Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 729/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 19, art. 7 par 1, art. 164 par 1, art. 157a, art. 154, art. 158.
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Paweł Kowalski, Asesor WSA Tomasz Furmanek, Protokolant Starszy specjalista Małgorzata Kowalczyk, po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 14 lipca 2023 r. nr 1001-IEE-2.7192.61.2023.3.JS w przedmiocie odmowy zwolnienia spod zajęcia zabezpieczającego wierzytelności z rachunków bankowych. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 14 lipca 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi (dalej: DIAS), po rozpatrzeniu zażalenia M. B. (dalej: skarżąca) na postanowienie z dnia 11 maja 2023 r., którym Naczelnik Urzędu Skarbowego w Łodzi (dalej: NUS) odmówił uchylenia spod zajęcia zabezpieczającego wierzytelności z rachunków bankowych w Bank A S.A., utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Z akt sprawy wynika, że w ramach kontroli celno-skarbowej Naczelnik Łódzkiego Urzędu Celno-Skarbowego w Łodzi decyzją z dnia 24 marca 2023 r. określił skarżącej przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego w podatku od osób fizycznych od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących z nieujawnionych źródeł przychodów za rok 2018 w wysokości 549.075,00 zł oraz orzekł o zabezpieczeniu wykonania ww. zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych – od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących z nieujawnionych źródeł przychodów za rok 2018 na majątku skarżącej przed wydaniem przez Naczelnika Łódzkiego Urzędu Celno – Skarbowego w Łodzi decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w ww. zakresie.

W piśmie z dnia 24 marca 2023 r. ww. organ przekazał wymienioną decyzję NUS wraz z wnioskiem o dokonanie zabezpieczenia na majątku skarżącej.

NUS w dniu 30 marca 2023 r. na podstawie ww. decyzji wystawił zarządzenie zabezpieczenia nr 1006-SEW.712.2.2023.1., w oparciu o które zawiadomieniem z dnia 3 kwietnia 2023 r. nr 1006 – SEE.712.71384074.2023.1.BSZ dokonał zabezpieczenia wierzytelności skarżącej z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych w Bank A S.A. o numerach : [...] oraz [...].

Dodatkowo na podstawie ww. zawiadomienia, w dniu 5 kwietnia 2023 r. protokołem zajęcia i odbioru ruchomości NUS dokonał zajęcia zabezpieczającego samochodów osobowych marki: VW Tiguan rok produkcji 2012, nr rejestracyjny [...] oraz VW Sharan, rok produkcji 2013, nr rejestracyjny [...], przy czym ruchomości te pozostawiono pod dozorem skarżącej.

W dniu 6 kwietnia 2023 r. skarżąca wniosła o uchylenie zajęć rachunków bankowych ustanowionych w ramach zabezpieczenia podatkowego, jako zbyt dolegliwego środka zabezpieczającego, skutkującego, brakiem możliwości normalnego funkcjonowania przez skarżącąa i jej rodzinę, zaś w dniu 14 kwietnia 2023 r. wniosła odwołanie od decyzji wydanej przez Naczelnika Urzędu Celno – Skarbowego w Łodzi z dnia 24 marca 2023 r.

Postanowieniem z dnia 11 maja 2023 r. NUS odmówił uchylenia spod zajęcia zabezpieczającego wierzytelności z rachunku bankowego w banku Bank A S.A., zabezpieczonej zawiadomieniem z dnia 3 kwietnia 2023 r.

Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącej na to postanowienie DIAS podzielił ustalenia i wywiedzioną z nich ocenę organu I instancji uznając, że zakwestionowane rozstrzygnięcie oparte na uznaniu administracyjnym nie nosi cech dowolności i spełnia wymogi przewidziane w przepisach prawa dla tego typu rozstrzygnięć.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca zaskarżyła powyższe postanowienie w całości zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2023 r. poz. 2505; dalej “u.p.e.a.") poprzez uznanie przez organ II instancji działania organu I instancji za prawidłowe, podczas gdy nie ustalił on, czy istnieją możliwości zastosowania środka zabezpieczającego mniej uciążliwego aniżeli zastosowany w sprawie oraz nie zbadały dogłębnie sytuacji materialnej skarżącej.

W konkluzji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia DIAS z dnia 14 lipca 2023 r, jak również uchylenie postanowienia NUS z dnia 11 maja 2023 r. i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje :

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, że skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do przepisu art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z jego brzmieniem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Kontroli Sądu poddano postanowienie DIAS z dnia 14 lipca 2023 r. utrzymujące w mocy postanowienie NUS o odmowie uchylenia spod zajęcia zabezpieczającego zajęcia wierzytelności skarżącej z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych w banku Bank A.

Skarżąca argumentowała, że organ I instancji uchybił obowiązkowi ustalenia, czy zastosowany środek zapewni skuteczne wykonanie obowiązku, tj. czy w przedmiotowej sprawie umożliwi dokonanie skutecznego zajęcia na poczet przyszłej egzekucji oraz czy środek ten nie stanowi dla zobowiązanego nadmiernego obciążenia. Skarżąca podkreśliła, że wskutek powyższego zaniechania zignorowane zostały zasady wynikające z treści art. 7 § 2 u.p.e.a. i dokonano zajęcia, które nie przyniosło zakładanych skutków, doprowadzając jedynie do zabezpieczenia niewielkiej kwoty, która w żadnej sposób nie może przyczynić się do wykonania obowiązku w przyszłości. Zdaniem skarżącej zajęcie rachunku bankowego nie stanowi najbardziej efektywnego sposobu zabezpieczenia, zaś lepsze rezultaty może przynieść ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości.

Z kolei organ odwoławczy argumentował, że zakwestionowane rozstrzygnięcie organu I instancji, oparte na uznaniu administracyjnym nie nosi cech dowolności i spełnia wymogi przewidziane w przepisach prawa dla tego typu orzeczeń. Organ podkreślił, że celem postępowania zabezpieczającego jest zapewnienie wierzycielowi, że wszczęta w przyszłości egzekucja będzie sprawna i efektywna. Wskutek wskazanego zajęcia zabezpieczającego w okresie od dnia 19 do 30 czerwca 2016 r. bank przekazał łączną kwotę w wysokości 1.100,48 zł, co świadczy – wbrew stanowisku skarżącej – o celowości zastosowanego środka. Ponadto, organ odwoławczy podkreślił, że zważywszy na znaczącą kwotę należności podlegającej zabezpieczeniu organ egzekucyjny zastosował oprócz zajęcia rachunku bankowego również zajęcia dwóch samochodów osobowych stanowiących własność skarżącej zostawiając je pod jej dozorem. Odnosząc się zaś do kwestii skierowania postępowania zabezpieczającego wobec nieruchomości poprzez ustanowienie na niej hipoteki przymusowej jako środka bardziej efektywnego, organ zaznaczył, że decyzja w tym przedmiocie leży w gestii organu egzekucyjnego.

Zdaniem Sądu, rację w tym sporze należało przyznać organowi odwoławczemu.

Zgodnie z art. 1a pkt 19 u.p.e.a., przez zajęcie zabezpieczające rozumie się czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do zabezpieczenia wykonania przez niego obowiązku objętego dokumentem stanowiącym podstawę zabezpieczenia, ale która nie prowadzi do przymusowego wykonania obowiązku.

W myśl art. 164 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia należności pieniężnej m.in. przez zajęcie pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunków bankowych, innych wierzytelności i praw majątkowych, ruchomości, obciążenie nieruchomości zobowiązanego hipoteką przymusową w tym przez złożenie dokumentów do zbioru dokumentów w przypadku nieruchomości, która nie ma prowadzonej księgi wieczystej.

Przepis art. 7 § 1 u.p.e.a., stanowi, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, a § 2 ww. przepisu, że organ stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.

Wybór tych środków podporządkowany jest zasadzie celowości (zob. np. wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 2012 r., II FSK 139/11), która dotyczy również postępowania zabezpieczającego, co wynika z odesłania przewidzianego w art. 166b u.p.e.a. Z odesłania tego wynika także, że jeżeli zobowiązany zmierza do zakwestionowania zachowania przez organy zasady stosowania środków najmniej uciążliwych, powinien złożyć właściwy ku temu środek zaskarżenia w postaci skargi na czynność egzekucyjną (zabezpieczającą), o której mowa w art. 54 u.p.e.a.

W tej sprawie skarżąca tego nie uczyniła, kwestionowała natomiast wybór środków zabezpieczających w drodze wniosku o zmianę sposobu zabezpieczania w trybie art. 157a u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem, organ egzekucyjny może w każdym czasie uchylić lub zmienić sposób lub zakres zabezpieczenia. Na podstawienie w sprawie zmiany lub uchylenia zabezpieczenia służy zażalenie.

Zdaniem Sądu, można powątpiewać w dopuszczalność wniosku zobowiązanego w tym zakresie, gdyż przepis ten nie był adresowany do zobowiązanego, lecz wyłącznie do organu egzekucyjnego. Z uwagi jednak na to, że w praktyce organów egzekucyjnych, jak i w orzecznictwie sądowym wniosek taki uznaje się za dopuszczalny (wyrok NSA z 14.02.2013 r., II FSK 1157/11), Sąd odstąpił od analizy tej kwestii i skargę rozpoznał. Nie znalazł jednak podstaw do uwzględnienia skargi z przyczyn, o których w niej mowa, gdyż uznał, że służą temu inne środki, przewidziane dla zobowiązanego, nie jest nim natomiast wniosek (zażalenie i skarga do sądu) o zmianę zabezpieczenia w trybie art. 157a u.p.e.a.

Z przepisów u.p.e.a. wynika, że organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia, jeżeli jego brak mógłby utrudnić lub udaremnić egzekucję (art. 154 u.p.e.a.) i czyni to w formach i zakresie zorientowanych na realizację tego celu. W szczególności, w przypadku potrzeby organ egzekucyjny może stosować kilka sposobów zabezpieczenia (art. 158 u.p.e.a.). Granicę jego działań wyznacza przepis art. 160 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym zabezpieczenie nie może zmierzać do tego, aby stanowiło wykonanie obowiązku. Dopóki nie zachodzi takie ryzyko, nie sposób domagać się od organu zmiany zabezpieczenia, w tym także z uwagi na wygodę zobowiązanego, w szczególności możliwość dysponowania rachunkiem bankowym w szerszym zakresie, niż obecnie, czego domagała się skarżąca.

Zdaniem Sądu, organy zasadnie stwierdziły, że nie było podstaw do uchylenia (zmiany) zabezpieczenia. Prawidłowo wyjaśniono skarżącej, w zakresie szerszym nawet niż to było konieczne, że specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia, że zastosowanie jakiegokolwiek środka jawić się będzie dla każdego zobowiązanego jako dokuczliwe. O uciążliwości środka nie może jednak świadczyć samo subiektywne przekonanie strony wobec której został on zastosowany. Niewątpliwie, jak podkreśla się w orzecznictwie, zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych (zabezpieczających). W przypadku prowadzenia takiej egzekucji zobowiązany zostaje ograniczony w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności, która podlega egzekucji. Rachunek pozostaje więc otwarty, a zobowiązany może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę (wyrok NSA z dnia 23 marca 2023 r., III FSK 3290/21; wyrok NSA z dnia 9 lutego 2023 r., III FSK 1635/2). Zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych nie utrudni też skarżącej korzystania ze świadczeń wychowawczych, bowiem gdy na zajęty rachunek bankowy wpływa świadczenie wychowawcze w rozumieniu ustawy dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2023 r., poz. 810 – tj. z dnia 10 marca 2023 r.) kwota ta jest wolna od zajęcia.

Prawidłowe jest też stanowisko organów w odpowiedzi na zarzut skarżącej co do nieefektywności tego zajęcia – trafne są wyjaśnienia organu odwoławczego, że okoliczność zabezpieczenia, jak dotąd, niewielkiej kwoty (1.100,48 zł) nie oznacza, że zajęcie nie przyniosło pożądanych efektów. Jak zasadnie podkreślił organ odwoławczy, skuteczność zabezpieczenia rachunku bankowego nie jest uzależniona od istnienia na tym rachunku wierzytelności nadających się do zrealizowania w dniu zajęcia gromadzonych środków, bowiem zajęcie obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostaną wypłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Nie można zatem wykluczyć, że w przyszłości pojawią się na nim środki stanowiące realną możliwość zabezpieczenia należności na rzecz wierzyciela.

W kwestii zaś wniosku skarżącej o ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości zamiast zajęcia zabezpieczającego wierzytelności z rachunku bankowego Sąd podkreśla, że decyzja w tym przedmiocie należy do organu egzekucyjnego, a nie do skarżącej. Na marginesie tylko warto wspomnieć, że NUS wystąpił w dniu 10 maja 2023 r. do Sądu Rejonowego w K, i do Sądu Rejonowego w Ł. o wpis hipoteki przymusowej na nieruchomościach skarżącej położonych w S. i Ł. dla których prowadzone są księgi wieczyste odpowiednio o nr [...] i [...], z tym że wiadome jest, że skarżącej przysługuje ½ udziału w nieruchomości w S. a na nieruchomości w Ł. ustanowiona została hipoteka na rzecz Prokuratury Rejonowej w L.

Kończąc Sąd zwraca uwagę skarżącej na przepis art. 166 u.p.e.a., zgodnie z którym na wniosek zobowiązanego, zabezpieczenie należności pieniężnej może być dokonane przez złożenie kaucji. Jeżeli zobowiązany składa wniosek o przyjęcie kaucji w gotówce albo wniosek o przyjęcie kaucji w innej postaci zostanie uwzględniony przez organ egzekucyjny, organ ten określa kwotę kaucji, nie wyższą jednak od należności podlegającej zabezpieczeniu.

W tym stanie rzeczy, nie znajdując żadnych podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd oddalił ją jako bezzasadną (art. 151 p.p.s.a.).

P.C.