Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 559/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 24, 35
journal: Dz.U. 2021 poz 510
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Władysław Kulon Sędziowie: Sędzia WSA Olga Białek (spr.) Sędzia WSA Wojciech Śnieżyński Protokolant: Emilia Witkowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 27 maja 2022 r. nr SOC-OP.621.1.37.2022.DT w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Wojewoda Dolnośląski, po rozpatrzeniu odwołania M. W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Radków (nr USC. 5343.3.2021) z dnia 22 lutego 2022 r. którą orzeczono o wymeldowaniu M. W. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w Ś.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że postępowanie administracyjne o wymeldowanie M. W. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w Ś. zostało wszczęte z urzędu na wniosek R. D. – współwłaściciela nieruchomości. Na potwierdzenie tytułu prawnego wnioskodawcy przedłożony został akt notarialny umowy darowizny z dnia 8 maja 2006 r. zgodnie z którym D. D. podarowała R. D. 1/3 zabudowanej nieruchomości położonej przy ul. [...] oraz wydruk z KW nr [...] w której jako właściciele przedmiotowej nieruchomości ujawnieni zostali: J. S., A. B., M. B. i R. D. Organ I instancji ustalił, że M. B. zmarł [...] listopada 2002 r. a A. B. zmarła [...] stycznia 2015 r.

Wnioskodawca oświadczył, że M. W. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, wyprowadził się dobrowolnie i zamieszkuje przy ul. [...] w Ś.

Z notatki służbowej Straży Miejskiej w R. wynika, że na posesji przy ul. [...] zastano J. W., która oświadczyła, że pod tym adresem jest zameldowana od drugiego roku życia a w chwili obecnej zamieszkuje z mężem i synem przy ul. [...] w Ś.. Oświadczyła także, że przedmiotowy lokal wynajmuje lokatorom od trzech lat i posiada w nim swoje rzeczy. Przeprowadzono także rozmowę z R. D.(1) który oświadczył, że przekazał swojej siostrze J. W. połowę nowego domu w zabudowie bliźniaczej przy ul. [...] - co potwierdził okazując akt notarialny. Oświadczył, że według ich umowy, siostra wraz z mężem i synem po podpisaniu tego aktu miała opuścić i wymeldować się z lokalu przy ul. [...].

W toku postępowania organ I instancji przeprowadził dowody z przesłuchania świadków. A. D. mieszkająca w przedmiotowym lokalu na zasadzie umowy najmu zawartej z R. D. oświadczyła, że M. W. nie mieszka w przedmiotowym lokalu od około 3 lat i obecnie mieszka w nowo wybudowanym domu przy ul. [...]. Oświadczyła, że nie widuje M. W. na przedmiotowej nieruchomości. J. S. zeznał, że M. W. zamieszkuje od około 3 lat wraz z żoną i synem w lokalu przy ul. [...]. Oświadczył, że widuje czasami M. W. w przedmiotowym lokalu. Ma tam on swoje meble i garaż, w którym trzyma różne rzeczy. Wyprowadził się ze względu na konflikt rodzinny. Także przesłuchany w charakterze świadka M. B. (sąsiad), oświadczył, że M. W. nie mieszka w przedmiotowym lokalu od około 5-6 lat. Mieszka wraz z żoną i synem w nowo wybudowanym domu przy ul. [...].

Organ I instancji przeprowadził także oględziny przedmiotowego lokalu. W protokole z oględzin stwierdzono, że lokal jest wynajmowany przez R. D. A. D.(1), która mieszka tam od 2018 r. wraz z synem i dwójką dzieci. Część z mebli znajdujących się w lokalu należy do najemcy a meble które przed jej wprowadzeniem się były na wyposażeniu lokalu należały do M. W. Stwierdzono, że w lokalu brak jest rzeczy osobistych M. W. Obecny podczas oględzin M. W. oświadczył, że wyprowadził się z lokalu w 2018r., nie ma przeprowadzonego postępowania spadkowego po A.B. i że w 1990 r. wykonał remont przedmiotowego lokalu.

W piśmie z dnia 12 listopada 2021 r. pełnomocnik strony skarżącej oświadczył, że przedmiotowy lokal pozostaje we władaniu samoistnym jego mocodawcy od sierpnia 1989 r. i w tym czasie dokonał on remontu kapitalnego, rozbudował go oraz wyposażył. Oświadczył, że z upływem 30 lat od objęcia lokalu w samoistne posiadanie strona skarżąca nabyła jego własność przez zasiedzenie. Oświadczył także, że strona skarżąca nigdy nie opuściła całkowicie przedmiotowego lokalu, gdyż pozostawiła tam wszystkie swoje rzeczy. Do pisma dołączono oświadczenie R. D., że budynek przy [...] został gruntownie wyremontowany przez J. W. wraz z wyszczególnieniem zakresu remontu.

W tym stanie faktycznym, mając na względzie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Burmistrz Miasta i Gminy Radków decyzją z dnia 22 lutego 2022r. orzekł o wymeldowaniu M. W. z miejsca pobytu stałego przy ul. [...] w Ś.

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik skarżącego ponowił argumentację dotyczącą nabycie lokalu przez zasiedzenie. Stwierdził także, że skoro w lokalu znajdują się należące do skarżącego ruchomości, których nie zabrał ze sobą, to nie można mówić o trwałym opuszczeniu lokalu i zerwaniu z nim więzi. Pełnomocnik zarzucił także, że organ I instancji nie ustalił spadkobierców ustawowych po zmarłych: A. B. i M. B. jako potencjalnych stron postępowania. Zdaniem pełnomocnika, organ naruszył także wynikające z art. 79 k.p.a. prawo strony do brania udziału w postępowaniu, w tym w przeprowadzeniu dowodu, możliwości zadawania pytań świadom i innym stronom postępowania oraz składania wyjaśnień.

Wojewoda nie uwzględnił odwołania. Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji przedstawił najpierw znajdujące w sprawie zastosowanie przepisy ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U z 2021 r. poz. 510 ze zm. - dalej jako u.e.l.) w szczególności art. 33, art. 35 i art. 25 tej ustawy. Mając na uwadze powyższe regulacje organ stwierdził, że podczas postępowania o wymeldowania należy brać pod uwagę, czy osoba opuściła miejsce stałego zamieszkania, czy opuszczenie to ma charakter trwały i było dobrowolne.

Rozpatrują sprawę w tym aspekcie organ II instancji uznał, za udowodniony fakt, że osoba której dotyczy postępowanie nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu. Bezsporne jest, że opuściła ona lokal w 2018 r. i zamieszkała wraz z rodziną przy ul. [...]. Istotą sporu w niniejszej sprawie jest ustalenia charakteru tego opuszczenia - czy było to opuszczenie trwałe i dobrowolne.

Rozważając kwestię dobrowolności opuszczenia lokalu, Wojewoda na podstawie materiału dowodowego uznał, że strona nie opuściła miejsca pobytu stałego w wyniku zastosowania jakiegokolwiek przymusu. Skarżący oświadczył, że opuścił lokal w 2018 r. a z wyjaśnień złożonych przez jego pełnomocnika oraz z zeznań świadków nie wynika, aby został on usunięty z tego lokalu siłą. Z akt sprawy nie wynika również aby po opuszczeniu lokalu, strona złożyła do sądu pozew o naruszenie utraconego posiadania (powództwo posesoryjne) w trybie art. 344 § 1 k.c., co mogłoby wskazywać, że opuściła lokal bez własnej woli i podjęła działania mogące umożliwić powrót do lokalu. Zgromadzony materiał dowodowy wskazuje natomiast, że pomiędzy wnioskodawcą a stroną skarżąca istnieje konflikt rodzinny na tle prawa własności do lokalu i rozliczeń finansowych. Opuszczenia lokalu na skutek konfliktu rodzinnego nie można jednak uznać za niedobrowolne, co potwierdza przywołane orzecznictwo sądowe. W tych okolicznościach organ uznał, że skarżący dobrowolnie opuścił przedmiotowy lokal.

Rozpatrując kwestię trwałości opuszczenia lokalu organ wskazał, że przepisy prawa nie wskazują żadnego konkretnego terminu po upływie którego należałoby uznać, że opuszczenie ma taki charakter. W rozpatrywanej sprawie skarżący nie przebywał w miejscu zameldowania od 2018 r. i mając na uwadze okoliczności opuszczenia lokalu, organ uznał, że jest to okres wystarczający do przyjęcia, że opuszczenie miało charakter trwały. Zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że przedmiotowy lokal nie jest centrum życiowym strony skarżącej, które przeniesione zostało do innego lokalu. Zostały zerwane więzi z łączące stronę z miejscem pobytu stałego. Podczas oględzin stwierdzono, że w pomieszczeniach mieszkalnych nie ma należących do strony rzeczy osobistych, natomiast znajdują się tam meble i sprzęty z których strona nie korzysta podczas codziennego funkcjonowania. W związku z tym, organ wyjaśnił, że sam fakt pozostawienia w lokalu części rzeczy przez osobę która go opuściła nie świadczy o skoncentrowaniu spraw życiowych w miejscu zameldowania. Opuszczenie lokalu nie musi być połączone z opróżnieniem go z ruchomości należących do opuszczającego. W związku z powyższym organ stwierdził, że sam fakt pozostawienia przez stronę skarżącą części rzeczy, nie świadczy ani o jej zamieszkiwaniu w miejscu pobyty stałego ani nie podważa przesłanek trwałego i dobrowolnego opuszczenia lokalu.

Mając na uwadze art. 25 u.e.l. organ zaznaczył, że strona skarżąca nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu ani nie zadeklarowała podczas postępowania zamiaru stałego przebywania w nim. Zdaniem organu odwoławczego, brak jest więc podstaw do uznania, że lokal ten stanowi jej miejsce pobytu stałego. Natomiast jeżeli w przyszłości strona powróci do lokalu i skoncentruje tam swoje sprawy życiowe nie będzie przeszkód do ponownego jej zameldowania.

Odnosząc się do zarzutu odwołania podnoszącego fakt zasiedzenia, organ wskazał, że przesądzanie tej kwestii nie mieści się w jego kompetencjach. Podkreślił także, że okoliczność ta nie ma istotnego znaczenia w postępowaniu o wymeldowanie, gdyż ewidencja ludności służąca rejestrowaniu pobytu ludności, ma charakter wyłącznie porządkowy, co oznacza, że rozstrzyganie w przedmiocie wymeldowania (ale i także zameldowania) nie rozstrzyga o uprawnieniach własnościowych do lokalu ani o prawie przebywania w nim. W sprawach meldunkowych bez znaczenia jest, czy osoba której dotyczy postępowanie ma tytuł prawny do lokalu, co oznacza, że wymeldowany może być także jego właściciel. W sprawie o wymeldowanie bez znaczenia pozostaje także, że strona skarżąca w przeszłości dokonała remontu i doposażyła lokal. Decyzja o wymeldowaniu ma charakter wyłącznie ewidencyjny i nie ma wpływu na kwestie dotyczące praw do lokalu jak również na sprawy majątkowe.

W kwestii zarzutu dotyczącego braku ustalenia spadkobierców po zmarłych współwłaścicielach organ zauważył, że zgodnie z orzecznictwem przeszkody w kontynuowaniu postępowania o wymeldowanie nie stanowi nawet fakt, że przed sądem toczy się postępowanie po zmarłej stronie. Uznaje się w takiej sytuacji, że organy procedują właściwie, gdy w postępowaniu biorą udział wszystkie znane im strony. Co do naruszenia art. 79 k.p.a. Wojewoda zauważył, że skarżąca została zawiadomiona o terminie przesłuchania świadków a pełnomocnik stawiając zarzut naruszenia tego przepisu nie wyjaśnił z jakimi faktami podanymi przez świadków się nie zgadza, skoro potwierdzili oni wszystkie okoliczności wskazane także przez pełnomocnika. W toku postępowania strona uczestniczyła w oględzinach oraz była powiadomiona o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji.

W tych okolicznościach organ odwoławczy stwierdził, że zachodzą podstawy do wymeldowania strony skarżącej z miejsca stałego pobytu.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł M. W. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący zarzucił organowi wydanie decyzji z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj:

- art. 7 w związku z art. 77 § 1, w związku z art. 80 k.p.a. poprzez błędną interpretację zeznań świadka J. S., w zakresie w jakim organ II instancji uznał, że stwierdzenie świadka o przymusie wyprowadzki skarżącego z nieruchomości wskutek konfliktów rodzinnych i jednoznacznej woli skarżącego co do pozostawania w nieruchomości, wskazuje na dobrowolny i trwały charakter opuszczenia lokalu, a także wskutek pominięcia faktu, że żona skarżącego wynajmowała od 2018 r. do 2021 r. lokal mieszkalny A. D.(1), co jednoznacznie wskazuje, że nie mieli oni zamiaru opuszczenia lokalu;

- art. 7 k.p.a. w związku z art. 79 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie swobodnej oceny dowodów poczynionej przez organ II instancji, skutkujące błędnym przekonaniem, że brak udziału w postępowaniu spadkobierców nieżyjących współwłaścicieli nie skutkuje naruszeniem zasady prawa strony do udziału w postępowaniu poprzez błędną wykładnię definicji strony w zakresie w jakim organ pozbawiał spadkobierców nieżyjących współwłaścicieli udziału w sprawie, jednocześnie błędnie uznając, że spadkobiercom nie przysługuje tytuł prawny do lokalu, co z kolei uzasadniałoby uznaniem spadkobierców za strony;

-art. 7 k.p.a. w związku z art. 107 § 1 pkt 3 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. przez pominięcie przez organ II instancji błędów w wydanej decyzji organu I instancji w zakresie bezpodstawnego pominięcia potencjalnych spadkobierców zmarłych współwłaścicieli, wskutek nie wystąpienie o przeprowadzenie postępowania spadkowego przed wydaniem decyzji, a tym samym

- art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez niezastosowanie instytucji zawieszenia postępowania, w sytuacji gdy obligował do tego stan faktyczny sprawy.

W konsekwencji strona skarżąca zarzuciła także naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj:

- art. 35 ustawy o ewidencji ludności, przez błędną wykładnię przez organ II instancji pomimo prawidłowo ustalonego stanu faktycznego poczynionego przez organ II instancji - określenia trwałego i dobrowolnego wyprowadzenia się skarżącego z lokalu mieszkalnego, w sytuacji gdy skarżący wykazywał, że pozostawił swoje rzeczy osobiste.

Zarzucając powyższe pełnomocnik strony skarżącej wniósł o:1/ uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z umorzeniem postępowania w całości, ewentualne 2/ o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi II instancji do ponownego rozpatrzenia, w sytuacji gdy w ocenie Sądu zachodzą przesłanki obligatoryjnego zawieszenia postępowania z urzędu do czasu ustalenia spadkobierców zmarłych współwłaścicieli; 3/ o zasądzenie kosztów postępowania.

Powyższe zarzuty rozwinięte zostały w obszernym uzasadnieni skargi w którym przywołano także stosowne orzecznictwo sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację i wywody prawne zawarte w kwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 - dalej jako "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Badając rozpoznawaną sprawę w granicach tak zakreślonej kognicji, Sąd nie stwierdził naruszeń prawa które zgodnie z przywołanymi wyżej przepisami skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego było rozstrzygnięcie, czy strona skarżąca opuściła miejsce zameldowania na pobyt stały, nie dopełniając obowiązku wymeldowania się, co stanowiłoby przesłankę do orzeczenia o takim wymeldowaniu z urzędu.

Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - dalej jako u.e.l. a konkretnie przepisy rozdziału 4 ustawy (art. 24 – 39) regulujące zasady wykonywania obowiązku meldunkowego. Z przepisów tych wynika, że obywatel polski przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązany wykonywać obowiązek meldunkowy określony w ustawie (art.24 ust.1 u.e.l.). Obowiązek meldunkowy polega m.in. na: 1) zameldowaniu się w miejscu pobytu stałego lub czasowego; 2) wymeldowaniu się z miejsca pobytu stałego lub czasowego (art.24 ust.2 u.e.l.). Zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała (art.28 ust.4 u.e.l.). Obywatel polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu obowiązany jest wymeldować się (art.33 ust.1 u.e.l.). Organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanego w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się (art.35 u.e.l.).

Z treści przywołanych przepisów wynika, że obowiązek wymeldowania powstaje w przypadku opuszczenia miejsca pobytu stałego bez wymeldowania, a działanie takie związane jest z koniecznością utrzymania aktualnych wpisów w ewidencji ludności.

Warto w tym miejscu przywołać stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w kwestii charakteru i celu obowiązku meldunkowego oraz ewidencji ludności, zaprezentowane w wyroku z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01 (publ. OTK- A 2002/3/34): "Niezależnie od zmian sposobu jego realizacji obowiązek meldunkowy służy prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji. Posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu umożliwia racjonalizację szeregu działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego. Celem obowiązku meldunkowego jest bowiem zapewnienie prawidłowego funkcjonowania ewidencji ludności. Należy podkreślić, iż ewidencja ludności polegająca na rejestracji danych o miejscu pobytu (adresie) osób służy także ochronie interesów samych zainteresowanych (np. dzięki zameldowaniu można odnaleźć osobę w przypadku dziedziczenia przez nią majątku) oraz ochronie praw osób trzecich (np. wierzycieli w przypadku "przeprowadzki" dłużnika). Oznacza to, że obowiązek meldunkowy uznać należy w świetle Konstytucji za instytucję wynikającą z klauzuli ochrony porządku publicznego, mającą także związek z ochroną praw i interesów jednostki". Ponadto w wyroku tym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu".

Mając na uwadze treść art. 28 ust. 4 u.e.l. oraz zaprezentowane stanowisko Trybunału Konstytucyjnego stwierdzić trzeba, że celem instytucji wymeldowania jest przede wszystkim zagwarantowanie, że dane uwidocznione w ewidencji są aktualne i zgodne z rzeczywistością. Kwestia trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu – w kontekście wymeldowania w oparciu o przepisy ustawy o ewidencji ludności - została wypracowana m.in. przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (także na gruncie uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych; t.j.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Nie może ona jednak prowadzać do tego, że ewidencja ta będzie - nawet przez wiele lat – niezgodna ze stanem faktycznym.

Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 u.e.l.). O pobycie stałym przesądzają zatem dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe). Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 35 u.e.l. - jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowym - jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (por. m.in. wyrok NSA z dnia 14 maja 2010r., sygn. akt II OSK 851/09).

Skoro podstawą do wydania decyzji o wymeldowaniu jest opuszczenie lokalu i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się, to wymeldowanie z pobytu stałego winno być oparte na stwierdzeniu, że osoba zameldowana opuściła to miejsce pobytu oraz, że miała wolę takiego działania. W takiej sytuacji celem prowadzonego postępowania winno być udowodnienie, że okoliczności sprawy wskazują na istnienie po stronie takiej osoby zamiaru trwałego zerwania więzi z miejscem zameldowania. Katalog takich sytuacji jest otwarty i niewątpliwie mieszczą się w nim przypadki oczywiste – wskazujące na taki zamiar jednoznacznie w związku z przeniesieniem ośrodka życiowego w inne miejsce, jak i takie, którym trudno przypisać jednoznaczny charakter. W związku z powyższym w orzecznictwie przyjęto, że przyczyny opuszczenia lokalu, a w szczególności ustalenia dotyczące rozumienia woli takiego działania (dobrowolności), nie mogą być w każdej sprawie przesądzające. Kluczowe znaczenie przypisano trwałości opuszczenia lokalu. Na gruncie art. 35 u.e.l., sądy zwracają bowiem uwagę, że ustalenie dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu, nie jest wymagane w każdej sprawie o wymeldowanie (zob. wyrok NSA z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2398/10). Kwestia dobrowolności ma bowiem drugorzędne znaczenie o ile opuszczeniu lokalu towarzyszy zamiar opuszczenia go w sposób trwały.

Na tle omawianych przepisów przyjmuje się, że zamieszkiwanie w danym lokalu polega na stałym korzystaniu z jego urządzeń, nocowaniu w nim, spędzaniu wolnego czasu oraz zaspokajaniu swoich funkcji życiowych i potrzeb socjalnych. Tak rozumiany pobyt stały świadczy o tym, że dany lokal stanowi centrum życiowe danej osoby i jednocześnie stanowi podstawę obowiązku meldunkowego, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 u.e.l.. Miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 maja 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 600/05). Natomiast opuszczenie lokalu związane jest z zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i skoncentrowaniem swych spraw życiowych w innym miejscu. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 kwietnia 2020 r. (sygn. II OSK 1555/1, CBOSA) dla zaistnienia przesłanki opuszczenia miejsca stałego pobytu konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Zamiar taki określa się na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Przez "zamiar", w przypadku opuszczenia miejsca pobytu, należy rozumieć nie tylko wolę wewnętrzną, ale także wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 kwietnia 2020 r. (sygn. II OSK 2308/19, CBOSA) przez przesłankę trwałości opuszczenia lokalu rozumieć należy przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym.

Odnosząc przedstawione dotychczas przesłanki wymeldowania do realiów rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że materiał dowodowy zebrany w sprawie przez organy obu instancji nie pozostawia wątpliwości, co do tego, że strona skarżąca w 2018 r. wyprowadziła się wraz z rodziną z miejsca zameldowania przy u. [...] przenosząc się do lokalu pod adresem ul. [...]. W sprawie nie jest kwestionowane, że strona skarżąca związała się w sposób trwały z nowym miejscem pobytu czyniąc z niego swoje centrum życiowe w opisanym wyżej znaczeniu. Sporne natomiast pozostaje, czy strona skarżąca trwale i dobrowolnie opuściła miejsce stałego zameldowania zrywając z nim wszelkie dotychczasowe więzi. Pełnomocnik strony skarżącej argumentuje bowiem, że przez fakt pozostawienia w miejscu zameldowania swoich ruchomości (meble, sprzęt) nie zerwała ona więzi z lokalem i trudno mówić o jego trwałym opuszczeniu. Zdaniem pełnomocnika, nie został także potwierdzony fakt dobrowolnej rezygnacji z przebywania w miejscu zameldowania. Zachowanie strony skarżącej (wystąpienie o zasiedzenie, pozostawienie ruchomości) potwierdza bowiem, że wyraża ona wolę dalszego zameldowania w przedmiotowym lokalu.

W ocenie Sądu przedstawione zarzuty nie są zasadne. Zaznaczyć należy, że ocena czy opuszczenie lokalu ma charakter trwały, nie może być oparta na dosłownym rozumieniu trwałości jako stanu który nie ulega zmianie i być pojmowane jako opuszczenie lokalu na zawsze. Wystarczające jest, jeżeli okres ten jest dostatecznie długi (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2020 r., sygn. akt II OSK 210/19, CBOSA). Zameldowanie w lokalu odzwierciedlać ma rzeczywisty pobyt osoby w lokalu, a interpretacja okoliczności faktycznych nie może prowadzić do sprzecznego z brzmieniem przepisu utrzymywania fikcji pobytu w lokalu osoby, która w rzeczywistości w nim nie zamieszkuje. Z tego względu trafnie uznał Wojewoda, że fakt nieprzybywania przez stronę skarżącą w miejscu zameldowania od 2018 r. stanowi dostatecznie długi okres potwierdzający trwałość opuszczenia lokalu.

Dalej wskazać należy, że z ustaleń organów wynika, że przyczyną opuszczenia lokalu przez skarżącego był konflikt rodzinny. Potwierdza to również pełnomocnik w uzasadnieniu skargi. Okoliczność ta nie powoduje jednak, że opuszczenie lokalu straciło cechy dobrowolności i trwałości. Po pierwsze, nie traci, co do zasady, dobrowolnego charakteru wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca zamieszkania jeśli ma ono na celu poprawienie komfortu życiowego strony przez uniknięcie sytuacji konfliktowych związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem (por. np. wyrok NSA z 6 marca 2008 r., sygn. akt II OSK 140/07 oraz wyrok NSA z 15 marca 2018 r. sygn. akt II OSK 2329/17, CBOSA). W realiach niniejszej sprawy niewątpliwie taki konflikt między skarżącym a członkiem rodzony miał miejsce, co potwierdziła skarga. Po drugie – wbrew twierdzeniom skargi - dla oceny przesłanki dobrowolności i trwałości opuszczenia lokalu istotne znaczenie ma również to, czy strona podjęła skuteczne działania prawne zmierzające do przywrócenia utraconego posiadania (por. np. wyrok NSA z 29 sierpnia 2018 r. sygn. akt II OSK 2253/16, CBOSA). Sąd akceptuje stanowisko, że nawet w sytuacji, gdy przyczyna opuszczenia lokalu nie była dobrowolna, ale następne doszło do trwałego przeniesienia centrum życiowego do innego lokalu bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej aby odzyskać możliwość zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, organ zobowiązany jest do wymeldowania danej osoby z dawnej zajmowanego lokalu. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, który Sąd w składzie rozpoznającym skargę w pełni podziela, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zamieszkania z kwestią dobrowolności, ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą - a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Wyczerpanie bezskuteczne tych środków lub rezygnację z ich zastosowania, uznaje się za okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania. W konsekwencji za dobrowolne opuszczenie mieszkania należy uznać także taką sytuację, gdy osoba usunięta z mieszkania lub zmuszona do tego, nie skorzysta z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających jej powrót do lokalu lub środki te nie będą skuteczne prawnie (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2013r., II OSK 2122/11, z dnia 10 czerwca 2011 r., II OSK 1049/10, CBOSA). O dobrowolnym opuszczeniu lokalu można więc mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub gdy podjęte środki okazały się nieskuteczne (por. m.in. wyrok WSA we Wrocławiu z 19 lipca 2022 r., sygn. II SA/Wr 71/22).

W rozpoznawanej sprawie do dnia wydania decyzji przez Wojewodę, czyli do dnia 27 maja 2022 r. strona skarżąca nie podęła żadnych działań prawnych zmierzających do zapewnienia jej powrotu do lokalu przy ulicy [...]. Trzeba wskazać, że zgodnie z art. 344 § 2 Kodeksu cywilnego roszczenie o ochronę naruszonego posiadania wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia. Mając na uwadze powyższe, jak też przedstawione wyżej poglądy judykatury, uznać trzeba, że skoro od momentu opuszczenia lokalu minęły cztery lata a strona skarżąca nie podjęła kroków prawnych zmierzających do powrotu do miejsca zameldowania, to nie można przyjąć, że opuszczenie lokalu miało charakter wyłącznie tymczasowy. Na powyższe okoliczności trafnie - i zgodnie z obowiązującą linią orzeczniczą – zwrócił uwagę Wojewoda. W tej sytuacji, trudno stanowisko to uznać za nadinterpretację - jak twierdzi pełnomocnik. Natomiast fakt podjęcia przez stronę skarżącą kroków w kierunku uzyskania własności nieruchomości w drodze zasiedzenia nie jest tożsamy z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania. Organ odwoławczy prawidłowo zatem przyjął, że kwestie związane z samoistnym władaniem nieruchomością oraz wystąpienie o zasiedzenie, czy też przeprowadzenie w okresie wcześniejszym kapitalnego remontu lokalu, pozostają bez znaczenia przy ocenie przesłanek wymeldowania, w sytuacji, gdy sporny lokal od czterech lat nie jest centrum życiowym skarżącego a miejsce jego faktycznego pobytu znajduje się gdzie indziej. W tym kontekście zaznaczyć trzeba, skoro zameldowanie nie służy powstaniu czy też potwierdzeniu prawa własności do określonego lokalu, to podobnie, także wymeldowanie, w żaden sposób prawa tego nie niweczy. Można zatem być właścicielem lokalu i nie być w nim zameldowanym. Meldunek - sam w sobie - nie tworzy bowiem uprawnienia do żądania własności nieruchomości ani przesłanki wytaczania roszczeń majątkowych wobec właściciela. Raz jeszcze przypomnieć trzeba, że celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji. Decyzja ma więc charakter czysto ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania (zob. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2020 r. sygn. akt II OSK 1739/19, Lex nr 3041326). W tym kontekście - jak zasadnie zauważył Wojewoda - działania podjęte przez stronę skarżącą zmierzające do uzyskania w drodze zasiedzenia własności nieruchomości na której znajduje się sporny lokal, pozostają bez znaczenia dla sprawy. Ewentualne odzyskanie przez stronę skarżącą tytułu prawnego do nieruchomości nie będzie skutkować jej zameldowaniem w spornej nieruchomości, gdyż koniecznym ku temu będzie zamieszkanie na niej z zamiarem stałego pobytu.

W związku z powyższym podkreślić należy, że w chwili orzekania przez organ II instancji, skarżący bezsprzecznie nie posiadał tytułu prawnego do nieruchomości. Tytuł ten przysługiwał innej osobie. W zaistniałej sytuacji jest oczywiste, że z racji istniejącego konfliktu nie było możliwe wspólne zamieszkiwanie osób zaangażowanych w spór dotyczący lokalu. Organy administracji orzekając w sprawach meldunkowych nie są zaś władne rozstrzygać sporów o własność, w tym ustalać, czy doszło do zasiedzenia nieruchomości. Powyższej oceny nie zmienia eksponowany w skardze fakt pozostawienia przez stronę skarżącą własnych ruchomości - mebli i innych rzeczy osobistych - w miejscu dotychczasowego zameldowania. Fakt ten nie może w okolicznościach sprawy podważać prawidłowości ustaleń dokonanych przez organy. Opuszczenie lokalu nie musi być bowiem połączone z jego opróżnieniem z rzeczy należących do opuszczającego lokal. Z kolei pozostawienie rzeczy nie świadczy o koncentrowaniu spraw życiowych w miejscu zameldowania, w szczególności, gdy strona pozostawiła je wynajmując jednocześnie lokal. Z materiału dowodowego wynika bowiem, że lokal wynajmowany był przez żonę skarżącego w okresie od 2018 do 2021 r. W związku z tą okolicznością Sąd zwraca uwagę, że sam fakt dysponowania lokalem w chwili jego wynajęcia nie przesądza istnienia przesłanek do zameldowania – tymi są bowiem fakt przebywania w lokalu i zamiar pobytu w nim (stałego lub czasowego). Jeżeli więc małżonka skarżącego zawarła umowę najmu przekazując lokal najemcy, to nie można zasadnie twierdzić, że czasie trwania umowy małżonkowie mieli zamiar stałego pobytu w tymże lokalu. W końcu, dla prawidłowości wymeldowania skarżącego nieistotny był jego zamiar zamieszkiwania w lokalu w przyszłości, bowiem organ bierze pod uwagę stan prawny i faktyczny z chwili wydawania decyzji administracyjnej. Nie sposób w takich okolicznościach uznać, że centrum życiowe strony skarżącej znajduje się w miejscu dotychczasowego stałego zameldowania.

Dla uznania, braku podstaw do wymeldowania nie są wystarczające deklaracje strony skarżącej o tym, że nie opuściła w sposób trwały dotychczasowe miejsce zameldowania – co wskazuje na chęć powrotu w bliżej nieokreślonym czasie. Przy ocenie trwałości zerwania więzi z lokalem oraz chęci powrotu należy bowiem brać pod uwagę nie tylko samą deklarację osoby której dotyczy postępowanie o wymeldowanie, ale również całokształt okoliczności sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2018 r., sygn. II OSK 2036/16, CBOSA). W rozpatrywanej sprawie uwzględnić zatem należy, że strona skarżąca nie mieszka w lokalu już od czterech lat, rozporządza zaś nim inny podmiot mający do niego tytuł prawny. Pomiot ten obecnie wynajmuje go innej osobie. W tej sytuacji, sama deklaracja strony skarżącej, że nie opuściła ona trwale lokalu, przy braku zgody właściciela na jej zameldowanie, uzasadnia stanowisko organów, że opuszczenie lokalu ma charakter trwały, a powrót do zamieszkiwania w budynku przy ulicy [...] jest w momencie orzekania przez organ II instancji, mało realny. Wniosek taki jest naturalną konsekwencją wynikającą z przysługującego innemu podmiotowi prawa mocniejszego, to jest prawa własności nieruchomości. Skoro zatem materiał dowodowy potwierdza zaistnienie przesłanki dobrowolnego i trwałego opuszczenia przez stronę skarżącą miejsca stałego pobytu stałego, Wojewoda miał podstawę do wydania orzeczenia o jej wymeldowaniu.

Sąd nie dopatrzył się również zarzucanego w skardze naruszenia przez organy przepisów postępowania. Organy administracyjne przeprowadziły bowiem w sposób prawidłowy postępowanie administracyjne, dopełniając wymogów wynikających z art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a., które nakazują dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a następnie dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Organ prawidłowo uzasadnił także podjęte rozstrzygnięcie przedstawiając wykładnię zastosowanych przepisów oraz rozumowanie oparte na wyjaśnieniu, które okoliczności uznał za udowodnione. Jednocześnie wyjaśnił przyczyny takiej oceny i ustosunkował się w tym kontekście do faktów przeciwnych podnoszonych przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego.

Odnosząc się natomiast argumentacji zarzucającej naruszenie ww. przepisów procesowych ze względu na pominięcie w postępowaniu potencjalnych spadkobierców zmarłych współwłaścicieli nieruchomości, co w konsekwencji prowadziło do wydania decyzji z pominięciem stron postępowania, Sąd wskazuje, że argumentacja ta odnosi się wprost do zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Argumentacja ta nie mogła być ona jednak uwzględniona na etapie postępowania sądowoadministracyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest bowiem pogląd, że kwestia ewentualnego pominięcia stron postępowania, niezapewnienie im udziału w postępowaniu czy uniemożliwienie złożenia im odwołania itp., mogłaby być uwzględniona tylko w kontekście zarzutu co do spełnienia przesłanek wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.). Rzecz jednak w tym, że na tę przesłankę może się powoływać wyłącznie pominięta strona postępowania administracyjnego. W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że przesłanka wznowieniowa z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. może stanowić podstawę uchylenia decyzji tylko wówczas, gdy powołuje się na nią podmiot uprawniony do skorzystania z tej konstrukcji, to jest ten, który bez własnej winy nie został dopuszczony do udziału w postępowaniu, ewentualnie następca prawny takiego podmiotu. Inne podmioty nie mogą się skutecznie na tę okoliczność powoływać. Dotyczy to również sądu administracyjnego rozstrzygającego sprawę ze skargi podmiotów biorących udział w postępowaniu, który z urzędu nie ma podstaw do podnoszenia, że podmiot nie wnoszący skargi został pominięty w postępowaniu administracyjnym i z tej przyczyny stosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a (por. np. wyroki NSA z: 1 marca 2018 r., II OSK 1837/17, LEX nr 2486317; z 17 listopada 2017r., II OSK 87/17, LEX nr 2442985; z 14 listopada 2017 r., I OSK 82/16, LEX nr 2479195; 16 maja 2019 r., II OSK 1647/17, LEX nr 2699062). Sąd w tym składzie podziela pogląd wyrażony w przywołanych orzeczeniach, jak również wywody zawarte w wyroku NSA z 9 kwietnia 2019 r., II OSK 1259/17, LEX nr 2676862, gdzie wywiedziono, że tylko podmiot, który uznaje, że bez swej winy nie brał udziału w postępowaniu, co powoduje spełnienie przesłanki wznowieniowej określonej w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., jest uprawniony do podnoszenia tego zarzutu w postępowaniu sądowym. Inne podmioty nie mogą się skutecznie na tę okoliczność powoływać. Dotyczy to również sądu rozstrzygającego sprawę ze skargi podmiotów biorących udział w postępowaniu, który z urzędu nie ma podstaw do dokonywania oceny odnoszącej się do tego, czy dany podmiot, który nie wniósł skargi, został pominięty w postępowaniu administracyjnym. Tym samym podniesione w skardze zarzuty wskazujące na pominięcie stron postępowania – ewentualnych spadkobierców zmarłych współwłaścicieli - nie może być uznany za skuteczny w sytuacji, gdy wniesiony zostanie przez inny podmiot niż pominęty w postępowaniu. W konsekwencji także inne związane z tym zarzutem wskazane w skardze naruszenia prawa procesowego nie podlegają uwzględnieniu, gdyż nie dotyczą interesu prawnego skarżącego.

Reasumując, organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że zachodzą przesłanki wydania decyzji o wymeldowaniu strony skarżącej na podstawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności, co skutkować musiało, zgodnie z art. 151 p.p.s.a., orzeczeniem o oddaleniu skargi.