Wyrok NSA oz. w Szczecinie, sygn. akt SA/Sz 1278/00
NSA oz. w Szczecinie
Data orzeczenia: 2002-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 605  Ewidencja ludności, dowody tożsamości, akty stanu cywilnego, imiona i nazwisko, obywatelstwo, paszporty
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174
law: Obwieszczenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 15 czerwca 1984 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Teza: Ustalając, czy nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /t.j. Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174 ze zm./ należy badać zamiar osoby, która ma być wymeldowana. Zamiar ten ma bowiem istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu w rozumieniu tego przepisu rzeczywiście doszło. Przy ustaleniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie mieć będzie czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu /przebywanie w nim w sensie fizycznym, praca, nauka/ a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim.

TEZY

Ustalając, czy nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /t.j. Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174 ze zm./ należy badać zamiar osoby, która ma być wymeldowana. Zamiar ten ma bowiem istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu w rozumieniu tego przepisu rzeczywiście doszło. Przy ustaleniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie mieć będzie czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu /przebywanie w nim w sensie fizycznym, praca, nauka/ a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Mirosława D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sz. z dnia 19 maja 2000 r. (...) w przedmiocie wymeldowania - uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Ś. z dnia 28 marca 2000 r. (...); (...).


UZASADNIENIE

W dniu 1 września 1999 r. Mirosław D. złożył wniosek o wymeldowanie synowej Ewy D. wraz z małoletnią Jowitą D. z lokalu położonego w K. 6 gm. Ś. będącego własnością wnioskodawcy. We wniosku wskazał, że Ewa D. nie mieszka w tym lokalu od dwóch lat.

Wójt Gminy Ś. decyzją z dnia 28 marca 2000 r. na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /t.j. Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174 ze zm./ i art. 104 Kpa odmówił wymeldowania z pobytu stałego Ewy D.

Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji podniósł, że małżeństwo Ewy D. i Grzegorza D. zostało rozwiązane przez rozwód wyrokiem Sądu Okręgowego w Sz. z dnia 11 marca 1999 r. Sąd nie orzekł o sposobie korzystania z mieszkania, a wniosek o podział majątku pozostawił bez rozpatrzenia.

Mirosław D. w toku postępowania twierdził, że Ewa D. dobrowolnie opuściła miejsce stałego pobytu. Ewa D. zaprzeczyła tym twierdzeniom, podnosząc, że wraz z dzieckiem została wyrzucona przez wnioskodawcę na bruk. Nie mając możliwości uzyskania innego mieszkania, zamieszkała w mieszkaniu matki o powierzchni 34 m2, w którym zameldowanych jest osiem osób.

W ocenie organu orzekającego nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, uprawniające organ do wydania decyzji o wymeldowaniu. Ewa D. nie opuściła miejsca stałego pobytu, lecz została z tego miejsca wyrzucona przez wnioskodawcę.

Odwołanie od tej decyzji wniósł Mirosław D. podnosząc, że Ewa D. nie posiadała nigdy uprawnień do nieruchomości w K. Lokal ten opuściła dobrowolnie i od dwóch lat mieszka w K.P. Dlatego wniósł o uchylenie decyzji i wymeldowanie Ewy D.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sz., na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa, art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174 ze zm./, po rozpatrzeniu odwołania Mirosława D., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy wskazał, że Ewa D. w chwili obecnej nie posiada uprawnień do przebywania w przedmiotowym lokalu, gdyż uprawnienia te zostały cofnięte przez właściciela nieruchomości Mirosława D. przez złożenie w dniu 1 września 1999 r. wniosku o wymeldowanie. W ocenie Kolegium Ewa D. nie opuściła dobrowolnie i na trwale spornego lokalu, a istotnym elementem tej kwestii było dokonanie oceny zamiaru strony co do zmiany miejsca pobytu stałego.

Ewa D. w pismach z 10 stycznia i 14 lutego 2000 r. oświadczyła, że została wyrzucona z mieszkania w K. na ulicę i uniemożliwiono jej nawet zabranie rzeczy osobistych. Kolegium okoliczność tę uznało za udowodnioną bowiem takie ustalenia poczynił Sąd w uzasadnieniu wyroku rozwiązującym małżeństwo Ewy D. z Grzegorzem D. W tych okolicznościach Kolegium uznało, że wobec niespełnienia jednej z dwóch przesłanek niezbędnych do wymeldowania z pobytu stałego określonych w pierwszej części art. 15 ust. 2 cyt. ustawy, odmowa wymeldowania odpowiada prawu.

Mirosław D. w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Skarżący podniósł, że Ewa D. dobrowolnie opuściła nieruchomość skarżącego jeszcze przed rozwodem, tj. w kwietniu 1998 r. i zamieszkiwała w K.P. Zaprzeczył, że wraz z synem Grzegorzem "wyrzucił" Ewę D. z mieszkania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sz., odpowiadając na skargę, wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem przepisów prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę decyzji stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174 ze zm./. Przewiduje on wymeldowanie w drodze decyzji administracyjnej, które, stanowiąc wyjątek od wprowadzonej w art. 15 ust. 1 zasady realizacji obowiązku wymeldowania przez osobę opuszczającą dotychczasowe miejsce pobytu /własny obowiązek meldunkowy/, możliwość tę ogranicza wymogami łącznego zaistnienia wymienionych w nim przesłanek.

Wydanie decyzji o wymeldowaniu z miejsca pobytu stałego lub tymczasowego trwającego ponad dwa miesiące jest bowiem możliwe w następujących sytuacjach:

- jeżeli osoba, która opuściła miejsce dotychczasowego pobytu bez wymeldowania utraciła uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym była zameldowana, lub

- jeżeli osoba, która opuściła dotychczasowe miejsce pobytu bez wymeldowania, nie przebywa w nim co najmniej przez okres sześciu miesięcy, a jej nowego miejsca pobytu nie można ustalić.

Odmowa wymeldowania w drodze decyzji możliwa jest wówczas, gdy którakolwiek z przesłanek warunkujących wymeldowanie w danym stanie faktycznym nie została wypełniona.

Obowiązkiem organu administracji rozpatrującego sprawę o wymeldowanie jest nie budzące wątpliwości ustalenie istnienia bądź nieistnienia przesłanek do wymeldowania. Obowiązek ten wynika z zasady dążenia do prawdy obiektywnej określonej w art. 7 Kpa, co nakazuje organowi podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Przepisem gwarantującym realizację tej zasady jest art. 77 par. 1 Kpa, który obciąża organ obowiązkiem wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz art. 80 Kpa, który zobowiązuje organ do dokonania oceny, czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

W rozpatrywanej sprawie miejsce pobytu Ewy D., o której wymeldowanie ubiega się skarżący jest znane, dlatego ocenę zaskarżonej decyzji należało ograniczyć do pierwszego ze stanów faktycznych określonych w art. 15 ust. 2 cyt. ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

Sąd podziela pogląd organu orzekającego, że Ewa D. utraciła uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym jest zameldowana na stałe. Bezsporny jest fakt, że Ewa D. z woli skarżącego - jako właściciela nieruchomości położonej w K. gmina Ś. - została zameldowana na pobyt stały w tym lokalu i nie posiada podmiotowego prawa do tego lokalu. Jej uprawnienie do przebywania w nim miało charakter pochodny. Cofnięcie tego uprawnienia przez skarżącego, czego wyrazem jest złożenie wniosku o wymeldowanie skutkowało jego utratą.

W ocenie Sądu nie została natomiast w sposób dostateczny w świetle wymogów wynikających z art. 7, art. 77 i art. 80 Kpa wyjaśniona kolejna przesłanka przewidziana w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych dotycząca opuszczenia lokalu przez Ewę D.

Sąd podziela pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji, iż ustalając, czy nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy badać zamiar osoby, która ma być wymeldowana. Zamiar ten ma bowiem istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu w rozumieniu tego przepisu rzeczywiście doszło.

Przy ustaleniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, a tak właśnie uczyniono w niniejszej sprawie. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie mieć będzie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu /przebywanie w nim w sensie fizycznym, praca, nauka/ a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim.

W rozpoznawanej sprawie organy orzekające, wydając zaskarżoną decyzję, oparły ustalenia w przedmiocie braku przesłanki opuszczenia lokalu przez Ewę D. wyłącznie na jej pisemnych oświadczeniach i uzasadnieniu wyroku w sprawie o rozwód, sprzecznych z twierdzeniami skarżącego i podważonych przez niego w odwołaniu i skardze. Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że twierdzenia Ewy D. dotyczące opuszczenia miejsca stałego pobytu potwierdza uzasadnienie wyroku w sprawie o rozwód. W ocenie Sądu ustalenia zawarte w uzasadnieniu wyroku rozwiązującego małżeństwo przez rozwód nie wiążą organu administracji w postępowaniu o wymeldowanie tym bardziej, że skarżący nie był stroną w sprawie o rozwód, a strony postępowania administracyjnego zgłaszają sprzeczne twierdzenia, co do charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu.

Należy podnieść, że zgodnie z art. 365 par. 1 kodeksu postępowania cywilnego, orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i Sąd, który je wydał, lecz również inne Sądy i inne organy państwowe, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Natomiast przepis art. 366 kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami.

Powagę rzeczy osądzonej ma tylko sentencja wyroku, natomiast motywy orzeczenia i zawarte w nim ustalenia faktyczne wynikające z uzasadnienia wyroku rozwodowego nie są objęte powagą rzeczy osądzonej, zatem nie mogą stanowić podstawy rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu administracyjnym, w którym twierdzenia stron w zakresie opuszczenia lokalu są sprzeczne.

Dlatego w ocenie Sądu, skoro organy orzekające oparły swe ustalenia w przedmiocie braku przesłanki opuszczenia lokalu wyłącznie na oświadczeniu Ewy D. i ustaleniach zawartych w uzasadnieniu wyroku w sprawie o rozwód /którego skarżący nie był stroną/, to uznać należało, że zostały naruszone przepisy prawa procesowego art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy niezbędne będzie wyjaśnienie wszystkich okoliczności spornych i ponowna ocena ustaleń w aspekcie przesłanek do wymeldowania przewidzianych w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i art. 2 ust. 3 oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji.