Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SO/Wa 66/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-07-21 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 260 § 1 i § 3
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA – Bożena Zwolenik po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 20 kwietnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z wniosku W.S. o wyłączenie sędziego Ireny Jakubiec-Kudiury od orzekania w sprawach o sygn. akt: V SAB/Wa 8/14, V SAB/Wa 20/14, V SAB/Wa 35/14, V SAB/Wa 43/14, V SAB/Wa 44/14, V SAB/Wa 45/14, V SAB/Wa 46/14, V SAB/Wa 12/15, V SAB/Wa 13/15, V SAB/Wa 14/15, V SAB/Wa 15/15, V SAB/Wa 25/15, V SAB/Wa 26/15, V SAB/Wa 27/15, V SAB/Wa 28/15, V SAB/Wa 29/15, V SAB/Wa 35/15, V SAB/Wa 45/15, V SAB/Wa 46/15, V SAB/Wa 47/15, V SAB/Wa 48/15, V SAB/Wa 49/15, V SAB/Wa 50/15, V SAB/Wa 51/15, V SAB/Wa 53/15, V SAB/Wa 54/15, V SAB/Wa 59/15, V SAB/Wa 60/15, V SAB/Wa 61/15, V SAB/Wa 62/15, V SAB/Wa 63/15, V SAB/Wa 64/15, V SAB/Wa 65/15, VSAB/Wa 88/15, V SAB/Wa 89/15, V SAB/Wa 90/15, V SAB/Wa 91/15, V SA/Wa 2743/15, V SA/Wa 2818/15, V SA/Wa 2819/15, V SA/Wa 2820/15, V SA/Wa 2821/15, V SA/Wa 3968/15, V SA/Wa 3969/15, V SA/Wa 3970/15, V SA/Wa 3971/15, V SA/Wa 3972/15, V SA/Wa 3973/15, V SO/Wa 6/14, V SO/Wa 7/14, V SO/Wa 8/14, V SO/Wa 9/14, V SO/Wa 10/14, V SO/Wa 11/14, V SO/Wa 12/14, V SO/Wa 13/14, V SO/Wa 14/14, V SO/Wa 15/14, V SO/Wa 16/14, V SO/Wa 18/14, V SO/Wa 4/15, V SO/Wa 5/15, V SO/Wa 6/15, V SO/Wa 7/15, V SO/Wa 8/15, V SO/Wa 9/15, V SO/Wa 10/15, V SO/Wa 11/15, V SO/Wa 12/15, V SO/Wa 13/15, V SO/Wa 14/15, V SO/Wa 15/15, V SO/Wa 16/15, V SO/Wa 17/15, V SO/Wa 46/15, V SO/Wa 47/15, V SO/Wa 48/15, V SO/Wa 49/15, V SO/Wa 50/15, V SO/Wa 51/15, V SO/Wa 52/15, V SO/Wa 53/15, V SO/Wa 54/15, V SO/Wa 55/15 i V SO/Wa 61/15 postanawia: - utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2016 r.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] listopada 2015 r. W.S., dalej również jako: "Skarżący" albo "Strona" wniósł o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ireny Jakubiec-Kudiury od rozpoznania spraw, w których W.S. występuje w charakterze skarżącego przeciwko Ministrowi Finansów. Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek wskazując, że ogólnikowe twierdzenia wymienione w żądaniu wyłączenia sędziego nie mogą wskazywać na brak jego bezstronności przy rozpoznawaniu sprawy.

Pismem z dnia [...] lutego 2016 r. Skarżący złożył zażalenie od ww. postanowienia Sądu. W zażaleniu wniósł również o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych załączając do zażalenia wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym na urzędowym formularzu PPF Skarżący wskazał, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka w W., w L., otrzymuje emeryturę w wysokości 648 [...], nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani żadnego majątku.

W dołączonym do wniosku uzasadnieniu wyjaśnił, że jego tygodniowy dochód stanowi kwota 151,20 [...] zwana "zasiłkiem dla osób o niskich dochodach" lub "małą emeryturą" dla osób opłacających składkę ubezpieczenia do [...], co najmniej przez 5 lat. Do miesięcznych kosztów zaliczył zobowiązanie finansowe w wysokości 6.200 [...] – spłacane w tygodniowych ratach po 75 [...] (325 [...] w miesiącu) oraz koszty prowadzonych postępowań sądowych (2.280 [...]). Skarżący przedstawił miesięczne zestawienie dochodów i wydatków. Dochód stanowi kwota 648 [...], a wydatki wynoszą 641 [...]. Opisując miesięczne wydatki wskazał spłatę pożyczki (325 [...]), koszty postępowania sądowego w Polsce, w tym przede wszystkim koszty korespondencji (317 [...], 360 zł), wydatki na energię elektryczną, gaz, wodę, ścieki (około 48 [...]), opłatę telefoniczną (35 [...]), [...] (42 [...]).

W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego, zarządzeniem z dnia [...] marca 2016 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów szczegółowo określonych w treści wezwania. W szczególności ustalenia wymagało, czy wnioskodawca oprócz pomocy finansowej od Rządu A. "dla osób o niskich dochodach", osiąga inne dochody, czy jest osobą bezrobotną, czy w ciągu ostatniego roku podejmował prace na terytorium W., a jeśli tak, to jakiego rodzaju i w jakich okresach, gdzie i na podstawie jakiego tytułu prawnego wnioskodawca zamieszkuje i jakie są związane z tym opłaty, czy wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe na terytorium A., czy też na terytorium Polski, czy samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, czy posiada członków rodziny, w tym również w Polsce, na których ciąży obowiązek wzajemnej pomocy, obowiązek alimentacyjny, czy wnioskodawca w ciągu ostatniego roku przebywał na terytorium Polski, czy podróżował komunikacją lotniczą, bądź inną komunikacją, jak często, jakie wydatki z tego tytułu poniósł w ciągu ostatniego roku, czy posiada majątek ruchomy, jakie są jego miesięczne wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem, a także czy posiada rachunki bankowe bądź środki pieniężne zgromadzone w inny sposób. Skarżącego wezwano również do złożenia dokumentów, tj. wyciągów i wykazów z rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, tytułu prawnego, na podstawie którego wnioskodawca korzysta z mieszkania wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski, dokumentu, z którego wynika, że korzysta z pomocy finansowej, pomocy socjalnej bądź innej pomocy na terytorium A. ze wskazaniem jej miesięcznej wysokości wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski.

W odpowiedzi Skarżący nadesłał pismo z dnia [...] kwietnia 2016 r., w którym wskazał, że poszerzone informacje o swoim stanie majątkowym dołączył do akt spraw: V SAB/Wa 25/15-29/15, V SA/Wa 2820/15, V SA/Wa 2818/15, V SA/Wa 3970/15, V SA/Wa 3971/15 i V SA/Wa 3972/15.

Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2016 r. starszy referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie starszy referendarz sądowy wskazał, że wnioskodawca nie wykonał należycie zarządzenia z dnia [...] marca 2016 r., którym został wezwany do podania konkretnych informacji, jak również do złożenia określonych dokumentów wraz z ich tłumaczeniem na język polski.

Strona wniosła sprzeciw od postanowienia. W ocenie Skarżącego oceniający jego wniosek o przyznanie prawa pomocy starszy referendarz sądowy uznał za zbędne oświadczenie Skarżącego złożone w pkt 13 urzędowego formularza wniosku oznaczonego "PPF". Skarżący stwierdził, że referendarz powinien dokładnie zapoznać się z treścią wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący ponownie oświadczył, że jest świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – kodeks karny. Złożone oświadczenie dotyczy wszystkich punktów części I i II uzupełnionego wniosku, stosownie do przepisu art. 255 p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, zwanej dalej "p.p.s.a.") - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw wszczętych po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność.

Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).

Stosownie do art. 245 § 1, 3 i 4 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej.

Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest jednak od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 2 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy.

Podkreślić należy, że rozpoznający wniosek referendarz sądowy albo Sąd oceniają spełnienie ustawowych przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Dlatego złożenie oświadczenia o którym mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. nr 88, poz. 553 z zm.) nie zastępuje obowiązku przedstawienia na wezwanie sądu lub referendarza sądowego dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem postanowienie starszego referendarza sądowego WSA w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2016 r. wydane zostało prawidłowo, w poprawnie ustalonym stanie faktycznym.

Dokonując oceny złożonego w niniejszej sprawie wniosku, zawartych w nim oświadczeń, przedstawionych dokumentów oraz dodatkowych wyjaśnień w zestawieniu z treścią wezwania oraz udzieloną odpowiedzią Sąd stwierdza, że na ich podstawie nie można ustalić faktycznej sytuacji finansowej i rodzinnej wnioskodawcy. Powoływane okoliczności, takie jak zamieszkiwanie Skarżącego w W., stanowią pewne utrudnienie w przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, jednakże nie zwalniają Strony z obowiązków nałożonych w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy.

Odpowiadając na wezwanie Skarżący wielokrotnie odwoływał się do swoich oświadczeń złożonych na urzędowym formularzu PPF, uznając je za wyczerpujące i wystarczające do wyjaśnienia jego sytuacji materialnej. Sąd podkreśla, iż ocena zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej Strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Aby dokonać takiego porównania niezbędne jest posiadanie pełnej wiedzy z zakresu możliwości majątkowych wnioskującej Strony. Dlatego ustawodawca przewidział w przepisach ustawy p.p.s.a. uprawnienie do żądania złożenia dodatkowego oświadczenia przez wnioskodawcę, a jednocześnie nałożył na niego obowiązki w tym zakresie. Jak stanowi przepis art. 255 p.p.s.a.: "Strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego".

Wykonując skierowane do niego na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwanie Skarżący wskazał jedynie, że poszerzone uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy dołączył do innych spraw toczących się przed WSA w Warszawie. Tym samym trafnie uznano, że ww. wezwanie nie zostało w niniejszej sprawie wykonane. Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów dotyczących swoich dochodów i wydatków, zgodnie z wezwaniem, to jest kopii dokumentu, na podstawie którego otrzymuje kwotę 151,20 [...]/tydzień, określoną przez Skarżącego jako "emeryturę", "zasiłek dla osób o niskich dochodach" wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski, kopii umowy pożyczki, bądź innego dokumentu, z którego wynika, że wnioskodawca zaciągnął "zobowiązanie finansowe w kwocie 6.200 [...]" wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski, bądź innego dokumentu, z którego wynika, że korzysta z pomocy finansowej, pomocy socjalnej bądź innej pomocy na terytorium A. ze wskazaniem jej miesięcznej wysokości wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski.

Wnioskodawca nie udzielił również odpowiedzi na pytanie o posiadane rachunki bankowe. W tym miejscu przypomnieć również należy, iż dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy jest nie tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy Strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż dopiero na podstawie wyciągów z rachunków bankowych Skarżącego oraz wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym – z okresu ostatnich kilku miesięcy (minimum 3) – możliwe jest dokonanie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej Strony we wcześniejszym okresie oraz na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wyciąg z rachunku bankowego obejmujący krótszy okres czasu nie odzwierciedla przebiegu zmian sytuacji finansowej Strony, nie pozwala ocenić, jakie są stałe, a jakie doraźne koszty utrzymania, obciążenia i dochody w gospodarstwie domowym, jak również czy potencjalne trudności finansowe mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając zatem na uwadze, iż wnioskodawca nie udzielił odpowiedzi na zadane pytania i nie złożył żądanych dokumentów źródłowych, uznać należało, iż nie wykazał on, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wystąpiła w odniesieniu do jego osoby. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Podkreślić należy, że przesłanką zastosowania instytucji prawa pomocy nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Ponieważ koszty postępowania powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia innych wydatków.

Powyższe stanowisko jest również prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić Stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Uchylenie się Strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy Strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym Strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04).

Sąd w pełni podziela zaprezentowane stanowisko orzecznictwa i podkreśla, że analiza materiału zgromadzonego w sprawie budzi poważne wątpliwości z tego powodu, iż na zadane w zarządzeniu z dnia 2 marca 2016 r. pytania Skarżący w ogóle nie udzielił odpowiedzi. Ponadto nie przedstawił dokumentów źródłowych, o które się do niego zwracano, a które mogłyby pozwolić na weryfikację składanych oświadczeń.

Należy również podkreślić, iż ani referendarz sądowy ani Sąd rozpoznający sprzeciw nie są zobowiązani do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie Skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13).

Zatem już tylko z tej przyczyny za prawidłową uznać należy ocenę referendarza sądowego zgodnie z którą wniosek Skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych nie może zostać uwzględniony.

W świetle powyższego Sąd postanowił, jak w sentencji na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a.