Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SAB/Po 136/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-05-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6211 Przydział i opróżnienie lokalu mieszkalnego oraz kwatery tymczasowej w służbach mundurowych
658
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Zobowiązano do podjęcia czynności
Stwierdzono, że organ dopuścił się bezczynności
Stwierdzono, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa
Zasądzono od organu sumę pieniężną z art. 149 § 2 p.p.s.a
Zasądzono zwrot kosztów postępowania

SENTENCJA

Dnia 6 maja 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R. K. na bezczynność Komendanta Policji w przedmiocie rozpoznania wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji I. zobowiązuje Komendanta Policji do rozpoznania wniosku skarżącej z dnia [...] lutego 2018 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. w terminie miesiąca od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; II. stwierdza, że Komendant Policji dopuścił się bezczynności; III. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; IV. przyznać od Komendanta Policji na rzecz strony skarżącej sumę pieniężną w wysokości [...] zł (słownie: [...] złotych); V. zasądza od Komendanta Policji na rzecz skarżącej kwotę [...]zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] (znak: [...]) [zwaną dalej "decyzją z 2010 r."] Komendant Miejski Policji w P. orzekł o opróżnieniu i opuszczeniu lokalu nr [...] przy ul[...] w P. przez W. K. wraz ze wszystkimi osobami zamieszkałymi w tym lokalu z chwilą uprawomocnienia się decyzji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że motywem podjęcia tej decyzji był fakt zrzeczenia się przez W. K. uprawnień do zajmowanego lokalu mieszkalnego. Ten wymeldował się dnia [...] lipca 2010 r. z rzeczonego mieszkania, do którego był uprawniony wraz z dziećmi – A. K. oraz D. K..

Pismem z dnia [...] lutego 2018 r. R. K. (zwana dalej "wnioskodawczynią" lub "Skarżącą") wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji z 2010 r. z uwagi na wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa z uwagi na to, że zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa – art. 156 § 1 pkt 2 i 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zmianami, w dniu orzekania przez tut. Sąd, zwanej dalej "k.p.a."). Wnioskodawczyni wskazała, że jako żona W. K. ma interes prawny w tym, aby dalej zamieszkiwać w lokalu przy ul. [...] w P.. W. K., aby zrzec się prawa do lokalu musiał, zdaniem wnioskodawczyni, uzyskać jej zgodę, co wynika z przepisów prawnorodzinnych, ale przede wszystkim z ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zmianami). Wnioskodawczyni nigdy nie wyraziła na to zgody, a więc decyzja z 2010 r. jest obarczona wadą nieważności.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] r. Komendant Policji (zwany dalej "Komendantem") odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 2010 r. W uzasadnieniu decyzji Komendant wskazał, że postępowanie zakończone decyzją z 2010 r. dotyczy tylko funkcjonariusza Policji – W. K.. Komendant Miejski w P. wydając tę decyzję wiedział o tym, że znajdują się w nim także wnioskodawczyni oraz ich dzieci – A. K. oraz D. K..

W wyniku rozpoznania wniesionego zażalenia, postanowieniem z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] (znak: [...]) Komendant Główny Policji utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W związku z wniesioną skargą, wyrokiem z dnia [...] listopada 2019 r. o sygn. akt II SA/Wa [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej od powyższego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia [...] stycznia 2021 r., sygn. akt III OSK [...] uchylił zaskarżony wyrok, a także zaskarżone postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skoro obowiązek opuszczenia lokalu dotyczy wszystkich osób zamieszkujących go, co wynika z art. 95 ust. 4 ustawy o Policji, a Skarżąca istotnie w nim zamieszkiwała, to decyzja z 2010 r. powinna być również skierowana wobec niej.

Dnia [...] czerwca 2021 r. do Komendy Policji wpłynęło ponaglenie Skarżącej. W uzasadnieniu stwierdzono, że minęły ponad dwa miesiące od orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny uchylenia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i orzeczeń organów Policji, a jej sprawa z wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z 2010 r. nie została rozpoznana.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2021 r. (data wpływu do Komendy Policji: [...] sierpnia 2021 r.) Skarżąca złożyła skargę na bezczynność Komendanta. Skarżąca wskazała, że z informacji udzielonych jej w sekretariacie Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że akta sprawy po wydanym wyroku przez ten Sąd, zostały przekazane Komendantowi Głównemu Policji w dniu [...] lutego 2021 r., a ten był zobowiązany do przekazania ich Komendantowi. Termin załatwienia jej sprawy upłynął dnia [...] kwietnia 2021 r. co oznacza, że organ dopuścił się bezczynności. Mimo wniesionego ponaglenia nie zrobiono nic, aby jej sprawa została załatwiona. Skarżąca zaznaczyła, że termin na załatwienie sprawy administracyjnej biegnie od dnia wydania prawomocnego orzeczenia przez sąd administracyjny.

Na tej podstawie, Skarżąca wniosła o zobowiązanie Komendanta do wszczęcia postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji z 2010 r. w terminie 14 dni od dnia doręczenia wyroku, zobowiązanie Komendanta do wydania decyzji w terminie 30 dni od daty wszczęcia postępowania, stwierdzenie, że Komendant dopuścił się bezczynności, a ona miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz wymierzenie Komendantowi grzywny w wysokości [...] zł lub przyznanie Skarżącej sumy pieniężnej w kwocie [...]zł.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2021 r. Komendant Główny Policji przekazał akta sprawy Komendantowi celem ich dalszego wykorzystania.

Dnia [...] sierpnia 2021 r. wpłynęły akta sprawy do Komendanta, celem ponownego rozpoznania sprawy. Pismem z dnia [...] sierpnia 2021 r. Komendant zawiadomił Skarżącą o tym fakcie i wskazał, że skoro jest ona stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z 2010 r. to wskazano jej, że to postępowanie zakończy się do dnia [...] września 2021 r.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2021 r. Komendant zwrócił się do Skarżącej z pytaniem o jej aktualny adres. Sprawa dotyczy adresu: ul. [...] a w dotychczasowej korespondencji oznacza swój adres jako ul. [...]

W odpowiedzi na skargę, datowaną na dzień [...] sierpnia 2021 r., Komendant wniósł o jej oddalenie w całości. Komendant zrelacjonował cały stan faktyczny i stwierdził niezasadność zarzutu bezczynności. Zarówno w momencie wniesienia ponaglenia jak i skargi na bezczynność, akta administracyjne sprawy wywołanej wnioskiem Skarżącej pozostawały jeszcze w siedzibie Komendy Głównej Policji w W.. Komendant nie mógł zatem procedować jej wniosku, do czego był zobowiązany na mocy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. O tym fakcie pouczono Skarżącą.

Komendant zaznaczył, że po tym jak Skarżąca w 2018 r. wniosła zażalenie na jego postanowienie, akta sprawy zostały przekazane do Komendy Głównej Policji. Od tamtej pory Komendant nie posiada akt sprawy, w oparciu o które mógłby prowadzić sprawę administracyjną. Zdaniem Komendanta, termin z art. 35 k.p.a. otworzy się dopiero, kiedy otrzyma akta sprawy z odpisem prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Ponieważ w dniu złożenia ponaglenia oraz skargi na bezczynność ten fakt jeszcze nie nastąpił, nie można stawiać Komendantowi zarzutu bezczynności.

W piśmie z dnia [...] września 2021 r. Skarżąca wskazała, że zarówno w skardze jak i w ponagleniu z dnia [...] czerwca 2021 r. wystąpił błąd pisarski co do adresu. Skarżąca cały czas zamieszkuje pod spornym adresem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, chociaż nie w pełnym zakresie.

Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania". Niewątpliwie wniesiona skarga dotyczy bezczynności Komendanta w przedmiocie rozpoznania wniosku Skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji z 2010 r. Z tych względów, zarządzeniem z dnia [...] marca 2022 r. Przewodniczący Wydziału II. tut. Sądu wyznaczył termin posiedzenia niejawnego na dzień [...] maja 2022 r. zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami skargi, w związku z czym zarzuty podniesione w jej treści nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.

Zgodnie z art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę (w tym także skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania wskazaną w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (art. 52 § 2 p.p.s.a.).

Złożenie ponaglenia wywiera skutek wyczerpania przez stronę przysługujących jej środków zaskarżenia (art. 52 § 1 p.p.s.a.), a tym samym umożliwia skuteczne wniesienie skargi na bezczynność/przewlekłe prowadzenie postępowania organu pozostającego w zwłoce i niepodejmującego w ustawowym terminie aktów wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-3 p.p.s.a. W sprawach tego rodzaju skarg nie ma znaczenia, jaki okres upłynął pomiędzy ponagleniem wniesionym w trybie art. 37 § 1 k.p.a., a skargą do sądu administracyjnego. Warunkiem formalnym skargi jest wyłącznie złożenie takiego ponaglenia w toku postępowania, którego prowadzenie w sposób przewlekły albo samą bezczynność kwestionuje się w skardze (por. postanowienie NSA z dnia: 10 października 2013 r., sygn. akt I OZ 893/13 oraz 2 września 2020 r. sygn. II OSK 3732/18, dostępne na stronie: https://cbois.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA"). Nie budzi wątpliwości Sądu, że w okolicznościach badanej sprawy stosowny tryb został wyczerpany – ponaglenie złożono pismem z [...] czerwca 2021 r.

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania przedmiotowej skargi należy zauważyć, że w niniejszym postępowaniu kluczowym obowiązkiem Sądu było zbadanie, czy zarzucana w skardze bezczynność Komendanta rzeczywiście istniała – tak w dacie wniesienia skargi, jak i w dacie wyrokowania – a jeśli tak, to czy miała ona charakter rażący.

Zauważyć należy, iż stan "przewlekłego prowadzenie postępowania" wyodrębniono z dotychczasowego pojęcia "bezczynności" w celu rozszerzenia ochrony prawnej stron przed naruszaniem przez organy terminowego załatwiania spraw. Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. bezczynność to stan, w którym nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. (a więc w terminie dodatkowym wyznaczonym przez organ). Przewlekłość z kolei odnosi się do oceny sprawności działania organu – w myśl art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. przewlekłe prowadzenie postępowania będzie miało miejsce, jeżeli jest ono prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Przewlekłość w prowadzeniu postępowania występuje wówczas, gdy organ nie załatwiając sprawy w terminie, podejmuje czynności opieszale, naruszając zasadę szybkości postępowania z art. 12 k.p.a., a podejmowane przez niego czynności mają charakter pozorny lub nieistotny dla merytorycznego załatwienia sprawy (por. wyrok NSA z dnia: 5 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1031/12, 3 września 2013 r., sygn. akt II OSK 891/13, 7 maja 2014 r., sygn. akt I OSK 2595/13, dostępne w CBOSA). Zatem, przez pojęcie "przewlekłego prowadzenia postępowania" należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych i zbędnych. Warto dodać, że stwierdzenie, iż organ jest bezczynny musi być warunkowane formalnym uchybieniem terminom załatwienia sprawy. Innymi słowy, organ nie może się uchylić od zarzutu bezczynności, chociażby nawet podejmował działania, ale nie zakończył postępowania w terminie do tego przewidzianym. Sąd badając bezczynność kontroluje terminowość załatwienia sprawy, przy czym oczywiście musi mieć na względzie wymogi z art. 35-36 k.p.a. Regulacje zawarte w tych przepisach wyznaczają – jak wyżej wyjaśniono – granice, od której stwierdzona może zostać bezczynność organu, jednak również stanowią pewną perspektywę dla oceny przewlekłości.

Skarżąca zarzuca Komendantowi bezczynność w sprawie rozpoznania jej wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z 2010 r. W związku z pierwotnie orzeczoną odmową wszczęcia postępowania nieważnościowego, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu wyroku sądu I instancji oraz uchylił postanowienia organów Policji. Dnia [...] lutego 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny przekazał akta sprawy Komendantowi Głównemu Policji. Od tamtej pory nie toczyło się w sprawie nic, co miałoby doprowadzić do rozpoznania wniosku Skarżącej. Akta sprawy Skarżącej trafiły do Komendanta w dniu [...] sierpnia 2021 r. Komendant uznał, że dopiero od tego dnia jest władny rozpoznać wniosek Skarżącej. Nie sposób zgodzić się z twierdzeniem organu.

Sąd w składzie orzekającym wziął pod uwagę to, że Komendant, jako organ właściwy do ponownego rozpoznania wniosku Skarżącej nie wiedział o fakcie wydania wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Stroną postępowania kasacyjnego, w którym zapadł rzeczony wyrok był przecież Komendant Główny Policji, a nie Komendant. W tym miejscu należy tylko zaznaczyć, że niezrozumiałym jest to, że Komendant Główny Policji zwlekał kilka miesięcy z przekazaniem odpisu wyroku Sądu II instancji wraz z aktami sprawy. Tym zachowaniem przyczynił się do orzeczenia bezczynności w tej sprawie, mimo iż sprawa już nie dotyczy Komendanta Głównego Policji.

Istotną okolicznością w tej sprawie jest to, że dnia [...] czerwca 2021 r., kiedy Skarżąca wniosła ponaglenie, Komendant dowiedział się o całej sprawie tj. o wydanym wyroku i jednocześnie obowiązku rozpoznania wniosku Skarżącej. W tym dniu bowiem, Komendant miał możliwość zapoznania się z treścią wyroku dostępną na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (zwana dalej "CBOSA"). Ponadto Skarżąca wskazała w ponagleniu, jaka była treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Komendant nie uczynił z tą informacją nic, poza przekazaniem ponaglenia według właściwości.

W demokratycznym państwie prawa nie ma miejsca na bezprawie, a każdy organ władzy publicznej, jeżeli ma ku temu prawny obowiązek, jest zobowiązany do działania w kierunku jego realizacji. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego rozstrzygnął o obowiązku rozpoznania wniosku Skarżącej, co oznaczało konieczność wydania orzeczenia w tej sprawie (nieistotne w tym momencie o jakiej treści). Zasada praworządności z art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 k.p.a. nie pozwala na dyskrecjonalne działanie, chyba że przepis prawa materialnego tak stanowi. Komendant miał obowiązek rozpoznać wniosek Skarżącej, zgodnie z zapadłym orzeczeniem sądowym. Dnia [...] czerwca 2021 r. dowiedział się o całokształcie okoliczności sprawy. Jego zaniechanie liczone od tego dnia, sprawiło, że Skarżąca z uwagi na swoje publiczne prawo podmiotowe nie mogła doczekać się rozpoznania jej sprawy, która z uwagi na niewątpliwy interes prawny, uprawniała ją do zainicjowania postępowania w przedmiocie orzeczenia o nieważności decyzji z 2010 r. "Publiczne prawo podmiotowe oznacza taką sytuację prawną obywatela (jednostki zbiorowej), w obrębie której obywatel ten (jednostka zbiorowa), opierając się na chroniących jego interesy prawne normach prawnych może skutecznie żądać czegoś od państwa lub może w sposób niekwestionowany przez państwo coś zdziałać." (J. Boć, A. Błaś, Publiczne prawa podmiotowe [w:] Prawo administracyjne (red.) J. Boć, Wrocław 2005, s. 526). Norma prawna wyznacza uprawnienie Skarżącej, aby domagać się spełnienia przez organ administracji publicznej określonego nią świadczenia, w związku z czym, w demokratycznym państwie prawa nie może dochodzić do sytuacji, w której nie podejmuje się działań ukierunkowanych na urzeczywistnienie tej normy prawnej.

Komendant od dnia [...] czerwca 2021 r. jest świadomy całej sytuacji, jaka miała miejsce po przekazaniu zażalenia na swoje postanowienie organowi odwoławczemu – Komendantowi Głównemu Policji. Komendant do dnia złożenia skargi nie podjął żadnych działań zmierzających choćby do odzyskania akt sprawy administracyjnej. Minęły blisko dwa miesiące, a w sprawie nie zapadło żadne rozstrzygnięcie.

W tym miejscu godzi się zauważyć, że Komendant nie mógł powoływać się na to, że nie posiadał akt administracyjnych. Przekazanie ich organowi odwoławczemu w związku z wniesieniem zażalenia nie zwalnia go z takiej organizacji swojej pracy, aby móc podjąć działania, choćby niezwiązane z prowadzeniem sprawy, ale np. celem dowodowych, gdyż z akt sprawy niepowiązanej mogą wielokrotnie wynikać fakty przydatne na poczet innej sprawy. Nieposiadanie akt sprawy nie stanowi przeszkody w działaniu prowadzącym do załatwienia sprawy administracyjnej. Komendant mógł np. wykonać kopię akt sprawy i pozostawić w swojej siedzibie na czas rozpoznawania zażalenia przez Komendanta Głównego Policji, skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, czy wreszcie skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ponadto dnia [...] czerwca 2021 r. Komendant mógł zwrócić się z prośbą o czasowe wypożyczenie akt sprawy. Twierdzenie Sądu w składzie orzekającym jest powszechnie akceptowane w doktrynie. "Za przyczynę niezależną od organu, uzasadniającą zwłokę w załatwieniu sprawy w terminie, nie można uznać nieposiadania przez organ akt administracyjnych sprawy z tego względu, że akta te zostały przekazane wraz ze skargą strony do sądu administracyjnego. Brak akt administracyjnych (ani też bierne oczekiwanie na ich zwrot) nie jest przeszkodą do rozpoznania sprawy, gdyż to rzeczą organu jest takie zorganizowanie pracy, aby być w posiadaniu albo samych akt administracyjnych albo ich kopii w razie zaistnienia konieczności ich przekazania innemu organowi." (wyrok NSA z dnia 24 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 1917/20, dostępny w CBOSA). Tak więc ani brak akt sprawy związany z ich przesłaniem innemu organowi czy sądowi, ani też bierne oczekiwanie na ich zwrot, nie jest przyczyną niezależną od organu, uzasadniającą zwłokę w załatwieniu sprawy w terminie (wyrok NSA z dnia 21 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 2497/17, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 marca 2021 r., sygn. akt II SAB/Wr 1/21, dostępne w CBOSA).

Należy odnieść się do twierdzeń Komendanta podniesionych w odpowiedzi na skargę, gdyż Sąd w składzie orzekającym z całą mocą nie podziela tego stanowiska. Opóźnione przekazanie przez organ II instancji akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem organowi I instancji nie może powodować niekorzystnych dla strony skutków procesowych, a takie mogłyby wynikać z opieszałości organu w zakresie przekazania akt (por. np. wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 1507/15, dostępny w CBOSA). Stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla to, co zostało już powyżej wskazane, że zasada demokratycznego państwa prawnego nie dopuszcza takiej możliwości, aby organ poprzez swoje celowe zaniechanie skutecznie uwolnił siebie i organ właściwy do rozpoznania wniosku od spełnienia obowiązku prawnego załatwienia sprawy administracyjnej. Innymi słowy, gdyby przyjąć twierdzenie Komendanta, iż od dnia [...] sierpnia 2021 r., a więc od dnia, w którym otrzymał kompletne akta administracyjne, mógł rozpoznać sprawę, a wszystkie terminy zaczęły biec od tego dnia, można by doprowadzić do sytuacji, w której organ odwoławczy nie przekazując (niezależnie od powodu tego stanu) akt sprawy właściwemu organowi, organ ten mógłby uwolnić się od obowiązku załatwienia sprawy z uwagi na brak akt i tym samym nigdy nie narazić się na bezczynność, a Skarżąca nie mogłaby domagać się obrony swoich praw. W demokratycznym państwie prawa, taki stan rzeczy jest niedopuszczalny. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wypowiedział się w tej materii, że termin do wykonania wyroku tj. do załatwienia sprawy nie rozpoczyna swojego biegu od daty przekazania akt przez organ II instancji organowi właściwemu (zob. np. wyrok NSA z dnia 30 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 882/14, postanowienie NSA z dnia 31 lipca 2013 r., sygn. akt II OSK 1703/13, dostępne w CBOSA).

Termin na załatwienie sprawy rozpoczyna swój bieg z momentem określonym w art. 286 § 1 i 2 p.p.s.a. (wyrok NSA z dnia 25 listopada 2016 r., sygn. akt II FSK 2541/14, dostępny w CBOSA). Należy jednak mieć na uwadze to, iż Komendant nie wiedział o fakcie wydania wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny, a tym bardziej o dacie przekazania akt sprawy Komendantowi Głównemu Policji. Tym samym, mając na względzie art. 35 § 5 k.p.a., zgodnie z którym do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. poz. 2320), okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu, nie można winić organu, że nie podjął się załatwienia sprawy. Tak jak wskazano powyżej, do dnia [...] czerwca 2021 r. Komendant nie wiedział o sprawie, ani tym bardziej o swoim obowiązku załatwienia jej. Nie da się zatem postawić zarzutu bezczynności, aż do tej daty. Bezczynność nastąpiła po niej. Organ nie podjął żadnych czynności zwiedzony błędnym przekonaniem, że dopiero z dniem doręczenia akt sprawy otworzy się termin miesięczny na rozpoznanie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z 2010 r. To przekonanie było całkowicie błędne, co już wykazano.

Mając na względzie fakt, że do dnia orzekania przez Sąd, decyzja, o której wydanie wnioskowała Skarżąca nie została wydana, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zobowiązano Komendanta do rozpoznania wniosku Skarżącej z dnia [...] lutego 2018 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z 2010 r. w terminie miesiąca od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt I. sentencji wyroku).

Bezczynność istotnie Komendanta miała miejsce, gdyż od dnia [...] czerwca 2021 r. dowiedział się o sprawie i powinien podjąć faktyczne działania zmierzające do jej załatwienia, czego nie uczynił, ponieważ oczekiwał na doręczenie akt sprawy wraz z odpisem prawomocnego wyroku. Dlatego też, Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. stwierdził, że Komendant dopuścił się bezczynności (pkt II. sentencji wyroku). Sąd w składzie orzekającym doszedł jednak do przekonania, że bezczynność Komendanta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, o czym przesądzono na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. (pkt III. sentencji wyroku). Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. to naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Przekroczenie musi być zatem bardzo znaczne i wskazywać na złą wolę organu lub powodować jakieś wyjątkowo dolegliwe dla strony skutki. "Rażącym naruszeniem prawa jest taka wadliwość, którą cechuje szczególnie duży ciężar gatunkowy. Ma ona miejsce, gdy brak jest oczywistego podejmowania czynności lub gdy dochodzi do oczywistego lekceważenia wniosków strony. Taka sytuacja występuje też, gdy organ jawnie wykazuje brak chęci załatwienia sprawy lub gdy ewidentnie nie stosuje się do przepisów." (wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1589/20, dostępny w CBOSA).

Komendant do dnia [...] czerwca 2021 r. obiektywnie nie mógł wiedzieć, jaki był wynik sprawy ze skargi kasacyjnej, ponieważ to Komendant Główny Policji był stroną postępowania sądowoadministracyjnego, a nie Komendant. Nie znając sygn. akt nie było możliwości sprawdzenia wyniku sprawy. Po dacie [...] czerwca 2021 r. Komendant będąc w błędnym przekonaniu, że termin na załatwienie sprawy rozpocznie się, gdy wpłyną do jego siedziby akta sprawy, niezasadnie oczekiwał na ich wpływ. Nie jest to rażące naruszenie prawa, ponieważ Komendantem nie kierował lekceważący stosunek do sprawy. Nie było tak, że Komendant wiedział o sprawie, ale intencjonalnie jej nie załatwiał. Błędne przekonanie o stanie faktycznym i prawnym nie oznacza rażącego naruszenia prawa, stąd nie dało się orzec tak jak oczekiwała tego Skarżąca w tym zakresie.

Sąd, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. przyznał od Komendanta na rzecz Skarżącej sumę pieniężną w kwocie [...]zł (pkt IV. sentencji wyroku). Zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a.: "Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6". Wskazany przepis ma charakter uznaniowy. Sąd w składzie orzekającym stoi na stanowisku, że mimo braku charakteru rażącego naruszenia prawa, w niniejszej sprawie, która ma charakter życiowy i dotyczy bezpośrednio spraw związanych z pobytem Skarżącej w spornym mieszkaniu, oczekiwanie przez tak długi czas i pozostawanie narażonej na egzekucję mogącą zakończyć się nawet pozbawieniem nieruchomości, przyznanie sumy pieniężnej musi stanowić pewnego rodzaju rekompensatę z tytułu zaniedbań. Suma pieniężna, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a jest środkiem dyscyplinująco-represyjnym o charakterze dodatkowym, który powinien być stosowany z rozwagą. Nie tylko drastyczne przypadki zwłoki uzasadniają przyznanie sumy pieniężnej. Zwłoka, która może narazić stronę na szkody wywołane przez organ administracji publicznej błędnym przekonaniem o stanie faktycznym i prawnym, zasługuje na wynagrodzenie ze strony administracji. W tym należy upatrywać istotnego składnika zasady demokratycznego państwa prawnego, jakim jest zasada sprawiedliwości społecznej.

Przepis art. 149 § 2 p.p.s.a. ma charakter uznaniowy, więc Sąd doszedł do przekonania, że kwota zasądzona kwota sumie pieniężnej będzie uzasadniona. Skarżąca uzyskała korzystny dla siebie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego. Po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku sprawa zostanie załatwiona w ciągu miesiąca. Znamienne dla Sądu było to, że zwłoka Komendant nie była drastyczna (niespełna dwa miesiące). Długość zwłoki jest dla Sądu zasadniczą determinantą, według której należy przyjąć wysokość sumy pieniężnej. Należy mieć także na względzie, że środki pieniężne przeznaczone dla Skarżącej powinny przede wszystkim "pouczyć" organ, a nie pozbawiać go kolejnych zasobów, które są niezbędne do prowadzenia bieżącej działalności.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. w związku z § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 535). Sąd zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego w kwocie [...]zł, co stanowiło równowartość wpisu od skargi (pkt V. sentencji wyroku).