Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 94/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-07-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 27 ust. 1, art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 808
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lipca 2021 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. A. P.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania J.N., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Z. z [...] r. nr [...].

Jak wynika z akt sprawy decyzją z [...] r. organ I instancji, po rozpatrzeniu wniosku J.N. z 23 stycznia 2020 r., odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym: K. N. i P. N. w wysokości 9.680 zł wraz z odsetkami ustawowymi w kwocie 10.549,70 zł obliczonymi na dzień 24.09.2020 r.

W odwołaniu od powyższej decyzji J.N. wyraził swoje niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia i podkreślił, że ze względu na zły stan zdrowia oraz sytuację materialną nie jest w stanie spłacić zadłużenia. Podkreślił, że w 2020 r. był kandydatem na stanowisko Wójta Gminy w P. Zaznaczył także, że był pracownikiem w Urzędzie Gminy P. do spraw obronno-wojskowych, ppoż., obrony cywilnej i pełnomocnikiem do spraw ochrony informacji niejawnych i za sam fakt uczestnictwa w wyborach jego stanowisko pracy zostało rozwiązane, a obowiązki przejęli inni pracownicy. Odwołujący wyjaśnił, że został zwolniony w momencie płacenia alimentów i miał wówczas zaciągniętą pożyczkę w PKO na 17.000 zł. Wyjaśnił, że miał moralny obowiązek przekazać dom córce, bo jego wartość okazała się niższa od jej wyłożonych pieniędzy. Dodał także, że starał się bezskutecznie o ponowne zatrudnienie w Urzędzie.

Powołaną na wstępie decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 256), art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2020 r., poz. 808 z późn.zm. – dalej w skrócie "ustawa"), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy przywołał regulacje art. 27 ust. 1 i art. 30 ustawy, a następnie stwierdził, że 23 stycznia 2020 r. J.N. wniósł o umorzenie kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K.N. i P.N. Na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów ustalono, iż J.N. zamieszkuje wraz z córką, jej mężem i dwójką dzieci. Prowadzą jednak odrębne gospodarstwa domowe. Pobiera zasiłek stały z MOPS w kwocie - 645 zł miesięcznie. Korzysta także z zasiłków okresowych z MOPS. Jak wynika z wywiadu środowiskowego w lutym 2020 r. wypłacono stronie świadczenie pieniężne na zakup żywności w ramach programu "Posiłek w szkole lub w domu" w kwocie 1.183,00 zł. W toku postępowania ustalono, że odwołujący jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym zgodnie z wydanym na stałe orzeczeniem lekarskim z 10 marca 2016 r. Ustalono nadto, że wnioskodawca przebył zawał serca, podlega stałej opiece w poradni kardiologicznej, choruje na przewlekłą chorobę płuc - sarkoidozę, a zły stan zdrowia podaje jako przyczynę niepodejmowania pracy zarobkowej, która pozwoliłaby mu na wywiązywanie się z obowiązku zwrotu należności wobec budżetu. Organ pierwszej instancji ustalił, iż wnioskodawca od marca 2020 r. nie jest już właścicielem nieruchomości położonej w A 122, gdzie obecnie zamieszkuje, ani też nie posiada innych ruchomości i nieruchomości czy zasobów pieniężnych. Jak wynika z całości dokumentacji zgromadzonej w sprawie, w okresie od 2008 r. do dnia wydania decyzji przez organ I instancji, na rachunek bankowy organu administracji nie wpłynęła żadna kwota na poczet zadłużenia wnioskodawcy.

Mając powyższe na względzie organ pierwszej instancji nie widział zasadności umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych: K.N. i P.N. Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podkreślił, iż żądanie zwrotu kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie może być postrzegane jako dodatkowa uciążliwość czy kara, ale jako prosty zwrot kwoty świadczeń wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej przez organ właściwy wierzyciela, powstałych wskutek niedopełnienia przez J.N. obowiązku alimentacji. Oczywiście, należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający.

Organ odwoławczy nadmienił, że sprawa niniejsza była już przedmiotem rozważań Kolegium, które decyzją z [...] lipca 2020 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji, celem przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego. Zdaniem Kolegium w ponownie prowadzonym postępowaniu należy wyjaśnić sytuację materialną i zdrowotną odwołującego. Tak naprawdę organ pierwszej instancji nie wezwał strony do przedstawienia swojej sytuacji życiowej i zdrowotnej. Kolegium podkreśliło, iż organ administracji w sposób lakoniczny i niewystarczający ustalił wydatki strony w związku z prowadzeniem jednoosobowego gospodarstwa domowego. Uzasadnienie decyzji tych kwestii nie zawierało. Ponadto organ pierwszej instancji nie ustalił również w jakich okolicznościach dłużnik alimentacyjny przestał być właścicielem nieruchomości, w której zamieszkuje. W sprawie powstała niejasność, bowiem z karty informacyjnej z 31 marca 2020 r. sporządzonej przez pracownika MOPS w P. wynika, iż J.N. posiada nieruchomość w A nr 122, działkę o powierzchni 0,2112 ha, samochód osobowy. Niżej jest napisane, iż od m-ca marca J.N. nie jest właścicielem wskazanych nieruchomości, a jest nim jego córka. Z tego też powodu zobowiązał organ I instancji do uzupełnienia materiału dowodowego o odpowiedni dokument wskazujący na zmianę właściciela tych nieruchomości. Według Kolegium należało także zobowiązać odwołującego do przedstawienia aktualnego zaświadczenia o stanie zdrowia. Akta sprawy nie zawierają również dokumentów świadczących o tym za jaki okres jest przyznany zasiłek stały i od jakiego czasu J.N. korzysta z tej formy pomocy. Kolegium wskazało nadto na brak w aktach sprawy informacji dotyczących doraźnych zasiłków celowych (w jakim okresie zostały przyznane). Podkreśliło także, że podjęte rozstrzygnięcie nie przesądza o końcowym załatwieniu sprawy, ma jedynie na celu konwalidowanie ewentualnych uchybień organu pierwszej instancji.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy i przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, organ pierwszej instancji wnikliwie i zgodnie ze wskazówkami organu odwoławczego ustalił, iż J.N. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydane na stałe. Zgodnie z treścią orzeczenia nie wymaga konieczności współudziału opiekuna w procesie leczenia. W roku 2016 wnioskodawca przebył zawał serca i zabieg koronarografii. Odwołujący nie pracuje, utrzymuje się z zasiłku stałego od 2016 r., korzysta z pomocy MOPS w formie zasiłków celowych na zakup żywności. Aktem darowizny z 2 marca 2020 r., przeniósł własność nieruchomości domu na córkę – A. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Organ zauważył, że żądanie zwrotu kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie może być postrzegane jako dodatkowa uciążliwość czy kara, ale jako prosty zwrot kwoty świadczeń wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej przez organ właściwy wierzyciela, powstałych wskutek niedopełnienia przez stronę obowiązku alimentacji. Oczywiście, należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Świadczenia alimentacyjne są wypłacane w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, które z różnych powodów nie są w stanie swych zobowiązań regulować samodzielnie. Osoby takie zwykle znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, nie posiadają dostatecznych środków na wywiązywanie się ze swoich zobowiązań wobec dzieci, stąd z czasową pomocą dla ich rodzin wychodzą organy państwa. Podkreślić jednak należy, iż pomoc ta udzielana jest w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, a nie zamiast tych osób. Wypłata świadczeń alimentacyjnych przez organy państwa stanowi swoisty kredyt udzielany osobom zobowiązanym do alimentacji, który to kredyt winien zostać przez te osoby spłacony. Zwrotność wypłacanych świadczeń stanowi podstawową zasadę pomocy państwa w tym obszarze i nie może być postrzegana jako dodatkowa uciążliwość czy kara, ale jako prosty zwrot kwoty świadczeń wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej przez organ właściwy wierzyciela, powstałych wskutek niedopełnienia obowiązku alimentacji.

Zdaniem Kolegium umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego J.N., wypłaconych na rzecz osób uprawnionych oznaczałoby obarczenie wszystkich podatników osobistym długiem odwołującego. Kolegium nie kwestionuje w żaden sposób, iż sytuacja materialna, zdrowotna i życiowa J.N. jest naprawdę trudna. Nie kwestionuje też faktu posiadania przez stronę 61 lat i umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Natomiast nie można też w żaden sposób pominąć okoliczności, iż sytuacja materialna wszystkich osób korzystających z pomocy państwa jest trudna. Nie można też pominąć kwestii, iż J.N. nie regulował swoich zobowiązań wobec dzieci niezależnie od tego, czy ten fragment uzasadnienia dokonany przez organ pierwszej instancji podoba się odwołującemu, czy nie, jest on faktem - wnioskodawca zasądzonych na dzieci alimentów nie płacił we wskazanym okresie. Dzieci tej pomocy ze strony rodzica wymagały i jej nie otrzymały. Faktem jest też, iż umorzenie długu J.N. obciążałoby wszystkich podatników. Niezaprzeczalne jest też, iż gdyby umorzyć zadłużenie J. N., należałoby umorzyć je większości dłużnikom alimentacyjnym, co czyniłoby martwą, na co słusznie zwrócił uwagę organ pierwszej instancji, regulację o obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Sytuacja odwołującego nie różni się znacząco od sytuacji innych zobowiązanych. Kolegium rozumie, iż umorzenie w całości wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, byłoby dla wnioskodawcy najwygodniejsze, jednak nie jest to jedyna z dostępnych z katalogu ulg. Z analizy całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że odwołujący nie składał wniosku do organu pierwszej instancji o rozłożenie na raty, czy odroczenie terminu płatności zadłużenia. Takiego wniosku nie zawiera też odwołanie. Po raz kolejny strona wniosła o umorzenie powstałych należności w całości.

Zdaniem organu odwoławczego organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, natomiast postępując zgodnie ze wskazówkami Kolegium w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy w sprawie, konwalidując w ten sposób uprzednie swoje uchybienia. Wobec powyższego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J.N. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. poprzez umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń osobom uprawnionym K. N. i P.N. w wysokości 9.860 złotych wraz z odsetkami oraz o zwolnienie od kosztów sądowych. W treści skargi jej autor podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 30 ust. 1 i 2 ustawy. Powtórzył także argumentację z odwołania od decyzji organu pierwszej instancji.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z 17 marca 2021 r. starszy referendarz sądowy umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W odpowiedzi na zarządzenie Sędziego z 20 kwietnia 2021 r., pismem z 12 maja 2021 r. organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Odpis wniosku organu doręczono skarżącemu 31 maja 2021 r., który w terminie 14 dni nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn.zm. – dalej w skrócie "p.p.s.a."), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy.

Według art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 z późn.zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie), jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Przedmiotem sądowej kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Z. odmawiającą J.N. umorzenia w całości kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych K.N. w okresie od 1 października 2008 r. do 31 marca 2010 r. i P.N. w okresie od 1 października 2008 r. do dnia 31 grudnia 2010 r. w łącznej wysokości 9.680,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie 10.549,70 zł.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć organów obu instancji stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym (Dz.U. z 2020 r., poz. 808). Zgodnie z jego treścią organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3).

Tryb z art. 30 ust. 2 ustawy, zastrzeżony został do właściwości organu właściwego wierzyciela, w odróżnieniu od trybu przewidzianego w art. 30 ust. 1 ustawy odnoszącego się do organu właściwego dłużnika. Wydanie decyzji na podstawie analizowanego przepisu oparte jest, na uznaniu administracyjnym, o czym świadczy użyty w nim zwrot "może". Organ ma bowiem możliwość wyboru rozstrzygnięcia, co oznacza, że może, choć nie jest do tego zobowiązany, umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności bądź rozłożyć należność na raty albo też w zależności od poczynionych w toku postępowania wyjaśniającego ustaleń odmówić zastosowania ulgi. Przesłankami, które w tym wypadku, organ powinien ustalić i poddać dogłębnej ocenie są sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Niezależnie od podjętego rozstrzygnięcia czy to pozytywnego, czy negatywnego organ ma obowiązek szczegółowo rozważyć wszystkie okoliczności sprawy i przedstawić swoje stanowisko w uzasadnieniu decyzji sporządzonym z poszanowaniem reguł procesowych zdefiniowanych w art. 107 § 3 k.p.a. Wydanie decyzji w ramach tzw. "luzu decyzyjnego", nie oznacza, że taka decyzja nie podlega żadnej kontroli sądu administracyjnego. Kontrola ta jest w tym przypadku dość ograniczona i polega na ocenie, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (vide: wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2429/14). Innymi słowy, sądowa kontrola decyzji uznaniowych obejmuje jedynie proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu, czy wszechstronność oceny faktów. Dotyczy zatem ona jedynie tej części treści decyzji uznaniowej, która jest powiązana z kryteriami prawnymi a nie obejmuje tej części rozstrzygnięcia, które wiąże się z realizowaniem określonej polityki administracyjnego stosowania prawa - rozumienia celowości administracyjnej czy roli słuszności w kształtowaniu treści decyzji (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 2015 r. sygn. akt I OSK 1375/14).

W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle art. 30 ust. 2 ustawy podkreśla się, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje. Zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Należy też mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 ustawy z 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w przypadku rodziców w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 18 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2269/20, 27 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1015/20, z 14 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 2861/19, 20 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 3150/18, 21 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 346/19, 28 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 9/19, 14 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 2149/18). Skład orzekający Sądu w pełni podziela poglądy orzecznicze czyniąc je sowimi.

Przenosząc poczynione dotychczas uwagi ogólne na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdził, że organy obu instancji zgromadziły kompletny, a zarazem wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy materiał dowodowy, który poddały wnikliwej i szczegółowej analizie, czemu dały wraz w motywach wydanych rozstrzygnięć. Orzeczona, na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, odmowa umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest w realiach kontrolowanej sprawy w pełni i poprawnie uzasadniona. Organom nie można postawić skutecznego zarzutu naruszenia granic uznania administracyjnego. Stwierdzić wobec tego trzeba, że skoro przepis art. 30 ust. 1 ustawy nie stanowił podstawy materialnoprawnej poddanych kontroli Sądu decyzji, to organy obu instancji, nie mogły naruszyć powyższego unormowania przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a co za tym idzie zarzut skargi w tym zakresie należy ocenić jako oczywiście bezzasadny.

Lektura zebranego w sprawie materiału dowodowego pozwala stwierdzić, że w toku postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie kontrolowanych decyzji organy prawidłowo ustaliły i udokumentowały sytuację dochodową, rodziną i zdrowotną wnioskodawcy. Dokonując aktualnej oceny tej sytuacji prawidłowo wywiodły, że J.N. jest osobą rozwiedzioną, zamieszkuje wraz z córką, jej mężem i dwójką dzieci, choć prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem skarżącego wynoszą: energia elektryczna w sierpniu 2020 r. - 150,00 zł, butla gazowa - 50 zł, wydatki na leki około 200 zł. Na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w M. z [...] marca 2016 r. skarżący został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe. Zgodnie z pkt 7 orzeczenia skarżący nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżący jest po przebytym zawale (zabiegu koronografii i anglioplastyki wieńcowej), podlega stałej opiece w poradni kardiologicznej, choruje także na przewlekłą chorobę płuc – sarkoidozę oraz astmę i w związku z tym pozostaje pod stałą opieką poradni immunologicznej, widzi tylko w jednym oku. Jak twierdzi, z uwagi na stan zdrowia, nie może podjąć zatrudnienia. Jego jedynym źródłem utrzymania jest zasiłek stały z MOPS w kwocie 645 zł miesięcznie, przyznany od 1 marca 2016 r. bezterminowo. Z ustaleń organu pierwszej instancji wynika także, że skarżący od stycznia 2020 r. do czerwca 2020 r. korzystał ze świadczenia pieniężnego na zakup żywności w kwocie łącznej 1.183,00 zł, w sierpniu 2020 r. z zasiłku celowego w kwocie 250,00 zł, a w okresie od lipca 2020 r. do grudnia 2020 r. skarżącemu przyznano świadczenie pieniężne na zakup żywności w łącznej wysokości 1.196,00 zł, które w dacie wydania zaskarżonej decyzji podlegało realizacji. W roku 2020 skarżący korzystał również z pomocy rzeczowej w formie artykułów żywnościowych dostarczanych przez Stowarzyszenie Bank Żywności w T. Skarżący nie posiada obecnie innych ruchomości, nieruchomości, czy zasobów pieniężnych, pomimo tego, iż z karty informacyjnej z 31 marca 2020 r. wynikało, że J.N. posiada nieruchomość w A 122, działkę o powierzchni 0,2112 ha i samochód osobowy. Dom, w którym strona zamieszkuje wraz z córką A. i jej rodziną, znajdujący się na działce nr 513/1 o powierzchni 0,5497ha mocą aktu notarialnego z 2 marca 2020 r. Rep. [...] nr [...] sporządzonego w formie umowy darowizny skarżący podarował córce Annie. Z akt sprawy wynika także, że skarżący oprócz zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego posiada zaległości z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych wynoszące 15.603,00 zł (należność główna 14.860,00 zł oraz odsetki 743,00 zł), co świadczy o tym, że nie regulował on swoich zobowiązań alimentacyjnych względem dzieci również przed rokiem 2008. Nadto mocą pierwszego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z [...] sierpnia 2013 r. wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w M. skarżący został zaliczony do lekkiego stopnia niepełnosprawności, w którym stwierdzono, że niepełnosprawność datuje się od 6 lipca 2007 r., to jednak w zakresie wskazań dotyczących odpowiedniego zatrudnienia – znalazł się zapis "otwarty na rynek pracy", co nie wykluczało możliwości podjęcia przezeń zatrudnienia i w rezultacie spłaty zadłużenia nawet w niewielkim stopniu. Tymczasem, w okresie od 2008 r. do dnia wydania decyzji przez organ pierwszej instancji na rachunek bankowy organu administracyjnego nie wpłynęła dotychczas żadna kwota na poczet zadłużenia wnioskodawcy.

W świetle powyższych okoliczności, których skarżący nie zdołał skutecznie podważyć w toku postępowania administracyjnego zgodzić się trzeba z organami orzekającymi w sprawie, że sytuacja zdrowotna i finansowa skarżącego jest bez wątpienia trudna, jednak nie na tyle wyjątkowa, żeby zasadnym było umorzenie dłużnikowi alimentacyjnemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych w całości, tym bardziej, że skarżący nie wnioskował dotychczas o udzielenie innych ulg w spłacie swoich zobowiązań, o których stanowi art. 30 ust. 2 ustawy (rozłożenie na raty, czy odroczenie terminu płatności zadłużenia). W analogicznej sytuacji, jak skarżący, znajduje się zdecydowana większość dłużników alimentacyjnych. Gdyby zatem każdemu zgodnie z oczekiwaniami umarzać należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, to jak trafnie argumentowały organy orzekające w sprawie, instytucja umorzenia byłaby martwa, a ciężar utrzymania dzieci spoczywał na Skarbie Państwa, czy też mówiąc inaczej na ogóle podatników, a nie na rodzicach, którzy w pierwszej kolejności obciążeni są obowiązkiem alimentacyjnym względem dzieci (art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy). Wyjaśnić w tym miejscu trzeba, że orzeczona obecnie odmowa umorzenia należności nie zamyka skarżącemu prawnej możliwości ubiegania się w przyszłości o zastosowanie jednej z ulg, o których mowa w art. 30 ust. 2 ustawy. Dłużnik może więc wystąpić o odroczenie spłaty zadłużenia, o rozłożenie na raty, a w ostateczności o umorzenie zadłużenia. Zamieszczenie w przywołanym przepisie wymienionych możliwości poprawy sytuacji dłużnika alimentacyjnego równoznaczne jest z tym, że stosowane one winny być w określony sposób, a mianowicie począwszy od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek wywołujący skutek największy. Z tego też powodu dłużnik alimentacyjny ma do wykorzystania w pierwszej kolejności przysługującą mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożenia tej spłatę na raty, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie występującej należności. Podkreślić przy tym należy, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności. Działające w imieniu państwa organy administracji publicznej nie mogą pochopnie umarzać należności, gdyż sytuacja materialna dłużnika może w przyszłości ulec zmianie chociażby w wyniku podjęcia płatnej pracy bądź zaistnienia innych zdarzeń powodujących przysporzenie w majątku dłużnika. Zatem trudna sytuacja materialna dłużnika w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać umorzenia owych należności (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 kwietnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Wr 834/12 – Lex nr 1330489 oraz w Poznaniu z dnia 13 listopada 2013 r. sygn. akt IV SA/Po 894/13 – Lex nr 1396054). Nie można wobec tego z góry założyć, że sytuacja skarżącego w przyszłości nie ulegnie poprawie choćby poprzez podjęcie zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, co umożliwiłoby skarżącemu spłacenie o ile nie w całości, to choćby częściowo jego długu alimentacyjnego, który dotychczas został w całości pokryty przez państwo, czyli ogół podatników. Rację ma również Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podnosząc, że zasadą wynikającą expressis verbis z regulacji art. 27 ust. 1 ustawy, jest obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami. Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji skarżącego jako dłużnika alimentacyjnego w aspekcie legalności kontrolowanej decyzji, pozostaje fakt, przeniesienia własności domu i działki na córkę, co należy traktować jako formę uchylania się od egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Działając w ten sposób skarżący świadomie wyzbył się posiadanego majątku, który mógłby przeznaczyć na spłatę zadłużenia.

Podsumowując, w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji prawidłowo, z poszanowaniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. ustaliły i rozważyły aktualną sytuację dochodową i rodzinną skarżącego, dochodząc do trafnej konkluzji o braku podstaw do zastosowania najdalej idącej ulgi w spłacie zadłużenia w postaci umorzenia w całości kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Swoje stanowisko w tym zakresie zaprezentowały w motywach podjętych rozstrzygnięć sporządzonych zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd odnosząc się na zakończenie rozważań do zarzutów skargi i przytoczonej na ich poparcie argumentacji stwierdził, że nie zasługują one na uwzględnienie. Jeśli bowiem, jak twierdzi skarżący stan jego zdrowia wyklucza podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, to winien on podjąć starania o zmianę orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z umiarkowanego na znaczny. Dodać również trzeba, że zła sytuacja materialna skarżącego może ulec poprawie biorąc pod uwagę roszczenie wynikające z art. 897 Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi, że jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może jednak zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia. Nadto sytuacja finansowa skarżącego może zmienić się po osiągnięciu przezeń wieku emerytalnego. Nie można przecież wykluczyć, że z otrzymywanego świadczenia emerytalnego dłużnik alimentacyjny zacznie spłacać swoje zobowiązania nawet w minimalnej wysokości.

Wyjaśnić nadto trzeba mając na względzie treść skargi, że Sąd nie posiada kompetencji do zmiany zaskarżonej decyzji poprzez umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. To organ, a nie Sąd administracyjny decyduje o tym, czy wniosek o umorzenie zadłużenia dłużnika alimentacyjnego może zostać pozytywnie uwzględniony czy też nie zasługuje na uwzględnienie.

Z tych wszystkich względów Sąd nie stwierdziwszy podstaw do usunięcia zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, zobligowany był oddalić skargę.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

dc