Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Wr 2112/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2004-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Skarżony organ: Izba Skarbowa

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: NSA Joanna Kuczyńska (spr.) Sędziowie: WSA Grzegorz Gocki Asesor sąd. Marzena Łozowska Protokolant: St. sekr. sąd. Iwona Dąbrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2004 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Izby Skarbowej w O. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia opłaty skarbowej I. Uchyla zaskarżoną decyzję. II. Wstrzymuje wykonanie zaskarżonej decyzji. III. Zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w O. na rzecz skarżącego kwotę 155,80 (sto pięćdziesiąt pięć złotych osiemdziesiąt groszy) tytułem zwrotu kosztów poniesionych przed Sądem.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Izby Skarbowej w O. z dnia [...] o nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w O. z dnia [...] o nr [...] w sprawie opłaty skarbowej.

W dniu 10 lutego 2000 r. zawarta została umowa kupna - sprzedaży pomiędzy M. K. jako sprzedawcą a G. P. wspólnikiem Spółki Cywilnej A jako kupującym. Przedmiotem niniejszej umowy kupna sprzedaży były urządzenia i maszyny świecarskie na łączną kwotę 194.800,00 zł. Działający w ramach pomocy prawnej Urząd Skarbowy w W. zobligowany pismem z dnia 14.11.2000 r. do zapoznania stron umowy z podstawą opodatkowania i wymiarem opłaty skarbowej, przeprowadził wskazane czynności tylko wobec M. K., bowiem druga strona umowy nie zgłosiła się na wezwanie organu.

W dniu 22.11.2000 zapoznano drugiego wspólnika spółki cywilnej A M. K. z treścią umowy wskazanej wyżej, informując go jednocześnie o obowiązku odprowadzenia stosownej opłaty skarbowej od czynności cywilnoprawnej jaka była umowa kupna-sprzedaży. W złożonych wyjaśnieniach Pan K. stwierdził, iż wskazana umowa zawarta została bez jego wiedzy i zgody. Wyjaśnił, że żadne okoliczności dotyczące zawarcia umowy nie są mu znane a ponadto pan P. jako współwłaściciel spółki cywilnej przekroczył zwykły zarząd spółki, zaś zawierając umowę działał bezprawnie.

Ponowny wniosek 11.01.2001 r. dotyczący zapoznania Pana P. z materiałami postępowania również pozostał bez rozpoznania, chociaż wezwanie doręczone zostało prawidłowo.

Decyzją z [...] Urząd Skarbowy w O. określił stronom wysokość opłaty skarbowej.

Odwołanie od decyzji wniósł Pan M. K. podnosząc argumenty tożsame ze wskazanymi w postępowaniu wyjaśniającym. Podkreślił, że nie był obecny przy zawieraniu umowy kupna sprzedaży maszyn i urządzeń świecarskich, a nadto nic o umowie tej treści nie wiedział. Do zawarcie umowy doszło wbrew jego woli, zaś wspólnik działał bezprawnie bowiem przekroczył swoje uprawnienia wynikające z treści umowy spółki.

Izba Skarbowa utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 864 kodeksu cywilnego za zobowiązania spółki cywilnej odpowiedzialni są solidarnie wszyscy wspólnicy. Odpowiedzialność ta nie może być uchylona bądź zmieniona postanowieniami umowy spółki. Każdy wspólnik spółki cywilnej odpowiada całym swoim majątkiem za wszystkie zobowiązania spółki powstałe w czasie jej trwania. Zdaniem Izby za zobowiązania spółki uważa się wszelkie zobowiązania zaciągnięte przez jednego wspólnika, kilku lub wszystkich pod warunkiem, że pozostają w związku z działalnością spółki. Fakt przekroczenia przez jednego ze wspólników zakresu zwykłego zarządu spółki pozostaje bez znaczenia dla odpowiedzialności z tytułu zobowiązania w opłacie skarbowej.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, podtrzymał argumenty podniesione w odwołaniu od niej. Podkreślił bezprawność działania swoje byłego wspólnika oraz wskazał na toczące się postępowanie przed organami policji mające na celu wyjaśnienie okoliczności zawarcia wskazanej umowy.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa podtrzymała swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył:

Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 31 stycznia 1998 r. o opłacie skarbowej /Dz. U. Nr 4, poz. 23 ze zm./ przedmiotem opłaty skarbowej jest między innymi czynność sprzedaży, zaś w oparciu o art. 4 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy, obowiązek uiszczenia opłaty ciąży solidarnie na stronach czynności cywilnoprawnych i to jest w sprawie bezsporne.

Jakkolwiek organy podatkowe nie mają uprawnienia do ingerowania w stosunki prawne między stronami czynności cywilnoprawnej, w tym wypadku umowy sprzedaży, to jednak mają one prawo i obowiązek badania oraz oceny treści i celu umowy z uwzględnieniem w tej ocenie rzeczywistych działań stron w zakresie jej ewentualnych skutków w sferze prawa daninowego.

Wskazana w materiałach dowodowych umowa Spółki Cywilnej A, której wspólnikami byli Pan K. oraz Pan P. zawiera w swej treści uregulowania dotyczące zakresu umocowania poszczególnych wspólników do działania w sprawach spółki w zakresie nie przekraczającym zwykłego zarządu a w tym konkretnym przypadku, zobowiązania lub wydatku do kwoty 5.000 ECU. Skarżący w toku całego postępowania wskazywał na okoliczności przemawiające za przekroczeniem przez jego wspólnika zakresu zwykłego zarządu spółki, a nawet podkreślał, że umowa ta zawarta została z pominięciem jego osoby a więc bez jego wiedzy i zgody.

Przy rozstrzyganiu tego czy dana czynność prawna należy, czy też nie należy do zwykłych czynności spółki cywilnej, trzeba mieć na względzie okoliczności konkretnego przypadku, a w szczególności cel i determinowany nim rodzaj działalności spółki, przynależność ocenianej czynności do tego rodzaju działalności oraz jej doniosłość z punktu widzenia rozmiaru tej działalności. W zakresie wyżej wskazanym organy nie poczyniły ustaleń.

Zdaniem Sądu miała miejsce bezwzględna nieważność czynności prawnej a więc sytuacja, gdy czynność ta jest sprzeczna z przepisami powszechnie obowiązującymi, z celem tego rodzaju czynności, względnie też narusza zasady współżycia społecznego (por. "System prawa cywilnego". Praca zbiorowa Wrocław-Kraków-Warszawa 1985 r., str. 518 i nast.).

W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2002 r. o sygn. akt III RN 108/01, znalazło się twierdzenie, iż cyt. "Nieważność czynności cywilnoprawnej podlegającej opłacie skarbowej wymaga uwzględnienia przez organy podatkowe".

Wprawdzie podstawą do takiego stwierdzenia był obowiązek wynikający z przepisu art. 13 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy o opłacie skarbowej, stanowiący, że opłata skarbowa, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3, podlega zwrotowi od przedmiotów określonych w art. 1 ust. 1 pkt 2 i 3 oraz w ust. 2, jeżeli czynność cywilnoprawna jest nieważna lub prawomocnym orzeczeniem sądu została stwierdzona jej nieważność albo uchylone zostały skutki prawne oświadczenia woli (nieważność względna), lecz zachowuje swoją aktualność również na gruncie innych uregulowań w systemie obowiązującego prawa.

Tak więc organy podatkowe są obowiązane z urzędu uwzględniać nieważność bezwzględną czynności cywilnoprawnej, w tym nieważność umowy kupna-sprzedaży zawartą przez jednego ze wspólników z przekroczeniem zakresu umocowania wynikającego z umowy spółki cywilnej. Nie ulega wątpliwości, że prawnie wiążący dla organu podatkowego prowadzącego postępowanie w sprawie wymierzenia opłaty skarbowej od czynności cywilnoprawnej jest wyrok sądu stwierdzający nieważność takiej czynności ale również organy podatkowe są nie tylko uprawnione, lecz wręcz zobowiązane do oceny zarówno rzeczywistej treści czynności cywilnoprawnych (umów), jak i dochowania formy tych czynności.

Zgodzić się trzeba, że ta ocena organów podatkowych nie może prowadzić do stwierdzania nieważności czynności cywilnoprawnych, ale jednocześnie po stwierdzeniu istnienia przesłanek nieważności bezwzględnej czynności cywilnoprawnej, mogą i wręcz powinny uznać, że dana czynność nie wywiera zamierzonych skutków w sferze prawa podatkowego. Zauważa Sąd również, iż nic nie stoi na przeszkodzie aby spór powstały na tle sprawy opisanej wyżej nie mógł być rozstrzygany w drodze procesu cywilnego.

Mając na względzie powyższe zaskarżaną decyzję należało uchylić po myśli art.145 § 1 pkt. 1 lit a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270/.