Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 803/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2024 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 17 czerwca 2024 r. nr SKO Gd/7208/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

R. S. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z dnia 25 października 2023 r. R. S. zwróciła się o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad matką, J. Ł.

Z akt sprawy wynika, że J. Ł. (ur. 16 października 1941 r.) jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 14 lipca 2012 r. wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K.. Symbol przyczyny niepełnosprawności to 05-R, 11-I oraz 07-S. Nie da się ustalić daty, od której istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 22 czerwca 2012 r. Orzeczenie wydano na stałe. Niepełnosprawna wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz korzystania z systemu środowiskowego wsparcia samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług specjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki, a także zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze i środki techniczne ułatwiające funkcjonowanie według zaleceń lekarza.

Na podstawie wywiadu środowiskowego oraz złożonych przez wnioskodawczynię oświadczeń ustalono, że J. Ł. choruje na cukrzycę insulinozależną, kardiomiopatię rozstrzeniową, osteoporozę ze złamaniem patologicznym, nieoperacyjną przepuklinę pępkową, niewydolność nerek. Od ok. 10 lat ma rozrusznik serca, przeszła również angioplastykę wieńcową. Cierpi także na żylaki i powstające w związku z nimi rany owrzodzeniowe, które wymagają pielęgnacji oraz ostrogę piętową. Ma znaczne ograniczenia ruchowe. Samodzielnie porusza się w obrębie własnego pokoju, wymaga jednak wsparcia i asekuracji przy przemieszczaniu się do łazienki czy kuchni. Niepełnosprawna wymaga pomocy przy wstaniu z łóżka, a także pomocy przy porannej i wieczornej toalecie oraz kąpieli, korzysta z wkładek higienicznych, czasem toalety przenośnej w pokoju, wymaga pomocy przy ubieraniu się. Z uwagi na niedowład i deformację dłoni nie jest w stanie przygotować sobie posiłku, jednak przygotowany i podany posiłek spożywa samodzielnie. Wymaga podawania leków (kontroli), mierzenia ciśnienia, pomiaru cukru.

Ustalono, że wnioskodawczyni pomaga matce przy porannej i wieczornej toalecie oraz podczas kąpieli (1 x w tygodniu), zmianie wkładek higienicznych, mierzy ciśnienie (2 x w tygodniu), mierzy poziom cukru (3-5 x w tygodniu), smaruje maściami (rany żylaków), podaje leki (2 x dziennie), przygotowuje i podaje posiłki (4 x dziennie), przygotowuje ubrania i pomaga w ubieraniu na dzień i na noc, umawia wizyty lekarskie, pierze, sprząta, prasuje - odpowiednio do potrzeb.

Niepełnosprawna jest wdową. Oprócz wnioskodawczyni ma jeszcze pięcioro dzieci – trzy córki oraz dwóch synów. Niepełnosprawna zamieszkuje w tym samym budynku, w którym mieszka wnioskodawczyni wraz z rodziną (aktywnym zawodowo mężem oraz trójką małoletnich dzieci, czwarte dziecko – córka - mieszka w akademiku).

Ustalono ponadto, że wnioskodawczyni jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,22 ha fizycznych, tj. 0,2175 ha przeliczeniowych. W dniu 25 października 2023 r. złożyła ona oświadczenie o zaprzestaniu prowadzeniu gospodarstwa rolnego.

Wójt Gminy S., decyzją z dnia 27 listopada 2023 r., odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390; dalej jako "u.ś.r.").

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z dnia 17 czerwca 2024 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W ocenie Kolegium organ I instancji niezasadnie odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazując na przepis art. 17 ust.1b ustawy, bez uwzględnienia treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 38/14. Niemniej jednak, w ocenie organu odwoławczego, w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy zaprzestaniem zatrudnienia lub jego nie podejmowaniem, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że czynności wykonywane przez stronę takie jak: sprzątanie, pranie, gotowanie, robienie zakupów stanowią czynności związane z prowadzeniem domu, a nie bezpośrednio z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Organ zwrócił uwagę, że niepełnosprawna zamieszkuje wspólnie wnioskodawczynią i jej rodziną. W konsekwencji takie czynności związane z prowadzeniem domu wnioskodawczyni wykonuje zarówno dla swojej wieloosobowej rodziny jak również dla niepełnosprawnej matki.

Kolegium zwróciło także uwagę, że J. Ł. została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym już w 2012 r. W ocenie organu wnioskodawczyni, zajmując się prowadzeniem domu, opieką nad dziećmi i prowadzeniem gospodarstwa rolnego sprawowała i sprawuje nadal opiekę nad niepełnosprawną matką. Wnioskodawczyni zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego dopiero z dniem 25 października 2023 r. (oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego). W tym samym dniu został sporządzony wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W związku powyższym za nieprawdziwe uznał organ odwoławczy twierdzenie strony, że opieka nad matką uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Zdaniem organu, uzasadnione jest przypuszczenie, że rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego była podyktowana chęcią uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ zwrócił jednocześnie uwagę, że z akt sprawy nie wynika również, aby nastąpiło znaczące pogorszenie stanu zdrowia matki wnioskodawczym, co uzasadniałoby zwiększony wymiar opieki nad matką. Zatem brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką nad niepełnosprawną matką.

Niezależnie od powyższego Kolegium wskazało, że J. Ł. ma sześcioro dzieci, z których wszystkie są zobowiązane do opieki i alimentacji matki. Z obowiązku alimentacyjnego względem rodzica nie zwalniają okoliczności takie jak zamieszkiwanie w innej miejscowości, obowiązki zawodowe, obowiązki względem własnej rodziny. Istnieje możliwość takiego podziału obowiązków opiekuńczych wobec matki (włączając w to udział w finansowaniu opieki), by nie zachodziła konieczność całkowitej rezygnacji z pracy zarobkowej przez żadne z nich. Z akt sprawy wynika, że bierna zawodowo córka – B. W. - mieszka obok matki i może uczestniczyć w opiece nad nią.

W skardze Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku R. S., reprezentowana przez pełnomocnika zawodowego, wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniosła ponadto o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że zalicza się do kręgu osób uprawnionych do jego uzyskania, będąc jednocześnie opiekunem osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania przywołanych przepisów powinna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

Zarzuciła ponadto naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako: "P.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W razie nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a. Stosownie do treści art. 134 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w graniach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożył pełnomocnik skarżącej, a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 17 czerwca 2024 r. utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy S. z 27 listopada 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej na jej wniosek świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką Sąd stwierdził, że nie narusza ona prawa.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej jako: "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie natomiast do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Podkreślić należy, że przepis powyższy powinien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności.

W konsekwencji zdaniem Sądu, przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Sąd w składzie orzekającym przychyla się do stanowiska Kolegium w zakresie braku podstaw do uznania, że podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego może stanowić art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Prawidłowa jest także, w ocenie Sądu, dokonana przez Kolegium ocena braku spełnienia pozytywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia, wynikająca z powołanego wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r., a dotycząca tego, że wnioskodawczyni nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) z powodu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Z powołanego unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Należy podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia.

Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną, w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W takiej sytuacji rolą organów administracji jest zatem ustalenie, czy osoba wnioskująca znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę w zakresie wykluczającym jakąkolwiek aktywność zawodową. Wymaga to ustalenia zindywidualizowanych i konkretnych okoliczności sprawy, które pozwoliłyby na zweryfikowanie istnienia rzeczywistego związku pomiędzy biernością zawodową skarżącej a sposobem zaspakajania potrzeb opiekuńczych matki. Samo bowiem posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, sprawuje opiekę w sposób wykluczający go z jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W rezultacie organy muszą ustalić, czy niepodejmowanie zatrudnienia wynika z rzeczywistej potrzeby opieki i pomocy sprawowanej w takim zakresie, że wyklucza to jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej, w tym choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Należy przy tym podkreślić, że ustawodawca nie wymaga, aby możliwość zatrudnienia odnosiła się do pracy w pełnym jej wymiarze. W tym zakresie istnieje możliwość dostosowania warunków i czasu pracy do potrzeb własnych i rodziny. Definicja zawarta w art. 3 pkt 22 u.ś.r. (obejmująca zatrudnienie i inną pracę zarobkową) jest szeroka - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 15 lutego 2023 r., II SA/Gd 944/22; wszystkie powoływane w sprawie orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie organy administracji publicznej obu instancji uznały, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy zaprzestaniem zatrudnienia lub jego nie podejmowaniem, a sprawowaniem opieki nad matką. Sąd orzekający w sprawie wniosek ten podziela.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że J. Ł. choruje na cukrzycę insulinozależną, kardiomiopatię rozstrzeniową, osteoporozę ze złamaniem patologicznym, nieoperacyjną przepuklinę pępkową, niewydolność nerek. Od ok. 10 lat ma rozrusznik serca, przeszła również angioplastykę wieńcową. Cierpi także na żylaki i powstające w związku z nimi wymagające pielęgnacji rany owrzodzeniowe oraz ostrogę piętową. Ma znaczne ograniczenia ruchowe. Samodzielnie porusza się w obrębie własnego pokoju, wymaga jednak wsparcia i asekuracji przy przemieszczaniu się do łazienki czy kuchni. Samodzielnie spożywa posiłki i leki przygotowane przez córkę, nie jest osobą leżącą czy pampersowaną.

W ramach sprawowanej opieki skarżąca pomaga matce w czynnościach higienicznych, a także w ubieraniu się, przygotowuje i podaje posiłki oraz leki, sprząta, zajmuje się domem, robi zakupy, realizuje recepty, organizuje wizyty lekarskie i towarzyszy matce w ich trakcie. Z oświadczenia skarżącej oraz z ustaleń dokonanych na podstawie wywiadu środowiskowego wynika, że J. Ł. jest osobą samodzielną w spożywaniu posiłków i podawanych leków. Od skarżącej zależna jest natomiast w zakresie przygotowania posiłków i dbania o higienę osobistą, jak również przy wstaniu z łóżka.

Zgodnie ze złożonym oświadczeniem skarżąca wykonuje przy matce takie czynności jak: pomoc przy czynnościach higienicznych (codzienne obmycie gąbką i kąpiel raz w tygodniu), przygotowuje i podaje posiłki (cztery razy dziennie) oraz leki (dwa razy dziennie), dwa razy dziennie przygotowuje odzież i pomaga w ubieraniu się oraz pomaga przy wstaniu z łózka. Dwa razy w tygodniu mierzy matce ciśnienie, trzy do pięciu razy w tygodniu dokonuje pomiaru cukru. Wnioskodawczyni w ramach opieki wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (pranie, prasowanie, sprzątanie, gotowanie, opłacanie rachunków, robienie zakupów, palenie w piecu, załatwianie spraw urzędowych), smaruje ciało podopiecznej maściami i kremami, realizuje recepty, organizuje wizyty lekarskie.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że całokształt ujawnionych okoliczności faktycznych przeczy istnieniu związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej matce w związku z jej znacznym stopniem niepełnosprawności.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika bowiem, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak wyroki NSA: z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15).

Należy zgodzić się z Kolegium, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że czynności aktualnie wykonywane przez skarżącą w ramach opieki nad matką nie wyczerpują normatywnie określonego zakresu opieki wymaganego przy osobie z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z wykazu czynności przedstawionych przez skarżącą wynika, że opieka obejmuje przede wszystkim czynności typowe w wypadku zamieszkiwania z osobą w podeszłym wieku (przygotowywanie i podawanie posiłków oraz leków, pomoc przy czynnościach higienicznych, sporadyczne mierzenie ciśnienia i poziomu cukru, dotrzymywanie towarzystwa).

Należy jednocześnie zauważyć, że pomimo niepełnosprawności, matka skarżącej wykazuje się pewną samodzielnością - nie jest osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki, samodzielnie spożywa posiłki i leki przygotowane przez córkę, samodzielnie załatwia również potrzeby fizjologiczne.

Znaczna część z opisanych przez stronę czynności, jakie wykonuje w związku z opieką nad matką, składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (robienie zakupów, realizacja recept, przygotowywanie i podawanie posiłków oraz leków, sprzątanie), które w zależności od stanu zdrowia i kondycji podopiecznego mogą stanowić również czynności z zakresu niezbędnej opieki, gdy podopieczny nie jest im w stanie sprostać samodzielnie, a wespół z pozostałymi czynnościami opiekuna zajmują one większość czasu kosztem wygospodarowania choćby części na pracę zawodową. W niniejszej sprawie jednak taka sytuacja nie zachodzi, albowiem matka skarżącej wykazuje taki stopień samodzielności, który wyklucza potrzebę pozostawania w ciągłej gotowości do świadczenia jej pomocy.

Oceniając wskazany powyżej zakres opieki świadczonej przez skarżącą, Sąd podziela w konsekwencji dokonaną przez Kolegium ocenę, z której wynika, że nie uniemożliwia on skarżącej podjęcia zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Mimo podeszłego wieku matki świadczona pomoc w przeważającej mierze sprowadza się do czynności związanych z utrzymaniem higieny osobistej i dotrzymywania towarzystwa oraz związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, bowiem matka skarżącej samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne, samodzielnie spożywa posiłki i leki, nie wymaga też żadnych specjalistycznych czynności związanych ze stanem zdrowia (np. ćwiczeń rehabilitacyjnych czy czynności rehabilitacyjnych). Dodatkowo, z zestawienia czynności dotyczących opieki nad osobą niepełnosprawną wynika, że nie są one szczególnie absorbujące (9.00 – 11.00: śniadanie, pomoc przy ubraniu, umyciu, podanie lekarstw, podkładanie do pieca; 11.00 – 13.00: oglądanie TV, mówienie różańca, pójście na drzemkę, wstawianie prania, sprzątanie, prasowanie; 13.00 – 15.00: obiad, rozmowy przy kawie; 15.00 – 17.00: podprowadzanie do toalety, rozmowy z rodziną, koronka). Sąd w składzie orzekającym podziela ocenę organów administracji, że zakres sprawowanej opieki nad J. Ł. nie może być uznany za wykluczający jakąkolwiek aktywność zawodową. Tym bardziej, że w gospodarstwie domowym pozostaje jeszcze czworo domowników, a z akt sprawy nie wynikają żadne okoliczności wskazujące na brak możliwości realizacji przez nich choćby niektórych z wymienionych czynności.

W ocenie Sądu, za nieuzasadnione należałoby uznać przyznanie świadczeń ze środków publicznych związanych z rezygnacją z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) z powodu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w sytuacji, gdy opieka ta sprowadza się w przeważającej części do wykonywania zwykłych czynności typowego gospodarstwa domowego (m.in. sprzątanie, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, umawianie wizyt lekarskich), a w gospodarstwie domowym pozostają inne osoby, którym stan zdrowia i zobowiązania zawodowe (bądź ich brak) nie przeszkadzają w sprawowaniu takiej opieki.

W okolicznościach niniejszej sprawy wskazane przez skarżącą czynności, które wykonuje jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków) dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 858/21). Podobnie czynności pielęgnacyjne, odpowiednio zorganizowane, nie muszą stanowić przeszkody do aktywności zawodowej skarżącej.

Nie kwestionując i nie deprecjonując pomocy świadczonej matce przez skarżącą, za uzasadnione należało uznać stwierdzenie, że jej zakres nie usprawiedliwia bierności zawodowej skarżącej. Nie wykonuje ona bowiem przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałby ją nieustannie i wymagały ciągłej obecności przy niej w domu, nie pozwalając na jakąkolwiek aktywność zawodową, czyli czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych (fizjologicznych), gdyż J. Ł. nie wymaga takiej szczególnej pielęgnacji. W dacie czynienia ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie nie można było matki skarżącej uznać za osobę, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności i która wymaga nieustannego dozoru.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć żadnej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (zob. wyrok WSA w Łodzi z 25 sierpnia 2022 r., II SA/Łd 229/22).

Na marginesie należy zauważyć, że J. Ł. została uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym od dnia 14 lipca 2012 r. Skarżąca zrezygnowała natomiast z prowadzenia gospodarstwa rolnego z dniem 25 października 2023 r. W złożonym oświadczeniu wskazała, że stan zdrowia matki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Okoliczność, że skarżąca zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego z dniem sporządzenia wniosku o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego może prowadzić do wniosku, że rezygnacja ta była podyktowana chęcią uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt sprawy nie wynika bowiem, by nastąpiło znaczące pogorszenie stanu zdrowia matki skarżącej, który uzasadniałoby zwiększony wymiar opieki nad nią.

W rezultacie należy uznać, że niniejszej sprawie nie wykazano, aby zaangażowanie skarżącej w opiekę nad matką było przeszkodą w podjęciu jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Należy zgodzić się z organem odwoławczym, że stan fizyczny matki skarżącej i zakres wykonywanych przez nią samodzielnie czynności życia codziennego nie stoją na przeszkodzie podjęciu przez skarżącą zatrudnienia. Nie wykonuje ona bowiem przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałaby ją nieustannie i wymagały jej ciągłej obecności, nie pozwalając tym samym na aktywność zawodową, nawet w zmniejszonym wymiarze godzin.

Zaznaczyć należy również, że ustalenia związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Ocena spełnienia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku wymaga ustalenia czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia wynikającego z treści orzeczenia o niepełnosprawności (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20, z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21, z 7 maja 2020 r., I OSK 1049/19).

Z tych wszystkich względów jako prawidłowe Sąd uznał stanowisko Kolegium, że w niniejszej sprawie brak jest bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.