Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 723/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 marca 2023 r. sprawy ze skargi T. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 30 sierpnia 2022 r. nr SKO 4316/355/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu utrzymało w mocy orzeczenie Burmistrza Gminy Żmigród odmawiające T. J. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem H. J.

Jak wynikało z akt sprawy wnioskiem z dnia 23 marca 2022 r. skarżący wystąpił do organu I instancji z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem. Wskazał, że niepełnosprawność krewnego, urodzonego w dniu [...] r., została potwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 26 marca 2003 r. Niezdolność do pracy powstała w związku z wypadkiem przy pracy i istnieje od dnia 29 września 1994 r.

Przeprowadzony w toku postępowania wywiad środowiskowy opisywał, że skarżący opiekę nad bratem sprawuje od stycznia 2022 r. Brat wymaga stałej opieki i pielęgnacji, nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie, wymaga pomocy w wielu czynnościach, tj. toalecie, ubieraniu, przygotowaniu posiłków, ich podaniu. Skarżący codziennie odwiedza brata, jeśli jest potrzeba zostaje na noc. Pomoc polega na robieniu zakupów, podawaniu leków, sprzątaniu, gotowaniu, umawianiu wizyt lekarskich, organizowaniu wyjazdów. W opinii pracownika socjalnego zakres wykonywanych obowiązków wyklucza podjęcie zatrudnienia. Wraz ze skarżącym zamieszkuje matka strony i jego brata. Nie posiada ona orzeczenia o niepełnosprawności. Z przedłożonego przez stronę zaświadczenia wynika, że z uwagi na schorzenia, podeszły wiek, trudności w poruszaniu się, nie jest w stanie sprawować opieki nad synem. Sama wymaga wsparcia.

Powołaną na wstępie decyzją organ I instancji wniosek strony rozpoznał odmownie, powołał się na przesłanki wyłączające prawo do świadczenia, tj. moment powstania niepełnosprawności oraz fakt, że są osoby bliżej spokrewnione, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (matka). W podstawie prawnej przywołał art. 17 ust. 1b i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej u.ś.r.).

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze za błędną uznało wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., podzieliło zaś ustalenia i wnioski wsparte na art. 17 ust. 1a ww. ustawy, uznając, że stronie nie przysługuje prawo do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Po przywołaniu zapisów art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r. organ wskazał, że bezopornie skarżący jest osobą spokrewnioną w drugim stopniu z niepełnosprawnym bratem, żyje zaś rodzić osoby wymagającej opieki – matka A. J. Z ustaleń poczynionych w toku postępowania wynika, że nie legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nadto nie jest ona małoletnia i nie została pozbawiona praw rodzicielskich. Ta zaś okoliczność wyklucza możliwość ustalenia skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem. Organ wskazał na jednoznaczne zapisy art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. wyłączające możliwość dokonywania ocen stanu zdrowia i możliwości sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez krewnych w linii prostej. Organ nie posiada bowiem w tym względzie wiadomości specjalnych, zaś rygoryzm ustawy odpowiada jej celom. Zatem potwierdzone zaświadczeniem lekarskim trudności matki skarżącego i jego niepełnosprawnego brata w sprawowaniu opieki nie mogą przesądzać o wyłączeniu przesłanki negatywnej przyznania świadczenia. Końcowo organ wskazał na możliwość ponownego złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po uzyskaniu przez matkę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W skardze strona zarzucała naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 128, art. 129, art. 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej k.r.o) w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że bratu, na którym spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującemu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu bratem nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że skarżący nie jest uprawniony do ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nim, ponieważ ich mama żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i to na niej spoczywa obowiązek alimentacyjny w stosunku do syna. Strona zarzucała także naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.), przez błędną ocenę zebranego materiału dowodowego i bezzasadne ustalenie, że matka strony i niepełnosprawnego brata jest w stanie opiekować się synem podczas, gdy sama w czynnościach życia codziennego wymaga wsparcia, co potwierdza załączone do akt sprawy zaświadczenie lekarskie z dnia 18 marca 2022 r.

Strona wnioskowała o uchylenie orzeczeń organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania .

W uzasadnieniu strona podkreślała brak właściwych ustaleń faktycznych w szczególności odnoszących się do możliwości sprawowania opieki przez matkę skarżącego nad niepełnosprawnym synem. W odniesieniu do zarzutów naruszenia prawa materialnego skarżący podkreślał brak wsparcia się na zasadach doświadczenia życiowego i dowodach potwierdzających brak możliwości sprawowania opieki nad bratem skarżącego przez matkę z przyczyn obiektywnych, co narusza konstytucyjne zasady równości, sprawiedliwości społecznej i ochrony rodziny. Strona dostrzegała uzasadnienie poglądu organu wywodzone z wykładni literalnej przeciwstawiła mu jednak wynikającą z orzecznictwa sądów administracyjnych konieczność wsparcia się na wykładni celowościowej i wskazanych zasadach konstytucyjnych. Zatem w sytuacji gdy bliższy krewny nie może sprawować opieki pozbawienie uprawnień dalszych krewnych godzi we wskazane reguły i cel świadczenia. W opinii strony matka z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie sprawować opieki, co uzasadnia możliwość przyznania świadczenia skarżącemu, na którym także ciąży obowiązek alimentacyjny i który sprawuje rzeczywistą opiekę nad bratem.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podkreślając, że wykładnia spornych przepisów przyjęta w orzeczeniach organów obu instancji znalazła potwierdzenie w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2022 r. poz. 2492 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.

Spór między stronami dotyczy zasadności odmowy ustalenia skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem, w sytuacji, gdy matka osoby niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. W opinii skarżącego skoro ciąży na nim obowiązek alimentacyjny względem brata jest uprawniony do świadczeń, tym bardziej, że matka osoby niepełnosprawnej sama jest schorowana i wymaga opieki, nie jest w stanie zająć się synem.

Odnosząc się do tak nakreślonego sporu konieczne jest wskazanie na treść zapisów art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Stosownie do ich brzmienia: świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust.1).

Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1a).

Przywołane zapisy określają przesłanki podmiotowe i przedmiotowe przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przysługuje ono wskazanym w art. 17 ust. 1 u.ś.r. podmiotom, dookreślonym przez ustawodawcę – matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną oraz innym osobom zobowiązanym alimentacyjnie. W tym ostatnim zakresie ustawa odsyła do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W odniesieniu do tej grupy podmiotów, w kolejnym zapisie (art. 17 ust. 1a u.ś.r.) ustawodawca dookreślił dalsze warunki, których spełnienie uprawnia do świadczenia pielęgnacyjnego.

Na tle rozpoznawanego sporu istotna jest przesłanka opisana w art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. Istotne jest zatem ustalenie, czy skarżącemu przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy ojciec osoby niepełnosprawnej nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Problematyka ta była wielokrotnie rozstrzygana przez sądy administracyjne, co istotne w sposób niejednolity, co z kolei umknęło stronie. Część orzecznictwa wskazywała na konieczność literalnej wykładni przywołanych przepisów, co wykluczało prawo do ustalenia świadczenia dalszym krewnym wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w sytuacji, gdy osoby wskazane we wcześniejszych zapisach ustawy (art. 17 ust. 1 pkt 1-3 u.ś.r.) nie legitymowały się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Druga grupa orzeczeń odwoływała się do zasad konstytucyjnych oraz reguł wykładni celowościowej i systemowej, wskazując, że jeżeli z okoliczności faktycznych wynika, iż osoby obligowane do opieki w pierwszej kolejności ustawowej nie są w stanie, z przyczyn obiektywnych, takiej opieki sprawować, to uprawnienie to może być realizowane przez dalszych krewnych wskazanych w przepisie.

Wątpliwości w zakresie wykładni spornego w sprawie przepisu usunęła powołana przez organ w odpowiedzi na skargę uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22 (dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA) stwierdzająca, że 1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).

W uzasadnieniu powołanej uchwały Sąd rozstrzygając wątpliwości narosłe w orzecznictwie, odnosząc się do pierwszego z powołanych przypadków dotyczącego wykładni art. 17 ust. 1a u.ś.r. wskazał na zmiany legislacyjne tego przepisu. Zestawiając obecne brzmienie ww. przepisu z poprzednią regulacją Sąd akcentował, że ustawodawca odszedł obecnie od uprzednio formułowanej przesłanki "braku możliwości sprawowania opieki" przez osoby zobowiązane w pierwszej kolejności na rzecz legitymowania się przez te osoby orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność ta ma istotne znaczenie w procesie wykładni omawianego przepisu, gdyż zmiana brzmienia przepisu miała charakter normatywny. Ustawodawca zastąpił bowiem przesłankę braku możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki na przesłankę legitymowania się przez tę osobę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wyjściowo działanie prawodawcy musi być potraktowane jako zamierzone i celowe, to jest nakierowane na osiągnięcie skutku wyrażającego się zmianą normy prawnej.

W dalszych wywodach Sąd wskazał na zasady wykładni przepisów prawa, skłaniając się ku wykładni kompleksowej, przeprowadzanej z wykorzystaniem różnych dyrektyw w celu weryfikacji konkurencyjnych alternatyw interpretacyjnych i ostatecznego wyboru jednej z możliwości interpretacyjnych. Dokonując odczytania spornego zapisu, z wykorzystaniem wskazanych zasad, Sąd doszedł do przekonania, że punktem wyjścia musi być wykładnia językowa, która w tych okolicznościach prowadzi do jednoznacznych rezultatów. Nie uchyla ich rezultat dalszych zasad interpretacyjnych, co szczegółowo wyjaśniono w treści uzasadnienia wskazanej uchwały. Sąd podkreślał, że w ujęciu systemowym wewnętrznym, obejmującym ustawę o świadczeniach rodzinnych, związanie kwestii dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego z kryterium orzeczonego stopnia znacznej niepełnosprawności nie prowadzi do dezintegracji regulacji i nie narusza jej spójności. W orzecznictwie zasadnie przyjmuje się, że analogiczny warunek dotyczy każdej z osób wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., każda osoba występująca o świadczenie pielęgnacyjne, musi być w stanie podjąć się tej roli, a zatem nie może być osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 237/20; B. Chludziński [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, red. P. Rączka, Warszawa 2021, art. 17). To samo kryterium znacznego stopnia niepełnosprawności pojawia się w art. 17 ust. 1a pkt 1-3 i w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jako przesłanka pozwalająca na uzyskanie świadczenia przez osoby zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności, jeżeli takim orzeczeniem legitymują się osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności. Konsekwencja zastosowanych kryteriów nie daje podstaw do podważenia wewnętrznej systemowej spójności regulacji ustawowej.

Rozważając kontekst systemowy w odniesieniu do regulacji kodeksu rodzinnego i opiekuńczego Sąd, po dokonaniu szerokiej analizy, wskazał, że w kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a czy art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym.

W końcu odnosząc się do kwestii spójności z konstytucyjnymi zasadami równości i sprawiedliwości społecznej, ochrony i opieki nad rodziną, szczególnej pomocy rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zabezpieczenia społecznego dla osób pozostających bez pracy nie z własnej woli, a zatem zgodności analizowanej normy z przepisami art. 2, art. 32, art. 18, art. 67 ust. 2 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP Sąd nie stwierdził ich naruszenia. Wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne jest instrumentem wspierania rodzin będących w trudnej sytuacji ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Przez odesłanie do standardów określanych w ustawie, ustrojodawca w Konstytucji upoważnił ustawodawcę do przyjęcia szczegółowych form i zasad realizowania wskazanych zadań państwa. Ich katalog może być różny, a przyjęte rozwiązania ustawowe zróżnicowane. Być może, w przypadku analizowanych regulacji dotyczących przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych, przyjęte aktualnie rozwiązanie regulujące kolejność dostępu poszczególnych osób do świadczenia, nie jest optymalne z punktu widzenia interesów świadczeniobiorców. Sąd zaznaczał jednak, że kwestią wymagającą rozstrzygnięcia nie jest znalezienie przez Sąd optymalnego rozwiązania normatywnego, ale rozstrzygnięcie, czy rozwiązanie ustalone w oparciu o brzmienie nadane ustawie przez prawodawcę jest względem standardów konstytucyjnych przeciwskuteczne, rażąco i w sposób oczywisty je naruszające. Podkreślił, że rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle ze zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. W pozostałych przypadkach zastrzeżenia co do rozwiązań ustawowych mogą nosić jedynie charakter postulatów de lege ferenda pod adresem ustawodawcy, ewentualnie realizowanych na drodze inicjatywy ustawodawczej za pośrednictwem uprawnionych podmiotów.

Po dokonaniu wszechstronnej analizy istotnych regulacji konstytucyjnych, wskazywanych w orzecznictwie przyznającym prawo do świadczenia w przypadku wystąpienia obiektywnych przeszkód do sprawowania opieki przez podmioty zobowiązane w pierwszej kolejności, Sąd doszedł do przekonania o braku podstaw do wykładni pomijającej część tekstu prawnego. Wskazał, że wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. To właśnie sytuacja rodziny jako całości, związana ze stanem zdrowia poszczególnych jej członków, uzasadnia udzielanie pomocy. Uwzględnienie kontekstu systemowego i celu ustawy oznacza wzięcie pod uwagę również katalogu pozostałych świadczeń opiekuńczych.

Nadto limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu.

W konsekwencji Sąd stwierdził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jak wynika z treści przywołanej uchwały została ona podjęta na podstawie art. 264 § 2 w zw. z art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przepisy te wskazują na kompetencję Naczelnego Sądu Administracyjnego do podjęcia, na wniosek podmiotów wskazanych w art. 264 § 2 p.p.s.a., uchwał mających na celu wyjaśnienie przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. Przyjęty w uchwale pogląd ma moc względnie wiążącą, co wynika z treści art. 269 § 1 p.p.s.a., zgodnie z jego brzmieniem jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Przepis art. 187 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio. Celem uprawnienia Naczelnego Sądu Administracyjnego do podejmowania uchwał na podstawie omawianego art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jest przyjęcie w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolitej wykładni przepisów prawa będących przedmiotem wyjaśnienia w drodze uchwały. Takie zapatrywanie wyraził już Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale pełnego składu sędziów tego Sądu z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, stwierdzając, że: "Dokonując funkcjonalnej wykładni tych przepisów (tj. art. 15 § 1 pkt 2 i art. 269 § 1 p.p.s.a.) należy dojść do wniosku, że istotą i celem takiej uchwały jest doprowadzenie do sytuacji, w której realnie wyeliminuje ona źródła rozbieżności w orzecznictwie, z powodu których została podjęta. O ile bowiem uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego nie stanowi źródła powszechnie obowiązującego prawa, w rozumieniu art. 87 Konstytucji RP, ponieważ nie jest aktem jego tworzenia, o tyle uchwała taka jest normatywnie określoną, względnie wiążącą wszystkie sądy administracyjne, formą prawną wykładni przepisów prawa w ich stosowaniu do stanów faktycznych objętych hipotezą tych przepisów.

W rozpoznawanej sprawie, Sąd orzekający o legalności zaskarżonego aktu przyjmuje zasadność przedstawionej w uchwale wykładni spornego przepisu, tym samym nie znalazł podstaw do podjęcia działań w trybie art. 269 § 1 p.p.s.a. Pogląd przyjęty we wskazanej uchwale przyjmuje jako wiążący, co nakazywało oddalenie zarzutów strony podważających wykładnię przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r. z przyczyn, które przedstawiono w uzasadnieniu powołanej uchwały siedmiu sędziów z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22.

W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że poza skarżącym jest osoba bliżej spokrewniona z niepełnosprawnym bratem. Jest to matka osoby niepełnosprawnej, a zarazem i skarżącego, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ta zaś okoliczność wyklucza jakiekolwiek badanie i ustalenia, co do tego, czy rzeczywiście jest ona w stanie z przyczyn zdrowotnych, czy faktycznych sprawować opiekę nad niepełnosprawnym synem. Stawisko przedstawione w powołanej uchwale, którym jak wskazano Sąd rozpoznający niniejszą sprawę jest związany, nakazuje odczytanie spornego w sprawie przepisu z uwzględnieniem rzeczonego warunku, tj. legitymowania się przez osobę bliżej spokrewnioną orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym aspekcie tylko ten fakt będzie miał znaczenie dla oceny nabycia przez stronę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Co jak wskazano w sprawie nie wystąpiło.

Ta konstatacja wyklucza konieczność dokonywania analizy dalszych przesłanek warunkujących ustalenie prawa do spornego świadczenia. Skoro bowiem skarżący nie jest uprawniony do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na zapis art. 17 ust. 1a u.ś.r. zbędne jest rozważanie, czy zakres podejmowanych przez niego czynności względem niepełnosprawnego brata spełnia przesłankę, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna (dziecka) w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Tym samym przedstawione w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego nie mają uzasadnienia. Z uwagi na zakres zarzutów prawa procesowego, podnoszących brak ustaleń, co do faktycznych możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem przez matkę skarżącego, także i one nie mogą zostać uznane za uzasadnione.

Uznając, że zaskarżone orzeczenie nie narusza przepisów prawa procesowego jak i prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił w całości.