Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 270/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2009-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: ART. 4 UST. 1 I 2, ART. 6 UST. 1 PKT 1, ART. 7 PKT 5, ART. 8 PKT 2, ART. 10
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Protokolant Krzysztof Caliński, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 4 listopada 2009 r. sprawy ze skargi K. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia[...] nr [...] w przedmiocie uchylenia w wyniku wznowienia postępowania decyzji o przyznaniu dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 7 pkt 5 i art. 8 pkt 2, art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania K. T., reprezentowanej przez pełnomocnika radcę prawnego B. S., od decyzji działającej z upoważnienia Burmistrza Miasta S. Z. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. Z. z dnia [...], nr [...], o uchyleniu w wyniku wznowienia postępowania od dnia 1 maja 2008 r. decyzji z dnia [...] przyznającej K. T. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na D. T. w okresie od dnia 1 maja 2008 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. i odmowie przyznania tego świadczenia we wskazanym okresie, orzeczono:

1) uchylić zaskarżoną decyzję w całości,

2) uchylić decyzję działającej z upoważnienia Burmistrza Miasta Ś. Z. p.o. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. Z. z dnia [...]., nr [...] przyznającej K. T. na D. T. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego i odmówić K. T. prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na D. T. w okresie od dnia 1 maja 2008 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r.

W motywach uzasadnienia tego rozstrzygnięcia stwierdzono, że decyzją z dnia [...], nr [...], działająca z upoważnienia Burmistrza Miasta Ś. Z. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. Z., po wznowieniu postępowania, orzekła o:

1. uchyleniu w całości od dnia [...] ostatecznej decyzji z dnia [...], nr [...], przyznającej K. T. na D. T. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego,

2. odmowie przyznania K. T. prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na D. T. w okresie od dnia 1 maja 2008 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r.,

Uzasadniając decyzję organ pierwszej instancji wskazał, że w dniu 2 października 2008 r. organ ten pozyskał od wnioskodawczyni wiedzę o tym, że D. T. został w dniu 16 kwietnia 2007 r. przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w Z. uznany przez swojego ojca P. J. L. Powyższe oznacza, wskazał organ pierwszej instancji, że aby K. T. jako osoba samotnie wychowująca dziecko posiadała prawo do świadczeń rodzinnych muszą być spełnione warunki określone w art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie organu pierwszej instancji wnioskodawczyni nie spełnia tych warunków, ponieważ pomimo, że znany jest ojciec dziecka, to nie zostały zasądzone alimenty na jej syna, a tym samym z dniem 16 kwietnia 2007r. utraciła prawo do świadczeń rodzinnych. Jednocześnie organ pierwszej instancji podał, że fakt uznania dziecka przez jego ojca istniał w dacie wydania decyzji z dnia 2 czerwca 2008 r., ale strona o tym nie poinformowała i organ nie miał o tym wiedzy. Ta okoliczność, zdaniem organu pierwszej instancji, uzasadniała wznowienie postępowania w tej sprawie.

Od decyzji odwołała się K. T. reprezentowana przez pełnomocnika. Odwołująca się podniosła, że w sprawie doszło do naruszenia art. 10 k.p.a. poprzez uniemożliwienie jej czynnego udziału w postępowaniu. Naruszenie to wyraziło się - zdaniem odwołującej - w braku zawiadomienia o zakończeniu postępowania i braku możliwości wypowiedzenia się w sprawie oraz niezastosowaniu się do wcześniejszych zaleceń organu odwoławczego. Odwołująca się zarzuciła też, że organ pierwszej instancji nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a w tym czy odwołująca się jest osobą samotną w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie odwołującej się również bardzo obszerne przywołanie wielu przepisów w podstawie prawnej utrudniło odniesienie się do rozstrzygnięcia. Odwołująca się wniosła o uchylenie tej decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekając w sprawie podniosło, że decyzją z dnia [...], nr [...], działająca z upoważnienia Burmistrza Miasta Ś. Z. p.o. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. Z., po rozpoznaniu wniosku z dnia 9 maja 2008 r., orzekła o przyznaniu K. T. na syna – D. T. w okresie od dnia 1 maja 2008 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w kwocie 400 zł miesięcznie. Decyzja wydana została przy ustaleniu, że K. T. samotnie wychowuje swojego syna i nie jest znany ojciec dziecka. Decyzja stała się ostateczna bez odwołania. W dniu 2 października 2008 r. organ pierwszej instancji otrzymał od K. T. odpis zupełny aktu urodzenia D. T., z którego wynika, że D. T. został w dniu 16 kwietnia 2007 r. przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w Z. uznany przez swojego ojca P. J. L. W tych warunkach organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia [...] wznowił postępowanie w sprawie przyznania K. T. wymienionego świadczenia rodzinnego na syna D. T., przyznanego decyzją z dnia [...]. Postanowienie zostało doręczone K. T. w dniu 18 października 2008 r. z pouczeniem o jej prawie do przedstawienia dowodów, składania wyjaśnień oraz przeglądania akt sprawy w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. K. T. nie odniosła się do tego postanowienia. Następnie w dniu [...] organ pierwszej instancji wydał decyzję nr [...], o uchyleniu w całości od dnia 1 maja 2008 r. decyzji z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. po rozpatrzeniu odwołania K. T. decyzją z dnia [...], nr [...], decyzję organu pierwszej instancji uchyliło i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w swoim rozstrzygnięciu przypomniało organowi pierwszej instancji o obowiązku zapewnienia stronie czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu i dopełnienia warunków określonych dla postępowania o wznowienie postępowania. Zaskarżona, w tym postępowaniu decyzja organu pierwszej instancji wydana została w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy.

Zgodnie z art. 7 pkt 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zwanej dalej "ustawą", zasiłek rodzinny nie przysługuje i nie przysługiwał w okresie od dnia 1 maja 2008 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r., jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba że:

1) rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje,

2) ojciec dziecka jest nieznany,

3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone,

4) sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka.

Wynikające z art. 10 ust. 1 ustawy świadczenie rodzinne w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje, gdy osoba uprawniona spełnia warunki określone w ustawie i jest równocześnie uprawniona do zasiłku rodzinnego.

W sprawie niniejszej zostało ustalone, że gdy K. T. w dniu 9 maja 2008 r. występowała o dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, jej rodzina składała się z dwóch osób (jej samej i jej dziecka), przy czym ojciec D. T. był znany, co zostało potwierdzone odpowiednim wpisem w akcie urodzenia dziecka, lecz nie były zasądzone alimenty na rzecz dziecka. W tak ustalonym stanie faktycznym organ pierwszej instancji wydał decyzję przyznającą wnioskowane świadczenie rodzinne, nie mając wiedzy o tym, że już w dniu 16 kwietnia 2007 r. J. L. złożył przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w Z. oświadczenie o uznaniu dziecka. A zatem od dnia 16 kwietnia 2007 r. odpadła podstawa do przyznania zasiłku rodzinnego na D. T. z tego powodu, że był wychowywany przez osobę samotną i że nie było zasądzone na jego rzecz świadczenie alimentacyjne. Fakt, że od dnia 16 kwietnia 2007 r. znany jest ojciec D. T., oznacza, że nawet jeśli dziecko jest wychowywane przez osobę samotną (i nie zachodzą inne przesłanki wymienione w art. 7 pkt 5 ustawy), to zasiłek rodzinny nie przysługuje na to dziecko.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Zgodnie z art. 149 § 1 i 2 w związku z art. 150 § 1 k.p.a. wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia i stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy; właściwym organem jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji. Po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego organ, co wynika z art. 151 § 1 k.p.a., wydaje decyzję, w której:

1) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a, albo

2) uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.

W ustalonym stanie faktycznym organ pierwszej instancji zasadnie uznał, że wystąpiła wymieniona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. podstawa do uchylenia decyzji dotychczasowej. Jak to wskazano powyżej, uprawnienie do zasiłku rodzinnego, a tym samym i do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, uzależnione jest w przypadku osoby samotnie wychowującej dziecko m. in. od tego, aby było zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba że wystąpiły przypadki wymienione w art. 7 pkt 5 ustawy. A zatem fakt, że dziecko jest wychowywane samotnie przez jednego z rodziców, ale drugi z rodziców jest znany, ma istotne znaczenie dla wyjaśnienia sprawy. Tym, samym, skoro w dacie wydawania decyzji z dnia 2 czerwca 2008 r. organ pierwszej instancji nie miał wiedzy o tym, że D. T. już w dniu 16 kwietnia 2007 r. został uznany przez swojego ojca, i potraktował K. T. jako osobę samotnie wychowującą dziecko, którego ojciec jest nieznany, to ujawniła się w sprawie istotna nowa okoliczność faktyczna istniejąca w dniu wydania decyzji, nie znana organowi, który wydał decyzję. Konsekwencją ujawnienia się tej nowej okoliczności było uchylenie decyzji z dnia [...] i konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy co do istoty. W wyniku tego rozpatrzenia ustalono, że K. T. samotnie wychowywała syna – D. T., lecz nie były zasądzone alimenty na rzecz dziecka od jego ojca. Wnioskodawczyni takiemu ustaleniu nie zaprzeczyła. Tym samym na podstawie art. 7 pkt 5 ustawy nie przysługuje jej zasiłek rodzinny w okresie od dnia 1 maja 2008 r., czyli miesiąca złożenia wniosku, do dnia 31 sierpnia 2008 r., czyli końca okresu zasiłkowego, w którym został złożony wniosek. Brak uprawnienia do zasiłku rodzinnego skutkuje również brakiem uprawnienia do dodatków do tego zasiłku. Brak uprawnienia w tej sprawie do świadczeń rodzinnych wynika z tego, że choć D. T. był wychowywany przez osobę samotną, to jednak nie były zasądzone na jego rzecz alimenty, a był przy tym znany jego ojciec.

W ocenie organu odwoławczego niezasadne okazały się zarzuty odwołania dotyczące naruszenia praw strony. Z pewnością odwołująca się miała wiedzę o toczącym się postępowaniu w jej sprawie. Wyrazem tej wiedzy było choćby wniesienie odwołania od decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] doręczenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]., w której organ odwoławczy wyraźnie przypomniał stronie o możliwości czynnego uczestniczenia w sprawie, czy też doręczenie odwołującej się pisma organu pierwszej instancji z dnia 15 stycznia 2009 r. o przedmiocie postępowania. W tym ostatnim piśmie organ pierwszej instancji ponownie pouczył K. T. o prawie do przedstawienia dowodów, składania wyjaśnień oraz przeglądania akt sprawy. Tym samym odwołująca się miała możliwość czynnego udziału w postępowaniu. Jej milczenie przed wydaniem zaskarżonej decyzji z dnia [...] może świadczyć o tym, że ze swojego uprawnienia nie skorzystała. Przyjęciu tego założenia nie stoi na przeszkodzie, iż w sprawie występował jej pełnomocnik procesowy. Pierwszy raz pełnomocnik pojawił się na etapie odwołania od decyzji z dnia [...], nr [...]. Pełnomocnictwo procesowe zostało wówczas ograniczone do udziału w postępowaniach administracyjnych dotyczących, co wynika wprost z treści pełnomocnictwa, decyzji z dnia [...] nr [...], nr [...], nr [...], nr [...]. Po przekazaniu sprawy organowi pierwszej instancji po wydaniu decyzji przez organ odwoławczy, nowe pełnomocnictwo procesowe noszące datę 15 stycznia 2009 r., zostało zgłoszone dopiero w dniu 21 stycznia 2009 r., dołączone do pisma z dnia 23 stycznia 2009 r. Wskazać należy, że pismem z dnia 15 stycznia 2009 r. organ pierwszej instancji pouczył odwołującą się o jej uprawnieniach jako strony. A zatem w tej sprawie po zgłoszeniu mu pełnomocnictwa organ pierwszej instancji nie miał obowiązku ponawiania powiadamiania strony - już na adres pełnomocnika - o jej uprawnieniach. Ten obowiązek skonsumował się wraz z doręczeniem pisma z dnia 15 stycznia 2009 r. W tych warunkach nie doszło do naruszenia uprawnienia odwołującej się do czynnego udziału w postępowaniu. Odwołująca się przed wydaniem decyzji mogła, również za pośrednictwem swojego pełnomocnika, aż do dnia 4 lutego 2009 r., odnieść się do materiału dowodowego zebranego przez organ pierwszej instancji.

Ustalony w sprawie stan faktyczny nie jest kwestionowany przez odwołującą się. Zresztą zmiana ustaleń faktycznych w stosunku do stanu z dnia 2 czerwca 2008 r. polega tylko na ustaleniu, że ojciec dziecka jest znany - po uznaniu dziecka przez P. L. Zmiana stanu faktycznego nie dotyczyła statusu odwołującej się jako osoby samotnie wychowującej dziecko, a tym samym bezzasadny okazał się zarzut odwołania braku ustalenia, czy odwołująca się jest osobą samotnie wychowującą dziecko. Stąd też trudno jest uznać zarzut odwołania o braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

W ocenie organu odwoławczego na rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji nie miało istotnego wpływu szczegółowe wymienienie szeregu przepisów w podstawie prawnej tej decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonało zmiany zaskarżonej decyzji w celu sprostowania podjętego rozstrzygnięcia. W wyniku stwierdzenia podstaw do uchylenia decyzji w wyniku wznowienia postępowania właściwy organ uchyla decyzję dotychczasową. Nie ma podstawy prawnej do uchylenia decyzji dotychczasowej od jakiejś konkretnie wskazanej daty. Uchylenie decyzji znosi więc wszystkie skutki wywołane tą decyzją, nawet jeśli skutki te rozciągały się na czas sprzed wydania decyzji. W tych warunkach Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. orzekło jak na wstępie.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła K. T. Skarżąca w skardze zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego poprzez niewłaściwą ich interpretację, a to:

a) art. 10 k.p.a. i art. 40 § 2 k.p.a. poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu, a w szczególności niedokonywanie doręczeń ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi i uniemożliwienie stronie wypowiedzenia się do zgromadzonego materiału dowodowego;

b) art. 9 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego oraz brak pouczenia strony o obowiązkach ciążących na osobach samotnie wychowujących dziecko, a także skutkach uznania dziecka przez jego ojca biologicznego;

c) art. 7 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia, czy skarżąca jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Uzasadniając swoje zarzuty skarżąca podniosła, że choć organ pierwszej instancji został pismem z dnia 15 stycznia 2009 r. powiadomiony o ustanowieniu w sprawie pełnomocnika procesowego, to mimo to żadne doręczenia tego organu pierwszej instancji, oprócz decyzji, nie były dokonywane na adres tego pełnomocnika. Nadto organ pierwszej instancji nie powiadomił, że zakończył postępowanie wyjaśniające. Tym samym w ocenie skarżącej zostało naruszone jej prawo do czynnego udziału w sprawie. Skarżąca podniosła też, że organ pierwszej instancji nie przeprowadził w sprawie żadnego postępowania wyjaśniającego, a jedynym dowodem, na którym oparł rozstrzygnięcie jest odpis zupełny aktu urodzenia A. (powinno być: D.) T. Skarżąca podała ponadto, że organ pierwszej instancji nie ustalił, czy jest ona osobą samotnie wychowującą dziecko, tzn. czy wychowywała lub wychowuje dziecko sama, czy wspólnie z ojcem. Brak tych wyjaśnień w ocenie skarżącej oznacza, że sprawa nie została dokładnie wyjaśniona. W ocenie skarżącej organ pierwszej instancji nie pouczył jej o przysługujących jej prawach i obowiązkach osoby samotnie wychowującej dziecko, przez co nie była ona świadoma tego, że złożenie przez biologicznego ojca dziecka oświadczenia o jego uznaniu ma wpływ na jej prawo do świadczeń rodzinnych. Zdaniem skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze jako organ odwoławczy nie dopatrzyło się powyższych uchybień w postępowaniu organu pierwszej instangi i przez to wydało wadliwą decyzję. W tych okolicznościach skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, jak także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze wskazano, że nie są one zasadne. Postępowanie toczyło się już od października 2008 r. i tym samym K T. miała o nim wiedzę, zwłaszcza, że otrzymała decyzję organu pierwszej instangi z dnia [...], decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] a w postępowaniu odwoławczym była reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika. Pierwsze pełnomocnictwo było ograniczone jedynie do postępowania odwoławczego od decyzji z dnia [...]. W trakcie ponownego rozpatrywania sprawy przez organ pierwszej instancji pismem z dnia [...] (doręczonym w dniu 16 stycznia 2009 r.) powiadomił on K. T. o postępowaniu i możliwości czynnego udziału w sprawie. Na to pismo K. T. nie odpowiedziała. Natomiast w dniu 27 stycznia 2009 r. organ pierwszej instancji otrzymał pismo jej pełnomocnika z dnia 23 stycznia 2009 r. powiadamiające o jego udziale w postępowaniu, do którego dołączone było pełnomocnictwo z dnia 15 stycznia 2009 r. Decyzja organu pierwszej instancji doręczona została już pełnomocnikowi. Wbrew zarzutom skargi przy takim stanie faktycznym nie doszło do uchybienia praw strony, ponieważ organ pierwszej instancji nie miał obowiązku, skoro uczynił już to pismem z dnia 15 stycznia 2009 r. Ponownego powiadamiania strony poprzez jej pełnomocnika o uprawnieniach strony. W ten sposób doszłoby do zbędnego przedłużania postępowania. Pełnomocnik zgłaszając swój udział w sprawie miał realną możliwość zapoznania się ze sprawą i zgłoszenia wniosków dowodowych czy oświadczeń, ponieważ od udzielenia mu pełnomocnictwa do wydania decyzji upłynęło przeszło pół miesiąca. Nie musiał w tym zakresie pełnomocnik oczekiwać jakiegoś osobnego wezwania, czy zawiadomienia. A zatem nie doszło w tym zakresie do naruszeń prawa wskazywanych w skardze. Niezasadny jest także drugi zarzut naruszenia art. 9 i art. 77 § 1 k.p.a. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone, skoro ustalone zostało bezspornie, że w dniu 16 kwietnia 2007 r. dziecko zostało uznane przez jego ojca, który do tej pory nie był znany. Zresztą zarzut skargi nie dotyczy kwestii prawidłowości decyzji, ale tego, czy skarżąca została pouczona o jej uprawnieniach i obowiązkach osoby samotnie wychowującej dziecko. Te pouczenia zostały jej udzielone przy wydawaniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. A nadto skarżąca nie może się na taki zarzut obecnie powoływać, bo przecież powinna była już we wniosku o świadczenia rodzinne poinformować organ przyznający świadczenia rodzinne o fakcie uznania dziecka i wówczas ewentualnie domagać się informacji, jakie to uznanie może mieć wpływ na jej prawo do świadczeń rodzinnych. Bez wpływu na wynik sprawy ma zarzut niewyjaśnienia, czy skarżąca jest osobą samotnie wychowującą dziecko, ponieważ takiego statusu skarżącej się nie odmawia, a skarżąca nie zgłosiła, aby uległ zmianie skład osobowy jej rodziny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi.

Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) zwanej dalej p.p.s.a.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, wojewódzkie sądy administracyjne rozstrzygają w granicach danej sprawy nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1. p.p.s.a.).

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy powołanej wyżej ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych. Normy powołanego aktu prawnego określają warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych, t.j. do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego, przesłanki negatywne równoznaczne z nieprzysługiwaniem przedmiotowego świadczenia, jak i wskazują okoliczności, których zaistnienie upoważnia organ do zmiany lub uchylenia, bez zgody strony, ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której nabyto prawo do świadczeń rodzinnych. Tej ostatniej sytuacji dotyczy przepis art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne (art. 32 ust. 1).

Powyższy przepis prawa stanowi o nadzwyczajnym trybie umożliwiającym zmianę lub uchylenie ostatecznej decyzji administracyjnej. Stanowi on wyłom od zasady trwałość decyzji ostatecznej, dlatego przepis ten powinien być stosowany w ściśle określonych w nim sytuacjach. Zatem w oparciu o wskazany przepis prawa można zmienić lub uchylić decyzję dotychczasową w sytuacjach, gdy:

- uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych,

- członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia,

- osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne.

W myśl art. 32 ust. 2 cytowanej ustawy w sprawach w niej nieuregulowanych stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego.

W przedmiotowej sprawie ostateczną decyzją z dnia [...] orzeczono o przyznaniu K. T. na syna – D. T. - w okresie od dnia 1 września 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. zasiłku rodzinnego i dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego od dnia 1 września 2007 r. do dnia 6 marca 2008 r. Decyzja wydana została przy ustaleniu, że K. T. samotnie wychowuje swojego syna. W dniu 2 października 2008 r. organ pierwszej instancji otrzymał od K. T. odpis zupełny aktu urodzenia D. T., z którego wynika, że D. T. został w dniu 16 kwietnia 2007 r. przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w Z. uznany przez swojego ojca P. L.

Organ decyzyjny prawidłowo zatem skonstatował, że istota problemu w tej sprawie zasadza się w tym, że K. T. występując w dniu 9 maja 2008 r. o świadczenie rodzinne na D. T. przedstawiła się jako osoba samotnie wychowująca swoje dziecko. W składzie rodziny ujęła jedynie siebie i syna. Złożyła na piśmie oświadczenie, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do zasiłku rodzinnego oraz przyjęła pouczenie o zasadach wypłacania świadczeń rodzinnych zawarte w formularzu wniosku. W decyzji z dnia [...] przyznającej żądane świadczenie rodzinne zostało zawarte pouczenie o obowiązku zawiadamiania o wszelkich zmianach mających wpływ na uprawnienie do zasiłku rodzinnego. Świadczenia rodzinne przyznane zostały K. T. na tej podstawie, że jest osobą samotnie wychowującą dziecko, którego ojciec nie jest znany, a przez to na dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne. Dopiero w dniu 2 października

2008 r. K. T. powiadomiła organ pierwszej instancji o tym, że w dniu 16 kwietnia 2007 r. D. T. został uznany przez swojego ojca P. J. L. Od tego momentu ojciec D. T. był znany, a zatem odpadła przesłanka wymieniona w art. 7 pkt 5 oraz art. 10 ust. 1 i art. 11a ust. 1 ustawy do wypłaty K. T. świadczeń rodzinnych. Uznanie dziecka przez jego ojca jest taką sytuacją, która zalicza się do zmiany mającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. O tym fakcie K. T. powinna była powiadomić organ pierwszej instancji już we wniosku z dnia 24 sierpnia 2007 r. Skoro tego nie uczyniła, to zaistniały podstawy do uruchomienia nadzwyczajnego trybu eliminacyjnego decyzją ostateczną przyznającą prawo do świadczeń rodzinnych z obrotu prawnego.

W analizowanej sprawie okoliczność faktyczna w postaci uznania dziecka skarżącej przez jego ojca istniała w dniu wydawania decyzji [...], jednak nie była znana organowi decyzyjnemu, gdyż została ujawniona dopiero w dniu 2 października 2008r., a zatem po upływnie okresu na jaki świadczenie zostało przyznane. W sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, decyzji przyznającej świadczenie (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2009r., I OSK 535/08, Lex nr 499576). W związku z tym organ zasadnie – na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych – sięgnął do uregulowanej w kodeksie postępowania administracyjnego instytucji weryfikacji decyzji ostatecznej w trybie wznowienia postępowania. Jako podstawę wskazał art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. (wyjście na jak nowych okoliczności faktycznych istniejących w dniu wydania decyzji, nie znanych organowi decyzyjnemu). Trafność takiego trybu eliminacji decyzji o przyznaniu świadczenia rodzinnego z obrotu prawnego (gdy zachodzą podane okoliczności sprawy) akcentuje orzecznictwo sądowe (por. np. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 24 czerwca 2009r., IV SA/Gl 743/08, publikowany w Centralnej Bazie Orzecznictwa Sądów Administracyjnych). W konsekwencji orzeczono o uchyleniu decyzji przyznającej skarżącej prawo do świadczeń rodzinnych w ustalonym okresie czasu i o odmowie przyznania jej tych świadczeń w tym okresie. Należy zgodzić się z argumentacją organu II instancji w kwestii motywów wyjaśniających konieczność i zasadność zmiany decyzji I instancji. Tylko na marginesie należy podkreślić, że fakt wznowienia postępowania w sprawie w oparciu o przesłankę określoną w art. 145 § pkt 5 k.p.a. i wydanie w trybie wznowieniowym nowej decyzji nie jest jednak tożsamy ze spełnieniem warunków wymaganych do definiowania pobranego świadczenia jako nienależne (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10 czerwca 2008r., IV SA/Gl 1177/07, Lex nr 501800).

Sąd podzielił argumentację organu co do niezasadności zarzutów strony skarżącej w kwestii naruszenia praw strony w postępowaniu. Organ w sposób wyczerpujący i spójny wykazał, że strona była informowana o możliwości czynnego udziału w sprawie, przedstawienia dowodów, składania wyjaśnień czy przeglądania akt sprawy, lecz z uprawnienia tego nie skorzystała. Taką samą możliwość miał zgłaszający udział w postępowaniu profesjonalny pełnomocnik procesowy strony, który jako radca prawny – miał pełną wiedzę o możliwościach związanych z czynnym udziałem w postępowaniu administracyjnym.

Niezasadny jest zarzut, że organ nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, albowiem organ dokonał ustaleń niezbędnych do wydania decyzji. Skarżąca została także – przy wydawaniu decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych – pouczona o prawach i obowiązkach osoby samotnie wychowującej dziecko i słusznie organ zauważa, że również jej obowiązkiem było poinformowanie organu o fakcie uznania dziecka przez ojca i dowiedzenie się, czy fakt ten wpływa na prawo do świadczeń rodzinnych. Wbrew zarzutom skargi, organ nie odmawiał skarżącej statusu osoby samotnie wychowującej dziecko.

Uwzględniając powyższe Sąd nie znalazł podstaw do uznania zasadności skargi, wobec czego, na podstawie art. 151 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzekł jak w sentencji.