Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 518/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2023-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6168 Weterynaria i ochrona zwierząt
Hasła tematyczne: Ochrona zwierząt
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 11, art. 106 § 3, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7 , art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 6 ust. 2 pkt 10, art. 7 ust. 1 i ust. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 572
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie orzeczenia o czasowym odebraniu zwierząt I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego D. P. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego,


UZASADNIENIE

Dnia 13 czerwca 2022 r. do Burmistrza wpłynęło pismo Polskiej Organizacji Pomocy Zwierzętom informujące, iż w dniu [...] czerwca 2022 r., w asyście Policji z terenu nieruchomości położonej w miejscowości [...], odebrano 16 psów rasy jamnik, w tym: 1 suka wraz z 5 szczeniętami, 1 suka wraz z 7 szczeniętami, 1 dorosła suka oraz 1 suka 6 miesięczna. Na terenie posesji stwierdzono pseudohodowlę. Według organizacji psy żyją w brudzie, nie mają książeczek zdrowia, szczepień. Właściciel wywozi zwierzęta do Niemiec. Po przeprowadzonej interwencji lekarz weterynarii stwierdził u psów m.in. gardię, koronawirusa, poprzerastane pazury, zapalenie spojówek, świerzb w uszach. Młoda suka jest chuda. Do pisma załączono dokumentację fotograficzną. Polska Organizacja Pomocy Zwierzętom zwróciła się o wydanie decyzji w trybie art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz. U. z 2022 r., poz. 572 ze zm., dalej w skrócie u.o.z.) stwierdzając, że dalsze pozostawienie zwierząt u dotychczasowego właściciela bezpośrednio zagrażało ich zdrowiu i życiu. Po wszczęciu postępowania administracyjnego w aktach sprawy zgromadzono m.in. kserokopie dokumentacji medycznej odebranych w dniu [...] czerwca 2022 r. psów, sporządzoną w Przychodni dla Zwierząt [...] przez lek. wet. M.F.. Nadto pełnomocnik właściciela psów zawnioskował o przeprowadzenie dowodu z oględzin miejsca pobytu zwierząt oraz o umorzenie postępowania, załączając kserokopie 4 książeczek zdrowia suk.

W dniu [...] czerwca 2022 r. dokonano oględzin na terenie w/w nieruchomości, w których poza przedstawicielami organu udział wzięli D.P. oraz J.Z.. W trakcie oględzin właściciel psów okazał komisji pomieszczenie, w którym do [...] czerwca 2022 r. przebywały 4 suczki z 12 szczeniakami. W pomieszczeniu stwierdzono legowisko, klatkę z legowiskiem, porozstawiane miski oraz suchą karmę. Polska Organizacja Pomocy Zwierzętom pozostawiła na terenie nieruchomości 2 psy (samce). Według oświadczenia J.Z. suka Fiona z 7 szczeniętami stanowi jej własność. D.P. oświadczył, że jest właścicielem 2 psów pozostawionych na terenie posesji oraz 1 suki z 1 szczeniakiem (sześciomiesięcznym). Pozostałe zwierzęta należą do K.C.. Z oględzin sporządzono dokumentację fotograficzną, stanowiącą załącznik do protokołu.

W toku postępowania przesłuchano D.P., J.Z. oraz K.R.. Jak wynika ze złożonych zeznań, D.P. został poinformowany w dniu interwencji przez Polską Organizację Pomocy Zwierzętom o podstawie odbioru 16 psów, przy czym w dniu interwencji na terenie nieruchomości znajdowało się łącznie 19 psów. J.Z. oświadczyła, iż powierzyła opiekę nad ciężarną suczką Fioną D.P.. Uczestniczyła również w trakcie interwencji. Do protokołu przedłożono kserokopię umowy sprzedaży psa oraz kserokopię książeczki zdrowia. W dniu [...] lipca 2022 r. w siedzibie Urzędu Gminy i Miasta przesłuchano K.R. – prezes Polskiej Organizacji Pomocy Zwierzętom, w charakterze strony. Według zeznań w/w osoby, w trakcie interwencji stwierdzono, że omawiane jamniki przebywały w brudzie. Zwierzęta zostały odebrane ze względu na złe warunki bytowania oraz stan zdrowia. U szczeniaków stwierdzono gardię, kokcydiozę oraz koronawirusa. Do protokołu załączono dokumentację leczenia weterynaryjnego suczki Stelli oraz jej szczeniaków. Nadto materiał dowodowy sprawy został uzupełniony o fotokopie dokumentacji z postępowania karnego. Jak wynika z protokołów przesłuchania świadków przez KMP, w dniu [...] czerwca 2022 r. podczas interwencji stwierdzono, iż "zwierzęta były w mieszkaniu (piwnicy), mieszkanie w odchodach, brak dostępu do wody i pożywienia." Ze względu na brak możliwości technicznych z terenu nieruchomości odebrano wyłącznie samice z młodymi. Pozostawiono natomiast 3 samce, które organizacja próbowała odebrać w dniu [...] czerwca 2022 r. Interwencja nie była skuteczna. W dniu [...] lipca 2022 r. przesłuchano w charakterze świadka B.K., inspektora Polskiej Organizacji Pomocy Zwierzętom, która brała udział w interwencji w dniu [...] czerwca 2022 r. Z zeznań świadka wynika, że odebrania zwierząt dokonano ze względu na zagrożenie życia i zdrowia zwierząt – jedna z suczek, która urodziła 7 szczeniąt, miała drgawki. W jednym z pomieszczeń w/w nieruchomości znajdował się brodzik, w którym były puchowe kurtki przesiąknięte moczem i na nich leżały szczeniaki. Psy nie posiadały chipów, nie były szczepione. Właściciel zwierząt nie okazał dokumentów potwierdzających leczenie psów w gabinecie weterynaryjnym.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2022 r., znak: [...]. Burmistrz orzekł o czasowym odebraniu D.P. 19 sztuk psów rasy jamnik i przekazaniu w/w zwierząt Polskiej Organizacji Pomocy Zwierzętom. W świetle przedstawionych wyżej dowodów organ I instancji uznał za uzasadnione odebranie przedmiotowych zwierząt na podstawie art. 7 ust. 3 u.o.z.

Po wniesieniu przez D.P. oraz K.C. odwołania od w/w rozstrzygnięcia, decyzją z dnia [...] października 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję I organu w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W toku ponownego rozpatrzenia sprawy uzupełniono materiał dowodowy o dokumentację medyczną z leczenia psów w przychodni weterynaryjnej [...]. Z przesłanej dokumentacji wynika, iż psy miały poprzerastane pazury, utrudniające prawidłowe stawianie łap, kanały słuchowe zanieczyszczone woszczyzną i piaskiem. Dwie suczki były wychudzone, z widocznymi żebrami. Psy były bez objawów chorób zakaźnych. W próbce kału suczki Tokio i 7 szczeniąt stwierdzono obecność jaj Toxocara canis, glisty psiej. Natomiast u szczeniąt suczki Stelli stwierdzono kokcydiozę. U wszystkich szczeniąt suczki Tokio w dniu 13 czerwca 2022 r. stwierdzono biegunkę oraz lekkie odwodnienie. Testy CPV/CCV/Gardia z wynikiem dodatnim dla zakażenia koronawirusem i Gardia. U suczki stwierdzono lekkie niedożywienie. Organ dokumentację weterynaryjną uznał za wiarygodną.

W toku ponownego przesłuchania B.K. z Polskiej Organizacji Pomocy Zwierzętom podtrzymała swoje stanowisko i zeznania z [...] lipca 2022 r. Ponadto organizacja złożyła wniosek o czasowy odbiór 3 psów – samców, które zostały pozostawione na terenie posesji po interwencji w dniu [...] czerwca 2022 r. Zeznania świadka organ uznał za wiarygodne. Ponownie przesłuchany D.P. – opiekun psów zeznał, że psy zostały odebrane przez przedstawicieli organizacji ds. ochrony zwierząt z terenu posesji siłą. Ponadto dostarczył organowi wszystkie kopie książeczek zdrowia psów. Oświadczył, że na terenie posesji nie jest prowadzona hodowla zwierząt. Wniósł o przeprowadzenie dowodu z fotografii sporządzonych przed interwencją w dniu [...] czerwca 2022 r., na których widoczne są warunki w jakich przebywały psy. Ponadto wniósł o przeprowadzenie dowodu z załączonych fotografii z pendrive'a znajdującego się w aktach sprawy, a także o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność, czy stwierdzone przez weterynarza choroby zagrażały życiu lub zdrowiu psów, jakie były symptomy tych chorób, czy opiekun mógł je zauważyć oraz gdzie mogło dojść do zarażenia. Do protokołu z przesłuchania załączono screeny zdjęć ze strony POPZ po odebraniu psów z informacjami, że psy zostały wysterylizowane, a także u jednego z nich usunięto ciążę bez zgody właścicieli. Nadto dopuszczono dowód z przesłuchania J.K., która zeznała, iż warunki na terenie nieruchomości były zadowalające, a także ponownie przesłuchano J.Z. oraz ponownie dopuszczono dowód z fotokopii akt postępowania przygotowawczego prowadzonego przez KMP. Ze zgromadzonej w aktach tego postępowania dokumentacji, m.in. notatki urzędowej post. J.P., pełniącej służbę w dniu [...] czerwca 2022 r. wynika, że w mieszkaniu panował nieporządek i nieład, na podłodze znajdowały się odchody zwierząt. Psy nie wyglądały na zagłodzone. K.R. z Polskiej Organizacji Pomocy Zwierzętom podczas ponownego przesłuchania podtrzymała swoje zeznania z lipca 2022 r.

Decyzją z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] Burmistrz na podstawie m.in. art. 7 ust. 1 i ust. 3 u.o.z. orzekł o czasowym odebraniu D.P. 19 sztuk psów rasy jamnik, w tym: 1 suki z 5 szczeniętami, 1 suki z 7 szczeniętami, 1 dorosłej suki, 1 suki 6 miesięcznej, 3 psów, i przekazaniu zwierząt Polskiej Organizacji Pomocy Zwierzętom.

W ocenie organu zebrany materiał dowodowy potwierdza, że w dniu interwencji psy przebywały w niechlujnych warunkach. Akta postępowania karnego organ uznał za dowód wiarygodny. Dowody z książeczek zdrowia odebranych psów nie zmieniają oglądu sprawy. Podobnie jak w odniesieniu do w/w dowodów z fotografii, nie mogły one być skutecznym przeciwdowodem dla stwierdzonego stanu odpowiadającego art. 6 ust. 2 pkt 10 u.o.z. Organ uznał zeznania D.P., J.Z. oraz J.K. za niewiarygodne, jako niespójne z wcześniejszymi zeznaniami i pozostałymi dowodami zgromadzonymi w toku postępowania. Przychylono się do wniosków o przeprowadzenie dowodu z załączonych fotografii z pendrive'a znajdującego się w aktach sprawy. Dokumentacja fotograficzna wskazuje, że psy przebywały w nieodpowiednich warunkach. Jednocześnie za wiarygodne zostały uznane zeznania złożone przez K.R..

Utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa, bądź w pomieszczeniach albo klatkach uniemożliwiających im zachowanie naturalnej pozycji (art.6 ust. 2 pkt 10 u.o.z.) stanowi formę znęcania się nad zwierzętami. Stan zagrożenia nie oznacza wystąpienia bezpośredniego, realnego zagrożenia życia lub zdrowia zwierzęcia, stan ten może, a nie musi wywołać negatywne skutki dla jego życia lub zdrowia. Ocena w tym zakresie musi wynikać z konkretnej sytuacji. Taki stan należy powiązać z kwalifikowanymi naruszeniami z art. 6 ust. 2 u.o.z. Samo już stworzenie określonego stanu wyczerpuje pojęcie zagrożenia, co jest równoznaczne z podstawą do stwierdzenia przypadku niecierpiącego zwłoki. Art. 6 ust. 2 u.o.z. wskazuje katalog otwarty form znęcania się nad zwierzętami, Jedną z nich jest utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa.

Na skutek wniesienia od powyższego rozstrzygnięcia odwołania przez D.P., decyzją z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium zwróciło uwagę, iż w świetle art. 6 ust. 2 u.o.z. za znęcanie się nad zwierzętami może być uznane każde zadawanie lub dopuszczanie do zadawania bólu lub cierpienia nawet, gdy zachowanie to nie zostało wymienione wprost w żadnym z punktów tego przepisu, który jednakże przedstawia typowe wypadki znęcania się. Jeżeli zachowanie wyczerpuje opis któregoś z punktów, to nie ma potrzeby już ustalać, że spowodowało ono ból lub cierpienie, gdyż to sam ustawodawca przesądził, że zachowanie w tych punktach wymienione są znęcaniem, czyli powodują ból lub cierpienie. Znęcaniem jest więc każdy z wymienionych w art. 6 ust. 2 u.o.z. sposobów bezpośredniego postępowania wobec zwierzęcia.

Jedną z tych form (stanowiących katalog otwarty) jest utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym utrzymywanie ich w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa, bądź w pomieszczeniach albo klatkach uniemożliwiających im zachowanie naturalnej pozycji i utrzymywanie zwierzęcia bez odpowiedniego pokarmu lub wody przez okres wykraczający poza minimalne potrzeby właściwe dla gatunku. Analiza treści art. 7 ust. 3 u.o.z. wskazuje, że wydanie "następczej" decyzji o czasowym odebraniu zwierzęcia wymaga zaistnienia kumulatywnie dwu przesłanek. Po pierwsze – pozostawanie zwierzęcia u aktualnego właściciela lub opiekuna zagraża jego życiu lub zdrowiu. To zagrożenie nie musi być spowodowanie znęcaniem się nad zwierzęciem, ale też innym zachowaniem np. brakiem odpowiednich warunków bytowania. Źródłem zagrożenia będzie zachowanie (działanie, zaniechanie) właściciela (opiekuna). Po drugie – zaistniał stan niecierpiący zwłoki, który wymusza natychmiastowe odebranie zwierzęcia. Przepis ten opisuje sytuację, gdy dochodzi do konieczności zabezpieczenia sytuacji bytowej zwierzęcia w wyjątkowych warunkach rozumianych jako kwalifikowana postać naruszeń wymienionych w art. 6 ust. 2 u.o.z., do których odwołuje się art. 7 ust. 1, stanowiący podstawę wydania przez organ decyzji o czasowym odebraniu zwierzęcia, a nadto ustalenia czy zaistniał stan zagrażający życiu lub zdrowiu zwierzęcia. Pojęcie "zagrożenia" odnosi się do stanu hipotetycznego i tylko potencjalnego zagrożenia zdrowia zwierzęcia. Już samo posłużenie się przez ustawodawcę omawianym pojęciem wskazuje właśnie na ową potencjalność i hipotetyczność. Stan zagrożenia nie oznacza wystąpienia bezpośredniego, realnego zagrożenia życia lub zdrowia zwierzęcia, ale że stan ten może, a nie musi wywołać negatywne skutki dla jego życia lub zdrowia, co właśnie wyczerpuje pojęcie zagrożenia. Ocena w tym zakresie musi wynikać z konkretnej sytuacji, w jakiej znajduje się zwierzę. Taki stan należy powiązać z kwalifikowanymi naruszeniami z art. 6 ust. 2 u.o.z.

Zgromadzony materiał dowodowy w wystarczającym zakresie uzasadnia podjęte rozstrzygnięcie. Kluczowe i wystarczające dla rozpoznania sprawy okazały się przesłuchania świadków w trakcie postępowania karnego, uprzedzonych o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy, oraz badania weterynaryjne przeprowadzone bezpośrednio po odebraniu psów. B.K. zeznała m.in., iż po wejściu do nieruchomości wdepnęła w odchody psie. W środku było ich więcej, bardzo dużo. Na meblach leżały ubrania, szmaty, były mokre i śmierdziały moczem. Psy spały w odchodach. Leżały zaschnięte puste miski, brak było wody pitnej, psy nie miały żadnych swoich legowisk. Wszędzie było bardzo brudno i śmierdziało moczem. Jedna z suczek była bardzo chuda. W.J. zeznała, że pomagała zajmować się psami w okresie od kwietnia do momentu zabrania psów w czerwcu 2022 r. W maju psy były trzymane w brudnym pomieszczeniu podpiwniczonym, nie były wypuszczane bardzo długi czas. Często były pozostawiane bez dozoru, zwłaszcza szczeniaki, miały nieposprzątane, brodziły w odchodach. Czasem szczeniaki były umieszczane w klatkach metalowych, po dwa lub trzy w jednej, świadek nie miała wiedzy, jak długo tam przebywały. Z notatki urzędowej policjantki uczestniczącej w dniu interwencji z dnia [...] czerwca 2022 r. wynika, iż w mieszkaniu strony panował nieporządek i nieład, na podłodze znajdowały się odchody zwierząt, psy nie wyglądały na zagłodzone. Lekarz weterynarii badający psy po interwencji wykrył:

1) suczka Tokio i 7 szczeniąt urodzonych ok. 10 dni wcześniej; u suczki widoczna deformacja w stawie nadgarstkowym prawej kończyny piersiowej, być może po przebytym urazie, podczas próby zginania i prostowania łapy wyczuwalny przeskok, kanały słuchowe zanieczyszczone woszczyną i piaskiem, pazury w kończynach piersiowych i miednicznych poprzerastane, na nosie widoczną ranę, już podgojona, zwierzę dość wychudzone, suczka została odrobaczona i odpchlona, zostały obcięte pazury i wyczyszczone kanały słuchowe;

2) suczka Stella ok. 4-letnia i 5 szczeniąt w wieku ok. 5 tygodni, szczenięta 2 suczki, 3 psy – temp. ciała w górnej granicy normy, węzły chłonne podkolanowe powiększone, podżuchwowe powiększone u dwóch osobników, wszystkie mają biegunkę, są lekko odwodnione, wynik dodatni na test dla zakażenia koronawirusem i Gardia; u suczki widoczny ropny wypływ z oczu, węzły chłonne podżuchwowe i podkolanowe powiększone, ma bardzo poprzerastane pazury w kończynach piersiowych i miednicznych uniemożliwiające prawidłowe stawianie łap, powodujące dyskomfort i ból podczas próby poruszania się, widoczne wylewy krwi w okolicach rdzeni pazurów spowodowane przez uciskiem przez za długie pazury;

3) Abi, węzły chłonne podkolanowe powiększone, przerośnięte pazury w kończynach piersiowych utrudniające prawidłowe stawianie łap, została odrobaczona i odpchlona;

4) Aszli, lewy węzeł chłonny podżuchwowy i podkolanowy powiększone, prawie w normie temp. ciała, wychudzona, widoczne żebra, została odrobaczona i odpchlona.

W próbce kału suczki Tokio i 7 szczeniąt stwierdzono obecność jaj Toxocara canis (glisty psiej), a u szczeniąt suczki Stelli – kokcydiozę. W ocenie Kolegium lekarz weterynarii to osoba posiadająca wiedzę i kwalifikacje do dokonania oceny stanu zdrowia zwierzęcia, a więc jego diagnoza to dowód wiarygodny i miarodajny.

Analiza materiału dowodowego pozwoliła na zastosowanie art. 7 ust. 3 u.o.z., albowiem zostały spełnione przesłanki z art. 6 ust. 2 ustawy: 10) utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym utrzymywanie ich w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa, bądź w pomieszczeniach albo klatkach uniemożliwiających im zachowanie naturalnej pozycji; 19) utrzymywanie zwierzęcia bez odpowiedniego pokarmu lub wody przez okres wykraczający poza minimalne potrzeby właściwe dla gatunku. Rażące zaniedbanie (art. 4 pkt 11 u.o.z.) to drastyczne odstępstwo od określonych w ustawie norm postępowania ze zwierzęciem, w szczególności w zakresie utrzymywania zwierzęcia w stanie zagłodzenia, brudu, nieleczonej choroby, w niewłaściwym pomieszczeniu i nadmiernej ciasnocie, a właściwe warunki bytowania (art. 4 pkt 15) to zapewnienie zwierzęciu możliwości egzystencji, zgodnie z potrzebami danego gatunku, rasy, płci i wieku. Za "niewłaściwe warunki", w rozumieniu art. 6 ust. 2 pkt 10 u.o.z. należy uznać takie, które nie zapewniają zwierzęciu możliwości egzystencji, zgodnie z potrzebami gatunku, rasy, płci i wieku. Przy czym niewłaściwe warunki bytowania, to nie tylko wskazane w tym przepisie przykłady, ale także brak zapewnienia zwierzętom właściwego schronienia przed chłodem, upałem, deszczem, śniegiem, przetrzymywanie ich na terenie, na którym narażone są na uszkodzenia ciała, w warunkach umożliwiających samowolne wydostawanie się na zewnątrz i narażanie na niebezpieczeństwo ich samych oraz narażanie innych zwierząt i ludzi na niebezpieczeństwo, bez odpowiedniego pokarmu lub wody przez okres wykraczający poza minimalne potrzeby właściwe dla gatunku. Już stworzenie określonego stanu wyczerpuje pojęcie zagrożenia, co stanowi podstawę do stwierdzenia istnienia przypadku niecierpiącego zwłoki. Stan zagrożenia nie oznacza bezpośredniego, realnego zagrożenia życia lub zdrowia zwierzęcia, ale że określony stan może, a nie musi wywoływać negatywne skutki dla życia lub zdrowia zwierzęcia, co właśnie wyczerpuje pojęcie zagrożenia. Ocena w tym zakresie musi wynikać z konkretnej sytuacji, w jakiej znajdują się zwierzęta. Taki stan należy powiązać z kwalifikowanymi naruszeniami o jakich mowa w art. 6 ust. 2 u.o.z. Każda z tych sytuacji może mieć potencjalny wpływ na życie lub zdrowie zwierzęcia, co odpowiada pojęciu "zagrożenia". Już stworzenie określonego stanu wyczerpuje pojęcie zagrożenia, co stanowi podstawę do stwierdzenia istnienia przypadku niecierpiącego zwłoki.

Odebranie psów było konieczne, gdyż ich dalsze pozostawanie u strony mogło powodować zagrożenie ich zdrowia i życia. Był to przypadek niecierpiący zwłoki. Postępowanie wykazało przebywanie zwierząt w stanie rażącego zaniedbania, w skandalicznych warunkach higienicznych, w pomieszczeniu pełnym psich odchodów, bez legowisk, za to pełnym szmat przesączonych psim moczem. W trakcie interwencji nie stwierdzono misek z jedzeniem i wodą. Zwierzęta były wychudzone, zapchlone, zarobaczywione. Brak pielęgnacji w postaci obcinania pazurów doprowadził do nieprawidłowego chodzenia, skutkującego bólem. Stwierdzony stan wyczerpuje kwalifikowane naruszenia z art. 6 ust. 2 pkt 10 i 19 u.o.z. Zadaniem organu orzekającego w sprawie jest ustalenie stanu zwierzęcia na dzień podjętej interwencji, a ten został wykazany w sposób dostateczny i jednoznaczny. Zasadnicze znaczenie mają stwierdzone warunki bytowania zwierząt oraz ich stan fizyczny w momencie odebrania.

Z tego powodu za nieistotne w sprawie Kolegium uznało dołączone przez stronę nagrania z [...] czerwca 2022 r., przeprowadzoną kontrolę w dniu [...] czerwca 2022 r., czy też dołączenie książeczek zdrowia – badania przeprowadzone w dniu odebrania psów jednoznacznie potwierdziły w jakim stanie zdrowotnym były zwierzęta.

Ocena, czy doszło do znęcania się nad psami w postaci utrzymywania zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym utrzymywanie ich w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa wymaga odwołania się w pewnym zakresie do kryteriów pozaprawnych, zasad doświadczenia życiowego. Nie sposób bowiem inaczej określić przetrzymywania psów w warunkach szczegółowo opisanych wyżej niż jako karygodne, urągające wszelkim zasadom higienicznym. Zachowanie posiadacza zwierząt należało zakwalifikować jako sytuację, o której mowa w art. 7 ust. 3 u.o.z., dającą podstawę do interwencyjnego ich odebrania. Przepis ten stosuje się w razie konieczności zabezpieczenia sytuacji bytowej zwierzęcia w wyjątkowych warunkach rozumianych jako kwalifikowana postać naruszeń wymienionych w art. 6 ust. 2 u.o.z. Taka sytuacja w niniejszej sprawie miała miejsce. Kolegium uznało również za prawidłowe przekazanie odebranych psów Polskiej Organizacji Pomocy Zwierzętom.

Jednocześnie Kolegium nie uwzględniło zarzutów zawartych w odwołaniu. W sprawie nie było podstaw do zastosowania art. 84 k.p.a. i powołania dowodu z opinii biegłego lekarza weterynarii na okoliczność czy stwierdzone u psów choroby miały charakter zagrażający ich zdrowiu lub życiu. Bezspornie bowiem udowodniono, w jakich warunkach bytowały zwierzęta, jaki był ich stan zdrowia w dacie odbioru, a tylko ten moment jest istotny w świetle przepisów prawa i orzeczeń. Ponadto część dolegliwości (wychudzenie, pchły, problemy z chodzeniem) była widoczna gołym okiem i ich stwierdzenie nie wymagało wiedzy specjalistycznej. Nie można również uznać za słuszny zarzutu nieuwzględnienia dowodów w postaci oględzin miejsca pobytu zwierząt, które nie wykazało nieprawidłowości jak i z dokumentacji fotograficznej sporządzonej w sprawie ani też przedłożonej przez stronę dokumentacji fotograficznej na nośniku pendrive (25 dni sprzed interwencji), mającej potwierdzać, że psy pozostawały w dobrych warunkach bytowania. Okoliczności warunków przed czy po interwencyjnym odebraniu zwierząt nie mają znaczenia w ocenie czy wystąpiły przesłanki z art. 7 ust. 3 u.o.z. Istotny jest stan w dacie ich odbioru. Z przepisów prawa nie wynika, aby obowiązkowo podczas odbioru zwierząt uczestniczył lekarz weterynarii. Wystarczający jest dowód z przeprowadzonego badania weterynaryjnego bezpośrednio po odebraniu zwierząt, potwierdzający zasadność dokonania odbioru. Organ I instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, wystarczających do rozpatrzenia sprawy, które mogły stanowić podstawę do podjęcia rozstrzygnięcia.

Na powyższą decyzję SKO D.P., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. zaskarżonej decyzji zarzucając naruszenie:

1) prawa materialnego, tj. art. 7 ust 1 i 3, art. 6 ust 2 u.o.z.;

2) art. 7 i art. 75 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 775, dalej w skrócie k.p.a.) poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności i nie zebranie całego materiału dowodowego, w szczególności nie dopuszczenie dowodu z opinii biegłego lekarza weterynarii na okoliczność, czy zatrzymane psy były chore.

Podnosząc powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania, ewentualnie o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego, a także o zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżący podał m.in., iż wszystkie psy miały normalne warunki do życia, tzn. były właściwie odżywiane, miały swobodny wybieg, posiadają książeczki zdrowia. We wniosku o czasowe odebranie zwierząt podano nieprawdziwe i niezgodne ze stanem faktycznym dane. Psy nie nosiły znamion chorób zakaźnych lub innych zagrażających życiu czy zdrowiu. Stwierdzone przez lekarza weterynarii dolegliwości nie są możliwe do wykrycia przez opiekuna, albowiem nie dają żadnych objawów zewnętrznych. Nie można więc zarzucać skarżącemu, że zaniechał leczenia psów. Okazał kontrolującym książeczki zdrowia co świadczy, że poddał psy kontroli weterynaryjnej. Szczeniaki w chwili odebrania miały jedne 5 dni a inne 2 tygodnie życia. Tak małych psów się nie szczepi, nadto nie było podstaw aby je badać przez lekarza. Nie wykazywały żadnych objawów chorobowych. Oględziny miejsca pobytu zwierząt nie wykazały żadnych nieprawidłowości co wynika z uzasadnienia decyzji jak i z dokumentacji fotograficznej sporządzonej w sprawie. Z materiałów fotograficznych przedłożonych przez skarżącego (25 dni sprzed interwencji) wynika, że psy pozostawały w dobrych warunkach. Organ przeprowadzający oględziny nie odniósł się w żaden sposób do tych materiałów ani też do samego faktu, że w dniu oględzin nie stwierdził żadnych uchybień co do pomieszczenia w którym przebywały psy. Decyzja została wydana w oparciu o arbitralną ocenę warunków dokonaną przez K.R., zainteresowaną w sprawie prezes organizacji w [...]. Arbitralność decyzji polegała na tym, że w interwencji nie brał udziału niezależny lekarz weterynarii lub przynajmniej pielęgniarz, który w sposób fachowy mógłby stwierdzić czy zachodzą warunki o których mowa w art. 7 ust. 1 i 3 u.o.z. Jedyną podstawą prawną, która uprawnia organizację do odebrania zwierzęca właścicielowi, jest art. 7 ust 3 w zw. z art. 6 ust 2 u.o.z. Z przepisów tych wynika, że aby móc odebrać zwierzęta w tym trybie, musi dojść do aktów znęcania się nad zwierzętami a więc zadawanie bólu lub cierpień, w tym utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania, w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa. Takich warunków nie stwierdzono. Organ badający sprawę powinien w trakcie postępowania ustalić, w jakich warunkach przebywały zwierzęta w momencie ich odbierania i czy te warunki były właściwe. A także czy występował przypadek niecierpiący zwłoki. Ponieważ takie okoliczności nie miały miejsca, nie było podstaw do odebrania zwierząt. Z ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie karnej prowadzonej przez Sąd Rejonowy, [...] przeciwko D.P. o czyn z art. 35 ust 1a u.o.z. wynika, że nie doszło do aktów znęcania się nad zwierzętami, ponieważ nie ma dowodów na to, że psy przebywały w warunkach zagrażających ich zdrowiu lub życiu. W związku z powyższym Prokurator Rejonowy cofnął akt oskarżenia i wniósł o umorzenie sprawy. Okoliczność ta ma istotne znaczenie także dla tej sprawy, ponieważ podstawy faktyczne w obu sprawach – administracyjnej i karnej są tożsame. W obu musi zostać stwierdzone czy doszło do aktów znęcania się poprzez niewłaściwe warunki bytowania zwierząt. W sprawie karnej sąd dopuścił dowód z opinii biegłego weterynarza na okoliczność czy warunki bytowania psów zapewnione przez oskarżonego wypełniały dyspozycję art. 35 ust 1 u.o.z. czy też nie. Wyjaśnienie tej okoliczności ma znaczenie także dla tej sprawy, bowiem w przypadku negatywnej odpowiedzi na to pytanie dojdzie także do ustalenia, że czy istniały przesłanki do zatrzymania psów w trybie art. 6 i 7 u.o.z. Okoliczność ta ma charakter prejudycjalny, co uzasadnia wniosek o zawieszenie niniejszego postępowania do czasu zakończenia postępowania karnego.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Pismem procesowym z dnia [...] września 2023 r. skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lekarza weterynarii na okoliczność braku przesłanek z art. 6 ust. 2 u.o.z., znajdującej się w aktach sprawy prowadzonej przez Sąd Rejonowy, [...], wnosząc jednocześnie o zwrócenie się do tego Sądu o nadesłanie powyższej opinii. Nadto podał, iż wyrokiem z dnia [...] września 2023 r. Sąd Rejonowy uniewinnił D.P. od popełnienia zarzucanego mu czynu z art. 35 ust. 1a w zw. z art. 6 ust. 2 pkt 10 u.o.z., mającego polegać na znęcaniu się nad opisywanymi 19 jamnikami. Do pisma procesowego załączył kopię tego wyroku. W ocenie skarżącego, skoro został on uniewinniony od zarzutu znęcania się nad zwierzętami w rozumieniu art. 6 ust. 2 u.o.z., to oznacza także, że nie wystąpiły przesłanki do czasowego odebrania zwierząt i tym bardziej nie mogły zaistnieć przesłanki przewidziane w art. 7 ust. 1 u.o.z.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zakresie swej właściwości sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, aktualnych w dacie wydania zaskarżonego aktu. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. W myśl cytowanego art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożył organ, natomiast strona skarżąca w terminie 14 dni od daty zawiadomienia o tym fakcie nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Przedmiot niniejszej sprawy koncentrował się wokół tego, czy warunki, w jakich przebywały opisywane psy, były równoznaczne ze spełnieniem przesłanek znęcania się w rozumieniu art. 6 ust. 2 u.o.z. (stanowiącego otwarty katalog przejawów znęcania się nad zwierzętami), w tym pkt 10, w myśl którego jedną z form znęcania się nad zwierzętami jest utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym utrzymywanie ich w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa, bądź w pomieszczeniach albo klatkach uniemożliwiających im zachowanie naturalnej pozycji, jak również czy warunki stworzone opisywanym psom przez skarżącego dawały podstawę do zastosowania art. 7 ust. 1 i ust. 3 u.o.z.

Wyrokiem z dnia [...] września 2023 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy, po rozpoznaniu sprawy D.P. oskarżonego o to, że w bliżej nieustalonym czasie najpóźniej do dnia [...] czerwca 2022 r. w miejscowości [...], znęcał się nad psami rasy jamnik w liczbie dziewiętnastu, w tym nad szczeniakami, przez utrzymywanie ich w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym w stanie rażącego zaniedbania oraz niechlujstwa, co skutkowało świadomym dopuszczaniem do zadawania zwierzętom cierpienia, tj. o czyn z art. 35 ust. 1a w zw. z art. 6 ust. 2 pkt 10 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o ochronie zwierząt, uniewinnił oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu. Jak wynika z adnotacji znajdującej się na nadesłanym do akt niniejszej sprawy przez Sąd Rejonowy odpisie tego wyroku, jest on prawomocny od dnia 23 września 2023 r.

Jak stanowi art. 11 p.p.s.a., ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny. Natomiast uniewinniający wyrok sądu karnego nie jest wiążący dla sądu administracyjnego w tym sensie, że sąd administracyjny może zaakceptować ustalenia organu administracji odmienne od tych, które legły u podstaw wydania przez sąd karny wyroku uniewinniającego (por. wyroki NSA z 22 lutego 2011 r., II FSK 1592/09 oraz WSA w Warszawie z 4 sierpnia 2005 r., V SA/Wa 1493/05, orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie oznacza to jednakże, iż sąd administracyjny nie powinien uwzględniać tej okoliczności (tj. wyroku uniewinniającego) w całokształcie ustaleń faktycznych, gdy bada legalność zaskarżonej decyzji (por. wyrok NSA z 11 stycznia 2012 r., I OSK 1376/11, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2013, s. 136-137).

W piśmie procesowym z dnia [...] września 2023 r. skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lekarza weterynarii S.W.-P. na okoliczność braku przesłanek przewidzianych w art. 6 ust. 2 u.o.z., znajdującej się w aktach sprawy prowadzonej przez Sąd Rejonowy w sprawie o sygn. akt [...] (w której to sprawie zapadł opisany wyżej prawomocny wyrok uniewinniający skarżącego od zarzutu popełnienia zarzucanego mu czynu mającego polegać na znęcaniu się nad opisywanymi psami) a także o zwrócenie się do Sądu Rejonowego o nadesłanie tej opinii.

Na etapie postępowania przed sądem administracyjnym uwzględnienie tego wniosku dowodowego nie było jednak możliwe. W myśl bowiem art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą, przed sądem administracyjnym nie jest dopuszczalne prowadzenie dowodu mającego charakter opinii biegłych czy ekspertyzy naukowej (por. wyroki NSA z 9 marca 2022 r. II OSK 831/19 oraz z 11 kwietnia 2023 r., II OSK 2006/21). Dowód z opinii biegłego nie jest bowiem dowodem z dokumentu i w oczywisty sposób przekracza zakres dopuszczalnego postępowania dowodowego w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Zarówno w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jak i we wszystkich polskich procedurach prawnych dowód z opinii biegłego jest innym – odrębnym dowodem od dowodu z dokumentów (wyrok NSA z 1 sierpnia 2023 r., III FSK 1479/22), jest to zupełnie inna kategoria dowodu – a mianowicie dowód z ekspertyzy, którego przeprowadzenie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym nie było dopuszczalne (wyrok NSA z 30 czerwca 2023 r., III OSK 395/22). Pogląd ten został również zaprezentowany w innych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, m.in. z 21 stycznia 2022 r., I FSK 1354/18, z 26 sierpnia 2020 r., II OSK 1003/20 czy z 27 września 2023 r., I OSK 1399/22.

Takiego ograniczenia dowodowego nie przewiduje natomiast Kodeks postępowania administracyjnego, stanowiący w art. 75 § 1, iż jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.

Powyższa opinia biegłego, sporządzona w ramach toczącego się przeciwko skarżącemu postępowania karnego, może mieć istotne znaczenie dla wyjaśnienia również niniejszej sprawy, zwłaszcza że zarzucany skarżącemu czyn (od którego popełnienia został on prawomocnie uniewinniony) obejmował przesłanki znęcania się nad zwierzętami z art. 6 ust. 2 pkt 10 u.o.z., objęte badaniem także w niniejszej sprawie administracyjnej. Stąd też, z uwagi na niedopuszczalność przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego w niniejszym postępowaniu sądowym, za zasadne należy uznać przeprowadzenie tego dowodu w postępowaniu administracyjnym, gdzie będzie to możliwe.

Przemawiają za tym następujące argumenty. Po pierwsze, wskazana wyżej opinia biegłego może przyczynić się do wyjaśnienia niniejszej sprawy, w szczególności czy doszło do ziszczenia się materialnoprawnych przesłanek z art. 6 ust. 2 pkt 10 u.o.z. oraz czy wystąpiły przesłanki do zastosowania art. 7 ust. 1 i ust. 3 u.o.z. Jak wynika z treści pisma procesowego skarżącego z dnia [...] września 2023 r., opinia ta ma szerszy, bliżej związany z przedmiotem niniejszej sprawy administracyjnej zakres, aniżeli zawarty w odwołaniu wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego lekarza weterynarii na okoliczność, czy stwierdzone u psów choroby miały charakter zagrażający ich zdrowiu lub życiu. Po drugie – należy zachować konsekwencję w gromadzeniu materiału dowodowego. Skoro w postępowaniu administracyjnym poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji zostały dopuszczone dowody z postępowania karnego, z których wywiedziono niekorzystne dla skarżącego ustalenia faktyczne, to celem wszechstronnego i obiektywnego wyjaśnienia sprawy należy również poddać ocenie inne dowody zgromadzone w postępowaniu karnym, z których mogą wynikać okoliczności odmienne, korzystne dla skarżącego. Wprawdzie w postępowaniu karnym jedną z kwestii podlegających ocenie jest wina oskarżonego, natomiast w postępowaniu administracyjnym ocenie podlega obiektywny stan rzeczy, nie zmienia to jednak faktu, że zarówno w postępowaniu karnym jak i w postępowaniu administracyjnym poprzedzającym zaskarżoną decyzję, badaniu podlegało wystąpienie przesłanek z art. 6 ust. 2, w tym w szczególności pkt 10 u.o.z. Po trzecie, dopuszczenie w/w opinii biegłego w postępowaniu administracyjnym będzie stanowiło realizację zasad wynikających z przepisów art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Po czwarte wreszcie, jak już wyżej wskazano, w całokształcie ustaleń faktycznych niniejszej sprawy nie powinno się pomijać faktu, że skarżący prawomocnym wyrokiem sądowym został uniewinniony od zarzutu popełnienia czynu polegającego na znęcaniu się nad psami, a w konsekwencji – nie przesądzając na obecnym etapie o wyniku niniejszej sprawy administracyjnej – należy poddać ocenie wszystkie dowody, w tym również zgromadzone w toku postępowania karnego, które skłoniły sąd powszechny do wydania takiego orzeczenia.

W tej sytuacji zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylić jako wydaną z naruszeniem art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. polegającym na braku zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego oraz wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy. Rozpoznając ponownie sprawę Kolegium zobowiązane będzie zwrócić się do Sądu Rejonowego o odpis opisanej wyżej opinii biegłego lekarza weterynarii, znajdującej się w aktach sprawy o sygn. [...], a następnie dopuścić dowód z tej opinii w niniejszej sprawie administracyjnej, po czym wydać decyzję w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 153 p.p.s.a.).

Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania sądowego znajduje oparcie w treści art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a., § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 535 ze zm.) oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Na zasądzoną kwotę kosztów postępowania składają się wpis od skargi (200 zł), wynagrodzenie pełnomocnika procesowego (480 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).