Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1965/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 31 w zw. z art. 24 ust. 1, art. 27 ust. 1, art. 28 ust. 1 pkt 1, art. 28 ust. 2, art. 30 ust. 1,  art. 31 ust. 1 i ust. 2,
journal: Dz.U. 2021 poz 510
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędziowie: Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędzia del. WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Mazowieckiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 marca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 1177/21 w sprawie ze skargi O. D. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] maja 2021 r., nr [...] w przedmiocie zameldowania na pobyt stały 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. zasądza od O. D. na rzecz Wojewody Mazowieckiego kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 30 marca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 1177/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi O. D., uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Mazowieckiego (zwanego dalej "Wojewodą") z dnia 24 maja 2021 r., nr WSO-I.621.1.73.2021 w przedmiocie zameldowania E. B. na pobyt stały oraz zasądził od organu na rzecz skarżącej kwotę 580 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Powyższy wyrok wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

W dniu [...] września 2020 r. w Urzędzie m.st. Warszawy E. B. złożyła wniosek o zameldowanie na pobyt stały w lokalu nr [...] przy ul. [...] w Warszawie. Wskazała, że mieszka pod tym adresem ponad 1,5 roku, nie ma innego lokalu, ani meldunku czasowego oraz stałego. W lokalu mieszkała jej babcia M. U., którą się opiekowała aż do momentu przeniesienia jej do domu opieki. Opłacała też rachunki związane z lokalem. Do podania nie załączyła formularza zgłoszenia zameldowania.

Z uwagi na wątpliwości związane brakiem formularza zgłoszenia pobytu i potwierdzenia pobytu w lokalu przez osobę posiadającą do niego tytuł prawny– zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie zameldowania E. B. na pobyt stały pod adresem. W toku postępowania wyjaśniającego wezwano ją do złożenia wypełnionego formularza zgłoszenia zameldowania oraz dokumentu wskazującego stan prawny lokalu. Ustalono, że właścicielem lokalu na podstawie księgi wieczystej jest skarżąca.

Wobec braku odpowiedzi na wezwanie do nadesłania formularza zgłoszenia Prezydent pismem z 2 listopada 2020 r. zawiadomił wnioskodawczynię o pozostawieniu wniosku o zameldowanie bez rozpoznania.

W dniu 5 listopada 2020 r. E. B. złożyła drugi wniosek, wskazując na okoliczności zawarte w pierwotnym wniosku.

Prezydent 9 listopada 2020 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie zameldowania E. B. na pobyt stały.

Decyzją z 30 marca 2021 r. Prezydent m.st. Warszawy (zwany dalej "Prezydentem") – na podstawie art. 31 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 510, dalej "u.e.l.") – odmówił wnioskodawczyni zameldowania. Wskazał, że pobyt osoby ubiegającej się o zameldowanie w lokalu musi mieć charakter pobytu legalnego, gdyż tylko taki uprawnia do zameldowania. Pobyt legalny oznacza przebywanie w lokalu na zasadach zgodnych z prawem, za wiedzą i zgodą osoby uprawnionej do dysponowania lokalem. W toku postępowania administracyjnego wezwano O. D. do złożenia wyjaśnień. Z protokołu przesłuchania z dnia 25 listopada 2020 r. wynika, że jest ona jedyną właścicielką lokalu. E. B. wprowadziła się do lokalu po przeniesieniu babci do domu opieki, wtedy też weszła bezprawnie w posiadanie kluczy i bez wiedzy i zgody skarżącej zamieszkała wraz z dziećmi w spornym mieszkaniu. Obecnie nie chce opuścić mieszkania mimo próśb telefonicznych. Skarżąca wszczęła na drodze cywilnoprawnej procedurę opróżnienia lokalu. Z wyjaśnień E. B. złożonych podczas rozprawy administracyjnej z dnia 11 stycznia 2021 r. wynika, że klucze do lokalu zostały jej przekazane przez właścicielkę w zamian za czynsz i opłatę mediów. E. B. potwierdziła otrzymanie pisma o opróżnieniu lokalu, ale zaprzeczyła jakoby zamieszkiwała w przedmiotowym lokalu bezprawnie.

Po rozpatrzeniu odwołania E. B. Wojewoda decyzją z dnia 24 maja 2021 r. uchylił decyzję Prezydenta i orzekł o zameldowaniu wnioskodawczyni pod wskazanym adresem. Wyjaśnił, że zostały spełnione ustawowe przesłanki do zameldowania. Ze zgromadzonego materiału wynika, że E. B. mieszka w lokalu od chwili przeniesienia M. U. do domu opieki. Powyższe ustalono na podstawie wyjaśnień stron złożonych na rozprawie administracyjnej.

Dalej organ odniósł się do braku zgody skarżącej – jako właścicielki lokalu – na zameldowanie w nim E. B. . Wyjaśnił, że celem postępowania prowadzonego o zameldowania jest ustalenie, czy miejscem zlokalizowania centrum życiowego osoby dokonującej zgłoszenia pobytu stałego, jest adres wskazany w tym zgłoszeniu. Rejestracja meldunku nie jest źródłem jakichkolwiek praw majątkowych, w tym własności lokalu, w którym zostało dokonane zameldowanie. Wyłączną podstawą do zameldowania stanowi ustalenie, że osoba zgłaszająca fakt pobytu przebywa pod danym adresem. Ma to związek z uznaniem, że ewidencja ludności jest rejestracją stanu faktycznego i nie stanowi formy kontroli legalności zamieszkania i pobytu, czyli posiadania prawa do korzystania z lokalu. Istniejący pomiędzy stronami postępowania konflikt i brak zgody właścicielki nieruchomości co do zamieszkiwania odwołującej w lokalu nr [...] przy ul. [...] w Warszawie może podlegać ocenie z punktu widzenia innych norm prawnych niż meldunkowe i może zostać rozwiązany na drodze cywilnoprawnej, a nie w toku postępowania administracyjnego.

Jak zaznaczono na wstępie niniejszego uzasadnienia, skargę od decyzji Wojewody złożyła O. D., a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił ją i zaskarżoną decyzję uchylił.

Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że obywatel polski przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, stosownie do art. 27 ust. 1 u.e.l., jest obowiązany zameldować się w miejscu pobytu stałego lub czasowego najpóźniej w 30 dniu, licząc od dnia przybycia do tego miejsca. W myśl art. [...] ust. 1 pkt 1 u.e.l., obywatel polski dokonuje zameldowania na pobyt stały lub czasowy w formie pisemnej, na formularzu, w organie gminy właściwym ze względu na położenie nieruchomości, w której zamieszkuje, przedstawiając do wglądu dowód osobisty lub paszport (art. [...] ust. 1 pkt 2 i art. [...] ust. 2a). Nadto, zgodnie z art. [...] ust. 2 u.e.l., obywatel polski dokonujący zameldowania na pobyt stały lub czasowy w formie, o której mowa w ust. 1 pkt 1, przedstawia potwierdzenie pobytu w lokalu, dokonane przez właściciela lub inny podmiot dysponujący tytułem prawnym do lokalu na formularzu zgłoszenia pobytu stałego lub formularzu zgłoszenia pobytu czasowego oraz – do wglądu – dokument potwierdzający tytuł prawny do lokalu tego właściciela lub podmiotu. Dokumentem potwierdzającym tytuł prawny do lokalu, według art. [...] ust. 2b u.e.l.) może być w szczególności umowa cywilnoprawna, odpis z księgi wieczystej albo wyciąg z działów I i II księgi wieczystej, decyzja administracyjna lub orzeczenie sądu. W formularzu zgłoszenia pobytu stałego zamieszcza się m.in. podpis właściciela lokalu lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu (art. 30 ust. 1 u.e.l.).

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że wedle przywołanych przepisów w celu zameldowania na pobyt stały obywatel polski przedstawia, oprócz wymienionych dokumentów tożsamości, potwierdzenie pobytu w lokalu (podpis na formularzu), dokonane przez właściciela lub inny podmiot dysponujący tytułem prawnym do lokalu oraz do wglądu dokument potwierdzający tytuł prawny do lokalu tego właściciela lub podmiotu. Organ gminy wydaje decyzję administracyjną o zameldowaniu, jeżeli dane zgłoszone do zameldowania budzą wątpliwości lub zachodzą wątpliwości co do stałego lub czasowego charakteru pobytu osoby pod deklarowanym adresem (art. 31 ust. 1 i ust. 2 u.e.l.).

Sąd wywodził dalej, że choć zameldowanie jest jedynie rejestracją danych o miejscu pobytu osoby i nie rodzi ani nie pozbawia uprawnień do lokalu, to jednak należy przyjąć, że do zameldowania w danym lokalu uprawnia wyłącznie legalny w nim pobyt, oznaczający przebywanie na zasadach zgodnych z prawem, a takim jest przebywanie w lokalu za zgodą i wiedzą osoby uprawnionej do dysponowania lokalem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołał następnie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2021 r., sygn. akt II OSK 2705/19, w którym wskazano, że: "Podstawowym warunkiem zameldowania jest legalny pobyt osoby w danym lokalu. Instytucja zameldowania nie może służyć legitymizowaniu pobytu, który nastąpił w wyniku naruszenia prawa". Przytoczono również pogląd z uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2007 r., sygn. akt II OSK 773/06: "Uprawniać do zameldowania w lokalu może jedynie pobyt legalny, związany z przebywaniem w lokalu na zasadach zgodnych z prawem, za wiedzą i zgodą osoby uprawnionej do dysponowania lokalem. Nie można czerpać uprawnień z zachowań sprzecznych z prawem, nie może ich sankcjonować zameldowanie i pobyt w lokalu będące następstwem naruszenia posiadania czy miru domowego. Wolność wyboru miejsca zamieszkania nie może prowadzić do naruszenia prawa i praw innych osób poprzez uczynienie ich bezskutecznymi".

Sąd pierwszej instancji doszedł następnie do przekonania, że niewskazanie w art. [...] ust. 2 u.e.l. wprost, że pobyt uprawniający do zameldowania powinien być pobytem legalnym nie daje podstaw do przyjęcia, że każdy pobyt, w tym pobyt nielegalny, powinien skutkować dokonaniem zameldowania. Organy administracji oraz sądy przy wydawaniu rozstrzygnięć zobowiązane są do brania pod uwagę nie tylko przepisów ustaw i rozporządzeń ale przede wszystkim przepisów Konstytucji RP. Zgodnie zaś z art. 83 Konstytucji RP każdy ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Rozstrzygnięcia organów administracji oraz sądów nie mogą tym samym abstrahować od obowiązku obywateli i powinny uwzględniać to, czy działania obywatela uprawniającego go do uzyskania zameldowania były działaniami zgodnymi z prawem.

Przenosząc powyższe na realia niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że z dotychczas zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że sporny lokal stanowi własność O. D. , co znalazło potwierdzenie w księdze wieczystej urządzonej dla mieszkania, jak i informacji z rejestru lokali. E. B. twierdzi, że zamieszkała w lokalu legalnie, gdyż zawarła umowę ustną i opłaca rachunki. Wiedziała, że mieszkanie, do którego się wprowadziła, należy do skarżącej i to ona powinna wyrazić zgodę na jej zamieszkanie. Zgłaszając wniosek o zameldowanie miała świadomość, że takiej zgody nie uzyskała i może nie uzyskać. Z protokołu przesłuchania skarżącej wynika, że klucze do spornego mieszkania zostały przekazane E. B. celem przetransportowania rzeczy babci, która zamieszkiwała w lokalu do czasu przeniesienia jej o domu opieki, nie zaś w celu zamieszkiwania jej i dzieci. Po fakcie umieszczenia babci E. B. mimo telefonicznych próśb dotyczących oddania kluczy i wyprowadzenia się nie opuściła lokalu. Gdy prośby okazały się bezskuteczne skarżąca wystąpiła na drogę sądową z pozwem o eksmisję. W dokumentach znajdujących się w aktach sprawy znajduje się pozew o eksmisję z dnia 7 marca 2020 r. i przedsądowe wezwanie do opuszczenia oraz opróżnienia lokalu (pismo z 17 września 2020 r.), które uczestniczka odebrała i do którego się nie zastosowała. W postępowaniu odwoławczym w sprawie o zameldowanie uczestniczki postępowania w spornym lokalu ustalono, że uczestniczka zamieszkuje w nim z zamiarem stałego pobytu, natomiast nie zostało ponownie zbadane ustalenie organu pierwszej instancji – czy zamieszkanie uczestniczki postępowania w lokalu ma charakter pobytu legalnego, jako uprawniającego do zameldowania.

Wobec powyższego, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organ odwoławczy wydał zaskarżoną decyzję z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności art. 7 w zw. z art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 11 K.p.a., jak również z naruszeniem przywołanych przepisów prawa materialnego.

Skargę kasacyjną od powyższego złożył Wojewoda zarzucając naruszenie:

1. art. [...] ust. 2 u.e.l. poprzez błędną jego wykładnię i uznanie, że przepis ten warunkuje możliwość zameldowania obywatela polskiego od legalności jego pobytu i tym samym do tego niezbędna jest zgoda właściciela lokalu lub innego podmiotu dysponującego prawem do lokalu;

2. art. 145 §1 pkt 1 lit c. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (na datę zaskarżonego wyroku tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej "P.p.s.a.") w związku z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 11 K.p.a. poprzez uznanie, że przywołane przepisy zostały naruszone przez organy.

Wskazując na powyższe Wojewoda wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wystąpił także o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

W motywach skargi kasacyjnej Wojewoda wyjaśnił – w kwestii braku zgody O. D. , jako właścicielki lokalu, na zameldowanie w nim E. B. – że celem postępowania prowadzonego w sprawie o zameldowanie jest ustalenie, czy miejscem zlokalizowania centrum życiowego osoby dokonującej zgłoszenia pobytu stałego jest adres wskazany w tym zgłoszeniu (organ przywołał na poparcie tego poglądu wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2017 r., sygn. akt II OSK 2606/16). Wyłączną podstawę do zameldowania stanowi ustalenie, że osoba zgłaszająca fakt pobytu przebywa pod danym adresem. Obowiązek potwierdzenia pobytu w lokalu wynikający z art. 30 ust. 1 pkt 9 u.e.l. nie stanowi podstawy do odmowy zameldowania.

Wojewoda wyjaśnił, że za ewidencyjnym (rejestrowym) charakterem czynności meldunkowych, a tym samym brakiem związku z prawem do lokalu, jak też za niedopuszczalnością wymagania od osoby podlegającej zameldowaniu wykazania zgody przez właściciela lokalu, jednoznacznie wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01. Trybunał ponadto stwierdził, że potwierdzenie przez właściciela lokalu faktu przebywania w nim określonej osoby ma jedynie charakter dowodowy, a nie warunkujący dokonanie zameldowania. W ocenie skarżącego kasacyjnie organu, o ile więc działania ewentualnie naruszające prawo nie mogą podlegać ochronie prawa, to organ gminy prowadzący ewidencję ludności nie może pomijać konstytucyjnej zasady działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa. Skoro żaden przepis ustawy o ewidencji ludności nie zawiera regulacji prawnej w tym zakresie, jak również nie odsyła do innych przepisów, zgoda właściciela nieruchomości ma jedynie charakter dowodowy, organ gminy prowadzący ewidencję ludności powinien realizować wolę zameldowania danej osoby niezależnie od stanu innych spraw czy kwestii administracyjnych.

Wojewoda podzielił uwagę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że zgodnie z art. 83 Konstytucji RP każdy ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Zauważyć jednak należy, że o tym, czy dane działanie bądź zachowanie jest nielegalne, decyduje sąd w postępowaniu karnym, względnie (w niniejszej sprawie) sąd w postępowaniu cywilnoprawnym o opuszczenie lokalu. Zdaniem organu dopiero prawomocne orzeczenie sądu wiąże nie tylko strony postępowania i sąd, który to orzeczenie wydał, ale również inne osoby, sądy i organy państwowe. Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy organ wskazał, że za nielegalny można uznać pobyt E. B. w lokalu nr [...] przy ul. [...] w Warszawie dopiero wówczas, gdy sąd prawomocnym wyrokiem zakończy postępowanie w sprawie eksmisji wymienionej z lokalu nakazując jej jego opuszczenie. Organ meldunkowy nie jest władny, aby dokonać takiej oceny uprzedzając właściwy w tej sprawie sąd. Nie można też z góry przesądzić, że sąd w postępowaniu eksmisyjnym uwzględni pozew O. D. i nakaże E. B. opuszczenie lokalu nr [...] przy ul. [...] w Warszawie. Zamieszkiwanie przez E. B. w lokalu, nawet przy wyraźnym i zdecydowanym sprzeciwie właścicielki mieszkania, w stanie faktycznym i prawnym obowiązującym w dniu wydania uchylanej przez Sąd pierwszej instancji decyzji, może być kwestionowane pod względem moralnym, czy etycznym, ale nie może być uznane za nielegalne.

W konkluzji Wojewoda stwierdził, że skoro przeprowadzone postępowanie potwierdziło fakt zamieszkiwania E. B. w lokalu nr [...] przy ul. [...] w Warszawie (czego właścicielka lokalu O. D. nie kwestionuje), to wniosek E. B. o jej zameldowanie na pobyt stały pod tym adresem powinien zostać zrealizowany.

W tym miejscu można wskazać, że skargę kasacyjną od wyroku z dnia 30 marca 2022 r. złożyła też E. B. . Skarga ta została wprawdzie odrzucona przez Sąd pierwszej instancji postanowieniem z dnia 18 lipca 2022 r. jako wniesiona z naruszeniem art. 175 § 1 P.p.s.a., niemniej jednak warto odnotować stanowisko E. B. . Ta w piśmie zatytułowanym skargą kasacyjną poparła niejako kierunek rozumowania Wojewody. Podkreśliła, że nie jest tak, że zajęła sporny lokal nielegalnie. Jej błąd polegał na tym, że nie spisała pisemnej umowy z ciotką. Umówiła się ustnie, przy świadkach, na najem lokalu. Ciotka (O. D. ) wiedziała o jej zamieszkiwaniu, sama zgłosiła ją i jej dzieci do opłat czynszowych. Przyjmowanie w takich warunkach, że doszło do nielegalnego zajęcia lokalu jest bezpodstawne. Spór pomiędzy stronami powstał podczas uroczystości rodzinnej, gdy właścicielka lokalu zażądała od E. B. wyższych kwoty za zajmowany lokal.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zawieja usprawiedliwione podstawy

W myśl art. 183 § 1 P.p.s.a. (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej "P.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznanej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania sądowego, określone w art. 183 § 2 pkt 1-6 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. [...] ust. 2 u.e.l. poprzez błędne uznanie, że przepis ten warunkuje możliwość zameldowania obywatela polskiego od legalności jego pobytu i tym samym do tego niezbędna jest zgoda właściciela lokalu lub innego podmiotu dysponującego prawem do lokalu – Naczelny Sąd Administracyjny zaznacza, że w dotychczasowym orzecznictwie kilkukrotnie wyrażano pogląd, że: "uprawniać do zameldowania w lokalu może jedynie pobyt legalny, związany z przebywaniem w lokalu na zasadach zgodnych z prawem, za wiedzą i zgodą osoby uprawnionej do dysponowania lokalem. Nie można czerpać uprawnień z zachowań sprzecznych z prawem, nie może ich sankcjonować zameldowanie i pobyt w lokalu będące następstwem naruszenia posiadania czy miru domowego" (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2007 r., sygn. akt II OSK 773/06 oraz z dnia 21 stycznia 2021 r., sygn. akt II OSK 2705/19, orzeczenia.nsa.gov.pl). Na przywołane to wyroki powołał się Sąd pierwszej instancji.

Powyższe stanowisko prezentowane w judykaturze bazuje na wykładni systemowej przepisów o ewidencji ludności i wyraża się w przekonaniu, że meldunek w miejscu stałego pobytu – mający wszakże charakter urzędowy – nie powinien zarazem sankcjonować stanów naruszających prawo. W wyroku z dnia 21 stycznia 2021 r., sygn. akt II OSK 2705/19 Naczelny Sąd Administracyjny poparł ten pogląd przywołując art. 83 Konstytucji RP.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie nie kwestionuje powyższej przywołanych orzeczeń, ale zarazem zastrzega, że powielanie tez tam wyrażonych nie może być automatyczne. Wykładnia prawa dokonywana przez organy i sądy w konkretnych rozpatrywanych sprawach, zwłaszcza gdy opiera się na dyrektywach innych niż znaczenie językowe tekstu prawnego (wykładnia funkcjonalna, systemowa), nie powinna abstrahować od indywidualnych okoliczności tych spraw.

Warto dostrzec chociażby, że wyrok o sygn. akt II OSK 773/06 dotyczył odmowy zameldowania na wniosek osoby objętej wyrokiem eksmisyjnym dalszych jej członków rodziny w tym samym lokalu. Jak natomiast wynika z uzasadnienia wyroku o sygn. akt II OSK 2705/19, w tam rozpatrywanej sprawie sporna okazała się kwestia możliwości zameldowania osoby, co do której ustalone zostało, że weszła w posiadanie lokalu nielegalnie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego realia niniejszej sprawy kształtują się inaczej. Udokumentowane w aktach okoliczności nie wskazują, aby zaistnieć miała sytuacja, w której E. B. miała korzystać z prawa do meldunku jednoznacznie wbrew prawu i by była to sytuacja usprawiedliwiająca powołanie się na opisane wyżej poglądy judykatury w celu uzasadnienia odmowy zameldowania.

Nie ulega wątpliwości, że właścicielem lokalu nr [...] przy ul. [...] w Warszawie jest O. D. . Pozostaje ona w sporze z E. B. (członkiem rodziny właścicielki). Na etapie postępowania meldunkowego toczyło się już zainicjowane przez O. D. postępowanie o eksmisję E. B. .

Tym niemniej ustalonym faktem jest to, że E. B. zamieszkuje w lokalu nr [...] przy ul. [...] w Warszawie. Co jednak najbardziej istotne – nie da się w sposób jednoznaczny przesądzić na podstawie zebranych dowodów, czy weszła ona w posiadanie lokalu nielegalnie, a dopiero takie ustalenie mogłoby, ewentualnie, uprawniać do powołania się na poglądy judykatury zaprezentowane wyżej. Zeznania właścicielki (O. D. ) i osoby ubiegającej się o meldunek (E. B. ) – cytowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku – są sprzeczne co do okoliczności objęcia lokalu w posiadanie przez tą drugą. Udokumentowany jest natomiast fakt opłacania – przez wiele miesięcy na przestrzeni 2020 r. – przez E. B. czynszu do wspólnoty mieszkaniowej związanego z lokalem. Może to korespondować z wyjaśnieniami E. B. , że jej zamieszkiwanie w lokalu było związane z utrzymaniem go. Warto także zwrócić uwagę na fragment zeznań O. D. (zob. protokół z wyjaśnień z dnia 25 listopada 2020 r. w aktach administracyjnych organu pierwszej instancji), która przyznała, że jej córka pozwoliła E. B. zamieszkiwać w lokalu nr [...] przy ul. [...] przez okres dwóch miesięcy, do czasu wynajmu. Wprawdzie właścicielka lokalu oświadczyła, że jej córka nie była umocowana do wyrażenia takiej zgody, lecz należy pamiętać, że to na polecenie O. D. jej córka pośredniczyła w działaniach po wyprowadzce M. U. ze spornego lokalu.

Mając na uwadze powyższe, nie da się ustalić szczegółowych okoliczności towarzyszących objęciu lokalu w posiadanie E. B. , jak i zarazem nie można przesądzić, że doszło do jego objęcia nielegalnie. Przeciwnie, ostatnie, wyżej przywołane wypowiedzi nawet samej właścicielki wskazywać mogą, że doszło do pewnych uzgodnień ustnych pomiędzy członkami rodziny, być może bezpośrednich, względnie za pośrednictwem córki O. D., wedle których udzielono E. B. zgody zamieszkanie w lokalu. Można więc mniemać, że prawdopodobnie wprowadzenie się przez tą ostatnią do lokalu nie nastąpiło w warunkach naruszenia prawa. Oczywiście z obecnej perspektywy wiadomo, że strony spierają się co do możliwości dalszego zamieszkiwania przez E. B. , lecz jest to kwestia, do której rozstrzygnięcia właściwy jest sąd powszechny. O ile bowiem O. D. jednostronnie sprzeciwia się zamieszkaniu w jej lokalu E. B. , to ani organy ani sąd administracyjny nie posiadają dostatecznego materiału dowodowego oraz nie są właściwe do tego, aby przesądzić – w tak zawiłych okolicznościach – o nawiązanych pomiędzy stronami stosunkach prawnych (np. najmu).

Mając to wszystko na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że stanowisko Wojewody wyrażone w zaskarżonej decyzji jest prawidłowe, natomiast okoliczności sprawy nie dają podstawy, aby przesądzać o nielegalności objęcia lokalu przez E. B. , a tym bardziej, aby wyprowadzać z tego tytułu dla niej negatywne skutki prawne co do zameldowania w lokalu, w którym przecież obiektywnie zamieszkuje.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewoda wydając zaskarżoną decyzję w sposób dostatecznie wyczerpujący zebrał i ocenił materiał dowodowy, czemu dał wyraz w swej decyzji. Zasadny jest zatem zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. przez Sąd pierwszej instancji, który zidentyfikował nietrafnie po stronie organu uchybienia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 11 K.p.a. Uzupełniająco wypada wyjaśnić, że wprawdzie we wstępnej części skargi kasacyjnej Wojewoda sformułował zarzut dotyczący art. 77 K.p.a., bez podjednostki redakcyjnej tekstu prawnego, co czyniło ten zarzut niekompletnym, lecz już we wstępnych zdaniach uzasadnienia skargi kasacyjnej doprecyzowano, iż autor skargi kasacyjnej miał na myśli "art. 77 § 1" K.p.a.

Mając to wszystko na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku. Zarazem – na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 P.p.s.a. – zdecydował się rozpoznać skargę i oddalić ją. Zarzuty podniesione w skardze przez O. D. mają przekonać, iż udział właściciela w sprawie meldunkowej (art. 27 ust. 1 w zw. 31 ust. 1, art. 31 ust. 2, art. 30 ust. 1 pkt 9 u.e.l.) uzasadnia odmowę zameldowania przy braku zgody właściciela na zamieszkiwanie osoby w lokalu. Odwołując się w tym miejscu do wskazanych regulacji, a także art. [...] ust. 2 u.e.l., podkreślić należy, że właściciel lub inny podmiot dysponujący tytułem prawnym do lokalu zasadniczo potwierdzają pobyt osoby w lokalu. Rzecz jasna zaprezentowano się również pogląd sformułowany w judykaturze, że nielegalny pobyt może uzasadniać odmowę meldunku (co zostało przedstawione powyżej), jednak tego typu przypadek nie zachodzi w niniejszej sprawie. O ile istnieje spór pomiędzy O. D. i E. B. , to jednak nie można przesądzić w oparciu o zebrane dowody i w sposób nie budzący wątpliwości, że ta druga wprowadziła się do lokalu jednoznacznie nielegalnie.

O kosztach postępowania orzeczono w punkcie 2. sentencji wyroku na podstawie art. 203 pkt 2 P.p.s.a. Na zasądzone koszty złożyła się kwota uiszczonego przez Wojewodę wpisu od skargi kasacyjnej (potwierdzenie wpłaty na k. 115 akt sądowych) oraz wynagrodzenie radcy prawnego w kwocie 360 zł wynikającej z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 z późn. zm.).