Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 2123/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-09-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat- Rembelska (spr.) Sędzia NSA Kazimierz Brzeziński Sędzia NSA Janusz Zajda Protokolant Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 11 września 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] Spółki z o.o. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2006 r. sygn. akt V SA/Wa 2713/05 w sprawie ze skargi [...] Spółki z o.o. w Warszawie na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 maja 2006 r., sygn. akt V SA/Wa 2713/05 oddalił skargę [...] Spółki z o.o. w Warszawie na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z [...] września 2005 r., nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy. W dniu 10 stycznia 2001 r. [...] Spółka z o.o. w Warszawie zgłosiła według dokumentu SAD nr [...] do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym leki sprowadzone ze Słowenii. Dyrektor Urzędu Celnego w Warszawie objął towar procedurą dopuszczenia do obrotu, przyjmując deklarowaną wartość celną towaru w wysokości odpowiadającej cenie transakcyjnej wynikającej z przedstawionej przy zgłoszeniu celnym faktury wystawionej przez eksportera - firmę [...] ze Słowenii.

Decyzją z [...] stycznia 2004 r., nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego II w Warszawie uznał powyższe zgłoszenie celne za nieprawidłowe w zakresie wartości celnej importowanych leków oraz kwoty zobowiązania podatkowego i określił wartość celną importowanych leków w skorygowanej (obniżonej) wysokości uznając, że podana w fakturze handlowej wartość leków została zawyżona.

Dyrektor Izby Celnej w Warszawie, orzekając na skutek odwołania Spółki, decyzją z 8 września 2005 r. uchylił decyzję organu celnego I instancji w części dotyczącej podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz pola 22 i pól 42, 45 i 46 w pozycji 1 dokumentu SAD i orzekł w tym zakresie, a w pozostałej części utrzymał tę decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy uznał, że wartość celna importowanych leków została ustalona w dokumencie SAD w sposób nieprawidłowy w następstwie nieujawnienia zniżek stosowanych przez kontrahenta zagranicznego na podstawie umowy dystrybucji i dostawy z 4 stycznia 2001 r. zawartej pomiędzy firmą [...] Sp. z o.o. a firmą [...] w Słowenii oraz wystawionej na jej podstawie noty kredytowej z 28 czerwca 2001 r., pomniejszającej zobowiązania Spółki wobec sprzedającego towar.

Oddalając skargę Spółki [...] na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podzielił stanowisko organów celnych, że ujawniona w toku kontroli postimportowej umowa z 4 stycznia 2001 r. miała wpływ na ustalenie wartości celnej sprowadzonych leków. Z jej postanowień wynika, że słoweńska [...] zobowiązała się sprzedawać swoje wyroby spółce [...] celem ich odsprzedaży na terytorium Polski (pkt 1.1 i 1.2). Umowa reguluje ceny zakupu i płatności oraz wzajemne zobowiązania stron związane z dostawą i zakupem leków (pkt 2 i 3). W szczególności, zgodnie z pkt 3. 1 umowy dystrybutor (importer) może mieć prawo do otrzymywania od dostawcy premii finansowych, zależnie od tego czy dystrybutor osiągnął lub przekroczył planowe rozmiary obrotów za każdy okres rozliczeniowy. W pkt 3.8 umowy podano, że premia będzie przyznawana Spółce co dwa miesiące notą kredytową wydaną i zapłaconą przez dostawcę w ciągu 90 dni od końca odnośnego okresu.

Z treści wystawionej w rozpoznawanej sprawie noty kredytowej [...] z 28 czerwca 2001 r. wynika, że eksporter udzielił skarżącej "prowizji" w wysokości 3.150.250 USD. Wobec powyższego Sąd uznał, że organy celne miały podstawę, aby przewidziane umową premie pieniężne traktować jako de facto synonim rabatu. Udzielany przez eksportera rabat (premia) był zatem, zdaniem Sądu, związany z faktem nabycia przez skarżącą leków u eksportera i nie można przyjąć, iż był "oderwany" od zakupu leków od eksportera i nie pozostawał bez wpływu na wartość celną.

Sąd I instancji podał, że porozumienie odnoszące się do przyszłych transakcji między importerem a eksporterem określało warunki i wielkość udzielania rabatu w stosunku do pierwotnej ceny sprzedaży, a więc wskazywało na sposób kształtowania ostatecznej ceny. Okoliczność, że w umowie tej uzależniono świadczenie nazwane prowizją od zaistnienia określonych przesłanek nie wpływa na zmianę oceny tego świadczenia jako czynnika kształtującego cenę ostateczną, który został zrealizowany na podstawie noty kredytowej wystawionej faktycznie przez eksportera.

Powyższą ocenę potwierdza analiza treści art. 23 i innych przepisów Kodeksu celnego, zgodnie z którymi wartością celną towaru jest jego wartość transakcyjna, a więc cena faktycznie zapłacona lub należna za towar sprzedany w celu przywozu na polski obszar celny, nawet jeśli jej ostateczne ustalenie nastąpiło po dniu zgłoszenia celnego.

Ustosunkowując się do zarzutu błędnego przyporządkowania rabatu do określonej faktury handlowej Sąd zauważył, że w toku kontroli postimportowej ustalono, iż noty kredytowe nie odnoszą się wprost do konkretnych faktur importowych. Omawiana nota wskazywała jedynie, że jest wystawiona zgodnie z umową z 4 stycznia 2001 r. i była, jak przyznała sama skarżąca, formą rozliczeń finansowych w drodze kompensacji. Sąd wskazał, iż w decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II w Warszawie przedstawiony został sposób rozliczenia - metodą proporcjonalną - kwoty wynikającej z noty kredytowej. Sąd akceptując tę metodę stwierdził, że skarżąca Spółka nie wskazała z jakiego powodu zastosowany przez organy celne sposób wyliczenia byłby niewiarygodny. Wprawdzie, co podkreślił Sąd, obliczenie nowej wartości celnej ostatecznie spoczywa na organie celnym, niemniej winno ono nastąpić w oparciu o dokumenty, które ma obowiązek udostępnić strona skarżąca.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia w sprawie przepisów prawa wspólnotowego Sąd wyjaśnił, iż zgodnie z art. 26 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623), jeżeli dług celny powstał przez dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w UE, do spraw dotyczących długu celnego stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie zatem z normą przejściową, w rozpoznawanej sprawie, w której dług celny powstał w dniu przyjęcia zgłoszenia celnego (10 stycznia 2001 r.), zastosowanie znajdowały dotychczasowe przepisy krajowe.

Sąd nie uznał także zasadności zarzutu dotyczącego naruszenia przepisów prawa podatkowego, wskazując że organ celny w sposób prawidłowy zastosował w sprawie art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm.).

W ocenie Sądu, organy celne działały na podstawie przepisów prawa, prowadziły postępowanie w sposób budzący zaufanie do organów celnych i podjęły wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Wnioski organu odwoławczego wyprowadzone z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wykraczają poza swobodną ocenę dowodów, a więc nie stanowią naruszenia prawa.

Oddalając wniosek o zawieszenie postępowania sądowego WSA stwierdził, że nie zachodziła przesłanka określona w przepisie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), dalej p.p.s.a.. Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Zdaniem Sadu, w rozpoznawanej sprawie określona w powyższym przepisie sytuacja nie występuje.

Spółka "[...]" złożyła skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia na rzecz skarżącej kosztów postępowania. Powołując się na treść przepisów art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzuciła:

I) Naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, to jest:

1. § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 10 listopada 1999 r. w sprawie deklaracji skróconych i zgłoszeń celnych (Dz. U. Nr 104, poz. 1193 ze zm.) oraz załącznika nr 6 do rozporządzenia Ministra Finansów - Instrukcji wypełniania i stosowania dokumentu SAD, Część V Pole 45 przez brak zastosowania w sprawie, w związku z czym w obrocie prawnym pozostawiona została decyzja Dyrektora Izby Celnej, która w sposób sprzeczny z powołanym rozporządzeniem Ministra Finansów i Instrukcją wypełniania i stosowania dokumentu SAD przyjmuje, że w polu 45 powinna być wykazana kwota premii pieniężnej nie uwidoczniona na fakturze sprzedaży, podczas gdy z treści powołanego przepisu rozporządzenia Ministra Finansów - Instrukcja wypełniania i stosowania dokumentu SAD Część V Pole 45 wynika, że w polu 45 należy uwzględnić wyłącznie upusty/rabaty uwidocznione na fakturze.

2. art. 7 ustawy z 2 kwietnia 1997 r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, przez niewłaściwe zastosowanie w sprawie, to jest brak zastosowania, przejawiające się w:

- niezastosowaniu powszechnie obowiązujących przepisów prawa, to jest rozporządzenia Ministra Finansów - Instrukcji wypełniania i stosowania dokumentu SAD, część V, pole 45,

- określeniu obowiązków strony skarżącej bez wskazania ich źródła w postaci powszechnie obowiązującego przepisu prawa,

w rezultacie czego pozostała w obrocie prawnym decyzja Dyrektora Izby Celnej, określająca obowiązki strony skarżącej wbrew powszechnie obowiązującym przepisom prawa, wynikającym z rozporządzenia Ministra Finansów i z Instrukcji wypełniania i stosowania dokumentu SAD Część V Pole 45, a dotyczącym wypełnienia pola 45 dokumentu SAD oraz nakładająca na stronę skarżącą obowiązki dotyczące informowania organów celnych o możliwych do uzyskania w przyszłości premiach pieniężnych oraz występowania o weryfikację zgłoszenia celnego po otrzymaniu not kredytowych bez wskazania konkretnego przepisu prawa, z którego obowiązki te wynikają.

3. art. 2 Konstytucji RP przez niewłaściwe zastosowanie w sprawie, to jest brak zastosowania w sytuacji, gdy strona skarżąca działając w zaufaniu do przepisów prawa, nie wypełniała pola 45 deklaracji SAD, gdyż nie otrzymywała upustów/rabatów na fakturach handlowych, a przepis ten wprowadził wymóg ujawniania w polu 45 dokumentu SAD jedynie upustów/rabatów wykazanych w fakturze handlowej i stwierdzenie, że strona skarżąca naruszyła powyższym zachowaniem prawo nieprawidłowo wypełniając dokument SAD pomimo, że działała w warunkach zaufania do państwa i stanowionego przez to państwo prawa.

4. art. 23 § 1 i art. 85 § 1 Kodeksu celnego z uwagi na:

- błędną wykładnię art. 23 § 1 kodeksu celnego polegającą na przyjęciu, iż wystawione na rzecz strony skarżącej po dokonaniu importu noty kredytowe przyznające premie pieniężne miały wpływ na cenę importowanych towarów, a co za tym idzie na wartość transakcyjną, a przez to na wartość celną importowanych towarów,

- błędną wykładnię art. 85 § 1 Kodeksu celnego polegającą na przyjęciu, że stan towaru i jego wartość celna w dniu przyjęcia zgłoszenia celnego mogą zostać ustalone z uwzględnieniem zdarzeń mających miejsce po dniu zgłoszenia celnego i odnoszących się do towarów krajowych,

5. art. 2 Aktu akcesyjnego dotyczącego warunków przystąpienia Republiki Czeskiej, Republiki Estońskiej, Republiki Cypryjskiej, Republiki Łotewskiej, Republiki Litewskiej, Republiki Węgierskiej, Republiki Malty, Rzeczypospolitej Polskiej, Republiki Słowenii i Republiki Słowackiej oraz dostosowań w traktatach stanowiących podstawę Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864), art. 249 TWE, art. 29 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. U. UE. L. 92.302.1 ze zm.) oraz art. 145 ust. 2 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z 2 lipca 1993 r., ustanawiającego przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. U. UE. L. 93.253.1 ze zm.) poprzez brak zastosowania prawa wspólnotowego do oceny legalności wydania zaskarżonej decyzji.

II. Naruszenie przepisów postępowania, to jest:

1. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), dalej: p.u.s.a., oraz art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez brak uchylenia niezgodnej z prawem decyzji Dyrektora Izby Celnej w Warszawie; wydanej z pominięciem powszechnie obowiązujących przepisów prawa, to jest powołanego rozporządzenia Ministra Finansów i wymienionej Instrukcji, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy z uwagi na fakt, że gdyby decyzja została wydana z uwzględnieniem tych aktów prawnych, to rozstrzygnięcie w przedmiocie określenia wartości celnej importowanych towarów byłoby inne, tzn. wartość celna nie zostałaby zmieniona w stosunku do tej, którą wykazała strona skarżąca w dokumencie SAD.

2. art. 141 § 4 p.p.s.a. przez dokonanie sprzecznych z istniejącym w sprawie materiałem dowodowym, to jest z umową z 4 stycznia 2001 r. oraz notami kredytowymi ustaleń w zakresie statusu towarów w momencie otrzymania przez stronę skarżącą not kredytowych, co skutkowało wadliwym ustaleniem, a w konsekwencji - wadliwym wyjaśnieniem podstawy rozstrzygnięcia, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyby WSA prawidłowo ustalił stan faktyczny i podstawę rozstrzygnięcia, mogłoby to skutkować wydaniem orzeczenia o odmiennej treści, tzn. uwzględniającego fakt, że noty kredytowe dokumentujące premie pieniężne odnosiły się do towarów, które już były towarami krajowymi, a więc nie mogły wpływać na wartość celną tych towarów.

3. art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. oraz art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez odmowę uchylenia zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej w Warszawie, wydanej z naruszeniem:

a) art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej z uwagi na:

- dokonanie przez organy administracji celnej sprzecznych z istniejącym w sprawie materiałem dowodowym, to jest z umową z 4 stycznia 2001 r. ustaleń dotyczących ceny importowanego towaru, z uwagi na przyjęcie, że noty kredytowe przyznające premie pieniężne wpływały na obniżenie ceny wykazanej w fakturach handlowych, wystawianych przez zagranicznego kontrahenta, podczas gdy takie postanowienie nie wynikało z umowy, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bo gdyby stan faktyczny został prawidłowo ustalony, należałoby uznać, że cena towaru wykazana na fakturze jest ceną ostateczną, co wpływałoby na inne niż dokonane w sprawie określenie wartości celnej,

- zaniechanie przez Dyrektora Izby Celnej w Warszawie wyjaśnienia i usunięcia rozbieżności dotyczących kwestii wpływu upustów na wartość celną importowanych towarów występujących pomiędzy organami celnymi w tej samej sprawie, powstałych na tle pisma Urzędu Celnego w Krakowie z [...] kwietnia 2001 r. nr [...] oraz decyzji organów celnych wydanych w niniejszej sprawie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, z uwagi na to, że wyjaśnienie istniejących rozbieżności mogło doprowadzić do stwierdzenia, że premie pieniężne przyznane po dokonaniu importu na polski obszar celny nie mają wpływu na wartość celną importowanych towarów, wobec czego wartość ta została wykazana przez importera w dokumencie SAD w prawidłowej wysokości,

b) art. 11 ust. 2 ustawy o VAT z uwagi na fakt wydania na podstawie tego przepisu łącznej decyzji w zakresie wartości celnej i zobowiązania podatkowego, mimo braku spełnienia przesłanek zastosowania tego przepisu, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż dostrzeżenie niewłaściwej podstawy prawnej nie dopuściłoby do utrzymania w mocy łącznej decyzji w zakresie należności celnych i kwoty podatków.

4. art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. oraz art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. przez brak uchylenia niezgodnej z prawem decyzji organu odwoławczego; powyższa decyzja jest niezgodna z prawem z uwagi na fakt, iż została wydana z naruszeniem art. 15 ust. 4 ustawy o VAT, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do utrzymania w mocy decyzji określającej błędną kwotę zobowiązania podatkowego.

5. art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez brak zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego przez WSA w sytuacji, gdy w dacie rozpoznawania sprawy i wydania wyroku przez WSA przed Trybunałem Konstytucyjnym toczyło się postępowanie ze skargi konstytucyjnej skarżącej w sprawie konstytucyjności przepisów, na podstawie których wydano zaskarżony wyrok; naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do wydania zaskarżonego wyroku, mimo uzasadniającego zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego faktu, że rozstrzygnięcie sprawy zależało od wyniku toczącego się postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W związku z tym, że skarżąca oparła skargę kasacyjną na obydwu ustawowych podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a., rozpoznania w pierwszej kolejności wymagają zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, gdyż zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie mogą być oceniane dopiero wówczas, gdy skargi kasacyjnej nie oparto na podstawie wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. lub dopiero wtedy, gdy podstawa ta okaże się nieusprawiedliwiona, w rozumieniu art. 184 p.p.s.a. Należy także zauważyć, że stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia przepisu art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zauważyć należy, że zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie wymienionego przepisu ma charakter fakultatywny, a ocenę celowości zawieszenia tego postępowania ustawodawca powierzył sądom.

Skarżąca, uzasadniając wniosek o zawieszenie postępowania podniosła, że przepisy stanowiące materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej do WSA decyzji zostały zakwestionowane w złożonej przez nią skardze konstytucyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozważając celowość zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, z uwagi na toczące się przed Trybunałem Konstytucyjnym postępowanie w sprawie (sygn. akt SK 25/05) uznał, że jest to zbędne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego WSA trafnie zauważył, że zgodność z Konstytucją art. 23 § 1 i 9 oraz art. 83 § 3 Kodeksu celnego w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych nie budziła wątpliwości.

Skorzystanie przez skarżącą z uprawnienia do wniesienia skargi konstytucyjnej i zainicjowanie w ten sposób zbadania zgodności z Konstytucją wymienionych przepisów, nie jest wystarczającą przesłanką do zmiany tego ugruntowanego stanowiska. Dodatkowo podnieść należy, że za odmową zawieszenia postępowania przemawiało także to, że w wypadku uwzględnienia przez Trybunał Konstytucyjny skargi konstytucyjnej, skarżąca byłaby uprawniona do skorzystania ze środków określonych w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP.

Na marginesie podnieść wypada, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 6 grudnia 2006 r., (sygn. akt SK 25/05) orzekł, że art. 23 § 1 i 9 Kodeksu celnego jest zgodny z art. 20 i art. 22 w związku z art. 2 Konstytucji RP oraz, że art. 65 § 4 pkt 2 lit. b) i c) Kodeksu celnego nie jest niezgodny z art. 20 i art. 22 w zw. z art. 2 i art. 31 ust. 2 zdanie drugie Konstytucji.

Przechodząc do pozostałych zarzutów procesowych podnieść należy, że zawarta w zaskarżonym wyroku ocena ustaleń faktycznych organów celnych jest prawidłowa. Skarżąca twierdzi, że sporny rabat nie miał związku z ceną importowanych leków, ponieważ był udzielony na podstawie umowy z dnia 4 stycznia 2001 r., z której nie wynikały zasady korygowania cen sprzedaży oraz, że udzielono go dopiero po dokonaniu zgłoszeń celnych, na podstawie okoliczności zaistniałych po wprowadzeniu leków na polski obszar celny i na podstawie odrębnej, wystawionej przez eksportera noty kredytowej, dotyczącej towaru, który uzyskał już status towaru krajowego.

Poglądu o braku związku rabatu z ceną importowanych towarów Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela. Stwierdzić bowiem należy, że z treści umowy dystrybucji i dostawy wyraźne wynika, że zawarte w niej ustalenia, co do premii (rabatów) mają związek z zakupem leków przez polskiego importera ([...]) u jego słoweńskiego kontrahenta ([...]). Zarówno przyznanie rabatu, jak i sposób ustalania jego wysokości zostały ściśle powiązane z transakcjami sprzedaży leków. Nie można zatem rabatu oderwać od ceny towaru, ani przyjąć, że nie jest on elementem kształtującym tę cenę na tej tylko podstawie, że miał być premią za wielkość sprzedaży importowanych leków albo, że zrealizowano prawo do rabatu dopiero po wprowadzeniu towaru importowanego na polski obszar celny. Rabat, jeżeli jest świadczeniem odnoszącym się do ceny towaru, kształtuje tę cenę, niezależnie od tego, kiedy został faktycznie zrealizowany i jakie intencje kryją się za jego udzieleniem.

W myśl powszechnej w obrocie handlowym zasady wolności kontraktowej, strony zawierające umowę, mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, określić również sposób i czas ustalenia ceny sprzedaży. Mogą tę cenę określić przez wskazanie podstaw do jej ustalenia, co oznacza, że cena zostanie ostatecznie skonkretyzowana dopiero po zawarciu umowy sprzedaży.

Umowa z 4 stycznia 2001 r., przewidująca udzielanie upustów, jest zatem w istocie umową dotyczącą określenia ceny sprzedaży leków, jako że upust wyraźnie odnosił się do ceny zakupionych leków.

Naczelny Sąd Administracyjny w związku z tym nie podziela zarzutów skargi kasacyjnej co do tego, że upust od ceny zakupu, przewidziany we wcześniejszej łączącej strony umowie a zrealizowany przez eksportera po dostarczeniu towaru nabywcy i po dopuszczeniu tego towaru na polski obszar celny, nie ma związku z jego ceną i przez to nie może być brany pod uwagę przy ustalaniu wartości transakcyjnej będącej wartością celną towaru. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia to, że strony w zasadzie swobodnie ustalają warunki sprzedaży, w tym swoje zobowiązania dotyczące ceny. Cena jest elementem konstytuującym umowę sprzedaży, ale to nie oznacza, że musi być ostatecznie ustalona w chwili zawarcia umowy i że nie może być przez strony później skonkretyzowana lub zmieniona.

Powyższe uwagi dotyczące ustalania ceny w ramach umowy sprzedaży mają charakter ogólny i odnoszą się również do transakcji w międzynarodowym obrocie handlowym, a więc zakupu towarów w imporcie, podlegających zgłoszeniu w celu objęcia procedurą celną. Prawo celne zawiera szereg regulacji specyficznych, właściwych tylko temu systemowi prawa. Nie ingeruje jednak w podstawowe instytucje prawne cywilnego obrotu gospodarczego. W Kodeksie celnym nie ma żadnych przepisów, które uzasadniałyby stwierdzenie, że strony umowy mogą czynić ustalenia co do ostatecznej ceny towaru importowanego tylko do chwili przyjęcia przez organ celny zgłoszenia celnego.

Należy stwierdzić, że kwestia treści powołanego w skardze kasacyjnej pisma Urzędu Celnego w Krakowie jest dla rozpoznawanej sprawy obojętna, ponieważ nie było obowiązkiem Dyrektora Izby Celnej w Warszawie odnoszenie się do treści tego pisma w zaskarżonej decyzji, a tym samym nie można mówić, że brak takiego odniesienia stanowił uchybienie, które uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji przez Sąd I instancji.

Za bezzasadne uznać należy także zarzuty skarżącej, że WSA w zaskarżonym wyroku naruszył przepisy postępowania (art. 135, 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a.), sankcjonując naruszenie przez organy celne przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z 10 listopada 1999 r. w sprawie deklaracji skróconych i zgłoszeń celnych.

Stwierdzić należy, że umowa z dnia 4 stycznia 2001 r. określa istotne warunki sprzedaży importowanych leków, mające wpływ na cenę i dlatego powinna być dołączona do zgłoszenia celnego. Obowiązek taki wynika z postanowień art. 64 § 2 Kodeksu celnego, który stanowi, że do zgłoszenia celnego zgłaszający powinien dołączyć dokumenty, których przedstawienie jest wymagane do objęcia towaru procedurą celną, do której jest zgłaszany. Kodeks celny upoważnił jednocześnie właściwego ministra do określenia w drodze rozporządzenia wymogów, jakim powinno odpowiadać zgłoszenie celne, wzory formularzy oraz dokumenty, jakie należy do niego dołączyć.

Wydane na tej podstawie rozporządzenie Ministra Finansów z 10 listopada 1999 r. w § 206 ust. 1 określało jedynie przykładowo dokumenty, jakie należy dołączyć do zgłoszenia celnego (dokumentu SAD). W przepisie § 209 tego rozporządzenia również przykładowo określono te elementy treści, jakie powinna zawierać faktura lub inny dokument służący ustaleniu wartości celnej towaru. Oznacza to, że nie było jednego, jednolitego "wzoru" wymagań dotyczących zgłoszenia celnego. Stosownie do okoliczności każdego indywidualnego przypadku zgłaszający powinien przedstawić i ujawnić wszystkie dokumenty i informacje odnoszące się do importowanego towaru, niezbędne do przeprowadzenia procedury celnej, w tym do prawidłowego ustalenia jego wartości celnej. W tym więc przypadku, skarżąca była zobowiązana zarówno do ujawnienia umowy dystrybucji i dostawy, jak i do uwzględnienia przewidzianego tą umową upustu przy ustaleniu wartości celnej towaru.

Treść powołanego wyżej § 209 rozporządzenia wskazuje na bezzasadność wywodów skarżącej, wiążących obowiązek podania w dokumencie SAD (pole 45) informacji o udzielonym rabacie wyłącznie z rabatem, który został uwidoczniony na fakturze. Stwierdzenia te oderwano bowiem od obowiązku prawidłowego sporządzenia faktury, to znaczy zamieszczenia w niej wszelkich elementów kształtujących cenę towaru. Nie można zatem skutecznie powoływać się na fakturę, która nie zawierała wszystkich danych, dotyczących ceny towaru i przez to nie mogła być miarodajna dla ustalenia faktycznej, całkowitej płatności za towar. Skoro, jak wskazano wyżej przepisy omawianego rozporządzenia Ministra Finansów nie zostały naruszone, to tym samym nie uchybiono także przepisom art. 2 i art. 7 Konstytucji RP, których naruszenie autor skargi kasacyjnej upatrywał w niewłaściwym zastosowaniu przepisów tego rozporządzenia.

Nie jest również zasadny zarzut skargi kasacyjnej co do niedostrzeżenia przez Sąd I instancji naruszenia art. 11 ust. 2 ustawy z 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm.) przez wydanie na jego podstawie łącznej decyzji rozstrzygającej zagadnienie wartości celnej i zobowiązania podatkowego. Należy bowiem wskazać, że powołany przepis obowiązującej w czasie wydania decyzji I instancji, ustawy z 8 stycznia 1993 r., taką możliwość przewidywał i jak trafnie zauważył WSA, użyte w tym przepisie określenie "weryfikacja zgłoszenia celnego" należało rozumieć jako sprawdzenie prawidłowości zgłoszenia zarówno przed jak i po zwolnieniu towaru. Zatem rozstrzygnięcie w jednej decyzji sprawy celnej i podatkowej znajdowało oparcie w obowiązujących przepisach prawa.

Mając na uwadze, że zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania okazały się bezzasadne Naczelny Sąd Administracyjny jest związany - przy rozpoznawaniu zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego - stanem faktycznym stanowiącym podstawę wydania zaskarżonego wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela przedstawionej w skardze kasacyjnej wykładni przepisów art. 23 § 1 i art. 85 § 1 Kodeksu celnego. Regulacje zawarte w tych przepisach są ze sobą powiązane, jako że ustalanie wartości celnej służy określeniu należności celnych. Związek ten nie sięga jednak tak daleko, żeby w treści art. 85 § 1 Kodeksu celnego widzieć unormowanie dopełniające definicję wartości celnej, określoną w art. 23 § 1. Trzeba przede wszystkim zwrócić uwagę, że przepisy art. 23 § 1 i § 9 Kodeksu celnego odnoszą wartość celną towaru do ceny faktycznie zapłaconej lub należnej za towar sprzedany w celu przywozu na polski obszar celny. Ustawodawca kładzie więc nacisk na cenę rzeczywistą, całkowitą i ostateczną, obejmującą wszystkie płatności dokonane lub mające być dokonane w zamian za towar. Dlatego właśnie nie wiąże ustalenia tak rozumianej ceny z żadną cezurą czasową. Takie powiązanie prowadziłoby do sprzeczności. Jeżeli wartością celną jest rzeczywista, ostateczna cena towaru, to nie może być to - przy założeniu, że strony mają swobodę co do sposobu i czasu ustalenia ceny ostatecznej - wyłącznie cena na określony dzień, to jest dzień przyjęcia zgłoszenia celnego. Cena na ten dzień mogłaby bowiem, z wielu względów, nie odpowiadać cenie faktycznie zapłaconej lub należnej (cenie całkowitej). W świetle art. 23 § 1 i 9 Kodeksu celnego wartością celną towaru jest zatem jego wartość transakcyjna, czyli cena faktycznie zapłacona lub należna, jeżeli nawet została ostatecznie ustalona lub zapłacona po przyjęciu zgłoszenia celnego.

Artykuł 85 § 1 Kodeksu celnego dotyczy natomiast wymagalności należności celnych. Stanowi, że należności celne przywozowe są wymagalne według stanu towaru i jego wartości celnej w dniu przyjęcia zgłoszenia celnego i według stawek w tym dniu obowiązujących. Dla potrzeb ustalenia należności celnych wartość celna w rozumieniu art. 23 § 1 i 9 Kodeksu celnego jest więc odnoszona do dnia przyjęcia zgłoszenia celnego. Z treści przepisu art. 85 § 1 Kodeksu celnego nie można jednak wyprowadzać wniosku, że wartość transakcyjną (wartość celną) towaru ustala się ostatecznie na dzień przyjęcia zgłoszenia celnego. Nie jest zatem uprawnione stwierdzenie, że okoliczności wpływające na cenę importowanego towaru nie pozwalają na weryfikację wartości celnej tego towaru, jeżeli zaistniały po dniu przyjęcia zgłoszenia celnego.

Wykładnia art. 23 § 1 i 85 § 1 Kodeksu celnego, według której przepisy te dopuszczają możliwość uwzględniania przy ustalaniu wartości celnej towaru według jego wartości transakcyjnej okoliczności mających wpływ na faktyczną cenę towaru, zaistniałych po przyjęciu zgłoszenia celnego, znajduje potwierdzenie w Wyjaśnieniach Technicznego Komitetu Ustalania Wartości Celnej Światowej Organizacji Celnej (WCO) do Porozumienia w sprawie stosowania artykułu VII Układu ogólnego w sprawie taryf celnych i handlu z 1994 r. zawartych w załączniku do rozporządzenia Ministra Finansów z 15 września 1999 r. - Wyjaśnienia dotyczące wartości celnej (Dz. U. Nr 80, poz. 908).

W szczególności z opinii nr 5.2 i 5.3 wynika, że rabat powinien być uwzględniany przy ustalaniu wartości transakcyjnej towarów według ceny faktycznie zapłaconej lub należnej również wtedy, gdy w momencie ustalania wartości transakcyjnej istnieje jedynie możliwość uzyskania rabatu, lecz rabat nie został jeszcze faktycznie zrealizowany. Również w opinii 15.1 dopuszcza się uwzględnienie w wartości transakcyjnej towaru, ustalanej według ceny faktycznie zapłaconej lub należnej, rabatu przyznanego z uwzględnieniem wcześniejszej transakcji, jeżeli tylko rabat stanowi element ceny towaru zgłaszanego obecnie do odprawy (przykład 2, pkt 9-13). W świetle tej opinii rabat tzw. postimportowy, przyznany wstecz i nie brany pod uwagę przy ustalaniu wartości transakcyjnej, to tylko rabat przyznawany wstecz z tytułu zakupu towarów poprzednio importowanych, a nie rabat dotyczący ceny towarów zgłaszanych obecnie do odprawy (przykład 3 pkt 16 i przykład 4 pkt 17).

Omawianej kwestii dotyczy ponadto komentarz nr 4.1 Wyjaśnień Technicznego Komitetu Ustalania Wartości Celnej (WCO) stanowiących załącznik do rozporządzenia Ministra Finansów z 15 września 1999 r. Potwierdza on także tezę, że przy ustalaniu wartości celnej na podstawie wartości transakcyjnej należy brać również pod uwagę cenę ostatecznie ustaloną dopiero po dostarczeniu towaru, na podstawie umowy sprzedaży określającej ceny jedynie prowizorycznie lub zawierającej tzw. klauzulę rewizji cen.

Powyższa problematyka była również przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z 6 grudnia 2006 r., sygn. akt SK 25/05 (Dz. U. Nr 229, poz. 1675), orzekł o zgodności art. 23 § 1 i 9 Kodeksu celnego z art. 20 i art. 22 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, oraz że art. 65 § 4 pkt 2 lit. b i c Kodeksu celnego nie jest niezgodny z art. 20 i art. 22 w związku z art. 2 i art. 31 ust. 2 zdanie drugie Konstytucji. W uzasadnieniu Trybunał podkreślił, że przyjęte w prawie polskim metody ustalania wartości celnej nawiązują do metod przyjętych przez członków Światowej Organizacji Handlu, a także metod obowiązujących w Unii Europejskiej. Mając na uwadze, że definicję zawartą w art. 23 § 1 Kodeksu celnego należy interpretować łącznie z art. 23 § 9 tej ustawy, Trybunał stwierdził, iż cena faktycznie zapłacona lub należna stanowi odniesienie do rzeczywistej i ostatecznej ceny towaru, rozumianej jako jego cena całkowita. W obrocie gospodarczym ostateczna całkowita cena towaru nie zawsze jest ceną zapłaconą w chwili faktycznego przywozu towaru i złożenia zgłoszenia celnego. Zdaniem Trybunału, przyjęta w Kodeksie celnym regulacja, odnosząca wartość celną do całkowitej kwoty płatności, dokonanych lub mających być dokonanymi, nie wykazuje cech dowolności, pozwala natomiast na faktyczne uwzględnienie w cenie transakcyjnej wszystkich kwot, zarówno tych, które zostały uiszczone, jak też tych, które mają zostać zapłacone w przyszłości. Ma to znaczenie także dla możliwości uwzględnienia rabatów, które mogą być wyrażone albo jako wartość bezwzględna, albo jako procent oferowanej ceny. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że dla uznania rabatu na potrzeby ustalenia wartości transakcyjnej nie jest wymagane, aby w chwili jej obliczania rabat był już faktycznie zrealizowany. Istotne jest jedynie, aby rabat dotyczył wycenianych towarów i był już ustalony w chwili dokonania wyceny (np. wynikał z umowy sprzedaży). Nie jest konieczne, aby rabat był już wyliczony w fakturze za przywieziony towar. Jeśli w czasie określania wartości celnej towaru istnieje w kontrakcie prawo do rabatu, to może on być uznany, nawet jeśli jego faktyczna kwota nie została odzwierciedlona w cenie, która ma być zapłacona w późniejszym terminie.

W świetle powyższego zarzut naruszenia przepisów art. 23 §1 i art. 85 §1 Kodeksu celnego nie jest uprawniony.

Nie jest zasadny także zarzut naruszenia art. 2 Aktu akcesyjnego, art. 249 TWE oraz art. 29 ust. 1 Wspólnotowego Kodeksu Celnego i art. 145 ust. 2 rozporządzenia nr 2454/93 przez brak zastosowania prawa wspólnotowego do oceny przez Sąd I instancji legalności zaskarżonej decyzji.

W rozpatrywanej sprawie okoliczności faktyczne w postaci przyjęcia zgłoszenia celnego i dopuszczenia produktów farmaceutycznych do obrotu zaistniały przed przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej. Data przyjęcia zgłoszenia celnego stanowi zatem okoliczność determinującą jakie przepisy będą miały zastosowanie do wskazanej procedury celnej, gdyż zgodnie z art. 69 Kodeksu celnego zastosowanie mają przepisy z daty przyjęcia tego zgłoszenia.

Należy zauważyć, że w orzecznictwie ETS wyraźnie zarysowuje się pogląd, że retroaktywne stosowanie przepisów prawa wspólnotowego, obejmujące okres sprzed przystąpienia, w przypadku braku szczegółowych przepisów w Traktacie Akcesyjnym jest niedopuszczalne (sprawa C-464/98 Westdeutche Landesbank [2001] ECR I-173). Również w wyroku z 10 stycznia 2006 r. w sprawie Ynos (C-302/04) ETS stwierdził, że prawa wspólnotowego nie stosuje się do sytuacji faktycznych mających miejsce przed akcesją państwa do Unii Europejskiej.

Skoro rozpoznawana sprawa dotyczyła stanu faktycznego sprzed akcesji Polski do Unii Europejskiej, to nie jest uprawniony zarzut skargi kasacyjnej, że WSA winien był zastosować prawo wspólnotowe do oceny legalności zaskarżonej decyzji.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną, jako nie mającą usprawiedliwionych podstaw.