Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 26/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 41 pkt 1
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 138 § 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 20 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu T. W. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 7 grudnia 2023 r. nr SKO.41/6014/OS/2023 w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z dnia 7 grudnia 2023 r. nr SKO.41/6014/OS/2023, po rozpatrzeniu odwołania T. W. (dalej także jako "skarżąca" lub "strona") od decyzji Wójta Gminy Niemce z dnia 19 października 2023 r. nr OPS.450.51.2023 w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup opału, na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej jako "k.p.a.") w związku z art. 8 ust. 1 pkt 1 i art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm., dalej jako "u.p.s.") uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Rozstrzygnięcie powyższe zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

W wyniku rozpatrzenia wniosku T. W. z dnia 21 września 2021 r., zawartego w karcie informacyjnej, która wpłynęła do Urzędu Gminy Niemce w dniu 22 września 2021 r., Zastępca Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Niemcach, działając z upoważnienia Wójta Gminy Niemce, decyzją z dnia 19 października 2021 r. odmówił przyznania skarżącej specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup opału.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że na podstawie informacji podanych w nadesłanej karcie informacyjnej oraz dokumentacji zgromadzonej w Ośrodku Pomocy Społecznej w Niemcach ustalono, iż dochód skarżącej w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku przekroczył kryterium dochodowe, którego zachowanie warunkuje przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego, na podstawie art. 39 u.p.s. Jednocześnie organ uznał, że sytuacja skarżącej nie uzasadnia też przyznania specjalnego zasiłku celowego w oparciu o w art. 41 pkt 1 u.p.s., albowiem nie stanowi "szczególnie uzasadnionego przypadku" w rozumieniu tego przepisu.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji T. W. powołała się na konieczność systematycznego leczenia oraz brak realizacji usług opiekuńczych "z winy GOPS", które to okoliczności – w jej ocenie - stanowią szczególny przypadek. Skarżąca zarzuciła, że organ I instancji nie obliczył jej dochodu zgodnie z prawem, a także nie obliczył wydatków podanych w karcie z dnia 21 września 2021 r. Strona podniosła jednocześnie, że "niski budżet OPS, inne podobne rzeczy nie są dowodem".

Decyzją z dnia 10 stycznia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy zaaprobował ustalenie organu I instancji, iż dochód skarżącej wynosi 1.305,96 zł, a zatem przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, określone na kwotę 701 zł (od 1 stycznia 2022 r. – 776 zł). Kolegium wyjaśniło, że na dochód strony składa się emerytura w wysokości 1.066,30 zł i dodatek pielęgnacyjny w kwocie 239,66 zł. Do dochodu nie wlicza się natomiast świadczenia uzupełniającego z ZUS w wysokości 500 zł. Jednocześnie od dochodu nie odlicza się komorniczego zajęcia emerytury w wysokości 150,23 zł. Przy czym dla rozważania przyznania skarżącej specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 u.p.s., Kolegium uznało za zasadne uwzględnienie pełnej kwoty środków finansowych będących w dyspozycji skarżącej tj. kwoty 1.655,73 zł miesięcznie.

Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, iż w sytuacji skarżącej nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek. W ocenie organu II instancji, środki finansowe będące w dyspozycji strony pozwalają jej na zakup we własnym zakresie opału. Organ podkreślił, że okres grzewczy występuje co roku i strona winna przewidzieć określone wydatki na ten cel. Wydatki te są wydatkami stałymi miesięcznymi lub sezonowymi, których ponoszenie nie kwalifikuje się jako szczególnie uzasadniony przypadek. Również pogorszenie stanu zdrowia strony, następujące stopniowo, zdaniem Kolegium, nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku. Okoliczności te nie mają bowiem charakteru nagłego, niecodziennego czy też nadzwyczajnego, a twierdzenie o ponoszeniu kosztów prywatnie świadczonych na jej rzecz usług opiekuńczych pozostaje jedynie twierdzeniem bez pokrycia. Wydatki te nie mogą zatem być przyjmowane przez organy jako faktycznie poniesione. Odnosząc się do akcentowanej przez skarżącą kwestii braku realizacji usług opiekuńczych z winy organu, Kolegium wskazało, że niewątpliwie utrudnienia czynione organowi w kwestii zatrudnienia opiekunki uniemożliwiają świadczenie usług, jednakże organ cały czas przyznaje usługi opiekuńcze i podejmuje działania w celu podjęcia ich świadczenia - dotychczas bezskutecznie z uwagi na brak współpracy T. W..

T. W. wniosła skargę na decyzję Kolegium z dnia 10 stycznia 2023 r.

Po rozpoznaniu skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 20 lipca 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 236/23 uchylił zaskarżoną decyzję.

Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia w istotnym zakresie wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a., co stanowi także naruszenie art. 8 k.p.a. i wyrażonej w tym przepisie zasady zaufania strony do działania organów administracji publicznej.

Sąd wyjaśnił, że w uzasadnieniu decyzji organ powinien przedstawić tok rozumowania i mając na uwadze podstawę prawną rozstrzygnięcia, powinien wyjaśnić, dlaczego stwierdził, że zachodzą bądź nie zachodzą przesłanki określone w tej podstawie.

W ocenie WSA, Kolegium w uzasadnieniu swojej decyzji nie wyjaśniło dostatecznie, dlaczego nie przyznano skarżącej zasiłku celowego. Wprawdzie Kolegium podzieliło ustalenia organu I instancji, co do tego, że skarżąca przekracza kryterium dochodowe warunkujące przyznanie takiego zasiłku na podstawie art. 39 u.p.s., ale jednocześnie nie przedstawiło przekonującej argumentacji, dlaczego nie zakwalifikowało sytuacji skarżącej jako "szczególnie uzasadnionego przypadku", co jest przesłanką przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 u.p.s., niezależnego od wysokości dochodu. W ocenie Sądu, nie można uznać za wiarygodną oceny organu, że nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, bez odniesienia się do zagadnienia wysokości żądanej pomocy finansowej (z przeznaczeniem na opał). Ponadto Sąd podniósł, że lakoniczne stwierdzenie, iż argumenty strony dotyczące ponoszenia opłat za opiekę świadczoną przez inne osoby, są bez pokrycia, nie czyni zadość wymogowi przekonującego uzasadnienia (art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a.). Podkreślił też, że przy ocenie możliwości skarżącej dokonania oszczędności na zakup opału należałoby uwzględnić zwykłe wydatki na życie, a nie tylko ograniczyć je do dwóch wydatków wykazanych przez skarżącą (240 zł na leki). Kolegium powinno też wyjaśnić, czy przyznane stronie usługi opiekuńcze miały charakter odpłatny, czy też nieodpłatny.

Końcowo, powołując się na treść art. 136 § 1 i § 2 k.p.a., Sąd wskazał, że Kolegium, jako organ II instancji, powinno podjąć próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i - w przypadku ich nieskuteczności - wskazać tę okoliczność w uzasadnieniu decyzji. Nadto Sąd stwierdził, że przy ponownym rozpatrywaniu odwołania skarżącej może okazać się konieczne podjęcie dodatkowych czynności wyjaśniających (art. 136 k.p.a.) w zakresie okoliczności, które doprowadziły Kolegium do kwalifikacji sytuacji skarżącej jako "szczególnie uzasadnionego przypadku".

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy w trybie odwoławczym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie powołaną na wstępie decyzją z dnia 7 grudnia 2023 r. (obecnie zaskarżoną do Sądu), uchyliło w całości decyzję organu I instancji z dnia 19 października 2021 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.

Kolegium wskazało, że odwołanie zostało uwzględnione z uwagi na konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznym rozmiarze i rozpatrzenia sprawy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w wyroku z dnia 20 lipca 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 236/23.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że po ustaleniu, iż dochód strony przekracza kryterium dochodowe, istotne jest ustalenie, czy sytuacja T. W. stanowi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. Mając na względzie uwagi Sądu dotyczące braków w ustaleniach stanu faktycznego i sugerowanie zasadności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego czy też podjęcia działań w trybie art. 136 k.p.a., Kolegium uznało za zasadne przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, z uwagi na duży zakres niezbędnych ustaleń oraz konieczność uaktualnienia ustaleń z uwagi na upływ czasu. Organ odwoławczy podkreślił, że ustalenia wywiadu środowiskowego, z uwagi na przypisanie mu rangi podstawowego środka dowodowego w postępowaniach z zakresu pomocy społecznej, którego nie można zastąpić innymi środkami dowodowymi w normalnych okolicznościach powodują, że konieczność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego należy traktować jako przeprowadzenie postępowania w znacznym zakresie, stąd konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji i przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przez organ I instancji.

Zdaniem Kolegium, organ I instancji naruszył art. 7, art 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ nie wyjaśnił wszystkich okoliczności sprawy, które mogły rzutować na ocenę sytuacji T. W.. Organ odwoławczy wskazał na konieczność uwzględnienia przez organ I instancji, przy przeprowadzaniu postępowania wyjaśniającego, zaleceń Sądu co do ustaleń stanu faktycznego, a także na obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia w zgodzie z art. 107 § 3 k.p.a. Kolegium podkreśliło, że organ I instancji winien ustalić wszystkie okoliczności mogące mieć znaczenie dla oceny, czy w aktualnej sytuacji T. W. zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek stanowiący podstawę przyznanie pomocy w trybie art. 41 pkt 1 u.p.s.

T. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie sprzeciw od opisanej wyżej decyzji kasacyjnej organu odwoławczego. W treści sprzeciwu podniosła, że "patologia administracyjna w organach RP trwa od IX.2021", zaś "brak środków na opał zagraża życiu". Skarżąca stwierdził, że "wyrok II SA/Lu 236/23 kasuje decyzję SKO i obowiązek II instancji to załatwić sprawę bez zbędnej zwłoki (...) kończąc merytorycznie sprawę".

W odpowiedzi na sprzeciw Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wniosło o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sprzeciw przysługuje od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., to jest od decyzji organu odwoławczego uchylającej w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazującej sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Zgodnie z art. 64b § 1 p.p.s.a. do sprzeciwu od decyzji stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Szczególną cechą odróżniającą sprzeciw od skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest ograniczony zakres kontroli sądu dotyczący decyzji objętej sprzeciwem. Zgodnie bowiem z art. 64e p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od decyzji sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., nie zaś - jak w przypadku skarg – rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Wniesienie sprzeciwu powoduje zatem wszczęcie postępowania o ograniczonym zakresie. Kontrola zgodności z prawem decyzji objętej sprzeciwem sprowadza się wyłącznie do dokonania przez sąd oceny, czy w realiach konkretnej sprawy organ drugiej instancji w uzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezpodstawnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty. Innymi słowy, rolą sądu w postępowaniu objętym sprzeciwem jest weryfikacja stanowiska organu odwoławczego w zakresie, w jakim uznał on decyzję organu pierwszej instancji za obarczoną wadami proceduralnymi w stopniu uzasadniającym jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Rozpoznając sprzeciw T. W. według powyższych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że jest on zasadny. Zastosowanie przez organ odwoławczy art. 138 § 2 k.p.a. w okolicznościach niniejszej sprawy nie znajdowało bowiem uzasadnionych podstaw.

Przypomnieć należy, że zgodnie z ww. przepisem organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrywaniu sprawy.

W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano wyjątkowy charakter art. 138 § 2 k.p.a., ściśle związany z obowiązującą w k.p.a. zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, nakazującą sprawę administracyjną rozpoznaną i rozstrzygniętą decyzją organu pierwszej instancji w wyniku złożenia odwołania przez uprawniony podmiot ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć przez organ drugiej instancji. Tym samym organ odwoławczy nie może ograniczyć się jedynie do kontroli zaskarżonej decyzji, ale obowiązany jest rozpatrzyć odwołanie i wydać decyzję dokonując merytorycznej i prawnej oceny sprawy. Z tego też powodu uważa się, że decyzja kasacyjna powodująca przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, nie może być podjęta w sytuacjach innych niż te, które zostały określone w powołanym przepisie. Żadne inne wady postępowania, ani wady decyzji podjętej w pierwszej instancji nie dają organowi odwoławczemu podstaw do wydania decyzji kasacyjnej tego typu. W konsekwencji uważa się, że rozstrzygnięcie, o którym mowa w art. 138 § 2 k.p.a., może zapaść tylko wówczas, jeżeli wątpliwości organu drugiej instancji co do stanu faktycznego nie można wyeliminować w trybie art. 136 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Jak się podkreśla, konieczność przeprowadzenia określonego dowodu, mieści się w kompetencjach organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania, wyłączając dopuszczalność decyzji kasacyjnej (por. wyrok NSA z dnia 27 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2323/12, opubl. CBOSA). Nadto należy stwierdzić, że o zastosowaniu przez organ odwoławczy art. 138 § 2 k.p.a. nie mogą decydować uchybienia procesowe nieprzekładające się na istotne braki w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym.

W okolicznościach niniejszej sprawy, dla oceny prawidłowości zastosowania przez Kolegium art. 138 § 2 k.p.a. - poza powyższymi kryteriami - istotne znaczenie ma okoliczność, iż podjęta na tej podstawie decyzja z dnia 7 grudnia 2023 r. była poprzedzona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 lipca 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 236/23, którym uchylono poprzednią decyzję Kolegium podjętą w przedmiotowej sprawie, tj. decyzję z dnia 10 stycznia 2023 r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia 19 października 2021 r. o odmowie przyznania skarżącej specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup opału. Doniosłe znaczenie powyższego – prawomocnego od dnia 30 września 2023 r. – orzeczenia, związana jest z treścią art. 153 p.p.s.a., który to przepis stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Podkreślić należy, że pomimo użycia w art. 153 p.p.s.a. pojęcia "orzeczenie", oczywiste jest, że chodzi w nim nie tylko o sentencję, lecz także o uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia, gdyż to w uzasadnieniu przedstawione jest rozumowanie, które doprowadziło sąd do określonej konkluzji prawnej (por. wyrok NSA z dnia 16 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 2397/20, LEX nr 3688927). Powyższy przepis ma przy tym charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa do ustalonego stanu faktycznego. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznawania sprawy. Kwestia, czy po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ podporządkował się wskazaniom sądu i jego ocenie prawnej, stanowi główne kryterium kontroli poprawności nowo wydanej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 729/10, LEX nr 1081870).

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja kasacyjna z dnia 7 grudnia 2023 r. została wydana z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a., albowiem w okolicznościach niniejszej sprawy nie wystąpiły przesłanki do jego zastosowania, czego potwierdzeniem są wskazania co do dalszego postępowania zawarte w prawomocnym wyroku tutejszego Sądu z dnia 20 lipca 2023 r.

Przypomnieć należy, że w wyroku tym, jako przyczynę uchylenia poprzedniej decyzji Kolegium podjętej w dniu 10 stycznia 2023 r., wskazano przede wszystkim wadliwość uzasadnienia tej decyzji, które - w ocenie orzekającego wówczas Sądu – nie spełniało w istotnym zakresie wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a., a tym samym naruszało również zasadę zaufania wyrażoną w art. 8 k.p.a. Sąd stwierdził bowiem, że Kolegium nie wykazało przekonująco, dlaczego – jego zdaniem – sytuacja skarżącej nie zalicza się do "szczególnie uzasadnionego przypadku" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. Sąd wskazał na konieczność uwzględnienia - w ramach oceny tej kwestii – "zwykłych" wydatków na życie ponoszonych przez skarżącą, a nie tylko wydatków przez nią wykazanych.

Oczywiste jest, że wytyki Sądu w powyższym zakresie – jako odnoszące się jedynie do uzasadnienia decyzji organu odwoławczego, tj. jakości zawartej w nim oceny materiału dowodowego pod kątem przesłanek z art. 41 pkt 1 u.p.s. – w żaden sposób nie przekładały się na konieczność ponownego rozpatrzenia niniejszej sprawy przez organ I instancji. Wprawdzie Sąd w cytowanym wyroku, poza koniecznością uzupełniania uzasadnienia decyzji, wskazał także na zasadność poczynienia w przedmiotowej sprawie dodatkowych ustaleń (wyjaśnienia, czy przyznane stronie usługi opiekuńcze miały charakter odpłatny, czy nieodpłatny), jednak wskazanie to w sposób jednoznaczny zostało skierowane do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie, jako organu odwoławczego, o czym świadczy użyty przez Sąd zwrot "SKO powinno też wyjaśnić" oraz powołany w kontekście tego obowiązku przepis art. 136 § 1 i § 2 k.p.a., który odnosi się do uzupełniającego postępowania dowodowego przeprowadzanego przez organ odwoławczy. Podobnie należy interpretować wskazanie Sądu dotyczące konieczności podjęcia prób przeprowadzenia ze skarżącą wywiadu środowiskowego, albowiem Sąd jednoznacznie stwierdził, że próby te powinno podjąć "Kolegium, jako organ drugiej instancji", a w przypadku ich nieskuteczności "wskazać tę okoliczność w uzasadnieniu decyzji". Sąd stwierdził ponadto, że "przy ponownym rozpatrywaniu odwołania może okazać się konieczne podjęcie dodatkowych czynności wyjaśniających", jednak również to stwierdzenie odnosiło się do obowiązków organu odwoławczego w dalszym toku postępowania, które winny zostać zrealizowane w ramach uprawnień przewidzianych w art. 136 k.p.a.

Z akt sprawy wynika, że prowadząc ponownie postępowanie odwoławcze dotyczące decyzji organu I instancji z dnia 19 października 2021 r., Kolegium nie podjęło samodzielnie żadnych czynności dowodowych zgodnych z wytycznymi Sądu zawartymi w przytoczonym wyżej orzeczeniu, ani też nie zleciło przeprowadzenia takich czynności organowi I instancji, w trybie art. 136 § 2 k.p.a. Wytknięte przez Sąd braki ustaleń faktycznych oraz związaną z nimi konieczność uzupełniania postępowania wyjaśniającego, Kolegium uznało natomiast za podstawę do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., poprzez uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Takie rozstrzygnięcie organu odwoławczego koliduje jednak z przytoczonymi wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w prawomocnym wyroku z dnia 20 lipca 2023 r., które – co należy ponownie podkreślić – zostały jednoznacznie skierowane do organu odwoławczego. Niepodporządkowanie się przez Kolegium tym wskazaniom jest tym bardziej oczywiste w sytuacji, gdy organ ten nawet nie podjął próby samodzielnej realizacji zleconych czynności.

Uzasadnieniem zastosowania przez Kolegium, przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, przepisu art. 138 § 2 k.p.a., nie może być okoliczność, iż w ramach wskazań zawartych w wyroku z dnia 20 lipca 2023 r. Sąd zaakcentował konieczność podjęcia prób przeprowadzenia ze skarżącą wywiadu środowiskowego. Nie kwestionując doniosłego znaczenia tego rodzaju środka dowodowego w sprawach z zakresu pomocy społecznej, na które powołało się Kolegium w obecnie zaskarżonej decyzji, wskazać jednak trzeba, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego nie jest czynnością wykraczającą poza dopuszczalny zakres uzupełniającego postępowania dowodowego przewidzianego w art. 136 k.p.a. Organ odwoławczy może wszakże – stosownie do § 2 tego artykułu – zlecić wykonanie takiej czynności organowi I instancji. Stwierdzona na etapie postępowania odwoławczego konieczność uzupełnienia postępowania wyjaśniającego poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, nie przekłada się zatem każdorazowo na konieczność uchylenia decyzji organu I instancji i ponownego rozpatrzenia sprawy przez ten organ. W świetle wyroku z dnia 20 lipca 2023 r., taka konieczność nie wystąpiła z pewnością w niniejszej sprawie, skoro pomimo uznania potrzeby podjęcia prób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, Sąd w kontekście tej czynności powołał art. 136 k.p.a. i ograniczył się jedynie do uchylenia zaskarżonej wówczas decyzji organu odwoławczego, natomiast nie uchylił jednocześnie – w ramach kompetencji przewidzianej w art. 135 p.p.s.a. – poprzedzającego tę decyzję rozstrzygnięcia organu I instancji.

W związku z powyższym uznać należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, rozpatrując sprawę po raz drugi, wadliwie zastosowało przepis art. 138 § 2 k.p.a., albowiem wydając na jego podstawie decyzję kasacyjną, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 153 p.p.s.a. nie zastosowało się do wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 lipca 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 236/23, w świetle których stwierdzone już na ówczesnym etapie postępowania braki w ustaleniach faktycznych mogły zostać wyeliminowane przez organ odwoławczy.

Ponownie rozpatrując odwołanie skarżącej od decyzji organu I instancji z dnia 19 października 2021 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie uwzględni przedstawione wyżej uwagi i wnioski. Kolegium – zgodnie ze wskazaniami zawartymi w ww. wyroku – we własnych zakresie, korzystając z uprawnień przewidzianych w art. 136 k.p.a., przeprowadzi niezbędne uzupełniające postępowanie wyjaśniające i w zależności od jego wyników wyda stosowną decyzję merytoryczną, którą uzasadni zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie 151a § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.