Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1701/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64e par. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 7, art. 77
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury, Asesor WSA Monika Krywow (spr.), Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 października 2022 r. sprawy ze skargi D. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 26 października 2021 r. nr SKO.FE/41.4/85/2021/11627 w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 26 października 2021 r., nr r SKO.FE/41.4/85/2021/11627, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej jako organ odwoławczy, Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257) i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm., dalej jako u.p.e.a.) po rozpatrzeniu zażalenia D. K. (dalej jako zobowiązany, skarżący) na postanowienie Prezydenta Miasta C. (dalej jako organ egzekucyjny) z dnia 22 lipca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia w całości kosztów egzekucyjnych – utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.

Przedmiotowe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Pismem z dnia 3 lutego 2021 r. zobowiązany zwrócił się do organu egzekucyjnego o umorzenie należności wynikających z tytułu wykonawczego w kwocie 804,12 zł za pobyt w izbie wytrzeźwień uzasadniając wniosek trudną sytuacją ekonomiczną i stanem zdrowia, tj. zaliczeniem do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Na powyższą kwotę składała się należność główna za pobyt w izbie wytrzeźwień w wysokości 750 zł ( 3 x po 250 zł) oraz koszty egzekucyjne w wysokości 54,12 zł. Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności głównej przekazano do rozpoznania Wierzycielowi.

Postanowieniem z dnia 22 lipca 2021 r. organ egzekucyjny odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w wysokości 54,12 zł powstałych w wyniku prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego.

We wniesionym w terminie zażaleniu zobowiązany podniósł, że organ nie uwzględniając stanu faktycznego odmówił umorzenia, badając sprawę powierzchownie i w dodatku nadinterpretując stan faktyczny. Stwierdził, że organ wszystko interpretuje przeciwko niemu i nie bierze pod uwagę jego trudnej sytuacji życiowej. Wniósł o umorzenie należności lub uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie Kolegium wskazało, że zasady i tryb umarzania kosztów egzekucyjnych regulują przepisy u.p.e.a. i odwołało się do treści art. 64c § 1 i § 2 tej ustawy. Zaznaczyło przy tym, że niniejsza sprawa dotyczy zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych w wysokości 54,12 zł, a zatem wszelkie podniesione w zażaleniu okoliczności dotyczące umorzenia całej należności wynikającej z tytułu wykonawczego nie mogą być brane w tym postępowaniu pod uwagę.

Zdaniem Kolegium, zaskarżone postanowienie jest zgodne z obowiązującymi w tym zakresie przepisami. Zaznaczyło, że zgodnie z art. 64a § 2 pkt 1 u.p.e.a. koszty egzekucyjne mogą być umorzone na wniosek zobowiązanego, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny. Podejmowane w tym przedmiocie rozstrzygnięcia mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet przy zaistnieniu przesłanek określonych w ww. przepisie organ egzekucyjny może, ale nie musi umorzyć kosztów egzekucyjnych, to jednak postanowienia wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. W każdym przypadku złożenia wniosku o umorzenie należnych kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny powinien przeprowadzić stosowne postępowanie wyjaśniające, czy zachodzą okoliczności (przesłanki) wskazane w przepisie art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. Przepis ten zobowiązuje organ do ustalenia czy w danym przypadku występuje "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny". Obydwa te pojęcia są nieostre, co wymaga ich szczególnie wnikliwej oceny w świetle okoliczności konkretnej sprawy. Organ musi zatem wszechstronnie wyjaśnić okoliczności faktyczne po to, aby na tej podstawie stwierdzić, czy występuje "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny", a podjęte w tym trybie rozstrzygnięcie wymaga stosownego uzasadnienia.

W ocenie organu odwoławczego w rozpatrywanej sprawie organ uczynił zadość tym wymogom, przeprowadził postępowanie wyjaśniające a swoje stanowisko należycie uzasadnił. w szczególności organ ustalił, że wnioskodawca utrzymuje się z zasiłku stałego w wysokości 645 zł miesięcznie, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Oświadczeń o wysokości miesięcznych wydatków zobowiązany, mimo wezwania, nie przedłożył.

Kolegium stwierdziło, że sytuacja finansowa zobowiązanego jest trudna. Jednakże zobowiązany część miesięcznych dochodów przeznacza na spłaty kredytów. Spłata prywatnych zobowiązań wprawdzie ogranicza posiadane zasoby zobowiązanego, to jednak nie może być przesłanką umorzenia należności publicznoprawnych, jakimi są koszty egzekucyjne. W przeciwnym wypadku doszłoby do nieuprawnionego uprzywilejowania wierzycieli cywilnoprawnych względem wierzycieli publicznoprawnych.

Badając przesłankę interesu publicznego organ wyjaśnił, że wpływy z kosztów

egzekucyjnych przeznaczane są na realizację różnych celów społecznych, zatem ich umorzenie musi być podyktowane wystąpieniem sytuacji szczególnie ważnych i uzasadnionych. W niniejszej sprawie takie szczególnie ważne okoliczności nie zachodzą. Zobowiązany reguluje bowiem inne zobowiązania, które są w wyższej wysokości niż całkowita kwota dochodzonych kosztów.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w zażaleniu, że sprawa prowadzona jest powierzchownie z pominięciem art. 8, art. 9 i art. 10 k.p.a., a organ powinien dokonać wszelkich wysiłków by zobowiązanemu, jako osobie niepełnosprawnej, wytłumaczyć co, kiedy i jak może zrobić, Kolegium stwierdziło, że zarzuty te są nieuzasadnione. Wskazało, że z akt sprawy wynika bowiem, że pismem z dnia 25 lutego 2021 r. organ wzywał zobowiązanego do złożenia dokumentów i oświadczeń o osiąganych dochodach, a także o ponoszonych miesięcznych wydatkach oraz liczbie osób we wspólnym gospodarstwie domowym, a zawiadomieniem z dnia 8 marca 202Ir. (doręczonym w dniu 10 marca 2021 r.) organ poinformował o zakończeniu postępowania wyjaśniającego i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. Zobowiązany nie skorzystał z przysługującego mu uprawnienia.

W ocenie organu odwoławczego, okoliczności dotyczące kwestionowania pobytu w izbie wytrzeźwień pozostają poza zakresem oceny w niniejszym postępowaniu.

W skardze na powyższe postanowienie zobowiązany wniósł o umorzenie sprawy lub o uchylenie i wysłania do ponownego rozpatrzenia nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem.

W uzasadnieniu wskazał, że organ nie informując wnioskodawcy jakie czynności i czy w ogóle jakieś wykonuje wydał po raz kolejny decyzję odmowną. Jedynie został on wezwany do uzupełnienia czy chodzi mu o kwotę 804,12 zł czy o 54,12 zł. Po otrzymaniu wezwania był w Urzędzie i po doradzeniu o co wnioskować przez prowadzącą tak też napisał. Na temat dalszego postępowania nie został poinformowany ani proszony o wyjaśnienia. Od tego postanowienia zostało złożone odwołanie do Kolegium, które tym razem postanowienie utrzymało w mocy, choć nic się nie zmieniło w rozstrzygnięciu organu egzekucyjnego. Tak jakby wcześniejsze uchylenie było zbyteczne i niepotrzebne. W dodatku Kolegium swą decyzję oparło na informacjach nieprawdziwych, o czym zostało w odwołaniu poinformowane, choćby to, iż wnioskodawca nie posiada i nie posiadał dochodów wymienionych przez organ egzekucyjny. O tym, że organ egzekucyjny podał informacje nierzetelne lub niezgodne ze stanem faktycznym, świadczy chociażby to, iż posiada on jakieś raty do spłacania. A tak zdecydowanie nie jest. Również nieprawdziwą jest informacja, iż posiada zasiłek stały, ponieważ został mu zatrzymany we wrześniu z powodu niemożliwości przebywania w lokalu. Wskazał, że na dzień wniesienia skargi jest osobą bezdomną, nigdzie nie zameldowaną. W dodatku w fatalnym stanie psychicznym, dążącą do śmierci. Ponadto jest osobą z zaburzoną odpornością. I choć jest po trzech dawkach szczepionki przeciw koronawirusowi, ale nadal w grupie bardzo wysokiego ryzyka. Dlatego już sam ten fakt powoduje, że nie jest w stanie swobodnie chodzić po urzędach, bo narażałby siebie i innych. A w dodatku w związku z natłokiem nieszczęść życiowych jest on w bardzo złym stanie psychicznym. Informował organy, że może zostać osobą bezdomną, a stracił nawet obecnie dochód. Decyzji co prawda o wstrzymaniu czy odmowie zasiłku nie dostał nadal z MOPS w B., dlatego nie można jej dołączyć do odwołania, ale pieniądze zostały wstrzymane i nie są wypłacane. W związku z powyższym, należało by uznać, że to są bardzo wyjątkowe warunki, które powinny przemawiać za umorzeniem, by dodatkowo nie obciążać wnioskodawcę. Nie należy też "karać" wnioskodawcy, że jest stan epidemiologiczny w Polsce, że ludzie są w trudnej kondycji psychicznej oraz że wszędzie są ograniczone możliwości swobodnego przemieszczania się bez ryzyka na uszczerbku na zdrowiu. To nie od niego zależy jak poszczególne osoby rozpatrzą jego stan zdrowotny, ale choć był bardzo zły o czym zgłaszał, to teraz jest już wręcz zagrażający jego życiu. Zarzuty, iż zobowiązany jest bierny w sprawie są nieprawdziwe, ponieważ organ nie zapytał wnioskodawcy o poszczególne interesujące dla organu informacje, a o to o co zapytał, informacje były udzielane. Organ wie, że wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną, że nie jest zameldowany nigdzie, że pobierał zasiłek stały, że jest w bardzo trudnej sytuacji życiowej, gdzie obecnie jeszcze się wszystko pogorszyło.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z treścią art. 64e § 2 pkt 1 lit. a u.p.e.a. koszty egzekucyjne mogą być umorzone na wniosek zobowiązanego, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny.

Z przepisu tego wynika, że instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy w sensie dopuszczalności wyboru konsekwencji prawnych sytuacji opisanej w hipotezie normy prawnej. Stąd też w przypadku stwierdzenia, że w sprawie występuje którakolwiek z przesłanek określonych w art. 64e § 2 u.p.e.a. (w tym ważny interes publiczny) - organ w sposób uznaniowy podejmuje decyzję o wyborze alternatywy: czy przyznać wnioskującemu ulgę w spłacie kosztów egzekucyjnych, czy też nie.

Treść przywołanego przepisu wyznacza zatem niejako dwie fazy postępowania administracyjnego.

W pierwszej, organ obowiązany jest dokonać ustalenia czy zachodzi przynajmniej jedna z przesłanek zastosowania ulgi, co wymaga zgromadzenia niezbędnego dla tych ustaleń materiału dowodowego oraz przeprowadzenia jego właściwej oceny. Organ zobligowany jest również wskazać, jak (zwłaszcza w kontekście istniejącego stanu faktycznego) należy postrzegać rozumienie danej przesłanki, w tym pojęcia "ważny interes publiczny". W tym zakresie granice obowiązków organu - poprzez art. 18 u.p.e.a. - wyznaczają normy prawne zawarte w art. 7 k.p.a. (dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego), art. 77 § 1 k.p.a. (zgromadzenie i wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego), czy też art. 80 k.p.a. (dokonanie oceny na podstawie całego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona) oraz oczywiście właściwa wykładnia art. 64e § 2 u.p.e.a. Rzecz jasna w interesie podmiotu inicjującego postępowanie w sprawie regulowanej art. 64e § 2 u.p.e.a. powinno być wskazanie okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. Jednakże braki argumentacyjne wniosku o zastosowanie ulgi lub ograniczenie się przez podmiot wnioskujący tylko do pewnych okoliczności (jego zdaniem wystarczających) nie zwalnia organu z obowiązków wymienionych w art. 7, czy też art. 77 § 1 k.p.a., tj. samodzielnego dokonania wszechstronnych ustaleń faktycznych i ich oceny.

W przypadku natomiast uznania, że spełniona została choć jedna z przesłanek, postępowanie administracyjne wkracza w kolejną fazę, w której organ dokonuje wyboru opcji decyzyjnej: zastosuje ulgę albo odmówi jej udzielenia. Art. 64e § 1 i nast. u.p.e.a. nie określa przy tym kryteriów wyboru rozwiązania decyzyjnego, w przypadku ziszczenia się którejkolwiek z przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych. Użyte w tym przepisie określenie "może" oznacza, że to organ samodzielnie dokonuje wyboru alternatywnego rozwiązania, co jednakże nie świadczy, że dysponuje w tym zakresie zupełną dowolnością. Organu administracyjnego nie może w tym zakresie zastąpić sąd administracyjny.

Z kolei stwierdzenie przez organ, że nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych, w tym przesłanka ważnego interesu publicznego powoduje, że nie będzie on dysponował wyborem rozstrzygnięcia, a postanowienie będzie miało charakter związany. Brak przesłanek oznacza wobec tego konieczność wydania aktu administracyjnego o odmowie zastosowania ulgi (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2016 r., II FSK 2474/16, CBOSA).

W niniejszej sprawie zobowiązany wniósł o umorzenie kosztów egzekucyjnych, jednakże poza twierdzeniami zawartymi we wniosku nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających jego twierdzenia. Dokumentów takich nie złożył, pomimo skierowania do niego wezwania. W odpowiedzi poinformował jedynie, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z zasiłku stałego z powodu niepełnosprawności.

Pomimo bierności zobowiązanego co do wykazania sytuacji majątkowej organ egzekucyjny podjął czynności mające na celu ustalenie sytuacji osobistej i majątkowej zobowiązanego, czym wypełnił obowiązek wynikający z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a.

Po pierwsze zwrócił się o udzielenie informacji w zakresie rachunku bankowego prowadzonego dla zobowiązanego. Z uzyskanej informacji wynika, że skarżący otrzymuje zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej. Jednocześnie historia rachunku bankowego wskazuje, że dokonuje on spłaty zaciągniętych kredytów (od kwoty 51,58 zł w styczniu 2021 r. do kwoty 465,94 zł w grudniu 2020 r.). Nadto, poza wpływami kwot z tytułu zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej, na konto skarżącego wpływały kwoty od G. C. oraz pojedyncze wpłaty od R. K. oraz T. K.. Organ egzekucyjny pozyskał także decyzję, na mocy której zobowiązanemu przyznany został ww. zasiłek do 30 kwietnia 2021 r. w wysokości 645 zł. Ustalił zatem, że skarżący od sierpnia 2020 r. do stycznia 2021 r. uzyskiwał przychody w kwotach od 346,27 (przychód we wrześniu 2020 r.) do kwoty 1620 zł (w styczniu 2021 r.), a zatem w miesiącu poprzedzającym złożenie przedmiotowego wniosku. Jednocześnie jego wydatki wynosiły od 339,88 zł (w październiku 2020 r.) do kwoty 2.226,58 zł (w styczniu 2021 r.). W ramach wydatków tych mieszczą się także kwoty w ramach wypłat dokonywanych w bankomatach, a oscylujące pomiędzy kwotą 200 zł (w sierpniu 2020 r.) a kwotą 1.700 zł w grudniu 2020 r., które w żaden sposób nie zostały przez skarżącego wyjaśnione, a tym samym organ egzekucyjny nie był w stanie poczynić ustaleń w tym zakresie.

Organ egzekucyjny uznał zatem, że biorąc pod uwagę powyższe, obciążenie zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi w kwocie 54,12 zł nie spowoduje u zobowiązanego wyraźnie dostrzegalnych i negatywnych skutków, bowiem środki pieniężne wypłacane przez zobowiązanego przewyższają tę kwotę. Organ egzekucyjny uznał także, że w sprawie nie występuje przesłanka ważnego interesu publicznego wskazując, że zobowiązany jest osobą młodą (27 lat), a orzeczona wobec niego decyzja o orzeczonym umiarkowanym stopniu niepełnosprawności jest czasowa (do 30 kwietnia 2021 r.). Oznacza to, że nie jest wykluczone podjęcie przez niego działalności zarobkowej. Co więcej, w ocenie organu egzekucyjnego fakt, że zobowiązany reguluje należności inne, a wynikające z zaciągniętych przez niego kredytów, nie pozwala na udzielenie mu takiej ulgi. Także o to, że mieszkańcy gminy zamieszkania zobowiązanego, nie mogą ponosić negatywnych skutków jego choroby alkoholowej, przemawia za tym, że nie jest spełniona ta przesłanka. Rozpoznając odwołanie, organ odwoławczy uznał, że rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego nie narusza obowiązujących przepisów. Zgodzono się bowiem, że w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka ważnego interesu społecznego, a to z tej przyczyny, że skarżący reguluje inne zobowiązania, pomimo że jego sytuacja wydaje się trudna.

W ocenie Sądu, taka konstatacja organu odwoławczego, a uprzednio organu egzekucyjnego, mieści się w zakresie uznaniowego charakteru rozstrzygnięcia o jakim mowa w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a., zwłaszcza, że skarżący nie przedstawił oświadczenia czy dokumentów pozwalających podważyć ustalenia organów w niniejszej sprawie.

Odnosząc się do argumentacji zawartej w skardze, a dotyczącej "karania zobowiązanego" za stan epidemii wywołany COVID-19, w wyniku którego jego sytuacja osobista i majątkowa się pogorszyła, wskazać należy, że również one nie mogą podważyć rozstrzygnięć organów. Po pierwsze sam stan epidemii COVID-19 nie może być uznany za argument przemawiający za wadliwością zaskarżonego postanowienia, a to z uwagi na uznaniowy charakter możliwości umorzenia. Po drugie skarżący poza twierdzeniami nie przedstawił także na etapie skargi żadnych dokumentów potwierdzających jego twierdzenia. Jeżeli jak twierdzi, doszło do znaczącego pogorszenia się jego sytuacji może on złożyć kolejny wniosek stosownie dokumentując podnoszone okoliczności.

Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) orzekł jak w sentencji.