Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 700/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Pomoc społeczna
Pomoc publiczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1; art. 30 ust. 2 pkt 1 i 3; art. 32 ust. 1; art. 23a ust. 5
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 134 § 1; art. 135
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
journal: Dz.U.UE.L 1972 nr 74 poz 1 art. 10 ust. 1 lit. a
law: Rozporządzenie Rady EWG Nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 w sprawie  stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do  członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2009r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2009r. Nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta D. z dnia [...] czerwca 2009r. Znak [...], II. uchyla decyzję Burmistrza Miasta D. z dnia [...] czerwca 2008r. Znak [...] w części w jakiej uchyla decyzję Burmistrza Miasta D. z dnia [...] września 2005r. Znak [...] od dnia [...] kwietnia 2006r. do dnia [...] sierpnia 2006r. III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ B. Drzazga /-/ E. Brychcy /-/ W. Batorowicz


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta D. decyzją z dnia [...] września 2005r. Nr [...] przyznał K. L. świadczenie w formie:

1. zasiłku rodzinnego na dziecko K. L. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres 1.09.2005r.-31.08.2006r.,

2. zasiłku rodzinnego na dziecko A. L. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres 1.09.2005r.-31.08.2006r.,

3. zasiłku rodzinnego na dziecko E. L. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres 1.09.2005r.-31.08.2006r.,

4. zasiłku rodzinnego na dziecko D. L. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres 1.09.2005r.-31.08.2006r.,

5. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przyznanego na K.L. w kwocie [...] zł jednorazowo,

6. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przyznanego na A.L. w kwocie [...] zł jednorazowo,

7. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przyznanego na E. L. w kwocie [...] zł jednorazowo,

8. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej, przyznanego na E. L. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres 1.09.2005r.-31.08.2006r.,

9. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej, przyznanego na D. L. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres 1.09.2005r.-31.08.2006r.

Pismem z dnia 15 maja 2008r. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w P. zawiadomił Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w D., że K. L. w okresie od 15 stycznia 2006r. do dnia 14 kwietnia 2006r. wykonywała pracę sezonową na terytorium Niemiec, gdzie podlegała ubezpieczeniom społecznym. W związku z tym zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego w części dotyczącej świadczeń rodzinnych i zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) właściwym do wydania decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych jest Marszałek Województwa Wielkopolskiego.

Wskutek powyższego, Burmistrz Miasta D. decyzją z dnia [...] czerwca 2008r. Nr [...]na podstawie art. 104, art.107, art. 163 kpa oraz art. 3 pkt 11, art. 5, art. 6 ust. 1, art. 21, art. 23a ust. 2 i 5, art. 30, art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych i § 2, 15 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczeniach rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881) uchylił od dnia 15 stycznia 2006r. własną decyzję z dnia [...] września 2005r. w sprawie przyznania K. L. zasiłków rodzinnych na dzieci i dodatków do nich.

W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że od dnia 15 stycznia do dnia 14 kwietnia 2006r. w związku z wykonywaniem przez K. L. pracy na terytorium RFN i podleganiu ubezpieczeniu społecznemu doszło do koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w części dotyczącej świadczeń rodzinnych i stosownie do przepisu art. 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych właściwym do wydania decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych przysługujących z polskiego ustawodawstwa jest Marszałek Województwa Wielkopolskiego. Mając to na uwadze należało uchylić decyzję z [...] września 2005r. od dnia 15 stycznia 2006r. Zgodnie bowiem z przepisem art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku, gdy marszałek województwa ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenie rodzinne od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Następnie postanowieniem z dnia [...] lipca 2008r. Burmistrz Miasta D. przekazał wniosek K. L. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do niego Marszałkowi Województwa Wielkopolskiego. Ten decyzją z dnia [...]maja 2009r. Nr [...]na podstawie art. 73 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. WE nr L 149 z dnia 5 lipca 1971r. ze zm.) w zw. z art. 1 ust. 3, art. 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych i art. 104 kpa nie przyznał K. L. zasiłków rodzinnych na okres od dnia 15.01.2006r. do 14.04.2006r. na dzieci K., A., E. i D. L . W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że powołany przepis rozporządzenia Rady mówi, iż pracownik najemny lub osoba prowadząca działalność na własny rachunek podlegający ustawodawstwu Państwa Członkowskiego jest uprawniony, w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują na terytorium innego państwa członkowskiego, do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo pierwszego państwa, tak jakby zamieszkiwali oni na terytorium tego państwa. Ponieważ K. L. w okresie od 15.01.2006r. do 14.04.2006r. była osobą aktywną zawodowo, świadcząc pracę najemną na terytorium Niemiec świadczenia rodzinne winny być jej wypłacone przez instytucję niemiecką.

W tym samym dniu Marszałek Województwa Wielkopolskiego decyzją Nr [...]na podstawie art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i 4, ust. 8, art. 32 ust. 2 w zw. z art. 23a ust. 9 i art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i art. 104 kpa uznał, że kwota w wysokości [...] zł wypłacona w okresie 1.02.2006r.-31.03.2006r. K. L. była nienależnie pobranymi świadczeniami i w związku z tym zobowiązał K. L. do jej zwrotu w terminie 14 dni od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że skoro w przypadku rodziny K. L. przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego miały zastosowanie w okresie od 15.01.2006r. do 14.04.2006r., co równoznaczne jest z nabyciem uprawnień do świadczeń rodzinnych w innym państwie, to świadczenia rodzinne pobrane przez nią w okresie od dnia 1.02.2006r. do 31.03.2006r. należy uznać jako pobrane nienależnie.

Następnie Burmistrz Miasta D. decyzją z dnia [...]czerwca 2009r. Nr [...]na podstawie art. 23a ust. 5, art. 30, art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych i art. 19, art. 104 i art. 107 kpa zobowiązał K. L. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyznanych na podstawie decyzji z dnia [...] września 2005r. tj. zasiłków rodzinnych przyznanych na dzieci K., A., E. i D. L. za okres od 15.04.2006r. do 31.08.2006r. oraz dodatków do tych zasiłków za ten sam okres, ogółem kwoty [...]zł ([...]zł kwota główna + [...]zł odsetki ustawowe).

Uzasadniając decyzję Burmistrz w pierwszej kolejności przypomniał stan sprawy. Następnie stwierdził, że przepis art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej: uśr) stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Skoro decyzją z [...] września 2005r. przyznano K. L. świadczenia za okres do dnia od 1.09.2005r. do 31.08.2006r., a następnie w związku z koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego decyzję tę uchylono w zakresie przyznania świadczeń od 15.01.2006r. i Marszałek Województwa decyzją z [...] lipca 2009r. nie przyznał K. L. świadczeń za okres od 15.01.2006r. do 14.04.2006r., to Burmistrz zobowiązany był orzec o zwrocie świadczeń pobranych w okresie od 15.04.2006r. do 31.08.2006r. Zgodnie bowiem z przepisem art. 30 uśr osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

K. L. wniosła odwołanie od powyższej decyzji Burmistrza Miasta D . Jej zdaniem Burmistrz winien był respektować wydaną w niniejszej sprawie ostateczną decyzję Marszałka Województwa Wielkopolskiego.

Dodatkowo w piśmie z dnia 3 lipca 2009r. podniosła, iż wraz z mężem wychowuje czworo dzieci w wieku od 6 do 17 lat. Wszystkie dzieci uczą się, a najmłodszy syn ciężko choruje. Wskazała, iż pojechała do pracy do Niemiec, by ratować budżet domowy. Dlatego prosi o zrozumienie w załatwieniu sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] lipca 2009r. Nr [...]na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając rozstrzygnięcie powołano przepisy art. 30 ust. 1 i 2 uśr. Następnie wskazano, że w niniejszej sprawie organ I instancji decyzją z dnia [...]czerwca 2008r. uchylił z dniem [...] stycznia 2006r. decyzję z dnia [...] września 2005r. o przyznaniu odwołującej zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku, a akta sprawy przekazał do Marszałka Województwa, który decyzją z [...] maja 2009r. odmówił przyznania zasiłku rodzinnego na okres od dnia 15 stycznia 2006r. do 14 kwietnia 2006r. i decyzją z tego samego dnia orzekł o uznaniu, iż kwota [...] zł wypłacona w okresie od 1 lutego 2006r. do 31 marca 2006r. była nienależnie pobranymi świadczeniami i dlatego należało ją zwrócić. Natomiast zaskarżona decyzja o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń w kwocie [...] zł i odsetek w kwocie [...] zł dotyczy okresu od 15 kwietnia 2006r. do 31 sierpnia 2006r., bowiem decyzja jej przyznająca została uchylona. Odnosząc się do zarzutów odwołującej o podważaniu decyzji Marszałka Województwa i rażącym naruszeniu prawa Kolegium stwierdziło, że nie znajdują one potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, bowiem organ I instancji nie będąc właściwym do wydania decyzji w sprawie świadczeń rodzinnych od dnia 15 stycznia 2006r. z tym dniem uchylił swoją decyzję. Skoro zaś od tego dnia nadal wypłacał świadczenia rodzinne, które stały się świadczeniami nienależnymi, to zgodnie z powołanymi przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych podlegają one zwrotowi.

K. L. wniosła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K . Podniosła, iż w okresie od 15 stycznia 2006r. do 15 kwietnia 2006r. pracowała legalnie w Niemczech. Po powrocie do Polski dowiedziała się, że jest możliwość pobrania zasiłku rodzinnego z Niemiec, o co się postarała po roku od czasu powrotu do kraju. Za okres pracy za granicą zwróciła pobrane świadczenia rodzinne. Wskazała, że jej małżonek obecnie zarabia [...] zł, posiadają gospodarstwo rolne o powierzchni 2,21 ha przeliczeniowego, skarżąca nigdzie nie pracuje, więc sytuacja materialna jej rodziny jest trudna. Jej zdaniem zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji jest dla niej i jej rodziny bardzo krzywdząca i niezgodna z obowiązującym prawem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, iż stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej; p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Stosuje przy tym przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Na tle przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. szczególnego znaczenia nabiera więc zagadnienie tożsamości sprawy administracyjnej. Zauważyć w związku z tym należy, że zgodnie z powszechnym stanowiskiem doktryny (por. np. B. Adamiak, glosa do wyroku NSA z dnia 23 stycznia 1998 r., I SA/Gd 654/96, OSP 1999, z. 1, s. 51) na sprawę administracyjną w znaczeniu materialnym składają się elementy podmiotowe i przedmiotowe, a zatem przy ustalaniu tożsamości sprawy należy badać te właśnie elementy. Tożsamość elementów podmiotowych to tożsamość podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, a tożsamość przedmiotowa to tożsamość treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej.

Zważywszy, że przepis art. 135 p.p.s.a. daje sądowi administracyjnemu możliwość skontrolowania pod względem zgodności z prawem nie tylko zaskarżonego aktu, lecz wszystkich aktów wydanych w granicach sprawy niezbędne jest ustalenie granic przedmiotowej sprawy.

W ocenie Sądu w granicach rozstrzygania w sprawie o zwrot nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego i dodatków do niego mieści się również decyzja uchylająca decyzję o przyznaniu tego świadczenia. Zważyć należy, iż uchylenie ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych odbywa się w oparciu o przepis art. 32 ust. 1 uśr. Stosownie do tegoż przepisu organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Powołany przepis stanowi więc samodzielną podstawę do uchylenia ostatecznej decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych m.in. jeżeli członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a ustalenie nienależnych świadczeń i zobowiązanie do ich zwrotu jest konsekwencją wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, którą przyznano nienależne świadczenie (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 10 lipca 2008r., IV SA/Wr 198/08, Lex nr 501797).

Reasumując stwierdzić należy, że jeżeli okaże się, że członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i w okresie tym pobiera świadczenia rodzinie przyznane w kraju, to istnieje podstawa do uchylenia decyzji przyznającej takie świadczenie. Taka ostateczna decyzja uchylająca stanowi podstawę do wydania przez właściwy organ lub marszałka województwa decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń (art. 32 ust. 1 uśr). Uznać zatem należy, że decyzja uchylająca decyzję przyznającą świadczenie rodzinne stanowi pierwszy etap postępowania o zwrot nienależnie pobranych świadczeń i tym samym mieści się ona w granicach sprawy o zwrot nienależnie pobranych świadczeń w rozumieniu art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a..

Mając na względzie powyższe, Sąd objął swą kontrolą nie tylko zaskarżoną decyzje i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta D, z dnia [...]czerwca 2009r. zobowiązującą skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyznanych na podstawie decyzji z [...] września 2005r. za okres od 15.04.2006r. do 31.08.2006r., lecz również decyzję Burmistrza Miasta D. z [...] czerwca 2008r. uchylającą od dnia 15 stycznia 2006r. własną decyzję z [...] września 2005r. o przyznaniu świadczeń.

W tym stanie rzeczy zdaniem Sądu skarga K. L. zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarówno zaskarżona decyzja, poprzedzającą ją decyzja Burmistrza Miasta D. z dnia [...] czerwca 2009r., jak również decyzja Burmistrza Miasta D. z dnia[...]czerwca 2008r. w części w jakiej uchyla decyzję z dnia [...] września 2005r. od dnia 15 kwietnia 2006r. do dnia 31 sierpnia 2006r. zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie poza sporem jest, że skarżąca w okresie od 15 stycznia do 14 kwietnia 2006r. pracowała na terytorium Niemiec i podlegała tam ubezpieczeniu społecznemu. Tym samym – jak trafnie stwierdził Marszałek Województwa Wielkopolskiego w decyzji z [...]maja 2009r. nie przyznającej jej za ten okres zasiłku rodzinnego na dzieci oraz dodatku do niego – zgodnie z art. 73 Rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. L. z 1971r. Nr 149 poz. 2 ze zm.) jako pracownik najemny podlegający ustawodawstwu Państwa Członkowskiego skarżąca była uprawniona, w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują na terytorium innego państwa członkowskiego (Polski), do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo pierwszego państwa (Niemiec), tak jakby zamieszkiwali oni na terytorium tego państwa. Przepis art. 23a uśr w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania przez Burmistrza Miasta D. decyzji z dnia [...]czerwca 2008r. stanowił zaś, że w takim przypadku organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Jednocześnie przepis art. 30 ust. 2 pkt 3 uśr (w dacie wydania powołanej w zdaniu poprzednim decyzji) określa, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.

W ocenie Sądu rozważenia wymaga, czy Burmistrz Miasta D. uprawniony był do uchylenia swej decyzji z dnia [...] września 2005r., którą przyznał skarżącej zasiłek rodzinny wraz z dodatkami z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej za okres od dnia 15 kwietnia 2006r. do dnia 31 sierpnia 2006r., tj. za okres, w którym nie miały już zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego z powodu powrotu skarżącej do kraju.

Analizę tegoż zagadnienia rozpocząć trzeba od stwierdzenia, iż wzorcem, w przypadku sądowej kontroli zgodności z prawem aktów administracyjnych jest obecnie, nie tylko prawo polskie, ale i prawo Unii Europejskiej. Na mocy podpisanego w dniu 16 kwietnia 2003 r. w Atenach Traktatu zawartego przez grupę państw (w tym Polskę) z Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004r. Nr 90, poz. 84), Polska z dniem 1 maja 2004 r. stała się członkiem Unii Europejskiej. Zgodnie z art. 2 aktu o warunkach przystąpienia, stanowiącego część Traktatu, Polska od dnia przystąpienia związana jest postanowieniami Traktatów założycielskich i aktów przyjętych przez instytucje Wspólnot Europejskich i Europejski Bank Centralny. Oznacza to, że od dnia 1 maja 2004 r. na obowiązujący w Polsce porządek prawny składa się nie tylko prawo krajowe, ale także cały system prawa wspólnotowego. Bardzo istotna dla zapewnienia jednolitości stosowania prawa wspólnotowego w państwach członkowskich jest sformułowana w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości zasada pierwszeństwa prawa wspólnotowego przed prawem wewnętrznym państw członkowskich. Oznacza ona, że w razie konfliktu normy wspólnotowej z normą krajową, właściwy organ (w szczególności sąd) państwa członkowskiego, powinien zastosować normę wspólnotową, odmawiając zastosowania obowiązującej normy krajowej (por. orzeczenia w sprawach [...] [1964] ECR, str. 585, 106/77 [...] [1978] ECR, s. 629). Zasada pierwszeństwa prawa wspólnotowego przejawia się m.in. w tym, iż w przypadku stwierdzenia niezgodności normy prawa krajowego z normą prawa wspólnotowego, sąd krajowy zobowiązany jest do niestosowania sprzecznej ze wspólnotowym porządkiem prawnym normy prawa krajowego. Obowiązek ten dotyczy również innych organów Państwa Członkowskiego, w tym organów administracyjnych. Dokonywanie oceny przepisów prawa krajowego w świetle postanowień prawa wspólnotowego przez organy administracyjne jest ich obowiązkiem, a uchybienie temu obowiązkowi stanowi poważne naruszenie prawa wspólnotowego, a także naruszenie konstytucyjnej zasady praworządności wyrażonej w art. 7 Konstytucji RP, w myśl, której organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.

Z drugiej strony, jedną z naczelnych zasad prawa wspólnotowego jest zasada jego bezpośredniego skutku, zgodnie z którą jest ono samodzielnym źródłem praw osób fizycznych oraz prawnych (por. wyrok w sprawie [...] (C-26/62); w którym ETS stwierdził, iż niezależnie od ustawodawstwa państw członkowskich, prawo wspólnotowe może nie tylko nakładać obowiązki na podmioty indywidualne, ale także może przyznawać im prawa, które stają się częścią ich statusu prawnego).

Rozpoznając sprawę i kierując się wskazanymi zasadami, sąd krajowy obowiązany jest zatem do oceny, czy zastosowana norma prawa krajowego art. 30 ust. 2 pkt 3 uśr w zakresie w jakim przyjmuje, że nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne jest zgodna z prawem Wspólnotowym i w wypadku stwierdzenia niezgodności jest uprawniony do odmowy jej zastosowania, bowiem przepis krajowy sprzeczny z normami wspólnotowymi nie przestaje obowiązywać, ale nie może być zastosowany.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji, jak również decyzji Burmistrza Miasta D. z dnia [...] czerwca 2008r. należało uznać, że przyjęta przez organy orzekające norma prawa krajowego zawarta w art. 30 ust. 2 pkt 3 uśr, jest niezgodna z zasadami i normami prawa wspólnotowego zawartymi w rozporządzeniu Radu (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 (Dz. Urz. UE L. z 1972r. Nr 74, poz. 1 ze zm.), a w szczególności z art. 10 ust. 1 lit. a) rozporządzenia, co uzasadnia odmowę jego zastosowania.

Stwierdzić należy, że powołany przepis art. 10 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 574/72 stanowi, iż prawo do świadczeń lub zasiłków rodzinnych, należnych zgodnie z ustawodawstwem Państwa Członkowskiego, w którym nabycie prawa do świadczeń lub zasiłków nie jest uzależnione od warunku ubezpieczenia, zatrudnienia lub prowadzenia działalności na własny rachunek, jest zawieszone, jeżeli w tym samym okresie i dla tego samego członka rodziny przyznane są świadczenia tylko zgodnie z krajowym ustawodawstwem innego Państwa Członkowskiego lub w zastosowaniu z art. 73, 74, 77 lub 78 rozporządzenia, do wysokości kwoty tych świadczeń. Co najistotniejsze z punktu widzenia niniejszej sprawy norma zawarta w powołanym przepisie upoważnia zatem do zawieszenia świadczenia rodzinnego jedynie w tym samym okresie, w którym ma miejsce koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego. Chodzi bowiem o to, że reguły mające na celu zapobieganiu nakładaniu się świadczeń rodzinnych mają zastosowanie jedynie w zakresie, w jakim nie pozbawiają one, bezpodstawnie, osób zainteresowanych świadczeń przyznanych im przez ustawodawstwo Państwa Członkowskiego (wyrok ETS z 19 lutego 1981r. w sprawie [...]v. [...] sygn. 104/80, Lex Nr 132368). W swoich orzeczeniach na tle interpretowania przepisów rozporządzeń Rady nr 1408/71 i nr 574/72 Europejski Trybunał Sprawiedliwości podkreślał, iż zastosowanie w/w rozporządzeń w żadnym razie nie może prowadzić do wywoływania skutków negatywnych, w postaci pozbawienia pracownika migrującego lub członków jego rodziny prawa do świadczeń albo obniżenia świadczeń przysługujących im na mocy wyłącznie ustawodawstwa krajowego. Stanowisko takie zajął Trybunał m.in. w orzeczeniu z 1977r. w sprawie [...] (wyrok w sprawie Strhel v. [...] (Belgia), Zbiór orzeczeń ETS z 1977r. s. 211), uznając za niezgodne z art. 51 Traktatu ograniczenie kumulacji świadczeń, które prowadziłoby do zmniejszenia uprawnień przysługujących zainteresowanemu po zastosowaniu wyłącznie ustawodawstwa krajowego. Podobnie w wyroku z 21 października 1975r. w sprawie [...] (orzeczenie wstępne w sprawie T.i S.P.v. [...] (ONPTS) Bruksela, C-24/75, ECR 1975/7/01149) Trybunał zaznaczył, że ubezpieczeni przemieszczający się w obrębie Wspólnoty nie mogą znaleźć się w gorszej sytuacji niż osoby objęte systemem ubezpieczeń społecznych tylko jednego państwa członkowskiego. Stanowisko to Trybunał podtrzymał w wyroku z dnia 14 grudnia 1989r. wydanym w sprawie T. H.v. [...] i [...] (orzeczenie wstępne, C-168/88, ECR 1989/11/045530 stwierdzając, że cel art. 48-51 Traktatu nie zostałby osiągnięty, gdyby pracownicy, w rezultacie korzystania z prawa swobodnego przepływu, mieli stracić przywileje w dziedzinie zabezpieczenia społecznego, zagwarantowane im w ustawodawstwie jednego z Państw Członkowskich. Przedstawiony przez tutejszy Sąd pogląd, że określona w art. 10 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 574/72 reguła przeciwdziałająca kumulacji świadczeń rodzinnych ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy zbiegowi podlegają uprawnienia do świadczeń rodzinnych lub zasiłków rodzinnych przyznane w tym samym czasie i dla tego samego członka rodziny podzielił Europejski Trybunał Sprawiedliwości w powołanym wyżej wyroku z dnia 19 lutego 1981r. wydanym w sprawie K. B. v. [...] , stwierdzając, że art. 10 ust. 1lit. a) rozporządzenia nr 574/72 zawiesza wypłatę świadczeń rodzinnych lub zasiłków rodzinnych wypłacanych na podstawie ustawodawstwa Państwa zatrudnienia jedynie do wysokości świadczenia otrzymywanego, w odniesieniu do tego samego okresu i tego samego członka rodziny, w Państwie zamieszkania przez małżonka prowadzącego działalność zawodową lub gospodarczą na terytorium tego Państwa. Podobnie w wyroku z 4 lipca 1985r. wydanym w sprawie J.W.M. K. v. [...] (orzeczenie wstępne, sygn. 104/84, ECR 1985/6/02205) Trybunał stwierdził, że zawieszona na podstawie art. 10 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady nr 574/72, kwota świadczeń ograniczona jest jedynie do kwoty, w stosunku, do której świadczenia pokrywają się.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że Burmistrz Miasta D. uchylając własną decyzję z dnia [...] września 2005r. w zakresie przyznania skarżącej zasiłku rodzinnego na dzieci wraz z dodatkami do tego zasiłku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej za okres po powrocie skarżącej z Niemiec, tj. za okres od 15 kwietnia 2006r. do 31 sierpnia 2006r., naruszył powołany przepis art. 10 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady nr 574/72. Niedopuszczalne było bowiem pozbawienie skarżącej świadczenia rodzinnego tylko z tego tytułu, że w okresie kiedy przysługiwało jej świadczenie podjęła pracę za granicą. Burmistrz Miasta D. prowadząc postępowanie o uchylenie decyzji z [...] września 2005r. w związku z zaistnieniem koordynacji systemów ubezpieczenia społecznego winien był zbadać, czy fakt podjęcia pracy przez skarżącą za granicą na tyle zmienił sytuację materialną jej rodziny, że z chwilą powrotu do kraju utraciła ona prawo do zasiłku rodzinnego zgodnie z przepisem art. 5 ust. 1 uśr. W myśl bowiem przepisu art. 30 ust. 2 pkt 1 uśr nienależnie pobranym świadczeniem jest również świadczenie rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych. W przypadku uznania, że sytuacja materialna skarżącej nie uległa na tyle istotnej poprawie, by przestała ona spełniać przesłankę dochodową określoną w art. 5 ust. 1 uśr organ gminy zobowiązany był umorzyć postępowanie w zakresie uchylenia własnej decyzji z dnia [...] czerwca 2005r. o przyznaniu zasiłku rodzinnego na dzieci wraz z dodatkami z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej za okres od 15 kwietnia do 31 sierpnia 2006r.

Zważywszy, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Burmistrza Miasta D. z dnia [...] czerwca 2009r. zobowiązująca skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 15 kwietnia do 31 sierpnia 2006r. zostały wydane wskutek wcześniejszej wadliwej w części – co wyżej stwierdzono – decyzji Burmistrza Miasta D. z dnia [...] czerwca 2008r. o uchyleniu od dnia 15 stycznia 2006 do dnia 31 sierpnia 2006r. własnej decyzji o przyznaniu skarżącej zasiłku rodzinnego wraz z należnymi dodatkami również te decyzje jako wydane z naruszeniem przepisu art. 10 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady nr 574/72 należało uchylić.

Stąd Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie I i II sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę Burmistrz Miasta D. winien – zgodnie z art. 153 p.p.s.a. zastosować się do wytycznych Sądu zawartych w niniejszym uzasadnieniu wyroku.

O wykonalności zaskarżonej decyzji (punkt III sentencji wyroku) orzeczono w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a.

/-/ B. Drzazga /-/ E. Brychcy /-/ W. Batorowicz