Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 94/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 29 czerwca 2021 r. (nr [...]) Wójt Gminy Ł. – działając na podstawie art. 6, art. 33, art. 40 § 2 art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. – dalej jako "k.p.a.") oraz art. 2, art. 3, art. 17, art. 20 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. – dalej jako "u.ś.r."), § 1, § 2 § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466 ze zm.) – odmówił A. W. (zwanej dalej także "stroną", "skarżącą", "wnioskodawczynią") przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką - J. C.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu 2 czerwca 2021 r. do organu wpłynął wniosek strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką - J. C., która posiada ważne orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Znaczny stopień niepełnosprawności został orzeczony przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. w dniu 22 października 2020 r., łącznie ze wskazaniem, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, natomiast znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 30 sierpnia 2017 r., tj. po ukończeniu przez J. C. 25. roku życia.

Organ stwierdził, że pracownik socjalny Ośrodka Pomocy Społecznej przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy, z którego wynika, że sprawowana przez stronę opieka uniemożliwia podjęcie przez nią zatrudnienia nawet w minimalnym zakresie. Fakt rezygnacji z podjęcia zatrudnienia z powodu sprawowania całodobowej opieki nad matką potwierdziła strona oświadczeniem z dnia 18 czerwca 2021 r., w którym została pouczona o odpowiedzialności karnej grożącej za złożenie fałszywych zeznań. J. C. jest osobą wymagającą opieki, całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji. Wymaga stałej osobistej opieki osoby drugiej. Z posiadanych dokumentów wynika, że strona pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy od dnia 30 sierpnia 2017 r. do chwili obecnej, jednakże oświadczyła, że z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Organ przywołał treść art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r., a także art. 17 ust. 1b u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Organ wskazał, że uznając niekonstytucyjność przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, opublikowanym w Dzienniku Ustaw z 2014 r. pod poz. 1443), choć stwierdza, że wskazany zapis ustawy (w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad dorosłą osobą niepełnosprawną), jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, jednak nie oznacza wykluczenia tego kryterium ze stosowania. Odnosząc się do skutków wyżej wymienionego rozstrzygnięcia art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu orzekł o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok nie oznacza usunięcia tego kryterium z ustawy, nie kreuje także nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa. Ponadto Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wskazał, że wykonanie powyższego wyroku wymaga podjęcia niezbędnych oraz niezwłocznych działań ustawodawczych prowadzących do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody. Powinien wszakże uwzględnić zarówno możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa, jak również uszanować poprawnie nabyte prawa osób, które korzystają ze świadczeń w zaufaniu do państwa. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Przyznając świadczenie pielęgnacyjne organ bierze pod uwagę przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, które mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Oznacza to, że wiąże organ wypłacający świadczenia rodzinne w taki sposób, że ich przyznanie uzależnione jest od spełnienia warunków w ustawie.

Organ wskazał, że rozpatrując sprawę stwierdził, że powołany wyżej przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. obowiązuje w brzmieniu niezmienionym. Skoro ustawodawca nie wykonał ciążącego na nim obowiązku zmiany powołanego unormowania, to organ nie może tego dokonać samodzielnie i dostosować brzmienia powołanego przepisu do istniejącego w niniejszej sprawie stanu faktycznego, tj. wieku, w którym osoba wymagająca opieki stała się osobą niepełnosprawną. Wobec powyższego, do czasu kiedy w drodze inicjatywy władzy ustawodawczej przepisy obowiązującego prawa nie zostaną zmienione bądź uchylone, organy administracji publicznej rozstrzygając daną sprawę administracyjną są zawiązane tymi przepisami zgodnie z zasadą praworządności określoną przepisem art. 6 k.p.a.

Organ stwierdził, że biorąc pod uwagę oświadczenie strony, w którym została pouczona o odpowiedzialności karnej grożącej za złożenie fałszywych zeznań o rezygnacji z podjęcia zatrudnienia w celu sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką, a także niemożność podjęcia zatrudnienia nawet w minimalnym zakresie, jak też, że jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji, która tę opiekę sprawuje, to spełnia przesłanki określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z przedstawionych dokumentów wynika, że gdyby strona nie musiała sprawować opieki nad matką - J. C., byłaby w stanie podjąć zatrudnienie. Strona poszukiwała zatrudnienia, jednak nie udało się jej podjąć pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką od dnia 30 sierpnia 2017 r. i z tego tytułu pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy. W dalszym ciągu rezygnuje z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność stałej opieki nad niepełnosprawną matką, która tej opieki wymaga. Strona jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji, która tę opiekę może sprawować i sprawuje. Nie ma nikogo, kto mógłby jej pomóc w opiece nad matką (rodzice J. C. nie żyją a matka strony nie pozostaje w związku małżeńskim). Pełnoletnie dzieci J. C. nie są w stanie pomóc stronie w opiece nad matką, gdyż mają swoje rodziny i mieszkają w odległych miejscowościach. Tylko strona mieszkając razem z matką jest w stanie zapewnić jej całodobową opiekę i ją zapewnia. Wykonuje przy matce takie czynności pielęgnacyjne, opiekuńcze i domowe, jak: utrzymanie higieny osobistej (czesanie, obcinanie paznokci, pomoc przy ubieraniu się itp.), poranną i wieczorną toaletę, pomaga dojść do toalety w razie potrzeby, przygotowuje i podaje posiłki, zamawia wizyty lekarskie, załatwia lekarstwa, dawkuje leki i pilnuje pór ich przyjmowania, dowozi do placówek służby zdrowia. Strona podejmuje działania mające na celu przywrócenie matce sprawności, choćby częściowo, aby mogła funkcjonować samodzielnie. Jednak stan obecny J. C. nie rokuje poprawy stanu zdrowia i nie ma prawdopodobieństwa na remisję objawów choroby. Na podstawie zebranych informacji organ stwierdził, że czas który strona poświęca matce w związku ze sprawowaną opieką uniemożliwia podjęcie jej pracy nawet w minimalnym stopniu, dlatego spełnia przesłanki określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Z wywiadu środowiskowego również wynika, że strona musi rezygnować z podjęcia zatrudnienia z uwagi na to, że J. C. nie może pozostać bez opieki. Ze względu na swój stan zdrowia matka strony wymaga całkowitej i nieustannej opieki osoby drugiej. Pomoc w wykonywaniu podstawowych czynności życiowych matce jest niezbędna. J. C. ze względu na chorobę serca jest pod stałą kontrolą poradni kardiologicznej w G. Ponadto J. C. choruje na nadciśnienie tętnicze, ma torbiel na nerce, posiada liczne żylaki nóg, które powodują silne bóle, a w konsekwencji utrudniają poruszanie się, choruje również na cukrzycę. J. C. wymaga leczenia w poradni laryngologicznej ze względu na częste krwotoki z nosa. J. C. przyjmuje dziennie duże ilości leków, dlatego ze względu na swój stan zdrowia wymaga również stosowania specjalistycznej diety.

Podczas wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że strona wykonuje przy matce takie czynności opiekuńcze jak przygotowywanie i podawanie posiłków, umawia na wizyty lekarskie, dowozi do placówek służby zdrowia. Dba o higienę osobistą matki, asystuje przy kąpieli, myje głowę, pomaga w ubieraniu się, prowadzi do toalety. Wklepuje maści przeciwzapalne i przeciwbólowe. Dba o wszelkie sprawy formalne matki. Na podstawie zebranych informacji pracownik socjalny stwierdził, iż strona ze względu na sprawowaną opiekę nad matką J. C. nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia nawet w minimalnym zakresie czasu pracy.

Reasumując organ wskazał, że niepełnosprawność J. C. nie rokuje poprawy i bez pomocy osoby drugiej nie może funkcjonować, wobec czego jedynie strona jest w stanie sprawować i sprawuje stałą opiekę nad swoją matką, która jest niezbędna w obecnej sytuacji zdrowotnej J. C. To wszystko sprawia, że nie może podjąć zatrudnienia, ani żadnej pracy zarobkowej nawet w minimalnym zakresie czasu pracy ze względu na sprawowaną opiekę nad matką. Organ stwierdził, że istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy strony nie podejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem stałej, osobistej opieki nad matką. Jednakże na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy odmówić stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, ponieważ nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność J. C. istnieje, natomiast znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 30 sierpnia 2017 r., tj. po ukończeniu 25. roku życia. W niniejszej sprawie nie zostały zatem spełnione warunki uprawniające do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., a więc z tego powodu uzasadniona jest odmowa przyznania stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Strona złożyła od ww. decyzji odwołanie, które zostało rozpoznane decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 listopada 2021 r. (nr [...]) utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji przytoczył treść art. 17 ust. 1, ust. 1b oraz ust. 5 u.ś.r., wskazując, że z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 28 maja 2021 r., A. W. (ur. w 1981 r.) zwróciła się do organu I instancji o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką - J. C. (ur. w 1951 r.). Z załączonego do akt sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 22 października 2020 r. wynika, że J. C. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od dnia 30 sierpnia 2017 r., przy czym nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. W oświadczeniu z dnia 28 maja 2021 r. wnioskodawczyni podała m.in, że jest osobą zamężną, mieszka wspólnie z matką. Z wykazu czynności wykonywanych podczas opieki nad matką wynika, że A. W. codzienne budzi osobę wymagającą opieki, codziennie smaruje ją maściami i balsamami nawilżającymi, masuje nogi, przygotowuje ubrania. Dwa razy dziennie dokonuje pomiaru ciśnienie, 3 x dziennie podaje leki i mierzy poziom cukru. Posiłki przygotowuje i podaje 3-4 x dziennie. Poza tym codziennie sprząta, prasuje, przygotowuje i przynosi opał, robi zakupy. Według potrzeb organizuje wizyty lekarskie, załatwianie spraw urzędowych, odśnieżanie i czynności ogrodnicze.

Z ustaleń organu wynika, że osoba wymagająca opieki ma czworo dzieci - A. W., B. H. (nie pracująca, słaby kontakt z rodziną), K. C. (przebywa i pracuje w Niemczech) oraz A. C. (mieszka i pracuje w S.); mąż J. C. nie żyje.

Z załączonego do akt sprawy kwestionariusza dotyczącego okresów zatrudnienia z dnia 16 października 2017 r. wynika, że A. W. nigdy nie pracowała. W oświadczeniu z dnia 28 maja 2021 r. wnioskodawczyni podała, że z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z ustaleń aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonej dnia 17 czerwca 2021 r. wynika, że rodzina wnioskodawczyni, jak i osoby wymagającej opieki, składa się z 7 osób w tym z czworga dzieci. Rodzina utrzymuje się ze specjalnego zasiłku opiekuńczego w kwocie 620 zł, alimentów na rzecz dzieci w kwocie 1.250 zł, zasiłków rodzinnych w kwocie 865 zł, renty matki w kwocie 916,07 zł i zasiłków pielęgnacyjnych w wysokości 431,68 zł oraz zasiłku dla bezrobotnych męża wynoszącym 1.195,28 zł. Posiadany dochód wynosi 5.277,83 zł. Wnioskodawczyni oświadczyła że sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawną matką, która z uwagi na chorobę serca jest pod stałą kontrolą Poradni Kardiologicznej w G., a ponadto choruje na nadciśnienie tętnicze, ma chora nerkę (torbiel na nerce), posiada liczne żylaki na nogach które powodują silne bóle nóg a w konsekwencji utrudniają poruszanie się, choruje też na cukrzycę, natomiast z uwagi na częste krwotoki z nosa wymaga leczenia w poradni laryngologicznej. Przyjmuje także duże ilości tabletek, a z uwagi na stan zdrowia wymaga również specjalistycznej diety.

A. W. stale opiekuje się matką i dba o jej wszystkie potrzeby życiowe, przygotowuje i podaje posiłki, umawia na wizyty lekarskie dowozi do placówek służby zdrowia, dba o jej higienę osobistą, asystuje przy kąpieli, myje głowę, pomaga przy ubiorze prowadzi do toalety, wklepuje maści przeciwzapalne i przeciwbólowe, dba o wszystkie sprawy formalne matki.

W pisemnym oświadczeniu z dnia 18 czerwca 2021 r. strona podała, że nie podejmowała zatrudnienia z uwagi na wychowywanie dzieci. Od roku 2016 z powodu wysokiej cukrzycy u matki pojawił się czyrak, w skutek którego doszło do zakażenia i sepsy. Matka w ciężkim stanie leżała w szpitalu. Matka choruje na cukrzycę i wymaga podania insuliny trzy razy dziennie, ma nadciśnienie, torbiele na nerkach, uszkodzoną wątrobę, osłabione serce i żylaki na nogach, jest po 4 krwotokach. Wychodząc z domu wnioskodawczyni nie może zostawić matki samej dlatego czeka aż z pracy wróci syn albo mąż. Strona ponownie i szczegółowo wymieniła jakie czynności podejmuje w ramach sprawowanej opieki oraz jaka jest sytuacja zawodowa i lokalowa pozostałego rodzeństwa, które nie jest w stanie zapewnić matce całodobowej opieki. Strona oświadczyła że nie jest w stanie podjąć zatrudnienia nawet w najmniejszym wymiarze czasu pracy.

Kolegium stwierdziło, że w konsekwencji powyższych ustaleń organ I instancji odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, wskazując w uzasadnieniu na art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Oceniając decyzję organu I instancji w kontekście poczynionych ustaleń faktycznych, Kolegium stwierdziło, że organ ten zasadnie odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednak powodem odmowy przyznania świadczenia w niniejszej sprawie jest niezachowanie przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., a nie jak przyjął organ I instancji przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Kolegium wyjaśniło w tym zakresie, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W uzasadnieniu swojego wyroku Trybunał wskazał, iż skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Ponadto Trybunał wyjaśnił, iż poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki. Mimo upływu znacznego okres czasu od wydania ww. wyroku ustawodawca nie zmienił treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. Jednocześnie orzecznictwo zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i wojewódzkich sądów administracyjnych jednoznacznie wskazuje, iż w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niekonstytucyjny i w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego przepisu (por: wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 29 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Bd 1201/17). Analogiczne stanowisko zajmowane jest także przez inne sądy administracyjne, przykładowo przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2920/16; z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1079/17; z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 8/19; a także przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyrokach: z dnia 12 marca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 662/19; z dnia 25 czerwca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 470/20; z dnia 25 czerwca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 519/20; jak również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyrokach: z dnia 5 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 1356/19; z dnia 11 lutego 2020 r., sygn. II SA/Rz 1355/19 czy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. akt III SA/Kr 60/20).

Rozpatrując przedmiotową sprawę Kolegium zdecydowało przychylić się do stanowiska sądów administracyjnych, które jednoznacznie wskazują na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Tym samym z uwagi na fakt, iż w rozpatrywanym przypadku kryterium wiekowe przewidziane przepisem art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie zostało zachowane, to brak jest podstaw do odmowy przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tego tytułu.

Przechodząc natomiast do oceny przesłanki warunkującej prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium wskazało, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane, o ile w przypadku wnioskującego o przyznanie świadczenia zaszła konieczność rezygnacji z zatrudnienia albo niemożność podjęcia zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Innymi słowy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wówczas, gdy opiekun osoby niepełnosprawnej zmuszony jest zrezygnować z pracy zarobkowej albo też zmuszony jest do niepodejmowania pracy zawodowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją opiekuna osoby niepełnosprawnej z pracy zarobkowej i jej niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki.

W niniejszej sprawie organ I instancji po przedstawieniu okoliczności sprawy uznał, że z uwagi na niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, stan zdrowia oraz brak możliwości funkcjonowania bez pomocy osoby drugiej, nie może ona samodzielnie funkcjonować, dlatego wnioskodawczyni nie może podjąć zatrudnienia ani żadnej pracy zarobkowej nawet w minimalnym zakresie czasu pracy.

Po pierwsze należy zauważyć, że z ustaleń postępowania pierwszoinstancyjnego wynika, że A. W. (ur. [...]1981 r.) nigdy nie pracowała zawodowo (co też sama wnioskodawczyni potwierdziła w kwestionariuszu z dnia 06.10.2017 r.). Strona oświadczyła też, że nie podejmowała zatrudnienia ze względu na wychowywanie dzieci - w rodzinie jest czworo dzieci: syn Ł. M. - 18 lat, syn S. M. - 15 lat, córka E. M. - 13 lat oraz syn M. W. - 9 lat. W związku z powyższym trudno zgodzić się z tym że strona nie podejmowała pracy zawodowej z uwagi na konieczność zapewnienia matce wymaganej stałej opieki. Z okoliczności sprawy wynika bezspornie, że strona nigdy nie pracowała zawodowo ponieważ wychowywała dzieci, a obecnie nadal wychowuje co najmniej troje z małoletnich dzieci i opiekuje się matką, która zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wymaga stałej opieki. W takiej sytuacji brak jest podstaw pozwalających na przyjęcie założenia, że w niniejszej sprawie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia/nie podejmowaniem zatrudnienia a koniecznością zapewnienia osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym wymaganej stałej opieki zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 22 października 2020 r.

Kolegium wskazało także - w żadnym razie nie kwestionując opieki jaką strona zapewnia swojej matce – że w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku lecz z uwagi na faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub z uwagi na rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Zdaniem organu odwoławczego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością zapewnienia osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym brak jest zawiązku przyczynowo-skutkowego.

Kolegium wskazało, że w świetle złożonych oświadczeń wnioskodawczyni trudno zgodzić się z tym, by czynności (tj. przygotowanie posiłków, lekarstw, pomoc w ubiorze, asystowanie przy kąpieli, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich, załatwianie spraw urzędowych itp.), które podejmowane są przez wnioskodawczynię w określonych porach dnia w trakcie opieki nad matką były na tyle absorbujące czasowo, by przy należytej organizacji tej opieki A. W. nie byłaby w stanie podjąć zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Pomoc bezpośrednia przy czynnościach pielęgnacyjno-opiekuńczych osoby wymagającej stałej opieki tj. pomoc w ubiorze, przygotowanie posiłków czy pomoc w zachowaniu higieny osobistej czy podawanie insuliny 3 x dziennie świadczona przez stronę każdego dnia nie zajmuje zapewne większości dnia. Nie bez znaczenia jest też fakt, iż w rodzinie wnioskodawczyni poza jej matką są jeszcze dwie dorosłe osoby tj. mąż A. W. i ich syn Ł. M., co pozwala na przyjęcie założenia, że w danej części dnia strona może liczyć na wsparcie i pomoc ze strony męża i syna np. przy podaniu insuliny. Pozostałe wskazane przez stronę czynności jakie każdego dnia podejmuje w celu zapewnienia niepełnosprawnej matce opieki i wsparcia, to czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Powyższe oznacza, że stopień samodzielności osoby wymagającej opieki (J. C. ma trudności w poruszaniu się z uwagi na żylaki, jednak przemieszcza się po mieszkaniu) pozwala na to, że jest w stanie spożyć przygotowany wcześniej przez opiekuna posiłek czy też zażyć leki. Dodatkowo organ odwoławczy zauważył, że w sytuacji tak dużej rodziny zazwyczaj w domu jest obecny ktoś kto jest w stanie udzielić wsparcia czy też zakomunikować zmianę stanu zdrowia J. C. np. związaną z krwotokiem.

Czynności natomiast takie jak: robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, smarowanie balsamami nawilżającymi na żylaki, sprzątanie, pranie, prasowanie itp. - są to czynności które niejednokrotnie zaspokajane są przez osoby pracujące zawodowo przy jednoczesnym zabezpieczeniu potrzeb osoby wymagającej opieki, której stopień samodzielności jest ograniczony znacznie z uwagi na stan zdrowia.

Skoro osoba wymagająca stałej opieki mimo posiadanych schorzeń i ograniczeń ruchowych jest w stanie samodzielnie spożyć wcześniej przygotowane posiłki czy też lekarstwa, a także potrafi przemieszczać się po mieszkaniu, oznacza to, że jej stopień samodzielności mimo pewnych ograniczeń pozawala na pozostanie samej w domu podczas nieobecności opiekuna będącego przez kilka godzin dziennie w pracy.

W ocenie Kolegium w takiej sytuacji nie można mówić o ścisłym i bezpośrednim związku pomiędzy rezygnacją/nie podejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością zapewnienia niepełnosprawnej w stopniu znacznym matce opieki adekwatnej do jej stanu zdrowia. W zaistniałych okolicznościach faktycznych w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją/nie podejmowaniem zatrudnienia. Tym samym przesłanka z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie została spełniona.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w tym przepisie, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zatem świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym mężem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku żony względem męża, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania (zob. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt I OSK 435/21).

Z uwagi na powyższe, o nie przyznaniu wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądził brak zachowania przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją/nie podejmowaniem pracy zawodowej a koniecznością zapewnienia osobie wymaganej opieki. Mając na uwadze, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest warunkowane od łącznego spełnienia przesłanek ustawowych przewidzianych przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych w zaistniałej sytuacji organ odwoławczy odstąpił od oceny pozostałych przesłanek określonych przepisami powołanej ustawy.

Odnosząc się do treści wniesionego odwołania Kolegium nie znalazło podstaw uzasadniających do zmiany zaskarżonej decyzji zgodnie z wnioskiem strony odwołującej. W świetle okoliczności rozpatrywanej sprawy Kolegium stwierdziło, że nie ma wątpliwości co do przyjętej oceny przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w związku z czym podnoszone w odwołaniu zarzuty pozostają bez wpływu na stanowisko jakie zapadło w sprawie. Wyjaśnić należy, że w sytuacji, gdy ustawowe przesłanki warunkujące możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie zostają łącznie spełnione, organ I instancji - działając zgodnie z przepisami obowiązującego prawa - zobligowany był do podjęcia decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia.

A. W. zaskarżyła powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy Ł. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych oraz skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skargi wskazano natomiast, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być całodobową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 16 września 2021 r. (sygn. akt III SA/Gd 577/21) wskazał jak należy rozumieć zawarty przez ustawodawcę w ustawie o świadczeniach rodzinnych zwrot stałej oraz długotrwałej opieki, zwracając uwagę, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie sposób zatem przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone przez organy z zachowaniem przepisów prawa procesowego a rozstrzygnięciu podjętemu w zaskarżonej decyzji, tj. odmowie przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia, nie można skutecznie postawić zarzutu wydania go z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, dlatego Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "u.ś.r.").

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Mając na uwadze treść wskazanego powyżej art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz fakt, że matka skarżącej (ur. [...] 1951 r.), orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 22 października 2020 r. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do 31 października 2023 r., ze wskazaniem, iż nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 30 sierpnia 2017 r., zaznaczyć należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13; Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwem sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Zatem przedmiotowe świadczenie nie było zależne, jak przyjął to organ I instancji, od daty powstania niepełnosprawności u matki skarżącej.

Pomimo powyższego wskazać należy, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie pozostałe przesłanki określone w art. 17 u.ś.r.

Z powołanego na wstępie art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18).

Omawiane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia powodowane koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) z uwagi wyłącznie na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było stwierdzenie, czy istotnie powodem (celem) rezygnacji lub nie podejmowania zatrudnienia przez skarżącą była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (tutaj: matką skarżącej – J. C.), a jeżeli tak to ustalenie również, czy wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącą i koniecznej opieki nad matką rzeczywiście wyklucza możliwość podjęcia przez nią jakiegokolwiek – choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy – zatrudnienia.

W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że skarżąca - A. W. (ur. [...] 1981 r.) wraz ze swoim mężem (A. W.), dziećmi oraz niepełnosprawną w stopniu znacznym matką (J. C.) mieszkają razem w wynajmowanym mieszkaniu. Małżonkowie W. (A. i A.) wychowują czworo dzieci: Ł. M. (lat 18), który jest uczniem szkoły ponadgimnazjalnej; S. M. (lat 15), który jest uczniem szkoły podstawowej i jest dzieckiem niepełnosprawnym (chorym przewlekle); E. M. (lat 13) oraz M. W. (lat 9), którzy również są uczniami szkoły podstawowej. Skarżąca nigdy nie była aktywna zawodowo. Według jej oświadczenia, złożonego w toku postępowania pierwszoinstancyjnego, nie podejmowała zatrudnienia ze względu na wychowywanie dzieci, obecnie ze względu na opiekę nad niepełnosprawną matką (vide: pismo z dnia 18 czerwca 2021 r. - akta administracyjne organu I instancji). Mąż skarżącej – A. W., na dzień przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (17 czerwca 2021 r.) był osobą bierną zawodowo, pobierającą zasiłek dla bezrobotnych. Skarżąca w piśmie datowanym na dzień 18 czerwca 2021 r. wskazała, że jej mąż podjął pracę. Matka skarżącej – J. C. (ur. [...] 1951 r.), jak wskazano powyżej, jest osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym do 31 października 2023 r. Symbol niepełnosprawności: 07-S (choroby układu oddechowego i krążeniowego), 10-N (choroby neurologiczne). Pracownik socjalny podczas wywiadu środowiskowego ustalił, że J. C. ze względu na chorobę serca jest pod stała kontrolą Poradni Kardiologicznej w G. Choruje ponadto na nadciśnienie tętnicze, cukrzycę ma torbiel na nerce. Posiada liczne żylaki na nogach, które powodują silne bóle nóg, a w konsekwencji utrudniają poruszanie. Leczy się także w Poradni Laryngologicznej ze względu na częste krwotoki z nosa. Przyjmuje dużą ilość leków (od 17 do 20 tabletek dziennie). Wymaga stosowania specjalnej diety. Skarżąca w ramach sprawowanej opieki nad matką: przygotowuje i podaje posiłki, umawia wizyty lekarskie, dowozi do placówek zdrowia, dba o higienę osobistą (asystuje przy kąpieli, myje głowę), pomaga w ubieraniu się, prowadzi do toalety, wklepuje maści przeciwzapalne i przeciwbólowe, dba o wszelkie sprawy formalne (vide: kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego - akta administracyjne organu I instancji). W piśmie z dnia 18 czerwca 2021 r. skarżąca wskazała, że jej matka choruje na cukrzycę (musi mieć podawaną insulinę trzy razy dziennie), nadciśnienie, pojawiły się torbiele na nerkach, uszkodzona została wątroba, osłabiło się serce, pojawiły się żylaki na nogach (ma problemy z chodzeniem). Jest po czterech krwotokach, dwa z nich miały miejsce w maju i czerwcu 2021 r. Ma zakaz pochylania się i dźwigania, aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia kolejnego krwotoku. Pomaga mamie przy czynnościach w domu. Codziennie budzi matkę, smaruje maściami i kremami, masuje nogi, przygotowuje ubrania, mierzy ciśnienie, mierzy poziom cukru, podaje insulinę, podaje leki, przygotowuje i podaje posiłki oraz napoje, sprząta, pierze, prasuje. Ponadto asystuje przy wizytach lekarskich, opłaca rachunki, załatwia sprawy urzędowe, robi zakupy. Czasem chodzi z matką na spacery (uzależnione jest to od pogody i samopoczucia mamy). Asekuruje matkę przy chodzeniu, gdyż obawia się jej upadku. Skarżąca podkreśliła, że nie może zostawić matki samej w domu; czeka, aż wróci syn lub mąż z pracy.

W ocenie Sądu podzielić należy stanowisko organu odwoławczego, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy zasadne jest przyjęcie, iż powodem braku jakiejkolwiek aktywności zawodowej skarżącej nie może być uznany fakt wykonywania (sprawowania) opieki nad matką, a zatem nie można przyjąć, że w rozpoznawanej sprawie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej A. W. a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką – J. C.

Organ odwoławczy słusznie stwierdził, że z poczynionych ustaleń nie wynika, aby rozmiar i zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką wymuszał powstrzymywanie się przez skarżącą od podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy).

Z materiału zgromadzonego w toku postępowania pierwszoinstancyjnego nie wynika, aby matka skarżącej była osobą obłożnie chorą i stale leżącą. Jest w stanie poruszać się na własnych nogach przy asyście drugiej osoby. Nie wymaga karmienia, pojenia, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki i leki. Jest samodzielna w zakresie załatwiania potrzeb fizjologicznych (potrzebuje jedynie dorowadzenia do toalety). Jest również w dużej mierze samodzielna przy czynnościach higienicznych (skarżąca wyłącznie asystuje przy kąpieli, myje głowę).

Zgodzić się należy z organem odwoławczym, że czynności wykonywane w ramach sprawowania opieki przez skarżącą nad matką, takie jak: przygotowywanie posiłków, lekarstw, asystowanie przy kąpieli, pomoc w ubieraniu się, masowanie i wcieranie kremów w nogi, czy także umawianie i towarzyszenie matce podczas wizyt lekarskich, załatwianie spraw urzędowych - nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności skarżącej, gdyż mogą być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym, co w sytuacji wspólnego zamieszkiwania skarżącej i jej rodziny wraz z matką nie może usprawiedliwiać braku jej całkowitej aktywności zawodowej, a w konsekwencji wiązania tego braku aktywności zawodowej z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Podkreślić należy, że z poczynionych - na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego - ustaleń nie wynika, by matka skarżącej wymagała ciągłej (całodziennej) obecności czy też nadzoru z jej strony, bowiem czynności odnoszące się do opieki nad matką wykonywane przez skarżącą nie zajmują stale jej czasu, są realizowane w pewnych odstępach czasowych, jak np. czynności higieniczne, przygotowywanie i podawanie posiłków i leków, i nie świadczą o stałym i tak dużym zaangażowaniu skarżącej, a przede wszystkim mogą być zorganizowane w sposób umożliwiający podjęcie jej zatrudnienia, choćby w niepełnym zakresie czasu pracy. W konsekwencji aktualny stan zdrowia matki skarżącej, zakres deklarowanych przez skarżącą czynności opiekuńczych, obiektywny czas i sposób ich wykonywania, jak również fakt, że matka skarżącej jest w stanie w dużej mierze funkcjonować samodzielnie, wszystko to wskazuje, że podejmowane przez skarżącą rzeczywiste czynności związane z opieką nad matką nie są czynnościami tak zintensyfikowanymi i absorbującymi czasowo, by mogły uniemożliwiać jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, tym bardziej, że – zważywszy, iż skarżąca mieszka wraz z matką – część z czynności "wspomagających" matkę w opiece, które skarżąca wymieniła w piśmie z dnia 18 czerwca 2021 r., to zwykłe czynności dnia codziennego (np. sprzątanie, pranie, prasowanie, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych), które wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują.

Co istotne w niniejszej sprawie, skarżąca ma pod opieką troje małoletnich dzieci (w wieku 15, 13 i 9 lat) i okoliczność ta – w świetle zasad doświadczenia życiowego – prowadzi do wniosku, że niezwykle trudne jest w takiej sytuacji pogodzenie czynności opiekuńczych nad dziećmi (zwłaszcza, gdy jedno z tych dzieci jest chore przewlekle) z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną. Tego typu sytuacja faktyczna wskazuje z jednej strony na to, że w rzeczywistości skarżąca nie może poświęcać całego swojego czasu na opiekę nad matką (która to opieka w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. ma być opieką stałą lub długotrwałą), a z drugiej strony wskazuje też na to, że ewentualne niepodejmowanie zatrudnienia jest podyktowane nie koniecznością opieki nad matką (jako okoliczność wyłączna), lecz także opieką nad małoletnimi dziećmi, w tym przede wszystkim nad dzieckiem niepełnosprawnym. Sama skarżąca wskazywała, że nie podejmowała zatrudnienia ze względu na wychowywanie dzieci.

Istotne znaczenie ma także fakt, co nadmieniła skarżąca w piśmie z dnia 18 czerwca 2021 r., że w opiece nad matką pomaga jej mąż i syn. Ponadto, na co zwrócił uwagę organ odwoławczy, w sytuacji tak dużej rodziny w domu jest obecny ktoś, kto jest w stanie udzielić wsparcia, czy też zakomunikować zmianę stanu zdrowia matki skarżącej, np. związaną z krwotokiem. Trudno zatem w takiej sytuacji uznawać niemożności podjęcia pracy przez skarżącą.

Zaznaczyć należy, że opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres musi wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, tak więc związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną, faktyczną i konieczną opieką, musi być realny i bezpośredni. W rozpoznawanej sprawie – w świetle poczynionych ustaleń – z jednej strony stan zdrowia i związany z nim stan niepełnosprawności matki skarżącej, zaś z drugiej strony wsparcie w opiece nad matką przez innych członków rodziny (przez męża skarżącej i jednego z synów), wskazuje na to, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można było uznać istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zarobkowej a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. Z kolei fakt posiadania troje małoletnich dzieci, w tym jednego z niepełnosprawnością, poddaje w wątpliwość w istocie wypełnienie określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanki warunkującej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jaką jest konieczność zaprzestania aktywności zawodowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

W ocenie Sądu, mając powyższe na uwadze, przyjąć należy, że organ odwoławczy w sposób prawidłowy uznał, iż okoliczności faktyczne sprawy wskazują na to, że – abstrahując od wykazania istnienia samego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy nie podejmowaniem aktywności zawodowej a koniecznością sprawowania opieki nad matką z uwagi na fakt sprawowania opieki nad trojgiem małoletnich dzieci (w tym jednym niepełnosprawnym) – istnienia takiego związku nie można dostrzec z uwagi na to, iż zakres koniecznej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasowym, tym bardziej, że przy realizacji opieki nad matką skarżąca nie jest zdana wyłącznie na siebie, a wręcz przeciwnie pomoc w jej sprawowaniu okazują (lub potencjalnie mogą okazywać) także inni członkowie rodziny (syn czy też mąż skarżącej).

Raz jeszcze należy zatem podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcany na czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym członkiem rodziny absorbuje jedynie część dnia, gdyż stan taki umożliwia podjęcie zatrudnienia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest rezygnacja z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, tak więc związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego nie podejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być rzeczywisty. W niniejszej sprawie organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że zakres deklarowanych przez skarżącą czynności związanych ze sprawowaną, wymaganą i konieczną – z uwagi na niepełnosprawność matki – opieką nie stanowi sam w sobie podstawy do powstrzymywania się od aktywności zawodowej przez skarżącą.

Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji wyroku.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).