Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1100/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędzia WSA Maria Tarnowska Protokolant Monika Chorzewska-Korczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi P. [...] Spółki Akcyjnej w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr [...] z [...] kwietnia 2008 r. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa po rozpatrzeniu odwołania P. [...] S.A. w W. (Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w W.) od decyzji Wojewody [...] z [...] października 2006 r. nr [...] w sprawie stwierdzenia nabycia przez Gminę Miejską W. z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości położonej w W., oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie P. jako działki nr [...] umorzyła postępowanie odwoławcze.

Decyzja ta zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z [...] października 2006 r. Wojewoda [...] stwierdził, że z dniem 27 maja 1990 r. nieruchomość gruntowa wyżej opisana stała się z mocy prawa nieodpłatnie własnością Gminy Miejskiej W.

Odwołanie od tej decyzji złożyły P. [...] S.A. w W. (Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w W.).

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z [...] marca 2007 r. ([...]) umorzyła postępowanie odwoławcze uznając, że odwołujący nie ma przymiotu strony.

W wyniku skargi złożonej przez P. [...] S.A. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 21 listopada 2007 r. w sprawie I SA/Wa 1059/07 uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że organ nie przeprowadził wnikliwej analizy podstaw prawnych władania przez P. [...] skomunalizowanym mieniem na dzień 27 maja 1990 r. Jednocześnie Sąd podkreślił, że nie budzi wątpliwości, że działki nr [...] i nr [...] w dniu 27 maja 1990 r. pozostawały we władaniu P.[...] Wynika to wprost z treści karty inwentaryzacyjnej nr [...]. Organ nie wziął jednak pod uwagę, że jak wynika z decyzji z dnia [...] marca 1988 r. o naliczeniu opłat z tytułu zarządu, przedmiotowa nieruchomość (czy też jedna z działek) stanowiła tory kolejowe, natomiast w decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] grudnia 2005 r.stwierdzono, że teren działki nr [...] zajęty był urządzeniem określonym jako "tor wyciągowy rok budowy - przed 1990 r.". Należało również wziąć pod uwagę, że - jak wynika z dwóch znajdujących się w aktach sprawy zaświadczeń Prezydenta Miasta W. z dnia 5 grudnia 2005 r. - przedmiotowe działki zostały przejęte na własność Skarbu Państwa na mocy dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach porzuconych i poniemieckich (Dz.U. Nr 13 poz. 87 ze zm.)". Zdaniem Sądu takie ustalenia zobowiązywały organ administracji do rozpatrywania stanu prawnego nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r., a tym samym praw przysługujących P. [...], w świetle powyższych regulacji prawnych dotyczących mienia poniemieckiego oraz przepisów regulujących powstanie i funkcjonowanie tego przedsiębiorstwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że status mienia P. [...] był regulowany w sposób odrębny, począwszy od rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. RP. Nr 78 poz. 443). Sąd wskazał na przepisy art. 4 ust. 1 zd. 1, art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 tego rozporządzenia. Sąd stwierdził, że zasady gospodarowania mieniem P. [...] nie uległy zmianie z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach (Dz.U. Nr 54 poz. 311 z późn. zm.) i utraty mocy obowiązującej rozporządzenia z dnia 24 września 1926 r. Nie zmieniły ich także przepisy ustawy z 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. Nr 26 poz. 138 z późn. zm.). Regulując w tym ostatnim akcie prawnym sprawy majątkowe przedsiębiorstwa P. [...] ustawodawca postanowił w art. 50 ust. 1, że mienie oraz prawa i zobowiązania przedsiębiorstwa P. [...] działającego dotychczas na podstawie ustawy o kolejach, stają się mieniem oraz prawami i zobowiązaniami P. [...] działającego na podstawie niniejszej ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że jeżeli przedmiotowa nieruchomość przejęta od kolei niemieckich stanowiła infrastrukturę linii kolejowych, to tytuł prawny P. [...] od tej nieruchomości należało oceniać z uwzględnieniem przytoczonych wyżej uregulowań prawnych.

Jednocześnie Sąd podkreślił, że z samych tylko postanowień omawianych aktów normatywnych nie mógł powstać tytuł prawny przedsiębiorstwa P. [...] do konkretnego składnika mienia nabytego przez Skarb Państwa w drodze aktów nacjonalizacji takich jak dekret o majątkach opuszczonych i poniemieckich, czy ustawa z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Powołane akty mogły więc tylko stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych, dotyczących poszczególnych przedsiębiorstw albo konkretnie określonych składników mienia.

Sąd wskazał także, że w niniejszej sprawie nie ma wątpliwości, że przedmiotowe działki stanowią mienie poniemieckie przejęte przez Skarb Państwa na mocy dekretu z 8 marca 1946 r. W dniu 27 maja 1990 r. stanowiły część infrastruktury kolejowej (tor wyciągowy) oraz, że P. [...] powołuje się na prawo zarządu przedmiotową nieruchomością. Jednakże w ocenie Sądu przed odmówieniem P. [...] przymiotu strony należało wnikliwie wyjaśnić status prawny tych działek w dniu 27 maja 1990 r., także przez zobowiązanie odwołującego się do przedstawienia dowodu w postaci odpowiedniego aktu przekazującego znacjonalizowane mienie przedsiębiorstwu P. [...]."

Rozpoznając ponownie sprawę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wskazała, że treść powołanych wyżej aktów normatywnych określających odrębny status P. [...] począwszy od 1926 r., przepisy dekretu z 8 marca 1946 r. o majątkach porzuconych i poniemieckich, jak też dotyczące konkretnej nieruchomości karty inwentaryzacyjne, wniosek Gminy W. w sprawie komunalizacji z 23 grudnia 2005 r. oraz wypisy z rejestru gruntów dotyczące działek nr [...], zaświadczenie Prezydenta Miasta W. z 5 grudnia 2005 r. wskazują na to, że według stanu prawnego na dzień 27 maja 1990 r. nieruchomość, której sprawa dotyczy, przejęta została przez Skarb Państwa na własność z mocy dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach porzuconych i poniemieckich.

Dokumenty te wskazują również, że nieruchomość była we władaniu przedsiębiorstwa P.[...].

Organ wskazał, że zarówno z rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa PKP, z ustawy z 2 grudnia 1960 r. o kolejach, z ustawy z 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe", jak też z przepisów dekretu o majątkach opuszczonych lub poniemieckich nie wynika, iż te normy ex lege powodują powstanie po stronie przedsiębiorstwa P. [...] prawa zarządu lub prawa użytkowania nieruchomości będących w rzeczywistym ich władaniu.

Zdaniem organu bezpodstawnie odwołujący powołuje się także na przepisy art. 2 i art. 3 ust. 1 lit. c ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3 poz. 17, jak też na przepisy § 30 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność państwa (Dz.U. Nr 16 poz. 62). Żaden z tych przepisów nie może być traktowany jako stanowiący podstawę powstania na rzecz P. [...] prawa zarządu bądź użytkowania nieruchomości będących we władaniu P.[...]. Z przepisów tych wynika jedynie przejęcie na własność Państwa niemieckich i gdańskich przedsiębiorstw komunikacyjnych, których mienie po II wojnie światowej znalazło się w granicach Polski. Nie wynikają z nich natomiast żadne uprawnienia po stronie P. [...] do nacjonalizowanego mienia. Nietrafne jest stwierdzenie odwołującego, jakoby art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. Nr 26 poz. 138 ze zm.) mógł stać na przeszkodzie komunalizacji rzeczonej nieruchomości. Z przepisu tego (w pierwotnym brzmieniu) nie wynikało, by miał on kreować bądź choćby potwierdzać prawa zarządu P. [...] w stosunku do konkretnych nieruchomości.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa stwierdziła, że zarząd nieruchomością nie mógł powstać na rzecz P. [...] z mocy samego prawa. Akt normatywny musiałby bowiem wymieniać konkretnie oznaczone nieruchomości albo przynajmniej określać ich granice, co w przypadku P. [...] nigdy nie miało miejsca.

Powoływane przez odwołującego okoliczności i akty prawne, w tym w piśmie z 20 marca 2008 r. (stanowiącym odpowiedź na pismo Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej dnia 3 marca 2008 r. dotyczące dostarczenia przez niego aktu indywidualnego przekazującego znacjonalizowane mienie przedsiębiorstwu P. [...]) w ocenie organu nie mogą stanowić dowodu na okoliczność sprawowania przez przedsiębiorstwo zarządu w sensie prawnym, tj. w sensie sprawowania władztwa administracyjno-prawnego (imperium).

Stwierdzenie zaś w powołanych aktach normatywnych, że "nieruchomości przeznaczone do użytku kolei stają się z chwilą nabycia ich przez przedsiębiorstwo P. [...] własnością Skarbu Państwa, a przedsiębiorstwo zatrzymuje je w swoim użytkowaniu i zarządzie oznacza, że przedsiębiorstwo to uzyskało daną nieruchomość w faktyczne użytkowanie lub zarząd (dominium) bez uzyskania indywidualnego aktu, bądź tytułu prawnego w formie decyzji administracyjnej, wydanej przez rejonowy organ rządowej administracji ogólnej lub na podstawie umowy zawartej za zezwoleniem tego organu o przekazaniu oraz zawartej pomiędzy państwowymi jednostkami organizacyjnymi lub z mocy prawa w wyniku nabycia nieruchomości przez jednostkę organizacyjną (uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9.12.1992 r. W 13/91 OTK 1992 nr 2 poz. 37 oraz wyrok NSA z dnia 26 lutego 1998 r. I SA 1768/96 Lex nr 44632).

Organ powołując się na stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 listopada 2007 r. podkreślił, że z samych aktów normatywnych nie mógł powstać tytuł prawny przedsiębiorstwa P. [...] do konkretnego składnika mienia nabytego przez Skarb Państwa w drodze aktów nacjonalizacyjnych.

Podsumowując swoje wcześniejsze wywody i mając na uwadze treść uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 listopada 2007 r. organ stwierdził, że z samych tylko postanowień omawianych aktów normatywnych nie mógł powstać tytuł prawny przedsiębiorstwa P. [...] do konkretnego składnika mienia nabytego przez Skarb Państwa w drodze aktów nacjonalizacyjnych. Powołane akty normatywne mogły wiec tylko stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych dotyczących poszczególnych przedsiębiorstw lub konkretnie określonych składników mienia.

Jednakże takich aktów indywidualnych brak jest w niniejszej sprawie. Odwołujący nie przedstawił go na ponowne wezwanie organu.

Rzekomy tytuł prawny do nieruchomości odwołujący wywodzi tylko z faktu użytkowania nieruchomości oraz z powołanych aktów normatywnych dotyczących powstania i funkcjonowania przedsiębiorstwa P.[...]. Akty te nie zawierają jednakże bezpośrednich regulacji, iż przedsiębiorstwo P. [...] uzyskuje z mocy prawa prawo zarządu użytkowanego mienia Skarbu Państwa w sensie dominium i w rezultacie, że takim tytułem prawnym legitymowało się w dniu 27 maja 1990 r., tj. w dacie wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej. Wobec tego w ocenie organu istnieją podstawy do przyjęcia, że odwołującemu się nie przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a.

Powoływana w treści pisma procesowego odwołującego się z 20 marca 2008 r. okoliczność, że inne akty normatywne wskazane w treści tego pisma, a dotyczące [...] Parku Narodowego, stwarzały możliwość nabycia prawa zarządu z mocy samego prawa dla nieruchomości zlokalizowanych w granicach tego parku nie mogą stwarzać takiej podstawy dla nieruchomości, których sprawa dotyczy.

Zdaniem Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej gdyby, jak wywodzi odwołujący się, z treści tych aktów szczególnych analizowanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wynikał bezpośrednio tytuł prawny przedsiębiorstwa P. [...] do konkretnego mienia Skarbu Państwa, to zbędne byłoby zalecenie przez ten Sąd żądania przez organ od odwołującego się złożenia dowodu indywidualnego aktu przekazania konkretnego znacjonalizowanego mienia przedsiębiorstwu "P. [...]" (str. 9 uzasadnienia wyroku WSA).

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyły P. [...] S.A. w W. (Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w W.).

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

art. 28 kpa poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że skarżący nie jest stroną postępowania komunalizacyjnego w następstwie wadliwego uznania, że art. 34 ust. 1 ustawy z ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. Nr 84, poz. 948, z późn. zm.) nie stanowi źródła interesu prawnego skarżącego w przedmiotowym postępowaniu w sytuacji, gdy na mocy art. 34 ust. 1 ww. ustawy skarżący do chwili prawomocnego zakończenia postępowania komunalizacyjnego wykazuje interes prawny w uzyskaniu prawa użytkowania wieczystego do gruntu spornej nieruchomości, a tym samym przysługuje mu przymiot strony niniejszego postępowania;

art. 7 kpa i art. 77 § 1 kpa polegające na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia, w wyniku zaniechania rozważenia, od kiedy P. [...] S.A. dysponuje sporną nieruchomością w sytuacji, gdy na mocy przepisu art. 7 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 września 1926 r. o utworzeniu Przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe", w brzmieniu obowiązującym od dnia 5.12.1930 r. skarżący legitymował się prawem użytkowania i zarządu w stosunku do wszelkich nieruchomości nabytych do użytku kolei w okresie obowiązywania ww. rozporządzenia.

art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) poprzez jego zastosowanie i przyjęcie, iż nieruchomość stanowi mienie Gminy Miejskiej W., w sytuacji, gdy nie miał on zastosowania albowiem w rzeczywistości przedmiotowa nieruchomość stanowi mienie P. [...] S.A.

art. 16 ustawy- z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. z 1989 r. Nr 26, poz. 138) poprzez jego niezastosowanie i w następstwie przyjęcie, iż sporna nieruchomość, stała się z mocy prawa, nieodpłatnie własnością Gminy Miejskiej W., podczas gdy zastosowanie wskazanego przepisu prowadzi do wniosku, iż ww. nieruchomość stanowiła mienie P. [...] S.A. w stosunku do którego wykonywały one wszelkie uprawnienia.

art. 11 ustawy ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, z zw. z art. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe", w brzmieniu obowiązującym w dniu 27 maja 1990 r. poprzez jego pominięcie w wyniku przyjęcia, że skarżący nie posiada tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości w postaci prawa użytkowania lub zarządu, w sytuacji gdy z analizy ww. przepisów wynika że P. [...] S.A. zostały powołane do wykonywania m.in. zadań z zakresu obronności i bezpieczeństwa państwa, zatem posiadane przez niego mienie, w tym sporna nieruchomość podlega wyłączeniu spod komunalizacji jako służące wykonaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa błędnie przyjęła, iż skarżącemu nie przysługuje przymiot strony przedmiotowego postępowania. Zgodnie z art. 127 § 1 kpa prawo do wniesienia odwołania od decyzji wydanej w pierwszej instancji przysługuje stronie, której interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Interes prawny wynika z określonego przepisu prawa odnoszącego się do sytuacji prawnej danego podmiotu i najogólniej rozumiany jest jako istniejąca rzeczywiście potrzeba ochrony prawnej. Chodzi przy tym o interes prawny szeroko rozumiany, tj. chroniony prawem powszechnie obowiązującym. Dla skutecznego wniesienia odwołania wystarczające jest przyjęcie tzw. subiektywnej wersji legitymacji procesowej, a tym samym skuteczne jest odwołanie wniesione na podstawie przekonania podmiotu, że decyzja organu I instancji dotyczy jego praw i obowiązków.

Skarżący podniósł, że dopóki nie zostanie prawomocnie orzeczona komunalizacja nieruchomości, dopóty ma interes prawny w uzyskaniu prawa użytkowania wieczystego do gruntu tej nieruchomości. Tym samym, wbrew stanowisku Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, przy zastosowaniu szerokiej wykładni art. 28 kpa, w sprawie o komunalizację nieruchomości, do której ma zastosowanie art. 34 ust. 1 ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. Nr 84, poz. 948, z późn. zm.), P. [...] posiada legitymację strony tego postępowania.

Ponadto skarżący wskazał, że stosownie do treści przepisu art. 7 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu Przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe", zgodnie z którym, w jego brzmieniu na dzień 5 grudnia 1930 r. nadanym rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z 29 listopada 1930 r. w sprawie zmian i uzupełnień rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 września 1926 r. o utworzeniu Przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. Nr 82, poz. 641), wszelkie nieruchomości przeznaczone do użytku kolei, stają się z chwilą nabycia ich przez przedsiębiorstwo "P. [...]" własnością Skarbu Państwa, przedsiębiorstwo zaś zatrzymuje je w swoim użytkowaniu i powierniczym zarządzie. Powyższy zapis znalazł powtórzenie w art. 7 ust. 1 tekstu jednolitego ww. rozporządzenia ogłoszonego obwieszczeniem ministra Komunikacji z 12 sierpnia 1948 r. (Dz.U. Nr 43, poz. 312), zgodnie z którym wszelkie nieruchomości przeznaczone do użytku kolei, stają się z chwilą nabycia ich przez przedsiębiorstwo "P. [...]" własnością Skarbu Państwa, przedsiębiorstwo zaś zatrzymuje je w swoim użytkowaniu i zarządzie. Skarżący podkreślił, że powyższy przepis wyznacza dwa sposoby powstania prawa zarządu nad daną nieruchomością. Pierwszym sposobem jest nabycie nieruchomości niebędącej własnością Skarbu Państwa. Wskutek takiego nabycia nieruchomość stawała się własnością Skarbu Państwa, a P. [...] uzyskiwało w stosunku do tego mienia prawo użytkowania i zarządu. Drugim sposobem uzyskania, na podstawie powyższego przepisu, prawa zarządu nad nieruchomością jest przekazanie tej nieruchomości do użytku kolei przez Skarb Państwa. Skarżący podkreślił, że bez względu na to, czy sporna nieruchomość przeszła na własność państwa z mocy prawa na podstawie art. 2 dekretu z 1946 r., czy też P. [...] nabyły przedmiotową nieruchomość i na podstawie art. 7 ww. rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. i w ten sposób stała się ona z mocy prawa własnością Skarbu Państwa – skarżącemu przysługuje w stosunku do niej prawo zarządu, powstałe z mocy prawa na podstawie wskazanego art. 7 rozporządzenia.

W ocenie skarżącego z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, iż PKP dysponowały z mocy samego aktu prawnego rangi ustawowej tytułem prawnorzeczowym do tych nieruchomości, które objęły w swoje władanie do chwili uchylenia mocy obowiązującej rozporządzenia Prezydenta z 1926 r., tj. do 8 grudnia 1960 r. - bez konieczności uzyskania w tym względzie kształtującej decyzji administracyjnej.

Ponadto w czasie II Wojny Światowej i w okresie bezpośrednio po niej - w związku z militaryzacją P. [...] - tytuły prawnorzeczowe do wielu nieruchomości przechodziły na Przedsiębiorstwo nie w drodze aktu administracyjnego czy umowy, ale w drodze np. rozkazu.

Zdaniem skarżącego Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa błędnie przyjęła, że zarząd nieruchomości mógł być ustanawiany jedynie w drodze decyzji terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego albo za zezwoleniem tego organu na podstawie umowy o przekazanie nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi lub też na podstawie umowy o nabycie nieruchomości, albowiem w przedmiotowej sprawie zarząd na spornej nieruchomości powstał z mocy samego prawa — na podstawie art. 7 ww. rozporządzenia. Nabycie prawa zarządu wprost, na podstawie ustawy, bez konieczności uzyskania w tym zakresie decyzji administracyjnej, przewidywał nie tylko powołany przepis art. 7 omawianego rozporządzenia, ale przewidują je także przepisy ustawy o ochronie przyrody (zarówno z 7 kwietnia 1949 r. jak również uchylającej ją ustawy z 16 października 1991 r.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 października 1954 r. o utworzeniu Tatrzańskiego Parku Narodowego (Dz.U. 1955 r., Nr 4, poz. 23).

Skarżący zarzucił, że Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa pominęła w całości uregulowania wynikające z przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe", w szczególności zaś zawarte w art. 16 tej ustawy, zgodnie z którym mienie P. [...] stanowi wydzieloną część mienia ogólnonarodowego. Ustęp 2 tegoż artykułu stanowił, iż mienie P. [...] stanowią środki będące w jej dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy (tj. w dniu 9 maja 1989 r.) oraz środki nabyte przez P. [...] w toku jej działalności. Kolejny ustęp stanowił, że P. [...], gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem zapewniają jego ochronę oraz racjonalne wykorzystanie. Natomiast w ustępie 4 wskazano, że P. [...] wykonuje wszelkie uprawnienia w stosunku do mienia będącego w jego dyspozycji, z wyjątkiem uprawnień wyłączonych w przepisach ustawowych.

Skarżący podkreślił, że dysponował przedmiotową nieruchomością w dniu wejścia w życie ustawy z 10 maja 1990 r., nieruchomość ta stała się jego mieniem, co do którego wykonywał wszelkie uprawnienia.

W związku z powyższym sporna nieruchomość nie mogła należeć do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, jak błędnie przyjmuje to Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa. Nie została, więc spełniona przesłanka przewidywana w normie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.).

Skarżący podkreślił, że zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt ustawy z 10 maja 1990 r. składniki mienia ogólnonarodowego (państwowego), nie stają się mieniem komunalnym, jeżeli służą wykonywaniu zadań publicznych należących do własności organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej.

Z kolei w myśl art. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe", skarżący został utworzony do wykonywania przewozu osób i rzeczy kolejami użytku publicznego w komunikacji krajowej i międzynarodowej, w celu zaspokajania potrzeb ludności i gospodarki narodowej, a także obronności i bezpieczeństwa państwa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola sądowo - administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Biorąc pod uwagę powyższe kryteria należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co skutkuje oddaleniem skargi wobec jej niezasadności.

Organ odwoławczy wykonał wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarte w wyroku z 21 listopada 2007 r. w sprawie I S.A./Wa 1059/07, dokonując analizy statusu prawnego przedsiębiorstwa P. [...] według stanu na dzień 27 maja 1990 r. i prawidłowo uznał, że skarżący nie ma przymiotu strony w postępowaniu komunalizacyjnym w rozumieniu art. 28 kpa, co skutkowało umorzeniem postępowania odwoławczego.

Postępowanie komunalizacyjne dotyczące spornej nieruchomości prowadzone było na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, który to przepis organ prawidłowo zastosował.

Z art. 5 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy wynika, że jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin.

Z kolei zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego, staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Zatem z przepisu art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy wynika, że mienie ogólnonarodowe należące do przedsiębiorstw państwowych, dla których organem założycielskim były inne niż wyżej określone organy administracji państwowej, nie podlegało komunalizacji w trybie ww. przepisu. Natomiast, jeżeli określone mienie ogólnonarodowe należało do takiego przedsiębiorstwa w sensie faktycznym a nie prawnym, gdyż nie legitymowało się ono odpowiednim tytułem prawnym do użytkowanego mienia, to mienie to podlegało komunalizacji na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy z dnia 10 maja 1990 r. (wyrok NSA z 16 marca 2006 r. I OSK 583/0 Lex 198195). Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa słusznie wskazała, że określenie mienie "należące" do przedsiębiorstw państwowych oznacza należenie mienia do tych podmiotów w sensie prawnym, a nie faktycznym. Stanowisko takie utrwalone jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyroki z 26 IX 2000 r. I SA1342/99 Lex 78921, z 2 II 2006 r. I OSK 1295/05 Lex 194864, z 16 III 2006 r. I OSK 583/05 Lex 198195, z 16 I 2008 r. I OSK 1947/06 niepub.), jak i w licznych wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wobec powyższego istota niniejszej sprawy sprowadza się do wyjaśnienia, czy skarżące przedsiębiorstwo P. [...] S.A. miało w dniu 27 maja 1990 r. tytuł prawny do nieruchomości położonych w W., oznaczonych w operacie ewidencji gruntów obrębu [...] jako działki nr [...] i nr [...]. Zważyć bowiem należy, że decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r., jest decyzją o charakterze deklaratoryjnym, którą stwierdza się stan faktyczny i prawny istniejący w dniu jej wejścia w życie, tj. w dniu 27 maja 1990 r. Dlatego wszelkie zmiany zarówno stanu faktycznego jak i prawnego mające miejsce po tej dacie nie mają znaczenia prawnego.

Wymaga podkreślania, że skarżący pismem z 3 marca 2008 r. wezwany został przez organ II instancji (w związku z treścią uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 21 listopada 2007 r.), do wykazania tytułu prawnego do spornej nieruchomości, lecz takiego tytułu nie przedłożył. W odpowiedzi na wezwanie, w piśmie z 20 marca 2008 r., wskazał, że tytuł ten został nabyty z mocy samego prawa, nieruchomość pozostaje bowiem w użytkowaniu i zarządzie P. [...] S.A., co zdaniem skarżącego wynika z przepisu art. 7 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z 24 kwietnia 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe, w brzemieniu obowiązującym od 5 grudnia 1930 r. Wcześniej wezwania takie kierował do skarżącego organ I instancji (pisma z 7 kwietnia i 27 czerwca 2006 r.), jednakże skarżący nie udzielił na nie odpowiedzi.

Jak prawidłowo wskazał organ II instancji i szczegółowo omówił w uzasadnieniu decyzji, tytuł prawny do zarządu nieruchomością Skarbu Państwa przez przedsiębiorstwa państwowe, nie wynika z mających ogólny charakter aktów normatywnych dotyczących przedsiębiorstwa państwowego. Nie można go też domniemywać. Stanowisko to jest utrwalone w orzecznictwie i doktrynie. Wynika też z uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 listopada 2007 r. W tej sytuacji zarzuty skargi odnośnie naruszenia przepisów art. 7 ust. 1 wyżej powołanego rozporządzenia oraz art. 16 ustawy z 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe - wobec ich nie zastosowania - są całkowicie niezasadne.

Organ trafnie wywiódł, powołując się na zmieniające się przepisy prawa, w jaki sposób na przestrzeni lat następowało przekazywanie nieruchomości gruntowych w zarząd przez państwowe osoby prawne i na podstawie, jakich dokumentów. Dowody o przekazaniu w zarząd spornych nieruchomości nie zostały w sprawie przedstawione. Nie można podzielić zarzutu skargi, że organ przerzucił na skarżącego obowiązek wyjaśnienia sprawy. Skarżący prawidłowo wezwany do przedłożenia tytułu prawnego do spornej nieruchomości tytułu takiego nie przedłożył.

Zważyć bowiem należy, że w wyrokach z 16 stycznia 2008 r. I OSK 1957/06 niepub. w analogicznej sprawie (w której także przedsiębiorstwo nie wykazało się tytułem prawnym do nieruchomości), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że niewskazanie przez przedsiębiorstwo tytułu prawnego do gruntu powoduje, że odpowiada on przesłance określonej w art. 5 ust. 1pkt 5 ustawy z 10 maja 1990 r. i tym samym podlega on komunalizacji.

Również niezasadny jest zarzut skargi co do naruszenia przez organ art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej poprzez jego pominięcie. Przepis ten nie znajduje bowiem w sprawie zastosowania. P. [...] nie może być uznane za organ administracji rządowej, ani nie można przyjąć, że jego mienie służyło bezpośrednio wykonywaniu zadań publicznych z zakresu obronności i bezpieczeństwa państwa.

Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skargi odnoszące się do naruszenia art. 7 i 77 kpa, polegające, zdaniem skarżącego, na zaniechaniu ustalenia przez organ, od kiedy P.[...] dysponuje przedmiotową nieruchomością. Wobec faktu, że skarżący nie wykazał tytułu prawnego do nieruchomości, a prawo zarządu nieruchomością wywodził z przepisów powszechnie obowiązujących, to okoliczności, od kiedy skarżący włada nieruchomością, nie mają znaczenia dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.

Chybiony jest zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organ art. 28 kpa.

Skarżący wprawdzie stał się z dniem 5 grudnia 1990 r. użytkownikiem wieczystym spornych gruntów, co wynika z decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2005 r. nr [...], jednakże nie daje mu to przymiotu strony w postępowaniu komunalizacyjnym.

Komunalizacja gruntów państwowych, przeprowadzana w trybie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, dotyczy stosunków własności pomiędzy Skarbem Państwa a gminami. Z istoty swej nie dotyka bezpośrednio ograniczonych praw rzeczowych obciążających nieruchomość (w tym użytkowania), a także użytkowania wieczystego.

Ponieważ komunalizacja dotyczy wyłącznie prawa własności, podmioty praw obciążających komunalizowane nieruchomości nie mogą co do zasady być uznane za strony postępowania komunalizacyjnego. Postępowanie to bowiem nie dotyczy bezpośrednio ich praw lub obowiązków (art. 28 k.p.a.). Prawa i obowiązki związane z użytkowaniem i użytkowaniem wieczystym komunalizowanych nieruchomości przechodzą ze Skarbu Państwa na gminy zgodnie z art. 9 cytowanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. (vide wyrok NSA z 23 V 1994 r. ONSA 1995/1/50).

Nie zasługuje także na uwzględnienie argumentacja skargi odwołująca się do przepisu art. 34 ust. 1 ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Celem unormowania zawartego w tym przepisie było uregulowanie mienia pozostającego w posiadaniu P. [...], co do którego brak było ustanowionego zarządu. Powoływanie się na ten przepis stanowi dowód tego, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. nie należała do P. [...] w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r., a zatem stan ten nie wykluczał komunalizacji.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa zasadnie zatem przyjęła, że skarżącemu nie przysługuje interes prawny w postępowaniu komunalizacyjnym.

Mając na uwadze wszystkie omówione okoliczności - z mocy art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. ) Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.