Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2537/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 73 par. 1,  art. 28
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędzia WSA Leszek Kobylski Asesor WSA Iwona Ścieszka po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. G. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 sierpnia 2021 r. nr DAP-WOSR-7281-36/2021/MK w przedmiocie odmowy wglądu do akt sprawy oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia J. G., utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] odmawiające wglądu do akt sprawy dotyczącej potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że J. B. wystąpiła do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we [...].

Na podstawie zebranych w sprawie dokumentów organ ustalił, że następcami prawnymi E. Z., byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości, byli M. Z. oraz Z. B. i M. D. Spadek po M. Z. nabyły Z. B. i M. D. Spadek po Z. B. nabyli J. B. i K. B. Spadek po M. D. nabyli R. D., G. B. i J. D. Spadek po R. D. nabyli G. B. i J. D. Spadek po G. B. nabył J. D. Do akt sprawy nie przedłożono prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku ani notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia po K. B. zmarłym [...] lutego 2020 r., dlatego też Wojewoda postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2020 r. zawiesił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, jakim jest stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym K. B.

Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2021 r. J. G. zwrócił się o udostępnienie wglądu do akt przedmiotowej sprawy oraz umożliwienie mu wykonania ich fotokopii.

Po rozpatrzeniu złożonego wniosku organ I instancji stwierdził, że nie może on zostać uwzględniony. W uzasadnieniu zajętego stanowiska Wojewoda wyjaśnił, że J. G. nie wykazał następstwa prawnego po K. B.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, J. G. złożył zażalenie. Po jego rozpatrzeniu organ II instancji stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione, ponieważ wnioskodawca nie udowodnił następstwa prawnego po zmarłym K. B. co uniemożliwia nadanie mu przymiotu strony postępowania. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia Minister przywołał treść art. 73, art. 74 § 2 oraz art. 30 § 4 kpa, a także art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 2097 ze zm.) i wyjaśnił, że udostępnianie dokumentów we wskazanym trybie dopuszczalne jest tylko w stosunku do strony dopuszczonej do udziału w postępowaniu administracyjnym oraz tylko wówczas, gdy żądane dokumenty stanowią element akt sprawy administracyjnej. Tylko spadkobierca zmarłej strony legitymujący się prawomocnym postanowieniem sądu o stwierdzeniu nabycia spadku jest uprawniony do wstąpienia w miejsce zmarłej strony postępowania administracyjnego, w tym także postępowania w tzw. sprawach zabużańskich.

W przedmiotowej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o udostępnienie dokumentów, które dotyczą konkretnego postępowania administracyjnego, którego skarżący nie jest stroną. Jak wynika z materiału dowodowego sprawy, a czego sam skarżący nie kwestionuje, w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po K. B. toczą się dwa postępowania, z czego jedno zostało zainicjowane przez samego skarżącego, które do chwili obecnej nie zostały zakończone. Dlatego Minister podziela stanowisko organu I instancji, że do czasu ustalenia następców prawnych K. B. skarżący nie posiada przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym toczącym się z wniosku spadkobiercy po E. Z. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez niego nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - w trybie przepisów ustawy zabużańskiej, a tym samym do udostępnienia mu wglądu do akt tej sprawy w trybie wynikającym z art. 73 § 1 kpa. W postępowaniu toczącym się na podstawie art. 73 kpa organ administracji nie może dokonywać oceny prawidłowości ustalenia kręgu stron (spadkobierców) w postępowaniu "głównym". Za błędne Minister uznał stanowisko zawarte w zażaleniu, zgodnie z którym prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wchodzi w skład spadku po K. B. Zgodnie bowiem ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 26 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 606/11 "prawo do rekompensaty, określone w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie wchodzi w skład spadku".

Skoro wniosek o udostępnienie akt administracyjnych pochodził od osoby, która nie legitymuje się przymiotem strony, to uzasadniona była odmowa udostępnienia tych akt skarżącemu. Dlatego też nie można twierdzić, że w niniejszej sprawie przepisy postępowania administracyjnego wyrażone w art. 7 i art. 73 kpa zostały naruszone. Na marginesie organ zauważył, że w momencie wydania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po K. B., w którym J. G. zostanie wskazany jako jego spadkobierca, organ I instancji będzie miał prawną możliwość udostępnienia mu zebranego przez siebie materiału dowodowego.

Na postanowienie Ministra skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. G. W uzasadnieniu skargi zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, czyli:

- art. 28 kpa poprzez błędną wykładnię tego przepisu - a to poprzez nieuznanie skarżącego za stronę postępowania, podczas gdy skarżący wykazał swój interes prawny w udzieleniu dostępu do akt postępowania,

- art. 73 § 1 kpa poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie i uniemożliwienie skarżącemu wglądu do akt ww. postępowania,

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa poprzez niezebranie i nierozważnie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym uznaniem przez organ, że skarżący nie posiada interesu prawnego w udzieleniu mu wglądu do akt przedmiotowej sprawy.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2022 r. Dz. U. poz. 329) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Podstawę zaskarżonego postanowienia stanowił art. 73 § 1 kpa. Przepis ten stanowi, że strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania.

Zgodnie z powołaną regulacją dostęp do akt sprawy posiadają wyłącznie podmioty będące stronami w postępowaniu głównym, czyli takim, które zmierza do merytorycznego załatwienia sprawy. Postępowanie w sprawie udostępnienia akt ma charakter postępowania incydentalnego i zależnego od postępowania głównego. To w postępowaniu głównym organ administracji rozstrzyga sprawę administracyjną. Skoro postępowanie w sprawie udostępnienia akt w toku postępowania administracyjnego ma charakter wpadkowy, incydentalny i zależny od postępowania głównego, to także i kręgu stron na potrzeby postępowania wpadkowego nie ustala się odrębnie niż ten, który organ ustalił na potrzeby postępowania głównego.

O tym, komu przysługuje przymiot strony postępowania administracyjnego, rozstrzyga treść art. 28 kpa, który stanowi, że stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Zgodnie z orzecznictwem tylko przepis prawa materialnego przyznający stronie konkretne, indywidualne i aktualne korzyści, stanowiąc podstawę interesu prawnego, stwarza dla określonego podmiotu legitymację procesową strony. Innymi słowy istotą interesu prawnego jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego, a więc taką normą, którą można wskazać jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 1999 r. sygn. akt IV SA 629/97). Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym oznacza zatem ustalenie przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś własnej potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu, sprzecznych z potrzebami danego podmiotu. Interes prawny, którego istnienie warunkuje przyznanie osobie przymiotu strony w określonej sprawie, musi bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej podmiotu. Brak bezpośredniości wpływu sprawy na sferę prawną osoby nie pozwala na uznanie jej za stronę (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 2000, s. 238). Od interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, tj. sytuację, w której dany podmiot jest co prawda zainteresowany sposobem rozstrzygnięcia danej sprawy, nie może jednakże tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa, mającymi stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracyjny (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 1999 r. sygn. akt IV SA 1285/98). Oznacza to, że podmiot, dla którego z przepisów prawa materialnego nie wynikają żadne uprawnienia ani obowiązki, nie posiada przymiotu strony w rozumieniu art. 28 kpa.

Z analizy akt sprawy wynika, że skarżący nie jest stroną postępowania administracyjnego wszczętego na wniosek J. B., a dotyczącego wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we [...]. Skarżący dotychczas nie udokumentował także, że jest następcą prawnym K. B., który zgodnie z dotychczasowymi ustaleniami organu I instancji był jednym z następców prawnych byłego właściciela pozostawionej nieruchomości. Z akt sprawy wynika, że obecnie postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty zostało przez organ zawieszone do czasu ustalenia następców prawnych K. B. Obecnie zatem skarżący nie posiada przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym toczącym się z wniosku spadkobiercy po E. Z. o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Tym samym nie posiada on prawa do wglądu w akta tej sprawy wynikającego z treści powołanego wyżej art. 73 § 1 kpa.

Skoro w toku postępowania dotyczącego potwierdzenia prawa do rekompensaty organ na podstawie posiadanych dokumentów określił krąg stron, do którego obecnie skarżący się nie zalicza, to tylko takie strony mogą skutecznie skorzystać z odrębnego (incydentalnego i wpadkowego) postępowania, jakim jest postępowanie regulowane art. 73 kpa.

W złożonym wniosku o wgląd do akt postępowania skarżący wyjaśnił, że "zapoznanie się z aktami niniejszego postępowania pozwoli Wnioskodawcy na podjęcie decyzji co do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku po ojcu". Taka argumentacja świadczy co najwyżej, że skarżący posiada interes faktyczny, ale nie interes prawny, którego wykazanie jest niezbędne, by skarżący został uznany za stronę toczącego się postępowania administracyjnego i tym samym uzyskał prawo wglądu do akt przedmiotowej sprawy. Również sam fakt złożenia przez skarżącego do właściwego Sądu Rejonowego wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po ojcu, w szczególności wobec faktu, że obecnie toczy się już w tej sprawie postępowanie sądowe z wniosku innego podmiotu, nie jest wystarczające do uznania skarżącego za stronę postępowania o przyznanie prawa do rekompensaty, a co za tym idzie, uzyskania przez skarżącego prawa wglądu do akt przedmiotowej sprawy. Dopiero ewentualne uzyskanie orzeczenia w przedmiocie stwierdzenia nabycia przez skarżącego praw do spadku po swoim ojcu mogłoby spowodować uznanie skarżącego za stronę toczącego się postępowania administracyjnego i uzyskanie prawa wglądu do akt przedmiotowej sprawy.

Oznacza to, że w rozpatrywanej sprawie organy orzekające prawidłowo ustaliły stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy i zasadnie odmówiły obecnie skarżącemu, jako podmiotowi nieposiadającemu przymiotu strony postępowania o przyznanie prawa do rekompensaty, prawa wglądu do akt przedmiotowej sprawy.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2022 r. Dz. U. poz. 329) orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 powołanej ustawy.