Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 308/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 48
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Protokolant: referent Ksawery Sobczak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 9 października 2024 r. sprawy ze skargi B. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 5 kwietnia 2024 r. nr SKO.4514.25.2024 w przedmiocie skierowania do ośrodka wsparcia dla osób w kryzysie i ustalenia odpłatności za pobyt w ww. ośrodku uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Wrocławia z dnia 26 lutego 2024 r. nr MOPS/ZOBU/DDPS/000140/2024.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Wrocławia z dnia 26 lutego 2024 r. kierującą B. J. w okresie od 7 grudnia 2023 r. do 31 maja 2024 r. do ośrodka wsparcia osób w kryzysie prowadzonego przez Stowarzyszenie N. we W. i ustalającą wysokość odpłatności za pobyt w tym ośrodku za okres od 7 grudnia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r.

Jak wynikało z akt sprawy pismem z dnia 7 grudnia 2023 r. Skarżący wystąpił o skierowanie do ww. ośrodka wsparcia dla osób w kryzysie. W toku postępowania ustalono, że Skarżący jest osobą w kryzysie bezdomności i od dnia 1 kwietnia 2021 r. do dnia 30 listopada 2023 r. przebywał w rzeczonym ośrodku. Ustalono także, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe, ma córkę, która wraz z matką M. M. (partnerką Skarżącego) mieszka w placówce pomocowej. Skarżący jest zatrudniony w dwóch firmach na umowę zlecenia. Z tego tytułu w listopadzie 2023 r. otrzymał wynagrodzenie w kwocie 7.022,91 zł. W kolejnych miesiącach, tj. grudniu 2023 r. i styczniu 2024 r. nie uzyskał żadnego dochodu.

Powołaną na wstępie decyzją organ I instancji skierował Stronę do ośrodka wsparcia dla osób w kryzysie na okres od dnia 7 grudnia 2023 r. do dnia 31 maja 2024 r. i ustalił odpłatność za pobyt w tym ośrodku w wymiarze 100% stawki, tj. 30 zł pomnożone przez liczbę dni pobytu. W uzasadnieniu powołał się na przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej u.p.s.) oraz uchwałę Rady Miejskiej Wrocławia nr LIV/1476/22 z dnia 23 czerwca 2022 r. w sprawie szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w ośrodkach wsparcia oraz mieszkaniach chronionych (Dz.Urz. Woj. Dolnośląskiego z 2022 r., poz. 3471 ze zm., dalej: Uchwała). Mając na uwadze fakt, że w grudniu 2023 r. i styczniu 2024 r. Skarżący nie uzyskał żadnych dochodów organ, działając na podstawie art. 97 ust. 1a u.p.s., odstąpił od ustalenia opłaty za okres od dnia 1 stycznia 2024 r.

W odwołaniu Strona negowała ustalenia organu co do samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego, wywodząc, że prowadzi je wspólnie z córką i partnerką. Skarżący wyjaśniał, że pracuje tylko w jednej firmie i otrzymuje wynagrodzenie za pracę co drugi miesiąc.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: SKO) przywołało art. 51 ust. 1, ust. 2 ust. 4 i ust. 5, art. 48, art. 48a ust. 1, art. 97 ust. 1 u.p.s. Wywiodło, że opłaty za pobyt w ośrodku wsparcia nie ponosi się jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód osoby w rodzinie nie przekracza kryterium dochodowego, tj. odpowiednio 776 zł i 600 zł. Dalej organ wskazał na oświadczenie Strony z dnia 7 grudnia 2023 r. o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego, córka prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką - partnerką Skarżącego. Organ nie negował potrzeby skierowania Strony do ośrodka wsparcia stwierdzając, że spór dotyczy wysokości ponoszonej opłaty za pobyt w tym ośrodku. Wskazał, że Strona utrzymuje się z wynagrodzenia wypłacanego na podstawie umowy zlecenia, w listopadzie 2023 r. uzyskała z tego tytułu dochód w kwocie 7.022,91 zł. Za grudzień i styczeń nie uzyskała żadnego dochodu, co potwierdzają zaświadczenia o zarobkach uzyskane od pracodawców. Skarżący oświadczył, że nie prowadzi działalności gospodarczej, czy rolnej. Dalej organ powołał się na § 3 ust. 1 i ust. 3, § 9a ust. 1 Uchwały określającej zasady ustalania opłaty – procentowo w stosunku do uzyskiwanego dochodu, stawki (procentowego wskaźnika odpłatności) i liczby dni pobytu. Na tej podstawie wyliczono wysokość opłaty za pobyt obciążającej Skarżącego.

Odnosząc się do zarzutów odwołania negujących ustalenia poczynione przez organ I instancji dotyczących prowadzenia gospodarstwa domowego, organ odwoławczy wskazał na złożone przez Stronę oświadczenie z dnia 7 grudnia 2023 r., że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, córka zaś prowadzi gospodarstwo z matką, partnerką Skarżącego. Takie też ustalenia poczynił pracownik socjalny w toku prowadzonego wywiadu środowiskowego. Wobec tego organ nie dał wiary twierdzeniom Skarżącego negującym poprzednie oświadczenia. Dalej wskazał na osiągnięte w listopadzie 2023 r. dochody zestawiając je z kryterium dochodowym, co ujawniło przekroczenie 300% ww. kryterium. Dokonując ustalenia odpłatności na podstawie przepisów rozporządzenia wg tabeli wskazanej w § 9a ust. 2 Uchwały organ ustalił stawkę dobową w wysokości 30 zł (od 70 do 100%). Organ dostrzegł, że nawet przy przyjęciu wspólnego gospodarowania z córką i jej matką wysokość dochodu przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, co wiąże się z zastosowaniem tych samych zasad odpłatności. Organ zaznaczał, że w oświadczeniu z dnia 7 grudnia 2023 r. Skarżący zaakceptował ustalony przez pracownika organu poziom płatności. Końcowo organ wskazał na zapisy § 10 Uchwały przewidujący możliwość ustalenia opłaty w wysokości 40% w przypadkach wskazanych w tym przepisie, te jednak w przypadku Skarżącego nie wystąpiły. Nadto organ przypomniał, że odpłatność dotyczy wyłącznie grudnia 2023 r. (od dnia 7 do dnia 31 grudnia 2023 r.), za kolejne miesiące Stronie nie ustalono odpłatności.

W skardze Skarżący negował twierdzenia organu, że w okresie od dnia 1 do dnia 6 grudnia 2023 r. przebywał poza ośrodkiem, co może potwierdzić pracownik tego ośrodka. Dalej wskazał, że wspólnie z partnerką wychowuje córkę, mieszkają w jednym pokoju, żyją wspólnie od 20 lat. Obecnie czekają na remont mieszkania socjalnego, tym samym pogląd organu, że Strona samotnie gospodaruje jest błędny. Oświadczenie, na które powołuje się organ zostało złożone pod dyktando pracownika socjalnego. Wskazał, że za pracę otrzymuje najniższą stawkę godzinową obowiązującą w kraju, jedną wypłatę otrzymuje z dwóch źródeł. Negował, że pracownik socjalny ustalał z nim stawkę 100% odpłatności. Negował także twierdzenia, że od grudnia 2023 r. nie uzyskuje dochodu, gdyż nadal pracuje. Domagał się obniżenia opłaty za pobyt w ośrodku.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując pogląd przedstawiony w zaskarżonej decyzji.

Skarżący obecny na rozprawie podtrzymał zarzuty skargi, wskazując, że w ośrodku mieszka w jednym pokoju z córką i partnerką, która zarobkuje i ponosi opłaty za pobyt w ośrodku. Zwracał uwagę, że córka pozostaje na jego utrzymaniu. Zarzucał, że organ pominął fakt, że w pożarze mieszkania zginęła matka partnerki i oboje stracili dorobek życia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2024 r. poz. 1267 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 poz. 935 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.

Badając legalność zaskarżonego aktu Sąd stwierdza, że narusza on przepisy prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co nakazywało uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającego ją orzeczenia.

Istota sporu sprowadza się do prawidłowości ustalenia przez organy wysokości opłaty za pobyt Skarżącego w ośrodku wsparcia dla osób w kryzysie. Zgodnie z art. 48 u.p.s. osoba lub rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona. Miejscem służącym realizacji opisanych świadczeń są m.in. ośrodki wsparcia. Pobyt w takim ośrodku wsparcia może być odpłaty, zgodnie z art. 97 ust. 1 u.p.s. opłatę za pobyt w ośrodkach wsparcia i mieszkaniach treningowych lub wspomaganych ustala podmiot kierujący w uzgodnieniu z osobą kierowaną, uwzględniając przyznany zakres usług. Osoby nie ponoszą opłat, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 97 ust. 5 u.p.s. rada powiatu lub rada gminy w drodze uchwały ustala, w zakresie zadań własnych, szczegółowe zasady ponoszenia odpłatności za pobyt w ośrodkach wsparcia i mieszkaniach treningowych lub wspomaganych.

Na tej podstawie Rada Miejska Wrocławia podjęła uchwałę z dnia 23 czerwca 2022r. nr LIV/1476/22 w sprawie szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w ośrodkach wsparcia oraz mieszkaniach treningowych lub wspomaganych. Z zapisów tego aktu wynika, że pobyt w placówce jest odpłatny, na zasadach określonych w niniejszej uchwale, z zastrzeżeniem § 9 ust. 5 (§ 3 ust. 1 Uchwały). Wysokość opłaty jest uzależniona od faktycznego trwania pobytu w placówce, z zastrzeżeniem ust. 3 (§ 3 ust. 1 Uchwały). W § 9a ww. Uchwały określono zasady ponoszenia odpłatności za pobyt w Ośrodku Wsparcia dla osób w kryzysie. W ust. 1 ww. zapisu wskazano, że stawka dobowego pobytu w Ośrodku Wsparcia dla osób w kryzysie wynosi 30,00 zł. Jednocześnie w ust. 2 w formie tabelarycznej ujęto szczegółowe zasady ustalania odpłatności, uzależniając ją od procentowego stosunku dochodu osiąganego przez osobę do kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 u.p.s. oraz wskaźnika odpłatności w stosunku do dobowej stawki za pobyt w %. Im wyższy dochód, tym wyższy wskaźnik odpłatności, jego granice zostały określone od 40% - 100% odpłatności. Miesięczna opłata za pobyt w Ośrodku Wsparcia dla osób w kryzysie stanowi iloczyn dobowej stawki za pobyt wskazanej w ust. 1, liczby dni pobytu oraz procentowego wskaźnika odpłatności, o którym mowa w tabeli w ust. 2.

Jednocześnie w § 10 w pkt 1 do 6 Uchwały zawarto przesłanki umożliwiając ustalenie opłaty w najniższej stawce (40%) nawet w przypadku, gdy procentowy stosunek dochodu osiąganego przez osobę do kryterium dochodowego przekracza 300%.

Jak wynika z akt sprawy organy obu instancji ustaliły, że Skarżący w miesiącu poprzedzającym okres za jaki ustalono mu opłatę za pobyt w ośrodku osiągnął dochód przekraczający 300% kryterium dochodowego, przy przyjętym przez organ założeniu, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe. W efekcie wynikająca z Uchwały stawka została ustalona na 30 zł, co pomnożone przez liczbę dni pobytu w ośrodku w grudniu 2023 r. dawało kwotę 750 zł.

Z ustaleniami tymi Skarżący się nie zgodził stwierdzając, że opłata jest wygórowana, on zaś prowadzi gospodarstwo domowe wraz z partnerką i szesnastoletnią córką.

Odnosząc się do tej części ustaleń trzeba wskazać, że wysokość dochodu uzyskanego przez Stronę w listopadzie 2023 r. została prawidłowo wyliczona na podstawie przedstawionych przez pracodawcę Skarżącego zaświadczeń i ten fakt nie może budzić zastrzeżeń. Odmiennie należy się odnieść do kwestii dotyczącej prowadzenia gospodarstwa domowego. Jakkolwiek istotnie Skarżący w oświadczeniu z dnia 7 grudnia 2023 r. stwierdził prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, to pogląd ten zwalczał już w odwołaniu. W zaskarżonej decyzji organ stwierdził zaś, że daje wiary twierdzeniom Skarżącego, gdyż poza oświadczeniem okoliczności te pozatwierdzają ustalenia wywiadu środowiskowego. Problem w tym, że wywiad środowiskowy w tym zakresie powołuje się na oświadczenie Skarżącego z 7 grudnia 2023 r. Brak innych ustaleń i dowodów w tym względzie. W odniesieniu do tego dowodu Skarżący wyjaśniał, że oświadczenie zostało złożone pod wpływem błędu, pod dyktando pracownika. Do czego organ nie odniósł się w treści zaskarżonej decyzji, nie wezwał Strony do złożenia dalszych wyjaśnień.

W opinii Sądu zasady opisane w art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej k.p.a.) nakładają na organy administracji obowiązek dokonania ustaleń faktycznych pozwalających na podjęcie rozstrzygnięcia, załatwienie sprawy. Obejmuje to obowiązek wnikliwego zbadania wszystkich faktów i ich oceny we wzajemnej zależności. W tym przypadku zasadzie tej uchybiono, akta – poza danymi dotyczącymi zatrudnienia i osiąganych dochodów - nie zawierają żadnych informacji odnoszących się do sytuacji Strony, w szczególności zaś w odniesieniu do członków rodziny, partnerki, z którą jak wskazuje jest od 20 lat. Trudno zatem zaakceptować pogląd stwierdzający, że Strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, z oświadczenia Skarżącego złożonego na rozprawie wynika, że obecnie w ośrodku zajmuje wraz córką i partnerką jeden wspólny pokój. Zebrany w sprawie materiał nie pozwala jednak na ocenę tych faktów, gdyż jak wskazano brak w tym zakresie jakichkolwiek ustaleń. I jakkolwiek nie one legły u podstaw uchylenia zaskarżonej decyzji i orzeczenia organu I instancji konieczne jest zaakcentowanie tych braków, gdyż ww. informacje odnoszące się do sytuacji życiowej i rodzinnej Skarżącego mają wpływ na ocenę istnienia przesłanek, o których mowa w § 10 Uchwały. O ile bowiem kwestia prowadzenia gospodarstwa domowego (samodzielnego, czy w rodzinie) nie przekłada się na wynik sprawy, a to z uwagi na wysokość dochodu Skarżącego, co zasadnie dostrzega organ w zaskarżonej decyzji, o tyle okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej Strony mają wpływ na wymiar opłaty.

Zgodnie z § 10 Uchwały wobec osoby korzystającej z pobytu w placówce, która:

1) wnosi opłatę za pobyt pozostałych członków rodziny w domu pomocy społecznej lub placówce;

2) zmaga się z długotrwałą chorobą, bezrobociem, niepełnosprawnością, śmiercią członka rodziny, stratami materialnymi powstałymi w wyniku klęski żywiołowej lub innymi zdarzeniami losowymi i ponosi z tego tytułu zwiększone wydatki, co zostało potwierdzone przez pracownika socjalnego;

3) utrzymuje się wraz z małżonkiem, zstępnymi lub wstępnymi z jednego wynagrodzenia lub świadczenia;

4) jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) na skutek ponoszenie odpłatności znalazłaby się w sytuacji niweczącej skutki udzielonej pomocy;

6) ponosi zwiększone wydatki w związku z realizacją indywidualnego programu wychodzenia z bezdomności;

- ustala się opłatę w wysokości określonej odpowiednio w poz. 1 w tabelach, o których mowa w § 4 ust. 2, § 5 ust. 2 i ust. 5, § 6 ust. 2, § 7 ust. 2, § 8 ust. 2, § 9 ust. 2 i § 9a ust. 2.

W zaskarżonej decyzji wskazano jedynie, że przesłanki te były badane i nie znaleziono podstaw do ich zastosowania. Problem w tym, że analizy tej nie zamieszczono w żadnym z orzeczeń, a przez to uchylają się one spod kontroli sądowej, zwłaszcza wobec jakichkolwiek ustaleń faktycznych umożliwiających ich weryfikację. Z resztą to obowiązkiem organu administracji nie Sądu jest ustalenie stanu faktycznego i właściwa wykładnia przepisów oraz ich zastosowanie. Jak wskazano na wstępie rozważań Sąd powołany jest do badania legalności zaskarżonej decyzji. Dostrzeżone braki uniemożliwiają realizację tego zadania. Z treści wyjaśnień i oświadczeń Skarżącego zawartych w odwołaniu oraz złożonych przed Sądem wynika, że mieszkał z partnerką i córką, zaś w wyniku pożaru zginęła matka partnerki i ponieśli straty. Okoliczności te mogą wpływać na wysokość opłaty ustalonej Skarżącemu, a zatem braki ustaleń w tym względzie skutkują uchyleniem orzeczeń organów obu instancji.

Jak wskazano ustalenie faktycznej sytuacji w jakiej znajdują się osoby ubiegające się o pomoc należy do organu przyznającego pomoc. Organ ten na podstawie całokształtu okoliczności sprawy i przeprowadzonego wywiadu środowiskowego dokonuje oceny i wydaje decyzję o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia oraz wysokości opłat, które obciążają osobę korzystającą ze świadczeń. W tej sprawie ustaleń tych zabrakło.

Końcowo konieczne jest odniesienie się do wyjaśnień organu zawartych w zaskarżonej decyzji, a wskazującej na postawę i oświadczenia Skarżącego składane w toku postępowania, a potwierdzające brak podstaw do zastosowania § 10 Uchwały oraz wskazujące na jednoosobowe prowadzenie gospodarstwa domowego. Czyniąc te dowody podstawą rozstrzygnięcia organ odwoławczy pomija, że Skarżący w toku postępowania, w odwołaniu, okoliczności te podważył, wskazując na dodatkowe fakty. Pomimo obowiązku wynikającego z art. 15 w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. organ nie przeprowadził w tym zakresie jakichkolwiek dowodów, nie wezwał Strony do ich przedstawienia, zaś zebrany materiał aktowy, jak już wskazano nie zawierał żadnych ustaleń w tym zakresie. Niezależnie od tego dostrzec trzeba, że pojęcia prowadzenia jednoosobowego gospodarstwa domowego, czy pojęcie rodziny mają odrębne znaczenie normatywne na gruncie ustawy o pomocy społecznej, wymagają zatem wyjaśnienia i oceny. W aktach sprawy brak jakichkolwiek uwag w tym zakresie, a zatem odnoszących się do sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej Skarżącego.

Uchybienia te legły u podstaw uchylenia zaskarżonej decyzji. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy zobowiązane będą do uzupełnienia ustaleń faktycznych oraz ich oceny na tle regulacji § 10 Uchwały w sposób pozwalający na prawidłowy wymiar opłaty, o której mowa w art. 97 ust. 1 u.p.s. Ustalenia te wraz z oceną przesłanek wynikających z § 10 Uchwały winny znaleźć odzwierciedlenie w treści wydanych w tej sprawie orzeczeń.

Mając na uwadze stwierdzone naruszenia prawa procesowego Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił orzeczenia organów obu instancji.