Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2479/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono sprzeciw od decyzji administracyjnej - art 64a ppsa
Powołane przepisy: article: art. 138 par. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Dnia 18 grudnia 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu Wojewódzkiego [...] im. [...] S.A. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala sprzeciw.


UZASADNIENIE

Minister Rozwoju decyzją z [...] września 2020 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 2 kpa, uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2013 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1953 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. ozn. jako parcela nr [...], zapisanej w księdze wieczystej [...] nr hip. [...], stanowiącej własność F.M. (pkt 6 orzeczenia) i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] orzeczeniem z [...] lutego 1953 r. orzekło m.in. o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa ww. nieruchomości ozn. jako parcela nr [...] o pow. [...] m², zapisanej w księdze wieczystej [...] nr hip. [...], stanowiącej własność F.M. (pkt 6 orzeczenia).

J.M. oraz A.M. wystąpili z wnioskami o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia w części dotyczącej pkt 6 podnosząc, że w orzeczeniu wskazano zmarłego F.M., zaś orzeczenie to nie zostało doręczone rzeczywistemu właścicielowi nieruchomości.

Wojewoda [...] decyzją z [...] marca 2013 r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...] lutego 1953 r. ww. części.

W uzasadnieniu organ wojewódzki wskazał, że nie zachowała się znaczna cześć dokumentacji archiwalnej dotyczącej przedmiotowego orzeczenia. Z zachowanej dokumentacji wynika zaś, że inwestor uzyskał zezwolenie właściwego organu na nabycie nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowego planu gospodarczego, poprzedzone wydaniem zaświadczenia Wojewódzkiej Komisji Planowania Gospodarczego w [...] stwierdzającego, że nieruchomość może zostać przeznaczona na cele mijanki tramwajowej. Odnosząc się do zarzutów wnioskodawców dotyczących okoliczności doręczenia kontrolowanego orzeczenia organ pierwszej instancji wskazał, że nie mogą one odnieść zamierzonego skutku, bowiem w myśl przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 14 października 1950 r. orzeczenie podawano do publicznej wiadomości osób zainteresowanych drogą obwieszczeń, a inwestorowi listem poleconymi. Organ wojewódzki zaznaczył, że procedura zbierania materiału dowodowego w postępowaniu wywłaszczeniowym rozpoczęła się w 1950 r., zaś J.M. (spadkobierca F.M.) ujawnił się w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości dopiero w 1951 r.

A.M. i J.M. wnieśli odwołanie od ww. decyzji podnosząc, że mimo obszernego uzasadnienia organ pierwszej instancji nie odniósł się do okoliczności pozbawiania właściciela nieruchomości udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym oraz lakonicznie odniósł się do okoliczności wskazania w orzeczeniu osoby zmarłej jako właściciela nieruchomości.

Minister Rozwoju rozpoznając sprawę zaznaczył, że wiosek o stwierdzenie nieważności decyzji może złożyć jedynie podmiot do tego legitymowany - strona (art. 157 § 2 kpa). Stroną jest zaś każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek (art. 28 kpa).

W sprawach o stwierdzenie nieważności orzeczeń wywłaszczeniowych stronami są właściciel nieruchomości w dacie wywłaszczenia (albo jego następcy prawni) oraz obecny właściciel tej nieruchomości. Decyzja wydana w trybie art. 156 § 1 kpa może bowiem wpływać na prawa i obowiązki ww. podmiotów przez ukształtowanie ze skutkiem od dnia wydania zakwestionowanej decyzji (ex tunc) stanu prawnego wywłaszczonej nieruchomości.

Organ odwoławczy wskazał, że w decyzji z [...] marca 2013 r. organ wojewódzki uznał, że wnioskodawcy są następcami prawnymi J.M., na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] października 1990 r. sygn. akt [...] stwierdzającego nabycie spadku po J.M. i postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] kwietnia 2004 r. sygn. akt [...] stwierdzającego nabycie spadku po K.M..

Zdaniem Ministra Rozwoju organ wojewódzki ustalając stan prawny wywłaszczonej nieruchomości oparł się na niepoświadczonej kopii odpisu księgi wieczystej nr [...], nadesłanej przez wnioskodawcę, przez co naruszył art. 7, art. 76 § 1, art. 77 i art. 80 kpa. Organ odwoławczy zaznaczył, że nieuwierzytelniona kopia dokumentu nie stanowi dokumentu urzędowego. W aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dokumentu urzędowego pozwalającego na ustalenie stanu prawnego wywłaszczonej nieruchomości w dacie wywłaszczenia. Ustaleń w kwestii legitymacji wnioskodawców nie można opierać na dowodach o wątpliwej wiarygodności z powodu niezachowania przewidzianej prawem formy ich sporządzenia. Organ wojewódzki nie wyjaśnił powyższej kwestii, gdyż nie pozyskał uwierzytelnionej kopii papierowej (sprzed migracji) księgi wieczystej nr [...] w formie tabelarycznej, ani też uwierzytelnionej kopii dawnej księgi wieczystej, dla której została założona księga wieczysta nr [...], ani też nie pozyskał odpisów dokumentów, na podstawie których ujawniony został jako właściciel J.M..

W ocenie Ministra Rozwoju merytoryczne rozpoznanie przez Wojewodę wniosków A.M. i J.M. o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] lutego 1953 r. było przedwczesne, gdyż z zebranego materiału dowodowego nie wynika jednoznacznie, aby z wnioskiem wystąpiły podmioty legitymowane, tj. podmioty mające interes prawny w stwierdzeniu nieważności tego orzeczenia.

Organ odwoławczy wskazał ponadto, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 156 kpa kluczowe znaczenie ma okoliczność, czy kontrolowana decyzja (orzeczenie) weszła do obrotu prawnego i czy uzyskała przymiot ostateczności. Z akt organu pierwszej instancji nie wynika, aby przedmiotem oceny Wojewody była kwestia wejścia do obrotu orzeczenia z [...] lutego 1953 r.

Wojewoda [...] przeprowadził szeroką kwerendę archiwalną. Wystąpił m.in. do Archiwum Akt Nowych, Archiwum Państwowego w [...], Urzędu Miasta [...], Urzędu Miasta [...], Urzędu Marszałkowskiego Województwa [...], Spółki [...] S.A z siedzibą w [...] oraz wezwał następców prawnych byłego właściciela nieruchomości do przedstawienia wszelkich posiadanych dokumentów dotyczących orzeczenia z [...] lutego 1953 r. W wyniku ww. czynności, poza nadesłanymi przy piśmie Archiwum Akt Nowych z [...] grudnia 2012 r. uwierzytelnionymi kopiami akt dotyczących zezwolenia Ministra Gospodarki Komunalnej z [...] kwietnia 1952 r. pozyskano nadesłany przy piśmie Urzędu Miasta [...] z [...] kwietnia 2007 r. odpis przedmiotowego orzeczenia, wydany przez Sąd Rejonowy w [...] z akt księgi wieczystej nr [...]. Odpis sporządzony został przez inwestora - Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w [...] (potwierdza tę okoliczność pieczęć przybita na drugiej stronie odpisu orzeczenia).

Zdaniem Ministra Rozwoju z pozyskanego materiału dowodowego nie wynika, aby orzeczenie z [...] lutego 1953 r. stanowiło podstawę ujawnienia Skarbu Państwa we wskazanej w orzeczeniu księdze wieczystej "[...] hip. [...]" lub w księdze wieczystej, do której przeniesiono dawną księgę wieczystą ([...]), ewentualnie stanowiło podstawę przeniesienia parceli nr [...] do księgi wieczystej prowadzonej aktualnie dla nieruchomości.

Również z dołączonego do akt sprawy odpisu księgi wieczystej nr [...] nie wynika, aby działki [...], nr [...] i nr [...], w skład których zdaniem organu wojewódzkiego wchodzi wywłaszczona nieruchomość, stanowiąca dawną parcelą nr [...], zostały ujawnione w przedmiotowej księdze wieczystej na podstawie orzeczenia z [...] lutego 1953 r., zwłaszcza, że treść działu I przedmiotowej księgi wieczystej wskazuje, że dawna działka nr [...] (z której w wyniku podziału powstały działki nr [...], nr [...] i nr [...]) została przeniesiona do dawnej księgi wieczystej [...] tom [...] karta [...].

Organ odwoławczy zaznaczył, że z treści pisma Urzędu Miasta [...] z [...] sierpnia 2006 r. wynika, że dla dawnej parceli nr [...] w 1967 r. była prowadzona przez Sąd Rejonowy księga wieczysta nr [...], a następnie ww. parcela została przeniesiona z dawnej księgi nr [...]. Z treści przedmiotowego pisma nie wynika jednak, żeby podstawą przeniesienia dawnej parceli do ww. ksiąg wieczystych była okoliczność wydania ww. orzeczenia wywłaszczeniowego.

Mimo załączenia do wniosku A.M. z [...] czerwca 2006 r. odpisu księgi wieczystej [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...] (aktualny nr [...]), z którego wynika, że w dziale I przedmiotowej księgi wieczystej była ujawniona parcela nr [...], która została z ww. księgi wieczystej wykreślona, organ wojewódzki nie wyjaśnił, czy doszło do odłączenia ww. parceli z przedmiotowej księgi wieczystej w wyniku wydania orzeczenia z [...] lutego 1953 r.

Minister podkreślił, że organ pierwszej instancji wprawdzie przeprowadził szerokie poszukiwania akt archiwalnych dotyczących przedmiotowego wywłaszczenia, jednakże z treści jego wystąpień nie wynika, aby prowadził poszukiwania mające na celu uzyskanie archiwalnej dokumentacji wywłaszczeniowej w Archiwum Państwowym w [...] w zespołach archiwach zawierających akta wnioskodawcy wywłaszczenia, tj. Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w [...], przechowywanych w jednostce archiwalnej nr [...], ewentualnie nie wystąpił do pomiotów aktualnie realizujących zadania z zakresu komunikacji tramwajowej na obszarze [...] i [...] (tj. do Komunikacyjnego Związku Komunalnego Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego w [...] oraz do spółki [...] S.A. z siedzibą w [...]), czy w ich posiadaniu znajduje się dokumentacja dotycząca przedmiotowego wywłaszczenia, w szczególności zaś dokumentacja, która stanowiłaby dowód wprowadzenia do obrotu prawnego ww. orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] lutego 1953 r.

W świetle powyższego Minister Rozwoju stwierdził, że dokonana przez organ wojewódzki ocena legalności orzeczenia z [...] lutego 1953 r. była przedwczesna, skoro organ nie uzyskał wystarczających dowodów na wejście kontrolowanego orzeczenia do obrotu prawnego. Zdaniem Ministra organ wojewódzki błędnie ustalił aktualny stan prawny wywłaszczonej nieruchomości, gdyż nie wyjaśnił, w skład której działki ewidencyjnej wchodzi wywłaszczona parcela nr [...]. Z akt sprawy wynika, że parcela ta wchodziła w skład działki nr [...] (pismo Urzędu Miasta [...] z [...] września 2006 r.) Okoliczność podziału działki nr [...] na działki nr [...], [...] i [...] również nie budzi wątpliwości (potwierdza tę okoliczność m.in. treść działu [...] księgi wieczystej nr [...]). Żaden dokument nie precyzuje jednak, która (albo które) z tych działek obejmuje obszar [...] m² objęty wywłaszczeniem. Powyższe trzy działki mają łącznie powierzchnię [...] m². Z pisma z [...] września 2006 r. wynika tylko, że działka nr [...], w skład której wchodził obszar parceli nr [...], uległa podziałowi na ww. trzy działki.

Minister Rozwoju zaznaczył ponadto, że stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości jest również obecny właściciel tej nieruchomości (ewentualnie użytkownik wieczysty). W księdze wieczystej nr [...] jako właściciel działek nr [...], [...] i [...] figuruje "Skarb Państwa - Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku Rozbudowy w [...] ". Organ wojewódzki natomiast uznał za strony postępowania Skarb Państwa - Prezydenta Miasta [...], Skarb Państwa - Prezydenta Miasta [...] oraz Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku im. [...] S.A. w [...]. Z akt sprawy wynika jedynie legitymacja Skarbu Państwa, gdyż ten jest ujawniony w księdze wieczystej jako właściciel. Organ wojewódzki nie ustalił jednak podmiotu, który jest aktualnym statio fisci Skarbu Państwa w stosunku do ww. nieruchomości. W księdze wieczystej figuruje bowiem jako statio fisci podmiot obecnie nieistniejący (wpis został dokonany w 1961 r.).

Minister podkreślił, że z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby stroną postępowania był Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku im. [...] S.A. w [...]. Podmiot ten nie jest ujawniony w księdze wieczystej nr [...], a jednocześnie brak jest innych dowodów na nabycie przez ten podmiot praw do ww. nieruchomości. Brak jest również dowodu, że stroną w sprawie jest Skarb Państwa - Prezydent Miasta [...] (gdyż ww. nieruchomość położona jest w [...]). Powyższe kwestie wymagają wyjaśnienia, czego zaniechał organ wojewódzki, naruszając art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 kpa w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Organ odwoławczy podkreślił, że prowadząc ponownie postępowanie organ pierwszej instancji oceni na gruncie przepisów art. 157 § 2 i art. 28 kpa legitymację A.M. i J.M. do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] lutego 1953 r. w części dot. wywłaszczenia parceli nr [...], ustali, któremu podmiotowi przysługiwało prawo własności wywłaszczonej nieruchomości w dacie odjęcia prawa własności na rzecz Skarbu Państwa oraz udokumentowaniu następstwa prawnego po tym podmiocie za pomocą dokumentów sporządzonych we właściwej formie, a także oceni czy kwestionowane orzeczenie weszło do obrotu prawnego, a w konsekwencji czy stało się ostateczne i wywołało skutki prawnorzeczowe. Uwzględniając ww. stanowisko organu drugiej instancji, ustali ponadto komu aktualnie przysługują prawa rzeczowe do wywłaszczone nieruchomości. W przypadku ustalenia, że Skarbowi Państwa - organ pierwszej instancji ustali właściwą jednostkę organizacyjną reprezentującą Skarb Państwa (statio fisci) i zapewni jej udział w postępowaniu.

W świetle powyższego organ odwoławczy uznał, że decyzja Wojewody [...] z [...] marca 2013 r. została wydana z naruszeniem art. 7, art. 10, art. 77 § 1, art. 157 § 2 w zw. z art. 28 kpa, gdyż w sposób przedwczesny, bez wyjaśnienia kluczowych dla sprawy okoliczności, organ wojewódzki orzekł merytorycznie, podczas gdy z akt sprawy nie wynika, aby spełnione zostały przesłanki warunkujące wydanie decyzji merytorycznej w trybie art. 156 § 1 kpa, a także nie ustalił pełnego kręgu stron postępowania. Tym samym w ocenie Ministra Rozwoju w sprawie zaistniały przesłanki do uchylenia w trybie art. 138 § 2 kpa decyzji organu pierwszej instancji i przekazania sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Niewątpliwie kwestia wejścia do obrotu prawnego ocenianej decyzji, a w konsekwencji uzyskania przez nią waloru ostateczności i wywołania skutków prawnorzeczowych, kwestia legitymacji wnioskodawców do żądania stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] lutego 1953 r. w części dot. pkt 6, a także kwestia prawidłowego ustalenia kręgu stron, mają kluczowe znaczenie dla sprawy i uzasadniają zastosowanie ww. przepisu.

Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku im. [...] S.A. z siedzibą w [...] wniósł sprzeciw od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie:

- art. 10 kpa, a to w wyniku braku poinformowania stron biorących udział w niniejszym postępowaniu (w tym w szczególności skarżącej) o zgromadzeniu materiału dowodowego i o możliwości wypowiedzenia się w niniejszej sprawie, przez co skarżąca utraciła możliwość wypowiedzenia się w niniejszej sprawie w toku postępowania drugoinstancyjnego co do istotnych okoliczności w sprawie uzasadniających utrzymanie w mocy decyzji Wojewody [...],

- art. 156 § 2 kpa w zw. z art. 2 Konstytucji RP oraz art. 138 § 1 pkt 1 i 2 kpa, a to w wyniku uchylenia decyzji Wojewody [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, podczas gdy orzeczeniem prawidłowym było utrzymanie w mocy decyzji Wojewody [...].

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi drugiej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego

W uzasadnieniu sprzeciwu przytoczono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów podkreślając, że Wojewoda [...] prawidłowo ustalił strony postępowania – uznając, że skarżąca jest stroną. Tereny przyjęte na stan Biura Rozbudowy Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku, następnie jako przedsiębiorstwo zostały wniesione aportem do Przedsiębiorstwa Państwowego Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku, a następnie do Spółki. Organ drugiej instancji wadliwie zatem przyjął, że skarżąca nie jest stroną postępowania.

Zdaniem skarżącej ponadto Minister powinien utrzymać w mocy decyzję Wojewody Śląskiego w związku z treścią art. 156 § 2 kpa w zw. z art. 2 Konstytucji RP, co wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., w którym stwierdzono, że art. 156 § 2 kpa jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w którym nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W odpowiedzi na sprzeciw organ wniósł o jego oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako P.p.s.a., sprzeciw przysługuje od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 kpa, tj. od decyzji organu odwoławczego uchylającej w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazującej sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Stosownie do treści art. 64e P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od decyzji sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 kpa.

W myśl art. 138 § 2 kpa organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Zauważyć należy, że decyzja w trybie art. 138 § 2 kpa może być wydana wyjątkowo i dotyczy co do zasady sytuacji, gdy organ pierwszej instancji przed wydaniem decyzji przeprowadził postępowanie wyjaśniające z istotnym naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, skutkiem czego nie zostały w nim poczynione ustalenia wystarczające do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o normy prawa materialnego, a zakres postępowania, jakie winno jeszcze zostać przeprowadzone przekracza granice postępowania uzupełniającego, które może przeprowadzić organ odwoławczy, stosownie do art. 136 kpa.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że kontrola zgodności z prawem decyzji objętej sprzeciwem oznacza konieczność dokonania przez sąd oceny, czy w realiach konkretnej sprawy organ odwoławczy w uzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezpodstawnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty. Sąd nie jest natomiast uprawniony do badania innych ewentualnych naruszeń prawa, jakie mogły mieć miejsce w sprawie, a zwłaszcza naruszeń prawa materialnego.

Zaznaczyć przy tym trzeba, że art. 138 § 2 kpa musi być interpretowany łącznie z art. 136 kpa zakreślającym granice postępowania dowodowego przed organem odwoławczym. Umożliwia on organowi odwoławczemu przeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów bądź zlecenia przeprowadzenia takiego postępowania organowi pierwszej instancji. Przepis ten określa zatem granice postępowania wyjaśniającego (dowodowego) przed organem odwoławczym. Wynika z niego, że organ odwoławczy nie jest obowiązany do przeprowadzenia postępowania dowodowego w jego całokształcie, tzn. nie jest obowiązany do ponownego zgromadzenia wszystkich dowodów celem ustalenia rzeczywistego stanu sprawy administracyjnej. Ocena prawidłowości zaskarżonej decyzji wymaga jednak od organu odwoławczego ustalenia, czy organ pierwszej instancji zgromadził całokształt materiału dowodowego i właściwie ocenił zebrane w sprawie dowody. Przepis art. 136 kpa może mieć zatem zastosowanie wówczas, gdy organ odwoławczy stwierdzi, że materiał zebrany przez organ pierwszej instancji był niewystarczający do prawidłowego załatwienia sprawy lub część materiału dowodowego została zgromadzona z naruszeniem prawa w sposób uniemożliwiający uznanie pewnych faktów za udowodnione, przy czym, w obu tych przypadkach organ odwoławczy powinien ocenić, czy nie ma podstaw do wydania decyzji kasacyjnej.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja z [...] września 2020 r. nie narusza prawa.

Zdaniem Sądu prawidłowo Minister Rozwoju uznał, że w niniejszej sprawie zaistniały podstawy do uchylenia decyzji Wojewody [...] z [...] marca 2013 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji z uwagi na stwierdzone uchybienia i konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy, mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego Wojewoda [...] decyzją z [...] marca 2013 r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1953 r. w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w [...] przy ul. [...] ozn. jako parcela nr [...], zapisanej w księdze wieczystej [...] nr hip. [...], stanowiącej własność F.M. (pkt 6 orzeczenia).

Minister Rozwoju uchylając przedmiotową decyzję i kierując sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji podniósł, że w sprawie konieczne jest dokonanie oceny legitymacji A.M. i J.M. do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z [...] lutego 1953 r. w części dotyczącej wywłaszczenia parceli nr [...] na gruncie przepisów art. 157 § 2 i art. 28 kpa, a ponadto ustalenie, któremu podmiotowi przysługiwało prawo własności wywłaszczonej nieruchomości w dacie odjęcia prawa własności na rzecz Skarbu Państwa oraz udokumentowanie następstwa prawnego po tym podmiocie za pomocą dokumentów sporządzonych we właściwej formie, a także dokonanie oceny czy kwestionowane orzeczenie weszło do obrotu prawnego, a w konsekwencji czy stało się ostateczne i wywołało skutki prawnorzeczowe. Organ drugiej instancji uznał ponadto, że w sprawie nie zostało dostatecznie wyjaśnione komu aktualnie przysługują prawa rzeczowe do wywłaszczonej nieruchomości.

Zdaniem Sądu stanowisko Ministra Rozwoju jest prawidłowe. Słusznie organ uznał, że wyjaśnienie wskazanych wyżej kwestii jest kluczowe dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, której przedmiot stanowi rozpoznanie wniosku o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z [...] lutego 1953 r. we wskazanym wyżej zakresie.

Uwzględniając specyfikę postępowania nieważnościowego należało podzielić stanowisko Ministra Rozwoju, że w sprawach o stwierdzenie nieważności orzeczeń wywłaszczeniowych stronami są właściciel nieruchomości w dacie wywłaszczenia (albo jego następcy prawni) oraz obecny właściciel tej nieruchomości. Obowiązkiem organu nadzoru jest więc należyte ustalenie czy podmiotowi występującemu z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa. Nie ulega również wątpliwości, że podstawy ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii, w tym legitymacji do wystąpienia z wnioskiem, czy też stanu prawnego wywłaszczonej nieruchomości, nie mogą stanowić dokumenty niespełniające wymogów stawianych dokumentom urzędowym. Zgodnie bowiem z art. 76 § 1 kpa dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika tymczasem, że podstawą ustalenia stanu prawnego wywłaszczonej nieruchomości były niepoświadczone kopie, w tym niepoświadczona kopia odpisu księgi wieczystej nr [...]. Słusznie zatem organ drugiej instancji uznał, że w sprawie konieczne jest pozyskanie dokumentów, sporządzonych we właściwej formie (np. uwierzytelnionych kopii), które pozwolą m.in. na jednoznaczne ustalenie kto był właścicielem przedmiotowej nieruchomości w dniu wywłaszczenia, a także czy wniosek o stwierdzenie nieważności złożony został przez legitymowany podmiot.

Zgodzić się ponadto trzeba z twierdzeniami Ministra Rozwoju, że w sprawie konieczne jest ustalenie jaki jest aktualny stan prawny przedmiotowej nieruchomości, tj. wyjaśnienie m.in. w skład której działki ewidencyjnej wchodzi wywłaszczona parcela nr [...]. Z akt sprawy wynika, że wchodziła ona w skład działki nr [...], która następnie uległa podziałowi na działki nr [...], [...] i [...] o łącznej pow. [...] m². Z materiału dowodowego nie wynika jednak, która z tych działek obejmuje obszar [...] m² objęty wywłaszczeniem.

Prawidłowo też Minister Rozwoju stwierdził, że w zgromadzonej dokumentacji brak jest bezpośredniego dowodu wejścia do obrotu prawnego kwestionowanego orzeczenia z [...] lutego 1953 r. Z analizy akt nie wynika, aby orzeczenie to stanowiło podstawę ujawnienia Skarbu Państwa we wskazanej w nim księdze wieczystej "[...] hip. [...]" lub w księdze wieczystej, do której przeniesiono dawną księgę wieczystą ([...]). Znajdujące się w aktach dokumenty nie wskazują też, że orzeczenie to stanowiło podstawę przeniesienia parceli nr [...] do księgi wieczystej nr [...] prowadzonej aktualnie dla nieruchomości.

Zdaniem Sądu słusznie również organ drugiej instancji uznał, że w sprawie konieczne jest jednoznaczne ustalenie kręgu stron postępowania, w szczególności wobec faktu, że z analizy księgi wieczystej nr [...] wynika, że jako właściciel działek nr [...], [...] i [...] wpisany jest Skarb Państwa - Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku - Zakład Rozbudowy w [...]. Nie ulega zatem wątpliwości, że stroną postępowania jest Skarb Państwa jako właściciel nieruchomości. Z analizy materiału dowodowego nie wynika jednak jaki podmiot jest aktualnie właściwą jednostką organizacyjną reprezentującą Skarb Państwa (statio fisci), któremu przysługują prawa rzeczowe do ww. nieruchomości. Zauważyć trzeba, że z treści księgi wieczystej nr [...] wynika, że ww. wpisu dokonano w sierpniu 1961 r. Ze zgromadzonej dokumentacji - wbrew twierdzeniom podnoszonym w złożonym sprzeciwie – nie wynika przy tym jednoznacznie, że Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku im. [...] S.A. w [...] nabył prawa do przedmiotowej nieruchomości, a tym samym, że jest stroną niniejszego postępowania. Oczywiste jest, że powyższe kwestie również wymagają bezsprzecznego wyjaśnienia.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że Minister Rozwoju zasadnie uznał, że w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi. W uzasadnieniu decyzji organ drugiej instancji szczegółowo powołał przepisy postępowania, które uzasadniają wydanie decyzji kasacyjnej, a których naruszenie wraz z koniecznym do wyjaśnienia zakresem sprawy - przede wszystkim dotyczącym konieczności przeprowadzenia w znacznym zakresie postępowania dowodowego i uzupełnienia materiału dowodowego - skutkowało wydaniem rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 138 § 2 kpa. Zdaniem Sądu konieczny do przeprowadzenia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie i przekracza ramy uzupełniającego postępowania dowodowego (art. 136 kpa), które może przeprowadzić organ odwoławczy.

Wniesiony sprzeciw jest więc bezzasadny i brak jest podstaw do jego uwzględnienia. Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd nie dopatrzył się naruszenia powołanych w sprzeciwie przepisów prawa. Przy czym jeszcze raz podkreślić trzeba, że rozpoznając sprzeciw Sąd ocenia wyłącznie czy w okolicznościach faktycznych sprawy organ odwoławczy słusznie uznał, że zostały spełnione wymogi do zastosowania art. 138 § 2 kpa.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151a § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.