Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 92/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Biernat Sędziowie NSA Jacek Chlebny (spr.) Jan Grabowski Protokolant Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. A. w T.-M. S.A. w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2006 r. sygn. akt VI SA/Wa 867/06 w sprawie ze skargi K. w H., H. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 26 stycznia 2006 r. nr Sp. 216/03 w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z 26 stycznia 2006 r., unieważniającą patent o nr PL-178142 na wynalazek pt.: "Sposób wytwarzania wodoronadtlenku cykloheksylu oraz sposób rozpoczynania niekatalizowanego procesu utleniania cykloheksanu w procesie wytwarzania wodoronadtlenku cykloheksylu", udzielony decyzją Urzędu Patentowego z 3 września 1999 r. na rzecz [...] (obecnie K. H., H., dalej jako: uprawniony).

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Z. A. w T.-M. S.A. (dalej: wnioskodawca), w dniu 8 września 2003 r. wystąpiły z wnioskiem o unieważnienie patentu udzielonego uprawnionemu na wynalazek nr PL-178142, powołując się na art. 89 ust. 1 oraz art. 255 pkt 1 ustawy z 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r., Nr 119, poz. 1117 ze zm., dalej: p.w.p.). Uzasadniając swój interes prawny do wszczęcia postępowania w tej sprawie wnioskodawca podniósł, że od 1993 r. prowadzi badania i próby nad niekatalitycznym procesem utleniania cykloheksanu, wobec czego udzielone prawo w zasadniczy sposób zawęża jego pole eksploatacji. Patent został udzielony na rzeczy oczywiste i znane specjalistom posiadającym podstawową wiedzę o procesie utleniania cykloheksanu. W uzasadnieniu wniosku omówiono ponadto zastrzeżenia wobec kwestionowanego patentu, zarzucając wynalazkowi brak nowości w odniesieniu do istniejącego stanu techniki (zastrzeżenia nr 1, 4, 5-7, 8, 10, 11-14 i 16, 15) oraz wynikanie w sposób oczywisty ze stanu techniki (zastrzeżenia nr 9, 17).

Urząd Patentowy RP, działając w trybie postępowania spornego, decyzją z 26 stycznia 2006 r., orzekł o unieważnieniu patentu nr PL-178142. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że podstawę prawną rozpatrywania wniosku w zakresie oceny ustawowych warunków wymaganych do uzyskania spornego patentu stanowiły art. 10 i 11 ustawy z dnia 19 października 1972 r. Prawo o wynalazczości. Zdaniem UP, w rozpoznawanej sprawie zastrzeżenia patentowe zastrzegają rzecz oczywistą i nie cechującą się nowością.

Skargę na powyższą decyzję Urzędu Patentowego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł uprawniony z patentu - K., H., H. Skarżący zakwestionował interes prawny uczestnika postępowania – Z. A. S.A. do występowania w postępowaniu o unieważnienie patentu, podniósł ponadto zarzuty dotyczące merytorycznej oceny decyzji UP z 26 stycznia 2006 r. i wniósł o jej uchylenie.

Ustosunkowując się w odpowiedzi na skargę do zarzutu braku interesu prawnego Z. A. Urząd Patentowy RP wskazał, że Z. eksploatują proces utleniania cykloheksanu w skali przemysłowej od roku 1974. Proces ten stanowił oryginalne opracowanie krajowe będące współwłasnością Z. A. T. i I.C.P. w W. Ponadto w latach 1993-2003 Z. A. T. wspólnie z Politechniką Warszawską oraz Instytutem Chemii Organicznej PAN prowadziły prace badawczo-rozwojowe, których efektem było uruchomienie zmodernizowanej instalacji w T. Dalszy rozwój procesu utleniania cykloheksanu i udoskonalenie jego efektywności ekonomicznej leży w żywotnym interesie Z.A.T. Z.A. w T.-M. w odpowiedzi na skargę podniosły dodatkowo, że istota interesu prawnego (źródło legitymacji czynnej) przysługującego skarżącej spółce wynikała przede wszystkim z konstytucyjnej zasady swobody prowadzenia (wolności) działalności gospodarczej, wyrażonej w art. 20 i 22 Konstytucji RP oraz art. 5 ustawy o działalności gospodarczej. Prace uczestnika, prowadzone jeszcze przed dokonaniem zgłoszenia wynalazku przez skarżącego w celu uzyskania patentu, nakierowane były na ograniczenie ilości stosowanych w tym procesie katalizatorów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając skargę K. uznał, że dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji podstawowe znaczenie ma kwestia istnienia interesu prawnego uczestnika postępowania (wnioskodawcy) do wystąpienia z wnioskiem o unieważnienie patentu. Za punkt wyjścia do analizy tego zagadnienia Sąd przyjął dychotomiczny podział na katalityczny i niekatalityczny sposób uzyskiwania produktu objętego patentem, tj. podział na dwie przeciwstawne sobie, wzajemnie się wykluczające części, grupy, kategorie, klasy. Zdaniem Sądu, pomimo tego, że ilości katalizatora używane przez wnioskodawcę w procesie wytwarzania wodoronadtlenku cykloheksylu podlegają stałemu zmniejszaniu i wkrótce będą to ilości śladowe, to z punktu widzenia logiki formalnej, nawet jeżeli proces będzie prowadzony z użyciem śladowych ilości katalizatora, będzie miał charakter katalityczny i w tym zakresie będzie przeciwstawny rozwiązaniu objętemu patentem nr PL-178142, przewidującemu uzyskiwanie wodoronadtlenku cykloheksylu w sposób niekatalityczny. Sąd przypomniał, że przepisy p.w.p. (a poprzednio ustawy o wynalazczości) nie definiują na własny użytek pojęcia interesu prawnego, wobec czego zastosowanie ma wprost art. 28 k.p.a., zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Odnosząc się do stwierdzenia Z. A., że ich interes prawny uzasadnia fakt prowadzenia badań i prób nad niekatalitycznym procesem utleniania cykloheksanu, a udzielone prawo (patent nr PL 178142) w zasadniczy sposób zawęża pole eksploatacji i stanowi blokadę dla ulepszania instalacji, Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 16 ust. 8 p.w.p. nie narusza się patentu na wynalazek przez stosowanie wynalazku do celów badawczych, czego ani uczestnik postępowania, ani Urząd Patentowy nie wzięli pod rozwagę. W ocenie Sądu wniosek Z. A. o unieważnienie patentu miał w istocie charakter prewencyjny i całkowicie pomijał różnicę między katalitycznym i niekatalitycznym sposobem uzyskiwania pożądanego produktu.

Oceniając zgodność zaskarżonej decyzji z regulacją art. 10 ustawy o wynalazczości w odniesieniu do warunku możliwości zastosowania opatentowanego rozwiązania Sąd uznał, że najlepszą metodą sprawdzenia, czy wynalazek opatentowany na rzecz uprawnionego nadaje się do zastosowania w skali przemysłowej było przystąpienie do rozmów w sprawie udzielenia licencji, w toku których dałoby się uzyskać jednoznaczną odpowiedź w tej kwestii.

Z. A. w T.-M. S.A. zaskarżyły do Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrok Sądu pierwszej instancji z 29 sierpnia 2006 r. w całości i wniosły o jego uchylanie. W podstawach skargi kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego:

a) poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 68 ust. 1 ustawy o wynalazczości zamiast art. 89 ust. 1 w zw. z art. 255 pkt 1 oraz z art. 315 ust. 1 i 3 oraz 317 p.w.p. i ocenianie interesu prawnego uczestnika na podstawie pierwszego z wymienionych przepisów zamiast na podstawie art. 89 ust. 1 p.w.p.

oraz

poprzez błędną wykładnię przepisu art. 68 ust. 1 ustawy o wynalazczości czy to art. 89 ust. 1 p.w.p. w zw. z art. 28 k.p.a. oraz w zw. z art. 20 i 22 Konstytucji RP i art. 5 Ustawy o działalności gospodarczej z 19 listopada 1999 r. (obwiązującej w dacie wydania decyzji Urzędu Patentowego) poprzez ustalenie, że uczestnik w niniejszej sprawie nie ma interesu prawnego w rozumieniu art. 68 ust. 1 ustawy o wynalazczości, czy art. 89 ust. 1 p.w.p., lecz ma interes faktyczny, mimo że ustalony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stan faktyczny pozwala przy prawidłowej wykładni przyjąć, iż interes ten jest interesem prawnym;

b) poprzez błędną wykładnię przepisu art. 10 i 11 ustawy o wynalazczości w zw. z art. 315 ust. 3 p.w.p. i przyjęciu przez WSA, że patent na wynalazek nr PL-178142 posiada przymiot nowości i nieoczywistości, mimo że ustalenia poczynione w sprawie oraz zebrany materiał dowodowy winny doprowadzić do ustalenia w świetle powołanych wyżej przepisów, iż patent ten w chwili rejestracji ze względu na brak spełnienia przesłanki nowości i nieoczywistości nie zasługiwał na rejestrację, a zatem i decyzja Urzędu Patentowego w przedmiocie jego unieważnienia jest prawidłowa. Zdaniem strony skarżącej przesłanki braku nowości i nieoczywistości wynalazku nie zostały bliżej przeanalizowane przez Sąd, mimo obszernego przytoczenia stanowisk wszystkich stron w tym przedmiocie. Nie zmienia to jednak faktu, że Sąd w swych rozważaniach prawnych pośrednio podzielił argumentację skarżącego, iż doszło do wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 10 i 11 oraz 68 ust. 1 ustawy o wynalazczości.

Uzasadniając pierwszy z postawionych zarzutów strona wnosząca skargę kasacyjną podniosła, że Sąd nie wypowiedział się, na podstawie jakich przepisów dokonał oceny interesu prawnego uczestnika postępowania. Konstrukcja uzasadnienia wskazuje, że Sąd oparł ocenę interesu prawnego na przepisie art. 68 ust. 1 ustawy o wynalazczości. Zdaniem strony niewłaściwe zastosowanie art. 68 ust. 1 ustawy o wynalazczości zamiast art. 89 ust. 1 p.w.p. wynika z niewłaściwej interpretacji przepisów przejściowych tej ostatniej ustawy, a w szczególności art. 315 ust. 1 i 3 w zw. z art. 317 i 255 pkt 1. Przepisy te pozwalają przyjąć, że chociaż sama rejestracja wynalazku pozostaje w mocy i ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu również oceniane są według przepisów dotychczasowych, to jednak samo postępowanie o unieważnienie patentu ze względu na charakter tego postępowania oraz regulację art. 317 w zw. z art. 315 oraz 255 pkt 1 p.w.p. będzie się toczyło według art. 89 ust. 1 tej ustawy, jeżeli było wszczęte w czasie jej obowiązywania.

Zdaniem strony skarżącej, dokonana przez Sąd w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym wykładnia art. 89 ust. 1 jest błędna. W orzecznictwie zgodnie podkreśla się, że skoro w p.w.p. nie zdefiniowano pojęcia interesu prawnego, w sprawach własności przemysłowej zastosowanie będzie miał art. 28 k.p.a. Za materialnoprawne źródło interesu prawnego skarżącego uznać należy art. 20 i 22 Konstytucji czy art. 5 ustawy o działalności gospodarczej, statuujących swobodę działalności dla przedsiębiorców. Nieprawidłowe jest zatem założenie Sądu, który dokonując podziału dychotomicznego na katalityczny i niekatalityczny sposób rozkładu cykloheksanu jako wzajemnie wykluczające się grupy czy kategorie, dowodził, że podział ten jest podstawą do dalszych rozważań dotyczących interesu prawnego wnioskodawcy. Podział ten może mieć znaczenie dla oceny sprawy w kontekście zasadności przyznania praw związanych z udzielonym patentem na wynalazek czy jego naruszania, ale nie dostarcza norm prawa materialnego uzasadniających interes prawny Z. A. Swoboda prowadzenia działalności przez Z. jest zagrożona zarówno poprzez "blokowanie podjęcia działalności wskutek ochrony patentowej wynalazku, który nie zasługuje na ochronę", jak i poprzez zagrożenie podnoszenia roszczeń dotyczących naruszenia tego patentu. Ponadto zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala przyjąć, że cały kontekst technologiczny opisu patentowego PL-178142 wskazuje, iż produktami głównymi, de facto objętymi ochroną patentową, są cykloheksanol i cykloheksanon, a nie wodoronadtlenek cykloheksylu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną spółka K. H., H. wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona.

Na wstępie należy zauważyć, że kwestią zasadniczą w sprawie jest ocena interesu prawnego wnioskodawcy. Stwierdzenia braku interesu prawnego sprawia, że zbędna jest ocena pozostałych zarzutów zgłoszonych w stosunku do udzielonego patentu. Konsekwentnie zatem Sąd I instancji nie dokonał analizy zarzutów skargi dotyczących warunku nowości, nieoczywistości i możliwości stosowania wynalazku. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny swoimi rozważaniami objął wyłącznie kwestię interesu prawnego Z. A. S.A., którego istnienie, tak pod rządem ustawy Prawo własności przemysłowej z 2000 r., jak i ustawy o wynalazczości z 1972 r., jest warunkiem skutecznego żądania unieważnienia patentu w postępowaniu spornym przed Urzędem Patentowym. Rozważenie przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutu naruszenia art. 10 i art. 11 ustawy o wynalazczości w zw. z art. 315 ust. 3 p.w.p. byłoby zatem przedwczesne, skoro kwestie te nie były przedmiotem rozważań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

I. Odnosząc się do zarzutu skargi kasacyjnej obejmującego kwestie intertemporalne należy podkreślić, że ustawa z 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej w art. 315 ust. 3 wyraża zasadę, w myśl której zdolność patentową wynalazku zgłoszonego do ochrony przed dniem wejścia w życie tej ustawy (tj. przed dniem 22 sierpnia 2001 r.) ocenia się na podstawie dotychczasowych przepisów. Przepisami stanowiącymi podstawę do oceny zdolności ochronnej spornego wynalazku są zatem przepisy ustawy z 19 października 1972 r. o wynalazczości. Sprawy będące przedmiotem postępowania spornego przed Urzędem Patentowym RP, w tym postępowania o unieważnienie patentu (art. 255 pkt 1 p.w.p.) wszczęte pod rządami cytowanej ustawy z 30 czerwca 2000 r., toczą się jednak według jej przepisów. Ocena interesu prawnego wnioskodawcy następuje zatem na podstawie art. 89 ust. 1 p.w.p. Z tego też względu trafnie podniesiono w skardze kasacyjnej, że Sąd I instancji powinien ocenić interes prawny uczestnika postępowania na podstawie art. 89 ust. 1 p.w.p., zgodnie z którym patent może być unieważniony na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny, jeżeli wykaże, że nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu. Jednocześnie pamiętać należy, że art. 68 ust. 1 ustawy o wynalazczości również wymagał wykazania interesu prawnego, dlatego uchybienie Sądu I instancji, polegające na błędnym powołaniu tego przepisu w uzasadnieniu wyroku nie miało istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Na marginesie należy też zwrócić uwagę, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku kilkakrotnie, omyłkowo, wskazano numerację przepisów odnoszących się do ustawy o wynalazczości, zamiast do ustawy - Prawo własności przemysłowej .

II. Z. A. w T.-M. w toku postępowania przed Urzędem Patentowym swój interes prawny uzasadniły we wniosku wszczynającym postępowanie z 14 sierpnia 2002 r. oraz w piśmie z 17 stycznia 2006 r. Wiarygodność wskazanych tam okoliczności nie została zakwestionowana ani przez organ, ani też przez Sąd I instancji. Oświadczenia wnioskodawcy zawarte w powołanych pismach stanowiły podstawę dla Urzędu Patentowego przyjęcia istnienia interesu prawnego po stronie wnioskodawcy. Należy przypomnieć, że we wniosku wszczynającym postępowanie strona skarżąca podała, iż prowadzi badania i próby nad niekatalitycznym procesem utleniania cykloheksanu, a udzielony patent zawęża "pole eksploatacji". W piśmie z 17 stycznia 2006 r. wnioskodawca wyjaśnił ponadto, że eksploatuje proces utleniania cykloheksanu w skali przemysłowej od 1974 r. i w wyniku prowadzonych badań stale zmniejsza ilość katalizatora, tak aby w przyszłości zaniechać jego stosowania. W powołanym piśmie wnioskodawca wyraźnie sprecyzował także swój cel wyjaśniając, że dąży do "zaniechania stosowania katalizatora w etapie utleniania cykloheksanu". Skarżący podnosił również, że udzielone prawo stanowi blokadę dla pracujących instalacji i ich ulepszania. Ani organ, ani Sąd nie zakwestionował tego oświadczenia. Z ustaleń Urzędu Patentowego, przyjętych również w podstawie faktycznej zaskarżonego wyroku wynika ponadto, że patent nr PL-178142 w zastrzeżeniach 1-9, 14-15, 16-17 zastrzega cechy ciągłego procesu utleniania cykloheksanu odnoszące się zarówno do procesu katalicznego, jak i niekatalicznego (str. 5 i 6 uzasadnienia wyroku). W tym kontekście nie można podzielić poglądu prezentowanego w uzasadnieniu Sądu I instancji, że brak interesu prawnego wynika z możliwości wykorzystania wynalazku dla celów badawczych bez zgody uprawnionego. Prawo wyłączności wynikające z patentu doznaje ograniczeń w zakresie i przypadkach wskazanych wyraźnie w ustawie. Wątpliwości Sądu I instancji, czy w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi sytuacja określona dyspozycją art. 69 ust. 1 pkt 3 p.w.p., Naczelny Sąd Administracyjny uznał za nieuzasadnione. Zgodnie z treścią tego przepisu, nie narusza się patentu przez stosowanie wynalazku do celów badawczych i doświadczalnych, dla dokonania jego oceny, analizy albo nauczania. Nie stanowi zatem naruszenia patentu m. in. takie korzystanie z cudzego, prawnie chronionego wynalazku, które polega np. na wykorzystaniu go jako narzędzia badawczego w tych pracach naukowo-badawczych, eksperymentalnych, analitycznych lub cennych oraz w działalności dydaktycznej, które nie zmierzają do osiągnięcia dających się skomercjalizować wyników (A. Szewc, Naruszenie własności przemysłowej, Warszawa 2003, str. 62). Taki przypadek nie zachodzi jednak w rozpoznawanej sprawie. Z. A. nie są jednostką badawczo-naukową, katalityczne procesy utleniania cykloheksanu przeprowadzają w skali przemysłowej od wielu lat w celu produkcji cykloheksanolu i cykloheksanonu, które są podstawowymi składnikami wykorzystywanymi w dalszym procesie produkcji. W takim też charakterze i rozmiarze zamierzają przeprowadzać w przyszłości niekatalityczne utlenianie cykloheksanu.

Na marginesie należy zwrócić uwagę, że Sąd pomyłkowo podał przepis wskazujący na prawo do stosowania wynalazku dla celów badawczych bez zgody uprawnionego. Uprawnienie takie nie wynika z art. 16 ust. 8 p.w.p., ale z art. 69 ust.1 pkt 3 tej ustawy, względnie z art. 16 ust. 8 ustawy o wynalazczości z 1972 r.

III. Przepisy ustawy – Prawo własności przemysłowej (a poprzednio – ustawy o wynalazczości) nie definiują pojęcia interesu prawnego. W postępowaniu spornym dotyczącym unieważnienia patentu ma zatem zastosowanie przepis art. 28 k.p.a., zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu swój interes prawny lub obowiązek. Kategoria interesu prawnego, na której oparta jest legitymacja procesowa w postępowaniu administracyjnym, należy do szeroko rozumianego prawa materialnego. Wykazanie się interesem prawnym polega na możliwości żądania od organu administracji podjęcia określonych czynności mających na celu zrealizowanie interesu lub usunięcie zaistniałego zagrożenia. Interes prawny musi być osobisty, własny, indywidualny, znajdujący swoją podstawę w przepisach prawa materialnego oraz potwierdzenie w okolicznościach faktycznych (J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 224). Interes prawny ma jednak nie zawsze tylko taka osoba, której praw i obowiązków bezpośrednio będzie dotyczyła decyzja administracyjna. O interesie prawnym w rozumieniu art. 28 k.p.a. można mówić także wtedy, gdy istnieje związek pomiędzy sferą indywidualnych praw lub obowiązków danej osoby, a sprawą administracyjną, w której może nastąpić konkretyzacja tych praw i obowiązków. Interes prawny ma zatem m. in. podmiot żądający unieważnienia prawa z patentu, gdyż jego prawa osobiste lub majątkowe są lub mogą być naruszone wykonywaniem prawa z rejestracji. Ocena, czy ukształtowanie sytuacji prawnej jednego podmiotu (uprawnionego) wpłynie na sytuację prawną innego podmiotu (tu: wnioskodawcy) w taki sposób, aby można było mówić o istnieniu po jego stronie interesu prawnego do wniesienia żądania unieważnienia patentu, wymaga dokonania szczegółowej analizy okoliczności faktycznych sprawy.

Pojęcie interesu prawnego w rozumieniu przepisów nie obowiązującej już ustawy o wynalazczości oraz ustawy Prawo własności przemysłowej było wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi doktryny. W kontekście zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej i stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia Sądu I instancji, warto w szczególności zwrócić uwagę na te z nich, które odnoszą się do podmiotów prowadzących konkurencyjną działalność, w ramach której zamierzają korzystać z wynalazku objętego patentem. W doktrynie już pod rządem ustawy o wynalazczości z 1972 r. przyjmowano, że interes prawny w unieważnieniu patentu mają konkurenci uprawnionego z patentu, którzy zamierzają wytwarzać takie przedmioty lub stosować taką technologię, jak opisana w dokumencie patentowym. W komentarzu do prawa wynalazczego (S. Sołtysiński, A. Szajkowski, T. Szymanek, Komentarz do prawa wynalazczego, Warszawa 1990, str. 315), powołując się na wcześniejszą pracę A. Kopffa (A. Kopff, Prawo wynalazcze. Zagadnienia wybrane, Warszawa 1978, str. 159), podzielony został pogląd, że interes prawny ma "...konkurent uprawnionego z patentu, który chce wytwarzać takie przedmioty lub stosować taką technologię, jak opisana w dokumencie patentowym...". Także J. Błeszyński i M. Staszków w monografii Prawo autorskie i wynalazcze (Warszawa 1983, str. 363) wskazują, że interes prawny w unieważnieniu patentu ma między innymi "...osoba, która jest zainteresowana przemysłowym stosowaniem wynalazku, o którym sądzi, że nie powinien zostać opatentowany...". Takie stanowisko prezentował również J. Szwaja (System prawa własności intelektualnej, Prawo wynalazcze, red. J. Szwaja i A. Szajkowski, Wydawnictwo PAN 1990, t. III, str. 412), który powołując się na wcześniejszą literaturę uważa, że interes prawny ma także "...konkurent uprawnionego z patentu, który już stosuje lub zamierza korzystać z wynalazku chronionego danym patentem". Podobne stanowisko prezentowane jest również w doktrynie pod rządem ustawy - Prawo własności przemysłowej (por. w szczególności: A. Szewc, G. Jyż, Prawo własności przemysłowej, Warszawa 2003, str. 200-201). W kontekście prezentowanych wyżej, utrwalonych poglądów doktryny, nie można podzielić stanowiska Sądu I instancji, że brak jest podstaw do zastosowania tak szerokiego uzasadnienia interesu prawnego wnioskodawcy, jak w powołanym przez Sąd wyroku WSA w Warszawie z 13 czerwca 2005 r., LEX 167150 (str. 17 uzasadnienia).

W świetle przedstawionych powyżej jednomyślnych poglądów doktryny należało stwierdzić, że interes prawny w żądaniu unieważnienia patentu ma również "realny" konkurent uprawnionego z patentu. Realny konkurent to taki, którego zamiar wytwarzania przedmiotów lub stosowania technologii opisanej w dokumencie patentowym wiąże się ściśle z zakresem prowadzonej przez niego działalności zarobkowej czy zawodowej, konkurent, którego zamiar stosowania rozwiązania objętego patentem jest wiarygodny, albowiem wynika z obiektywnej oceny okoliczności faktycznych danej sprawy. Interes prawny takiego podmiotu znajduje oparcie w prawie materialnym - w art. 63 ust. 1 p.w.p., z którego wynika prawo uprawnionego z patentu do wyłącznego korzystania z wynalazku w sposób zarobkowy i zawodowy na całym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej (tzw. "monopol patentowy"). W przypadku opatentowania metody produkcji korzystanie to polega na stosowaniu sposobu będącego przedmiotem wynalazku, jak też używaniu, oferowaniu, wprowadzaniu do obrotu lub importowaniu dla tych celów produktów otrzymanych bezpośrednio tym sposobem (art. 66 ust. 1 p.w.p.). Prawo z patentu jest skuteczne erga omnes, a zatem ogranicza prawa konkurentów do korzystania z wynalazku w zakresie wyznaczonym zastrzeżeniami patentowymi i powoduje, że nabycie uprawnień do korzystania z rozwiązań technicznych objętych prawami ochronnymi danego patentu może nastąpić jedynie poprzez zawarcie umowy licencyjnej z właścicielem patentu. Reasumując, konkurent uprawnionego z patentu, zainteresowany przemysłowym stosowaniem wynalazku o którym sądzi, że nie powinien zostać opatentowany z uwagi na to, że nie zostały spełnione ustawowe warunki do jego uzyskania, posiada interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. uprawniający go do wszczęcia postępowania w sprawie unieważnienia patentu.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy należało przyjąć, że ewentualne unieważnienie patentu wpłynie na prawa i obowiązki Z. A. w ten sposób, że podmiot ten będzie miał prawo do pozyskiwania niezbędnych dla jego działalności cykloheksanonu i cykloheksanolu, tj. substancji powstałych w wyniku utleniania cykloheksanu, przy zastosowaniu metod zastrzeżonych w zastrzeżeniach spornego patentu, bez konieczności ubiegania się o licencję, czy bez obaw, że zostanie wezwany do zaprzestania produkcji w związku z naruszeniem prawa przyznanego wcześniej innemu podmiotowi. Tak długo jak udzielony patent nie zostanie unieważniony, skutkami wyłączności dotknięte są Z. A. przez to, że podmiot ten, bez zgody uprawnionego, nie może korzystać w sposób zarobkowy lub zawodowy z wynalazku objętego patentem. W świetle powołanych wyżej poglądów doktryny dotyczących rozumienia interesu prawnego, brak interesu prawnego strony skarżącej uzasadniałoby więc stwierdzenie, że wnioskodawca albo nie zamierza w ogóle prowadzić procesu utleniania cykloheksanu metodą niekatalityczną, albo zamierza ją prowadzić według innej technologii, aniżeli wynika to z udzielonego patentu i zastrzeżenia spornego patentu nie stoją temu na przeszkodzie. Okoliczności takie nie wynikają z ustaleń faktycznych zawartych w decyzji Urzędu Patentowego, przyjętych za podstawę orzekania przez Sąd I instancji. Stwierdzając brak istnienia interesu prawnego Sąd nie kwestionował, że wnioskodawca jest konkurentem uprawnionego z patentu, który wytwarza w celach produkcyjnych, w skali przemysłowej takie same produkty jak przewiduje to chroniony patentem wynalazek z tych samych substancji. Z uzasadnienia Sądu I instancji, który kontroluje legalność zaskarżonej decyzji i sam nie ustala stanu faktycznego, nie wynika, by uchylając zaskarżoną decyzję Sąd wskazał okoliczności faktyczne, których wyjaśnienie wymagałoby przeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu zbadania istnienia interesu prawnego uczestnika postępowania. Należało zatem przyjąć, że Sąd w tym zakresie nie kwestionował stanu faktycznego przyjętego w uzasadnieniu decyzji Urzędu Patentowego. W zaskarżonym orzeczeniu podkreślono natomiast, że brak jest podstaw do zastosowania tak szerokiego uzasadnienia interesu prawnego wnioskodawcy, jak przyjął to Urząd Patentowy, i że złożony wniosek "ma charakter prewencyjny". Takiego poglądu nie można podzielić. Rozpoczęcie produkcji wymaga niejednokrotnie kosztownych i długich przygotowań. Istota i cel wniosku o unieważnienie patentu podmiotu konkurencyjnego, który nie rozpoczął jeszcze produkcji według metody objętej patentem, polega właśnie na uzyskaniu pewności, co do możliwości wdrożenia określonego rozwiązania technicznego oraz na uniknięciu w przyszłości sporu z uprawnionym z patentu. Z natury swej odnosi się zatem do sytuacji przyszłej, która wymaga rozłożonych w czasie działań. Realność i wiarygodność deklarowanego zamiaru wykorzystania rozwiązania technicznego podlega ocenie przez odniesienie się do kryteriów obiektywnych, z uwzględnieniem w szczególności faktu, że Z. A. w T.-M. eksploatują proces utleniania cykloheksanu w skali przemysłowej od roku 1974, nie są więc wyłącznie jednostką badawczą. W tym też kontekście należało ocenić oświadczenie wnioskodawcy, że wykorzystywanie przez niego wynalazku na który udzielono patent, wykracza poza zakres prowadzenia prób i badań oraz że w związku z tym sam patent zawęża pole eksploatacji.

IV. Należy podkreślić, że istnienie interesu prawnego po stronie wnioskodawcy w żadnym razie nie przesądza ostatecznego wyniku postępowania w sprawie unieważnienia patentu. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokona oceny zaskarżonej decyzji pod kątem spełnienia warunku nieoczywistości rozwiązania objętego ochroną patentową, jego nowości i możliwości stosowania – tj. zbada, czy udzielenie praw wyłącznych w postaci patentu nastąpiło z naruszeniem warunków ustawowych, co stanowiłoby podstawę do unieważnienia patentu.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał za uzasadniony zarzut naruszenia art. 89 ust. 1 w zw. z art. 255 pkt 1 oraz art. 315 ust. 1 i 3 oraz 317 p.w.p., poprzez jego błędną wykładnię i na podstawie art. 185 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.