Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 181/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 86 par. 1, art. 87
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 146 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2017 poz 201
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Po 1181/17 w zakresie przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi D. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. z dnia 26 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2009 r. postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 17 stycznia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, w sprawie o sygn. akt I SA/Po 1181/17, działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), dalej: p.p.s.a., odmówił przywrócenia na wniosek D. M. (dalej: strona lub skarżący) terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. z 26 czerwca 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2009 r. Wspomniane orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym:

Pismem z 10 listopada 2016 r. strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na ww. decyzję organu podatkowego, zawierając w niej także wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że objęta skargą decyzja organu została skierowana na adres, pod którym wówczas już nie zamieszkiwał. W związku z problemami finansowymi i zdrowotnymi skarżący wyprowadził się i wymeldował z dotychczasowego miejsca zamieszkania, zamieszkując pod nowym adresem i sądząc, że organ podatkowy z urzędu poweźmie wiedzę o tym fakcie. Wskazano też, że na skutek problemów zdrowotnych (zaburzenia pamięci) skarżący nie potrafił podać, czy zawiadomił organ podatkowy o zmianie adresu zamieszkania. O fakcie wydania zaskarżonej decyzji zaś skarżący dowiedział się 3 listopada 2017 r., podczas wizyty w siedzibie organu podatkowego, będącej wynikiem zainteresowania się przez niego brakiem jakiejkolwiek korespondencji w sprawie, która toczy się od kilku lat.

Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zaskarżonym postanowieniem z 17 stycznia 2018 r. odmówił jego uwzględnienia, uznając, że uchybienie terminowi do wniesienia skargi nastąpiło z winy skarżącego, który nie wywiązał się z obowiązku powiadomienia organu podatkowego o zmianie swojego adresu. Za całkowicie gołosłowną uznano ponadto argumentację skarżącego w przedmiocie jego problemów zdrowotnych, wobec braku dołączenia jakichkolwiek dokumentów mogących uprawdopodobnić, że niewywiązanie się z obowiązku przewidzianego w art. 146 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 201, ze zm.), dalej: O.p., było spowodowane stanem zdrowia strony.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji w celu przywrócenia terminu do wniesienia skargi, a w konsekwencji merytorycznego jej rozpoznania. Skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że uchybił on terminowi do wniesienia skargi ze swojej winy. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że Sąd w sposób całkowicie dowolny nie dał wiary zapewnieniom skarżącego o jego problemach zdrowotnych, które spowodowały uchybienie terminowi do złożenia skargi oraz zupełnie dowolnie przyjął, że wnioskodawca nie cierpi na problemy ze zdrowiem, przez które ma luki w pamięci.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnić należy, że instytucja przywrócenia terminu ma na celu wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do tego uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez uczestnika postępowania, zobowiązanego do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto - w myśl art. 87 p.p.s.a. - pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z ww. wnioskiem należy ponadto dokonać czynności sądowej, której nie dokonano w terminie.

Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dla przykładu można wskazać, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się, w orzecznictwie m. in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 września 2010 r., II OZ 849/10, z 28 marca 2012 r. II OZ 179/12, CBOSA).

Równocześnie podkreślenia wymaga, że w świetle art. 86 § 1 p.p.s.a. postępowanie w sprawie przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej ma charakter wnioskowy. Sąd administracyjny nie jest władny podjąć żadnych działań w tym zakresie z urzędu. Ponadto (co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt II FZ 320/11, CBOSA), rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, sąd jest zobowiązany do podjęcia rozstrzygnięcia przede wszystkim na podstawie treści wniosku (podniesionych tam okoliczności faktycznych i racji prawnych) oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a. W myśl bowiem art. 133 § 1 p.p.s.a. (który znajduje odpowiednie zastosowanie do postanowień), sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Odpowiednie odczytanie powołanej regulacji na gruncie postępowania dotyczącego przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, kończącego się postanowieniem dotyczącym wniosku strony, polega na tym, że jako podstawę oceny sądu należy przyjąć akta sprawy, które dokumentują wszystkie ustalenia faktyczne poczynione w danym postępowaniu.

Tym samym to do podmiotu wnioskującego o przywrócenie terminu należy takie umotywowanie wniosku, ewentualnie dodatkowe poparcie swoich twierdzeń niezbędną dokumentacją, aby w sposób możliwe wyczerpujący i przekonujący dla sądu administracyjnego uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu. Podkreślenia wymaga przy tym, że z uwagi na charakter działania (zakres kognicji) sądu kasacyjnego - który sprowadza się jedynie do badania prawidłowości działania sądu pierwszej instancji, a nie do powtórnego merytorycznego rozpoznania danej sprawy - wspomniane okoliczności muszą zostać wykazane na etapie rozpatrywania wniosku o przywrócenie terminu przez sąd pierwszej instancji.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, badając zaskarżone postanowienie pod kątem jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawa oraz w granicach okoliczności faktycznych, w jakich orzekał Sąd pierwszej instancji, stwierdza, że postanowienie to nie narusza prawa.

Z okoliczności sprawy wynika, że powodem uchybienia terminu do wniesienia skargi był brak wiedzy strony o wydaniu decyzji przez organ podatkowy. Brak ten wynikał zaś z faktu, że w toku postępowania podatkowego strona zmieniła adres zamieszkania.

W takich okolicznościach przepisy prawa procesowego przewidują jednak obowiązek strony postępowania powiadomienia organu o zaistniałej zmianie (art. 146 § 1 O.p., w myśl którego w toku postępowania strona oraz jej przedstawiciel lub pełnomocnik mają obowiązek zawiadomić organ podatkowy o zmianie adresu, pod którym dokonuje się doręczeń, lub adresu elektronicznego). W przepisie tym chodzi zatem nie tyle o zmianę miejsca zamieszkania strony (jej przedstawiciela ustawowego, czy pełnomocnika), ile o zmianę adresu korespondencyjnego. Realizacja powyższego obowiązku ma zaś służyć zabezpieczeniu zarówno praw procesowych strony (uniknięciu np. sytuacji, jaka zaistniała w rozpoznawanej sprawie), jak też prawidłowego toku postępowania. W razie bowiem zaniedbania tego obowiązku pismo uznaje się za doręczone pod dotychczasowym adresem, a organ pozostawia je w aktach sprawy (art. 146 § 2 O.p.).

Jak wynika z akt sprawy, w tym z odpowiedzi na zażalenie, w postępowaniu odwoławczym organ podatkowy dokonywał doręczeń pism kierowanych do skarżącego pod adresem: [...], który został wyraźnie wskazany przez skarżącego w piśmie z 22 stycznia 2015 r. (k. 2457 akt administracyjnych) jako adres do doręczeń w miejsce adresu wcześniejszego - [...]. Z akt tych wynika również, że do czerwca 2016 r. skarżący odbierał korespondencję od organu wysyłaną pod adres wskazany w piśmie z 22 stycznia 2015 r., jak też aktywnie uczestniczył w prowadzonym postępowaniu. Pierwsza przesyłka zwrócona przez operatora pocztowego do organu z adnotacją o niepodjęciu jej przez adresata została nadana 15 czerwca 2016 r. (k. 2652 akt administracyjnych). Od tego czasu wszystkie kolejne przesyłki kierowane do skarżącego były zwracane do organu z ww. przyczyny. Nadmienić również należy, że w aktach sprawy brak jest innych, niż wymienione powyżej, informacji o adresie do doręczeń kierowanej do skarżącego korespondencji, co potwierdził on sam we wniosku o przywrócenie terminu. .

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadnie uznał Sąd pierwszej instancji, iż przyczyna uchybienia terminu, jaką był brak wiedzy skarżącego o wydaniu decyzji, wynikła z okoliczności przez niego zawinionych, tj. z braku wywiązania się z obowiązku wynikającego z art. 146 § 1 O.p.

Trafnie też przyjął Sąd pierwszej instancji, iż kwestie problemów zdrowotnych skarżącego pozostają bez wpływu na ocenę, czy zawinił on, czy też nie w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Należy bowiem zauważyć, że we wniosku o przywrócenie terminu skarżący nie powołał się na te problemy jako powód niedochowania ww. terminu procesowego. Z treści wniosku o przywrócenie terminu wynika bowiem, że w ten sposób tłumaczy on jedynie fakt swojej niewiedzy o tym, czy zawiadomił, czy też nie zawiadomił organ podatkowy o zmianie adresu do doręczeń w postępowaniu podatkowym. Dopiero w zażaleniu skarżący podniósł, że ze względu na swoje problemy zdrowotne nie złożył skargi w terminie. Powyższa zmiana stanowiska skarżącego w tym zakresie nie może jednakże zostać uwzględniona przez Naczelny Sąd Administracyjny z uwagi na sygnalizowany już we wstępnej części uzasadnienia niniejszego postępowania fakt, że dokonywana przez ten Sąd kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji odbywa się w granicach stanu faktycznego i prawnego, w których zostało ono wydane. Postępowanie zażaleniowe ma bowiem na celu zweryfikowanie legalności działania sądu pierwszej instancji przy wydawaniu objętego zażaleniem postanowienia, co wynika z art. 194 § 1 p.p.s.a., a nie ponowne rozpoznanie wniosku, w tym wypadku wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi.

Z tych też względów poza oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostała treść dokumentacji medycznej dołączonej do zażalenia.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.