Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 670/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2023-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lemańska, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 listopada 2023 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Suwałkach z dnia 1 sierpnia 2023 r. nr KO.801/239/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Wójta Gminy Suwałki z dnia 3 czerwca 2023 roku numer GOPS-5231-48z1/2223/452/2023.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 1 sierpnia 2023 r. nr KO.801/239/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Suwałkach po rozpatrzeniu odwołania B.B. od decyzji Wójta Gminy Suwałki z dnia 3 czerwca 2023 r. nr GOPS-5231-48zl/2223/452/2023 odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wójt Gminy Suwałki (dalej też jako Wójt Gminy lub organ I instancji), decyzją z dnia 19 kwietnia 2023 r. nr GOPS-5231-48/2223/452/2023, odmówił B.B. (dalej też jako odwołująca się lub wnioskodawczyni) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na W.Ś. (dalej też jako osoba wymagająca opieki lub niepełnosprawna) z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Powyższa decyzja została zaskarżona w toku instancji przez stronę, a następnie wyeliminowana z obrotu prawnego na mocy ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Suwałkach z dnia 29 maja 2023 r., nr KO.801/161/23.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Wójt Gminy mocą decyzji z dnia 3 czerwca 2023 r. nr GOPS-5231-48zl/2223/452/2023, ponownie odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na W.Ś. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wójt Gminy uzasadniając swoją decyzję w pierwszej kolejności przedstawił stan faktyczny sprawy, a następnie przytoczył treść przepisów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia i wskazał, że w jego ocenie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 25 roku życia, a tym samym nie został spełniony warunek, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzimych.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła B.B. wskazując, iż nadal sprawuje opiekę nad W.Ś. i w związku z tym nie może podjąć zatrudnienia, nie ma też możliwości "dojazdów" do pracy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Suwałkach decyzja z dnia 1 sierpnia 2023 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu swego stanowiska organ odwoławczy zacytować treść przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, mających zastosowanie w przedmiotowej sprawie. Podkreślił ponadto, że niekwestionowaną okolicznością w sprawie jest to, że W.Ś. ma 82 lata, jest wdową i zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Suwałkach z dnia 22 lutego 2023 r. nr PZ.8421.51.2023 (wydanym na stałe), jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Bezspornym jest również, że B.B. jest osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, gdyż należy ona do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem niepełnosprawnej matki. Kolegium ponownie wyjaśniło, iż w stanie faktycznym sprawy nie ma powodu do negatywnego rozstrzygnięcia na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy, jak uczynił to organ I instancji. Zaskarżona decyzja organu I instancji oparta została bowiem na niewłaściwie przeprowadzonej interpretacji tego przepisu, nieuwzględniającej skutków prawnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Mocą tegoż wyroku stwierdzono, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Dlatego też w ocenie Trybunału art. 17 ust. 1b ustawy nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie po wejściu w życie rzeczonego orzeczenia. Powołane orzeczenie co prawda nie powoduje utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego, ale obliguje do takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Wobec powyższego, wbrew twierdzeniom organu I instancji, podstawę odmowy przyznania B.B. świadczenia pielęgnacyjnego nie mógł stanowić art. 17 ust. 1b ustawy.

Ponadto SKO wskazało, że po analizie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, jednakże doszło do przekonania, iż w stanie faktycznym zaistniałym w sprawie nie występuje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia czy też niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Nie ulega wątpliwości, że W.Ś. została zaliczona przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Suwałkach do znacznego stopnia niepełnosprawności i wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (orzeczenie z dnia 22 lutego 2023 r. nr PZ.8421.51.2023 - w aktach sprawy). Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi być stała lub długoterminowa. Zgodnie z tezą Naczelnego Sąd Administracyjnego zawartą w wyroku z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20 (Lex nr 3088207), określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, a zatem sporadycznie. Ponadto stan zdrowia osoby, nad którą opieka ma być sprawowana sprawia, że osoba ta bezwzględnie jej wymaga. Wobec czego przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej, nawet świadczonej w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Z ustalonego przez organ I instancji i zaakceptowanego przez Kolegium stanu faktycznego wynikało natomiast, że sprawowana przez odwołującą się opieka nad matką, z uwagi na rodzaj czynności wspomagających matkę w jej codziennym funkcjonowaniu, nie spełnia wymogów opieki o jakiej mowa we wskazanym powyżej przepisie, a co wynika z oświadczenia strony - złożonego w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, tj. w dniu 20 marca 2023 r. i kolejnego w dniu 20 czerwca 2023 r. Pracownik socjalny ustalił wówczas, że W.Ś. jest wdową, ma 82 lata, choruje na cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność tarczycy, ma problemy z kręgosłupem, z sercem, jest po operacji obu kolan. Niepełnosprawna ma problemy z chodzeniem, po domu porusza się z trudem (przy lasce), zaś przy wyjściu na zewnątrz potrzebuje pomocy drugiej osoby. Ww. ma również problemy z utrzymaniem moczu, korzysta z wkładek urologicznych. B.B. - wnioskodawczyni mieszka wspólnie z matką w tym samym pokoju, w drugiej części domu mieszkają dwaj synowie niepełnosprawnej, którzy nie uczestniczą w opiece nad matką, mają problemy z alkoholem. Wnioskodawczyni przygotowuje i podaje matce posiłki oraz leki, sprząta, pierze, robi zakupy, umawia oraz zawozi na wizyty lekarskie i konsultacje, realizuje recepty pomaga przy myciu się, dotrzymuje towarzystwa podopiecznej w ciągu dnia. Niepełnosprawna sama korzysta z toalety i jak oświadczyła podczas wywiadu, pozostaje na krótko sama w domu, gdy córka wychodzi "pozałatwiać różne sprawy", okazjonalnie może liczyć na pomoc synów.

Na tej podstawie Kolegium uznało, iż zakres wykonywanych czynności oraz czas sprawowania opieki przez wnioskodawczynię nie wyklucza podjęcia przez nią pracy, w tym w niepełnym wymiarze czasu pracy. W przedmiotowej sprawie, z uwagi na pewną samodzielność niepełnosprawnej (samodzielnie spożywa posiłki, ubiera się, czy załatwia potrzeby fizjologiczne), nie można stwierdzić, iż sprawowana opieka przez wnioskodawczynię ma charakter stały oraz całodobowy, a tym samym wymaga rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia, zwłaszcza w sytuacji, gdy taka opieka dziecka nad niepełnosprawnym rodzicem wynika z prawnego i moralnego obowiązku.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosła B.B.

Skarżąca w uzasadnieniu skargi wyjaśniła, iż z orzeczenia o niepełnosprawności jasno wynika, że W.Ś. potrzebuje stałej długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Posiada znaczny stopień niepełnosprawności, wydany na stałe. Dalej skarżąca wskazała, iż jej matka ma 82 lata, jest wdową. Choruje na cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność tarczycy, ma problemy urologiczne, z kręgosłupem, sercem, jest po operacji obu kolan (ma wstawione endoprotezy). Konieczne jest zaopatrzenie w środki pomocnicze ułatwiające niepełnosprawnej funkcjonowanie w życiu codziennym. B.B. nadmieniła, że jej matka ma problemy z chodzeniem, nie jest w stanie samodzielnie się przemieszczać (korzysta z balkonika, kuli czy też pomocy innej osoby). Następnie, skarżąca wymieniła czynności, jakie wykonuje w ramach opieki, tj. przygotowuje i podaje posiłki oraz leki, sprząta, pierze, robi zakupy, pilnuje, żeby niepełnosprawna przyjmowała leki na czas, gdyż ma problemy z pamięcią, umawia oraz zawozi na wizyty lekarskie, realizuje recepty, pomaga w umyciu się. Dalej skarżąca wyjaśniła, iż z różnych przyczyn nie może liczyć na pomoc rodzeństwa (problemy zdrowotne, alkoholizm), zatem ze względu na zaistniałą sytuację rodzinną nie może podjąć zatrudnienia, gdyż obawia się o zdrowie i życie niepełnosprawnej. Nadmieniła, iż od grudnia zeszłego roku, zmuszona była zrezygnować z pracy, na rzecz opieki nad matką, zaś obecnie podjęcie zatrudnienia będzie wiązało się z koniecznością zmiany miejsca zamieszkania. Praca wykonywana od poniedziałku do piątku, czasem też w sobotę, uniemożliwiała sprawowanie opieki. Wskazała, że w jej wsi autobus jeździ tylko raz dzienne, a ona nie posiada samochodu, dlatego w razie potrzeby organizuje odpłatny transport, co nie jest łatwym zadaniem. Strona podkreśliła, że stan zdrowia podopiecznej ulega ciągłemu pogorszeniu i nie jest ona w stanie sama poradzić z podstawowymi czynnościami życia codziennego. W razie konieczności udania się przez samą skarżącą do lekarza, czy też urzędu pracy, podopieczna pozostaje z jednym z synów, którego wcześniej B.B. uprzedza, aby "w tym dniu był trzeźwy". Skarżąca wyraziła również obawę, iż jej matka może w przyszłości zachorować na Alzheimera, gdyż takie przypadki zdarzały się w jej rodzinie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Suwałkach w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Zdaniem organu odwoławczego zakres sprawowanej opieki, nie wyklucza możliwości podjęcia przez B.B. zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium podkreśliło, że nie podważa, iż W.Ś. jest osobą schorowaną i wymaga stałej oraz długotrwałej opieki, jednakże według ustaleń pracownika socjalnego, wykazuje ona pewien stopień samodzielności, natomiast zakres wykonywanych przez skarżącą czynności opiekuńczych, przy dobrej organizacji, nie wymusza rezygnacji z aktywności zarobkowej, bowiem większość tych czynności jest związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które B.B. prowadzi wspólnie z matką. Natomiast brak możliwości podjęcia pracy wynika z braku możliwości dojazdów do ewentualnej pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje;

Przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej określa art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". Uchybienia, które obligują do usunięcia skarżonej decyzji z obrotu prawnego określa art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. i są to: zaistnienie przyczyn określonych w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach (wówczas sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części) bądź też naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (wówczas sąd uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części). W ocenie Sądu taka sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie, a zatem były podstawy do uchylenia zaskarżonych decyzji.

Zdaniem sądu, organy obu instancji interpretując przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej u.ś.r.) błędnie założyły, że sprawowanie opieki nad osobą bliską legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowiące przeszkodę dla podjęcia przez opiekuna zatrudnienia, nie może się wyczerpywać w kilkugodzinnej na dobę aktywności opiekuńczo – pielęgnacyjnej, ponieważ jako takie nie jest wystarczające dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto błędnie oceniły materiał dowodowy przyjmując, że zakres świadczeń opiekuńczo- pielęgnacyjnych skarżącej świadczonych na rzecz matki nie dowodzi sprawowania "stałej lub długotrwałej" opieki nad matką.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z treści przepisu nie wynika, że uzależnia on otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego od tego, by opieka nad niepełnosprawnym dorosłym była całodobowa. Potrzeba opieki wynikać ma z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawa o świadczeniach rodzinnych definiując w słowniku pojęć ustawy "znaczny stopień niepełnosprawności"’ (vide: art. 3 pkt 21 "a" ustawy) odsyła do rozumienia pojęcia według przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Według art. 4 ust. 1 tejże ustawy (t.j. Dz.U. z 2023, poz. 10) do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jak wynika z przytoczonej definicji, również ta ustawa stanowi jedynie o stałej lub długotrwałej konieczności opieki i pomocy osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym, którą jest osoba z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolna do pracy albo zdolna do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Zdaniem składu orzekającego, rozmiar i zakres opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym, konieczny, bo o tym przesądza orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wynika z aktualnych potrzeb osoby niepełnosprawnej. Wśród niepełnosprawnych o znacznym stopniu niepełnosprawności są bowiem zarówno osoby leżące, wymagające całodobowych czynności pielęgnacyjnych, jak też osoby z naruszoną sprawnością organizmu ale poruszające się po mieszkaniu, wymagające w większym zakresie czynności opiekuńczych i organizacyjnych niż pielęgnacyjnych. W stosunku do tych drugich, czynności pielęgnacyjno - opiekuńcze nie muszą trwać całą dobę ale winny angażować uwagę opiekuna na tyle, że nie pozwalają na prowadzenie przez opiekuna aktywności zawodowej.

Z materiału dowodowego zebranego w postępowaniu administracyjnym wynika, że licząca obecnie lat 82 matka skarżącej choruje na cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność tarczycy, zwyrodnienie kręgosłupa, ma problemy z sercem oraz jest po operacji obu kolan. Niepełnosprawna ma problemy z chodzeniem, po domu porusza się z trudem (przy lasce), zaś przy wyjściu na zewnątrz potrzebuje pomocy drugiej osoby. Ww. ma również problemy z utrzymaniem moczu, korzysta z wkładek urologicznych. B.B. - wnioskodawczyni mieszka wspólnie z matką w tym samym pokoju, w drugiej części domu mieszkają dwaj synowie niepełnosprawnej, którzy nie uczestniczą w opiece nad matką, mają problemy z alkoholem i w zasadzie jedynie w razie konieczności pomagają (choć skarżąca musi ich dyscyplinować aby nie spożywali wówczas alkoholu). Ponadto jednej z braci – J.Ś. ma całkowity zakaz zbliżania się do domu, w którym mieszka z matką, z uwagi na nadużywanie alkoholu, awantury i pobicia (ma założoną Niebieską kartę).

Wnioskodawczyni przygotowuje i podaje matce posiłki oraz leki, sprząta, pierze, robi zakupy, umawia oraz zawozi na wizyty lekarskie i konsultacje, realizuje recepty pomaga przy myciu się, dotrzymuje towarzystwa podopiecznej w ciągu dnia. Niepełnosprawna sama korzysta z toalety i jak oświadczyła podczas wywiadu, pozostaje na krótko sama w domu, gdy córka wychodzi "pozałatwiać różne sprawy", okazjonalnie może liczyć na pomoc synów. Poza tym ma utrudnione chodzenie z uwagi na wstawione endoprotezy i porusza się za pomocą balkonika, kul bądź laski, czy pomocy innej osoby. Nie jest w stanie poruszać się bez tych przyrządów czy też pomocy innej. Ponadto w skardze skarżąca podkreśliła, że w ich rodzinie pojawia się choroba Alzhaimera, której początki skarżąca widzi u matki (wszystkie jej siostry posiadają tą chorobę).

Dodatkowo skarżąca opisała szczegółowo zakres codziennych czynności pielęgnacyjno – opiekuńczych i organizacyjnych świadczonych wobec matki: pobudka, toaleta, ubieranie, przygotowywanie śniadania, podanie leków, sprzątanie, zakupy, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych i opłat, podanie obiadu, leków, sprzątanie po posiłku, podanie kolacji, sprzątanie po niej. Od grudnia ubiegłego roku stan matki się pogorszył.

Z oświadczenia niepełnosprawnej wypełnionego przez pracownika socjalnego sporządzającego wywiad środowiskowy wynika, że potwierdziła ona, iż córka zapewnia jej całkowitą pomoc przy myciu i higienie osobistej, przy podawaniu leków, przy prowadzeniu gospodarstwa domowego, przy załatwianiu spraw urzędowych a nadto przynosi posiłki, przygotowuje ubrania i pomaga w poruszaniu się po mieszkaniu. W oświadczeniu, spisanym przez pracownika socjalnego znalazło się stwierdzenie, że wszystkie te czynności nad nią wykluczają podjęcie jakiejkolwiek pracy przez córkę, gdyż musi pomagać jej w chodzeniu. Ponadto bez jej pomocy nie dałaby radę funkcjonować w środowisku (k 38 akt organu instancji).

Przy takim materiale dowodowym organy obu instancji, orzekły o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skupiając się na tym, że sprawowana opieka – nawet jeśli jest codzienna – to jest sprawowana jedynie przez część doby, co zdaniem organów pozwala, na aktywność zawodową skarżącej, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Taka ocena, zdaniem sądu, narusza przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżąca sprawuje w sposób stały opiekę nad matką zaspokajając jej wszystkie potrzeby pielęgnacyjno – opiekuńcze. Nawet jeżeli średnio nie wyczerpują one 8 – godzinnego dnia pracy, to ich zmienne natężenie oraz rozłożenie w czasie wymagające kilkukrotnej aktywności opiekuna połączonej z obecnością przy matce, mogą stanowić przyczynę rezygnacji z zatrudnienia lub przeszkodę w podjęciu zatrudnienia.

Ocena braku związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej opiekuna osoby niepełnosprawnej a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym, nie może być powierzchowna i sprowadzać się do stosowania nieprzewidzianych przepisami prawa "przeliczników" czasu wykonywania świadczeń pielęgnacyjno – opiekuńczych. Na tle bowiem każdej indywidualnej sprawy należy rozważyć jakiej opieki i w jakim rozmiarze potrzebuje osoba niepełnosprawna i w jakim stopniu zaabsorbowanie sprawowaniem opieki uniemożliwia opiekunowi podjęcie zatrudnienia. Rozmiar świadczeń opiekuńczo – pielęgnacyjnych, koniecznych, bo to wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, odzwierciedla stan zdrowia osoby niepełnosprawnej i stopień jej samodzielności. Tym bardziej, że w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia 22 lutego 2023 r. które zostało wydane na stałe, określono, że niepełnosprawna wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (k. 14 akt admin.). Nadto nie bez znaczenia pozostają również okoliczności podnoszone w skardze, że skarżąca wraz z matką zamieszkuje na wsi, gdzie autobus jeździ raz dziennego. Ponadto skarżąca nie posiada samochodu i w tym zakresie musi korzystać z odpłatnego transportu. W tych okolicznościach podjęcie zatrudnienia wiązałoby się ze zmianą zamieszkania przez skarżącą, co całkowicie uniemożliwiałoby sprawowanie opieki nad matką. Dodatkowo pomoc braci, którzy dotknięci zostali alkoholizmem, w sposób całkowity wyklucza ich pomoc w sposób ciągły, pozwalając jedynie na sporadyczne zajęcie się matką. Nadto należy zwrócić uwagę, że jeden z braci skarżącej ma założoną "Niebieską kartę" i jak twierdzi skarżąca ma zakaz zbliżania się do nich, z uwagi na awantury i pobicia.

W tym miejscu sąd odwołuje się do stanowiska wyrażonego przez NSA w uzasadnieniu wyroku w sprawie o sygn. I OSK 1939/21, w którym sąd zauważył, że na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca nie wprowadził definicji legalnej wyrażenia "opieka" ani "sprawowanie opieki". Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub jej charakter. Nie chodzi przy tym o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy, przez 24 godziny na dobę (por. np. wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 i wyrok NSA z 6 października 2020 r., sygn. akt I OSK 371/20, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: http://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA"). Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia (por. wyrok NSA z 22 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, CBOSA).

Sąd w pełni natomiast akceptuje stanowisko organu odwoławczego dotyczące interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. w związku utratą przez ten przepis domniemania konstytucyjności w zakresie wskazanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Jednolite stanowisko sądów administracyjnych, które Sąd w pełni podziela, wskazuje jednoznacznie, że przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji, aby w ponownie prowadzonym postępowaniu organ dokonał raz jeszcze, po ewentualnym zaktualizowaniu materiału dowodowego – zważywszy na upływ kilku miesięcy od wydania zaskarżanej ostatecznej decyzji w sprawie - jego ponownej analizy i oceny w aspekcie związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej opiekuna osoby niepełnosprawnej a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).