Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1368/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-10-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 7, art. 77 § 1 oraz art 107 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 28 ust 3 pkt 3
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 141 § 4 , art. 174 , art. 177 § 1 , art 185 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia del. WSA Artur Adamiec (spr.) po rozpoznaniu w dniu 31 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 2617/20 w sprawie ze skargi K. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 października 2020 r. nr UP-649/2020 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od K. C. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwotę 397 (trzysta dziewięćdziesiąt siedem ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 maja 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 2617/20 oddalił skargę K. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 października 2020 r. nr UP-649/2020 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Od powyższego wyroku K. C. wniósł skargę kasacyjną. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucił mu:

1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zaakceptowaniu decyzji wydanej z naruszeniem art 7, art. 77 § 1 oraz art 107 § 1 k.p.a., w której organ nie dokonał ustaleń stanu faktycznego w kilku istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy obszarach, tj,:

a) co do posiadania przez Skarżącego kasacyjnie majątku, z którego można prowadzić egzekucję, ograniczając się do stwierdzenia, że Skarżący kasacyjnie ma emeryturę, z której egzekucja jest możliwa, podczas gdy Skarżący kasacyjnie podnosi, że jest osobą schorowaną i niepełnosprawną oraz wymaga wsparcia innej osoby, co ma bezpośredni wpływ na realną wysokość jego emerytury, zatem prawidłowe ustalenia w tym zakresie mogłyby doprowadzić organ do wniosku o nieposiadaniu przez Skarżącego kasacyjnie majątku, z którego egzekucja jest możliwa i dopuszczalna;

b) co do wydatków Skarżącego kasacyjnie związanych z leczeniem, rehabilitacją oraz wizytami u specjalistów oraz rodzajem dolegliwości Skarżącego kasacyjnie, podczas gdy dokonanie ustaleń w tym zakresie mogłoby doprowadzić organ do przekonania, że wielkość stałych średnich wydatków na leczenie, rehabilitację czy pomoc osób trzecich prowadzi do uszczuplenia dochodów Skarżącego kasacyjnie tak dalece, że nie posiada on majątku, z którego wierzyciel mógłby się zaspokoić, a wobec nieuleczalności chorób Skarżącego kasacyjnie stan nieściągalności ma charakter trwały,

podczas gdy dokonanie wyczerpujących ustaleń faktycznych w obu wskazanych zakresach łącznie powinno było doprowadzić organ do przekonania, że w przypadku Skarżącego kasacyjnie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności o której mowa w art. 28 ust 3 pkt 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423, z późn. zm. - dalej jako "u.s.u.s."]; co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2. naruszenie prawa materialnego poprzez jego niezastosowanie, będące bezpośrednim skutkiem wadliwie przeprowadzonego postępowania dowodowego w sprawie, polegające nieznalezieniu podstaw do stwierdzenia nieściągalności składek na ubezpieczenie społeczne, skutkującej koniecznością umorzenia postępowania, tj. naruszenie art. 28 ust 3 pkt 3 u.s.u.s., które miało wpływ na wynik sprawy.

Na podstawie art 185 § 1 p.p.s.a. wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz poprzedzających go decyzji organów administracji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że wskazano, Sąd zaakceptował w całości przeprowadzone przez organ postępowanie dowodowe. Tymczasem postępowanie to należy uznać za wadliwe w stopniu, mającym istotny na wynik sprawy. Niepoczynienie ustaleń faktycznych w zakresie wysokości emerytury, jaką Skarżący kasacyjnie ma do dyspozycji po dokonaniu wszystkich opłat i wydatków związanych z leczeniem i rehabilitacją, ewentualnie wsparciem osób trzecich, niezbędnym Skarżącemu ze względu na jego niepełnosprawność, doprowadziły organ do nieuzasadnionego w realiach niniejszej sprawy przekonania, że posiada on majątek, z którego możliwa jest egzekucja zaległych składek. Tymczasem majątek Skarżącego kasacyjnie stanowi w tej chwili sama emerytura, pomniejszona o wydatki związane z jego stanem zdrowia. W dodatku charakter dolegliwości Skarżącego jest stanem trwałym, jak sam twierdzi nieuleczalnym, zatem nie ma również dalszych perspektyw posiadania przez niego majątku pozwalającego na skuteczną egzekucję. Brak ustaleń faktycznych w analizowanym zakresie doprowadził do nieuzasadnionego wywiedzenia, że w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej niewypłacalności, co jest wnioskiem nieuprawnionym - przy prawidłowo poczynionych ustaleniach organ powinien był bowiem dojść do wniosku o zaistnieniu przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. i umorzyć postępowanie - wobec zaprzestania prowadzenia działalności (fakt niesporny) przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności - mając na uwadze rozdzielność majątkową Skarżącego kasacyjnie i jego małżonki.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.

Skargę kasacyjną zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej.

Z uwagi na wyraźne rozdzielenie w art. 174 p.p.s.a. podstaw kasacyjnych przytoczenie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu, czy strona skarżąca zarzuca naruszenie prawa materialnego, czy naruszenie przepisów postępowania, czy też oba te naruszenia łącznie, a przedmiotem zarzutu mogą być tylko te przepisy, które zastosował Sąd I instancji lub które powinien był zastosować, lecz je pominął. Skarga kasacyjna winna być bowiem skierowana przeciwko przyjętej w zaskarżonym wyroku podstawie prawnej rozstrzygnięcia. Niezbędne jest jednocześnie precyzyjne wskazanie konkretnych przepisów naruszonych przez Sąd, z podaniem jednostki redakcyjnej (numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu). Wskazać należy, że naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie to wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej (tzw. błąd subsumpcji). Ocena zasadności tego zarzutu może być skutecznie dokonywana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego, którego ustalenia nie są kwestionowane lub nie zostały skutecznie podważone. Uzasadniając ten zarzut należy wykazać, że Sąd błędnie określił podstawę orzekania, stosując wybrany przepis popełnił błąd w subsumcji, czyli, że niewłaściwie uznał, że stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. Jednocześnie należy wskazać, jaki przepis powinien być zastosowany, dlaczego powinien być zastosowany bądź, w jaki sposób przepis powinien być zastosowany ze względu na stan faktyczny sprawy. Co ważne, zarzutem naruszenia prawa materialnego nie można kwestionować ustaleń stanu faktycznego, gdyż te można podważać jedynie w oparciu o podstawę z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Z kolei, zwrot "mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy" w odniesieniu do naruszenia przepisów prawa procesowego należy wiązać z hipotetycznymi następstwami uchybień przepisom postępowania. Oznacza to, że na stronie skarżącej spoczywa obowiązek uzasadnienia, że następstwa stwierdzonych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia (por. wyrok NSA z 14 marca 2018 r., II FSK 2480/17).

Ocena skargi kasacyjnej w tak określonych ramach skutkuje uznaniem jej zarzutów za bezskuteczne i oddaleniem skargi kasacyjnej.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że poczynione w niniejszej sprawie ustalenia faktyczne i ich zakres determinowane są treścią przepisu art. 28 ust. 3 pkt.3 u.o.s.u. Zgodnie z jego treścią należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Tak więc ustalenie w niniejszej sprawie muszą dotyczyć kwestii czy doszło do zaprzestania przez wnioskodawcę prowadzenia działalności przez wnioskodawcę i czy posiada on majątek z którego można egzekwować należność. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej ustalenia w poniższej sprawie zostały dokonane prawidłowo i zasadnie zostały zaakceptowane przez Sąd I instancji. Jak trafnie wskazał WSA, Skarżący posiada majątek, z którego można egzekwować należności, albowiem od października 2017 r. pobiera emeryturę w kwocie 2.572,96 zł brutto tj. 2.147,39 zł netto miesięcznie (z której Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Węgrowie dokonuje potrąceń w wysokości 643,24 zł miesięcznie). Ponadto Skarżący do dnia 30 września 2020 r. był zgłoszony do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako pracownik w wymiarze 14 etatu z wykazaną podstawą 1.300 zł miesięcznie brutto tj. 1.002,81 zł netto miesięcznie. Tym samym przesłanka z art. 28 ust.3 pkt.3 u.s.u.s. nie została ziszczona i brak było podstaw do rozważenia przez Organ czy może on skorzystać z instytucji umorzenia zaległości składkowych.

Odnosząc się natomiast do zarzutu braku szczegółowej analizy sytuacji materialnej oraz zdrowotnej Skarżącego, należy powtórzyć za Sądem I instancji, że przepisem uwzględniającym okoliczności szczególne, umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jest art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepisy te nie mają zastosowania w rozpoznawanej sprawie ze względu na to, że wnioskiem o umorzenie objęto należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetki od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.