecznego, uprawnionemu wypłaca się jedno wybrane przez niego świadczenie, z zastrzeżeniem ust. 4 (ust. 2).

Przepisy powołanych ustaw regulują więc zbieg świadczeń przyznawanych na ich podstawie, ewentualnie na podstawie wyraźnie wskazanych przepisów w odniesieniu do innych świadczeń. Jedynym przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i renty, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest sporny w sprawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Z tych względów oraz z uwagi na ustawowy cel świadczenia pielęgnacyjnego sprowadzający się do zrekompensowania opiekunowi braku dochodów z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, przy zastosowaniu wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., sprawiedliwe i uzasadnione wartościami konstytucyjnymi, jest uznanie prawa do wyboru świadczenia także w sytuacji gdy osoba spełniająca warunki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Tym samym pogląd organu na wykładnię spornego zapisu jest prawidłowy, w konsekwencji Sąd nie podziela zarzutów skargi odwołujących się do skutków powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Co więcej zgodnie z dominującą linią orzeczniczą, którą Sąd w tym składzie w pełni podziela, warunkiem niezbędnym do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji otrzymywania renty w niższej wysokości, w tym renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (lub innego świadczenia emerytalno-rentowego), jest dokonanie wyboru przez uprawnionego świadczenia pielęgnacyjnego i zawieszenie przez niego prawa do renty, czy emerytury (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020, sygn. I OSK 254/20; z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20 oraz z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20 i I OSK 2006/20; z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. I OSK 2010/20, a także z dnia 24 marca 2021 r. sygn. akt I OSK 2631/20, z dnia 16 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1166/23 wszystkie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA).

Sądowi znane są także inne orzeczenia, wypowiadające pogląd zgodny z przedstawianym w skardze, jednakże nie podziela ich zasadności. Przyjęta przez organ w zaskarżonej decyzji i aprobowana przez Sąd wykładnia spornych w sprawie zapisów uwzględnia zasadę sprawiedliwości społecznej i zasadę równości, dokonywana jest również w duchu powołanego orzeczenia Trybunalskiego, którego intencją było otwarcie drogi do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne osobom, które posiadały świadczenia rentowe w niższej wysokości i umożliwienie dokonania wyboru świadczenia korzystniejszego. Z zasady zrównania uprawnień nie może być wywodzona wykładnia przeciwna, a taka byłaby konsekwencja przyjęcia poglądu Skarżącej.

Zatem w sytuacji zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne ma prawo dokonania wyboru pomiędzy świadczeniami z sytemu zabezpieczenia społecznego pozostającymi w kolizji, analogicznie do rozwiązania przyjętego przez ustawodawcę miedzy innymi w art. 27 ust. 5 ustawy. Przy czym prawo wyboru wiąże się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Choć renta jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z ww. przepisu musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1166/23 dostępne w CBOSA).

W takiej sytuacji powinnością organu było wezwanie Strony do złożenia oświadczenia w przedmiocie wyboru świadczenia i podjęcia kroków zmierzających do zawieszenia prawa do renty, jeśli była wybrana. W rozpoznawanej sprawie organy czynności tej nie dokonały, wspierając się na oświadczeniu pełnomocnika Strony zawartym we wniosku. W opinii Sądu brak ten w okolicznościach rozpoznanej sprawy stanowi istotne uchybienie procesowe, które mogłoby wpłynąć na wynik sprawy. Istotne jest bowiem to, że rozważana obecnie podstawa wyłączenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pojawiła się dopiero w treści zaskarżonej decyzji. Uprzednio organ I instancji negował okoliczności wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy oraz istnienie przeszkody wskazanej w art. 17 ust. 1b tego aktu. Na etapie postępowania odwoławczego zupełnie zatem zmieniła się podstawa orzekania, do czego organ odwoławczy ma oczywiście prawo, jednakże działanie takie powinno uwzględniać zasady postępowania, w tym zasadę zaufania, zasadę informowania oraz zasadę czynnego udziału Strony w postępowaniu. Strona nie może być zaskakiwana działaniem organów administracji, tak jak w tej sprawie. W skardze Strona podejmuję polemikę z organem w zakresie naruszenia prawa materialnego, ale także stawia zarzuty naruszenia prawa procesowego, mając zapewne świadomość zmiany regulacji prawnych w zakresie świadczeń pielęgnacyjnych od dnia 1 stycznia 2024 r. Jakkolwiek zarzutów tych nie wyjaśnia w sposób wystarczający ale wskazuje na zasadę zaufania wyrażaną w art. 8 k.p.a. Przepis ten obok zapisu art. 9 i art. 10 k.p.a. wymaga od organów takiego zachowania, które będzie realizowało prawo strony do informacji oraz udziału w postępowaniu. W sytuacji, gdy to stronie pozostawiono wybór jednego ze świadczeń powinnością organu jest – przed wydaniem decyzji, w której kwestia ta będzie rozważana – poinformowanie o możliwości takiego wyboru i jego skutkach. To dawałoby Stronie możliwość świadomego wyboru sposobu postępowania, w wezwaniu tym należy także wskazać, że jedyną przeszkodą w uzyskaniu wnioskowanego prawa jest kolizja świadczeń. Zaniechanie tej czynności narusza wskazane zasady oraz godzi w zaufanie do organu administracji, co jak wskazano mogło wpłynąć na wynik sprawy. Problem wyboru świadczenia został dostrzeżony na etapie postępowania odwoławczego, wcześniej nie był on artykułowany. W zaskarżonej decyzji powołano się na oświadczenie Skarżącej złożone we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie występując do Strony z informacją o konieczności dokonania wyboru jednego ze świadczeń i nie informując, że jest to jedyna przeszkoda w uzyskaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd podziela zatem zarzuty skargi odnoszące się do naruszenia przepisów prawa procesowego, co legło u podstaw uchylenia zaskarżonej decyzji w celu przeprowadzenia właściwego postępowania i wezwania Strony do złożenia jednoznacznego oświadczenia i w zależności od jego kierunku podjęcia właściwych kroków prawnych.

Mając na uwadze dostrzeżone przez Sąd naruszenia prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy konieczne stało się uchylenie zaskarżonego orzeczenia, co ma umocowanie w treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach wsparto na przepisie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.