Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 585/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1a pkt 2, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 128, art. 130, art. 131, art. 141, art. 144
journal: Dz.U. 2017 poz 682
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Asesor WSA Jan Szuma po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 lutego 2021 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2020 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z dnia [...] marca 2020 r., [...], działając na podstawie art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 2, i 4, art. 26 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111; dalej: "u.ś.r."), a także art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256; dalej: "K.p.a."), odmówił przyznania B. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną teściową B. K..

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w dniu [...] marca 2020 r. B. K. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad teściową B. K., która posiada orzeczenie o trwałej niezdolności do pracy wydane w dniu [...] grudnia 2019 r. przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Według oświadczenia wnioskodawczyni, niepełnosprawność u B. K. istnieje od 12 lat, a więc jej niepełnosprawność powstała około [...] roku życia. Oznacza to, że niepełnosprawność nie powstała zgodnie z dyspozycją art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Ponadto, na wnioskodawczyni nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnej, co wyklucza przyznanie jej wnioskowanego świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 17 u.ś.r., prawo do świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. matce albo ojcu, a także innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 r., poz. 2086 ze zm.; dalej: "K.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z art. 128 K.r.o. wynika przy tym, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej – a więc osoby, z których jedna pochodzi od drugiej – oraz rodzeństwo.

Pomimo że wnioskodawczyni jest jedyną osobą w rodzinie, która może i opiekuje się niepełnosprawną teściową, gdyż jej jedyny syn pracuje, wnuk również, a wnuczka kontynuuje kształcenie, brak jest ustawowych podstaw do ustalenia uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego dla B. K..

W odwołaniu z dnia [...] marca 2020 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego B. K. wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie odwołującej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną teściową. Zaskarżonej decyzji odwołująca zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Odwołująca podniosła również, że organ I instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. przyjmując, że odwołującej – jako członkowi rodziny niezobowiązanemu do alimentacji – nie może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, w sytuacji, gdy wykładnia systemowa i celowościowa tego przepisu umożliwia poszerzenie kręgu uprawnionych do przedmiotowego świadczenia również o osoby będące członkami rodziny, ale niezobowiązane do alimentacji, jeśli są one jedynymi członkami rodziny, który może się opiekować niepełnosprawnym.

Zdaniem odwołującej organ I instancji naruszył również art. 77 § 1 i art. 7 K.p.a. w zw. z art. 80 K.p.a., albowiem nie wyjaśnił wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjmując, że odwołująca nie jest członkiem rodziny zobowiązanym do alimentacji, co skutkuje brakiem jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia go z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, że organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r., albowiem nie uwzględnił faktu, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie przywołanego przez odwołującą wyroku Trybunału Konstytucyjnego, eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu. Oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy więc dokonywać z pominięciem kryterium wiekowego określonego w art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r.

Tym niemniej, jak słusznie wskazał organ I instancji, osoba powinowata (synowa) nie należy do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, choćby sprawowała faktyczną opiekę nie mając do tego zobowiązania. Biorąc pod uwagę treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz unormowanie art. 61 K.r.o. należy stwierdzić, że eliminują one powinowatych (w tym synową) z grona osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Również art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie może stanowić podstawy do przyznania świadczenia osobie powinowatej, gdyż dotyczy osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w sytuacji, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Co do zasady obowiązek alimentacyjny (dostarczania środków utrzymania, osobiste starania o utrzymanie) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W rozpatrywanej sprawie obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki spoczywa na synu M. K., a w dalszej kolejności na wnukach: Ł. K. i K. K.. Wnioskodawczyni w żaden sposób nie wykazała przy tym, że z powodów obiektywnych (np. stan zdrowia), osoby ustawowo zobowiązane do alimentacji, a zatem syn, wnuk i wnuczka, nie mogą sprawować opieki nad B. K..

W skardze z dnia [...] lipca 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu B. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. w zw. z art. 18, art. 32, art. 68 ust. 3 i art. 71 Konstytucji RP, a także art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.

W uzasadnieniu skarżąca powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu. Podkreśliła, że jej mąż, a syn niepełnosprawnej, nie może sprawować opieki z powodu wykonywanej pracy zawodowej. Wnuk niepełnosprawnej również pracuje zawodowo, a wnuczka kontynuuje naukę. Wskazane osoby nie mają obiektywnej możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

W rozpoznawanej sprawie B. K. ubiega się o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną teściową, która zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...], jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, a niezdolność ta istnieje od daty złożenia wniosku (k. 1 akt adm. organu I instancji). Odmawiając skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką organ I instancji, powołując się na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Tymczasem z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że niepełnosprawność B. K. powstała około [...] roku życia. Choć przy tym organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji przyznał rację stronie skarżącej w kwestii daty powstania niepełnosprawności, albowiem w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 powstanie niepełnosprawność osoby wymagającej opieki po 18 roku życia nie mogło stanowić przesłanki do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, to zaaprobował stanowisko organu I instancji w zakresie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na fakt, że synowa nie znajduje się w kręgu osób uprawnionych do pobierania świadczenia.

Zdaniem Sądu w sporze należało przyznać rację organowi odwoławczemu. W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3), a także innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r., świadczenie to przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jak przy tym wynika z przepisów ustawy Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128), małżonków (po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa oraz po orzeczeniu separacji; art. 130), powinowatych, ale jedynie w relacji ojczym/macocha – pasierb/pasierbica (art. 144), osoby związane relacją przysposobienia (art. 131), krótkotrwale – mężczyznę, którego ojcostwo zostało uwiarygodnione (art. 142), a także ojca niebędącego mężem matki (art. 141). Przepisy regulujące krąg osób zobowiązanych do alimentacji mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Prawodawca nie dopuszcza modyfikowania tego zbioru podmiotów poprzez jego rozszerzenie o osoby w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie wymienione, ale związane bliskimi więzami faktycznymi, czy też np. wchodzące do kręgu spadkobierców (jedyny wyjątek przewidziano w przypadku opiekuna faktycznego dziecka - które to określenie w rozumieniu definicji ustawowej zawartej w art. 3 pkt 14 ustawy oznacza osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka; z tym podkreśleniem, że przysposobienie powoduje powstanie obowiązku alimentacyjnego).

Z kolei art. 61 zn. 8 § 1 K.r.o. stanowi, że z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka. Trwa ono mimo ustania małżeństwa. Zgodnie zaś z art. 61 zn. 8 § 2 K.r.o., linię i stopień powinowactwa określa się według linii i stopnia pokrewieństwa. Linia powinowactwa stanowi wierne odwzorowanie linii pokrewieństwa. Stopień powinowactwa ustala się także według liczby urodzeń i odpowiada on stopniowi pokrewieństwa małżonka powinowatego. Powinowactwo stopnia pierwszego odpowiada zatem zawsze pokrewieństwu pierwszego stopnia, a dalszym stopniom pokrewieństwa odpowiadają ściśle takie same stopnie powinowactwa. Zgodnie z tym rodzice jednego małżonka są w stosunku do współmałżonka powinowatymi pierwszego stopnia w linii prostej.

Istota problemu prawnego, którego rozstrzygnięcie jest konieczne w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w świetle przepisów K.r.o. pomiędzy powinowatymi pierwszego stopnia w linii prostej (synowa-teściowa) istnieje obowiązek alimentacyjny, jak tego wymaga dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

W tym zakresie koniecznym jest odwołanie się do uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13 (wszystkie powołane w niniejszym wyroku orzeczenia dostępne są pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl.), w której wskazano, że osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2013 r., nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

W uzasadnieniu Sąd stwierdził m.in., że zarówno w pierwotnej wersji art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r., nr 228, poz. 2255), jak i w toku kolejnych zmian tej ustawy, świadczenie to przysługiwało członkom rodziny, na których spoczywał w stosunku do osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Pierwotnie świadczenie to przysługiwało tylko w wypadku opieki sprawowanej przez rodziców lub opiekunów nad dzieckiem. Na skutek wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 (OTK ZU-A 2008, nr 6 poz. 107) i z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07 (OTK ZU-A 2008, nr 6, poz. 109), którymi uznano za sprzeczne z Konstytucją RP pominięcie wśród osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego innych członków rodziny, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny, sprawujących opiekę nad niepełnoletnim, niesprawnym członkiem rodziny, a także nad innym członkiem rodziny wymagającym opieki, ustawodawca rozszerzył krąg osób uprawnionych do tego świadczenia. W każdej jednak z kolejnych regulacji prawnych przyjmowano wymóg, by osoba świadcząca opiekę była obciążona w stosunku do podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. Ustawodawca uznawał więc, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia było to, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym i mimo wielokrotnych zmian ustawy o świadczeniach rodzinnych od warunku tego nie odstąpił. W art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. wprost stwierdzono, że świadczenie przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. Dalej Sąd argumentował, że przepis art. 17 ust 1 i art. 17 ust 1a u.ś.r. poprzez odesłanie do przepisów ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji.

W ocenie składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonej w uchwale I OPS 5/13, treść omawianych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych jest jasna, a ustalenie z nich normy prawnej nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych i jest możliwe przy zastosowaniu wyłącznie wykładni gramatycznej. Nie może być zatem uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to które wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W opinii Sądu wpływ na kształtowanie rozwiązań prawnych dotyczących określenia uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego miało bez wątpienia orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05 (OTK ZU-A 2006, nr 10, poz. 151), jak i w wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07, Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Wręcz przeciwnie, wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślono, że cechą relewantną podmiotów potencjalnie uprawnionych do tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia dla wywiązania się z szeroko rozumianego obowiązku alimentacyjnego. Celem tych regulacji jest bowiem to, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w związku z wykonaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. NSA wywiódł, że nie można zatem, powołując się na ogóle zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 u.ś.r. pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną.

Wprawdzie przywoływana uchwała została podjęta przez Naczelny Sąd Administracyjny na tle ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2013 r., to zauważenia wymaga, że zmianie nie uległ zapis uzależniający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy niepełnosprawnym a opiekunem, zamieszczony przed nowelizacją w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy, a obecnie w ust. 1 pkt 4 tego przepisu ustawy. Z tego tez względu wyrażony w powołanej uchwale z dnia 9 grudnia 2013 r. pogląd prawny wraz z argumentacją na jego poparcie, zachowuje aktualność również w obecnym stanie prawnym.

Kierując się przedstawionymi wyżej argumentami, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, należało uznać, że warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Innymi słowy, brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie powołanych przepisów, stanowi negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia. B. K. zatem nie wchodzi do określonego przepisami o charakterze iuris cogentis, kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, a kwalifikacji tej nie może zmienić okoliczność, że skarżąca jest osobą bliską (synową) dla podopiecznej (teściowej), gdyż łączy je stosunek powinowactwa (pierwszego stopnia w linii prostej).

Reasumując, podkreślić trzeba, że istotnym elementem decydującym o przyznaniu prawa do świadczenia jest istnienie po stronie opiekuna obowiązku alimentacyjnego. Z tym obciążeniem prawodawca racjonalnie i zgodnie z zasadą równości i sprawiedliwości społecznej połączył uprawnienie do otrzymania świadczenia. Nie jest sprzeczne z zasadą ochrony i opieki nad rodziną ograniczenie kręgu osób zobowiązanych do alimentacji do niektórych tylko członków rodziny. Konsekwentnie więc trzeba było skorelować z tym obowiązkiem uprawnienie do uzyskania świadczenia. W konsekwencji powyższego, w świetle wykładni językowej art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie mogło być skarżącej przyznane, ponieważ nie jest inną osobą w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., na której ciąży obowiązek alimentacyjny.

Abstrahując od powyższego podkreślenia wymaga, że z akt sprawy wynika, że B. K. ma syna, który jest zobowiązany do alimentacji względem B. K. w pierwszej kolejności, a także dwójkę wnuków, zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności, po swoim ojcu. To syn B. K. byłby więc uprawniony do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zrezygnowałby z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Dopiero w przypadku, gdyby wobec syna B. K. ziściły się przesłanki z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., uprawnionymi do wnioskowania o przyznanie świadczenia opiekuńczego w przypadku niepodejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z pracy w celu sprawowania opieki nad B. K. byłby któryś z jej wnuków. Co do zasady wystąpienie innych przeszkód utrudniających sprawowanie opieki nie zwalnia bowiem osoby spokrewnionej z osobą niepełnosprawną w pierwszym stopniu z obowiązku alimentacyjnego. Do tej osoby będzie należał wybór, czy właściwszym będzie utrzymanie zatrudnienia i realizacja obowiązków alimentacyjnych względem osoby niepełnosprawnej w sposób pośredni, np. poprzez opłacenie odpowiednich usług opiekuńczych, czy też rezygnacja z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania samodzielnej opieki nad niepełnosprawną i w konsekwencji uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, będącego swego rodzaju rekompensatą pieniężną związaną z rezygnują z własnej aktywności zawodowej. Rygoryzm art. 17 ust. 1a u.ś.r., którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada w sposób niebudzący wątpliwości celom ustawy. Nieuzasadnione byłoby bowiem obciążanie Skarbu Państwa (a więc w gruncie rzeczy wszystkich podatników) koniecznością wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie niż osoba zobowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności, która uchyla się zadośćuczynieniu obowiązkowi alimentacyjnemu, czy to poprzez opiekę nad osobą uprawnioną, czy też poprzez opłacenie usług opiekuńczych.

Podkreślenia wymaga, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest skierowane do kogokolwiek z rodziny, krewnych czy osób zaprzyjaźnionych z osobą potrzebującą opieki – w zależności od tego, kto tej opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej w tym przepisie kategorii osób. To nie rodzina decyduje, komu spośród jej członków powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a decyduje o tym przepis prawa [por. R. Kopania (red.), Świadczenia rodzinne. Świadczenia dla opiekunów. Komentarz. Warszawa 2017; dostęp el./Legalis]. Przykładowo, wystąpienie okoliczności, że osoba spokrewniona w pierwszym stopniu pracuje, wobec czego nie może sprawować opieki, nie uprawnia do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności. Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określoną osobę i nie zwalnia jej z obowiązku alimentacyjnego wobec uprawnionego. W takim przypadku obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w formie starań osobistych, a może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może to być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności.

W świetle powyższego tym bardziej skoro wykonywanie pracy zawodowej przez osobę zobowiązaną w pierwszej kolejności do alimentacji (syna) nie stanowi obiektywnej przesłanki do aktualizacji obowiązku alimentacyjnego wnuków, będących wszak w kręgu osób uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku spełnienia stosownych przesłanek, to nie sposób uznać, aby świadczenie to miało przysługiwać osobie niebędącej w ogóle w kręgu osób uprawnionych do pobierania świadczenia (synowej).

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: "P.p.s.a."), oddalił skargę.

Na mocy art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a., sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.