Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2155/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Dnia 13 grudnia 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 231/22 w sprawie ze skargi H.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 17 lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia od H. L. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, wyrokiem z dnia 24 sierpnia 2022 r. (sygn. akt II SA/Gd 231/22), po rozpoznaniu sprawy ze skargi H. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 17 lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję.

Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, decyzją z dnia 17 lutego

2022 r., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 10 czerwca 2021 r.

o odmowie przyznania H. L. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną

w stopniu znacznym matką. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że

z zebranego materiału dowodowego nie wynikało, aby zakres opieki sprawowanej nad matką uniemożliwiał ubiegającej się o świadczenie podjęcie aktywności zawodowej, bowiem matka jest osobą chodzącą, która samodzielnie wykonuje podstawowe czynności dnia codziennego a wymiar - wykonywanych w ramach opieki - czynności nie świadczy o stałym, długotrwałym i tak dużym zaangażowaniu, by skarżąca nie mogła podjąć zatrudnienia. Organ uwzględnił przy tym, że skarżąca pozostaje w gotowości do pomocy podopiecznej, jednakże uznał, że czyni tak wiele osób aktywnych zawodowo. Podkreślił też, iż skarżąca ma rodzeństwo i może także liczyć na pomoc bratowej.

W skardze na wyżej przedstawiona decyzję H. L. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, podkreślając w szczególności, że organ nie rozpatrzył należycie zebranego materiału dowodowego i nie wziął pod uwagę, iż sprawuje ona permanentną opiekę nad matką i wykazuje gotowość do niesienia jej pomocy w dzień i w nocy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Jak wspomniano na wstępie, zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, uchylił decyzję Kolegium, gdyż uznał, że dokonana przez organy administracji ocena opieki sprawowanej przez skarżąca i braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a zakresem niezbędnej opieki i pomocy niepełnosprawnej w stopniu znacznym matce, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej jako "u.ś.r."), była nieprawidłowa. Sąd Wojewódzki w szczególności stwierdził, że z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu. Zarówno zatem organy, jak i sąd, nie były uprawnione w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności.

Jednocześnie jednak Sąd zauważył, że samo posiadanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, a która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie. Treść orzeczenia o niepełnosprawności determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 tej ustawy, zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka. Przy czym opieka ta, jak podkreślał Sąd, musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, ale nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej. Równie istotnym czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest też ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej.

W odniesieniu do powyższego, Sąd Wojewódzki wskazywał więc, że z zebranego materiału dowodowego wynikało iż matka skarżącej – A. M. (ur. W 1939 r.) jest wdową, posiada wydane na stałe orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z wydanego w 2017 r. orzeczenia Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności wynikało, że przyczyną jego wydania było upośledzenie narządu ruchu, choroby neurologiczne oraz choroby układu oddechowego i krążenia. Nadto, na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia 9 października 2020 r., ustalono, że choruje ona na: nadciśnienie, osteoporozę, nawracające choroby układu moczowego, liczne zwyrodnienia stawów i depresję, zaś w lipcu 2020 r. przeszła udar mózgu w wyniku czego lewa strona ciała jest słabsza a ogólny stan zdrowia znacznie się pogorszył. Porusza się przy pomocy balkonika lub kul, albo z pomocą innej osoby. Nie jest w stanie sama się ubrać, wymaga pomocy w zaprowadzaniu do toalety. Nie może też pozostawać w domu sama, gdyż w takiej sytuacji miewa stany lękowe. W trakcie wywiadu środowiskowego z dnia 24 maja 2021 r. zaobserwowano również, że z trudnością wstaje z pozycji siedzącej, w obrębie pokoju porusza się o kuli, przytrzymując się mebli. Na zewnątrz porusza się przy pomocy balkonika, jednakże jest w stanie przejść tylko niewielki dystans. Tym niemniej - zdaniem wnioskodawczyni - jej matka, mimo że miewa silne zawroty głowy, jest w stanie powoli samodzielnie dotrzeć do toalety i załatwić potrzeby fizjologiczne. Tak samo może sama przygotować sobie chleb z masłem. Posiłki spożywa również samodzielnie, choć trzeba jej je ugotować. Nie wykonuje też czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Ponadto H. L. podnosiła w toku postępowania, że opieka nad matką zajmuje jej około 8 godzin dziennie w różnych porach dnia. Mieszka ona w bliskim sąsiedztwie matki. Przychodzi do niej ok. 8 rano, pomaga w porannej toalecie, pomaga się ubrać, przygotowuje i podaje śniadanie i podaje leki. Następnie sprząta, porządkuje i przygotowuje obiad. Wychodzi około 11.30 na dwie godziny, jeśli musi zająć się swoimi sprawami. Następnie podaje posiłek, leki i pomaga wyjść na spacer. Pierze, prasuje, pomaga matce brać trzy razy w tygodniu prysznic, zmienia jej pościel według potrzeb, wykonuje zakupy i dba o zapewnienie kontaktu matki z otoczeniem. Stan zdrowia i wiek matki powoduje wydłużenie czasu wykonywania czynności pomocy. Od matki wychodzi około godziny 20 po przygotowaniu i podaniu jej kolacji, sprzątnięciu po posiłku.

Z matką jest w stałym kontakcie telefonicznym. Kiedy nie sprawuje osobiście nad nią opieki, prosi o pomoc bratową.

Odnosząc się do powyższych okoliczności, Sąd Wojewódzki uznał, że konfrontacja ich z potwierdzonym w orzeczeniu znacznym stopniu niepełnosprawności matki skarżącej , nie pozostawia wątpliwości, iż zakres sprawowanej przez skarżącą opieki i pomocy uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze. Organ nie przedstawił przy tym żadnych przekonywujących argumentów przemawiających za możliwością pogodzenia przez stronę niezbędnej opieki nad matką z określonym zajęciem zarobkowym. Ze zgromadzonych w sprawie dowodów wynika natomiast, że opieka sprawowana przez skarżącą jest codzienna i ciągła, a ponadto jej zakres uniemożliwia jej podjęcie pracy zarobkowej w jakimkolwiek wymiarze czasu. Ponadto oprócz czynności stricte pielęgnacyjnych skarżąca pozostaje również w ciągłej gotowości do świadczenia pomocy i opieki, w tym wsparcia emocjonalnego.

Zdaniem Sądu, nie stanowił też przy tym przeszkody dla przyjęcia, że skarżąca sprawowała opiekę nad matką fakt, iż zamieszkiwała ona w oddzielnym mieszkaniu,. Z żadnego bowiem przepisu u.ś.r. nie wynika, aby warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było wspólne zamieszkiwanie z osobą, nad którą sprawowana jest opieka.

W konsekwencji Sąd Wojewódzki uznał, że w sprawie doszło do wadliwej oceny materiału dowodowego i nieprawidłowej interpretacji przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r., co naruszało przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku podnosząc zarzuty:

1) naruszenia prawa materialnego tj.

a) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a. - poprzez błędną jego wykładnię, wyrażającą się w przyjęciu, że z normy wyrażonej tym przepisem wynika, iż sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności dotyczy nie tylko czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej, lecz polega na pozostawaniu w ciągłej gotowości do świadczenia pomocy, opieki i wsparcia emocjonalnego ale i także dotyczy czynności polegających na wyręczaniu takiej osoby od jej normalnych, codziennych obowiązków rodzinnych i życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, podczas gdy prawidłowo rozumiana hipoteza normy wyrażonej ww. przepisem, obejmuje jedynie "opiekę nad osobą niepełnosprawną" a więc rzeczywistą, osobistą, stałą lub długotrwałą opiekę sprawowaną bezpośrednio nad osobą niepełnosprawną w sposób wymagany jej stanem zdrowia i osobistymi potrzebami, w tym określony czasem wykonywania tej opieki, który uniemożliwia podjęcie zatrudnienia,

b) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a. - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, wyrażające się w zastosowaniu przez Sąd I instancji błędnie interpretowanej normy uzależniającej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w sytuacji, gdy stan faktyczny rozpatrywanej sprawy nie wypełniał hipotezy tej normy, to jest faktycznie sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną, zważywszy na jej zakres i wymiar czasowy nie wyklucza podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy,

2) naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: art. 80 i art. 15 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt. 4 u.ś.r. - wyrażające się odmienną oceną oraz bezpodstawnym negowaniem przez Sąd I instancji dokonanej przez organy orzekające obu instancji oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, zgodnie z którym brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej a sprawowaną przez nią opieką nad matką, co doprowadziło Sąd I instancji do przypisania organowi odwoławczemu naruszeń prawa materialnego i procesowego, które w sprawie nie miały miejsca oraz związania oceną prawną i wskazaniami co do rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie, które to naruszenia doprowadziły Sąd I instancji do naruszenia przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. i art. 3 § 1 p.p.s.a poprzez wadliwe wykonanie kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji skutkującej nieuzasadnionym wyeliminowaniem z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji Kolegium oraz sformułowaniem wytycznych co do dalszego prowadzenia postępowania ukierunkowanym na właściwe (zdaniem Sądu) rozstrzygnięcie merytoryczne tj. przyznanie świadczenia.

Wobec powyższego skarżące kasacyjnie Kolegium wnosiło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Ponadto organ oświadczył, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie, ponieważ żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczała się wyłącznie do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów, a które okazały się uzasadnione.

Przedstawione wyżej zarzuty zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 p.p.s.a., to jest: na obrazie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. a także na istotnym naruszeniu przepisów postępowania w postaci: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 15 i art. 80 k.p.a. Analiza uzasadnienia tych zarzutów wskazywała zaś, że istota sporu sprowadza się w tym przypadku do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy w okolicznościach niniejszej sprawy uczestniczka postępowania spełnia przesłankę do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, wskazaną w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. tj. czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W związku z tym wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie natomiast do art. 17 ust. 1a ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei w myśl art. 3 pkt 21 lit. a) u.ś.r., znaczny stopień niepełnosprawności oznacza niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Jak z powyższych regulacji prawnych zatem wynika, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. określa przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, które muszą zaistnieć, aby danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Przysługuje ono bowiem tylko osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zwrócić przy tym w tym miejscu należy uwagę, że u.ś.r. nie zawierają wprawdzie definicji "sprawowania opieki", tym niemniej z treści art. 17 ust. 1 wynika, iż aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długoterminowa. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują zaś na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należywięc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, CBOSA). Omawiane świadczenie nie jest więc przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W związku z tym świadczenie to nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu a jako rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na rzeczywistą konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Innymi słowy, musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu administracyjnym jest więc ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy.

Należy w tym miejscu też podkreślić, że takich ustaleń faktycznych nie można jednak utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej, wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. W przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega także badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. O ile więc konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest jednak ustalenie czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena także charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Z tego powodu, mimo że w toku postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie podlegają ocenie, wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności wskazania dotyczące osoby niepełnosprawnej) to nie ma podstaw by wykluczać możliwość wywodzenia w takim postępowaniu braku związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Ponadto – jak słusznie podnosi w skardze kasacyjnej Kolegium – przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny" powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową. Przy czym opieka ta musi być związana wyłącznie

z osobą chorego (nakierowana na jego osobę) a nie dodatkowo polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego tej osoby. Czynności takie jak: zakupy, sprzątanie, pranie czy gotowanie są bowiem typowymi czynnościami dnia codziennego, wykonywanymi przez osoby na co dzień pracujące zawodowo (przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu) i - jako takie - nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności wnioskującego o świadczenie zawierające się w pojęciu "sprawowanie opieki" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21, opubl. w CBOSA). Uwzględnienie tego rodzaju czynności jako mieszczące się w pojęciu "opieka nad osobą" prowadziłoby bowiem do nieuprawnionego uznania, że każda osoba je wykonująca byłaby niezdolna do podjęcia/wykonywania jakiejkolwiek pracy zawodowej z uwagi na ciążące na niej obowiązki domowe względem niepełnosprawnego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać trzeba, że okolicznością bezsporną jest, iż matka uczestniczki postępowania legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest osobą w podeszłym wieku

i choruje na wiele schorzeń. Pomimo tego, nie sposób jednak przyjąć, aby H. L. - z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się matką - rzeczywiście nie mogła podjąć jakichkolwiek aktywności zawodowej, nawet

w niepełnym wymiarze czasu pracy. Przede wszystkim podkreślenia wymaga,

iż uczestniczka postępowania nie mieszka z matką, przychodzi zaś do niej jedynie

w określonych porach w ciągu dnia. O ile przy tym zgodzić się należy z Sądem I instancji, iż okoliczność ta sama przez się nie może stanowić przesłanki do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o tyle - zdaniem składu orzekającego - determinuje ona charakter sprawowanej opieki nad osobą legitymującą się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności i jako taka ma również znaczenie przy ocenie związku przyczynowo-skutkowego, o którym mowa w art. 17 ust.1 u.ś.r.

Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby matka strony była osobą całkowicie niesamodzielną, leżącą. W pomieszczeniu porusza się samodzielnie lub z pomocą kul, a na zewnątrz - przy pomocy balkonika. Jest w stanie samodzielnie dotrzeć do łóżka, położyć się i wstać. Nie jest cewnikowana ani dokarmiana dożylnie. Może samodzielnie przygotować sobie prosty posiłek i samodzielnie też spożywa przygotowane jej posiłki i lekarstwa. Samodzielnie załatwia także potrzeby fizjologiczne.

W toku postępowania H. L. wyjaśniała, że jej opieka nad matką koncentruje się na pomocy w czynnościach higienicznych i w ubieraniu, smarowaniu kremami na odparzenia, przygotowywaniu i podawaniu posiłków, lekarstw, umawianiu wizyt lekarskich i dowozie do placówek medycznych w razie potrzeby, jak też na prowadzeniu gospodarstwa domowego matki (pranie, sprzątanie, prasowanie, robienie zakupów, koszenie trawy, pielenie ogródka). W tej sytuacji zgodzić się zatem należy ze skarżącym kasacyjnie organem, iż taki zakres czynności co prawda ogranicza, jednakże nie uniemożliwia podjęcia przez uczestniczkę postępowania zatrudnienia, chociażby w niewielkim zakresie. W przeważającej części opieka sprawowana przez nią nad matką sprowadza się bowiem do typowych czynności dnia codziennego związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego i nie powoduje konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną. Z kolei wykonywane wobec matki czynności stricte opiekuńcze (podawanie leków, pomoc w ubieraniu, dbanie o jej higienę osobistą) są, w ocenie składu orzekającego, czynnościami tego rodzaju, że przy odpowiedniej organizacji nie uniemożliwiają podjęcia aktywności zawodowej w określonym wymiarze czasowym. Tym bardziej, że sama zainteresowana wskazywała, iż ma wykształcenie podstawowe i mogłaby podjąć np. pracę sprzątaczki, co oznacza większą elastyczność w dopasowaniu czasu pracy do obowiązków opiekuńczych wobec matki.

Ponadto - w okolicznościach niniejszej sprawy - nie można też pominąć również faktu, że w domu z matką zamieszkuje jej dorosły syn (kawaler), który - jako osoba nieaktywna zawodowo - może stanowić ewentualną pomoc dla uczestniczki postępowania przy opiece nad matką. Słusznie podnosił przy tym autor skargi kasacyjnej, iż odwoływanie się do powyższej okoliczności w zaskarżonej decyzji nie stanowiło - jak wskazywał Sąd I instancji – wyręczenia strony przez organ w wyborze członka rodziny, który ma się opiekować chorą matką, ale obrazowało jedynie możliwości rodziny (w tym uczestniczki postępowania) związane z organizacją tej opieki.

W konsekwencji prawidłowe było stanowisko Kolegium zaprezentowane w skardze kasacyjnej (a wcześniej w zaskarżonej decyzji), iż w przedmiotowym stanie faktycznym brak było bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez uczestniczkę postępowania, a sprawowaną przez nią opieką nad matką – w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W rezultacie należało przyjąć, że uczestniczka postępowania nie spełniała przesłanek do przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższe prowadzi zatem do wniosku, że zarzut naruszenia prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 1 pkt. 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie był trafny. Okoliczność ta zaś przekładała się w sposób oczywisty na zasadność zarzutów procesowych (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 15 i 80 k.p.a. ), przy pomocy których skarżący organ kwestionował dokonaną przez Sąd I instancji ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego w kontekście badania przez Kolegium przesłanki istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez uczestniczkę postępowania a sprawowaniem opieki nad matką.

Chybiony natomiast był zarzut oparty na art. 3 § 1 p.p.s.a. Przepis ten ma bowiem jedynie charakter ustrojowy, zaś brak akceptacji skarżącego kasacyjnie co do wskazań udzielonych organowi II instancji przez sąd administracyjny nie może być utożsamiane z uchybieniem powołanej normie prawnej. Zważyć bowiem należy, że w/w przepis zakreśla jedynie właściwość sądów administracyjnych, stanowiąc, że sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Nie ma zaś żadnych podstaw do przyjęcia, iż Sąd Wojewódzki nie dokonał takiej kontroli albo, że ocenę swoją oparł na innym kryterium niż zgodność zaskarżonej decyzji z prawem.

Nietrafność tego ostatniego zarzutu nie wpływa jednak na ogólną zasadność skargi kasacyjnej, co prowadzi do wniosku, że utrzymanie w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 10 czerwca 2021 r. o odmowie przyznania H. L. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na matkę, było legalne.

W tym stanie rzeczy, uznając, że istota sprawy została w tym przypadku dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 i art. 193 p.p.s.a. - uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zostało oparte na art. 207 § 2 p.p.s.a. – z uwagi na charakter sprawy.