Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 384/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2, art. 252 par. 2, art. 255
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 17 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 24 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 301/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 24 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 301/13 odmówił M. N. przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] grudnia 2012 r. w przedmiocie podatku akcyzowego.

M. N. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od wpisu sądowego od zażalenia. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF skarżący uzupełnił [...] kwietnia 2013 r. Jednocześnie rozszerzył swoje żądanie, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych w całości.

W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że pozostaje w związku małżeńskim, jednakże z żoną od 2010 r. pozostaje w faktycznej separacji, zaś aktualnie toczy się postępowanie sądowe w przedmiocie orzeczenia separacji pomiędzy małżonkami. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, lecz nie przynosi mu ona dochodów tylko straty, nie posiada żadnych zasobów finansowych, nie jest właścicielem nieruchomości ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro.

W związku z powziętymi wątpliwościami zarządzeniem z dnia 24 kwietnia 2013 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie w terminie 7 dni wskazanych w wezwaniu dokumentów.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przedłożył dodatkowe dokumenty i oświadczenia.

Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego referendarz sądowy WSA w G. postanowieniem z dnia 22 maja 2013 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie.

Sąd pierwszej instancji po rozpoznaniu wniosku na skutek sprzeciwu skarżącego postanowieniem z dnia 24 czerwca 2013 r. odmówił przyznania mu prawa pomocy. Sąd przeprowadził analizę sytuacji majątkowej skarżącego i uznał, że nie spełnił on przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), gdyż nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.

Sąd I instancji na podstawie przesłanych dokumentów ustalił, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, z żoną pozostaje w separacji, jego dwie małoletnie córki zamieszkują z matką. Zobowiązany jest on do przekazywania na rzecz córek środków pieniężnych w wysokości 1.500 zł na każdą z nich. Skarżący nie uzyskuje żadnych dochodów, gdyż prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi mu straty. W zeznaniu podatkowym za 2012 r. wykazał z tego tytułu stratę w wysokości 280.700,13 zł, deklarując przychód w kwocie 1.470.121,03 zł oraz koszty jego uzyskania w kwocie 1.750.821,16 zł, zaś strata netto wynikająca z rachunku zysku i strat za ubiegły rok obrachunkowy stanowiła kwotę 281.269,32 zł. Na dzień 31 marca 2013 r. nie osiągnął przychodów netto ze sprzedaży, poniósł natomiast stratę w wysokości 9.432,95 zł. Zgodnie z przedłożonym bilansem skarżący posiadał na dzień 31 grudnia 2012 r. aktywa trwałe o łącznej wartości 1.401.172,62 zł, (środki trwałe o wartości 99.903,77 zł w tym urządzenia techniczne i maszyny o wartości 48.516,55 zł, środki transportu o wartości 41.820,01 zł). Aktualnie, jak oświadczył, nie jest właścicielem żadnych nieruchomości, nie posiada zasobów finansowych, pojazdów mechanicznych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, jego rachunek bankowy podlega zajęciu do łącznej kwoty 292.991,90 zł (zgodnie z odpisami tytułów wykonawczych i zawiadomieniami o zajęciu konta z dnia [...] kwietnia 2013 r.), zgodnie z treścią dodatkowego oświadczenia wnioskodawcy zajęciu podlegają zarówno jego rachunki firmowe, jak i osobiste. Według dodatkowego oświadczenia średnie miesięczne koszty utrzymania skarżącego wynoszą około 400 zł. Aby regulować wskazane wydatki, wnioskodawca zaciągnął kredyt bankowy.

Sąd I instancji uznał, że sytuacja finansowa skarżącego jest niejasna, w szczególności w kwestii dotyczącej braku dochodów i zasobów pieniężnych w kontekście ponoszonych przez niego wydatków. Wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny swojej kondycji finansowej poprzez powoływanie okoliczności (i ich udokumentowanie) w taki sposób, by prowadziły one do wniosku, że aktualnie nie ma on realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych. Takie zachowanie wnioskodawcy skutkuje zaś niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. W świetle przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów Sąd przyjął, że skarżący nie uzyskuje dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, to jednak skoro ponosi on bieżące, konieczne wydatki i posiada na ten cel środki z zaciągniętego kredytu bankowego (przy czym nieznana jest kwota posiadanych środków pochodzących z kredytu, wysokość rat), a jednocześnie brak dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację danych o zasobach pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych, uznał że istotne wątpliwości dotyczące jego rzeczywistych możliwości płatniczych wciąż pozostają niewyjaśnione.

Na powyższe postanowienie M. N. wniósł zażalenie, w którym zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj. art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez uznanie, iż skarżący nie udowodnił w stopniu wystarczającym, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Skarżący w sposób dostateczny poprzez złożone dokumenty i oświadczenie wykazał, że nie uzyskuje on dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, jego konta bankowe zostały zajęte i nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, tym bardziej, że wobec skarżącego toczy się wiele postępowań które generują dodatkowe wydatki. Skarżący obecnie utrzymuje się za środki pożyczone. Gdyby posiadał on jakikolwiek inny majątek, organy egzekucyjne również dokonałyby jego zajęcia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na tle tego przepisu jak i szeroko rozumianej instytucji prawa pomocy ukształtował się i utrwalił pogląd, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i majątku. Posiadanie majątku, co do zasady, wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, jednak reguła ta nie odnosi się do sytuacji, w których osoby wnioskujące o przyznanie tego prawa nie mają realnej, obiektywnej możliwości uzyskania z posiadanego majątku jakiegokolwiek dochodu (por. post. NSA z 8 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 912/12).

Podkreśla się również, że wykazanie okoliczności mających stanowić podstawę wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie domagającej się przyznania jej tego prawa, tym samym to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek przedstawienia okoliczności i ich odpowiednie udokumentowanie, które przemawiać będą za zasadnością wniosku. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnioskodawcy. W razie wątpliwości co do przedstawionych w ten sposób informacji sąd na mocy art. 255 p.p.s.a. może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się w tym zakresie niewystarczające.

Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał Sąd I instancji, wzywając skarżącego o dostarczenie stosownych dokumentów. Z akt sprawy wynika, że wezwanie do uzupełnienia wniosku precyzyjnie określało, jakich informacji oczekiwał Sąd I instancji i jakie dokumenty na te okoliczności miały zostać przedstawione. Sąd I instancji uznał, że skarżący nie wykonał w pełni wezwania Sądu i nie przedstawił wszystkich wymaganych przez Sąd dokumentów. Przedstawione informacje były niewystarczające do przyjęcia ponad wszelką wątpliwość, czy strona rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd I instancji ocenę tę oparł o ustalenia, że skarżący utrzymuje się sam, pomimo, że od dłuższego czasu nie osiąga jakichkolwiek dochodów z wykonywanej działalności gospodarczej. Jak wynika ze złożonego dodatkowo oświadczenia, ponosi wydatki związane z bieżącym utrzymaniem (400 zł), jak również przekazuje środki na rzecz małoletnich córek w kwocie łącznie 3.000 zł. Natomiast jako źródło bieżącego utrzymania wskazał kredyt bankowy, bez przedłożenia jakichkolwiek dokumentów potwierdzających jego udzielenie. Wnioskodawca nie przedstawił również wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych. Pomimo, iż podlegają one zajęciu egzekucyjnemu, nie wpływa to na niemożność uzyskania wyciągów z tych kont.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd I instancji ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że skarżący nie wykazał, aby w jego sytuacji przyznanie prawa pomocy było uzasadnione. Sąd I instancji oceniając przedmiotowy wniosek zwrócił uwagę na okoliczności prowadzenia przeciwko skarżącemu licznych postępowań egzekucyjnych oraz fakt spłacania przez niego raty kredytu bankowego. Jednocześnie wskazać, należy, że skarżący w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy wzywany był w trybie art. 255 p.p.s.a. do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów wobec stwierdzenia, iż dane zawarte we wniosku są niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego i oceny jego możliwości płatniczych. Pomimo możliwości uzupełnienia materiału dowodowego, umożliwiającego dokonanie rzetelnej oceny okoliczności uzasadniających wniosek o przyznanie prawa pomocy, skarżący nie wskazał w zakresie kredytu bankowego, w jakiej wysokości spłaca miesięczne należne raty tego kredytu. Nie przedstawił również środków pochodzących z kredytu bankowego i rachunku bankowego, na który przekazano środki finansowe, do czego był zobowiązany zwłaszcza w sytuacji, gdy pokrywa nimi bieżące i konieczne wydatki. Nie przedłożył jakichkolwiek dowodów potwierdzających udzielenie tego kredytu. Sam skarżący zatem uniemożliwił dokonanie oceny wpływu spłaty kredytu i wysokości jego miesięcznej raty na jego możliwości finansowe, a tym samym na możliwości partycypowania w kosztach sprawy sądowoadministracyjnej. Należy również uznać za niejasne, w jaki sposób skarżący uzyskał kredyt bankowy na zaspokojenie bieżących potrzeb, skoro nie uzyskuje on dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Zatem przyjąć należy, że skarżący posiadał zdolność kredytową, a co za tym idzie - spełniał kryteria majątkowe przy obliczaniu tej zdolności.

Podnoszona okoliczność prowadzenia licznych postępowań egzekucyjnych przeciwko skarżącemu, nawet w sytuacji złożenia przez niego dokumentów w postaci zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych, nie mogła odnieść zamierzonego skutku, albowiem skarżący powołując się na tę okoliczność nie wskazał ile rachunków bankowych posiada, nie przedłożył wyciągów z tych rachunków, a także nie wykazał, jaki wpływ dla płynności finansowej na tych rachunkach ma fakt zajęć egzekucyjnych. Samo bowiem wskazanie, w jakiej wysokości dotychczas dokonano egzekucji z rachunków bankowych skarżącego nie jest wystarczające do dokonania oceny wpływu egzekucji dla sytuacji finansowej skarżącego skoro nie została wykazana, na podstawie wyciągów z kont bankowych – wpływów i obciążeń, zdolność do dysponowania środkami finansowymi gromadzonymi na rachunkach bankowych. Taki stan sprawy powoduje, że skarżący pomimo obowiązku wykazania wszelkich okoliczności zmierzających do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, obowiązku tego nie wypełnił, a tym samym uniemożliwił dokonanie oceny wpływu podnoszonych okoliczności, na rzeczywistą możliwość poniesienia kosztów sądowych.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.