Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 224/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Stuła-Marcela, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury (spr.), Monika Krywow, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 lipca 2023 r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 2 grudnia 2022 r. nr 2401-IEE.711.963.2022.2.MSN UNP: 2401-22-240588 w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ drugiej instancji, organ nadzoru) z dnia 2 grudnia 2022 r. nr 2401-IEE.711.963.2022.2.MSN UNP: 2401-22-240588 utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. (dalej: organ pierwszej instancji, organ egzekucyjny) z dnia 14 września 2022 r. nr [...] dotyczące częściowego umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec S. T. (dalej: zobowiązany, uczestnik) na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. (dalej: skarżący, wierzyciel) obejmujących zaległości składkowe za lata 2000 – 2005.

2. Postępowanie przed organami administracji.

2.1. Z akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny prowadził wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne na podstawie m.in. tytułów wykonawczych wierzyciela z dnia 27 października 2000 r. o nr 1504/2000, z dnia 28 września 2000 r. od nr 1208/2000 do nr 1210/2000, z dnia 25 maja 2001 r. od nr W1/4608/2001 do nr W14610/2001, z dnia 28 lipca 2005 r. od nr W/8-10627/2005 do nr W/8-10752/2005 oraz od nr W/8-10754/2005 do nr W/8-10757/2005 obejmujących zaległości składkowe za lata 2000-2005.

W toku prowadzonej egzekucji, organ egzekucyjny zawiadomieniem z 27 sierpnia 2014 r. zajął świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego zobowiązanego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C., które w chwili obecnej jest nadal realizowane. Organ egzekucyjny dokonał kalkulacji dotyczącej przewidywanych wydatków w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec zobowiązanego.

2.2. Postanowieniem z dnia 14 września 2022 r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne z powodu bezskuteczności egzekucji, działając na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej: u.p.e.a. albo ustawa egzekucyjna) oraz w związku z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 2070, dalej także: ustawa zmieniająca). Umorzenie tego postępowania nastąpiło w części, tj. w zakresie enumeratywnie wymienionych w postanowieniu organu egzekucyjnego tytułów wykonawczych.

Uzasadniając wydane postanowienie organ pierwszej instancji wskazywał, że wystawione tytuły wykonawcze przydzielono poborcy skarbowemu, jednakże pod ustalonymi adresami zobowiązanego nie zastano. Ustalono nadto, iż na rachunkach bankowych zobowiązanego znajduje się kwota wolna od potrąceń bądź brak jest środków na realizację zajęć. Ponadto ustalono, iż zobowiązany osiągnął dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w kwocie 26.858,00 zł w roku 2021 oraz umowy o dzieło w kwocie 4.629,60 zł. Świadczenie zajęte zostało przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. i jest nadal realizowane – miesięcznie do organu wpływa kwota 546,65 zł, która w pierwszej kolejności jest zarachowywana na poczet kosztów postępowania egzekucyjnego. Z kolei w dniu 29 czerwca 2022 r. dokonano zajęcia wierzytelności z tytułu umowy zlecenia i świadczenia usług dla Wspólnoty Mieszkaniowej w C. przy ul. [...]. Od zarządcy nieruchomości uzyskano informację, iż zobowiązany wykonuje w kamienicy drobne prace stolarskie na podstawie umowy o dzieło. Organ egzekucyjny ustalił nadto, że zobowiązany nie posiada nieruchomości, nie figuruje jako właściciel pojazdów mechanicznych, zaś prowadzona przez niego działalność gospodarcza wykreślona została w dniu 26 listopada 2014 r.

Biorąc powyższe pod uwagę organ egzekucyjny stwierdził, że jedynym składnikiem majątkowym zobowiązanego jest otrzymywane świadczenie emerytalne, z którego uzyskuje się kwotę 546,65 zł miesięcznie, a także zajęcie wierzytelności, z której przypuszczalnie uzyskiwać będzie można kwotę uzależnioną od wykonywanych drobnych usług na rzecz wspólnoty mieszkaniowej – w 2021 r. była to kwota 385,80 zł miesięcznie. Mając na względzie wysokość dochodzonych kwot (należność główna 126.691,25 zł, odsetki na dzień 13 września 2022 r. 184.582,90 zł, koszty upomnienia 132,00 zł) organ egzekucyjny uznał, iż nie będzie w stanie wyegzekwować od zobowiązanego całej należności. Dlatego też dalsze prowadzenie egzekucji jest niecelowe i gospodarczo nieuzasadnione. Środki egzekucyjne nie pozwolą bowiem na całkowite zaspokojenie wierzyciela, ponadto z obsługą tytułów wykonawczych związane jest cykliczne dokonywanie szeregu czynności, wiążących się z wydatkami.

2.3. W zażaleniu na powyższe postanowienie wierzyciel wniósł o jego uchylenie oraz o dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu zażalenia wierzyciel podnosił, że nie zachodzi w sprawie przesłanka całkowitej bezskuteczności egzekucji. Zobowiązany nadal pobiera świadczenie emerytalne, z którego comiesięcznie dokonywane są potrącenia. Uzyskuje on ponadto dochód z umowy o dzieło. Zdaniem wierzyciela umorzenie egzekucji jest dla niego niekorzystne, gdyż może doprowadzić do przedawnienia należności (od chwili umorzenia postępowania egzekucyjnego bieg terminu przedawnienia nie jest już zawieszony). Reasumując, zdaniem wierzyciela, umorzenie egzekucji jest na obecnym etapie przedwczesne.

2.4. Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2022 r. organ nadzoru utrzymał w mocy postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.

W ocenie organu drugiej instancji, organ egzekucyjny prawidłowo zastosował art. 59 § 2 u.p.e.a. i w ramach uznania administracyjnego i oceny materiału dowodowego uznał, że dalsze prowadzenie egzekucji w stosunku do wszystkich tytułów wykonawczych nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Organ nadzoru stwierdził, że umorzenie postępowania egzekucyjnego wymaga oceny, czy egzekucja należności pieniężnej będzie celowa, tzn. czy koszty egzekucji byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania. Z przepisu art. 59 § 2 u.p.e.a. wynika obowiązek zbadania przez organ egzekucyjny istnienia przesłanki fakultatywnego umorzenia. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. przepisu każdorazowo wymaga uprzedniej kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Owa kalkulacja powinna wynikać z uzasadnienia postanowienia wydanego w tym przedmiocie lub powinna być załączona do akt postępowania.

Organ drugiej instancji wskazał, że prawidłowo organ egzekucyjny wywiódł, iż zobowiązany nie posiada majątku, który by pozwolił na zaspokojenie chociażby wydatków egzekucyjnych. Przeprowadzona przez organ pierwszej instancji kalkulacja wynika zarówno z uzasadnienia postanowienia tego organu, jak i z akt sprawy (analiza, kalkulacja). Wynika z niej, że w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych organ egzekucyjny będzie w stanie wyegzekwować w przeciągu 10 lat ze świadczenia emerytalnego zobowiązanego kwotę 65.598,00 zł (546,65 zł x 120 miesięcy) oraz ewentualną kwotę z wierzytelności (pod warunkiem wykonywania przez zobowiązanego usług z tytułu umowy o dzieło). Słusznie uznał organ egzekucyjny, że nie jest w stanie wyegzekwować od zobowiązanego całości należności (126.691,25 zł należności głównej plus odsetki wynoszące 184.582,90 zł plus koszty upomnienia 132,00 zł), gdyż wysokość dochodzonych kwot znacznie przewyższa sumę możliwą do wyegzekwowania. Znaczenie w sprawie ma także wiek zobowiązanego ([...] lata) oraz jego stan majątkowy, niezmienny od kilkunastu lat.

Organ nadzoru zaznaczył, iż w 2017 r. ówczesny organ egzekucyjny, którym był Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. stwierdził, że nie jest w stanie wyegzekwować od zobowiązanego jakichkolwiek należności, a dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego jest niezasadne, gdyż zwiększy kwotę wydatków, które nie zostaną pokryte w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, co w konsekwencji narazi wierzyciela na pokrycie większej kwoty kosztów egzekucyjnych. Przeprowadzona wówczas kalkulacja doprowadziła organ do wniosku, że zasadnym będzie umorzenie postępowań egzekucyjnych z wyłączeniem tytułu wykonawczego o nr 1208/2000, którego zaległość zostanie pokryta z realizacji zajęcia świadczenia emerytalnego. W odpowiedzi na tę informację wierzyciel wniósł wówczas o dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego obejmującego całość zadłużenia.

Końcowo organ drugiej instancji podniósł, że organ egzekucyjny jest uprawniony do prowadzenia egzekucji w celu wyegzekwowania należności dochodzonych przez wierzyciela. Nie ma natomiast na celu "przetrzymywania" tytułów wykonawczych bez realnej możliwości zastosowania środków egzekucyjnych, jedynie w celu uniknięcia przedawnienia należności.

3. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji.

3.1. W skardze na ww. postanowienie organu nadzoru skarżący, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: k.p.a.) w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez nie zebranie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz brak oceny na podstawie całokształtu tego materiału, czy dana okoliczność została udowodniona;

b) art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. i art. 9 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej poprzez brak w treści uzasadnienia postanowienia lub załączonej do akt sprawy kalkulacji zawierającej przewidywane koszty egzekucji w odniesieniu do wartości składników majątku dłużnika;

c) art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób sprzeczny z zasadą pogłębiania zaufania do władzy publicznej;

d) art. 138 § 1 pkt 1) k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia pierwszoinstancyjnego pomimo braku przesłanek ku temu.

Pełnomocnik skarżącego zarzucił ponadto naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez błędne jego zastosowanie i częściowe umorzenie postępowania wobec nieprawidłowego stwierdzenia, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu egzekucyjnego, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego od organu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych, jak również o rozważenie przez organ uwzględnienia skargi w ramach autokontroli.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik wierzyciela podnosił, że uznaniowy charakter przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, zawartej w art. 59 § 2 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r. nie oznacza dowolności w działaniu organu. Organ egzekucyjny jest przy tym zobowiązany do zastosowania wszelkich środków, przewidzianych w ustawie aby zasadniczy cel postępowania egzekucyjnego mógł zostać osiągnięty. Zdaniem pełnomocnika skarżącego umorzenie postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. powinno nastąpić, gdy brak jest jakiegokolwiek majątku, z którego byłoby możliwe skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego (pełnomocnik powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych). Zastosowanie powyższego przepisu wymaga stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter trwały. Zdaniem pełnomocnika, osiąganie znikomego dochodu może być przeszkodą w skutecznym prowadzeniu egzekucji, jednak nie uzasadnia jej umorzenia. Ponieważ zobowiązany posiada przychód z tytułu świadczenia emerytalnego a także z umów o dzieło, nie można stwierdzić, iż nie posiada on żadnego majątku. Nie można też wykluczyć innych przychodów. Pełnomocnik skarżącego zwrócił też uwagę na fakt waloryzacji świadczeń (w roku 2022 wskaźnik waloryzacji wyniósł 107%, a w roku 2023 wypłaty świadczeń emerytalnych wzrosną o 113,8% oraz zagwarantowana zostanie minimalna podwyżka wynosząca 250,00 zł).

Dalej pełnomocnik skarżącego stwierdził, iż organ egzekucyjny powinien wstępnie ustalić przewidywane koszty egzekucji oraz odnieść je do wartości składników majątku dłużnika, które to ustalić należy w pierwszej kolejności. Kalkulacja taka winna być dołączona do akt postępowania a jej brak prowadzić powinien do uchylenia postanowienia.

Pełnomocnik skarżącego zarzucił, że organy obu instancji nie ustaliły, na jakim poziomie kształtują się wydatki egzekucyjne, do czego był zobowiązany treścią art. 59 § 2 u.p.e.a. Organ naruszył zatem ww. przepis a także art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż organ nie dokonał w sposób wyczerpujący zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Doprowadziło to też do naruszenia zasady przewidzianej w art. 8 k.p.a.

Pełnomocnik wierzyciela zwrócił także uwagę, iż organ egzekucyjny pozostawił wprawdzie do realizacji tytuły wykonawcze obejmujące należności za okres od 02/2001 do 06/2001 na łączną kwotę 17.424,87 zł oraz obejmujące okres późniejszy – od 09/2010 do 07/2012, jednak umorzył postępowanie w zakresie tytułów obejmujących należności za okresy najstarsze (od 2000 r. do 2005 r.). Nie uzasadnił przy tym, czym kierował się dokonując takiego, niekorzystnego dla wierzyciela wyboru.

Końcowo pełnomocnik skarżącego stwierdził, że nie zasługuje na aprobatę argument, zgodnie z którym obsługa wszystkich tytułów wykonawczych będzie wiązać się z dodatkowymi czynnościami organu, gdyż czynności zmierzające do ustalenia stanu majątkowego zobowiązanego organ egzekucyjny podejmuje niezależnie od ilości tytułów wykonawczych. Ponadto, umorzenie egzekucji może doprowadzić do przedawnienia należności publicznoprawnych, zatem stanowi działanie sprzeczne z istotą egzekucji tego rodzaju należności.

3.2. Odpowiadając na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację, zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu.

4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

4.1. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta - jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., który nie ma w niniejszym przypadku zastosowania).

4.2. Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest prawidłowość wydanego postanowienia o częściowym umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego z tytułu zaległości składkowych, w oparciu o tytuły wykonawcze enumeratywnie wymienione w rozstrzygnięciu organu egzekucyjnego.

Rozważając sporne zagadnienie Sąd nie podzielił zarzutów skargi.

4.3. Uzasadniając takie stanowisko wskazać należy, że stosownie do brzmienia art. 59 § 2 u.p.e.a. (w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie) "postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne". W orzecznictwie sądowym akcentuje się przy tym, że użycie w tym przepisie zwrotu "może być umorzone" oznacza, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanki niemożności uzyskania kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne organ egzekucyjny nie jest zobligowany do umorzenia postępowania. Dopiero bowiem ustalenie, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wystąpiła przeszkoda o charakterze trwałym, która powoduje, że dalsze prowadzenie postępowania stało się niemożliwe lub niecelowe pozwala na umorzenie postępowania (por. wyrok NSA z dnia 28 marca 2018 r., II FSK 642/16; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie: www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Zasadą jest bowiem doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym, albowiem na organie egzekucyjnym ciąży obowiązek zastosowania wszelkich środków przewidzianych w ustawie, aby ten cel zrealizować. Ustalenie zatem, że przesłanka z art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone, pozwala dopiero na umorzenie postępowania egzekucyjnego na tej podstawie.

4.4. W niniejszej sprawie podstawą umorzenia egzekucji było ustalenie, że za rok 2021 zobowiązany osiągnął dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 26.858,00 zł oraz z umowy o dzieło w wysokości 4.629,60 zł. Jak ponadto wynika z analizy przeprowadzonej przez organ egzekucyjny na dzień 13 września 2022 r. jedynymi składnikami majątkowymi, z których prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, pozostaje świadczenie emerytalne zobowiązanego, z którego miesięcznie uzyskuje się kwotę 546,65 zł oraz zajęcie wierzytelności z tytułu świadczonych przez niego drobnych usług (umowy o dzieło), z których uzyskiwać będzie można – przypuszczalnie – określone kwoty zależnie od wykonywanych usług na rzecz Wspólnoty Mieszkaniowej. W 2021 r. był to niewielki dochód, wynoszący 4.629,60 zł (co daje kwotę miesięcznego dochodu 385,80 zł). Organy ustaliły, że organ egzekucyjny jest w stanie wyegzekwować w przeciągu 10 lat ze świadczenia emerytalnego kwotę 65.598,00 zł oraz ewentualną kwotę z wierzytelności i to pod warunkiem wykonywania przez zobowiązanego usług na rzecz Wspólnoty Mieszkaniowej. Ponieważ należność główna wynosi 126.691,25 zł plus odsetki na dzień 13 września 2022 r. w wysokości 184.582,90 zł i koszty upomnienia 132,00 zł, organ egzekucyjny stwierdził, że nie jest w stanie wyegzekwować od zobowiązanego całych należności – objętych wszystkimi tytułami wykonawczymi wierzyciela. Wysokość dochodzonych kwot przewyższa bowiem znacznie sumę możliwą do wyegzekwowania. Organy wzięły także pod uwagę wiek zobowiązanego ([...] lata) i to, że jego stan majątkowy, przy posiadaniu tak dużych zaległości składkowych, nie ulega zmianie od szeregu lat.

4.5. W ocenie Sądu tak ustalony stan faktyczny uzasadniał częściowe umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego. Z powyższego wynika bowiem, że jego stan majątkowy nie tylko nie pozwala na skuteczne wyegzekwowanie od niego objętych tytułami wykonawczymi kwot, ale również nie rokuje, by w przyszłości zgromadził on środki pozwalające na ich uregulowanie.

Słusznie bowiem zarówno organ egzekucyjny, jak i organ nadzoru stwierdziły, iż z uwagi na wysokość egzekwowanych należności wraz z odsetkami (łącznie ponad 311.000,00 zł) w relacji do przychodów dłużnika (z których część jest jedynie hipotetyczna, warunkowa) i jego wieku ([...] lata) całość należności nie będzie mogła zostać od zobowiązanego wyegzekwowana. Jak wynika z akt sprawy, organ egzekucyjny ustalenia podobne poczynił już w 2017 r., jednakże wówczas wierzyciel wnosił o dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Bardzo istotne jest również ustalenie, które znalazło zresztą wyraz w wydanych postanowieniach, iż sytuacja materialna zobowiązanego nie uległa zasadniczej zmianie od wielu lat, co tylko potwierdza zdaniem Sądu słuszność dokonanych przez organy w niniejszej sprawie ustaleń. Zaznaczyć trzeba też, że jak przyjmuje się w orzecznictwie, organ egzekucyjny, który dokonuje oceny istnienia przesłanek z art. 59 § 2 u.p.e.a., nie może opierać się na hipotetycznym założeniu, że w przyszłości zobowiązany może zgromadzić środki przewyższające wydatki egzekucyjne lub dysponować innym majątkiem. Istnienie podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny ocenia bowiem na podstawie dokonanych ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej zobowiązanego na dzień podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 31 maja 2022 r., sygn. akt III SA/Po 57/22).

Organy prowadzące postępowanie egzekucyjne słusznie ponadto stwierdziły, że dalsze prowadzenie egzekucji na podstawie wszystkich wystawionych tytułów wykonawczych generowałoby dalsze koszty egzekucyjne. Spostrzeżenie to jest istotne, gdyż jak akcentuje się w orzecznictwie, w toku postępowania egzekucyjnego należy ocenić, czy egzekucja należności pieniężnej będzie celowa, tzn. wymaga ustalenia, czy koszty egzekucji byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania. Ponadto zaznacza się, iż podejmowanie kolejnych czynności egzekucyjnych byłoby bezcelowe w sytuacji braku majątku, z którego możliwe byłoby zaspokojenie wierzycieli czy też pokrycie samych tylko kosztów egzekucyjnych, zwłaszcza, że czynności te generowałyby nowe koszty (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 23 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Lu 309/22).

4.6. W rozpatrywanym przypadku nie sposób również pominąć faktu, iż kwestia umorzenia postępowania egzekucyjnego bądź jego dalszego prowadzenia, uregulowana w art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej, związana jest z instytucją tzw. uznania administracyjnego.

Jak zgodnie akcentuje się w orzecznictwie, w świetle postanowień art. 59 § 2 u.p.e.a. to organowi egzekucyjnemu pozostawiono swobodę prowadzenia egzekucji lub umorzenia postępowania. Co więcej, to organowi egzekucyjnemu ustawa pozostawiła ocenę "perspektyw" wszczętego z inicjatywy wierzyciela postępowania egzekucyjnego i wybór: prowadzenie egzekucji lub umorzenie postępowania. Zaakcentowania wymaga to, że użycie przez ustawodawcę w art. 59 § 2 u.p.e.a. zwrotu "może być umorzone" oznacza, iż po stronie organu nie istnieje obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego, ale tylko uprawnienie do jego umorzenia, którego warunkiem jest stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2023 r., sygn. akt III FSK 1960/21). Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. ma zatem charakter fakultatywny, uznaniowy. Nie oznacza to dowolności w działaniu organu, na którym spoczywa obowiązek dokładnego zbadania i rozważenia okoliczności sprawy w celu jej prawidłowego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 30 listopada 2017 r., sygn. akt II FSK 3161/15). Podjęcie przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego wymaga oceny, czy egzekucja należności pieniężnej będzie celowa.

Istotnym zatem jest odwołanie się do wynikającej z treści art. 7 § 2 u.p.e.a. zasady celowości postępowania egzekucyjnego. Zasada ta sprzeciwia się dokonywaniu czynności egzekucyjnych i pobieraniu opłat za te czynności, co do których przed ich podjęciem można stwierdzić, że nie doprowadzą do wyegzekwowania należności w kwocie przewyższającej koszty egzekucyjne.

Jak wskazuje się w orzecznictwie NSA, bezskuteczność egzekucji organ może wykazać, korzystając z dostępnych dowodów, potwierdzających uzasadnione przypuszczenie, że egzekwowana należność pieniężna nie będzie mogła być zaspokojona ze znanego majątku zobowiązanego (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2021 r., sygn. akt III FSK 214/21).

W ocenie Sądu, warunki powyższe w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione, dlatego zasadnie organ egzekucyjny dokonał częściowego umorzenia postępowania egzekucyjnego.

4.7. Odnosząc się do zarzutów skargi podkreślenia wymaga, iż w wydanych postanowieniach, wbrew tym zarzutom, organy odwołały się do poczynionych w toku postępowania kalkulacji. Co więcej, w aktach administracyjnych (TOM II) znajdują się szczegółowe wyliczenia, w tym: kalkulacja Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia 19 stycznia 2017 r. (k. 146 akt administracyjnych), tabelaryczne zestawienie stanu zaległości zobowiązanego – obejmujące 10 stron (k. 147 akt administracyjnych) oraz "Uzasadnienie do umorzenia" (k. 148 akt administracyjnych). Świadczy to, wbrew zarzutom skargi, o podjęciu czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego, zebraniu w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i dokonaniu na jego podstawie oceny, że dana okoliczność została udowodniona, zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Co więcej, w orzecznictwie znaleźć można pogląd, zgodnie z którym przepis art. 59 § 2 u.p.e.a. nie nakłada na organ egzekucyjny obowiązku sporządzenia jakiegoś szczegółowo określonego co do formy dokumentu (kalkulacji), z którego wynikałoby, że w postępowaniu egzekucyjnym nie będzie możliwe uzyskanie kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wystarczy, jeżeli wniosek taki wynika z uzasadnienia postanowienia wydanego w tym przedmiocie (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2023r., sygn. akt III FSK 1503/21; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 19 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Bk 91/23).

Uznając zatem za prawidłowe rozstrzygnięcia organów, stwierdzić trzeba, iż niezasadne okazały się też pozostałe zarzuty skargi, w tym w szczególności zarzut prowadzenia postępowania w sposób sprzeczny z zasadą pogłębiania zaufania do władzy publicznej, czy też zarzut utrzymania w mocy postanowienia pierwszoinstnancyjnego.

4.8. Końcowo zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 61 § 1 pkt 1) ustawy egzekucyjnej, w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne wszczyna się ponownie na wniosek wierzyciela o ponowne wszczęcie egzekucji administracyjnej – jeżeli organ egzekucyjny nie jest jednocześnie wierzycielem, po ujawnieniu przez wierzyciela majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.

Powyższe oznacza, iż wierzyciel posiada możliwość ponownego zainicjowania postępowania egzekucyjnego w sytuacji, w której zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego, z których egzekucja będzie mogła być w takim stopniu skuteczna, iż wysokość wyegzekwowanych sum będzie przewyższała wysokość kosztów egzekucyjnych.

4.9. Reasumując dotychczasowe rozważania, w ocenie Sądu nie doszło do naruszenia prawa w sposób wskazany w skardze. Rozpoznając sprawę w granicach określonych w przywołanym wyżej art. 134 p.p.s.a. Sąd nie doszukał się również innych naruszeń prawa skutkujących uchyleniem zaskarżonego postanowienia. W tym stanie rzeczy skargę, jako bezzasadną, oddalono na podstawie art. 151 p.p.s.a.