Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 396/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2025-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Burmistrz Miasta
Treść wyniku: *Stwierdzono bezskuteczność aktu wydanego na podstawie przepisów szczególnych
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 1
journal: Dz.U. 2024 poz 1292
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t. j.)
article: par. 18 b
journal: Dz.U. 2021 poz 56
law: Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej,  wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.  j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska (sprawozdawca), Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Protokolant: Starszy referent Przemysław Pawłowski, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 23 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi A. Ż. i J. Ż. na czynność Burmistrza Miasta Polanica Zdrój w przedmiocie włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; II. zasądza od Burmistrza Miasta Polanica Zdrój na rzecz A. i J. Ż. solidarnie kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Budynek jednorodzinny, położony przy "ulicy [...]" w P. (dalej: budynek) został wskazany w zapisach Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego przyjętego uchwałą Rady Miejskiej w Polanicy – Zdrój z 29 kwietnia 2009 r. (nr XXXI/193/09) w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Dla budynku sporządzono kartę adresową 14 września 2012 r. W dniu 16 kwietnia 2021 r. A. i J. Ż. nabyli. ww. nieruchomość na własność.

Zarządzeniem Burmistrza Miasta Polanicy – Zdrój z 29 października 2021 r. (nr 188/2021) w sprawie gminnej ewidencji zabytków Gminy Polanica – Zdrój przyjęto gminną ewidencję zabytków Gminy Polanica – Zdrój w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu Gminy (poz. 106 – dom mieszkalny przy "ul. [...]", treść § 1 zarządzenia). Dla ww. budynku sporządzono nową (zaktualizowaną) kartę zabytku 4 maja 2021 r.

Pismem z 26 sierpnia 2021 r. A. Ż. złożyła w Urzędzie Miejskim w Polanicy – Zdrój wniosek o wykreślenie budynku jednorodzinnego położonego przy "ulicy [...]" w P. z gminnej ewidencji zabytków (dalej: GEZ). We wniosku tym skarżąca wskazała, że budynek nie odznacza się żadnymi walorami kulturalno – historycznymi uzasadniającymi objęcie go specjalną ochroną. Podkreśliła, że dach mimo wskazania w ewidencji, nie jest pokryty dachówką ceramiczną, lecz gontem. Część okien została wymieniona na plastikowe i nie zachowuje tradycyjnych podziałów stolarki, które stanowią przedmiot ochrony. Budynek nie posiada żadnych gzymsów, obramowań okien, czy też dekoracji mających wartość historyczno – kulturową. W chwili obecnej widać szereg pęknięć, które w niedługim czasie doprowadzą do oderwania się tynku. W części tylnej budynku dach jest całkowicie połamany, natomiast w podłodze pod nim jest otwarta dziura do piwnicy. Trudno więc mówić, że tradycyjna forma dachu lub bryła budynku jest zachowana. Istotny jest fakt, że strony wewnętrzne budynku grożą zawalaniem. Skarżąca wskazała końcowo, że nie jest w stanie zabezpieczyć budynku przed wtargnięciem osób trzecich, bo stolarka okienna znajdująca się na parterze jest na tyle zdewastowana, że pchnięcie okna powoduje jego otwarcie.

Niniejszy wniosek został przekazany przez Burmistrza Miasta Polanica – Zdrój (dalej: Burmistrz) do Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków, Delegatura w Wałbrzychu z prośbą o wydanie opinii (pismo z 8 września 2021 r.)

W dniu 20 września 2021 r. Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków, Delegatura w Wałbrzychu wystosował do Gminy pismo wzywające do uzupełnienia przekazanego wniosku o aktualną dokumentację fotograficzną w celu wydania opinii konserwatora, ze wskazaniem dlaczego – zdaniem wnioskodawcy – budynek miałby zostać wykreślony z GEZ.

W dniu 18 października 2021 r. Burmistrz otrzymał negatywną opinię Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (pismo z 12 października 2021 r.) w kwestii możliwości wykreślenia budynku z GEZ. Z treści opinii wynika (w szczególności), że budynek ujęty został w wykazie zabytków (art. 7 u.o.z.o.z.), powstał na przełomie XIX i XX w., stanowi przykład historycznej architektury mieszkalnej, charakterystycznej dla regionu kłodzkiego, w związku z czym należy dołożyć wszelkich starań, aby zachować budynek w jak najlepszym stanie. Zdaniem konserwatora, uszkodzenia budynku nie stanowią podstawy utraty wartości historycznych, artystycznych i naukowych budynku. Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków wskazał, że stan zachowania budynku, jest wynikiem wieloletnich zaniedbań, braku prowadzonych na bieżąco prac remontowo – konserwatorskich, a także należytego dozoru, do czego zobowiązany jest właściciel budynku. Poza tym stan zachowania budynku nie przesądza o braku wartości historycznych, artystycznych i naukowych budynku.

W dniu 29 grudnia 2021 r. skarżąca ponownie zwróciła się do Gminy z wnioskiem o wykreślenie budynku z GEZ, która w oparciu o przedstawioną dokumentację (ponownie) wystąpiła do Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków, Delegatura w Wałbrzychu z prośbą o wydanie opinii. Podkreśliła, że budynek nie powstał na przełomie XI i XX w. jak to zostało wskazane w karcie, lecz w terminie późniejszym. Przemawia za tym, zdaniem skarżącej, przedstawiona w formie kserokopii dokumentacja zdjęciowa na której widnieje tartak od strony "ul. [...]". Panorama "ul. [...]" potwierdza natomiast brak istnienia budynku mieszkalnego. Wyraźnie natomiast można dostrzec budynek znajdujący się na działce obok i aktualnie oznaczony jako [...] oraz budynek powyżej, oznaczony jako [...]. Skarżąca podkreśliła, że ww. dokumentacja zdjęciowa pochodzi z książki wydanej na 25 – lecie istnienia tartaku (1935 r.). W ocenie skarżącej za faktem powstania budynku w terminie późniejszym przemawia nadto rodzaj materiałów użytych do budowy. Piętro budynku zostało zbudowane z cegły takiej samej, jak znajdująca się na posesji stodoła. Co oznacza, że budynek budowany był w podobnym terminie co stodoła, albo początkowo obejmował jedynie część parterową, a następnie został przebudowany. Ostatecznie zaś za późniejszym powstaniem budynku przemawia kształt budynku, który nie odpowiada ani zabudowie typu chata sudecka, ani budowanym na przełomie XIX i XX w. budynkom określonym jako kamienica. Wręcz przeciwnie, budynek ten, nawiązuje do współczesnego budownictwa i jest to widoczne zarówno od frontu budynku, jak i części z tyłu. W przekazanej 31 stycznia 2022 r., odpowiedzi z 24 stycznia 2022 r. Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków podtrzymał dotychczasową negatywną opinię, wyrażając jednocześnie wdzięczność za przeprowadzenie przez skarżąca szczegółowej analizy historycznej i architektonicznej budynku, która "w dość konkretny i rzeczowy sposób zobrazowała tematykę datowania obiektu". Zawarte ustalenia, z których wynika, iż istniejący budynek mieszkalny został znacznie przebudowany ok 1940 r., przyczynią się do wzbogacenia wiedzy organu konserwatorskiego na temat rozwoju historycznej zabudowy".

Pismem z 15 marca 2024 r. skarżąca zwróciła się z prośbą o udostępnienie karty adresowej zabytku w GEZ, którą odebrała osobiście 20 marca 2024 r.

W dniu 18 kwietnia 2024 r. do Urzędu Miejskiego w Polanicy – Zdrój wpłynął wniosek A. i J. Ż. (dalej: skarżący), reprezentowanych przez profesjonalnego pełnomocnika, o udzielenie informacji dotyczących aktu lub czynności stanowiących podstawę wpisu nieruchomości położonej przy "ul. [...]" w P. do GEZ. Z kolei w dniu 16 maja 2024 r. do ww. Urzędu wpłynęło wezwanie z 13 maja 2024 r. do usunięcia naruszenia prawa dokonanego wpisem do GEZ ww. budynku.

Informacją z 13 czerwca 2024 r. Burmistrz wskazał, że budynek jest wskazany w zapisach Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego przyjętego uchwałą Rady Miejskiej w Polanicy – Zdrój z 29 kwietnia 2009 r. (nr XXXI/193/09) w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Ponadto budynek ten ujęty został w karcie adresowej zabytku z 2012 r. Natomiast obowiązek zawiadamiania właścicieli lub posiadaczy zabytków o włączeniu do gminnej ewidencji rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z zabytków karty adresowej września zabytku został wprowadzony § 18b, dodanym § 1 pkt 7 rozporządzenia Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 10 września 2019 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz.U. z 2019 r. poz. 1886), które weszło w życie z 19 października 2019 r. Znowelizowane przepisy rozporządzenia Ministra kultury i Dziedzictwa Narodowego z 26 maja 2011 r. w brzmieniu nadanym rozporządzeniem zmieniającym z 10 września 2019 r. stosuje się zatem do zdarzeń, które nastąpiły po dniu wejścia w życie tego rozporządzenia, a więc po 19 października 2021 r.

Pismem z 8 lipca 2024 r. skarżący – reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika – wywiedli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na zarządzenie Burmistrza Miasta Polanicy - Zdrój z 29 października 2021 r. (nr 188/2021) w sprawie GEZ Gminy Polanica – Zdrój, zaś na wypadek uznania, że powyższe nie stanowi wpisu do GEZ Gminy Polanica – Zdrój, na czynność Burmistrza Miasta Polanica – Zdrój z zakresu administracji publicznej dotyczącej obowiązków wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. tj. ujęcie karty adresowej GEZ dla budynku mieszkalnego mieszczącego się pod adresem "ul. [...]" w P., zarzucając naruszenie:

- art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r., sygn. akt P12/18 poprzez ograniczenie prawa własności nieruchomości przez dokonanie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w GEZ, bez zapewnienia właścicielom udziału w ww. procedurze, co skutkowało ograniczeniem przysługującego im prawa własności,

- art. 22 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 3 pkt 1 i 2 u.o.z.o.z. w zw. z § 18 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem, polegającym na niewłaściwym zastosowaniu przepisów poprzez bezpodstawne dowolne uznanie budynku za zabytek w sytuacji, gdy nie posiada on cech zabytku o których mowa w art. 3 pkt 1 i 2 u.o.z.o.z. oraz poprzez umieszczenie karty adresowej budynku w GEZ bez sprawdzenia czy dane w niej zawarte są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym oraz czy budynek spełnia przesłanki definicji zabytku w myśl ustawy, w szczególności braku stosownej dokumentacji potwierdzającej kluczowe ustalenia,

- art. 31 ust. 2 i 3 w zw. z art. 64 ust. 1- 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na dopuszczeniu ograniczenia własności pomimo braku przyczyny uzasadniającej takie ograniczenie i przy zaniechaniu wyjaśnienia, czy przyczyna taka w istocie wystąpiła oraz poprzez brak wyważenia interesu indywidualnego skarżących jako właścicieli nieruchomości z interesem publicznym zgodnie z zasadą proporcjonalności, a tym samym arbitralne przyznanie prymatu ochronie zabytków nad ochroną własności, co w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionego ograniczenia prawa własności skarżących. W konsekwencji skarżący wnieśli o orzeczenie o niezgodności z prawem zaradzenia Burmistrza z 29 października 2021 r., ewentualnie zaś o stwierdzenie bezskuteczności czynności Burmistrza tj. ujęcia karty w GEZ oraz o zasądzenie do Burmistrza kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, szczegółowo argumentując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, zważył co następuje:

Przepis art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania.

Zgodnie zaś z art. 3 § 1 i 2 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935), dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Sąd uwzględniając skargę na czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., stwierdza bezskuteczność tej czynności.

Z uwagi na przedmiot zaskarżenia i rozbieżności związane z określeniem klasyfikacją działań organów administracji publicznej związanych z ujęciem nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków (dalej: GEZ), o której mowa w art. 22 ust. 4 i 5 ustawa z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2024 r. poz. 1292 ze zm. dalej: u.o.z.o.z.) wskazać należy, iż Sąd rozpoznający niniejszą skargę podziela pogląd wyrażony w szeregu orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, że ujęcie zabytków w gminnej ewidencji zabytków (także włączenie nowej – zaktualizowanej karty adresowej – po jej sporządzeniu) oraz wyłączenie karty adresowej zabytku stanowi czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Jak wskazano m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 października 2023 r. o sygn. akt II OSK 2326/18 pomimo formy zarządzenia organu wykonawczego gminy nie jest to inny (niż akt prawa miejscowego) akt organu jednostki samorządu terytorialnego, podejmowany w sprawach z zakresu administracji publicznej, w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a. (wyroki NSA z 18 października 2023 r., II OSK 1765/17, II OSK 2326/18, II OSK 3029/18; z 21 listopada 2023 r., II OSK 423/21, z 27 listopada 2023 r., II OSK 1573/22, z 5 grudnia 2023 r., II OSK 94/22). Ujęcie nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków rozstrzyga o podporządkowaniu indywidualnej nieruchomości pod obowiązki określone w u.o.z.o.z, jednak sama treść obowiązku jest określona w przepisach prawa powszechnie obowiązującego. Nadto czynność ta ma charakter publicznoprawny i będąc skierowana do indywidualnego podmiotu dotyczy jego obowiązków wynikających z przepisów prawa (postanowienie NSA z 18 maja 2021 r. o sygn. akt II OZ 218/21, wyrok NSA z 21 listopada 2023 r. o sygn. akt II OSK 1573/22, wyrok NSA z 19 grudnia 2023 r. o sygn. akt II OSK 1771/22).

Zgodnie z art. 53 § 2 p.p.s.a jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. Wniesienie skargi na czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., po terminie nie powoduje zatem bezwzględnego nakazu odrzucenia skargi. Ustawodawca umożliwił bowiem Sądowi rozpoznanie skargi, gdy uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony skarżącej. Bezspornym jest, że w sprawie skarżący nabyli nieruchomość przy "ul. [...]" w P. w 2021 r., zaś skarga do Sądu została złożona w lipcu 2024 r. Niemniej jednak, mając na uwadze formę w jakiej doszło do potwierdzenia ujęcia przedmiotowego budynku w GEZ tj. w drodze zarządzenia Burmistrza Miasta Polanica – Zdrój i związane z tym wątpliwości i rozbieżności co do prawnego charakteru tej czynności, Sąd uznał, iż uchybienie wynikającego z art. 53 § 2 p.p.s.a zdanie pierwsze, terminu do wniesienia skargi miało miejsce bez winy skarżących. Skarżący mogli mieć bowiem uzasadnienie przekonanie, iż w przypadku zaskarżenia zarządzenia Burmistrza Miasta Polanica – Zdrój zastosowanie z 29 października 2021 r. (188/2021) w sprawie GEZ Gminy Polanica – Zdrój, zastosowanie znajdzie art. 53 § 2a p.p.s.a., zgodne z którym w przypadku innych aktów (tym aktów o których mowa w art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a.) jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi i nie stanowi inaczej, skargę można wnieść w każdym czasie.

Dalej wskazać należy, że formami ochrony zabytków w rozumieniu art. 7 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece zabytkami (Dz.U. z 2024 r. poz. 1292, dalej: u.o.z.o.z.) są: wpis do rejestru zabytków; wpis na Listę Skarbów Dziedzictwa; uznanie za pomnik historii; utworzenia parku kulturowego; ustalenia ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego (...). Zabytkiem według art. 3 pkt 1 u.o.z.o.z. jest nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Zabytkiem nieruchomym, zgodnie z art. 3 pkt 2 u.o.z.o.z., jest natomiast nieruchomość, jej część lub zespół nieruchomości, o których mowa w pkt 1.

Według art. 22 ust. 4 u.o.z.o.z. wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. Zgodnie z art. 22 ust. 5 u.o.z.o.z. w gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte:

1) zabytki nieruchome wpisane do rejestru;

2) inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków;

3) inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.

Przechodząc do oceny zaskarżonej czynności Burmistrza, wskazać należy, że podstawę do ujęcia spornego budynku (położonego przy "ul. [...]" w P.) w GEZ stanowił art. 22 ust. 5 pkt 5 u.o.z.o.z. (ustalenie Sądu patrz: poz. 157 wojewódzkiej ewidencji zabytków). Budynek ten podlega także ochronie na podstawie zapisów miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego tj. uchwały Rady Miejskiej w Polanicy – Zdrój z 29 kwietnia 2009 r. (nr XXXI/193/09) w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i posiada kartę adresową zabytku z 2012 r.

W tym miejscu podnieść należy, że wyrokiem z 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18, na który powołują się skarżący w skardze, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w GEZ, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2023 r. poz. 951). Skoro zatem na gruncie rozpatrywanej sprawy przepis art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. nie miał zastosowania, gdyż sporny budynek, został ujęty w GEZ jako inny zabytek nieruchomy znajdujący się w wojewódzkiej ewidencji zabytków pod poz. 157 (a zatem na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 2 u.o.z.o.z., a nie na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. co do której orzekł TK), to przywołany przez skarżących wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie mógł znaleźć zastosowania. Z tej też przyczyny, podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 3 pkt 1 i 2 w zw. z art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. należało uznać za bezzasadne.

Zgodnie zaś z § 18 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 56, dalej: rozporządzenie), wójt (burmistrz, prezydent miasta) włącza kartę adresową zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków lub znajdującego się w wojewódzkiej ewidencji zabytków do GEZ po zweryfikowaniu, że dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne z danymi zawartymi odpowiednio w decyzji o wpisie zabytku do rejestru lub w karcie ewidencyjnej zabytku. Składniki i wzór karty adresowej określa § 17 rozporządzenia. Powyższe oznacza, że czynność włączenia do gminnej ewidencji karty adresowej zabytku, uprzednio wpisanego do ewidencji wojewódzkiej, jest czynnością związaną, pochodną w stosunku do czynności włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków i niezależną od ocen wójta (burmistrza, prezydenta miasta), co do zabytkowego charakteru przedmiotu wpisu do ewidencji. Zatem w sytuacji, gdy wojewódzki konserwator zabytków włączy kartę ewidencyjną zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, to obowiązkiem wójta (burmistrza, prezydenta miasta) jest sporządzenie karty adresowej tego zabytku i włączenie jej do GEZ. Czynność włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji nie ma w istocie charakteru merytorycznego rozstrzygnięcia, bowiem wójt (burmistrz, prezydenta miasta) nie ma prawa kwestionować ustaleń wojewódzkiego konserwatora zabytków, które zdecydowały o umieszczeniu zabytku w ewidencji wojewódzkiej. Wójt (burmistrz, prezydenta miasta) nie ma prawa również oceniać treści karty ewidencyjnej sporządzonej przez konserwatora wojewódzkiego wyrok WSA z 20 maja 2023 r., IV SA/Wr 371/21). Obowiązki wójta (burmistrza, prezydenta miasta), związane z przeniesieniem wpisu z wojewódzkiej ewidencji zabytków do ewidencji gminnej, ograniczone są do zweryfikowania, czy dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne z danymi zawartymi w karcie ewidencyjnej zabytku. Powyższe dowodzi, że w sprawie Burmistrz Miasta Polanica - Zdrój nie miał kompetencji by badać, czy sporna nieruchomość, co do której wypowiedział się już Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków, włączając ją do wojewódzkiej ewidencji zabytków (poz. 157 WEZ), spełnia przesłanki uznania ich za zabytek nieruchomy w rozumieniu art. 3 u.o.z.o.z., czy też takich warunków nie spełnia tak jak twierdzili skarżący. Tym samym, również te zarzuty skargi, które zmierzały do wykazania, że Burmistrz naruszył art. 3 u.o.z.o.z. należało uznać za bezzasadne.

Niemniej jednak, powyższe nie zwalniało Burmistrza Miasta Polanica – Zdrój z obowiązku dochowania wymogów wynikających z dalszych zapisów ww. rozporządzenia, w tym w szczególności z obowiązku poinformowania właścicieli nieruchomości "o sporządzeniu nowej karty adresowej, a któremu – jak wynika z akt sprawy – Burmistrz uchybił i co w istocie stanowiło tak de facto podstawę do stwierdzenia bezskuteczności zaskarżonej w sprawie czynności (pkt I sentencji wyroku). Tym samym zarzut skarżących co do ograniczenia ich własności (choć z innych powodów, niż te wskazane w skardze, a oparte na nieznajdującym zastosowania w sprawie wyroku TK z 11 maja 2023 r.) należało uznać za zasadny.

Z treści § 18b rozporządzenia wynika bowiem, że o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków, o włączeniu tej karty, o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku, o zamiarze wyłączenia karty adresowej zabytku z gminnej ewidencji zabytków lub o wyłączeniu tej karty wójt (burmistrz, prezydent miasta) zawiadamia niezwłocznie właściciela lub posiadacza zabytku albo nieruchomości, która przestała być zabytkiem (ust. 1). Zawiadomienia o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku będącego historycznym układem urbanistycznym lub ruralistycznym, historycznym zespołem budowlanym, terenem, na którym znajduje się znaczna ilość zabytków archeologicznych, lub nieruchomością o nieuregulowanym stanie prawnym do gminnej ewidencji zabytków, o włączeniu tej karty, o sporządzeniu nowej karty adresowej takiego zabytku, o zamiarze wyłączenia karty adresowej takiego zabytku z gminnej ewidencji zabytków lub o wyłączeniu tej karty dokonuje się w drodze obwieszczenia umieszczonego na stronie podmiotowej Biuletynu Informacji Publicznej (ust. 2). Zawiadomienie o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku, o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku albo o zamiarze wyłączenia karty adresowej zabytku z gminnej ewidencji zabytków umieszcza się na stronie podmiotowej Biuletynu Informacji Publicznej do czasu zamieszczenia informacji odpowiednio o włączeniu karty adresowej zabytku, o włączeniu nowej karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków albo o wyłączeniu karty adresowej zabytku z gminnej ewidencji zabytków (ust. 3). Wójt (burmistrz, prezydent miasta) o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków, o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku albo o zamiarze wyłączenia karty adresowej zabytku z gminnej ewidencji zabytków zawiadamia właściciela lub posiadacza zabytku albo nieruchomości lub rzeczy ruchomej, która przestała być zabytkiem, na co najmniej 14 dni przed planowanym terminem włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków albo wyłączenia tej karty z gminnej ewidencji zabytków (ust. 4). Do zawiadomienia o włączeniu karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków lub o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku dołącza się odpowiednio potwierdzoną kopię karty adresowej zabytku albo nowej karty adresowej zabytku (ust. 5).

Skoro zatem z akt sprawy wynika, że 16 kwietnia 2021 r., skarżący stali się właścicielami spornego budynku położonego przy "ul. [...]" w P., a zaktualizowana (nowa) karta adresowa tego budynku została sporządzona 4 maja 2021 r., to winni oni – zgodnie z § 18b rozporządzenia – zostać przez Burmistrza o tym powiadomieni. Z treści przywołanego powyżej § 18b ust. 1 rozporządzenia wyraźnie bowiem wynika, że Burmistrz zawiadamia niezwłocznie właściciela lub posiadacza zabytku albo nieruchomości, która przestała być zabytkiem nie tylko o zamiarze "włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków, o włączeniu tej karty", lecz również o "sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku", co w rozpoznawanej sprawie miało miejsce 4 maja 2021 r. O ile zatem rzeczywiście (tak jak organ wskazał w odpowiedzi na skargę) nie można przyjąć, aby obowiązek taki ciążył na Burmistrzu przy "włączeniu karty adresowej spornego budynku do gminnej ewidencji budynków", gdyż z akt sprawy wynika, że karta adresowa tegoż budynku została sporządzona 14 września 2012 r. (czyli przed datą wejścia w życie § 18b rozporządzenia), to nie można już przyjąć, że taki obowiązek nie ciążył na Burmistrzu w przypadku "sporządzenia nowej karty" w 4 maja 2021 r. Obowiązek "zawiadomienia właściciela" został bowiem dodany przez § 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 10 września 2019 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie prowadzenia rejestrów zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz.U z 2019 r. poz. 1886), które weszło w życie z dniem 19 października 2019 r. Tym samym znowelizowana treść przepisów rozporządzenia (nakładająca na Burmistrza obowiązki, o których mowa § 18b) choć rzeczywiście nie mogła znaleźć zastosowania do zdarzeń, które nastąpiły przed jego wejściem w życie, to bezspornie winna już znaleźć zastosowanie do zdarzeń po tej dacie (czyli po 19 października 2019 r.).

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono w pkt II sentencji na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. zasądzając na rzecz skarżących solidarnie kwotę 697 złotych tytułem zwrotu uiszczonego wpisu od skargi, kosztów zastępstwa procesowego oraz kwoty uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.