Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 95/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną interpretację indywidualną
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2011 nr 177 poz 1054
law: Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jednolity
article: art. 224-225
journal: Dz.U. 2014 poz 121
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 1977 nr 145 poz 1 art. 2
law: Szósta Dyrektywa Rady z dnia 17 maja 1977 r. Nr 77/388/EWG w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich w odniesieniu do  podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury, Sędzia WSA Iwona Wiesner (spr.), Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2016 r. przy udziale - sprawy ze skargi Gminy Miasta C. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną; 2) zasądza od Ministra Finansów na rzecz strony skarżącej kwotę 680 zł (słownie: sześćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Skarbowej w K. działający w imieniu Ministra Finansów na podstawie art. 14b § 1 i § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 613) oraz § 2 i § 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie upoważnienia do wydawania interpretacji przepisów prawa podatkowego (Dz.U. Nr 112 poz. 770 ze zm.) w związku z § 9 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 kwietnia 2015 r. w sprawie upoważnienia do wydawania interpretacji przepisów prawa podatkowego (Dz.U. z 2015 r. poz. 643) stwierdził, że stanowisko Wnioskodawcy, Gminy Miasta C. przedstawione we wniosku z 8 czerwca 2015 r., uzupełnionym pismem z 3 września 2015 r., o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku od towarów i usług w zakresie opodatkowania jednorazowego wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości w sytuacji gdy:

1. umowa dzierżawy nie była zawarta w przeszłości, korzystający z nieruchomości otrzymał propozycję podpisania urnowy dzierżawy, lecz przy braku reakcji ze strony korzystającego lub odmowy zawarcia urnowy zostają podjęte działania w celu wyeliminowania stanu naruszenia własności poprzez usunięcie z nieruchomości oraz dochodzenie należności za bezumowne korzystanie z nieruchomości;

2. umowa dzierżawy nie była zawarta w przeszłości, korzystający z nieruchomości otrzymał propozycję podpisania umowy dzierżawy lub ewentualnego nabycia od Gminy tej nieruchomości, Gmina przewiduje zawarcie urnowy dzierżawy, ewentualnie zbycie tej nieruchomości na rzecz korzystającego celem dalszego użytkowania przez niego nieruchomości;

3. po zakończeniu umowy dzierżawy zawartej na czas określony, nieruchomości są użytkowane bez tytułu prawnego, korzystający otrzymał propozycję podpisania urnowy dzierżawy lub ewentualnego nabycia od Gminy tej nieruchomości, Gmina przewiduje zawarcie urnowy z korzystającym celem dalszego użytkowania przez niego nieruchomości;

4. po zakończeniu urnowy dzierżawy zawartej na czas określony, nieruchomości są użytkowane bez tytułu prawnego, Gmina proponuje uregulowanie stanu prawnego zajmowanej nieruchomości poprzez podpisanie urnowy dzierżawy lub wykup nieruchomości, a w przypadku braku odpowiedzi lub odpowiedzi odmownej, podejmuje kroki zmierzające do usunięcia korzystającego z terenu stanowiącego własność Gminy;

5. Zakład Energetyczny korzysta z będącej jego własnością stacji transformatorowej w lokalu stanowiącym własność Gminy, po zapłaceniu przez Zakład należności za bezumowne użytkowanie nieruchomości może nastąpić zgoda na korzystanie z nieruchomości na podstawie stosownej umowy;

6. osoby trzecie zajmują grunt Gminy samowolnie i bezprawnie celem wykonania infrastruktury wodociągowo-kanalizacyjnej, przyłączy itp., Gmina nalicza wynagrodzenie za ustalony okres bezumownego korzystania z gruntu Gminy aż do czasu zawarcia stosownej umowy lub usunięcia się z terenu Gminy

uznał stanowisko Wnioskodawcy za nieprawidłowe.

Wnioskiem z dnia 19 czerwca 2015 r. o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku od towarów i usług w zakresie opodatkowania jednorazowego wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości, uzupełnionego pismem z dnia 3 września 2015 r. Gmina Miasto wskazała, że jest czynnym podatnikiem podatku od towarów i usług. Jest właścicielem mienia komunalnego, w tym nieruchomości, którymi gospodaruje. Gmina wydzierżawia nieruchomości gruntowe, zawierając stosowne umowy na czas określony. Z uwagi na fakt, że ilość posiadanych przez Gminę gruntów jest znaczna, ujawniane są przypadki zajęcia nieruchomości bez tytułu prawnego, wówczas naliczane jest jednorazowe wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z gruntu. W związku z naliczaniem wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości w okresie nieobjętym umową możliwe są następujące sytuacje:

1. Umowa dzierżawy nie była zawarta w przeszłości. Udowodniono, że właściciel nieruchomości sąsiedniej użytkuje grunt pod poszerzenie siedliska, ogródek warzywny lub zieleń. Korzystający zostaje obciążony opłatą - wynagrodzeniem - z tytułu jego użytkowania na podstawie art. 225 Kc, która jest naliczana od momentu uzyskania wiedzy o zajmowaniu terenu do 10 lat wstecz i nie jest opodatkowana. Wraz z informacją o naliczeniu wynagrodzenia Gmina proponuje uregulowanie podstawy prawnej do korzystania z gruntu. W przypadku braku odpowiedzi lub odpowiedzi odmownej, zostaną podjęte dalsze działania w celu wyeliminowania stanu naruszenia własności - usunięcia z gruntu - oraz dochodzenie należności za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości zostaje naliczone za cały okres korzystania z nieruchomości bez tytułu prawnego aż do czasu usunięcia korzystającego z terenu nieruchomości i w całym tym okresie nie jest naliczony podatek od towarów i usług.

W uzupełnieniu wniosku podano ponadto, że:

a) Właściciel nieruchomości sąsiedniej użytkował grunt bez wiedzy i zgody Gminy.

b) Korzystający zajmują grunt będący własnością Gminy przez różne okresy czasu. Można to stwierdzić na podstawie archiwalnych dokumentów geodezyjnych, zintegrowanego systemu informacji przestrzennej oraz wizji lokalnej przeprowadzonej w terenie. Zgodnie z Kodeksem cywilnym należność za bezumowne użytkowanie może być naliczona za okres 10 lat wstecz.

c) Gmina uzyskała wiedzę o zajmowaniu terenu przez korzystającego w 2015 r. w wyniku analizy dokumentów geodezyjnych.

d) Działania wyjaśniające zostały podjęte przez Gminę od momentu powzięcia informacji o bezumownym zajmowaniu terenu. Z powodu znacznych powierzchni zajmujących tereny należące do Gminy i ograniczonej liczby pracowników, wcześniej nie ujawniono tych nieprawidłowości. Działania zostały podjęte niezwłocznie po stwierdzeniu bezumownego użytkowania gruntu.

e) W 2015 r. korzystający z nieruchomości otrzymał propozycję podpisania umowy dzierżawy, przy ustalaniu opłaty za bezumowne korzystanie z nieruchomości.

f) W pierwszej kolejności Gmina dąży do prawnego uregulowania stanu rzeczy. W sytuacji braku reakcji ze strony korzystającego z gruntu lub odmowy zawarcia umowy, zostaną podjęte działania w celu wyeliminowania stanu naruszenia własności poprzez usunięcie z gruntu oraz dochodzenie należności za bezumowne korzystanie z nieruchomości.

g) Gmina nie przewiduje zawarcia umowy dzierżawy z korzystającym celem dalszego użytkowania przez niego gruntu. Z uwagi na brak reakcji na propozycję zawarcia umowy lub odmowy jej zawarcia podejmuje kroki w celu usunięcia podmiotu z jej gruntu.

h) Grunt nie jest przeznaczony przez Gminę na cele działalności rolniczej w rozumieniu § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2013 r. w sprawie zwolnień od podatku od towarów i usług oraz warunków stosowania tych zwolnień.

i) Grunt faktycznie jest wykorzystywany przez korzystającego pod poszerzenie siedliska, ogródek warzywny i zieleń.

j) Gmina będzie dążyć do wyegzekwowania należności z tytułu bezumownego użytkowania nieruchomości. Zwróci się z pismem o usunięcie się z zajmowanego terenu Gminy, a w przypadku braku dobrowolnego usunięcia się z terenu, wystąpi do sądu o wydanie gruntu.

2. Umowa dzierżawy nie była zawarta w przeszłości. Udowodniono, że właściciel nieruchomości sąsiedniej użytkuje grunt pod poszerzenie siedliska, ogródek warzywny lub zieleń, Korzystający zostaje obciążony opłatą - wynagrodzeniem - z tytułu jego użytkowania na podstawie art. 225 Kc. Wraz z informacją o naliczeniu wynagrodzenia Gmina proponuje uregulowanie podstawy prawnej do korzystania z gruntu. Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości zostaje naliczone za cały okres korzystania z nieruchomości bez tytułu prawnego aż do czasu zawarcia umowy dzierżawy albo wykupu użytkowanej bezumownie nieruchomości. Naliczone wynagrodzenie do dnia uzyskania wiedzy o bezumownym korzystaniu z nieruchomości Gminy aż do dnia uregulowania stanu prawnego, tj. zawarcia umowy lub wykupu nieruchomości nie jest obciążone podatkiem VAT.

W uzupełnieniu wniosku podano ponadto, że:

a) Właściciel nieruchomości sąsiedniej użytkował grunt bez wiedzy i zgody Gminy.

b) Korzystający zajmują grunt będący własnością Gminy przez różne okresy czasu. Można to stwierdzić na podstawie archiwalnych dokumentów geodezyjnych, zintegrowanego systemu informacji przestrzennej oraz wizji lokalnej przeprowadzonej w terenie. Zgodnie z Kodeksem cywilnym należność za bezumowne użytkowanie może być naliczona za okres 10 lat wstecz.

c) Gmina uzyskała wiedzę o zajmowaniu terenu przez korzystającego w 2015 L w wyniku analizy dokumentów geodezyjnych.

d) Działania wyjaśniające zostały podjęte przez Gminę od momentu powzięcia informacji o bezumownym zajmowaniu terenu. Z powodu znacznych powierzchni zajmujących tereny należące do Gminy i ograniczonej liczby pracowników, wcześniej nie ujawniono tych nieprawidłowości. Działania zostały podjęte niezwłocznie po stwierdzeniu bezumownego użytkowania gruntu.

e) Gmina w 2015 r. pisemnie zwróciła się do osoby bezumownie korzystającej z nieruchomości o uregulowanie stanu prawnego poprzez zawarcie umowy dzierżawy, wykup nieruchomości lub jej opuszczenie.

f) Bezumownie korzystający z gruntu otrzymał od Gminy w 2015 L, tj. w momencie stwierdzenia bezumownego użytkowania, propozycję podpisania umowy dzierżawy lub ewentualnego nabycia od Gminy tej nieruchomości.

g) Zamiarem Gminy jest uregulowanie stanu prawnego i wyraża ona zgodę na użytkowanie gruntu na podstawie umowy dzierżawy lub na wykup nieruchomości.

h) Gmina przewiduje zawarcie umowy dzierżawy, ewentualne zbycie tej nieruchomości na rzecz korzystającego celem dalszego użytkowania przez niego gruntu.

i) Grunt nie jest przeznaczony przez Gminę na cele działalności rolniczej w rozumieniu § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2013 r. w sprawie zwolnień od podatku od towarów i usług oraz warunków stosowania tych zwolnień.

j) Grunt faktycznie jest wykorzystywany przez korzystającego pod poszerzenie siedliska, ogródek warzywny i zieleń.

k) Zdanie: "Naliczone wynagrodzenie do dnia uzyskania wiedzy o bezumownym korzystaniu z nieruchomości Gminy aż do dnia uregulowania stanu prawnego ( ... ) nie jest obciążone podatkiem VAT" Wnioskodawca prosi zastąpić zdaniem: "Naliczone wynagrodzenie od dnia uzyskania wiedzy o bezumownym korzystaniu z nieruchomości Gminy aż do dnia uregulowania stanu prawnego ( ... ) nie jest obciążone podatkiem VAT".

3. Po zakończeniu umowy dzierżawy zawartej na czas określony, nieruchomości są użytkowane bez tytułu prawnego, chociaż z umowy wynika, że po upływie terminu dzierżawy umowa wygasa i nie może być milcząco przedłużona. Po zakończeniu umowy korzystający z nieruchomości nie uiszczał żadnych opłat za korzystanie z tego gruntu. W związku ze stwierdzeniem bezumownego korzystania z gruntu pod poszerzenie siedliska lub drogi dojazdowej, względnie pod ogródek warzywny lub zieleń, na podstawie art. 225 Kc wezwano stronę do uregulowania należności. Wraz z informacją o naliczeniu wynagrodzenia Gmina proponuje uregulowanie stanu prawnego zajmowanej nieruchomości m.in. poprzez złożenie wniosku o zawarcie umowy dzierżawy lub o wykup. Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości zostaje naliczone za cały okres korzystania z nieruchomości bez tytułu prawnego aż do czasu zawarcia umowy dzierżawy albo wykupu nieruchomości. Z tytułu wynagrodzenia za cały okres użytkowania nieruchomości bez tytułu prawnego, aż do zawarcia umowy dzierżawy lub wykupu gruntu nie jest naliczony podatek VAT.

W uzupełnieniu wniosku podano ponadto, że:

a) Po zakończeniu umowy dzierżawy były dzierżawca użytkował grunt bez wiedzy i zgody Gminy. Po zakończeniu umowy dzierżawy były dzierżawca powinien usunąć się z zajmowanego gruntu lub wystąpić z wnioskiem o przedłużenie umowy dzierżawy lub wykup nieruchomości. Korzystający nie uiszcza opłat za korzystanie z tego terenu.

b) Gmina uzyskała wiedzę o zajmowaniu terenu przez byłego dzierżawcę w 2015 r. w wyniku analizy dokumentów geodezyjnych.

c) Od momentu zakończenia umowy dzierżawy do podjęcia przez Gminę działań zmierzających do uregulowania stanu nieruchomości upłynął okres 6 lat.

d) Przed zakończeniem umowy dzierżawy Gmina zwróciła się z zapytaniem, czy korzystający z nieruchomości jest zainteresowany kontynuacją umowy dzierżawy. Brak reakcji byłego dzierżawcy i brak wpłat za użytkowanie terenu.

e) Po zakończeniu umowy dzierżawy były dzierżawca dalej użytkuje grunt przez okres 6 lat.

f) Gmina nie podjęła żadnych kroków w celu odzyskania nieruchomości ponieważ w umowie jest zapis, że z chwilą wygaśnięcia umowy dzierżawy, jak również z chwilą jej rozwiązania, dzierżawca zobowiązuje się zwrócić teren w stanie niepogorszonym, wolnym od nakładów.

g) W momencie stwierdzenia bezumownego użytkowania gruntu Gmina proponowała byłemu dzierżawcy podpisanie nowej umowy dzierżawy lub wykup nieruchomości.

h) Zamiarem Gminy jest uregulowanie stanu prawnego korzystania z nieruchomości przez dotychczasowego dzierżawcę. Wyraża on zgodę na użytkowanie gruntu na podstawie umowy dzierżawy lub wykupu nieruchomości.

i) Gmina przewiduje zawarcie umowy z korzystającym celem dalszego użytkowania przez niego gruntu.

j) Grunt nie jest przeznaczony przez Gminę na cele działalności rolniczej w rozumieniu § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2013 r. w sprawie zwolnień od podatku od towarów i usług oraz warunków stosowania tych zwolnień.

k) Grunt faktycznie jest wykorzystywany przez korzystającego pod poszerzenie siedliska, drogę dojazdową, ogródek warzywny i zieleń.

4. Po zakończeniu umowy dzierżawy zawartej na czas określony, nieruchomości są użytkowane bez tytułu prawnego, chociaż z umowy wynika, że po upływie terminu dzierżawy umowa wygasa i nie może być milcząco przedłużona. W związku ze stwierdzeniem bezumownego korzystania z gruntu pod poszerzenie siedliska, ogródek warzywny lub zieleń, na podstawie art. 225 Kc wezwano stronę do uregulowania należności. Wraz z informacją o naliczeniu wynagrodzenia Gmina proponuje uregulowanie stanu prawnego zajmowanej nieruchomości, a w przypadku braku odpowiedzi lub odpowiedzi odmownej, podejmuje kroki zmierzające do usunięcia korzystającego z terenu stanowiącego własność Gminy. Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości zostaje naliczone za cały okres korzystania z nieruchomości bez tytułu prawnego aż do czasu usunięcia korzystającego z terenu . nieruchomości i nie jest obciążone podatkiem VAT.

W uzupełnieniu wniosku podano ponadto, że:

a) Po zakończeniu umowy dzierżawy były dzierżawca użytkował grunt bez wiedzy i zgody Gminy. Po zakończeniu umowy dzierżawy były dzierżawca powinien usunąć się z zajmowanego gruntu lub wystąpić z wnioskiem o przedłużenie umowy dzierżawy lub wykup nieruchomości.

b) Gmina uzyskała wiedzę o zajmowaniu terenu przez byłego dzierżawcę w 2015 r. w wyniku analizy dokumentów geodezyjnych.

c) Od momentu zakończenia umowy dzierżawy do podjęcia przez Gminę działań zmierzających do uregulowania stanu nieruchomości upłynęły okresy od jednego miesiąca do trzech lat (dotyczy to kilku przypadków użytkowania gruntu Gminy).

d) Przed zakończeniem umowy dzierżawy Gmina zwróciła się z zapytaniem, czy korzystający z nieruchomości jest zainteresowany kontynuacją umowy dzierżawy. Gmina nie kontaktowała się z dzierżawcą w celu odbioru nieruchomości. Z uwagi na dużą ilość gruntów i małą liczbę pracowników, analiza zawartych umów dzierżawy nie była prowadzona na bieżąco.

e) Były dzierżawca po zakończeniu umowy dzierżawy dalej użytkuje grunt przez okres od jednego miesiąca do trzech lat (dotyczy to kilku przypadków użytkowania gruntu Gminy).

f) W momencie stwierdzenia bezumownego użytkowania gruntu Gmina proponowała byłemu dzierżawcy podpisanie nowej umowy dzierżawy lub wykup nieruchomości.

g) Zamiarem Gminy jest odzyskanie gruntu i nie ma zgody na dalsze jego użytkowanie.

h) Gmina nie przewiduje zawarcia umowy z korzystającym celem dalszego użytkowania przez niego gruntu z uwagi na brak odpowiedzi lub odmowę zawarcia umowy.

i) Grunt nie jest przeznaczony przez Gminę na cele działalności rolniczej w rozumieniu § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2013 r. w sprawie zwolnień od podatku od towarów i usług oraz warunków stosowania tych zwolnień.

j) Grunt faktycznie jest wykorzystywany przez korzystającego pod poszerzenie siedliska, ogródek warzywny i zieleń.

k) Gmina wysyła wezwanie do usunięcia się użytkownika z przedmiotowego gruntu w nieprzekraczalnym terminie 21 dni od daty otrzymania wezwania i zobowiązuje do pisemnego zgłoszenia dokonania tej czynności. W przypadku niezastosowania się do powyższego, będzie nadal naliczana opłata za bezumowne korzystanie z ww. nieruchomości. Gmina wystąpi o wydanie gruntu.

5. Zakład Energetyczny korzysta ze stacji transformatorowej w lokalu stanowiącym własność Gminy. Gmina nabyła własność tej nieruchomości w sytuacji, gdy stacja transformatorowa już w niej funkcjonowała i nigdy wcześniej nie wyrażała zgody na jej posadowienie. Jednocześnie nieruchomość nie jest obciążona żadnym ograniczonym prawem rzeczowym na rzecz korzystającego z cudzej nieruchomości Zakładu Energetycznego. Korzystający nie wyraża woli zawarcia umowy. Wezwano stronę do uiszczenia opłaty za bezumowne korzystanie za 10 lat wstecz. Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z lokalu jest także naliczane na bieżąco. Do naliczonego wynagrodzenia nie jest doliczany podatek VAT.

W uzupełnieniu wniosku podano ponadto, że:

a) Gmina w 1997 r. nabyła własność nieruchomości, w której funkcjonowała już stacja transformatorowa.

b) Stacja transformatorowa stanowi własność Zakładu Energetycznego, który z niej korzysta.

c) Gmina dąży do prawnego uregulowania stanu rzeczy. Obecnie Gmina nie wyraża zgody na użytkowanie nieruchomości przez Zakład Energetyczny. Po zapłaceniu przez Zakład należności za bezumowne użytkowanie nieruchomości może nastąpić zgoda na korzystanie z nieruchomości na podstawie stosownej umowy.

d) Gmina nie podejmowała kroków zmierzających do usunięcia stacji transformatorowej z przedmiotowej nieruchomości.

e) Gmina w 2011 r. przygotowała umowę dzierżawy, jednak Zakład Energetyczny nie podpisał jej uzasadniając to zbyt wysokim czynszem.

f) Stacja transformatorowa służy wyłącznie potrzebom Zakładu Energetycznego. Gmina nie wykorzystuje jej dla swoich potrzeb.

6. Gmina udostępnia osobom trzecim grunt celem wykonania infrastruktury wodociągowo- kanalizacyjnej, przyłączy itp. Za udostępnienie terenu pobierana jest opłata uwzględniająca podatek VAT. Jednak zdarzają się sytuacje samowolnego, bezprawnego zajęcia gruntu Gminy, o czym Gmina dowiaduje się w trakcie rutynowych kontroli terenu, nieruchomości. W tej sytuacji za ustalony okres bezumownego korzystania z gruntu Gminy aż do czasu zawarcia stosownej umowy lub usunięcia się z terenu Gminy naliczane jest wynagrodzenie, do którego podatek VAT nie jest doliczany.

W uzupełnieniu wniosku podano ponadto, że:

a) Wiedzę na temat samowolnego zajmowania terenu przez osoby trzecie Gmina uzyskała w 2015 r.

b) Zamiarem Gminy jest odzyskanie gruntu i nie wyraża zgody na dalsze użytkowanie.

c) Gmina nie podejmowała kroków zmierzających do usunięcia się osób trzecich z gruntu.

d) Gmina nie podejmowała żadnych kroków zmierzających do zawarcia umowy z osobami trzecimi celem dalszego użytkowania przez nich gruntu.

e) Gmina może odmówić udostępnienia nieruchomości osobom trzecim celem wykonania przez nich infrastruktury wodociągowo-kanalizacyjnej i przyłączy.

W piśmie z 3 września 2015 r. stanowiącym uzupełnienie wniosku, Wnioskodawca podał, że należności za bezumowne korzystanie z nieruchomości (opisane w pkt. 1-6) mają charakter odszkodowania za szkody poniesione przez Gminę. Szkody polegają na braku możliwości korzystania przez Gminę z własnych nieruchomości, z których korzystały i czerpały zyski inne osoby. Przedmiotowe odszkodowania są naliczane za okresy, w których strony nie wiązała żadna umowa cywilnoprawna.

W związku z powyższym zadano następujące pytania:

1. Czy do naliczonego jednorazowego wynagrodzenia doliczyć podatek od towarów i usług, czy uznać, że jest to świadczenie niewynikające z czynności prawnej i jako takie, niepodlegające opodatkowaniu?

2. Czy do naliczonego jednorazowego wynagrodzenia za okres do zawarcia umowy dzierżawy lub wykupu terenu doliczyć podatek od towarów i usług, czy uznać, że jest to świadczenie niewynikające z czynności prawnej i jako takie, niepodlegające opodatkowaniu?

3. Czy do naliczonego jednorazowego wynagrodzenia za okres do zawarcia umowy dzierżawy lub wykupu terenu doliczyć podatek od towarów i usług, czy uznać, że jest to świadczenie niewynikające z czynności prawnej i jako takie, niepodlegające opodatkowaniu?

4. Czy do naliczonego jednorazowego wynagrodzenia doliczyć podatek od towarów i usług, czy uznać, że jest to świadczenie niewynikające z czynności prawnej i jako takie, niepodlegające opodatkowaniu?

5. Czy do naliczonego jednorazowego wynagrodzenia doliczyć podatek od towarów i usług, czy uznać, że jest to świadczenie niewynikające z czynności prawnej i jako takie, niepodlegające opodatkowaniu?

6. Czy do naliczonego jednorazowego wynagrodzenia doliczyć podatek od towarów i usług, czy uznać, że jest to świadczenie niewynikające z czynności prawnej i jako takie, niepodlegające opodatkowaniu?

Zdaniem Wnioskodawcy, we wszystkich przypadkach opisanych powyżej naliczone jednorazowe wynagrodzenie za okres bezumownego korzystania z nieruchomości Gminy nie powinno zostać opodatkowane podatkiem od towarów i usług, bowiem wynagrodzenie to nie zostało naliczone w wyniku wykonania usługi, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług (dalej: ustawy o V AT) w związku z art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o VAT.

Ad. 1. Czynność jest opodatkowana podatkiem VAT, gdy pomiędzy stronami istnieje wzajemny stosunek zobowiązaniowy. W jego ramach dany podmiot w zamian za wynagrodzenie zobowiązany jest do spełnienia na rzecz innego podmiotu określonego świadczenia. Czynność opodatkowana powstaje wyłącznie w związku z zaistnieniem między stronami stosunku prawnego. Takim stosunkiem prawnym w przedmiotowym stanie faktycznym byłoby zawarcie umowy dzierżawy, jednak taka umowa nie została zawarta pomiędzy stronami. W tych okolicznościach podmiot trzeci bez wiedzy i zgody Gminy użytkował jej nieruchomości lub ich części bez uiszczania stosownego wynagrodzenia. Oceny prawnej tej sytuacji nie zmienia fakt, iż na podstawie art. 224 w związku z art. 225 Kc właścicielowi nieruchomości czyli Gminie Miasta przysługuje wynagrodzenie za korzystanie z jej rzeczy bez tytułu prawnego. Wynagrodzenie to przysługuje za cały okres bezumownego korzystania, przy uwzględnieniu okresu przedawnienia.

Naliczone jednorazowo wynagrodzenie za korzystanie z majątku Gminy bez tytułu prawnego, tj. bez zgody i wiedzy właściciela, z mocą wsteczną, należne na podstawie art. 225 Kc nie jest świadczeniem za wykonane usługi i nie jest czynnością opodatkowaną w rozumieniu art. 5 pkt 1 ustawy o VAT. Gmina nie miała wiedzy o bezprawnym zajęciu gruntu i nie można tu mówić o świadczeniu usługi, bowiem nie było woli, aby taką usługę świadczyć. Bezumowne korzystanie z majątku Gminy do momentu uzyskania wiedzy o tym fakcie przez Gminę, a także po dacie uzyskania tej informacji nie powinno podlegać podatkowi, bowiem stron nigdy nie łączyła umowa, korzystający z nieruchomości nie są zainteresowani jej zawarciem, a jednorazowe wynagrodzenie ma wyłącznie charakter odszkodowania za pozbawienie właściciela prawa swobodnego dysponowania nieruchomością i wynikłe stąd szkody. W tej sytuacji wynagrodzenie nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.

Ad. 2. Podobnie, jak w sytuacji pierwszej. Gmina nie zawierała z podmiotem korzystającym żadnej umowy, której przedmiotem byłoby użytkowanie nieruchomości Gminy, stąd też brak jest podstawy prawnej do obciążenia podatkiem VAT wynagrodzenia naliczonego za okres od daty powzięcia informacji o bezprawnym zajęciu gruntu do 10 lat wstecz. W ocenie Gminy także po dacie powzięcia informacji o bezprawnym zajęciu gruntu do czasu zawarcia umowy z podmiotem korzystającym z nieruchomości Gminy albo do czasu wykupu gruntu, nie ma mowy o świadczeniu usługi, bowiem brak było po obu stronach woli zawarcia takiej umowy w przeszłości, a warunkiem koniecznym zawarcia umowy jest ustalenie jej istotnych warunków takich jak choćby okres jej trwania oraz cenę - wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości.

Z samej okoliczności tolerowania obecności podmiotu trzeciego na nieruchomości Gminy pod warunkiem zawarcia w przyszłości umowy dzierżawy lub wykupu tego gruntu nie można wywodzić, iż mamy do czynienia z usługą, bowiem pomiędzy stronami nie doszło do zawarcia jakiegokolwiek stosunku prawnego, a są one w trakcie ustalania warunków nawiązania takiej umowy. Tak więc dopiero po zawarciu umowy, której przedmiotem jest dzierżawa zajętego gruntu lub jego wykup, może być mowa o istnieniu pomiędzy stronami stosunku cywilnoprawnego, który jest usługą w rozumieniu art. 5 pkt 1 ustawy o VAT w związku z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o V AT. Przed datą zawarcia umowy dzierżawy lub zbycia zajętej nieruchomości nie dochodzi do świadczenia usługi w rozumieniu art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT, stąd też całe naliczone w tym okresie wynagrodzenie nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.

Ad. 3. Umowy dzierżawy zawierane są na czas określony, a po zakończeniu terminu ich obowiązywania nieruchomości są użytkowane bez tytułu prawnego, jednak użytkownik nie uiszcza dobrowolnie wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Gmina dąży do zawarcia umowy dzierżawy lub wykupu gruntu i negocjuje z użytkownikiem nieruchomości warunki przyszłej umowy. Do czasu zawarcia umowy nie można mówić o istnieniu między stronami stosunku prawnego, na podstawie którego Gmina świadczy usługę w zamian za umówione wynagrodzenie. A zatem opłata za bezumowne korzystanie z cudzego gruntu - z uwagi na swój odszkodowawczy charakter i sposób ustalania - nie może być uznana za wynagrodzenie, nie ma tu bowiem charakteru ekwiwalentności, ponieważ jej wysokość winna być tak skalkulowana, by obejmowała nie tylko wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy, ale również wyrównywała szkodę je przewyższającą (wyrok WSA w Gliwicach z 27.11.2012 r. III SA/Gl 1077/11). W tych okolicznościach wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości do czasu zawarcia umowy dzierżawy gruntu lub jego wykupu, nie powinno być obciążone podatkiem VAT.

Ad. 4. W przedmiotowym stanie faktycznym nie będzie podlegać opodatkowani podatkiem VAT świadczenie Gminy, nieoparte na tytule prawnym, wskazującym na obowiązek świadczenia usług oraz wysokość wynagrodzenia. W omawianym przypadku jednorazowe wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z gruntu Gminy nie będzie płatnością za świadczenie usługi, lecz rekompensatą za pozbawienie właściciela prawa do swobodnego dysponowania nieruchomością i wynikłe z tego tytułu szkody. W takiej sytuacji uzyskanie kwoty pieniężnej w wysokości ustalonego wynagrodzenia de facto stanowić będzie odszkodowanie za bezumowne korzystanie z nieruchomości. W konsekwencji stosunek łączący strony oraz otrzymana pieniężna kwota traci swój zobowiązaniowy (usługowy) charakter. To z kolei powinno skutkować brakiem obowiązku podatkowego w zakresie podatku od towarów i usług dla naliczanych jednorazowych wynagrodzeń.

Ad. 5. Jednorazowe wynagrodzenie uiszczone w okolicznościach przedstawionych w punkcie 5 nie będzie płatnością za świadczenie usługi, lecz rekompensatą za pozbawienie właściciela prawa swobodnego dysponowania nieruchomością i wynikłe z tego tytułu szkody (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 15.06.2012 r. I SA/Wr 407/12 ).

Ad. 6. W przedmiotowym stanie faktycznym nie będzie podlegać opodatkowaniu podatkiem VAT świadczenie Gminy, nieoparte na tytule prawnym, wskazującym na obowiązek świadczenia usług oraz wysokość wynagrodzenia. W omawianym przypadku jednorazowe wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z gruntu Gminy, bez jej wiedzy i zgody nie będzie płatnością za świadczenie usługi, lecz rekompensatą za pozbawienie właściciela prawa do swobodnego dysponowania nieruchomością i wynikłe z tego tytułu szkody. To z kolei powinno skutkować brakiem obowiązku podatkowego w zakresie podatku od towarów i usług dla naliczanego jednorazowego wynagrodzenia.

Organ wydający interpretację w dniu 29 września 2015r. stwierdził, że w świetle obowiązującego stanu prawnego stanowisko Wnioskodawcy w sprawie oceny prawnej przedstawionego w punktach 1 do 6 stanu faktycznego uznano za nieprawidłowe.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 177 poz. 1054 ze zm., dalej: ustawa o VAT), opodatkowaniu podatkiem podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.

Z art. 5 ust. 2 ustawy wynika, że czynności określone w ust. 1 podlegają opodatkowaniu niezależnie od tego, czy zostały wykonane z zachowaniem warunków oraz form określonych przepisami prawa.

W myśl art. 2 pkt 6 ustawy towarami są rzeczy oraz ich części, a także wszelkie postacie energii. Jak stanowi art. 7 ust. 1 ww. ustawy przez dostawę towarów rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel ( ... ).

Stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również:

1) przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej;

2) zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji;

3) świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.

Dostawa towarów i świadczenie usług na terytorium kraju, co do zasady podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Świadczenie usług na gruncie podatku od towarów i usług ma szersze znaczenie niż świadczenie usług w rozumieniu potocznym.

Stosownie do treści powołanych przepisów, każde świadczenie na rzecz osób fizycznych, osób prawnych lub jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7 ustawy, uznawane jest na gruncie ustawy za usługę.

Zatem pod pojęciem usługi (świadczenia) należy rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś na rzecz innej osoby), jak i zaniechanie (nieczynienie bądź też tolerowanie). Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi należy mieć na względzie, że ustawa zalicza do grona usług każde świadczenie.

Pojęcie świadczenia - składającego się na istotę usługi - należy interpretować zgodnie z jego cywilistycznym rozumieniem. Jak wskazuje art. 353 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121 ze zm., dalej: kc) przez świadczenie należy zatem rozumieć każde zachowanie się na rzecz innego podmiotu, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś na rzecz innego podmiotu), jak i zaniechanie (nie czynienie bądź też tolerowanie, znoszenie określonych stanów rzeczy). Na świadczenie mogą się też jednocześnie składać zachowania związane z działaniem, jak i zaniechaniem. Taka konstrukcja definicji usług pozwala na objęcie zakresem przedmiotowym podatku VAT wszelkich transakcji wykonywanych w ramach działalności gospodarczej.

Dla stwierdzenia, czy dana czynność albo brak podejmowania czynności stanowi świadczenie usług podlegające opodatkowaniu podatkiem od wartości dodanej, należy ocenić przedmiotową transakcję w kontekście całego systemu podatku VAT, a w szczególności jego głównych założeń i celów, które zostały wyrażone w artykule 1 Dyrektywy VAT. W myśl tego artykułu, podatek od wartości dodanej jest z założenia podatkiem nałożonym na konsumpcję towarów i usług. Chociaż płatnikiem podatku są wszystkie osoby zaangażowane w kolejne stadia transakcji gospodarczych, faktyczny i ostateczny ciężar podatku spoczywa jedynie na ostatecznym konsumencie. W świetle powyższych założeń opodatkowaniu podlegają tylko takie transakcje, w ramach których występuje możliwy do zidentyfikowania konsument towarów lub usług. W związku z powyższym zaniechanie działania lub tolerowanie czynności lub sytuacji podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywane jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta usługi.

Odpłatność oznacza wykonanie czynności (dostawy towarów oraz świadczenia usług) za wynagrodzeniem. W znaczeniu potocznym wynagrodzenie to zapłata za pracę, należność, a także odszkodowanie. Natomiast odpłatny to taki, który wymaga zapłacenia, zwrotu kosztów, płatny.

Powyższa analiza prowadzi do wniosku, że istotną cechą wynagrodzenia jest istnienie bezpośredniego związku pomiędzy dostawą towarów lub świadczeniem usług i otrzymaną zapłatą.

Kwestia odpłatności była wielokrotnie przedmiotem rozstrzygnięć Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, a stanowisko Trybunału było wskazówka interpretacyjna dla organu interpretacyjnego ( wyrok z 15.07.1982 r. w sprawie Hong-Kong Trade Development Council, wyrok z 8.03.1988 r. w sprawie Apple and Pear Development Council, wyrok z 5.02.1981 r. C-154/80, sprawie C-16/93 pomiędzy R. 1. Tolsma a Inspecteur der Omzetbelasting Leeuwarden (Holandia)).

Organ wskazał, że przepisy podatkowe nie zawierają definicji odszkodowania, a zatem zastosowanie w sprawie mają przepisy prawa cywilnego. Na gruncie prawa cywilnego odszkodowanie za doznaną szkodę majątkową lub niemajątkową uzależnione jest od zaistnienia zdarzenia, z którym przepisy łączą obowiązek naprawienia szkody. Ponadto między zdarzeniem, a zaistniałą w jego wyniku szkodą musi istnieć związek przyczynowy. Kodeks cywilny rozróżnia dwa podstawowe rodzaje odpowiedzialności: kontraktową, która powstaje z mocy umowy i odnosi się do przypadków niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania (art. 471 Kc) oraz deliktową, czyli wynikającą z czynów niedozwolonych (art. 415 Kc).

Zgodnie z treścią art. 471 Kc, dłużnik zobowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności me ponosi.

Ponadto wskazano, że art. 693 § 1 Kc przez umowę dzierżawy wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz. Wobec powyższego oddanie w ramach umowy dzierżawy tj. czynności cywilnoprawnej innemu podmiotowi nieruchomości skutkuje uzyskiwaniem korzyści majątkowej po stronie wydzierżawiającego i tym samym stanowi odpłatne świadczenie usług, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o VAT i podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług na mocy przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy. Czynność odpłatnego udostępnienia przez gminę nieruchomości gruntowych na podstawie umowy dzierżawy jest wykonywana przez gminę w ramach jej działalności gospodarczej i w wykonaniu tej czynności gmina występuje jako podatnik. Jak wynika z wniosku - Gmina jest czynnym podatnikiem podatku od towarów i usług. Tym samym czynność ta podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 1 ustawy.

Zarówno ustawa o podatku od towarów i usług jak i przepisy wykonawcze do tej ustawy nie definiują pojęcia "bezumownego korzystania", a zatem ponownie odnieść się trzeba do przepisów Kodeksu cywilnego.

Zgodnie z art. 222 § 1 i § 2 Kc właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą. Przeciwko osobie, która narusza własność w inny sposób aniżeli przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą, przysługuje właścicielowi roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń.

Stosownie do art. 224 § 1 i § 2 Kc samoistny posiadacz w dobrej wierze nie jest obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i nie jest odpowiedzialny ani za jej zużycie, ani za jej pogorszenie lub utratę. Nabywa własność pożytków naturalnych, które zostały od rzeczy odłączone w czasie jego posiadania, oraz zachowuje pobrane pożytki cywilne, jeżeli stały się w tym czasie wymagalne. Jednakże od chwili, w której samoistny posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, jest on obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i jest odpowiedzialny za jej zużycie, pogorszenie lub utratę, chyba że pogorszenie lub utrata nastąpiła bez jego winy. Obowiązany jest zwrócić pobrane od powyższej chwili pożytki, których nie zużył, jak również uiścić wartość tych, które zużył.

Jak wynika z art. 225 Kc, obowiązki samoistnego posiadacza w złej wierze względem właściciela są takie same jak obowiązki samoistnego posiadacza w dobrej wierze od chwili, w której ten dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy. Jednakże samoistny posiadacz w złej wierze obowiązany jest nadto zwrócić wartość pożytków, których z powodu złej gospodarki nie uzyskał, oraz jest odpowiedzialny za pogorszenie i utratę rzeczy, chyba że rzecz uległaby pogorszeniu lub utracie także wtedy, gdyby znajdowała się w posiadaniu uprawnionego.

Art. 674 Kc stanowi, że jeżeli po upływie terminu oznaczonego w umowie albo w wypowiedzeniu najemca używa nadal rzeczy za zgodą wynajmującego, poczytuje się w razie wątpliwości, że najem został przedłużony na czas nieoznaczony.

Zgodnie z art. 471 Kc dłużnik zobowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Na podstawie analizy powołanych przepisów Kodeksu cywilnego oraz ustawy o podatku od towarów i usług należy stwierdzić, że przy rozstrzyganiu wątpliwości, czy bezumowne korzystanie z nieruchomości podlega opodatkowaniu w myśl art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, decydują w każdym przypadku konkretne okoliczności.

W przypadku, gdy rzecz (np. nieruchomość) została objęta w posiadanie przez podmiot nieuprawniony, a właściciel rzeczy dążąc do uregulowania stanu niezgodnego z jego wolą wytoczy przeciwko niemu powództwo o wydanie rzeczy, zasadne jest przyjęcie, że pomiędzy właścicielem i korzystającym bezumownie z tej rzeczy nie istnieje żaden jawny lub dorozumiany stosunek prawny (umowa), w ramach którego spełnione są świadczenia wzajemne. W tej sytuacji świadczenie podatnika, nieoparte na tytule prawnym wskazującym obowiązek świadczenia usług oraz wysokość wynagrodzenia - nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Odszkodowanie wypłacone w takich okolicznościach z tego tytułu nie jest płatnością za świadczenie usługi, lecz rekompensatą za pozbawienie właściciela prawa do swobodnego dysponowania rzeczą i wynikłe z tego tytułu szkody.

Inaczej należy oceniać sytuację, kiedy właściciel rzeczy (np. nieruchomości) toleruje stan, w którym przy braku formalnego stosunku prawnego, inny podmiot korzysta z należącej do niego rzeczy. W tych okolicznościach wynagrodzenie otrzymane przez właściciela z tytułu bezumownego korzystania z rzeczy stanowi zapłatę za świadczenie usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o VAT i na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 tej ustawy podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Następnie biorąc pod uwagę powyższe rozważania ogólne organ interpretujący odniósł się do poszczególnych opisanych we wniosku stanów.

Ad. 1. W powyższej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, gdzie, jakkolwiek pomiędzy stronami nie została zawarta umowa dotycząca korzystania przez właściciela sąsiedniej nieruchomości z gruntu Gminy, to jednak, w ocenie Organu, wystąpiła dorozumiana zgoda na taki stan rzeczy. Wnioskodawca tolerował bowiem taką sytuację do 2015 r. tj. do momentu dokonania analizy dokumentów geodezyjnych. Jednocześnie korzystający zostaje obciążony opłatą - wynagrodzeniem - z tytułu użytkowania gruntu, która jest naliczana do 10 lat wstecz. W pierwszej kolejności Gmina dąży do prawnego uregulowania stanu rzeczy czego wyrazem jest wystosowanie w 2015 r. do korzystającego z nieruchomości propozycji podpisania umowy dzierżawy, przy ustalaniu opłaty za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Dopiero w sytuacji braku reakcji ze strony korzystającego z gruntu lub odmowy zawarcie umowy zostają podjęte działania w celu wyeliminowania stanu naruszenia własności poprzez usuniecie z gruntu.

Mając zatem na uwadze całokształt przedstawionego stanu faktycznego, powołane regulacje z zakresu podatku od towarów i usług oraz przytoczone przepisy odrębne należy stwierdzić, iż pozwalając użytkownikowi na korzystanie z nieruchomości gruntowej (tolerując taką sytuację), Wnioskodawca świadczył usługi w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy, które ze względu na ich odpłatny charakter podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Otrzymane od użytkownika świadczenie pieniężne jest w rzeczywistości wynagrodzeniem za świadczoną przez Wnioskodawcę usługę, dającą wypłacającemu je kontrahentowi wyraźne i bezpośrednie korzyści w postaci możliwości korzystania w oznaczonym zakresie z nieruchomości. Umożliwienie użytkownikowi korzystania z gruntu i tolerowanie takiego stanu rzeczy, stanowi czynność opodatkowaną podatkiem od towarów i usług z mocy art. 5 ust. 1 pkt l w związku z art. 8 ustawy o VAT.

Tym samym stanowisko Wnioskodawcy dotyczące pytania nr 1 należało uznać za nieprawidłowe.

Ad. 2. W powyższej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której pomiędzy stronami nie została zawarta umowa dotycząca korzystania przez właściciela sąsiedniej nieruchomości z gruntu Gminy, to jednak, w ocenie Organu, wystąpiła dorozumiana zgoda na taki stan rzeczy. Wnioskodawca tolerował taką sytuację do 2015 r. tj. do momentu dokonania analizy dokumentów geodezyjnych. Jednocześnie korzystający zostaje obciążony opłatą - wynagrodzeniem - z tytułu użytkowania gruntu, która jest naliczana do 10 lat wstecz. Ponadto zamiarem Gminy jest uregulowanie stanu prawnego i wyraża ona zgodę na użytkowanie gruntu na podstawie umowy dzierżawy lub na wykup nieruchomości oraz przewiduje zawarcie umowy dzierżawy, ewentualne zbycie tej nieruchomości na rzecz korzystającego celem dalszego użytkowania przez niego gruntu.

Mając na uwadze całokształt przedstawionego stanu faktycznego, powołane regulacje z zakresu podatku od towarów i usług oraz przytoczone przepisy odrębne należy stwierdzić, iż pozwalając użytkownikowi na korzystanie z nieruchomości gruntowej (tolerując taką sytuację), Wnioskodawca świadczył usługi w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o VAT, które ze względu na ich odpłatny charakter podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Otrzymane od użytkownika świadczenie pieniężne jest w rzeczywistości wynagrodzeniem za świadczoną przez Wnioskodawcę usługę, dającą wypłacającemu je kontrahentowi wyraźne i bezpośrednie korzyści w postaci możliwości korzystania w oznaczonym zakresie z nieruchomości. Umożliwienie użytkownikowi korzystania z gruntu i tolerowanie takiego stanu rzeczy, stanowi czynność opodatkowaną podatkiem od towarów i usług z mocy art. 5 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ustawy o VAT.

Stanowisko Wnioskodawcy dotyczące pytania nr 2 należało uznać za nieprawidłowe.

Ad. 3. W powyższej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, gdzie pomiędzy stronami została zawarta umowa dzierżawy dotycząca korzystania przez dzierżawcę z gruntu Gminy, jednak po jej ustaniu były dzierżawca nadal przez kolejnych 6 lat użytkował grunt bez tytułu prawnego, w ocenie Organu, wystąpiła dorozumiana zgoda na taki stan rzeczy, a Wnioskodawca tolerował taką sytuację do 2015 r. tj. do momentu dokonania analizy dokumentów geodezyjnych. Od momentu zakończenia umowy dzierżawy do podjęcia przez Gminę działań zmierzających do uregulowania stanu nieruchomości upłynął okres 6 lat. Jako że Gmina nie podejmowała przez długi okres czasu żadnych działań zmierzających do zaprzestania korzystania przez użytkownika z jej gruntu - działania podjęte w 2015 r. były pierwszymi zmierzającymi do otrzymania wynagrodzenia za zaległy okres - należy uznać, że Wnioskodawca tolerował taki stan rzeczy przez długi okres czasu. Ponadto zamiarem Gminy jest uregulowanie stanu prawnego korzystania z nieruchomości przez dotychczasowego dzierżawcę. Wyraża on zgodę na użytkowanie gruntu na podstawie umowy dzierżawy lub wykupu nieruchomości. Gmina przewiduje zawarcie umowy z korzystającym celem dalszego użytkowania przez niego gruntu.

Mając zatem na uwadze całokształt przedstawionego stanu faktycznego, powołane regulacje z zakresu podatku od towarów i usług oraz przytoczone przepisy odrębne należy stwierdzić, iż pozwalając użytkownikowi na korzystanie z nieruchomości gruntowej (tolerując taką sytuację), Wnioskodawca świadczył usługi w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy, które ze względu na ich odpłatny charakter podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Otrzymane od użytkownika świadczenie pieniężne jest w rzeczywistości wynagrodzeniem za świadczoną przez Wnioskodawcę usługę, dającą wypłacającemu je kontrahentowi wyraźne i bezpośrednie korzyści w postaci możliwości korzystania w oznaczonym zakresie z nieruchomości.

Należy więc stwierdzić, iż umożliwienie użytkownikowi korzystania z gruntu i tolerowanie takiego stanu rzeczy, stanowi czynność opodatkowaną podatkiem od towarów i usług z mocy art. 5 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ustawy o VAT.

Tym samym stanowisko Wnioskodawcy dotyczące pytania nr 3 należało uznać za nieprawidłowe.

Ad. 4. W powyższej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, gdzie pomiędzy stronami została zawarta umowa dzierżawy dotycząca korzystania przez dzierżawcę z gruntu Gminy, jednak po jej ustaniu były dzierżawca nadal użytkował grunt bez tytułu prawnego w ocenie Organu, wystąpiła dorozumiana zgoda na taki stan rzeczy. Wnioskodawca tolerował taką sytuację do 2015 r. tj. do momentu dokonania analizy dokumentów geodezyjnych. Od momentu zakończenia umowy dzierżawy do podjęcia przez Gminę działań zmierzających do uregulowania stanu nieruchomości upłynął okres od jednego miesiąca do trzech lat. Zamiarem Gminy było w pierwszej kolejności uregulowanie stanu prawnego korzystania z nieruchomości przez dotychczasowego dzierżawcę poprzez zaproponowanie korzystającemu podpisanie nowej umowy dzierżawy lub wykupu nieruchomości co świadczy o wyrażeniu zgody na dalsze użytkowanie przez korzystającego z gruntu Gminy pod warunkiem uregulowania stanu prawnego. Dopiero w ostatniej kolejności Gmina podejmuje kroki w celu usunięcia byłego dzierżawcy z gruntu i rezygnuje z zawarcia umowy dzierżawy lub wykupu, jednak nie dlatego, że jej zamiarem było odzyskanie gruntu, lecz dlatego, że były dzierżawca nie wyraża woli zawarcia ani umowy dzierżawy, ani wykupu gruntu.

Mając zatem na uwadze całokształt przedstawionego stanu faktycznego, powołane regulacje z zakresu podatku od towarów i usług oraz przytoczone przepisy odrębne należy stwierdzić, iż pozwalając użytkownikowi na korzystanie z nieruchomości gruntowej (tolerując taką sytuację), Wnioskodawca świadczył usługi w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o VAT, które ze względu na ich odpłatny charakter podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Otrzymane od użytkownika świadczenie pieniężne jest w rzeczywistości wynagrodzeniem za świadczoną przez Wnioskodawcę usługę, dającą wypłacającemu je kontrahentowi wyraźne i bezpośrednie korzyści w postaci możliwości korzystania w oznaczonym zakresie z nieruchomości. Należy więc stwierdzić, iż umożliwienie użytkownikowi korzystania z gruntu i tolerowanie takiego stanu rzeczy, stanowi czynność opodatkowaną podatkiem od towarów i usług z mocy art. 5 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ustawy o VAT.

Tym samym stanowisko Wnioskodawcy dotyczące pytania nr 4 należało uznać za nieprawidłowe.

Ad. 5. Mając na uwadze całokształt przedstawionego stanu faktycznego, powołane regulacje z zakresu podatku od towarów i usług oraz przytoczone przepisy odrębne należy stwierdzić, iż pozwalając użytkownikowi na korzystanie z nieruchomości lokalowej (tolerując taką sytuację), Wnioskodawca świadczył usługi w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o VAT, które ze względu na ich odpłatny charakter podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Otrzymane od użytkownika świadczenie pieniężne jest w rzeczywistości wynagrodzeniem za świadczoną przez Wnioskodawcę usługę, dającą wypłacającemu je kontrahentowi wyraźne i bezpośrednie korzyści w postaci możliwości korzystania w oznaczonym zakresie z nieruchomości.

Należy więc stwierdzić, iż umożliwienie użytkownikowi korzystania z lokalu i tolerowanie takiego stanu rzeczy, stanowi czynność opodatkowaną podatkiem od towarów i usług z mocy art. 5 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ustawy o VAT.

Tym samym stanowisko Wnioskodawcy dotyczące pytania nr 5 należało uznać za nieprawidłowe.

Ad. 6. Mając na uwadze całokształt przedstawionego stanu faktycznego, powołane regulacje z zakresu podatku od towarów i usług oraz przytoczone przepisy odrębne należy stwierdzić, iż pozwalając użytkownikowi na korzystanie z nieruchomości gruntowej (tolerując taką sytuację), Wnioskodawca świadczył usługi w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o VAT, które ze względu na ich odpłatny charakter podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Otrzymane od użytkownika świadczenie pieniężne jest w rzeczywistości wynagrodzeniem za świadczoną przez Wnioskodawcę usługę, dającą wypłacającemu je kontrahentowi wyraźne i bezpośrednie korzyści w postaci możliwości korzystania w oznaczonym zakresie z nieruchomości. Należało stwierdzić, iż umożliwienie użytkownikowi korzystania z gruntu i tolerowanie takiego stanu rzeczy, stanowi czynność opodatkowaną podatkiem od towarów i usług z mocy art. 5 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ustawy o VAT.

Tym samym stanowisko Wnioskodawcy dotyczące pytania nr 6 należało uznać za nieprawidłowe.

Organ podkreślił, że opodatkowując wynagrodzenie za świadczenie usług należy mieć na uwadze art. 70 § 1 O.p., zgodnie z którym zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku.

Pismem z dnia 13 października 2015 r. Wnioskodawca wezwał organ interpretacyjny do usunięcia naruszenia prawa wskazując, że pomiędzy Wnioskodawcą a użytkownikiem jego gruntów nie powstał żaden stosunek zobowiązaniowy, który byłby źródłem zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług.

W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa organ interpretacyjny podtrzymał swe stanowisko w sprawie.

Pismem z dnia 21 grudnia 2015 r. Wnioskodawca złożył skargę na wydaną mu indywidualna interpretację prawa podatkowego domagając się uchylenia za przyznaniem kosztów postępowania. Zaskarżonej interpretacji zarzucono naruszenie prawa materialnego polegające na błędnej wykładni art. 5 ust.1 w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy o VAT i przyjęciu, że kwoty otrzymane z tytułu odszkodowania za bezumowne korzystanie z gruntów gminy podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Tymczasem prawidłowa interpretacja tych przepisów nie daje podstaw do uznania, że opisany we wniosku o interpretację indywidualna stan faktyczny daje podstawę do przyjęcia, iż strony łączyła jakakolwiek umowa oraz że naliczone wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości powinno zostać opodatkowane podatkiem od towarów i usług. Stanowisko strony oparte zostało na przywołanych w skardze orzeczeniach sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej interpretacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się być zasadną.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014r. poz. 1647 ) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Takiej kontroli podlegają m.in. pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U.2012.270 j.t., dalej: p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 14b § 1 i 3 oraz art. 14c § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( t.j. Dz.U.2015.613 ze zm., dalej: O.p.) organ podatkowy uprawniony jest do wydania indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego wyłącznie w zakresie wynikającego z wniosku o wydanie interpretacji przedmiotu sprawy, który określają: pytanie i stanowisko prawne zainteresowanego dotyczące możliwości zastosowania i wykładni prawa podatkowego w relacji do przedstawionego w tym wniosku stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego, ewentualnie uzupełnionego na żądanie organu. Organ podatkowy nie jest natomiast upoważniony do modyfikowania wynikającego z wniosku o wydanie interpretacji stanu faktycznego: zaistniałego czy też przyszłego. Rolą organu jest przyjęcie opisanego zdarzenia i dokonanie na jego tle interpretacji przepisów. W sprawach dotyczących interpretacji indywidualnych organ nie dokonuje ustaleń faktycznych i nie przeprowadza postępowania dowodowego. Organ może jednak domagać się od wnioskodawcy uzupełnienia wniosku, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, a co jednocześnie nie niweczy opisanych powyżej zasad wydawania indywidualnych interpretacji prawa podatkowego.

W rozpoznawanej sprawie spór sprowadza się do wykładni powołanych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług w przedmiocie opodatkowania tym podatkiem odszkodowania, wynagrodzenia uzyskanego na podstawie art. 225 Kc za bezumowne korzystanie z nieruchomości w warunkach szczegółowo i wariantowo opisanych we wniosku.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel (...) - art. 7 ust. 1 ustawy. Natomiast przez świadczenie usług, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy, każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7.

Kwestie odszkodowania za bezumowne korzystanie unormowane są w art. 224–225 k.c. Zgodnie z treścią art. 224 § 2 i 225 k.c., zarówno powstanie roszczenia o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z rzeczy, jak i jego wysokość, nie zależą od tego, czy właściciel nieruchomości w rzeczywistości poniósł jakiś uszczerbek, a posiadacz uzyskał jakąś korzyść. O wysokości należnego właścicielowi wynagrodzenia decydują stawki rynkowe za korzystanie z danego rodzaju rzeczy i czas posiadania rzeczy przez adresata roszczenia, chodzi więc o wynagrodzenie, które przysługiwałoby w razie istnienia stosunku prawnego (wyrok SN z 18.04.2004r., sygn. akt IV CK 273/03, nie publ.).

Zgodnie z powołanym już wyżej art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT opodatkowaniu tym podatkiem podlega m. in. odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Stosownie do treści art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji.

W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym (wyrok z 2.04.2014r. sygn. akt I FSK689/13) stwierdzić należy, "że nie każde przesunięcie, czy rozliczenie określonych wartości ekonomicznych pomiędzy dwoma podmiotami może zostać uznane za odpłatne świadczenie usług, jeśli nie stanowi dostawy towarów. Na gruncie podatku VAT o usługach za wynagrodzeniem można mówić wtedy, gdy istnieje ścisły związek pomiędzy wykonywanymi czynnościami i odpłatnością za nie. Związek ów musi mieć charakter bezpośredni oraz na tyle wyraźny, aby można było stwierdzić, że zapłata (wynagrodzenie) następuje za to właśnie, konkretne świadczenie drugiej strony. Jak wskazał Europejski Trybunał Sprawiedliwości (obecnie: Trybunał Sprawiedliwości) w wyroku z dnia 3 marca 1994 r. w sprawie C-16/93 (Zb. Orz. 1994 r., str. I-00743) świadczenie usług realizowane jest "za wynagrodzeniem" w rozumieniu art. 2 (1) VI Dyrektywy i stąd podlega opodatkowaniu wyłącznie wtedy, gdy istnieje związek prawny między usługodawcą a usługobiorca, w ramach którego następuje świadczenie wzajemne, przy czym wynagrodzenie otrzymane przez usługodawcę stanowi wartość faktycznie przekazaną w zamian za usługi świadczone na rzecz usługobiorcy (zob. też wyrok ETS z dnia 8 marca 1988 r. w sprawie C-102/86, Zb. Orz. 1988 r., str. 01443)." Powyższy pogląd znajduje potwierdzenie w cytowanych w skardze orzeczeniach sądów administracyjnych.

Podkreślić należy, odwołując się do treści powołanych wyżej przepisów, że czynność jest opodatkowana podatkiem od towarów i usług, gdy pomiędzy stronami istnieje stosunek zobowiązaniowy, w ramach którego dany podmiot w zamian za wynagrodzenie zobowiązany jest do spełnienia na rzecz innego podmiotu określonego świadczenia. Czynność opodatkowana powstaje wyłącznie w związku z zaistnieniem między stronami stosunku prawnego opisanego przez prawo i opartego o relacje cywilnoprawne pomiędzy podmiotami, stronami danego stosunku umownego.

W sytuacji, gdy osoba trzecia, fizyczna czy prawna korzysta z nieruchomości bez wiedzy i zgody jej właściciela, zasadne jest przyjęcie, że pomiędzy właścicielem nieruchomości i korzystającym bezumownie z tej nieruchomości nie istnieje żaden jawny lub dorozumiany stosunek umowny, w ramach którego spełnione są świadczenia wzajemne. Nie ma takiego charakteru wynagrodzenie naliczone na podstawie art. 225 k.c. za korzystanie z cudzej rzeczy bez podstawy prawnej.

W niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie ma fakt, że Wnioskodawca do dnia dowiedzenia się o zajęciu należącego do niego mienia, jak sam wskazał w 2015r., nie wiedział, że należące do niego nieruchomości są wykorzystywany bezumownie przez różnego rodzaju podmioty, osoby fizyczne jak i prawne. Brak wiedzy i zgody właściciela na korzystanie z nieruchomości, przesądza o tym, że Wnioskodawca jedynie tolerował czynność lub sytuację, a w konsekwencji oceniając stan faktyczny sprawy nie doszło do świadczeniem usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT. Wobec powyższego nie jest możliwe świadome wykonywanie usługi tolerowania czynności lub sytuacji z mocą wsteczną, w przypadku, gdy świadczący nie wie, że taką usługę wykonuje. Powyższe odnosi się zarówno do wskazanych we wniosku sytuacji gdy Wnioskodawcę nie łączyła z użytkownikiem nieruchomości żadna więź prawna, jak i stanu sprawy, w którym w przeszłości łączył podmioty stosunek umowy, który jednak już nie istnieje. Nie jest możliwe świadome wykonywanie usługi tolerowania czynności lub sytuacji w stanie przeszłym, w przypadku, gdy świadczący w ogóle nie wie, że taką usługę wykonuje lub, że już ją wykonał, a jej odbiorca nie wie, że ktokolwiek cokolwiek mu świadczy oraz, że oczekuje za to wynagrodzenia.

Wynagrodzenie za korzystanie z majątku Wnioskodawcy bez tytułu prawnego, bez zgody i wiedzy właściciela, z mocą wsteczną, należne na podstawie art. 225 K.c. nie jest świadczeniem za wykonanie usługi i nie jest czynnością opodatkowaną w rozumieniu art. 5 pkt 1 ustawy o VAT. W tym kontekście zarzut skargi w przedmiocie naruszenia prawa materialnego, art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT, zasługiwał na uwzględnienie, zaś bezumowne korzystanie z majątku Wnioskodawcy do momentu, gdy dowiedział się on o tym fakcie, nie jest usługą w rozumieniu art. 5 pkt 1 w związku art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT.

Wreszcie podkreślić trzeba, że Sąd podziela stanowisko organu wskazane w zaskarżonej interpretacji, w tym zakresie w jakim odwołuje się on do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej odnośnie pojęcia świadczenia usług i odpłatności z tego tytułu, co nie zmienia jednakże przedstawionej wyżej oceny stanowiska zajętego w zaskarżonej interpretacji.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na mocy art. 146 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną, a o kosztach postępowania orzeczono po myśli art. 200 p.p.s.a.