Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 640/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2007-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 26 ust. 6
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 8, art. 9
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędziowie: Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski Sędzia WSA Tamara Dziełakowska ( spr. ) Protokolant Sekretarz Sądowy Małgorzata Kuba po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2007 r. na rozprawie sprawy ze skargi E. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 września 2006 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję w zakresie ustalenia początkowej daty przyznania zasiłku pielęgnacyjnego.


UZASADNIENIE

Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia 20 kwietnia 2006 r. nr [...] przyznał na wniosek E. C. zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności dla dziecka poniżej 16 roku życia - M. C. w kwocie 144,00 zł na okres od 13 kwietnia 2006 r. do 31 sierpnia 2006 r. W podstawie prawnej tej decyzji powołano przepisy art. 104, art. 130 § 4 k.p.a. oraz art. 16 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 4, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 4, art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 228, poz. 2255 ze zm.) oraz § 6 p. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne ( Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm. ). W uzasadnieniu wskazano, iż na podstawie złożonych dokumentów wnioskodawczyni kwalifikuje się do otrzymania zasiłku od dnia złożenia wniosku wraz z kompletem dokumentów tj. od dnia 13 kwietnia 2006 r.

W odwołaniu od powyższej decyzji E. C. wniosła o jej zmianę w odniesieniu do ustalonego przez organ okresu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. W ocenie odwołującej, zasiłek pielęgnacyjny powinien być przyznany jej córce w okresie od dnia 1 marca 2005 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. Wnioskodawczyni wyjaśniła, iż wniosek o przyznanie świadczenia złożyła w marcu 2005 r. Na dzień 21 kwietnia 2005 r. wyznaczony został termin posiedzenia w celu sprawdzenia przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności przesłanek nabycia świadczenia. Wobec negatywnego stanowiska tego organu zmuszona była do wniesienia odwołania do organu drugiej instancji, a następnie do Sądu Rejonowego, który wyrokiem z dnia 17 marca 2006 r. zmienił decyzję Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności i zaliczył jej córkę do osób niepełnosprawnych okresowo do dnia 31 grudnia 2007 r. ustalając, iż niepełnosprawność datuje się od 24 stycznia 2005 r. Zdaniem wnioskodawczyni, zwłoka w rozpoznawaniu sprawy nie wynikła z jej winy i nie była w żaden sposób od niej zależna. W związku z tym, fakt wydania nieprawidłowych decyzji w odniesieniu do stanu niepełnosprawności córki nie powinien wywoływać negatywnych konsekwencji w postaci braku zasiłku pielęgnacyjnego za okres od marca 2005 r. do 1 kwietnia 2006r. Ponadto w ocenie wnioskodawczyni zasiłek powinien być przyznany zgodnie z art. 24 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych do końca 2007 roku tj. do końca okresu ważności orzeczenia o niepełnosprawności córki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 11 września 2006 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 3 pkt 9 i 11, art. 16 ust. 1 i 2, ust. 4, art. 20 ust. 2, art. 24 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006r. nr 139, poz. 992), uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej okresu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego tj. od dnia 13 kwietnia 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. i orzekło o przyznaniu przedmiotowego zasiłku na okres od dnia 1 kwietnia 2006 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. W uzasadnieniu przytoczono treść przepisu art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i stwierdzono, iż córka wnioskodawczyni spełnia przesłanki do otrzymania zasiłku pielęgnacyjnego. Wskazując zaś na treść art. 24 ust. 1 i 4 w/w ustawy organ odwoławczy uznał, iż decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem tego przepisu i stosownie do jego treści rozstrzygnął o przyznaniu świadczenia na okres od dnia 1 kwietnia 2006r. do 31 grudnia 2007 r. tj. do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia o niepełnosprawności. Ustalając początkową datę przyznania świadczenia organ odwoławczy wskazał, iż z akt sprawy wynika, że wniosek o przyznanie świadczenia wraz z wymaganymi dokumentami strona złożyła do właściwego organu I instancji w dniu 13 kwietnia 2006 r., a zatem zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przysługuje począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek tj. od 1 kwietnia 2006 r., a nie jak ustalił organ I instancji od 13 kwietnia 2006 r. W aktach sprawy brak jest natomiast innego wniosku strony, który byłby złożony do organu I instancji w marcu 2005 r., strona zaś nie przedłożyła żadnego dowodu na tę okoliczność.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku E. C. domagała się uchylenia wydanej decyzji w części dotyczącej ustalenia początkowej daty przyznania zasiłku i jednocześnie przyznania jej przez sąd przedmiotowego świadczenia od dnia 1 marca 2005 r. Skarżąca wyjaśniła, iż wniosek o przyznanie zasiłku złożyła już w marcu 2005 r. Był to wniosek ustny, a pracownicy Ośrodka Pomocy Społecznej nie żądali od niej innych dokumentów poza tymi, które były wymagane na posiedzenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Zdaniem skarżącej, organ I instancji kierując się zasadami wskazanymi w art. 7, 8 i 9 kpa powinien był poinformować ją o konieczności pisemnego złożenia wniosku. Fakt skierowania córki na badanie w marcu 2005 r. utwierdził skarżącą w przekonaniu, iż sprawa związana z przyznaniem świadczeń rodzinnych związanych z niepełnosprawnością córki jest w toku.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie podnieść należy, że sądy administracyjne upoważnione są jedynie do dokonywania kontroli zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z przepisami prawa. W razie uznania, że skarga jest uzasadniona sąd może jedynie, w zależności od stwierdzonego uchybienia, stwierdzić nieważność decyzji lub jej wydanie z naruszeniem prawa albo decyzję uchylić. W żadnym przypadku sąd nie może rozstrzygnąć merytorycznie wniosku i orzec w zastępstwie organu administracji publicznej, czego domagała się skarżąca.

W niniejszej sprawie skarżąca kwestionowała wydaną decyzję w zakresie ustalenia początkowej daty przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Poza sporem natomiast pozostaje okoliczność, że córka skarżącej spełnia ustawowe przesłanki do otrzymywania przedmiotowego zasiłku. Prawidłowo również organ odwoławczy, stosownie do wskazanych w decyzji przepisów, ustalił datę do której należało przyznać przedmiotowy zasiłek tj. do 31 grudnia 2007 r.

W zakresie ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia organ odwoławczy wskazał na treść art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z zm. ), który stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych oraz kolejno wydawane na jej podstawie rozporządzenia właściwego ministra ( por. rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 września 2004 r. i z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne opublikowane kolejno w Dz U. z 2004 r., Nr 213, poz. 2162 i w Dz. U. z 2005 r., Nr 105, poz. 881 ze zm. ) wymagają od strony ubiegającej się o przyznanie świadczenia złożenia pisemnego wniosku według ustalonego przez przepisy wzoru. Ich formularze udostępniają podmioty realizujące świadczenia rodzinne. Podmioty te są również obowiązane z mocy art. 26 ust. 6 ustawy do informowania osób ubiegających się o świadczenia rodzinne o terminach składania wniosków, o których mowa w przepisach, a od których zależne jest prawo do otrzymania danego świadczenia.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, iż pisemny wniosek, według ustalonego przez przepisy wzoru, skarżąca złożyła do właściwego organu w dniu 13 kwietnia 2006 r., po uzyskaniu korzystnego dla córki wyroku sądu powszechnego zmieniającego decyzję Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Treść skargi oraz składane przez skarżącą wyjaśnienia wskazują jednak, iż skarżąca była przekonana, iż jej wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności córki skierowany do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności dotyczył równocześnie przyznania jej przez Ośrodek Pomocy Społecznej tych świadczeń rodzinnych, które są związane z niepełnosprawnością dziecka. Na rozprawie przed Sądem skarżąca wyjaśniła, iż wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności córki wypełniła w trakcie wywiadu rodzinnego sporządzanego przez pracownika Ośrodka. Pracownik ten poinformował ją wówczas, iż dla uzyskania świadczeń pomocowych związanych z niepełnosprawnością konieczne jest uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności. Nie została jednak poinformowana o tym, że powinna złożyć pisemne wnioski o przyznanie świadczeń. Ponadto z akt sprawy II SA/Gd 639/06 tut. Sądu dotyczącej decyzji organów w przedmiocie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wynika, iż rzeczywiście wniosek z dnia 8 marca 2005 r. o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności dziecka skarżąca złożyła za pośrednictwem Ośrodka Pomocy Społecznej, który pismem z dnia 8 marca 2005 r. przekazał go do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności ( vide: pismo k. 6 akt II SA/Gd 639/06). W ocenie Sądu, wskazane wyżej okoliczności związane z ubieganiem się przez skarżącą o ustalenie niepełnosprawności córki i uzyskaniem z tego tytułu świadczeń rodzinnych nie mogą być pominięte i mają istotne znaczenie dla sprawy. Wskazują bowiem na to, iż skarżąca składając za pośrednictwem Ośrodka Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie niepełnosprawności córki, który w jej ocenie miał na celu przede wszystkim uzyskanie należnych z tego tytułu świadczeń, nie została prawidłowo i wyczerpująco pouczona o sposobie ustalania prawa do świadczeń rodzinnych, a zwłaszcza o konieczności pisemnego złożenia wniosku do innego organu. W ocenie skarżącej sprawy związane z niepełnosprawnością dziecka i wypłatą świadczeń załatwiał ten sam organ tj. właściwy dla niej Ośrodek Pomocy Społecznej. Zdaniem Sądu, wobec braku pełnej informacji ze strony pracownika Ośrodka, skarżąca istotnie mogła więc sądzić, iż nie zachodzi konieczność pisemnego złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych związanych z niepełnosprawnością, odrębnego od wniosku w przedmiocie wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Skarżąca, nie odróżniając spraw dotyczących zaliczenia dziecka do osób niepełnosprawnych i przyznania należnych w tym przypadku świadczeń rodzinnych, a także nie odróżniając kompetencji różnych organów w tym zakresie, nie mogła również przypuszczać, iż orzeczenie o niepełnosprawności córki uzyska dopiero w toku długotrwałej procedury administracyjnej i sądowej trwającej rok. Jednakże pracownik organu administracji taką ewentualność winien nie tylko przewidzieć i zakładać, ale również powziąć wszelkie działania, aby z tego powodu skarżąca nie poniosła jakiejkolwiek szkody. Zgodnie bowiem z przepisami art. 8 i 9 kpa organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa i są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. W szczególności organy są zobowiązane do czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu winny udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Realizując powyższe obowiązki organ pomocy społecznej, przyjmując od skarżącej wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności córki, powinien był pouczyć ją właściwie o sposobie ustalania świadczeń związanych z niepełnosprawnością, udostępnić formularze wzorów wniosków i praktycznie polecić jej ich wypełnienie. Nie było bowiem żadnych prawnych przeszkód do przyjęcia wniosku o świadczenie bez wymaganego załącznika w postaci orzeczenia o niepełnosprawności, które to orzeczenie skarżąca mogła dostarczyć w zakreślonym przez organ terminie. W przypadku natomiast skorzystania przez skarżącą z procedury odwoławczej od niekorzystnych rozstrzygnięć organów orzekających o niepełnosprawności, organ mógł skorzystać z możliwości zawieszenia postępowania o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych związanych z niepełnosprawnością. Takie postępowanie organu I instancji zabezpieczałoby skarżącą przed długotrwałością procedury związanej z orzekaniem o niepełnosprawności i byłoby właściwym i pełnym realizowaniem obowiązku dbania o interes strony.

Ponadto należy podkreślić, iż wprawdzie przepis art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, ale przepis ten nie może być interpretowany w oderwaniu od podstawowych zasad postępowania administracyjnego. W związku z tym winien być stosowany w tych przypadkach, w których strona była prawidłowo poinformowana o wymogach formalnych do otrzymania świadczenia. W sytuacji gdy skarżąca, na skutek niepełnej informacji organu pomocy społecznej, nie złożyła wniosku i pozostawała w błędnym przekonaniu co do faktu jego złożenia, to nie może ponosić szkody w postaci braku świadczenia przez okres jednego roku. Skarżąca nie może być bowiem obciążona konsekwencjami zaniedbań organów administracji publicznej, bądź też odsyłana na drogę postępowania odszkodowawczego przed sądem powszechnym.

Mając więc na uwadze ogólne zasady postępowania administracyjnego oraz cel ustawy o świadczeniach rodzinnych, zdaniem Sądu, należy uznać, iż skarżąca istotnie, jak twierdzi w skardze, złożyła ustny wniosek do organu pomocy społecznej o przyznanie świadczenia w marcu 2005 r. tj. wówczas kiedy wystąpiła z wnioskiem o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności córki.

Wobec wskazanej wadliwości zaskarżonej decyzji Sąd na mocy art. 145 § 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy uwzględni powyższe wskazania i przyzna córce skarżącej zasiłek pielęgnacyjny w okresie od dnia 1 marca 2005 r. z uwzględnieniem świadczeń wypłaconych na podstawie zaskarżonej decyzji.