Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2010/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1 pkt. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 22
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie: Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędzia del. WSA Dorota Jadwiszczok (spr.) Protokolant st. asystent sędziego Dorota Chromicka po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Przedsiębiorstwa Państwowego "Porty Lotnicze" w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 1726/12 w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa Państwowego "Porty Lotnicze" w Warszawie na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok, decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] oraz decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...]; 2. zasądza na rzecz Przedsiębiorstwa Państwowego "Porty Lotnicze" w Warszawie od Ministra Infrastruktury i Rozwoju kwotę 400 (słownie: czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 21 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1726/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Przedsiębiorstwa Państwowego "Porty Lotnicze" w Warszawie na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] czerwca 2012 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok zapadł w następującym stanie sprawy:

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z [...] czerwca 2012 r., po rozpatrzeniu odwołania J. N. od decyzji Wojewody Mazowieckiego z [...] lipca 2009 r., odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy Warszawa - [...] z [...] listopada 1983 r., orzekającej o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości o powierzchni 9197 m2, położonej przy ul. [...] w Warszawie, stanowiącej własność R. Z., uchylił decyzję Wojewody Mazowieckiego z [...] lipca 2009 r. i stwierdził nieważność decyzji Naczelnika Dzielnicy Warszawa - [...] z [...] listopada 1983 r..

W uzasadnieniu Minister podał, że decyzją z [...] listopada 1983 r. Naczelnik Dzielnicy Warszawa - [...] orzekł o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości o powierzchni 9197 m2, położonej przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...], stanowiącej własność R. Z..

Wnioskiem z 24 kwietnia 2006 r. J. Z. - jedna ze spadkobierczyń R. Z., wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy Warszawa - [...] z [...] listopada 1983 r. zarzucając, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, poprzez wywłaszczenie działki zbędnej na cel wywłaszczenia oraz naruszenie art. 24 pkt 3 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane, poprzez wywłaszczenie nieruchomości co do której - w związku z ustaleniem strefy ochronnej - nie zachodziła potrzeba zmiany sposobu użytkowania, a tym samym wywłaszczenia.

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej stwierdził, że przedmiotowa decyzja wydana została na podstawie przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), a zatem Wojewoda Mazowiecki winien był ocenić zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami tej ustawy. Z ustaleń organu wynikało, że przedmiotowa nieruchomość była niezbędna pod rozbudowę lotniska komunikacyjnego, co spełniało kryterium celu użyteczności publicznej i potwierdzone było decyzją lokalizacyjną z dnia 1 września 1978 r., wydaną przez Wydział Urbanistyki i Architektury Urzędu miasta Stołecznego Warszawy, pozostającą w dniu wydania decyzji wywłaszczeniowej, tj. w dniu [...] listopada 1983 r., w obrocie prawnym. A zatem, zdaniem organu, spełniona została przesłanka dopuszczalności wywłaszczenia wskazana w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Organ podał, że w aktach archiwalnych sprawy zachował się protokół z pertraktacji przeprowadzonych w dniu [...] października 1982 r. w sprawie nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa - Zarząd Ruchu Lotniczego i Lotnisk Komunikacyjnych, z którego wynika, że R. Z. wyraził zgodę na zbycie Skarbowi Państwa przedmiotowego gruntu za proponowaną cenę w wysokości [...] zł.. Ponadto z wniosku Zarządu Ruchu Lotniczego i Lotnisk Komunikacyjnych z 21 października 1983 r. o wywłaszczenie oraz z zaskarżonej decyzji z [...] listopada 1983 r., wynika, że w wyniku wystąpienia właściciela wywłaszczanej nieruchomości o przeprowadzenie postępowania w trybie administracyjnym, nie zawarto umowy kupna za cenę, o której mowa w operacie szacunkowym z dnia [...] lipca 1983 r.. Tym samym, zdaniem organu, nie można stwierdzić rażącego naruszenia przepisu art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r..

Zgodnie z art. 16 ustawy wywłaszczeniowej, wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego następowało na wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie zgłoszony właściwemu organowi. Wniosek taki został złożony przez Zarząd Ruchu Lotniczego i Lotnisk Komunikacyjnych w dniu 21 października 1983 r.. Zawiadomieniem z 7 listopada 1983 r. organ wywłaszczeniowy poinformował strony o wszczęciu postępowania i o wyznaczeniu na dzień [...] listopada 1983 r. rozprawy wywłaszczeniowo- odszkodowawczej. Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. po przeprowadzeniu rozprawy organ wywłaszczeniowy wydawał decyzję w której orzekał wywłaszczenie w zakresie podanym we wniosku lub mniejszym albo oddalał wniosek o wywłaszczenie. Natomiast zgodnie z art. 22 ustawy wywłaszczeniowej odszkodowanie ustalano na podstawie wyników rozprawy po wysłuchaniu na niej opinii biegłych powołanych przez właściwy organ, która powinna zawierać szczegółowe uzasadnienie. W przekonaniu organu oznacza to, że wydanie decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej było możliwe dopiero po przeprowadzeniu rozprawy przewidzianej tymi przepisami. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, zaskarżona decyzja Naczelnika Dzielnicy Warszawa - [...] została wydana w dniu [...] listopada 1983 r., natomiast rozprawa wywłaszczeniowo-odszkodowawcza została wyznaczona na dzień [...] listopada 1983 r.. Oznacza to, że decyzja wywłaszczeniowa została wydana przed dniem wyznaczonej rozprawy, w trzy dni po zawiadomieniu o wszczęciu postępowania. W związku z powyższym Minister stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana bez obligatoryjnego przeprowadzenia rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, zatem z rażącym naruszeniem art. 21 i art. 22 ustawy z dnia 12 marca 1958 r..

Wywłaszczona nieruchomość stanowi obecnie część działki nr [...], znajduje się we władaniu Przedsiębiorstwa Państwowego "Porty Lotnicze" z siedzibą w Warszawie i stanowi własność Skarbu Państwa, a zatem, w przekonaniu Ministra, zaskarżona decyzja nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a..

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej złożyło Przedsiębiorstwo Państwowe "Porty Lotnicze", które domagało się uchylenia zaskarżonej decyzji w części, w której stwierdza nieważność pkt I decyzji Naczelnika Dzielnicy Warszawa - [...] z [...] listopada 1983 r., dotyczącej wywłaszczenia.

Zarzuciło, że brak rozprawy w postępowaniu wywłaszczeniowym można uznać za rażące naruszenie prawa, które jednak powinno skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji wywłaszczeniowej Naczelnika Dzielnicy Warszawa - [...] z dnia [...] listopada 1983 r. wyłącznie w zakresie odszkodowania. Możliwość stwierdzenia nieważności w części jest natomiast uznana za dopuszczalną zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych. Stwierdzenie nieważności całej decyzji wywłaszczeniowej stanowiło natomiast naruszenie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, w szczególności art. 3 określającego przesłanki wywłaszczenia, jak również art. 21 ust. 2 ustawy, wskazującego na podstawy rozstrzygnięcia w zakresie wywłaszczenia. W wyniku stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej w całości doszło do bezpodstawnego usunięcia z obrotu prawnego prawidłowego rozstrzygnięcia w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości.

Oddalając skargę Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.

WSA podkreślił, że postępowanie o stwierdzenie nieważności jest postępowaniem nadzwyczajnym, a przedmiotem tego postępowania jest wyłącznie ustalenie, czy ostateczna decyzja administracyjna jest dotknięta którąkolwiek z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.. Podkreślił Sąd I instancji, że zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa zachodzi wtedy, gdy treść decyzji administracyjnej jest jednoznacznie sprzeczna z treścią przepisu prawa, i gdy taka decyzja nie może być zaakceptowana przez organy praworządnego państwa i powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. Rażącym naruszeniem jest natomiast naruszenie w sposób oczywisty i jednoznaczny przepisu prawnego, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu.

Zgodnie zaś z art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, po przeprowadzeniu rozprawy organ wywłaszczeniowy wydawał decyzję w której orzekał wywłaszczenie w zakresie podanym we wniosku lub mniejszym albo oddalał wniosek o wywłaszczenie, natomiast stosownie do art. 22 tej ustawy, odszkodowanie ustalano na podstawie wyników rozprawy po wysłuchaniu na niej opinii biegłych powołanych przez właściwy organ, przy czym opinia biegłych powinna była zawierać szczegółowe uzasadnienie. Z przepisów tych jednoznacznie wynika, że wydanie decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej było możliwe dopiero po przeprowadzeniu rozprawy przewidzianej tymi przepisami.

Sąd I instancji stwierdził, że z akt sprawy w sposób nie budzący żadnych wątpliwości wynika, iż zaskarżona decyzja Naczelnika Dzielnicy Warszawa - [...] została wydana w dniu [...] listopada 1983 r., a rozprawa wywłaszczeniowo-odszkodowawcza została wyznaczona na dzień [...] listopada 1983 r., co oznacza, że decyzja wywłaszczeniowa została wydana przed dniem wyznaczonej rozprawy, trzy dni po sporządzeniu zawiadomienia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Wobec powyższego podzielił Sąd I instancji stanowisko Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, że decyzja wywłaszczeniowa z [...] listopada 1983 r. została wydana bez obligatoryjnego przeprowadzenia rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, a zatem z rażącym naruszeniem art. 21 i art. 22 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Za uzasadnione uznał Sąd I instancji także stwierdzenie, że zaskarżona decyzja nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a..

Ponadto Sąd I instancji wskazał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oceniony został właściwie, a mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane.

Skargę kasacyjną na powyższy wyrok złożyło Przedsiębiorstwo Państwowe "Porty Lotnicze" w Warszawie, zarzucając naruszenia prawa materialnego, wskazując w tym zakresie na art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wywłaszczenie nieruchomości dokonane zgodnie z powyższym przepisem, na podstawie pkt. I decyzji Naczelnika Dzielnicy Warszawa - [...] z [...] listopada 1983 r., jest jednoznacznie sprzeczne z przepisami tej ustawy ze względu na brak przeprowadzenia rozprawy w postępowaniu wywłaszczeniowym, co zostało uznane za rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a..

Wskazał także skarżący kasacyjnie na art. 22 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości i zarzucił jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że brak rozprawy w postępowaniu wywłaszczeniowym skutkuje uznaniem, iż decyzja Naczelnika Dzielnicy Warszawa - [...] z [...] listopada 1983 r. jest jednoznacznie sprzeczna z przepisami ustawy w całości, a nie wyłącznie w części rozstrzygającej o wysokości odszkodowania (pkt. II), o jego przyznaniu (pkt. III) i wypłacie (pkt. IV) i może zostać uznana w całości za rażąco naruszającą prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a..

Skarżący kasacyjnie podniósł, że bezpodstawnie stwierdzona została nieważność rozstrzygnięcia w zakresie wywłaszczenia nieruchomości, które było w pełni zgodne z przepisami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zdaniem skarżącego kasacyjnie brak w toku postępowania wywłaszczeniowego rozprawy nie miał wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości, nie stanowił bowiem o sprzeczności rozstrzygnięcia w tym zakresie z przepisami ustawy. Podstawą rozstrzygnięcia co do wywłaszczenia było stwierdzenie rzeczywistej niezbędności przedmiotowej działki na cel, na który wywłaszczenie jest dopuszczalne. Powyższe podstawy, które wynikały z decyzji o lokalizacji inwestycji szczegółowej z 1 września 1978 r. zostały spełnione, a przeprowadzenie rozprawy nie miało żadnego znaczenia. Skarżący kasacyjnie zarzucił, że w zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie błędnie przyjął, iż rozprawa wywłaszczeniowa może mieć wpływ na rozstrzygnięcie w zakresie wywłaszczenia nieruchomości. W ocenie skarżącego kasacyjnie naruszenie przepisów polegające na nieprzeprowadzeniu rozprawy administracyjnej, wymaganej zgodnie z 22 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości dotyczyło wyłącznie rozstrzygnięcia dotyczącego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, a nie rozstrzygnięcia w zakresie wywłaszczenia nieruchomości. Przepis art. 22 ustawy stanowił, że odszkodowanie ustala się na podstawie wyników rozprawy po wysłuchaniu na niej opinii biegłych powołanych przez naczelnika powiatu, co jednoznacznie wskazuje, że rozprawa przewidziana w ramach postępowania wywłaszczeniowego służyła ustaleniu odszkodowania, a celem jej przeprowadzenia było wysłuchanie na rozprawie opinii biegłych z udziałem stron postępowania, które mogły na rozprawie odnosić się do uzasadnienia opinii przedstawionej przez biegłych. Brak przeprowadzenia rozprawy stanowił więc naruszenie przepisów prawa wyłącznie w zakresie ustalenia odszkodowania. Stwierdzenie nieważności powinno zatem dotyczyć wyłącznie części decyzji, w której określona została wysokość odszkodowania. Wyłącznie bowiem w tym zakresie występuje sprzeczność pomiędzy decyzją Naczelnika Dzielnicy Warszawa — [...] z [...] listopada 1983 r. a przepisami ustawy.

Pełnomocnik uczestniczki postępowania J. Z. w piśmie z dnia 4 października 2013 r. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej jako pozbawionej uzasadnionych podstaw i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do brzmienia art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw nieważnościowych w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten – inaczej niż wojewódzkie sądy administracyjne - zobligowany jest jedynie do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym przypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

Zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczą wyłącznie naruszenia prawa materialnego. W ramach tej podstawy skarżąca kasacyjnie Spółka wskazała na naruszenie przepisów art. 21 ust. 2 i art. 22 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64) poprzez ich błędną wykładnie polegającą na przyjęciu, że brak przeprowadzenia rozprawy administracyjnej skutkuje uznaniem, że decyzja Naczelnika Dzielnicy Warszawa – [...] z [...] listopada 1983 r., orzekająca o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości o pow. 9197 m2, położonej przy ul. [...] jest w całości dotknięta wadą rażącego naruszenia prawa, co skutkuje stwierdzeniem jej nieważności także w całości, a nie jedynie w części dotyczącej odszkodowania.

Powyższy zarzut jest, w ocenie składu orzekającego NSA, uzasadniony.

Istota sprawy, w której rozpoznawany był wniosek J. Z., domagającej się stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy Warszawa – [...] z [...] listopada 1983 r., sprowadzała się do oceny, czy decyzja ta jest w całości dotknięta wadą kwalifikowaną z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., za co uznane zostało rażące naruszenie art. 21 ust. 2 i art. 22 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Bezsporne jest, że decyzja wywłaszczeniowa objęta wnioskiem o stwierdzenie nieważności została wydana bez przeprowadzenia nakazanej przepisami prawa rozprawy administracyjnej. Ta okoliczność została uznana przez Ministra, a następnie Sąd I instancji za przesądzającą o rażącym naruszeniu prawa będącym podstawą stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej w całości.

Pojęcie ’’rażącego naruszenia prawa" stanowi tzw. klauzulę generalną, należąc do kategorii pojęć nieoznaczonych, wymagających zindywidualizowania i odniesienia się do każdego przypadku odrębnie. Rozważanie ad casum, czy ziściła się ta przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji, wymaga roztrząsania konfliktu dwóch zasad – zasady stabilności decyzji ostatecznej oraz zasady praworządności. Nie jest przypadkiem, że pojęcie to budzi istotne wątpliwości, tak w doktrynie, jak i w judykaturze. W orzecznictwie wskazuje się, że gdy chodzi o rażące naruszenie prawa jako wadę decyzji, chodzi o wady wyjątkowo ciężkie, które należy usunąć przez unicestwienie obarczonej tymi wadami decyzji administracyjnej. Dla stwierdzenia nieważności decyzji niezbędna jest jednak ocena naruszenia jako rażącego w świetle całokształtu okoliczności sprawy - por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 stycznia 2013 r., II GSK 1941/11, LEX nr 1341521. Ustalenie, czy w konkretnym wypadku nastąpiło "rażące naruszenie prawa", wymaga zawsze wnikliwego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się także, że rażące naruszenie prawa zachodzi wtedy, gdy treść decyzji administracyjnej jest jednoznacznie sprzeczna z treścią przepisu prawa, i gdy taka decyzja nie może być zaakceptowana przez organy praworządnego państwa i powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego.

Jakkolwiek w postępowaniu nieważnościowym badanie prawidłowości decyzji przeprowadzane jest w oparciu o stan prawny i faktyczny istniejący na dzień jej wydania, to jednak powyższa zasada nie znajduje zastosowania w odniesieniu do oceny społeczno-gospodarczych skutków stwierdzonego uchybienia. Z racji tego, że skutki danego aktu, jak również skutki obciążających go uchybień, mają ze swej istoty charakter następczy względem podjętego rozstrzygnięcia, przy ich ocenie nie tylko dopuszczalnym, ale wręcz koniecznym jest uwzględnienie również tych okoliczności, które nastąpiły po jego wydaniu. Skutki aktu administracyjnego obarczonego naruszeniem prawa ujawniają się bowiem dopiero od momentu jego wydania. Ani oczywistość naruszenia przepisu, ani jego charakter nie są wystarczające do uznania, że miało miejsce rażące naruszenie prawa. Obok oczywistego naruszenia prawa i charakteru przepisu, który został naruszony, jako kryterium rażącego naruszenia prawa winny być traktowane społeczno-gospodarcze skutki wywołane wadliwą decyzją.

W tym kontekście o rażącym naruszeniu prawa można mówić jedynie wówczas, gdy stwierdzone naruszenie, przy uwzględnieniu okoliczności danej sprawy, ma znacznie większą wagę, aniżeli stabilność ostatecznej decyzji administracyjnej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 25.11.2005 r. VII SA/Wa 513/05, Lex nr 199041). Przesłanką uznania naruszenia prawa za rażące jest więc ocena społeczno-gospodarczych skutków decyzji wydanej z obrazą prawa, polegającej na tym, że decyzji takiej nie można zaakceptować jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa (por. wyrok NSA z 17 września 2008 r., II OSK 1043/07 dostępne orzeczenia.nsna.gov.pl).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że chociaż kontrolowana decyzja z [...] listopada 1983 r. została wydana w całości z naruszeniem przepisów art. 21 i 22 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania to jednak, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, brak możliwości uznania, że decyzja ta w całości nie może zostać zaakceptowana przez organy praworządnego państwa.

Sąd I instancji zasadnie uznał, że celowe było wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości z racji przeznaczenia jej na cele inwestycyjne skarżącej kasacyjnie Spółki. Przedmiotowa nieruchomość w dacie wywłaszczenia była niezbędna pod rozbudowę lotniska komunikacyjnego, co spełniało kryterium celu użyteczności publicznej, zatem spełniona została przesłanka dopuszczalności wywłaszczenia wskazana w art. 3 ust. 1 ustawy. Ponadto z akt sprawy wynika, że aktualnie przedmiotowa nieruchomość jest używana zgodnie z celem wywłaszczenia, stanowi bowiem cześć strefy ochronnej Lotniska [...]. Powyższe ustalenie przesądza o braku możliwości ponownego jej wywłaszczenia.

Zwrócić należy także uwagę, że przedmiotowa decyzja została wydana z rażącym naruszeniem przepisów art. 21 ust. 2 i art. 22 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, które to przepisy regulują tryb postępowania wywłaszczeniowego, wskazując na konieczność przeprowadzenia rozprawy. Natomiast zarówno organy, jak i Sąd I instancji, a także skarżąca kasacyjnie Spółka stoją na stanowisku, że w dacie wydania kontrolowanej decyzji była ona zgodna z przepisami art. 3 ust. 1-3 powyższej ustawy, nie ulega bowiem wątpliwości, że przedmiotowa nieruchomość była niezbędna na cel wywłaszczenia. W tej sytuacji o nieważności decyzji w części dotyczącej wywłaszczenia nie może decydować wydanie jej z rażącym naruszeniem przepisów regulujących tryb postępowania wywłaszczeniowego w sytuacji, gdy jest ona zgodna z przepisami materialnymi.

Powyższe rozważania prowadzą do stwierdzenia, że przedmiotowa decyzja Naczelnika Dzielnicy Warszawa - [...] nie jest w całości obarczona wadą rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Decyzja ta w zakresie dotyczącym wywłaszczenia nie wywołała bowiem skutków, które można byłoby uznać za nie do pogodzenia z porządkiem prawnym.

Zasadnie zatem skarżącą kasacyjnie Spółka wskazała, że zaskarżona decyzja może być uznana za nieważną wyłącznie w części rozstrzygającej o wysokości odszkodowania (pkt. II), o jego przyznaniu (pkt. III) i wypłacie (pkt. IV).

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna opiera się na usprawiedliwionych podstawach związanych z naruszeniem prawa materialnego, w związku z czym zaistniały przesłanki do zastosowania przepisu art. 188 p.p.s.a i rozpoznania skargi w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, a w konsekwencji do jej uwzględnienia na podstawie powyższego przepisu w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a..

Na skutek uchylenia zaskarżonych decyzji organów obu instancji ponownego rozpoznania przez Wojewodę Mazowieckiego wymaga wniosek J. Z., przy czym organy rozpoznają ten wniosek z uwzględnieniem przedstawionego powyżej stanowiska.

Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego uzasadnia art. 203 pkt 1 p.p.s.a..