Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 860/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) Sędzia del. WSA Jacek Boratyn po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 4 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Bd 46/23 w sprawie ze skargi E.W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 2 grudnia 2022 r. nr 0401-IEE.712.2.2022.2 w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od E. W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 4 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 46/23 oddalił skargę E. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 2 grudnia 2022 r., nr 0401-IEE.712.2.2022.2 w przedmiocie oddalenia skargi na czynność zajęcia zabezpieczającego innej wierzytelności pieniężnej.

E. W. wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Bydgoszczy. Autor skargi kasacyjnej wniósł o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oraz zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie: art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 54 § 4 pkt 1 i art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. poprzez oddalenie skargi na czynność zabezpieczającą w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, pomimo, iż w sprawie dokonano czynności z naruszeniem ustawy.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżąca kasacyjnie przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Organ zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.

Za podstawę wyroku z 4 kwietnia 2023 r., I SA/Bd 46/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy przyjął stan faktyczny ustalony przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy. Decyzją z 16 lipca 2021 roku Naczelnik Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Toruniu określił dla E.W. zobowiązanie w podatku od towarów i usług za kwiecień, maj, czerwiec i wrzesień 2018 r. w wysokości 498.998 złotych wraz z odsetkami za zwłokę na dzień wydania decyzji w wysokości 118.942 złotych oraz orzekł o dokonaniu zabezpieczenia na majątku E.W. na poczet wskazanych zobowiązań przed wydaniem decyzji określającej ich wysokość. Następnie, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Grudziądzu 26 lipca 2021 r. wystawił zarządzenie zabezpieczenia oraz dokonał na podstawie zawiadomienia z 26 lipca 2021 roku zajęcia zabezpieczającego innej wierzytelności pieniężnej. Te dokumenty doręczono stronie 2 sierpnia 2021 r., zajęta kwota zwrotu podatku VAT została 5 sierpnia 2021 r. przelana na rachunek depozytowy organu egzekucyjnego. Pismem z 9 sierpnia 2021 r. pełnomocnik skarżącej wniósł skargę na czynność zabezpieczającą w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej wnosząc o uwzględnienie skargi oraz o uchylenie czynności zabezpieczającej. Pełnomocnik zarzucił naruszenie art. 54 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez dokonanie czynności z naruszeniem ustawy. Postanowieniem z 12 października 2022 r. organ egzekucyjny oddalił skargę na czynność zabezpieczającą w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej u dłużnika zajętej wierzytelności - Naczelnika Urzędu Skarbowego w Grudziądzu. Postanowieniem z 2 grudnia 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Grudziądzu. Uzasadnienie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego zawiera jednoznaczne stanowisko co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia.

Zgodnie z art. 174 pkt 2) p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oparcie skargi kasacyjnej na naruszeniu przepisów postępowania jest niezbędne w sytuacji, gdy strona zamierza kwestionować stan faktyczny przyjęty przy wyrokowaniu przez Sąd I instancji. Prawidłowe sformułowanie podstawy skargi kasacyjnej opierającej się na podstawie z art. 174 pkt 1) p.p.s.a. – naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie - musi polegać na wskazaniu postaci naruszenia prawa materialnego. Błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści przepisu, mylne odczytanie dyspozycji lub sankcji. Z kolei, naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie to błąd subsumcji, czyli wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Przepisy zastosowane to te, które zostały powołane w podstawie prawnej decyzji ostatecznej oraz wyjaśnione w uzasadnieniu prawnym z przytoczeniem przepisów prawa.

W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej. Zasada ta wynika z art. 183 § 1 p.p.s.a. i oznacza pełne związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone wadliwości zaskarżonego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, tylko weryfikuje zasadność postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Wskazanie podstaw skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze kasacyjnej, co oznacza konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił Sąd.

Rozpoznawana skarga kasacyjna nie spełnia tych wymogów, bowiem kasator opierając skargę kasacyjną na obu podstawach z art. 174 p.p.s.a. w pkt I.1) petitum skargi kasacyjnej zarzucił Sądowi I instancji "naruszenie: Przepisów prawa materialnego, tj. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 54 § 4 pkt 1 i art. 54 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez oddalenie skargi (...) pomimo, iż w sprawie dokonano czynności z naruszeniem ustawy."

Mając na względzie treść uchwały Pełnego Składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r., I OPS 10/09 (treść dostępna na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl), Naczelny Sąd Administracyjny dokonał łącznej oceny istnienia usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Nie jest naruszeniem przepisów postępowania w rozumieniu art. 174 pkt 2) p.p.s.a. zastosowanie przez Sąd I instancji wskazanego środka określonego w ustawie, kiedy Sąd nie stwierdzi naruszenia prawa z art. 145 § 1 p.p.s.a.

Według art. 54 § 1 pkt 1), art. 54 § 4 pkt 1) ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: upea), zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy. Organ egzekucyjny wydaje postanowienie, w którym oddala skargę na czynność egzekucyjną.

Przyjmuje się, że prawo materialne to normy prawne bezpośrednio regulujące stosunki pomiędzy podmiotami prawa, określając przesłanki (fakty) powodujące ich powstanie, zmianę lub wygaśnięcie. Do prawa materialnego zalicza się również normy prawne regulujące określone obowiązki, zakazy lub nakazy i przewidujące określone sankcje za ich nieprzestrzeganie. Inaczej mówiąc, przepisy prawa materialnego to takie, które kształtują sytuację prawną podmiotu.

Artykuł 54 § 1 pkt 1) upea jest przepisem prawa materialnego, który ustanawia prawo zobowiązanego do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Z kolei, artykuł 54 § 4 pkt 1) upea jest przepisem postępowania określającym formę środka prawnego, który stosuje organ egzekucyjny, kiedy nie stwierdzi dokonania czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy, czyli kiedy nie zastosuje środka w postaci uwzględnienia skargi na czynność egzekucyjną (art. 54 § 4 pkt 2) upea). Nie jest naruszeniem przepisów postępowania w rozumieniu art. 174 pkt 2) p.p.s.a. zastosowanie przez organ egzekucyjny środka określonego w ustawie w postaci oddalenia skargi na czynność egzekucyjną, kiedy nie stwierdzi naruszenia prawa z art. 54 § 1 pkt 1) upea.

Dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy polega na zastosowaniu niedopuszczalnego środka egzekucyjnego; zastosowaniu dopuszczalnego środka egzekucyjnego, ale w sposób naruszający ustawę. Ustawa dopuszcza stosowanie wyłącznie tych środków egzekucyjnych, które zostały wyliczone w art. 1a pkt 12 upea, a przy tym mają to być środki egzekucyjne przewidziane do egzekwowania obowiązków danego rodzaju. Środek egzekucyjny jest niedopuszczalny, jeżeli nie został przewidziany w ustawie, a ponadto jeżeli został przewidziany w ustawie, ale do egzekucji obowiązków innego rodzaju. Zgodnie z art. 1a pkt 19) upea, ilekroć w ustawie jest mowa o zajęciu zabezpieczającym - rozumie się przez to czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do zabezpieczenia wykonania przez niego obowiązku objętego dokumentem stanowiącym podstawę zabezpieczenia, ale która nie prowadzi do przymusowego wykonania obowiązku.

W tej sprawie, postanowieniem z 2 grudnia 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Grudziądzu oddalające skargę na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego, co oznacza ustalenie, że czynność zabezpieczająca przeprowadzona została zgodnie z przepisami ustawy, regulującymi jej procedurę i formę, a także to, że w jej toku nie wystąpiły żadne nieprawidłowości i naruszenia przepisów prawa. W tych ramach, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy powołał i omówił następujące przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji: art. 164 § 4; art. 89 § 1; art. 89 § 3 pkt 2 i 3; art. 67 § 2; art. 155a § 1 pkt 1; art. 1a pkt 19; art. 154 § 4 pkt 1.

W skardze kasacyjnej nie podniesiono zarzutów dotyczących naruszenia wskazanych przepisów mających zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw z art. 174 p.p.s.a.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1) p.p.s.a., w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265).