Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 71/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust 1 lit e
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: par. 5 ust 1; par 6
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: 156 par 1 pkt. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 12 lutego 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska- Litwiniec (spr.), Protokolant Marek Bereziński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2010 roku sprawy ze skarg A. L., W. L., P. R., C. Sp. z o. o. i M. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2008r. nr [...]; II. zasadza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących: ← A. L. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych; ← W. L. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych; ← P. R. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych; ← C. Sp. z o. o. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych; ← M. S. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

IVSA/Wa 71/09

UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...].11.2008 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy swą uprzednią decyzję z dnia [...].09.2008 r., którą odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] grudnia 1948 r., utrzymującego w mocy orzeczenie Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1948 r. w przedmiocie podpadania nieruchomości ziemskiej P. pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U, z 1945 r., nr 3, poz. 13).

W zaskarżonej decyzji Minister powołał się na związanie oceną prawną i wskazaniami zawartymi w uprzednio wydanym w tej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4.04.2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1174/05, od którego wniesione skargi kasacyjne oddalił Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 28.06.2007 r., sygn. I OSK 1088/06. Mając na uwadze stanowisko sformułowane w przytoczonych wyrokach Sądów Administracyjnych obu instancji uznał, że ustalenia przyjęte w zakwestionowanych w trybie nadzwyczajnym, wskazanych orzeczeniach z 1948 roku nie są dotknięte wadą nieważności, bowiem Wojewoda [...], a następnie Minister Rolnictwa i Reform Rolnych oparli się na należycie zastosowanych przepisach obowiązującego wówczas prawa. Nie naruszono więc w roku 1948 w sposób rażący prawa orzekając, że nieruchomości ziemskie zapisane w KW Sądu Grodzkiego w P. na rzecz M. F. tj. L. tom I wyk. L.1 o ogólnym obszarze 224,0849 ha oraz L.. tom I wyk. L.16 o ogólnej pow. 114,1972 ha podpadają pod działanie art. 2 ust. 1 Sit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Minister nadmienił także, iż uprzednie jego decyzje zostały uchylone przez WSA z uwagi na to, że prowadził postępowanie, które mogłoby mieć umocowanie jedynie na gruncie § 5 ust. 1 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.), a zatem o charakterze zwykłym. Rolą Ministra zaś było zbadanie, czy w sposób oczywisty orzeczenia z 1948 r. naruszają art. 2 ust. 1 lit.

e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. Sąd przytoczył wówczas treść ust. 2 art. 2 dekretu, który stanowi, iż nieważne są wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich, wymienionych w art, 2 ust, 1 lit, e tego dekretu, dokonane po dniu 1 września 1939 r. Z tego względu Sąd stwierdził, iż dekret nie używa pojęcia "działki budowlanej", wyznacza jedynie przedmiotowo podział nieruchomości ziemskiej pod kątem działu prawnego bądź fizycznego. Kwestię parcelacji nieruchomości na działki budowlane podnosi natomiast Trybunał Konstytucyjny w swojej uchwale. Dekret zaś nie rozróżnia czy wskutek działu prawnego lub fizycznego mają powstać nieruchomości o charakterze rolnym, czy budowlanym. Stanowi jedynie o "działach", traktując na równi zarówno działy prawne, jak i fizyczne wydzielenie. Sąd podkreślił zatem, że przeznaczenie wydzielonej części nieruchomości ziemskiej nie zostało w samym dekrecie określone, co czyni pogląd Trybunału - że wydzielenie na działki budowlane wyłączało teren spod działania dekretu o reformie rolnej - tylko zaproponowaną wykładnią tego aktu.

Po raz kolejny rozpatrując tę sprawę Minister uznał, że nie zostały spełnione warunki do stwierdzenia, iż projekt parcelacji 182,7671 ha z majątku L., zatwierdzony orzeczeniem Starosty Powiatowego z dnia [...].02.1937 r., świadczył o skutecznym przeprowadzeniu parcelacji tych gruntów. Nie zostały one bowiem skutecznie przekwalifikowane z rolnych na budowlane. Według projektu parcelacji miało na tym obszarze powstać nowe osiedle o charakterze podmiejskim. Aby nastąpiła skuteczna prawnie parcelacja przedmiotowych gruntów należących do M. F., z przeznaczeniem na działki budowlane, konieczne było wcześniejsze przekwalifikowanie tych gruntów z rolnych na budowlane na podstawie przepisów prawa budowlanego. Do dnia wydania zezwolenia na parcelację grunty te nie były uznane za teren budowlany w myśl art. 53 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli (Dz. U. Nr 23, poz. 202 ze zm.), nie były bowiem objęte prawomocnym planem zabudowy gminy. Ponieważ planowane przez właściciela osiedle miało mieć charakter podmiejski - sporządzenie planów zabudowania było obligatoryjne. W tej sytuacji w myśl art. 7 ust. 2 oraz art. 56 tego rozporządzenia sporządzenie planów zabudowania było obligatoryjne. Z tego względu zezwolenie na parcelację terenu wydane w dniu [...].10.1932 r., w cztery miesiące po zatwierdzeniu planu parcelacji,

oznaczało jedynie możliwość podziału przedmiotowej nieruchomości na parcele rolne. Zwłaszcza, iż L. do [...].10.1950 r. była gminą wiejską.

W ocenie Ministra zmiana brzmienia art. 2 ust. 1 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. przez usunięcie zwrotu "o charakterze rolnym" świadczyła o woli przejmowania na cele reformy rolnej także nieruchomości, które nie miały charakteru ściśle rolnego. Zamiarem prawodawcy było więc - na obszarze niektórych województw (w tym [...]) - objęcie przepisami art. 2 ust. 1 lit, e dekretu nieruchomości mających ponad 100 ha, nawet gdy użytki rolne nie zajmowały pow. 50 ha - jak w przypadku innych województw. Nie jest więc trafny pogląd, że przez pojęcie nieruchomości ziemskiej - w rozumieniu dekretu - należy rozumieć jedynie nieruchomości o charakterze stricte rolnym.

Nadto zdaniem Ministra, uchwała Wydziału Powiatowego dla Powiatu

P. z dnia [...].06.1932 r. nie zatwierdziła w sposób prawnie skuteczny tej parcelacji, bo teren ten nie był uznany za teren budowlany zgodnie z art. 53 cyt. rozporządzenia Prezydenta RP. W zaskarżonej decyzji powołano się na decyzję Ministra Infrastruktury z [...].10.2008 r. uchylającą decyzję Wojewody [...] z dnia [...].05,2004 r", w części dotyczącej stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa przedmiotowej uchwały z dnia [...],06.1932 r, i w tej części stwierdzającą nieważność tej uchwały oraz utrzymującą w mocy pozostałą jej cześć, dotyczącą stwierdzenia nieważności tej uchwały. Na tej podstawie, zdaniem Ministra, należało uznać, że zatwierdzenie owego projektu parcelacji mogło prowadzić jedynie do powstania wyodrębnionych działek ewidencyjnych, a to nie wyłączało ich automatycznie spod działania dekretu. Na terenie województwa p. obowiązywały wówczas do 1.01.1947 r. przepisy kodeksu cywilnego niemieckiego (BGB), a obowiązujący następnie dekret z dnia 11.10.1946 r. Prawo rzeczowe w art. XXX przepisów wprowadzających usankcjonował skuteczność dokonanych czynności prawnych, jeżeli odpowiadały przepisom dotychczasowym. Stąd według Ministra, wszystkie czynności prawne (darowizna sprzedaż) dokonywane w odniesieniu do nieruchomości M. F. w okresie obowiązywania BGB nie spełniające wszystkich trzech warunków przewidzianych przepisami tego kodeksu (umowa obligacyjna, umowa przenosząca własność oraz wpis do księgi wieczystej) były prawnie nieskuteczne. Tyczy się to wszystkich darowizn i umów kupna sprzedaży zawartych przed dniem 1.09,1939 r., gdyż wywołały one jedynie skutki obligacyjne.

Minister podkreślił, że darowizna na rzecz żony ówczesnego właściciela majątku –J. F., która opiewała na "idealna połowę nieruchomości" bez jej określenia ani wydzielenia na gruncie, skutkowała jedynie przeniesieniem udziału w nieruchomości, gdyż sprostowanie tego aktu nastąpiło dopiero w 1947 r.

Skargi na tę decyzję wnieśli pełnomocnik A. L., pełnomocnik M. S.., Wojciech L., który później ustanowił w tej sprawie swego pełnomocnika oraz pełnomocnik P. R. i C. sp. z o. o. Skargi wniesione przez P. F. oraz .I. L., a także przez M. K. zostały prawomocnie odrzucone.

W obszernych uzasadnienia skarg zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra zarzucono:

naruszenie prawa materialnego w wyniku błędnej wykładni art. 2 ust. 1 lit. e dekretu

PKWN z dnia 8 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez uznanie,

że nieruchomości stanowiące własność M. F. miały charakter

"nieruchomości ziemskich" oraz przez niewłaściwe zastosowanie przepisów

rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie

budowlanym i zabudowaniu osiedli;

naruszenie prawa procesowego w postaci art. 7, 77 oraz 107 Kpa, poprzez

niewyjaśnienie istoty sprawy, a więc charakteru przejętych nieruchomości, brak

ustalenia, czy miały one charakter "nieruchomości ziemskich" w rozumieniu dekretu,

czy też stanowiły innego rodzaju nieruchomości. Zarzucono równocześnie pominięcie

przez Ministra szeregu dokumentów przedstawianych w sprawie, jako nie mających

w niej znaczenia (jak np. opinii Magistratu - Biura Planu Regionalnego Miasta

P., pisma Stowarzyszenia Osadników Miasto Ogród Ł. z dnia [...].07.1935

r.). Podniesiono, że dowody te były w 1948 r. w zasobach Urzędu Wojewódzkiego, a

dopiero w latach 50-tych przekazano je do Archiwum Państwowego. Urząd

Wojewódzki był wówczas informowany przez M. F. o ich istnieniu w

zasobach organu, jednakże mimo tego Wojewoda nie przeprowadził postępowania

zwykłego z ich uwzględnieniem. Skarżący zarzucili także nieprzeprowadzenie

rozprawy administracyjnej, mimo wnioskowania przez nich o jej wyznaczenie.

W uzasadnieniu swych zarzutów Skarżący zarzucili w szczególności pominięcie uchwały NSA z dnia 5.06.2006 r., sygn. I OPS 2/06 i zdefiniowanego w

niej pojęcia "nieruchomości ziemskiej" użytego w dekrecie. Dodatkowo podnieśli, że pojęcie to występuje m. in. również w ustawie z dnia 20.03,1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzenia Funduszu Kościelnego w art. 4 ust, 2, gdzie zdefiniowano "nieruchomość ziemską" jako gospodarstwo rolne. Wskazano także na niewielką odległość przejętego majątku od P. (niecałe 5 km). Nadto Skarżący podnieśli m. in., że skoro rozporządzenie Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli (Dz. U. Nr 23, poz. 202 ze zm.) obowiązywało od 1928 r., to przy interpretacji przedstawionej przez Ministra w zaskarżonej decyzji w latach 1919-1928 nie byłoby możliwe przekształcenie nieruchomości ziemskiej w nieruchomość budowlaną, skoro wówczas nie istniało prawo budowlane umożliwiające takie przekształcenie, Z tego względu, w ich ocenie, nieuprawnione jest twierdzenie Ministra, że w wyniku parcelacji powstały jedynie wyodrębnione działki ewidencyjne. Zaprezentowano także pogląd, iż w wykazie gruntów, które określał art. 53 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli w brzmieniu po noweli z 14.07.1936 r., nie mieściły się parcelowane tereny majątku ziemskiego L. w dacie zatwierdzenia projektu parcelacji. Stąd nie zostały wyłączone, w rozumieniu ustawy z 24.03.1933 r., spod działania przepisów o przebudowie ustroju rolnego. Podnieśli także, iż dekret wszystkie dokonane podziały nieruchomości przed 1939 r. uważał za ważne i równe sobie. Ogólny rozmiar majątku wynosił 339,59 ha, a z dokumentu Urzędu Wojewódzkiego w P. Wydziału Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...].05.1947 r. wynika, że majątek ten w większej części został rozparcelowany przed 1.09.1939 r., więc jego obszar po parcelacji wynosił mniej niż 100 ha. Projekt parcelacji opiniowany był w 1935 r. przez Biuro Planu Regionalnego m. P. i przewidywał utworzenie 585 parcel budowlanych. Prace studyjne zaś trwały do grudnia 1936 r. Po zatwierdzeniu projektu parcelacyjnego przez Starostę Powiatowego w P. w dniu [...].02.1937 r., wydawano kolejne orzeczenia zatwierdzające nabywców parcel. Nadto wskazano na stwierdzenie nieważności przez WSA wyrokiem z dnia 15.07.2009 r., sygn. akt I SA/Wa 1814/08 -nadmienionej w zaskarżonej decyzji MRiRW - decyzji Ministra Infrastruktury z [...].10.2008 r., uchylającej decyzję Wojewody [...] z dnia [...].05,2004 r., w części dotyczącej stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa uchwały Wydziału Powiatowego dla Powiatu P. z dnia [...].06.1932 r. zatwierdzającej

przedmiotową parcelację i w tej części stwierdzającej nieważność owej uchwały oraz utrzymującej w mocy pozostałą jej cześć, dotyczącą stwierdzenia nieważności tej uchwały. Podkreślono też, że prawotwórczy wpis do księgi wieczystej, wynikający z BGB dotyczył wyłącznie czynności prawnych, a nie zmian w przeznaczeniu nieruchomości.

Najdalej idące wnioski w zakresie interpretacji prawa materialnego mającego zastosowanie w sprawie, w związku z wiążącym wyrokiem WSA zawarto w skardze wniesionej przez pełnomocnika skarżącego M. S.. Zarzucono w niej przede wszystkim naruszenie przez Ministra art. 153 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W skardze podniesiono, że WSA w wyroku z dnia 4.04,2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1174/05, wiążącym w tej sprawie stwierdził, iż dekret nie używa pojęcia "działki budowlanej", wyznacza jedynie przedmiotowo podział nieruchomości ziemskiej pod kątem działu prawnego bądź fizycznego. Kwestię natomiast parcelacji nieruchomości na działki budowlane podnosi Trybunał Konstytucyjny w swojej uchwale. Wywód ten i dalsze sformułowania z uzasadnienia przedmiotowego wyroku skarga interpretuje w ten sposób, iż w wiążącej ocenie Sądu bezprzedmiotowe w postępowaniu nieważnościowym jest badanie, czy "działki" gruntu wydzielone w ramach parcelacji na podstawie ustawy z dnia 28.12.1925 r. o wykonaniu reformy rolnej miały charakter "budowlany", czy też nadal posiadały charakter "rolny". Sąd, w ocenie pełnomocnika skarżącego, dokonał także wiążącej interpretacji art. 2 ust. 2 dekretu zaznaczając, że przepis ten nie rozróżnia "charakteru" nieruchomości powstałych w wyniku podziału prawnego bądź fizycznego (rolny czy budowlany) i równo traktuje wszystkie działy, tak prawne jak i fizyczne. W ocenie strony skarżącej obecne decyzje Ministra nie różnią się od uprzednio wydanych, uchylonych przez WSA. Minister bezzasadnie, ponownie badał prawidłowość zmiany przeznaczenia gruntu z "rolnego" na "budowlany", mimo iż Sąd przesądził, że takiej zmiany nie potrzeba dokonywać by przyjąć, że doszło do działu fizycznego nieruchomości. W efekcie Minister, jak podniesiono w skardze, analizował kwestie właściwe postępowaniu zwykłemu, a nie nieważnościowemu. Podkreślono nadto, że dział "fizyczny", o którym mowa w dekrecie, pozostaje w opozycji do działu "prawnego" - tylko ten drugi bowiem prowadzi do zmiany podmiotu własności dzielonej nieruchomości. Zatem dział "fizyczny" nieruchomości przeprowadzony przed 1.09,1939 r., bez względu na to

według jakich przepisów przedwojennych normowany, był wystarczający dla "wyjęcia" tak podzielonego gruntu spod działania dekretu. Z uwagi na ocenę prawną sformułowaną przez Sąd, nie może ulegać wątpliwości, jak podniesiono w tej skardze, że przedmiotowe nieruchomości były podzielone "fizycznie", nawet gdyby przyjąć - za Ministrem - że tak powstałe działki miały nadal charakter "rolny", W skardze tej zarzucono także, iż decyzja Ministra wydana na skutek wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy posiada identyczne - również w sensie redakcyjnym -uzasadnienie jak poprzedzająca ją decyzja organu nadzoru.

W odpowiedzi na skargi Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, iż nie znajduje podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji i wniósł o ich oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skargi zasługują na uwzględnienie.

Obie zaskarżone decyzje podjęto z naruszeniem art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), określanej dalej P.p.s.a., które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez zaniechanie dokonania wnikliwej wykładni art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, aby w jej kontekście ustalić, czy zakwestionowanym orzeczeniom z 1948 r. można zarzucić, że w sposób oczywisty wydano je z rażącym naruszeniem prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w prawomocnym, skontrolowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku z dnia 4.04.2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1174/05 zawarł wskazówki odnośnie kierunku dokonania wiążącej interpretacji przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie w niniejszej sprawie. Jednakże Minister w decyzjach, będących obecnie przedmiotem oceny Sądu, wskazania te pominął, ponownie przedstawiając szczegółowe rozważania, co do skuteczności przeprowadzonej przed 1939 r. parcelacji części przejętego majątku w zakresie przekształcenia jej na parcele budowlane.

Z art. 153 P.p.s.a. wynika, że zarówno organ administracji publicznej, jak i Sąd następnie rozpoznający sprawę, związane są oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w orzeczeniu (prawomocnym) Sądu.

W niniejszej sprawie wyrok taki został uprzednio wydany. Sąd w nim uznał, że organ nadzorczy bezzasadnie dokonał oceny przebiegu procesu parcelacji

przedmiotowej nieruchomości w świetle obowiązujących wówczas przepisów prawa i w efekcie uchylił obie decyzje Ministra. Podkreślił, że postępowanie przeprowadzone przez Ministra mogłoby mieć umocowanie jedynie na gruncie § 5 ust. 1 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r, w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.), a zatem w postępowaniu o charakterze zwykłym. Przepis art. 156 § 1 pkt 2 Kpa nakłada na organ administracji obowiązek nie tylko zbadania, czy nastąpiło niewątpliwe naruszenie prawa, ale zarazem wykazania, iż było to naruszenie "rażące". Rozważania te jednakże, jak wówczas podkreślono, winny być czynione nie poprzez pryzmat wykładni art, 2 ust. 1 lit. e dekretu dokonanej w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19.09.1990 r., sygn. W 3/89, a w wyniku dogłębnej interpretacji art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Minister zobowiązany był zatem do przeanalizowania jak treść art. 2 ust. 1 lit. e dekretu oraz jego art. 2 ust. 2 rozumiano wówczas w 1948 r., gdy zapadły orzeczenia rozstrzygające w trybie zwykłym kwestię "niepodpadania" tego majątku pod działanie przedmiotowego dekretu, a jak przepisy te rozumiane były na przestrzeni kolejnych lat oraz obecnie. Rolą Ministra było zatem zbadanie jaka jest możliwa interpretacja wskazanych przepisów dekretu i czy interpretację przyjętą przez organ w 1948 r. można było uznać za rażąco wadliwą. Dopiero w kontekście takich ustaleń można było przesądzić, czy kwestionowane orzeczenia: Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] grudnia 1948 r. oraz Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1948 r. naruszają wskazane przepisy w sposób rażący. Minister jednakże w kontrolowanych w obecnym postępowaniu sądowym orzeczeniach ustaleń takich nie przeprowadził. Nie zastosował się więc do wskazań Sądu. Zważywszy, iż ustalenia te stanowią punkt wyjścia dla dalszych rozważań, ich pominięcie nie pozwala na przeprowadzenie wnikliwej oceny, czy orzeczenia z 1948 r. wydano z rażącym naruszeniem prawa. Z tego też względu pozostałe zarzuty skarg należało uznać częściowo za przedwczesne, a częściowo za nie mające uzasadnienia w postępowaniu nadzwyczajnym o stwierdzenie nieważności orzeczeń, gdzie nie są przedmiotem badania kwestie szczegółowe, na co zwrócono uwagę w wiążących wyrokach Sądów Administracyjnych obu instancji.

Odnosząc się do kwestii skuteczności przeprowadzonej parcelacji, organ nadzorczy winien uwzględnić, że w prawomocnym wyroku WSA wskazano kierunek interpretacji ust. 2 art. 2 dekretu stanowiącego, że nieważne są wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dokonane po dniu 1 września 1939 r. Podniesiono, że dekret nie używa pojęcia "działki budowlanej", wyznacza jedynie przedmiotowo podział nieruchomości ziemskiej pod kątem działu prawnego bądź fizycznego. Kwestia parcelacji nieruchomości na działki budowlane podniesiona została zaś we wskazanej uchwale Trybunału Konstytucyjnego. Dekret, jak podkreślił Sąd, nie rozróżnia czy wskutek działu prawnego lub fizycznego mają powstać nieruchomości o charakterze rolnym, czy budowlanym. Stanowi jedynie o "działach", traktując na równi zarówno działy prawne, jak i fizyczne wydzielenie. Przeznaczenie wydzielonej części nieruchomości ziemskiej nie zostało w samym dekrecie określone. W konkluzji formułując wskazówki odnośnie właściwej interpretacji art. 2 ust. 1 lit. e w zw. z art. 2 ust, 2 dekretu WSA zalecił nie ocenianie ich treści normatywnej w świetle wykładni dokonanej przez Trybunał Konstytucyjny. Pogląd Trybunału, iż wydzielenie na działki budowlane wyłączało teren spod działania dekretu o reformie rolnej - należy więc traktować tylko jako zaproponowaną wykładnię tego aktu. Organ zobowiązany został zatem - jak wynika z uzasadnienia tego wyroku - do dokonywania oceny istnienia przesłanek nieważnościowych przez pryzmat brzmienia przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę wydania przedmiotowych orzeczeń z 1948 r., nie zaś poglądu prawnego zaprezentowanego w uchwale Trybunału Konstytucyjnego, Jak zaznaczył wówczas Sąd, dopiero analiza poddanych kontroli orzeczeń w aspekcie wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią tychże przepisów, może prowadzić do wydania odpowiadającej prawu decyzji w postępowaniu nieważnościowym. Mając zatem na uwadze wiążącą ocenę prawną i wskazania zawarte w tym wyroku, za nieuprawnione - w tym postępowaniu nadzwyczajnym -należy uznać zawarte w skargach żądanie przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, właściwej postępowaniu zwykłemu.

Sąd orzekający obecnie w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd NSA zawarty w wyroku z 18 lipca 1994 r. sygn. akt V SA 535/94 (ONSA 1995, Nr 2, poz.91), iż "wstępnym warunkiem uznania, iż wystąpiło rażące naruszenie prawa jest stwierdzenie, że w zakresie objętym konkretną decyzją administracyjną obowiązywał

niewątpliwy stan prawny". Takie rozróżnienie, jak podkreślił wówczas WSA, pozwoli

na oddzielenie przypadków naruszenia prawa spowodowanych błędną wykładnią przepisów lub nieodpowiednim ich zastosowaniem od rażącego naruszenia prawa. WSA wyraził wówczas pogląd (odnosząc go do kwestii prawidłowości przeprowadzonej parcelacji), że w sytuacji, gdy ocena naruszenia prawa opiera się na wykładni przepisów prawa, a taki charakter ma powoływana uchwała Trybunału Konstytucyjnego, nie można uznać, iż kontrolowane orzeczenie narusza prawo w stopniu "rażącym". Rażące naruszenie prawa jest bowiem wyrazem ewidentnego i jasno uchwytnego błędu w interpretowaniu prawa (por. wyrok NSA z 18 lutego 2002 r. sygn. akt IV SA 732/00).

Należy podkreślić, iż cyt. wyrok WSA był przedmiotem kontroli NSA, który skargi kasacyjne oddalił wyrokiem z dnia 28.06,2007 r., sygn. I OSK 1088/06, wydanym już po podjęciu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 5.06.2006 r., sygn. I OPS 2/06. Mając na uwadze treść tej uchwały NSA stwierdził, iż WSA rozstrzygnął sprawę z naruszeniem prawa materialnego, ponieważ § 5 rozporządzenia wykonawczego do dekretu może stanowić podstawę do orzeczenia w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W pozostałej części NSA podzielił stanowisko zawarte w wyroku WSA. Potwierdził, iż Minister nie powinien przy rozpoznaniu tej sprawy sugerować się wskazówkami zawartymi w uchwale TK, która utraciła moc powszechnie obowiązującą (uchwale TK z dnia 19,09.1990 r., sygn. W 3/89). Winien zatem kierować się brzmieniem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, a nie poglądem prawnym zaprezentowanym przez Trybunał i ustalić, czy orzeczenie wydane na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu rażąco narusza prawo. Podkreślił nadto, że postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej ma na celu wyjaśnienie jej kwalifikowanej niezgodności z prawem, a nie ponowne rozpoznanie zakończonej sprawy. W ocenie NSA organ nadzorczy uprzednio rozpoznając sprawę nie przeprowadził postępowania nadzwyczajnego, którego istota sprowadza się do kwestii występowania przesłanek z art. 156 § 1 Kpa, lecz przeprowadził postępowanie zwykłe. Zarzut ten, w ocenie Sądu, także w odniesieniu do obecnie kontrolowanych decyzji Ministra należy uznać za uzasadniony.

Oceną prawną, zawartą w przytoczonych wyrokach obu instancji, związany jest w niniejszej sprawie, jak już podkreślono, Sąd rozpoznający ją obecnie, a uprzednio związany był organ nadzorczy. Wynika z tego, iż Minister nie był uprawniony przy kolejnym rozpatrywaniu tej sprawy do wnikliwego, drobiazgowego badania w prowadzonym postępowaniu nieważnościowym prawidłowości przeprowadzenia procesu parcelacji przedmiotowej nieruchomości, pod kątem skuteczności przekwalifikowania wydzielonych ewidencyjnie w ramach parcelacji działek na parcele budowlane, a ocenę taką ponownie przeprowadził. Prawidłowość podziału rozparcelowanych terenów na działki budowlane nie ma bowiem żadnego znaczenia z punktu widzenia przejęcia majątku - z rażącym naruszeniem prawa - na podstawie przedmiotowego dekretu. Z obu kontrolowanych obecnie rozstrzygnięć Ministra nie wynika więc, aby zastosował się do kierunku wykładni przepisów prawa materialnego, znajdujących zastosowanie w sprawie, wskazanego przez WSA, w zakresie potwierdzonym przez NSA.

Jednocześnie organ nadzorczy winien mieć na względzie stanowisko przyjęte w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż rażące naruszenie prawa ma miejsce wówczas, gdy zachodzi oczywistość naruszenia konkretnego przepisu. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest ustalenie, czy decyzja podlegająca kontroli dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 158 § 1 Kpa. Jest to instytucja procesowa, stanowiąca wyjątek od ogólnej zasady trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej (art. 16 § 1 kpa). Naruszenie prawa o rażącym charakterze występuje przede wszystkim wówczas, gdy treść rozstrzygnięcia pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisów prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, iż rozstrzygnięcie nie może zostać zaakceptowane jako akt wydany przez organ praworządnego państwa.

Obowiązkiem organu nadzorczego było więc zastosowanie się, przy prowadzeniu postępowania nadzwyczajnego w niniejszej sprawie, do wiążącej oceny prawnej zawartej w cyt, wyroku WSA, w części niezakwestionowanej przez NSA.

Minister rozpoznając tę sprawę, jak już zaznaczono, winien mieć przede wszystkim na uwadze brzmienie przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę wydania kwestionowanych orzeczeń z 1948 r., przeanalizować ich treść, rozumienie ówczesne i obecne, a następnie na podstawie poczynionych ustaleń

dokonać oceny, czy ich interpretacja, wówczas przyjęta, naruszała prawo w sposób rażący. Przeprowadzenie analizy poddanych kontroli orzeczeń w aspekcie wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisów prawa materialnego może dopiero prowadzić do wydania odpowiadającej prawu decyzji w postępowaniu nieważnościowym. Takiej oceny i rozważań jednakże, w ocenie Sądu, Minister ponownie nie przeprowadził. Zaznaczył jedynie, że "zmiana brzmienia art. 2 ust. 1 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. przez usunięcie zwrotu "o charakterze rolnym" świadczyła o woli przejmowania na cele reformy rolnej także nieruchomości, które nie miały charakteru ściśle rolnego. Zamiarem prawodawcy było więc objęcie na obszarze niektórych województw {w tym [...]) przepisami art. 2 ust. 1 lit. e dekretu nieruchomości mających ponad 100 ha, nawet gdy użytki rolne nie zajmowały pow. 50 ha - jak w przypadku innych województw. Nie jest więc trafny pogląd, że przez pojęcie nieruchomości ziemskiej w rozumieniu dekretu należy rozumieć jedynie nieruchomości o charakterze stricte "rolnym". Interpretacja ta, jednoznacznie przyjęta przez Ministra, nie została pogłębiona o konieczne porównanie sposobów rozumienia tego przepisu na przestrzeni lat. Minister ograniczył się do przedstawienia jednego z kilku prezentowanych zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie stanowisk w tym przedmiocie.

Za trafne należy natomiast uznać stanowisko Ministra, że darowizny dokonane z tego majątku po 1.09.1939 r. - w myśl art. 2 ust. 2 dekretu - były bezskuteczne, podobnie zresztą jak i darowizny oraz umowy kupna-sprzedaży części działek wchodzących w jego skład zawarte przed tą datą, które w świetle BGB wywołały jedynie skutki obligacyjne. Trafne jest nadto ustalenie Ministra, że darowizna uczyniona przed II wojną światową na rzecz żony ówczesnego właściciela majątku –J. F., która opiewała na "idealna połowę nieruchomości" bez jej określenia ani wydzielenia na gruncie, skutkowała jedynie przeniesieniem udziału w nieruchomości. Za nieskuteczne, z punktu widzenia oceny "podpadania" tego majątku pod działanie dekretu należało bowiem uznać sprostowanie tego aktu, które miało miejsce dopiero w 1947 r.

Odnosząc się do sugestii pełnomocnika skarżącego P. R. podniesionej na rozprawie, należy stwierdzić, że z racji, iż kwestionowane orzeczenia wydane zostały przez organ nadzorczy, w ramach postępowania z wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] grudnia 1948

r. utrzymującego w mocy orzeczenie Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1948 r. w przedmiocie podpadania nieruchomości ziemskiej P. pod działanie art. 2 ust, 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - nie ma podstaw w niniejszej sprawie do odwoływania się do poglądów zaprezentowanych w orzecznictwie ETS-u, odnośnie tzw. "faktycznego wywłaszczenia".

Brak było także podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego W. L. o dołączenie akt sprawy o sygn. akt I SA/Wa 1814/08. W sprawie tej wyrokiem z dnia 15.07.2009 r. WSA stwierdził nieważność decyzji Ministra Infrastruktury z [...].10.2008 r., uchylającej decyzję Wojewody [...] z dnia [...].05.2004 r., w części dotyczącej stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa uchwały Wydziału Powiatowego dla Powiatu P. z dnia [...].06.1932 r., zatwierdzającej przedmiotową parcelację i w tej części stwierdzającej nieważność owej uchwały oraz utrzymującej w mocy pozostałą jej część, dotyczącą stwierdzenia nieważności tej uchwały - uczynił to z przyczyn proceduralnych (niewłaściwości organów orzekających w tym przedmiocie). Skoro bowiem w wiążącym w tej sprawie wyroku WSA z dnia 4.04.2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1174/05 uznano, że prawidłowość podziału rozparcelowanych terenów na działki budowlane nie ma znaczenia z punktu widzenia oceny, czy przejęcia przedmiotowego majątku na podstawie tego dekretu dokonano z rażącym naruszeniem prawa, Sąd uznał za zbędne, dołączenie akt wskazanej sprawy.

Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ustawy z dn. 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku należy zastosować się do oceny prawnej i wskazań w nim zawartych, a nadto wynikających z wyroku WSA z dnia 4.04.2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1174/05, w części której prawidłowość potwierdził NSA w wyroku z dnia 28.06.2007 r.. sygn. I OSK 1088/06.