Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1938/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-03-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 marca 2024 r. sprawy ze skargi A.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 listopada 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3041/2023/21807 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia 2 października 2023 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 6 lipca 2023 r. A. M. (dalej: "skarżąca") wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką - H. M. (ur. [...] r.), która na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...] r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności od dnia 22 listopada 2021 r., przy czym jej niepełnosprawność istnieje od dnia [...] maja 2012 r., a wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności został złożony w dniu 23 marca 2023 r.

Prezydent Miasta W. (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 4 sierpnia 2023 r., nr [...], odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja ta, w wyniku rozpatrzenia odwołania, została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 28 sierpnia 2023 r., nr [...] i wniosek skarżącej przekazano do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, ze wskazaniem ustalenia kwestii stopnia intensywności i częstotliwości sprawowania przez skarżącą opieki nad matką, w aspekcie specyfiki jej choroby, w tym objawów (symbol [...], tj. upośledzenie narządu ruchu), oraz stopnia jej samodzielności (por. str. 4 uzasadnienia decyzji).

W wyniku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego organ I instancji ustalił, że matka skarżącej jest wdową i choruje m.in. na choroby układu ruchowego, nadciśnienie, choroby nerek i wątroby oraz wymaga stałej obecności drugiej osoby. Nie jest w stanie samodzielnie przygotować sobie posiłku i zadbać o higienę osobistą, a jej choroba ma charakter postępujący. Z wydruku z systemu ZUS z dnia 08.07.2023 r. oraz kwestionariusza dotyczącego okresów składkowych i nieskładkowych wynika, iż skarżąca od dnia [...] września 2017 r. do dnia [...] maja 2022r. była zatrudniona w firmie S. jednak zrezygnowała z zatrudnienia, aby móc całodobowo zajmować się niepełnosprawną matką. Z treści oświadczeń skarżącej z dnia 6 lipca i 19 września 2023 r., a także wywiadu środowiskowego z dnia 20 lipca 2023 r. bezsporne wynika, iż skarżąca samodzielnie sprawuje opiekę. Wykonuje na rzecz matki czynności polegające na zaspokajaniu podstawowych jej potrzeb życia codziennego (min. pomoc w dbaniu o higienę osobistą i ubieraniu się, przygotowaniu posiłków i karmieniu, podawaniu lekarstw, sprzątaniu, robieniu zakupów). Jak wynika z zaświadczenia lekarskiego z dnia 19.09.2023 r. matka skarżącej jest obciążona ze strony chorób przewlekłych, przebywa głównie w pozycji leżącej i jest "pieluchowana". Ma również syna zobowiązanego do alimentacji, który zamieszkuje w niewielkiej odległości, jednak jest osobą pracującą oraz dodatkowo opiekuje się prawie 90-letnimi teściami i z tego powodu nie jest w stanie sprawować osobiście opieki nad własną matką (por. oświadczenie z dnia 19.09.2023 r.).

Organ I instancji decyzją z dnia 2 października 2023 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity: Dz. U z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej w skrócie: "k.p.a.") oraz art. 17, art. 20, art. 23-26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej: "u.ś.r."), po rozpatrzeniu wniosku, odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, powołując się na fakt, że jej niepełnosprawność nie powstała do ukończenia 18 roku życia, jak również w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.).

W odwołaniu skarżąca wyraziła niezadowolenie z treści wydanego w jej sprawie rozstrzygnięcia i uznała, że jest ono dla niej krzywdzące.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium") decyzją z dnia 13 listopada 2023 r., nr SKO.PSŚ/41.5/3041/2023/21807, wydaną na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570) i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 2 października 2023 r. Przedstawiło stan faktyczny sprawy i zacytowało zastosowane w niej przepisy u.ś.r. Odnosząc się do kwestii momentu powstania niepełnosprawności nie podzieliło stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu decyzji organu I instancji w zakresie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi brak możliwości ustalenia momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (matki skarżącej). Zdaniem Kolegium, okoliczność ta nie może stanowić negatywnej przesłanki w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż z dniem 23 października 2014 r. art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 oraz na utrwalone stanowisko judykatury). Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązująca i są ostateczne. W myśl wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie sygn. akt II SA/Rz 1656/15 z dnia 9 września 2016r. "Pominięcie przez organy orzekające w sprawie derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. i oparcie decyzji odmownych w sprawie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad jej niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem na przesłance wieku powstania niepełnosprawności stanowi naruszenie prawa materialnego, którego postać (wadliwe ustalenie zakresu i treści obowiązywania podstawy materialno-prawnej sprawy) bezpośrednio wpłynęła na treść wydanych rozstrzygnięć" (cytat). Z kolei, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1614/16 stwierdził, iż: "w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium". Kolegium podkreśliło, że nie neguje stanu zdrowia osoby wymagającej opieki, jednakże świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki, ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, która wymusza rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. W orzecznictwie sądów administracyjnych, które jest wyznacznikiem standardów orzekania dla organów administracyjnych wyraźnie od roku 2021 zaznacza się, iż system świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki (do sprawowania której członkowie rodziny są zobowiązani na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia." (cytat). W ocenie Kolegium, stan zdrowia samej skarżącej oraz zakres opieki jakiej wymaga jej matka nie był tego rodzaju, aby przyznać wnioskowane świadczenie. Pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Rodzina prawidłowo funkcjonuje oraz wspiera się w środowisku. Robienia zakupów, przygotowywaniu posiłków, pomocy w czynnościach higienicznych, załatwianiu spraw urzędowych, sprzątania mieszkania, prania, zamawianiu wizyt lekarskich oraz zakupu lekarstw - czynności takie należą do czynności związanych z prawidłowym funkcjonowaniem rodziny. W toku postępowania skarżąca nie przedkładała żadnych dowodów, ani oświadczeń, z których wynikałby odmienny niż ustalony, zakres opieki nad matką. Zatem nie przysługuje jej wnioskowane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem sama skarżąca jest osobą niepełnosprawną i nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy, jaki założył racjonalny ustawodawca. Dokonując kontroli decyzji organu I instancji, Kolegium stwierdziło, że odpowiada ona wymogom stawianym przez art. 107 § 3 k.p.a. i przedstawia trzy fazy rozumowania tj. wyjaśnienie okoliczności sprawy zmierzające do ustalenia faktów, ocenę wiarygodności dowodów i ustalenie znaczenia faktów według normy prawnej.

Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca i wniosła w dniu 16 listopada 2023 r. osobistą skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, w której jeszcze raz podkreśliła, że całodobowo opiekuje się matką i w związku z tym nie może podjąć zatrudnienia. Sama posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na okres od 28 kwietnia 2022 r. do 31 maja 2024 r. i mimo to opiekuje się matką. Ponadto, Kolegium podczas pierwotnego rozpatrywania jej wniosku nie miało zastrzeżeń, co do posiadanego przez nią orzeczenia o niepełnosprawności, a ponowne jego rozpatrzenie miało miejsce z uwagi na fakt, że ma brata, który mógłby podjąć się opieki nad mamą. Stąd też skarżąca dostrzegła rozbieżność między weryfikacją i ostateczną oceną sprawy przez Kolegium.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W uzupełnieniu skargi z dnia 9 lutego 2024 r., pełnomocnik skarżącej zarzucił Kolegium naruszenie art. 80 k.p.a., poprzez dokonanie swobodnej oceny dowodów i pominięcie zakresu opieki świadczonej przez skarżącą na rzecz jej matki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a.

Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło w trybie uproszczonym, z uwagi na złożony w treści odpowiedzi na skargę wniosek w tym przedmiocie, przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy, w terminie czternastu dni od zawiadomienia o jego złożeniu (art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 p.p.s.a.).

Przeprowadzona zgodnie z kryterium legalności kontrola zgodności zaskarżonej decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego i procesowego wykazała, że zarówno ona, jak również poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo i nie można aprobować dokonanej w nich interpretacji i wykładni obowiązujących w sprawie przepisów u.ś.r.

Na wstępie zaznaczyć przyjdzie, że zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 § 1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m. in. w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jednocześnie, na mocy art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 u.ś.r. Zgodnie z jego ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3), innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Prawidłowe rozumienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi uwzględniać przede wszystkim cel świadczenia pielęgnacyjnego, którym jest rekompensata za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 1038/21). Dodatkowo, ustawodawca wprowadzając w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłankę nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w postaci niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie posłużył się kryterium wieku, czy też stanu zdrowia opiekuna (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt. I OSK 260/21). Świadczenie przyznawane jest więc w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych dochodów (zob. B. Chludziński w: P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021).

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyraźnie wskazuje się, iż konieczną przesłanką do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy, bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 2 lipca 2008 r. sygn. akt I OSK 1364/07; z dnia 24 października 2008 r. sygn. akt I OSK 1758/07; z dnia 23 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 786/21). Sprawowana opieka w sposób oczywisty winna stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 456/22). Powyższe oznacza, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem go przez opiekuna, a sprawowaną opieką (por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1333/21).

Z tego też powodu organ pomocy społecznej był zobowiązany do ustalenia, czy osoba ubiegająca się o świadczenie jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania jest konieczność sprawowania opieki.

Dokonana przez Sąd analiza akt administracyjnych wskazuje, że sama skarżąca została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od dnia 27 maja 2022 r. do dnia 31 maja 2024 r. (por. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. nr [...] z dnia [...] r.). Jej niepełnosprawność istnieje od [...] sierpnia 2000 r. a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 28 kwietnia 2022 r., przy czym wniosek o wydanie orzeczenia złożono 28 kwietnia 2022 r. Jednocześnie skarżąca jest zdolna do pracy w warunkach pracy chronionej i sama wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki.

Na uwagę zasługuje okoliczność, iż mimo treści przywołanego orzeczenia skarżąca samodzielnie wykonuje opiekę nad obłożnie chorą matką, czego Kolegium nie kwestionuje. Stąd na gruncie niniejszej sprawy trafna może być argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu wyroku tut. Sądu z dnia 14 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 19/21, "że skoro skarżąca ma jeszcze fizyczne możliwości, by opiekować się całodobowo niepełnosprawną, dorosłą osobą (jej wiek i zdrowie nie uniemożliwiają jej tego), to potencjalnie mogłaby w innej sytuacji podjąć podobne czynności w ramach zatrudnienia" (podobnie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 22 września 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 856/21).

Skarżąca w złożonych przez siebie oświadczeniach akcentowała, iż zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na pogarszający się stan zdrowia matki i konieczność sprawowania nad nią opieki w szerszym zakresie niż dotychczas (por. zaświadczenie z systemu ZUS z dnia 8 lipca 2023 r.).

Sąd zwraca uwagę, że Kolegium kierowało również zastrzeżenia co do zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką. Uznało, że skarżąca nie musi całodobowo wykonywać takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Czynności skarżącej związane z opieką ograniczają się zdaniem Kolegium jedynie do wspomagania w czynnościach życia codziennego, takich jak: prowadzenie gospodarstwa domowego, sprzątanie czy przygotowywanie posiłków. Stąd też nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub z innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad matką.

Zgodzić należy się z tym, że niektóre wymienione w wywiadzie środowiskowym czynności wykonywane w ramach opieki na przykład: robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich, porządki domowe, zasadniczo nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Trzeba mieć jednak na uwadze, że mogą być one ocenione odmiennie jeśli pozostają w kumulacji z innymi czynnościami wykonywanymi w ramach indywidulanie sprawowanej opieki. Jednocześnie stan zdrowia matki skarżącej stale się pogarsza i nie ma możliwości samodzielnego poruszania się (por. zaświadczenie lekarskie i treść wywiadu środowiskowego).

W tym miejscu należy wskazać, iż norma art. 17 ust. 1 u.ś.r. w żaden sposób nie precyzuje pojęcia opieki, ani jakich wykonywanych czynności ona dotyczy. Ustawodawca nie posłużył się bowiem jakimkolwiek twierdzeniem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Co istotne, nie określił, aby opieka musiała być stała, rozumiana pod pojęciem opieki całodobowej. Sprawowanie opieki nie oznacza, aby musiała być ona wykonywana przez siedem dni w tygodniu i przez 24 godziny na dobę (por. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 482/20, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 840/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 1 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 989/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 951/21).

Jej istota wskazuje, że chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad niepełnosprawnym członkiem rodziny a punkt ciężkości w tym zakresie jest w jej stałości i codziennej powtarzalności.

Analiza akt administracyjnych dokonana przez Sąd pozwala stwierdzić, iż w sprawie nie została wyjaśniona również ta kwestia. A więc, czy opieka sprawowana przez skarżącą jest tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej musiałoby się odbyć ze szkodą dla jej matki. Powyższe wymagało szczegółowych ustaleń zakresu sprawowanej opieki, a także oddziaływania posiadanych przez matkę schorzeń na codzienne funkcjonowanie, w tym potrzeby wsparcia przez skarżącą. Konieczne pozostawało również ustalenie, jakie czynności matka jest w stanie wykonywać samodzielnie, czego w ustaleniach faktycznych zabrakło, przez co nie jest możliwe dokonanie ich oceny.

W niniejszej sprawie Kolegium zwróciło na tą okoliczność uwagę przy wydaniu decyzji kasacyjnej z dnia 28 sierpnia 2023 r., a ponownie orzekało w dniu 13 listopada 2023 r.

Zdaniem Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy, zważywszy na oświadczenia skarżącej i nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, nie został należycie oceniony zarówno przez organ I instancji, jak również Kolegium. Odmowa przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia, w realiach niniejszej sprawy, pozostaje zatem przedwczesna.

W ocenie Sądu organy naruszyły obowiązek wyjaśnienia stanu faktycznego i ustalenia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w odniesieniu do regulacji art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przeprowadzone w sprawie postępowanie administracyjne obarczone jest wadami wynikającymi z naruszenia jego zasad i przepisów, w szczególności postępowania dowodowego.

Jak już na wstępie zaznaczono, uznanie decyzji organu administracji za zgodną z obowiązującymi przepisami prawa wymaga zbadania kolejnych etapów działania organu, w ramach których następuje zgromadzenie materiału dowodowego, oraz uwzględnienie zasad postępowania administracyjnego, określonych w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., w tym ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy, a następnie wszechstronne i wnikliwe rozważenie zgromadzonego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).

W rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które miały istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę obowiązany jest uzupełnić postępowanie dowodowe w zakresie wskazanym powyżej, oraz dokonać oceny przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą, jak też związku przyczynowego z koniecznością sprawowania opieki nad jej matką, aby następnie po rozważeniu wszelkich przesłanek warunkujących przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia, w odniesieniu do normy art. 17 ust. 1, podjąć decyzję, stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a., przy uwzględnieniu dokonanych z dniem 1 stycznia 2024 r. zmian stanu prawnego, w zakresie przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych w oparciu o art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429).

Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Z uwagi na brak stosownego wniosku pełnomocnika skarżącej będącego adwokatem, nie orzeczono o kosztach postępowania (art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.).

Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl.).