Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2074/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 § 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski, Sędzia NSA Jolanta Rajewska, Sędzia del. WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. K. reprezentowanego przez kuratora adwokat M. L.-O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 12 maja 2016 r. sygn. akt II SA/Rz 1265/15 w sprawie ze skargi T. K. reprezentowanego przez kuratora adwokat M. L.-O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 12 maja 2016 r. oddalił skargę T. K. reprezentowanego przez kuratora adw. M. L.-O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z [...] lipca 2015 r. w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.

Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Prezydent Miasta M. decyzją z [...] października 2011 r. przyznał J. G. – przedstawicielce ustawowej M. K. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na wymienioną osobę uprawnioną w związku z bezskutecznością egzekucji alimentów, ustalonych w kwocie 300 zł miesięcznie wyrokiem Sądu Rejonowego dla W. P. z dnia [...] sierpnia 2007 r. sygn. akt [...], na okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r.

Powołując się na brzmienie art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2015 r. poz. 859), określanej następnie jako "u.p.u.a." Prezydent Miasta M. - decyzją z dnia [...] maja 2015 r. - orzekł o zwrocie przez T. K. kwoty 3600 zł wypłaconej osobie uprawnionej tj. M. K. tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. wraz z ustawowymi odsetkami.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył T. K. reprezentowany przez kuratora dla osoby nieobecnej – adw. M. L.-O., wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania. Podkreślono, że wobec treści art. 27 ust. 2 u.p.u.a. oraz art. 140 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, roszczenie względem dłużnika alimentacyjnego do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej przedawnia się z upływem trzech lat. Z uwagi więc na to, że wydana w sprawie decyzja dotyczy zwrotu kwoty wypłaconej uprawnionemu w okresie od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r., to roszczenie względem T. K. uległo w części przedawnieniu. Odwołanie zarzuca nadto naruszenie zasad postępowania administracyjnego przez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, czego skutkiem są całkowicie dowolne i nieuprawnione ustalenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu decyzją z [...] lipca 2015 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta M., podając w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 27 ust. 1 i ust. 2 u.p.u.a. Organ odwoławczy uznał, że z brzmienia art. 27 ust. 1 i ust. 2 u.p.u.a. wynika, iż funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznej przyznającej prawo do świadczenia jest w automatyczny sposób powiązane z nakazem wydania decyzji orzekającej zwrot należności w trybie regresu, bez badania aktualnej sytuacji życiowej dłużnika. Sytuacja taka mogłaby być przedmiotem rozważań w razie ubiegania się przez dłużnika o umorzenie żądanych od niego należności. Wobec powyższego SKO za zasadne uznało zobowiązanie T. K. do zwrotu kwoty 3600 zł, wypłaconych M. K. w okresie od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r.

Ustanowiona dla T. K. kurator – adwokat M. L.-O. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję organu odwoławczego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd zaznaczył, że przy ocenie legalności decyzji uwzględnia się stan faktyczny i prawny obowiązujący w dniu jej wydania. Reguła ta ma szczególne znaczenie na gruncie niniejszej sprawy, której podstawę materialnoprawą stanowił m. in. art. 27 ust. 2 i ust. 3 u.p.u.a. Sąd podkreślił, że regulacje te w chwili obecnej mają zupełnie inne brzmienie tj. powołany ust. 2 został uchylony, zaś treść ust. 3 zmieniono. Nowelizacja przepisów mających w sprawie zastosowanie (jej wejście w życie miało miejsce dnia 18 września 2015 r.), dokonana już po wydaniu zakwestionowanej w drodze skargi decyzji, nie ma jednak znaczenia dla oceny legalności. W świetle więc obowiązujących w dniu [...] lipca 2015 r. przepisów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1 u.p.u.a.). Z uwagi na powyższe, organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2 u.p.u.a.).

Decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest zatem decyzją związaną, a jej wydanie poprzedza bardzo zredukowane postępowanie wyjaśniające. Jedynymi kwestiami, które podlegają ocenie przez organ w tym postępowaniu to fakt istnienia w obrocie prawnym ostatecznej decyzji o ustaleniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, to, czy zakończył się już okres wypłaty przedmiotowych świadczeń bądź czy decyzja je przyznająca została uchylona oraz, czy świadczenia zostały faktycznie wypłacone. Pozytywne ustalenia w powyższym zakresie skutkują obowiązkiem wydania przez właściwy organ decyzji na podstawie art. 27 ust. 2 u.p.u.a. Dopóki więc decyzja o przyznaniu przedmiotowej pomocy nie zostanie wzruszona, bądź też wypłata świadczeń nie zostanie oceniona jako wypłata nienależnego świadczenia, to na organie wierzyciela spoczywa obowiązek wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika wypłaconych świadczeń alimentacyjnych (por. wyrok NSA z 5.10.2011r. I OSK 793/2011, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przenosząc powyższe ustalenia na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż wyrokiem zaocznym Sądu Rejonowego dla W. P. (z dnia [...] sierpnia 2007 r. [...]) zasądzone zostały od T. K. na rzecz syna M. K. alimenty w kwocie 300 zł miesięcznie. W związku z bezskuteczną egzekucją przedmiotowych świadczeń i wnioskiem matki wymienionego małoletniego Prezydent Miasta M. - decyzją z [...] października 2011 r. - przyznał świadczenie alimentacyjne w kwocie 300 zł miesięcznie na osobę uprawnioną tj. M. K. na okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. Świadczenia te w podanej wysokości zostały wypłacone (łączna kwota z tego tytułu to 3600 zł). Mając zatem na uwadze powyższe fakty, jak też przedstawione regulacje prawne Sąd uznał za uzasadnione twierdzenie, że decyzja Prezydenta Miasta M. z [...] maja 2015 r., orzekająca zwrot przez T. K. kwoty 3600 zł tytułem świadczeń wypłaconych M.K. w okresie od 1 października 2011r. do 30 września 2012 r. wraz z ustawowymi odsetkami, jak też utrzymująca ją w mocy decyzja SKO w Tarnobrzegu z dnia [...] lipca 2015 r., odpowiadają prawu. Uznając za niezasadne zarzuty skargi dotyczące braku wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia i wyjaśnienia materiału sprawy, skutkującego nieuprawnionymi ustaleniami faktycznymi, Sąd wskazał, że skarga nie precyzuje na czym konkretnie polegały nieprawidłowe działania organów i co nie zostało w sprawie dostatecznie ustalone. Ogólnikowość postawionego zarzutu sprawia, że nie jest faktycznie możliwe właściwe odniesienie się do niego. Sąd uznał również za nieuzasadniony zarzut dotyczący nieuwzględnienia przez Kolegium okoliczności w postaci częściowego przedawnienia należności. Procedura zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń, które wypłacone zostały z funduszu alimentacyjnego uregulowana została w swoisty sposób w u.p.u.a. Dlatego też w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że wynikający z art. 27 ust. 1 u.p.u.a. obowiązek zwrotu nie jest odbiciem obowiązku alimentacyjnego nałożonego wcześniej na dłużnika przez sąd i konsekwencją niewywiązywania się dłużnika z tego obowiązku, a stanowi dodatkowy obowiązek nakładany de facto na dłużnika już w postępowaniu o przyznanie świadczeń. Czym innym jest bowiem obowiązek alimentacyjny dłużnika, skonkretyzowany orzeczeniem sądu powszechnego, a czym innym przyznanie osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co pociąga za sobą nowe obowiązki, nałożone na dłużnika alimentacyjnego, tylko z tego powodu, że przyznano osobie uprawnionej do alimentów świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Te nowe obowiązki to zwrot organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego czy obowiązek zwrotu odsetek ustawowych. Z tej przyczyny (odrębność regulacji), powołany przez stronę skarżącą art. 140 § 2 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, przewidujący przedawnienie roszczenia osoby dostarczającej drugiemu środków utrzymania lub wychowania, a nie będącej do tego zobowiązanej (albo będącej zobowiązanej z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami) przeciwko osobie która powinna była te świadczenia spełnić, nie może mieć w niniejszej sprawie zastosowania. W stanie prawnym obowiązującym bowiem do dnia 17 września 2015r. roszczenie organu właściwego wierzyciela wobec dłużnika alimentacyjnego o zwrot należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami nie miało charakteru roszczenia cywilnoprawnego, lecz było zobowiązaniem publicznoprawnym z zakresu prawa administracyjnego. W sprawie dotyczącej tego roszczenia wydawana była decyzja administracyjna - art. 27 ust. 2 u.p.u.a., a należności podlegały ściągnięciu w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem przepisów u.p.u.a. - art. 27 ust. 3 u.p.u.a.

W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku T. K. - reprezentowany przez kuratora w osobie adw. M. L.-O., podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania, a to art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718), zwanej dalej "p.p.s.a.", w zw. z art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niezastosowanie tych przepisów przez Sąd w sytuacji, gdy w wydanej decyzji organu brak było wyczerpującego i wszechstronnego rozpatrzenia sprawy, co doprowadziło do poczynienia w zaskarżonej decyzji nieuprawnionych i dowolnych ustaleń faktycznych oraz nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz brak precyzyjnego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej tej decyzji.

Uzasadniając podniesione zarzuty wskazano, że Sąd pominął, iż organ naruszył art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia i wyjaśniania materiału sprawy, co doprowadziło do poczynienia w zaskarżonej decyzji nieuprawnionych ustaleń faktycznych. Zinterpretowanie wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy na niekorzyść strony skarżącej stanowiło oczywiste naruszenie zasady pierwszeństwa słusznego interesu strony, a w rezultacie doprowadziło do wadliwego rozstrzygnięcia.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Jednocześnie zrzeczono się rozpoznania sprawy na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, a zatem podlegała oddaleniu.

Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej bowiem według art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyć się musiała wyłącznie do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów.

W myśl art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Oznacza to, że zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.

W pierwszej kolejności zauważyć należy, że podnosząc zarzut naruszenia art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a. skarga kasacyjna nie konkretyzuje sposobu, w jakim doszło do niezauważonego przez Sąd I instancji naruszenia przepisów postępowania, który pozwalałby uznać, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie jest zaś rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego precyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej i ustalanie, z jakim konkretnym uchybieniem strona skarżąca wiąże brak wyczerpującego i wszechstronnego rozpatrzenia sprawy przez organ. Innymi słowy, ogólnikowe twierdzenia skargi kasacyjnej nie zostały przeniesione na grunt niniejszej sprawy, co znacznie utrudnia zrozumienie zarzutów powołanych w skardze kasacyjnej.

Tym niemniej, rozważając zasadność powołanych zarzutów należało uznać, że kontrolowane przez Sąd I instancji postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie zwrotu przez T.K. należności wypłaconych przez organ tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych M. K., nie uchybiało przepisom art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Procedując w trybie art. 27 u.p.u.a. organ w sposób prawidłowy ustalił, że została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, świadczenia zaś zostały uprawnionemu wypłacone. Strona skarżąca nie kwestionowała powyższych ustaleń, których dokonanie wyznaczało po stronie organu obowiązek wydania decyzji nakazującej zwrot przez dłużnika alimentacyjnego sumy świadczeń wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej. Stwierdzić należy, że wynikający z przekazanych Sądowi akt administracyjnych sprawy sposób prowadzenia przez organ postępowania nie budzi zastrzeżeń w kontekście wymogów stawianych przez art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Mając na uwadze warunki dla wydania decyzji w trybie art. 27 ust. 1 i 2 u.p.u.a. organy podjęły wszelkie czynności niezbędne do ustalenia, czy w tej sprawie spełnione zostały przesłanki do zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. W zgodzie z art. 77 k.p.a., organy zebrały i rozpatrzyły zgromadzony materiał dowodowy. Podjęte zaś w sprawie rozstrzygnięcie zostało wyjaśnione z przytoczeniem przepisów prawa mających w tej sprawie zastosowanie, co odpowiada normie wynikającej z art. 107 § 3 k.p.a.

Z powyższych względów należało uznać za nieuzasadnione zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał o przyznaniu wynagrodzenia dla wyznaczonego przez sąd kuratora dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego przyjmując, iż wynagrodzenie to należy do kosztów postępowania administracyjnego.