Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 30/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2024-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 151 a
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 138 par 2
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 lutego 2024 r. sprawy ze sprzeciwu I.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] r. I.S. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem J.Z.

Decyzją z dna [...] r., nr [...] Wójt [...] odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia z uwagi na niespełnienie wymogu określonego w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako u.ś.r.), tj. wiek powstania niepełnosprawności.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako SKO) uchyliło w/w decyzję w całości, przekazując sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało na błędną interpretację przez organ I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. na tle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, nakazując organowi zbadanie czy wnioskodawczyni spełnia warunki do przyznania świadczenia z wyłączeniem części art. 17 u.ś.r., uznanej za niekonsytucyjną.

Następnie decyzją z dnia [...] r., nr [...] Wójt [...] odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia ponownie z uwagi na art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] SKO uchyliło w/w decyzję w całości, przekazując sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Na podstawie analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie SKO za bezsporne uznało spełnienie przesłanki przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i za nieuprawnioną i błędną uznało jednocześnie powieloną interpretację organu I instancji co do art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Wójt [...] odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia ponownie w oparciu o treść art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Na skutek odwołania wniesionego przez I.S. SKO decyzją z dnia [...] r., nr [...] uchyliło decyzję organu I instancji przekazując sprawę do ponownego rozpoznania, działając na podstawie art. 39 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (t.j.Dz. U. z 2023 r. poz.40), art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t. j. Dz.U. z 2018 r. poz. 570 z późn.zm.), art. 3 pkt 10, art. 3 pkt 21 , art. 17, art.23, art.24 ust. 4 , art.32 ust.2 u.ś.r. oraz art. 7, art.7a par. 1. Art.77, art.80, art. 107 par. 3, art. 138 § 2 w zw. z art. 17 pkt.1, art. 138 § 2a ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej jako k.p.a.).

W uzasadnieniu decyzji Kolegium podało, że w aktach sprawy znajduje się orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca strony wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] r. Ojciec strony jest wdowcem. SKO wskazało, że w dniu [...] 2023 r. przeprowadzony został przez organ I instancji wywiad środowiskowy ze stroną oraz jej ojcem. Jednocześnie organ odwoławczy podał, że z ustaleń organu i złożonego do akt sprawy oświadczenia wynika, że strona ma jeszcze rodzeństwo – dwóch braci.

SKO stwierdziło, iż odmowa przyznania świadczenia przez organ I instancji jest przedwczesna, ponieważ organ I instancji należycie nie zbadał, czy żądane świadczenie może być przyznane stronie. Mianowicie organ I instancji nie zweryfikował, w jakim stopniu inne osoby zobowiązane do alimentacji – synowie wymagającego opieki, mogą za pośrednictwem odpowiednich nakładów finansowych zapewnić opiekę niepełnosprawnemu ojcu, czy legitymują się znacznym stopniem niepełnosprawności, a poprzestano jedynie na oświadczeniu rodzeństwa strony i dokumentach o zatrudnieniu bez dalszych ustaleń, zobowiązania do złożenia dokumentów na potwierdzenie sytuacji majątkowej, rodzinnej, dochodowej, prób zwrócenia się do rodzeństwa strony w celu przeprowadzenia z nią czynności dowodowych - na wyżej wskazane okoliczności. SKO wskazało, że zobowiązania rodzinne i zawodowe dzieci, czy zamieszkiwanie w innej miejscowości, a nawet zagranicą nie są szczególnymi okolicznościami uniemożliwiającymi im sprawowanie opieki nad ojcem, w tym czynieniu nakładów finansowych na opiekę. Według Kolegium również strona winna w tym zakresie wykazywać inicjatywę dowodową niezależnie od obowiązku działania organu z urzędu.

Zdaniem SKO przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji po uzupełnieniu postępowania dowodowego we wskazanym wyżej zakresie, powinien dokonać ponownej oceny zaistnienia wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia.

Od powyższej decyzji strona wniosła sprzeciw do tutejszego Sądu nie zgadzając się z decyzją SKO i wskazując, że uprzednio Kolegium przyznało jej takie świadczenie w związku z opieką nad ojcem.

W odpowiedzi na sprzeciw Kolegium wniosło o jego oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Wniesiony w niniejszej sprawie sprzeciw od wskazanej powyżej decyzji SKO zasługuje na uwzględnienie

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023r., poz. 1634 ze zm., dalej w skrócie: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami prawa procesowego normującymi zasady procedury administracyjnej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Będąca przedmiotem sprzeciwu decyzja została wydana na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Stosownie do art. 64a p.p.s.a. od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. W myśl art. 64b § 1 p.p.s.a. do sprzeciwu od decyzji stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Przed dokonaniem merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji konieczne jest przede wszystkim wyjaśnienie zakresu dopuszczalnej jej kontroli przez sąd administracyjny. Wyznacza go art. 64e p.p.s.a., stanowiący, że rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Sprzeciw, podobnie jak i skarga, należy do instytucji (środków zaskarżenia) prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a nie instytucji (środków zaskarżenia) kodeksu postępowania administracyjnego. Z powołanego powyżej przepisu art. 64e p.p.s.a. wynika, że instytucja sprzeciwu ma charakter formalny i ograniczony, gdyż służy wyłącznie do zbadania prawidłowości zastosowania przez organ odwoławczy ustawowych przesłanek uchylenia decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Wniesienie sprzeciwu powoduje zatem wszczęcie postępowania o ograniczonym zakresie, obejmującym kontrolę decyzji administracyjnej z uwzględnieniem tylko kryteriów formalnych (por. A. Kabat, P.p.s.a. Komentarz, Warszawa 2018, t. 3 do art. 64a). W uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz. 935), wprowadzającą w postępowaniu sądowoadminstracyjnym instytucję sprzeciwu od decyzji podkreślono, że "sprzeciw nie będzie środkiem prawnym służącym kontroli materialno-prawnej podstawy decyzji ani prawidłowości zastosowania przez organ drugiej instancji przepisów prawa procesowego niezwiązanych z podstawami kasatoryjnymi" (por. uzasadnienie, VIII kadencja, druk sejm. nr 1186, s. 61). Stąd w postępowaniu ze sprzeciwu sąd ocenia jedynie, czy doszło do naruszenia art. 138 § 2 k.p.a. Sąd nie rozstrzyga o prawach i obowiązkach stron, lecz dokonuje oceny spełnienia w sprawie formalnych warunków wydania decyzji kasacyjnej. Rozstrzyganie na tym etapie o szczegółowych zagadnieniach natury materialnoprawnej byłoby przedwczesne (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2017 r., II OSK 3011/17). Oznacza to, że w przypadku sprzeciwu wykluczona jest tym samym całościowa kontrola legalności postępowania administracyjnego, (por. M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, M. Grzywacz, (w:) R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), P.p.s.a. Komentarz, 6. wydanie, Warszawa 2019, s. 724). Potwierdzeniem takiego stanowiska jest także treść art. 151a § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., w którym określono, że sąd, uwzględniając sprzeciw od decyzji, uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. Ustawa nie wskazuje innych, dodatkowych przesłanek uwzględnienia sprzeciwu od decyzji. W konsekwencji w piśmiennictwie wskazuje się, że w przypadku stwierdzenia przez sąd administracyjny, że skorzystanie z decyzji kasacyjnej nastąpiło zgodnie z przesłankami z art. 138 § 2 k.p.a., sąd oddala sprzeciw (por. M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, M. Grzywacz, op. cit., s. 726-727).

Zatem kontrola zgodności z prawem decyzji objętej sprzeciwem oznacza konieczność dokonania przez sąd oceny czy w realiach konkretnej sprawy organ II instancji w uzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezpodstawnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty. Podstawowym obowiązkiem sądu administracyjnego rozpoznającego sprzeciw od decyzji kasacyjnej będzie przede wszystkim ustalenie czy wystąpiły przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., a więc odstąpienie od zasady ogólnej ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy albo zakończenia jej w inny sposób.

Organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., gdy wystąpią łącznie następujące przesłanki:

a) postępowanie przed organem I instancji było prowadzone z naruszeniem przepisów postępowania;

b) konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Powyższy przepis nie zawiera unormowań dotyczących istoty i treści tych przesłanek. Ich stwierdzenie pozostawiono właściwemu organowi odwoławczemu, który obowiązany jest dokonać w tym zakresie stosownych ustaleń na tle okoliczności rozpoznawanej sprawy. Uzasadnione jest jednak stanowisko, że naruszenie przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym przyjęcie, iż wystąpiła pierwsza przesłanka, zachodzi, gdy :

a) organ pierwszej instancji nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego;

b) postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone, ale z rażącym naruszeniem przepisów procesowych (np. czynności przeprowadził pracownik wyłączony ze sprawy, stronę pozbawiono udziału w postępowaniu);

c) nastąpiło naruszenie przepisów postępowania przez nieustalenie istotnych okoliczności faktycznych, niezbędnych do prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego (por. B. Adamiak /w/ B. Adamiak, J. Borkowski, K.p.a. Komentarz 2017, s. 728–729; J.P. Tarno, Uprawnienia decyzyjne organu odwoławczego w świetle znowelizowanego art. 138 k.p.a. /w/ Analiza i oceny zmian k.p.a. w latach 2010–2011, red. M. Błachucki, T. Górzyńska, G. Sibiga, Warszawa 2012, s. 231, A. Kabat, op. cit., t. 3 do art. 64e).

Samo naruszenie przepisów postępowania przez organ pierwszej instancji, chociaż jest konieczną przesłanką uchylenia decyzji, nie jest przesłanką wystarczającą. Zakończenie postępowania odwoławczego w sposób kasacyjny wymaga bowiem dodatkowo stwierdzenia, że zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego co do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 15 lipca 2016 r., II OSK 2804/14).

Rozstrzygnięcia kasacyjne traktowane są jako wyjątek od zasady merytorycznego charakteru postępowania odwoławczego (por. G. Łaszczyca /w/ G. Łaszczyca, A. Martysz, A. Matan, K.p.a. Komentarz. Tom II. Komentarz do art. 104-269, s. 208 i nast. oraz powołane tam orzecznictwo). Warunkiem koniecznym dopuszczalności wydania decyzji w omawianym trybie jest zatem stwierdzenie, że sprawa nie może być załatwiona w sposób merytoryczny przez organ drugiej instancji. Podnieść należy, że rozstrzygnięcie, o którym mowa w art. 138 § 2 k.p.a., może zapaść, jeżeli wątpliwości organu II instancji co do stanu faktycznego sprawy nie można wyeliminować w trybie art. 136 k.p.a. Zgodnie z § 1 tego przepisu organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Stąd konieczność uzupełnienia w niewielkim zakresie postępowania dowodowego, przeprowadzenia określonego dowodu, bądź ocena już złożonych dowodów mieści się w kompetencjach organu odwoławczego, wyłączając dopuszczalność wydania decyzji kasacyjnej (por. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2016 r., II OSK 1427/16, wyrok NSA z dnia 27 lutego 2014 r., II OSK 2323/12, wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 lipca 2016 r., II SA/Kr 511/16 ). Przy czym, co należy wyraźnie podkreślić, organ odwoławczy jest kompetentny wyłącznie do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego. Przeprowadzenie postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części naruszałoby zawartą w art. 15 k.p.a. zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Każda sprawa winna być nie tylko rozstrzygnięta, ale i rozpoznana przez dwa organy administracji różnych stopni. Tylko tak rozumiana zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego stwarza gwarancje realizacji prawi interesów stron oraz uczestników postępowania (por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2018 r., II OSK 1029/18). Odstępstwa co do zakresu dopuszczalnego postępowania dowodowego przeprowadzanego przez organ odwoławczy przewidziano w art. 136 § 2 i 3 k.p.a.

Z uwagi na powyższe, jeżeli organ odwoławczy dochodzi do przekonania o konieczności wydania decyzji kasacyjnej, powinien nie tylko uzasadnić istnienie przesłanek wymienionych w art. 138 § 2 K.p.a., ale również wskazać, dlaczego nie skorzystał z możliwości przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego w trybie art. 136 K.p.a. Przy czym, w świetle w art. 138 § 2 K.p.a. konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy, mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, należy oceniać przez pryzmat przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w danej sprawie, co oznacza, że art. 64e p.p.s.a. należy rozumieć w ten sposób, że sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od decyzji ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a., ale czyni to w świetle przepisów prawa materialnego, mogących mieć zastosowanie w danej sprawie (zob. wyrok NSA z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. II OSK 3311/19, CBOSA).

Jak wynika z uzasadnienia objętej sprzeciwem decyzji, SKO uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania po pierwsze nie podzieliło bowiem stanowiska organu pierwszej instancji co do zastosowania w sprawie kryterium określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie SKO po wyroku TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, który wszedł w życie z dniem 23 października 2014 r. - oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W tym zakresie niewątpliwie ocenę SKO odnośnie art. 17 ust. 1 b u.ś.r. (uprzednio zresztą już dwukrotnie wyrażoną przez SKO w decyzjach kasacyjnych z dnia [...] września 2022 r. i [...] lutego 2023 r.) uznać należy za prawidłową.

Dalej SKO w objętej sprzeciwem decyzji nie podważyło, że J.Z. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] r. o znacznym stopniu niepełnosprawność, że jest wdowcem, a opiekę nad nim sprawuje jego córka (wnosząca sprzeciw) oraz że wnosząca sprzeciw zrezygnowała z zatrudnienia/nie podejmuje go w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem. Nie był także kwestionowany przez SKO zakres sprawowanej opieki. Natomiast SKO zwróciło uwagę, że organ I instancji nie zweryfikował w jakim zakresie inne osoby zobowiązane alimentacyjnie względem wymagającego opieki tzn. dwaj synowie, mogą osobiście lub finansowo zapewnić opiekę ich ojcu. Z powyższych względów SKO zobowiązało organ I instancji do uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie na w/w okoliczności i dokonanie ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej i rodzinnej synów wymagającego opieki. To zdaniem SKO uzasadniało wydanie decyzji w trybie art. 138 § 2 k.p.a.

W tym miejscu należy wskazać, iż instytucja świadczenia pielęgnacyjnego uregulowana została w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Mając na uwadze treść cyt. przepisów zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że nieuzasadnione i zbędne stanowiło wskazanie przez SKO na konieczność uzupełniania materiału dowodowego w sprawie co do posiadanego przez wnoszącą sprzeciw rodzeństwa, które ewentualnie mogłoby zaopiekować się ich ojcem czy to osobiście czy finansowo. Wskazane przez Kolegium okoliczności nie stanowią w świetle cyt. przepisów przesłankę, od której uzależnione byłoby prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem okoliczność, na którą wskazało SKO pozostaje bez wpływu na przyznanie lub odmowę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tego ewentualne ustalenia w tym względzie uznać należało za zbędne.

Nie budzi zatem żadnych wątpliwości, iż przeszkodą w przyznaniu wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić fakt posiadania przez nią rodzeństwa, które potencjalnie mogłoby sprawować opiekę nad ojcem lub spełniać obowiązek alimentacyjny w innej formie. Zauważyć należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego kto z spośród osób będących w tym samym stopniu pokrewieństwa względem osoby niepełnosprawnej winien sprawować opiekę nad nią i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W niniejszej sprawie nie było zatem podstaw do badania alternatywnych sposobów zapewnienia wymagającemu opieki niezbędnej opieki przez pozostałe osoby zobowiązane względem niej do alimentacji w sytuacji, gdy to wnosząca sprzeciw sprawuje opiekę nad ojcem. Wielość osób, które potencjalnie mogłyby sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną nie daje podstawy do podważania faktu sprawowania opieki przez osobę, która w sposób niejako zinstytucjonalizowany się jej podjęła, rezygnując bądź nie podejmując z tego powodu z aktywności zawodowej i ubiegając się o świadczenie z tego tytułu (zob. wyroki NSA z 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, z 28 lipca 2022, I OSK 1867/21).

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że w badanej sprawie SKO nie wykazało, że zaistniała konieczność zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., gdyż nie doszło do wydania przez organ I instancji decyzji z naruszeniem przepisów postępowania, gdzie konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

W tych realiach i na tle zebranego w sprawie materiału dowodowego, zdaniem Sądu, powołane przez organ odwoławczy okoliczności nie wypełniają przesłanek warunkujących wydanie decyzji kasacyjnej. Wskazany przez SKO zakres sprawy jego zdaniem konieczny do wyjaśnienia nie ma bowiem wpływu na rozstrzygnięcie patrząc przez pryzmat cyt. przepisów prawa materialnego mających w sprawie zastosowanie.

Wobec powyższego Sąd uznał, iż wydanie przez SKO decyzji kasacyjnej było nieuzasadnione. Organ mając zebrany materiał dowodowy w sprawie i stwierdzając w istocie błędną interpretację organu I instancji w zakresie art. 17 ust. 1 b u.ś.r. powinien był orzec w sprawie merytorycznie. Natomiast nie ulega wątpliwości, iż uzasadnienia do wydania decyzji kasacyjnej nie mogła stanowić okoliczność posiadanego przez stronę rodzeństwa i konieczność ustalenia przez organ I instancji ich możliwości finansowego lub osobistego wypełniania obowiązku alimentacyjnego wobec ich ojca. Powyższe nie stanowi przesłanki mającej wpływ na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego co czyni nieuzasadnionym wydanie decyzji na podstawie art. 138§ 2 k.p.a z podaną przez SKO argumentacją i wskazaniami co do konieczności uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie.

W tych okolicznościach zatem zdaniem Sądu organ odwoławczy powinien rozpoznać sprawę merytorycznie, tym bardziej że w sprawie zebrany został materiał dowodowych. Zwrócić należy uwagę, iż już w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] r. SKO podało, iż materiał w sprawie jest zebrany, stan faktyczny nie budzi wątpliwości, a nawet stwierdził spełnienie przesłankę z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Organ odwoławczy zobowiązany zatem będzie do ponownego rozpoznania sprawy. W sytuacji natomiast stwierdzenia, że zachodzi konieczności uzupełnienia materiału dowodowego, mając na uwadze, że w spawie zgromadzony został uprzednio znaczny materiał dowodowy, powinien ewentualnie skorzystać z możliwości przewidzianej w art. 106 k.p.a.

Wskazać należy, iż wnosząca sprzeciw wskazała przy tym, iż uprzednio SKO decyzją z dnia [...] r. przyznał jej świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem, które było przyznane terminowo do [...] r.

Końcowo Sąd zwraca uwagę na zmianę stanu prawnego jaka nastąpiła z wejściem z życie z dniem 1 stycznia 2024 r. ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 ze zm.), którą wprowadzono wiele zmian w u.ś.r., w tym dotyczących zasad przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd rozpoznając przedmiotową sprawę obowiązany był dokonać oceny według stanu faktycznego i prawnego z chwili wydania zaskarżonej decyzji przez Kolegium. Natomiast odnośnie zastosowania przez SKO przepisów prawa przy ponownym rozpoznaniu sprawy wskazać należy, iż zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Stosownie zaś do art. 63 ust. 2 ww. ustawy, osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.

Mając na względzie powyższe przepisy przejściowe związane ze zmianą zasad wspierania osób niepełnosprawnych i ich opiekunów stwierdzić należy, że o możliwości przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego przesądzi spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 u.ś.r. na dzień złożenia wniosku, stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r., ponieważ wniosek został złożony do dnia [...] r. Jeżeli organ w wyniku ponownego rozpoznania sprawy stwierdzi, że strona spełniła przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na dzień złożenia wniosku, będzie to oznaczało, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia [...] r. W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych w oparciu o art. 63 ust. 1 ww. ustawy o świadczeniu wspierającym.

W związku z powyższym Sąd, działając na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 64d § 1 w zw. art. 16 § 2 p.p.s.a.