Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 512/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk (spr.) Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 października 2022 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 25 kwietnia 2022 r. nr KO.441.104.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza S. z dnia 14 marca 2022 r., nr ŚR.4211.SP-000237/03/2022.


UZASADNIENIE

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z 25 kwietnia 2022 r., znak: KO.441.104.2022, utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza S. z 14 marca 2022 r., znak: ŚR.4211.SP-000237/03/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt sprawy wynika. że 3 lutego 2022 r. A.Z. wystąpił do organu I instancji z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką K.Z..

Decyzją z 14 marca 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, wskazując, że nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem K.Z. legitymuje się orzeczeniem o trwałej całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji wydanym [...] stycznia 2022 r. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w T. Nr [...] oraz orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2022 r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. Nr [...] wydanym na stałe, ale ww. orzeczenia nie określają od kiedy istnieje niepełnosprawność. Na podstawie oświadczenia wnioskodawcy organ ustalił, że matka zachorowała pierwszy raz w wieku [...] lat. Jednak niezdolności do samodzielnej egzystencji powstała [...] listopada 2021 r.

Ponadto ustalono, że K.Z. wymaga całodobowej opieki i taką opiekę sprawuje syn A.Z., który, w ocenie organu, jednak nie zrezygnował z zatrudnienia, aby opiekować się matką, gdyż zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej w 2014 r., a od tego czasu podejmował krótkotrwałe umowy zlecenia. Z wywiadu środowiskowego wynika, że ze względu na pogarszający się stan zdrowia mamy poświęcił się całkowicie jej opiece od 2021 r.

Dodatkowo organ ustalił, że K.Z. ma jeszcze jednego syna, który mieszka w innej miejscowości, pracuje, jego kontakt z matką jest sporadyczny. Organ I instancji wskazał, że w pełni uznaje stanowisko wnioskodawcy w zakresie faktycznej całodobowej opieki jaką sprawuje nad niepełnosprawną matką jednak ze względu na treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może przyznać wnioskowanego świadczenia. Ponadto organ wskazał, że A.Z. nie zrezygnował z zatrudnienia, aby opiekować się mamą, a więc nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Od wyżej wymienionej decyzji Pan A.Z. wniósł odwołanie, w którym zarzucił organowi naruszenie:

- przepisów prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, uznającego ten przepis za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki,

- art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

- art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku. Odnosząc się do zarzutu, że nie zrezygnował z pracy na rzecz opieki nad niepełnosprawną mamą podniósł, że rezygnacja z pracy przebiegała stopniowo, najpierw zrezygnował z działalności gospodarczej podejmując się jedynie umów zlecenia, a potem musiał zrezygnować także z nich. Wskazuje, że z ustawy nie wynika, że musi "odejść z konkretnego miejsca pracy", aby opiekować się osobą niepełnosprawną. Wystarczy sam fakt niepodejmowania zatrudnienia na rzecz opieki, który to warunek spełnia.

Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w P. utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13.

Wobec powyższego organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji dokonał błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r., niemniej jednak zasadnie odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na matkę. W niniejszej sprawie bowiem brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia,

a sprawowaniem opieki nad matką.

Argumentując powyższe Kolegium podniosło, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 1 marca 2022 r. wynika, że skarżący mieszka z żoną oraz matką, która jest osobą schorowaną. Już w wieku [...] lat przeszła operację trepanacji czaszki (miała przetokę ropną do mózgu). Później miała złamaną nogę (szyjkę biodrową) następnie wykryto u niej guza piersi i przeszła mastektomię, brała także chemię. Ma stwierdzone również inne choroby, które z biegiem lat się nasilają m.in. guza płuca lewego, miażdżycę, chorobę niedokrwienną serca, dławicę piersiową, wole guzowate, nadczynność tarczycy oraz jaskrę, z tego względu niedowidzi. W 2021 r. przewróciła się w domu w skutek czego miała niedowład ciała. Po ustąpieniu niedowładu nastąpiły problemy z mową. Ma chorobę neurologiczną, która jest w trakcie diagnozowania. K.Z. łatwo nawiązuje kontakty, jest osobą niedowidzącą, porusza się przy pomocy balkonika. Przy poruszaniu się musi mieć osobę towarzyszącą, asystenta ze względu na problemy ze wzrokiem i chorobą neurologiczną. Są dni, kiedy nie jest w stanie wstać z łóżka. Na co dzień nie jest pampersowana, ale zdarzają się dnie, kiedy musi być. Wnioskodawca pomaga matce w czynnościach higienicznych, ubieraniu, przygotowuje posiłki, także karmi, umawia wizyty lekarskie. Oprócz skarżącego K.Z. ma jeszcze jednego syna [...], który mieszka w P. i odwiedza mamę jeden raz w miesiącu.

Następnie Kolegium wyjaśniło, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak już wskazano wyżej, jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. O rezygnacji z zatrudnienia, czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją przez opiekuna z zatrudnienia (niepodejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r.

Zdaniem organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie takiego związku przyczynowego nie ma. W przypadku skarżącego trudno mówić o rezygnacji z zatrudnienia, bowiem z akt sprawy wynika, że był aktywny zawodowo (prowadził działalność gospodarczą) do 31 maja 2014 r. - dane z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Następnie jak wynika z oświadczenia z dnia 1 lutego 2022 r. podejmował tylko drobne zlecenia i pomagał żonie przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Natomiast K.Z. ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności od [...] grudnia 2021 r., a niezdolność do samodzielnej egzystencji od [...] listopada 2021 r., czyli w okresie, kiedy skarżący już nie pracował. Kolegium nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki skarżącego, zasadności udzielania jej wsparcia w codziennych czynnościach oraz sprawowania opieki nad nią, ale podkreśliło, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką a rezygnacją przez niego z podjęcia zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy. Skarżący nie spełnia więc przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jej niepodejmowania w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Zatem odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką jest w pełni uzasadniona.

Dodatkowo Kolegium zwróciło uwagę, że poza skarżącym K.Z. ma jeszcze jednego syna - [...], na którym także ciąży obwiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej matki. Organ podniósł, iż obowiązek alimentacyjny, wynikający wprost z treści art. 129 § 1 k.r.o., ciąży w równym stopniu na wszystkich dzieciach. Realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń nie tylko osobistych, czyli faktycznego sprawowania opieki, lecz też może mieć wymiar finansowy - sfinansowania osoby, która w miejsce zobowiązanego (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Stąd skarżący powinien swoje roszczenia finansowe kierować przede wszystkim do osób zobowiązanych prawnie do opieki i do alimentacji. Nie ma podstaw, by pomoc w opiece była finansowana ze środków publicznych, skoro są ustalone osoby zobowiązane do stosownej pomocy. Nie można dopuszczać do sytuacji, że dana osoba nie poczuwa się do swoich obowiązków, jako syn, bądź córka, a obowiązki te za nich przejmuje Państwo (w postaci przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby podejmującej się opieki). Wobec tego brat skarżącego powinien wspomóc jego w opiece nad matką w wybrany przez siebie sposób.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A.Z. zarzucił organom naruszenie przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy:

- art. 17 ust. 1 oraz art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych,

-art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

- art. 7, art. 8, art. 9 i art. 77 § 1 k.p.a.,

- art. 2, art. 32 pkt 2, art. 68 i art. 69 Konstytucji RP.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Skarżący nie zgodził się, ze stanowiskiem organów, że przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką K.Z. jest fakt, że nie zrezygnował z zatrudnienia ze względu na konieczność opieki nad nią. Powołując się na interpretację Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej wskazał, że żaden przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie zawiera ograniczenia, że faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej związana z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ma nastąpić dopiero po konkretnej dacie. Osoba ubiegająca się o specjalny zasiłek opiekuńczy może wykazać,

że zakończenie jej aktywności zawodowej związane z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny miało miejsce w przeszłości i ten stan wciąż trwa w momencie ubiegania się o specjalny zasiłek opiekuńczy. Decydujące jest, aby faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej faktycznie nastąpiła i aby była ona spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Żaden przepis ww. ustawy nie określa również minimalnego okresu wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z którego faktyczna rezygnacja oznacza spełnienie warunku art. 16a ust. 1.

Skarżący podniósł, że prowadził działalność gospodarczą, a gdy stało się to niemożliwe, z powodu konieczności spędzenia z chorującą od lat matką coraz więcej czasu, wykonywał jedynie umowy zlecenia w dni, w które inni domownicy mogli przejąć jego obowiązki opiekuńcze (najczęściej w weekendy). Dlatego nie zgadza się, że jego rezygnacja z zatrudnienia nie miała związku ze stanem zdrowia mamy, która choruje od [...] roku życia i stała się obecnie osobą zupełnie niesamodzielną, zdaną na stałą pomoc i wsparcie. Ostatnią umowę zlecenia zawarł na okres od 1 lipca 2021 r. do 31 października 2021 r., ale już tego nie robi, gdyż nie jest w stanie pogodzić pracy z opieką nad mamą. W latach 2018-2021 zawierał kilkumiesięczne umowy zlecenia, była to praca przeważnie weekendowa - grał w zespole weselnym. Jak wskazuje, że ww. umowy nie opiewały na zawrotne kwoty, ale były stałym wzmocnieniem domowego budżetu. Do tej pory radzili sobie bez pomocy Państwa. Jednak jest to teraz już ponad ich siły, dlatego ubiegali się o uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności dla mamy. Skarżący podniósł, iż mając orzeczenia PZON i ZUS dla mamy może już myśleć tylko o opiece nad matka, bez konieczności szukania zarobków łatających domowy budżet. Od czasu, gdy w grudniu 2021 r. mama przewróciła się, nie może podjąć nawet szczątkowej aktywności zawodowej, nawet w formie umów zlecenia, gdyż mama potrzebuje jego obecności i pomocy stale.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna z przyczyn wskazanych niżej.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm.), cytowana dalej także w skrócie jako "P.p.s.a.", zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek w tym przedmiocie został złożony przez organ, o czym skarżący został zawiadomiony, ale nie zajął w tym względzie stanowiska.

W dalszej kolejności należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), cytowana dalej także w skrócie jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 25 kwietnia 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza S. z dnia 14 marca 2022 roku o odmowie przyznania A. Z. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania innej pracy zarobkowej wnioskowanego na K.Z.

Okolicznością bezsporną w sprawie jest to, że pani K.Z. (wdowa) została stosownie do treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2022 r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu tym wskazano, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] grudnia 2021 roku. Natomiast stosownie do Orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] stycznia 2021 r. K.Z. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, a data powstania tej niezdolności to [...] listopada 2021 roku. Nie buzi również wątpliwości, że syn K.Z. (skarżący) sprawuje nad nią jako osobą niepełnosprawną opiekę, przy czym jak wynika z wywiadu środowiskowego opieka ta sprawowana jest permanentnie, ma charakter ciągły i długotrwały.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), cytowanej dalej w skrócie jako "u.ś.r.", zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że organ I instancji wskazał, że zasadniczą przyczyną braku możliwości przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego jest niespełnienie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Biorąc pod uwagę treść wskazanej wyżej regulacji, organ pierwszej instancji wskazał, że wykładnia językowa tego przepisu nie pozwala na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu z tej przyczyny, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jasno wynika, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 25 roku życia.

Sąd podziela w pełni pogląd Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., że data powstania niepełnosprawności matki skarżącego nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., a to z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 (OTK-A 2014/9/104), w którym to orzeczeniu Trybunał dokonał kontroli pod względem zgodności z Konstytucją art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu w powyższym zakresie organ odwoławczy prawidłowo wytknął organowi I instancji, że okoliczność powstania niepełnosprawności w okresie późniejszym niż opisane w art. 17 ust. 1b ustawy (do momentu ukończenia 18-tego roku życia, względnie 25-tego roku życia) nie stanowi sama w sobie przeszkody dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie skorzystał z tej możliwości. Wskazany wyrok ogłoszono w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie. Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem tego wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności począwszy od dnia jego ogłoszenia, tj. od 23 października 2014 r. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jak wadliwie uczynił to organ I instancji, było sprzeczne z zasadami państwa prawa, które mają obowiązek działać na podstawie przepisów obowiązującego prawa. Z tego względu niewątpliwie zaprezentowane przez Kolegium stanowisko w tej kwestii w zaskarżonej decyzji zasługuje na aprobatę (zob. Wyrok WSA w Łodzi z 30.03.2022 r., II SA/Łd 834/21, wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie istotą sporu jest zasadność odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem – jak stwierdziło Kolegium, podobnie jak organ I instancji - skarżący nie spełnia określonej w powołanym art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, czyli, w ocenie organu administracji, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W ocenie Sądu, przyjęta przez organy administracji interpretacja powyższego przepisu w zakresie niespełnienia wskazanej przesłanki jest co najmniej przedwczesna.

Warto zwrócić uwagę, że definicja pracy zarobkowej określona została w art. 3 pkt 22 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem ilekroć w u.ś.r. jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej – oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest zatem rezygnacja z wykonywania pracy na podstawie stosunku pracy (a nie rezygnacja z samego pozostawania w stosunku pracy) lub innych stosunków prawnych, bez konieczności rozwiązania stosunku pracy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1683/10). Przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest faktyczna rezygnacja/niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą wskazaną w ustawie (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 12.05.2022 r., II SA/Po 917/2). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2020 r.; sygn. akt I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi zatem dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13).

Mając na uwadze powyższe, należy zauważyć, że organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, pan A.Z. nie pracuje od 2014 roku, co w ocenie tego organu uzasadnia przyjęcie poglądu, że nie zrezygnował z zatrudnienia, aby opiekować się matką. Organ ten wskazał także, że jak wynika z wywiadu środowiskowego mógł się opiekować matką od dawna, jednak zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji ustalona została od dnia [...] listopada 2021 roku. Natomiast zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] grudnia 2021 roku. W dalszej kolejności Kolegium, podobnie jak organ I instancji, wskazało, że w przypadku skarżącego trudno mówić o rezygnacji z zatrudnienia, bowiem z akt sprawy wynika, że był aktywny zawodowo tzn. prowadził działalność gospodarczą do 31 maja 2014 r.

Odnosząc się do powyższych poglądów organów administracji oraz przeprowadzonego przez organy obu instancji postępowania wyjaśniającego oraz uzasadnień wydanych decyzji rozpocząć wypada od zasadniczego stwierdzenia, że zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wynikającej z art. 80 k.p.a. Po przeprowadzonym postępowaniu, o ile sprawa jest dostatecznie wyjaśniona oraz taką formę rozstrzygnięcia przewidują odpowiednie przepisy, organ wydaje decyzję, uwzględniając wytyczne co do jej elementów składowych, wskazanych w art. 107 k.p.a., w tym przedstawiając przyjęty w sprawie stan faktyczny wskazując fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne wskazywać winno wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa, co wynika z art. 107 § 3 K.p.a. (zob. wyrok NSA z 26.04.2022 r., II OSK 2401/19). Zdaniem Sądu organy nie uczyniły w pełni zadość ciążącym na nich ww. obowiązkom.

W aspekcie ww. obowiązków mając na względzie zawarte w wywiadzie środowiskowym wnioski pracownika socjalnego, iż pan A.Z. sprawuje opiekę permanentnie, opieka ta ma charakter ciągły i długotrwały, rozstrzygnięcia organów obu instancji odmawiając świadczenia pielęgnacyjnego stają się, w ocenie Sądu, co najmniej niezrozumiałe. Z pewnością zaś organy nie wywiązały się z ciążącego na nich obowiązku wnikliwego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co skutkowało tym, że nie dokonano oceny spełnienia przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r., bowiem z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jak i z uzasadnienia decyzji organu I instancji nie wynika, że okoliczności te były przedmiotem szerszych rozważań organów. Organ II instancji, skupiając się na dolegliwościach niepełnosprawnej matki skarżącego, nie odniósł się bowiem szerzej ani do wskazanego w wywiadzie zakresu czasowego sprawowanej opieki, ani też do wniosków pracownika socjalnego, a zwłaszcza tego, że opieka jest sprawowana permanentnie, ma charakter ciągły i długotrwały i wynikających z tego skutków w tej sprawie. Organ II instancji słusznie zauważa przy tym, że o rezygnacji z zatrudnienia, czy też jego świadomym niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie niezdolna do podjęcia zatrudnienia, to znaczy musi istnieć związek przyczynowy między rezygnacją przez opiekuna z zatrudnienia lub niepodejmowaniem tego zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ale końcowo przyjmuje, że ww. związek przyczynowy w niniejszej sprawie nie zachodzi, zwłaszcza, że skarżący był aktywny zawodowo do 2014 roku, a w późniejszym czasie podejmował tylko drobne zlecenia i pomagał żonie przy prowadzeniu działalności gospodarczej.

Co, w ocenie Sądu, istotne, organy administracji nie podjęły działań zmierzających do ustalenia jakie były faktyczne przyczyny zaprzestania przez wnioskodawcę prowadzenia działalności gospodarczej, a przede wszystkim nie podjęły działań zmierzających do ustalenia, czy niepodejmowanie przez skarżącego zatrudnienia bądź innej działalności zarobkowej, ma związek ze sprawowaniem przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką, a tym samym czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia czy też niepodejmowania tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W ocenie Sądu pogląd przyjęty przez organy administracji o braku związku przyczynowo-skutkowego jest co najmniej przedwczesny. Skoro bowiem z treści wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji w sposób jednoznaczny wynika, że opieka nad niepełnosprawną matką sprawowana przez skarżącego sprawowana jest permanentnie, ma charakter ciągły i długotrwały, a ponadto, że opieka ta sprawowana jest należycie, to organy administracji winny podjąć działania zmierzająca do ustalenia, czy niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego ma faktycznie na celu sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką, a tym samym czy została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r. W tym miejscu należy wskazać na art. 77 § 1 K.p.a., zgodnie z treścią którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Jak wskazano wyżej organy nie uczyniły zadość obowiązkom wynikającym z przepisów K.p.a. na płaszczyźnie postępowania wyjaśniającego.

Rozstrzygając ponownie sprawę organy będą zobligowane do uwzględnienia przedstawionej w niniejszym orzeczeniu przez Sąd oceny prawnej. Sąd, nie przesądzając rozstrzygnięcia sprawy po ponownym rozpatrzeniu niniejszej sprawy przez organy administracji, wskazuje, że koniecznym jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i wnikliwe ustalenie, czy faktycznie przyczyną niepodejmowania przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką, a tym samym czy została spełniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r., a więc czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W ocenie Sądu nie można bowiem z góry przyjąć, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub też ich niepodejmowanie musi mieć miejsce po dacie, na którą zgodnie z orzeczeniem właściwych organów, ustalono znaczny stopień niepełnosprawności, tak jak w niniejszej sprawie stosownie do orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2022 r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. od dnia [...] grudnia 2021 roku oraz stosownie do Orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] stycznia 2021 r. od dnia [...] listopada 2021 roku. Nadto organy administracji winny mieć na uwadze, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że stan zdrowia K.Z. uległ pogorszeniu w ostatnim czasie, czego potwierdzeniem są wskazane wyżej orzeczenia. Z tej też przyczyny organy winny uwzględnić powyższą okoliczność oceniając czy w niniejszej sprawie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie wyklucza to oczywiście podejmowania szerszej inicjatywy dowodowej w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego przez organy administracji.

Zadaniem organów administracji będzie także ponowna ocena spełnienia wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia wynikających z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Następnie organ wnikliwie uzasadni swoje stanowisko zgodnie z treścią art. 107 § 3 K.p.a., czyniąc tym zadość zasadzie pogłębiania zaufania do władzy publicznej określonej w art. 8 K.p.a. oraz zasadzie przekonywania wyrażonej w art. 11 K.p.a. Organy winny też przestrzegać art. 12 § 1, 77 § 1, art. 80 K.p.a.

Na marginesie Sąd wskazuje na obowiązek organów administracji wynikający z art. 79a § 1 K.p.a. Zgodnie z powołanym przepisem w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 K.p.a. stosuje się.

Z wszystkich ww. przyczyn skarga okazała się zasadna. Sąd nie dopatrzył się zaś naruszenia przepisów Konstytucji RP, jak również art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 573 z późn. zm.), gdyż przepisy tej ustawy nie mają w niniejszej sprawie zastosowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznając, że doszło do naruszenia przepisów postępowania poprzez niepełne ustalenie stanu faktycznego i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających znaczenie w sprawie, czym naruszono art. 7, 12 § 1, 77 § 1 i 80 K.p.a., które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.