Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 6/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2013-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 , art. 3, art. 4, art. 27, art. 34, art. 15, art. 61, art. 59, art. 29, art. 7,
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 29 ust. 1 a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 6, 7, 8, 12 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marcin Miemiec, Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Sędzia WSA Maciej Guziński, Protokolant Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 21 marca 2013 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. we W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej we W., po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez spółkę "A" Sp. z o.o." (dalej zwana także stroną skarżącą) – utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...]r., znak [...], Dyrektora Oddziału Ubezpieczeń Społecznych we W. I Inspektorat, w przedmiocie oddalenia zarzutów - wykonania obowiązku, wniesionego na podstawie art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz.U. z 2012 poz. 1015 ze zm.; dalej "u.p.e.a."), w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych nr: [...], zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych, wniesionego na podstawie art. 33 pkt 8 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych nr: [...], wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych we W. I Inspektorat.

W uzasadnieniu przytoczono między innymi, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we W. jako organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec strony skarżącej na podstawie własnych tytułów wykonawczych, obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, FP i FGŚP za wyszczególnione miesiące lat 2004-2009. Zawiadomieniem z dnia [...] r. dokonał zajęcia wierzytelności zobowiązanej spółki, na podstawie wymienionych tytułów wykonawczych. Odpisy tytułów wykonawczych wraz z odpisami zawiadomień o zajęciu doręczono w dniu [...]r. Wniesione przez spółkę zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego zostały uznane przez organ egzekucyjny za bezzasadne.

Rozpatrując wniesione zażalenie organ odwoławczy zauważył, że zgodnie z treścią art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 u.p.e.a. organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5 wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca i dotyczy to także Dyrektora Izby Skarbowej. Organ egzekucyjny (w zakresie zarzutów z art.33 pkt 1-5 ustawy egzekucyjnej) nie jest uprawniony do prowadzenia odrębnego postępowania wyjaśniającego, mającego na celu ustalenie podstaw do uwzględnienia zarzutów i do podważenia w tym trybie stanowiska wierzyciela. Zarzuty są środkiem zaskarżenia, który przysługuje we wstępnej fazie postępowania egzekucyjnego, gdyż wnosi się je w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, co w praktyce oznacza, że nie można się nimi posłużyć w następnych stadiach tego postępowania. W przypadku, gdy wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, nie wydaje się odrębnych postanowień w sprawie stanowiska wierzyciela.

Odnosząc się do podstaw zarzutów strony skarżącej organ wskazał, że w swoim pierwotnym piśmie, z dnia [...]r. skarżąca spółka określiła swoje żądanie bardzo nieprecyzyjnie, powołując się na zapłatę zaległości, na fakt wyegzekwowania części zaległości przez prowadzącego wcześniej egzekucję Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz na zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, co miało się przejawiać, zdaniem strony, w zajęciu nieistniejących wierzytelności oraz wszczęciu egzekucji, pomimo złożenia przez spółkę wniosku o rozłożenie zaległości na raty. Spółka dwukrotnie była wzywana do sprecyzowania pierwotnego wniosku. W piśmie z dnia [...]r. doprecyzowała, że w piśmie z dnia [...]r. zgłosiła zarzut wykonania obowiązku, powołując się na wpłaty własne i kwoty wyegzekwowane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Odnośnie zaś do kwestii niedopuszczalności egzekucji z uwagi na złożenie wniosku o rozłożenie na raty spłaty zobowiązań, objętych tytułami wykonawczymi oraz odnośnie zajęcia nieistniejących wierzytelności w dalszym ciągu nie udzieliła jednoznacznej odpowiedzi, gdyż wskazała, że zarzuty dotyczą: "dokonania zajęcia nieistniejących wierzytelności" oraz "przedwczesnego wszczęcia postępowania egzekucyjnego". Ponieważ takich dokładnie zarzutów nie przewiduje przepis art. 33 u.p.e.a., a co więcej, strona wyraźnie wskazała, że jej intencją nie było złożenie zarzutu niedopuszczalności egzekucji, organ egzekucyjny po raz kolejny wezwał stronę, przytaczając wszystkie podstawy zarzutów, do określenia, które dokładnie z zarzutów, wymienionych w ustawie, strona wnosi. W piśmie z dnia [...] r. skarżąca spółka wyraźnie określiła, że jej intencją było zgłoszenie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego a argumentem dla zasadności tego zarzutu miało być zajęcie nieistniejących wierzytelności a także przedwczesne - w ocenie strony - wszczęcie postępowania egzekucyjnego.

W niniejszej sprawie, jak dalej zauważono, przyjęto ostatecznie, że zgłoszony został zarzut wykonania obowiązku (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.) oraz zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 33 pkt 8 u.p.e.a.). Wzięto pod uwagę fakt, że organ egzekucyjny ponad wszelką wątpliwość dołożył wszelkich starań, by wyjaśnić rzeczywistą wolę strony, wzywając ją dwukrotnie do sprecyzowania pierwotnych zarzutów i wyjaśniając, jak zarzuty te mogłyby być zakwalifikowane.

Rozpatrując zarzut wykonania obowiązku, organ w kwestii egzekwowania należności, które były już uprzednio egzekwowane na podstawie tytułów wykonawczych, wystawionych w roku 2005, wyjaśnił, że poprzednio prowadzone postępowanie zostało umorzone. Wskutek wpłat własnych skarżącej spółki oraz częściowo skutecznej, uprzednio prowadzonej egzekucji doszło do wygaśnięcia części zaległości, a nowe postępowanie egzekucyjne objęło wyłącznie zaległości dotychczas niezrealizowane, stąd zarzut, zgłoszony wobec wymienionych tytułów wykonawczych, nie znajduje uzasadnienia. Sposoby rozliczenia wyegzekwowanych należności, zawierające szczegółowe zestawienie kwot uzyskanych w toku egzekucji zostało czytelnie przedstawione przez organ egzekucyjny I instancji w formie tabeli. Kwestia wykonania obowiązku, którą rozstrzygnął organ egzekucyjny w swoim postanowieniu, wiąże organ zażaleniowy.

Za bezzasadny uznano również drugi podniesiony zarzut, dotyczący zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W myśl bowiem art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje takie środki, które doprowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Przepis ten zawiera dwie zasady postępowania egzekucyjnego, tj. zasadę celowości i stosowania środka najmniej uciążliwego, przy czym istotą postępowania egzekucyjnego jest osiągnięcie skutku w postaci zaspokojenia wierzyciela. Zatem wybór najłagodniejszego środka egzekucyjnego dotyczyć może tylko takich sytuacji, gdy kilka możliwych do zastosowania środków egzekucyjnych powinno przynieść taki sam efekt. Celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania egzekwowanego obowiązku tj. spowodowanie, aby zobowiązany zachował się w sposób zgodny z treścią nałożonego na niego obowiązku co wynika wprost z art. 1 u.p.e.a. Wybór środka egzekucyjnego pozostawiony jest zatem organowi, a nie woli strony. Chodzi tu o zastosowanie innego spośród trzynastu środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. Jeżeli zaś w konkretnym wypadku organ ma do dyspozycji tylko jeden środek egzekucyjny, to wówczas nie tylko jest on uprawniony, a wręcz zobowiązany do jego zastosowania. Takie stanowisko znajduje także potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, albowiem stosownie do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lipca 2005 r. (sygn. akt III SA/Wa 1092/05), to zobowiązany wnosząc zarzut winien uzasadnić, że zastosowany wobec niego środek egzekucyjny jest zbyt uciążliwy, wykazując, iż cele postępowania egzekucyjnego organ mógłby osiągnąć stosując inne środki egzekucyjne lub zajęcie tylko jednego konkretnego środka. Podnosząc, iż organ powinien był dokonać zajęcia tylko jednego z nich, winien wskazać fakty świadczące o tym, że zastosowanie innego środka egzekucyjnego - wymienionego w katalogu zawartym w treści art. 1a pkt 12 u.p.e.a - było możliwe.

Jak dalej podniesiono - zdefiniowania pojęcia uciążliwości w świetle art. 33 u.p.e.a. podjął się WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 8 kwietnia 2008 r. (I SA/Gd 26/08), przyjmując, że jest to dokuczliwość zastosowanego środka dla codziennego życia czy prowadzonej działalności, powodująca niemożność czy utrudnienia codziennego funkcjonowania dłużnika. Zdaniem WSA za takowe nie można uznać twierdzeń możliwości utraty autorytetu i dobrego imienia przez skarżącego. Sąd podkreślił, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec dłużników Skarbu Państwa jest ustawowym obowiązkiem urzędu skarbowego, a zatem wierzyciel nie może kierować się własnym uznaniem w kwestii, czy wszcząć egzekucję. Skarżąca spółka w swoich pismach wielokrotnie podnosiła "zszarganie reputacji skarżącej w grupie klientów budżetowych". Celem egzekucji jest tu wykonanie obowiązku, a nie wyrządzenie uciążliwości. Uciążliwość jest zaś tylko wtedy dopuszczalna, gdy jest usprawiedliwiona dążeniem do wykonania obowiązku. W świetle przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ocena stopnia dolegliwości poszczególnych środków pozostawiona została organowi egzekucyjnemu. W rozpoznawanej sprawie zaś skarżąca spółka powyższych okoliczności nie wykazała. Nie wskazała też innego alternatywnego środka egzekucyjnego, co legitymowałoby jej działanie, jako mające uzasadnienie w przytoczonym stanie faktycznym i z tego też względu zasadnie organ pierwszej instancji uznał wniesiony zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z wierzytelności pieniężnych za nieuzasadniony. Dla oceny zasadności zarzutu nie ma żadnego znaczenia podkreślany przez stronę fakt, że w sprawie doszło do zajęcia wierzytelności "nieistniejących". Organ egzekucyjny, stosując środek egzekucyjny, jakim jest zajęcie wierzytelności, najczęściej nie ma pewności, czy zajęcie okaże się skuteczne. O tym dowiaduje się dopiero wtedy, gdy otrzyma odpowiedź dłużnika zajętej wierzytelności na przesłane zajęcie, stąd też zajęcie wierzytelności, w sytuacji braku wyboru pomiędzy różnymi możliwymi do zastosowania środkami egzekucyjnymi, w żaden sposób nie mogło być uznane za zbyt uciążliwy środek egzekucyjny, bez względu na to, czy zajęcie okazało się następnie skuteczne czy też nie.

Natomiast wszelkie rozważania, odnoszące się do woli dobrowolnego uregulowania zobowiązań w formie układu ratalnego przez skarżącą spółkę, powodu przekazania tytułów wykonawczych, daty obciążenia rachunku bankowego, prawidłowości dokonywania przez wierzyciela księgowań do kwestii związanej z przedwczesnym, wobec nierozpoznanego wniosku o układ ratalny, wszczęciu egzekucji, zdaniem organu nie mają wpływu na prawidłowość rozpatrzenia zarzutów, jak również znaczenia dla zasadności podjętego rozstrzygnięcia.

W skardze na powyższe postanowienie spółka zarzuciła naruszenie norm postępowania i prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Stwierdziła, że zostało wydane z naruszeniem przepisów art. 6, 7 8 oraz 12 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej przyw3oływana jako "u.s.u.s.") i z art. 18 u.p.e.a., oraz z naruszeniem przepisu art. 1 ust. 1 i art. 6 § 1. oraz art. 29 § 1 zdanie 1 u.p.e.a.- poprzez ich niezastosowanie wyrażające się brakiem dokonania przez organ weryfikacji i samodzielnej oceny czy w przedmiotowej sprawie, w dniu [...] r., rzeczywiście istniały przesłanki do stosowania przepisów u.p.e.a. w zakresie umożliwiającym wszczęcie w niniejszej sprawie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych do których skarżąca wniosła zarzuty pismem z dnia [...]r; tzn. czy w chwili wszczynania tej egzekucji (w dniu [...].) zachodziły przesłanki do uznania przez ZUS, że zachodzi sytuacja o której mowa w art. 1 ust. 1 (i art. 6 § 1.) u.p.e.a. tj. że był to "przypadek uchylania się zobowiązanego od wykonania ciążących na nim obowiązków, o których mowa w art. 2.

Nadto zarzuciła naruszenie art. 7§2 w związku z art. 7 § 1 u.p.e.a. oraz art. 29 § 1 zdanie 1 u.p.e.a. poprzez ich niezastosowanie, wyrażające się zaniechaniem dokonania oceny dopuszczalności zastosowania wybranego przez organ (ZUS) środka egzekucyjnego, pod kątem tego, czy w niniejszej sprawie zastosowany środek mógł prowadzić bezpośrednio do wykonania obowiązku.

Organ odwoławczy winien był zdaniem strony skarżącej zauważyć, iż ZUS z urzędu wiedział, że podmioty, do których skierował zajęcia wierzytelności skarżącej, są podmiotami budżetowymi ([...]), dokonujące zakupów właśnie poprzez przetargi publiczne a skarżąca miała nieuregulowaną sprawę zaległości w płatnościach składek wobec ZUS i z tej racji nie mogła uczestniczyć w przetargach publicznych. Przed zawarciem przez skarżącą układu ratalnego z ZUS - wymienione podmioty do których skierowano zajęcia - były "poza zasięgiem skarżącej" jako jej klienci. Działania organu miały na celu zniszczenie reputacji skarżącej. Zatem wobec powyższego organ odwoławczy - na podstawie art. 29 § 1 zdanie 1 w związku z art. 7 § 2 zdanie 1 i art. 7 § 1 u.p.e.a.- winien był stwierdzić, że w niniejszej indywidualnej sprawie egzekucja z zastosowaniem przedmiotowych środków egzekucyjnych, które nie mogły prowadzić bezpośrednio do wykonania obowiązku, jako bezcelowa była niedopuszczalna.

Dalej argumentowano, że organ odwoławczy nie dokonał również oceny dopuszczalności podtrzymywania wszczętej egzekucji, gdy jest ona całkowicie bezskuteczna pomimo upływu kolejnych miesięcy, co ewidentnie wskazuje, że zastosowany środek egzekucyjny nie prowadził bezpośrednio do wykonania obowiązku o czym jest mowa w art. 7 § 2 u.p.e.a. W niniejszej sprawie - pomimo upływu ponad 12 miesięcy - zastosowane przez ZUS środki egzekucyjne nie doprowadziły do wykonania obowiązku (tzn. do uzyskania w jej wyniku jakichkolwiek środków pieniężnych na poczet zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych). Bezcelowość zastosowanego środka egzekucyjnego, powinna być dla organu oczywista.

Następnie w obszernym uzasadnieniu strona skarżąca zarzuciła uchybienie przepisów art. 61 u.p.e.a. w związku z art. 59 § 2 u.p.e.a. oraz w związku z art. 29 § 1 u.p.e.a. art 23 § 1 ust.1 i 2 u.p.e.a. poprzez ich niezastosowanie, wyrażającym się tym, że organ nie dostrzegł, iż ZUS wszczął nowe postępowania egzekucyjne z naruszeniem art. 29 § 1 zdanie pierwsze u.p.e.a. oraz art. 61 u.p.e.a. Skoro poprzednie postępowanie egzekucyjne (2005-2009) zostało umorzone z przyczyny określonej w art. 59 § 2 u.p.e.a., to ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego na zasadzie art. 61 u.p.e.a. może być wszczęte jedynie wtedy gdy został ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych.

Zarzucono uchybienie nadto art. 59 § 1 ust 3 u.p.e.a. oraz art. 15 § 1 u.p.e.a. poprzez niezbadanie z urzędu dopuszczalności egzekucji i nieuwzględnienia braku doręczenia skarżącej prawidłowo sformułowanego w treści, ponownego upomnienia.

Na tle tych zarzutów strona skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania w celu umorzenia postępowania egzekucyjnego, o stwierdzenie przez Sąd, że:

- Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest organem administracji, wyposażonym w szereg uprawnień szczególnych;

- zastosowane przez ZUS środki egzekucyjne nie mgły prowadzić bezpośrednio do wykonania obowiązku;

- w interesie systemu ubezpieczeń społecznych jest to, aby w Polsce działało jak najwięcej przedsiębiorstw, aby w tych przedsiębiorstwach pracowało jak najwięcej osób oraz aby wynagrodzenia otrzymywane przez pracowników przedsiębiorstw w Polsce były jak najwyższe a ZUS działa na szkodę systemu ubezpieczeń społecznych;

- ZUS jako wierzyciel jest obecnie zobligowany do prawidłowego, zgodnego z prawem, rozliczenia tych egzekucji oraz do poinformowania zobowiązanego o zmianie stanu jego zobowiązania oraz, że ZUS przed ponownym wszczęciem egzekucji dotyczącym zobowiązań z tego samego tytułu jest zobowiązany do przesłania skarżącej pisemnego upomnienia zawierającego prawidłowe określenie wysokości kwoty istniejącego zobowiązania, uwzględniające rozliczenie wpływów z egzekucji oraz innych wpłat na poczet tych zobowiązań;

- zawarcie umowy odroczenia terminu płatności poprzedzone jest arbitralną decyzją (administracyjną) organu a sam fakt, że ustawodawca wskazuje, iż odroczenie terminu płatności następuje w drodze umowy nie przesądza o niedopuszczalności podważenia czynności poprzedzających zawarcie umowy w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym;

- postępowanie wszczęte po wniesieniu do ZUS wniosku o rozłożenie należności na raty jest postępowaniem administracyjnym ogólnym, w którym ustanowiono jedynie takie wymogi, które są określone przez ogólnie obowiązujące przepisy prawa;

- w odniesieniu do podania o rozłożenie należność na raty żaden przepis szczególny nie daje podstaw do pozostawienia go bez rozpoznania zatem arbitralne rozstrzygnięcie organu w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania wniosku skarżącej z [...] r. nie mogło wywołać skutków prawnych.

Skarżąca wniosła również o zobowiązanie przez Sąd aby wszystkie postanowienia o uchyleniu dokonanego zajęcia wierzytelności w związku z umorzeniem przedmiotowego postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie tytułów sporządzonych przez ZUS w dniu [...] r., skarżonych zażaleniem, zostały przez ZUS uzasadnione oraz przesłane do adresatów razem z uzasadnieniem, wyjaśniającym przyczyny umorzenia tego postępowania, tzn. aby postanowienia te zawierały uzasadnienie wskazujące jako rzeczywistą przyczynę uchylenia dokonanego zajęcia wierzytelności, umorzenie postępowania egzekucyjnego, w związku ze wszczęciem go niepotrzebnie, przedwcześnie i z naruszeniem przepisów prawa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25.07.2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżone akty administracyjne z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tych aktów. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - jednolity tekst: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; określanej dalej jako "p.p.s.a."). Zgodnie zaś z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą. Granice sprawy, generalnie ujmując, wyznacza treść zaskarżonego aktu oraz tożsamość podmiotowa i przedmiotowa tego aktu z ewentualnie innymi aktami (czynnościami), które w sprawie zostały podjęte. Sądowa kontrola legalności dotyczy więc w zasadzie tylko tego konkretnego aktu, który został zaskarżony.

Jak z powyższego wynika, sąd administracyjny nie zastępuje zatem organów administracyjnych w merytorycznym orzekaniu i nie jest rolą sądu nadzór nad wszelkimi działaniami tych organów. Tym samym rozległe zarzuty i żądania skargi, odnoszące się do poczynań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w aspekcie całego systemu ubezpieczeń społecznych, wszelkich czynności egzekucyjnych oraz do kwestii zawarcia układu ratalnego nie mogły być przedmiotem rozważań Sądu, nie dotyczą bowiem przedmiotowej sprawy, której granice wyznacza zakres przedmiotowy zaskarżonego rozstrzygnięcia, opierający się na zupełnie odmiennych podstawach faktycznych i prawnych niż sprawy, na które powołuje się strona skarżąca. W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżenia i przez to rozpoznania Sądu jest wyłącznie ostateczne w administracyjnym toku instancji postanowienie wydane w zakresie oddalenia jako niezasadnych zarzutów skarżącego w sprawie prowadzonego na podstawie określonych tytułów wykonawczych postępowania egzekucyjnego.

W tej materii wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Zgodnie z przepisem art. 33 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:

1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;

2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;

3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;

4) błąd co do osoby zobowiązanego;

5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;

6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;

7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;

8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;

9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;

10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27.

Na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie (art. 34 § 2 u.p.e.a.). Organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 34 § 4 u.p.e.a.). Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje zawity termin do wniesienia tych zarzutów (7 dni od doręczenia tytułu wykonawczego - art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.). W świetle ugruntowanego w judykaturze poglądu - w trakcie postępowania egzekucyjnego zobowiązany kwestionując prowadzenie postępowania egzekucyjnego może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w zacytowanym przepisie art. 33 pkt 1 – 10 u.p.e.a. Podanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrywania zarzutów. Poza tym, postępowanie w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym może toczyć się jedynie w ramach nakreślonych przez zgłaszającego te zarzuty w terminie otwartym na ich zgłoszenie. Zobowiązany nie może po upływie terminu do wniesienia zarzutów uzupełniać zarzutów zgłoszonych w terminie, powołując nowe ich podstawy (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 września 2011 r., sygn. II FSK 407/10, LEX nr 954961, z 26 sierpnia 2011 r., sygn. II FSK 474/10,LEX nr 1068722).

W stanie faktycznym sprawy, strona skarżąca w toku postępowania zgłosiła następujące zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej:

1) zarzut wskazany w art. 33 pkt 1 u.p.e.a. polegający na wykonaniu obowiązku albowiem według jej oceny część tych tytułów dotyczy należności, które były przedmiotem tytułów wykonawczych wystawionych w 2005 roku a postępowanie egzekucyjne wówczas wszczęte nie zostało zakończone;

2) zarzut wskazany w art. 33 pkt 8 u.p.e.a. poprzez zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego – wskutek, jak podała strona skarżąca, obciążenia dodatkowymi kosztami egzekucyjnymi związanymi z czynnością egzekucyjną nieefektywną (dokonanie zajęcia nieistniejących wierzytelności) oraz z powodu przedwczesnego wszczęcia postepowania egzekucyjnego skoro nie została zakończona procedura rozpatrzenia wniosku o układ ratalny.

Jak wynika z akt sprawy, strona skarżąca sformułowała ostatecznie wyżej przedstawione zarzuty po dwukrotnym, prawidłowo sporządzonym wezwaniu organu do sprecyzowania żądania, które to żądanie strony skarżącej nie przystawało do treści cytowanego przepisu art. 33. Lektura akt w żadnym razie nie potwierdza by, jak utrzymuje się w skardze – wniesione w ustawowym terminie zarzuty obejmowały inne niż określone w pkt 1 i 8 art. 33 u.p.e.a. Ocena organów w tej mierze jest prawidłowa. W tej sytuacji, wobec nie podniesienia w ustawowym terminie 7 dni (art. 27 ust.1 pkt 9 u.p.e.a.) zarzutu z pkt 7 art. 33 u.p.e.a. o braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 tej ustawy oraz zarzutu wymienionego w pkt 6 art. 33 u.p.e.a. dotyczącego niedopuszczalności egzekucji z racji (jak twierdzi strona skarżąca) naruszenia art. 61 u.p.e.a. w związku z brzmieniem art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. - nie mogły być przedmiotem rozpatrywania przez orzekające w sprawie organy a w konsekwencji także przez Sąd. Zgłoszenie zarzutu opartego na innej podstawie, wymienionej w art. 33 u.p.e.a., po upływie ustawowego terminu i dopiero w zażaleniu - jest bezskuteczne.

Nota bene w postępowaniu egzekucyjnym zobowiązanemu służą różne środki ochrony prawnej, w tym możliwość złożenia wniosku o umorzenie postępowania z przyczyn unormowanych w treści art. 59 § 1 u.p.e.a., o czym stanowi § 4 przytoczonego artykułu, wszakże należy podkreślić, że art. 59 i art. 33 u.p.e.a. stanowią odrębne podstawy prawne. W rozpatrywanym przypadku zaś podstawą prawną działania organu – zgodnie z wolą zobowiązanego – był tryb określony w art. 33 u.p.e.a. a nie wynikający z art. 59 u.p.e.a., a zatem w tym świetle twierdzenia skargi o naruszeniu art. 59 u.p.e.a. są również chybione.

Nie zasługują na uwzględnienie ogólnie sformułowane zarzuty skargi (bez odniesienia do materiału dowodowego sprawy) naruszenia art.6, 7, 8, 12 § 1 k.p.a. W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że w toku postępowania dotyczącego rozpatrzenia zarzutów wobec wydanych tytułów wykonawczych podjęto wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Przede wszystkim nie mogą być uznane za skuteczne zarzuty skargi przeciwko innemu postępowaniu egzekucyjnemu (wszczętemu w 2005 roku), prowadzonemu przez naczelnika urzędu skarbowego. Z akt wynika, że zostało ono umorzone co oznacza w ujęciu procesowym, że zostało zakończone, natomiast obecnie prowadzone dotyczy jedynie pozostałych zaległości, dotąd nie uregulowanych, czy to przez ich egzekucję, czy też poprzez dobrowolne wpłaty strony skarżącej. Zobrazowane to zostało poprzez szczegółowe przedstawienie w formie tabelarycznej w uzasadnieniu postanowienia organu pierwszej instancji, będącego jednocześnie wierzycielem, co wiązało organ odwoławczy po myśli art. 29 § 1 u.p.e.a. Strona skarżąca nie przedstawiła zresztą żadnych konkretnych zarzutów przeciwko tym twierdzeniom organów, manifestując tylko ogólne niezadowolenie. Nie można zatem uznać, że ciążący na zobowiązanym obowiązek został wykonany.

W kwestii natomiast przedwczesnego wszczęcia postępowania egzekucyjnego, które skarżąca upatruje z powodu zainicjowanego przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych postępowania o rozłożenie na raty należności objętych tytułami wykonawczymi należy wskazać, że skutek prawny wywiera dopiero zawarcie umowy układu ratalnego a nie sam fakt złożenia wniosku przez zainteresowany podmiot w tej materii. Zarzuty podnoszone przeciwko postępowaniu w sprawie o rozłożenie zaległych należności na raty nie mogą wpływać na toczące się postępowanie egzekucyjne w sytuacji, gdy takiej umowy ratalnej nie zawarto, jak wynika wprost z brzmienia pkt 2 art. 33 u.p.e.a. (stanowiąc zresztą odrębną podstawę zarzutów przeciwko tytułowi wykonawczemu) w związku z art. 29 ust. 1a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t.Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz.1585 ze zm.).

Nie doszło również do uchybienia normy art. 7 § 2 u.p.e.a . Przepis ten nakłada na organ egzekucyjny przede wszystkim obowiązek stosowania takich środków egzekucyjnych, które doprowadzą do bezpośredniego wykonania obowiązku, a dopiero spośród tych środków - wyboru środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego. Egzekucja nie może bowiem być środkiem represji. Nie można zatem stosować wielu sposobów egzekucji lub jednego, ale skierowanego do wielu składników majątku w sytuacji, gdy skierowanie jej tylko do jednego przedmiotu przyniosłoby efekt w postaci wykonania obowiązku. Zauważyć wszakże należy, że aby organ mógł zastosować najmniej uciążliwy środek, musi mieć w tym zakresie wybór a stosuje taki środek, który jawi się jako najbardziej adekwatny w danych okolicznościach. Okoliczność, czy stosowany przez organ egzekucyjny środek egzekucyjny w rzeczy samej okaże się ostatecznie efektywny – jest bez znaczenia w chwili dokonywania wyboru tego środka, oczywiste jest bowiem, że na etapie wyboru środka egzekucyjnego nie zawsze można przewidzieć, na ile będzie skuteczny. Jeśli jednak okaże się w rezultacie nieefektywny to nie stanowi to wystarczającego asumptu do twierdzenia o nadmiernej dolegliwości zastosowanego środka. W stosunku do strony skarżącej organ egzekucyjny zastosował środek w postaci zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności, czyli jeden z dopuszczalnych środków egzekucyjnych. Organ egzekucyjny uwzględnił przede wszystkim nieskuteczność innych środków na tle rozpoznanych okoliczności, posiadanej wiedzy co do stanu majątkowego zobowiązanego, łączących go więzi gospodarczych etc. Nadto, jak zasadnie wywiedziono w zaskarżonym postanowieniu, strona skarżąca nie wskazała, że możliwe było zastosowanie wobec niej alternatywnego, mniej (obiektywnie) dolegliwego środka. Sąd nie dopatrzył się zatem by omawiany środek egzekucyjny został skierowany w celu podważenia reputacji strony skarżącej, a nie w celu bezpośredniego wyegzekwowania należności. Przekonanie strony skarżącej jest nieuprawnione. Jeżeli prowadzona w celu wykonania obowiązku egzekucja jest utrudniona zobowiązany musi liczyć się z tym, że mogą być stosowane różne dostępne środki egzekucyjne a jeśli w konkretnym przypadku organ egzekucyjny ma do dyspozycji tylko jeden środek egzekucyjny, to wówczas jest zobowiązany do jego stosowania. Celem każdego postępowania egzekucyjnego, prowadzonego zgodnie z obowiązującymi przepisami jest doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzyciela a stosowane w tym postępowaniu środki egzekucyjne są z reguły uciążliwe dla zobowiązanego (wyrok NSA O/Z w Łodzi z dnia 21 listopada 1997 r., sygn. akt I SA/Łd 1046/96, LexPolonica nr 339856).

W przedstawionym świetle - skoro ocena organów jest prawidłowa i Sąd się nie dopatrzył by zaskarżonemu postanowieniu można było przypisać naruszenia prawa - skargę oddalono na mocy art. 151 p.p.s.a.