Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 962/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-08-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Michna Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi S. K. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 2 kwietnia 2024 r., nr SKO.NP/4115/80/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie w decyzji z dnia 2 kwietnia 2024 r., sygn. akt SKO.NP/4115/80/2024, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 17 stycznia 2024 r. znak: DŚRDM-5202-196/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W podstawie prawnej powołano art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. 2024 r. poz. 323 ze zm., dalej jako u.ś.r.), art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. 2023 r., poz. 1429), art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.)

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

w wyniku rozpoznania wniosku skarżącej, reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika adw. K. Ż. z dnia 18 grudnia 2023 r., organ I instancji odmówił S. K. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką H. Z. ur. 30 listopada 1965 r. legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Tarnowie z dnia 17 sierpnia 2023 r. zaliczającym H. Z. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje od 14 - go roku życia, zaś stopień niepełnosprawności datuje się od 30 czerwca 2023 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że w przedmiotowym wypadku nie dopatrzył się związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia przez S. K. a sprawowaną opieką nad matką. Argumentując powyższe organ administracyjny podniósł, że z dołączonego do akt sprawy świadectwa pracy wynika, że skarżąca była zatrudniona w okresie od 2 maja 2015 r. do 31 lipca 2017 r., a stosunek pracy ustał w wyniku upływu czasu, na który umowa była zawarta. W dalszej kolejności organ podniósł, że H. Z. została uznana za osobę niepełnosprawną we wrześniu 2023 r., a data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji to 15 maja 2023 r. Tym samym stwierdzono, że skarżąca zakończyła aktywność zawodową w 2017 r. czyli 7 lat temu i nie wypowiedziała umowy o pracę tylko umowa wygasła z końcem terminu, na który była zawarta. Nadto, zdaniem organu I instancji, sprawowana nad matką opieka nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy lub na podstawie umowy zlecenia, o dzieło czy pracę zdalną. Dodatkowo w opiece nad matką osobiście pomaga brat skarżącej.

W wyniku rozpoznania ww. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie ww. decyzją z dnia 2 kwietnia 2024 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu l instancji.

Po wnikliwej analizie zebranego materiału dowodowego Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką. Istotne w sprawie jest również to, że skarżąca nie wykazała w dostateczny sposób, że zakres sprawowanej opieki nad matką uniemożliwia jej w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zaakcentowano też, że skarżąca zaprzestała aktywności zawodowej z dniem 31 lipca 2017 r. a co najistotniejsze stosunek pracy w firmie, w której była zatrudniona wygasł z upływem czasu na jaki umowa była zawarta. Dodatkowo organ odwoławczy przytłoczył oświadczenie skarżącej z dna 12 stycznia 2024 r., w którym wskazała, że "ostatnie zatrudnienie zakończyłam 6 - 7 lat temu, obecnie jestem zarejestrowana w Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku". Wskazano, że z treści zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w Tarnowie z dnia 22 grudnia 2023 r., wynika, że S. K. posiada status bezrobotnego bez prawa do zasiłku od 02.09.2022 r.

W ocenie organu II instancji powyższe wskazuje na brak podstaw do przyjęcia, że w przypadku skarżącej zachodzi przesłanka rezygnacji z aktywności zawodowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, skoro skarżąca od lipca 2017 r. aktywności takiej nie przejawiała.

W tym miejscu Kolegium podkreśliło, że matka skarżącej – H. Z. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności od 17 sierpnia 2023 r. Opisana okoliczność, w ocenie organu II instancji, daje podstawy do stwierdzenia, że skarżąca traktuje świadczenie pielęgnacyjne jako zastępcze źródło dochodu, co jest niedopuszczalne.

Przechodząc do kolejnego aspektu sprawy, Kolegium zwróciło uwagę na stan zdrowia niepełnosprawnej H. Z. oraz zakres wykonywanych przez skarżącą czynności pielęgnacyjno-opiekuńczych w odniesieniu do stanu zdrowia podopiecznej.

W pierwszej kolejności zaznaczono, że z treści przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że u H. Z. rozpoznano nadciśnienie tętnicze, miażdżycę tętnic kończyn dolnych, jest po amputacji kości śródstopia obydwu stóp stan po operacji palucha prawego.

Kolejno wskazano na przedłożoną przez skarżącą Kartę oceny w skali Barthel z dnia 4 stycznia 2024 r. Z jej treści wynika, że badana uzyskała wynik na poziomie 60 pkt na 100 pkt możliwych, co oznacza, że jest niezależna przy ubieraniu się i rozbieraniu - 10 pkt, panuje nad czynnościami fizjologicznymi - 10 pkt + 10 pkt, potrzebuje pomocy w krojeniu i smarowaniu masłem - 5 pkt, potrzebuje większej pomocy przy przemieszczaniu się z łóżka na krzesło i z powrotem - 5 pkt, jest niezależna przy myciu twarzy, czesaniu się, myciu zębów - 5 pkt, potrzebuje trochę pomocy przy korzystaniu z toalety - 5 pkt, jest niezależna na wózku przy poruszaniu się po powierzchniach płaskich - 5 pkt, potrzebuje pomocy przy wchodzeniu i schodzeniu ze schodów - 5 pkt, jest zależna przy myciu i kąpieli całego ciała - 0 pkt.

Następnie SKO zwróciło uwagę na spis czynności wykonywanych przez H. Z. ze wskazaniem jej stopnia samodzielności. Przechodząc do zapisów tego zestawienia stwierdzono, że niepełnosprawna:

samodzielnie - przemieszcza się do toalety, przygotowuje ubrania i ubiera się, przewraca na inny bok, mierzy ciśnienie i poziom cukru, podaje insulinę, podaje leki, czyta książki, pisma urzędowe, wykonuje ćwiczenia rozwijające mowę, czytanie, pisanie, myślenie, sama kładzie się do snu,

- córka S. - trzy razy w tygodniu wykonuje czynności higieniczne, codziennie wykonuje opatrunki i smaruje kremami, przygotowuje i podaje posiłki, sprząta, pierze, prasuje, umawia wizyty lekarskie,

- córka S. i syn A. - robi zakupy, realizuje recepty,

- mąż - załatwia sprawy urzędowe,

- syn A. i mąż - przygotowują i przynoszą drewno na opal, palą w piecu, odśnieżają, wykonują czynności ogrodnicze.

Powyższy spis czynności podpisała H. Z.

Nadto w treści wywiadu środowiskowego z dnia 4 stycznia 2024r. pracownik socjalny odnotował, że skarżąca sprawuje codzienną około sześciogodzinną opiekę nad matką mieszkającą oddzielnie. W ramach sprawowanej opieki zajmuje się czynnościami związanymi z prowadzeniem domu, dba o czystość i porządek, robi pranie, prasuje, robi zakupy, gotuje obiady, pali w piecu. Dodatkowo pomaga matce w przemieszczaniu się do toalety. W razie potrzeby pomaga w ubieraniu się i rozbieraniu, myciu i kąpieli całego ciała. Pracownik socjalny wskazał ponadto, że zakres opieki nad matką wyklucza wg skarżącej możliwość podjęcia zatrudnienia. Nadto dodał, że skarżąca wcześniej również nie pracowała zawodowo.

Jednocześnie w oświadczeniu z dnia 4 stycznia 2024r. skarżąca podała, że "sprawuję codzienna opiekę nad moją matką, jeżdżę do niej rano i wieczorem na około 3-4 godziny".

Jak ustalono na podstawie zebranego i opisanego materiału dowodowego opieka wykonywana przez S. K. bezpośrednio związana z matką sprowadza się do podstawowych czynności o charakterze codziennym przez co nie wymaga stałej obecności opiekuna.

Nadto organ odwoławczy podkreślił dodatkowy aspekt w sprawy, którym jest udział w opiece nad niepełnosprawną H. Z. obok skarżąca, syna niepełnosprawnej – A. Z. zam. K. oraz małżonka niepełnosprawnej – M. Z., legitymującego się znacznym stopniem niepełnosprawności.

Na koniec organ odwoławczy odnosząc się do treści pkt 3 i 4 wniesionego odwołania, stwierdził, że wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej, organ l instancji orzekając w przedmiotowej sprawie nie przyjął jako podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia okoliczności z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym miejscu Kolegium wyjaśniło, że organ jedynie przywołał treść niniejszego przepisu co nie znalazło przełożenia w argumentacji uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Nieprawdą jest bowiem, że skarżąca korzysta z pomocy w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego. Potwierdzeniem tego stanu rzeczy są zapisy ujęte w treści rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 4 stycznia 2024 r. cyt. "Na osobę wymagającą opieki nikt nie ma ustalonego prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego, prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego ani zasiłku dla opiekuna". Tym samym zarzut pełnomocnika skarżącej uznano ze wszech miar za nieuzasadniony.

Pismem z dnia 7 maja 2024 r. skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika - adw. M. Ż. wniosła na ww. decyzję SKO w Tarnowie skargę do WSA w Krakowie, zarzucając:

- naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o

świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

- rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie S. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania; zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. wniesiono o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a. z uwagi na to, że pełnomocnik skarżącej wniósł w skardze o zastosowanie tego trybu postępowania, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem.

Jako podstawę materialnoprawną podjętego rozstrzygnięcia wskazano art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., stosownie do art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis ten określa przesłanki, których łączne spełnienie warunkuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Tym samym przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie zostało pozostawione uznaniu organów orzekających. Prawidłowe rozumienie treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi uwzględniać przede wszystkim cel świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to pomoc finansowa Państwa rodzinom dotkniętym niepełnosprawnością i stanowi rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, żeby opiekować się osobą niepełnosprawną. Z oczywistych względów opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej. Dla spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zasadnicze znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności i pozostająca z tą opieką w związku przyczynowo-skutkowym rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Warunek "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" należy łączyć z wymogiem sprawowania stałej lub długotrwałej i osobiście świadczonej opieki. Jednak zakres czynności rzeczywiście świadczonych przez opiekuna na rzecz osoby niepełnosprawnej musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej.

Bezsporne w tej sprawie było to, że matka skarżącej - legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Tarnowie z dnia 17.08.2023 r. zaliczającym H. Z. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje od 14 - go roku życia, zaś stopień niepełnosprawności datuje się od 30.06.2023 r. Jednocześnie w aktach sprawy zalega orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w Tarnowie z dnia 29.09.2023 r. ustalające, że H. Z. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, ze stwierdzeniem, że powstanie niezdolności do samodzielnej egzystencji datuje się od 15.05.2023r.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest wystarczające do przyznania takiego świadczenia. Gdyby intencją ustawodawcy było przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego każdej osobie posiadającej orzeczenie o znacznym stopniu niepełnoprawności, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. wprost by tak stanowił. Ze wskazanego przepisu wynika, że posiadanie takiego orzeczenia to tylko jeden z warunków świadczenia pielęgnacyjnego, niezbędne jest ponadto wykazanie, że po pierwsze istnieje "konieczność" sprawowania stałej lub długotrwałej opieki i po drugie, że jednocześnie ta "konieczność" wywołuje inną "konieczność", to jest rezygnację z zatrudnienia lub z podjęcia zatrudnienia przez osobę bliską, a więc że istnieje bezpośredni związek pomiędzy sprawowaniem stałej opieki a rezygnacją z (podjęcia) zatrudnienia (por. wyrok NSA z 6 maja 2022 r., I OSK 1472/21 i powołane tam orzecznictwo).

W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak np.: Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13; z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyrokach z 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 231/18, z 7 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 265/19, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA").

Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. m.in. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, czy wyrok NSA z dnia 18 maja 2021 r. I OSK 275/21).

W tym miejscu dodatkowego wyjaśnienia wymaga, że na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wprowadzono definicji legalnej pojęć "opieki" ("sprawowania opieki" czy "wykonywania opieki"). Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres opieki lub jej charakter. Zawarte w art. 17 ust. 1 uśr wskazania konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji dotyczą jedynie wymogów orzeczenia o niepełnosprawności. Musi to być stała w sensie trwałości, względnie długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

Z tego względu oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych itp. Innego zakresu opieki wymaga bowiem np. osoba sprawna ruchowo, lecz niewidoma, a innego osoba widząca, ale stale leżąca (por. wyrok NSA z dnia: 29 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1637/22 oraz 2 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2242/23).

Z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego z H. Z. z 3 stycznia 2024 r.(k. 20 i n. a.a.) wynika, że H. Z. prowadzi gospodarstwo domowe z mężem. Niepełnosprawna oświadczyła, że pomoc świadczy córka – S. K. oraz syn A. Z. H. Z. oświadczyła, że córka jest codziennie i przyjeżdża różnie, najczęściej jest w godzinach przedpołudniowych 9-11 i nieraz popołudniu – 15.30-17. Syn A. z uwagi na pracę nie może się podjąć stałej opieki względem matki. W okresie od marca 2021 r. do teraz opiekę stałą sprawuje skarżąca przy wspomaganiu przez brata. Niepełnosprawna oświadczyła też, że "córka jej pomaga i oczekuje pomocy wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego dla P. S. K." (s. 13 wywiadu). Dalej wskazano, że niepełnosprawna wraz z mężem są osobami wymagającymi stałego wspierania osób drugich w codziennym funkcjonowaniu; jednak w miarę swoich możliwości radzą sobie samodzielnie (s. 5 wywiadu).

Z załączonego do wywiadu spisu czynności wykonywanych przez H. Z. ze wskazaniem jej stopnia samodzielności, wynika, że niepełnosprawna:

- samodzielnie - przemieszcza się do toalety, przygotowuje ubrania i ubiera się, przewraca na inny bok, wykonuje ćwiczenia fizyczne, mierzy ciśnienie i poziom cukru, podaje insulinę, podaje leki, czyta książki, pisma urzędowe, wykonuje ćwiczenia rozwijające mowę, czytanie, pisanie, myślenie, sama kładzie się do snu,

- córka S. - trzy razy w tygodniu wykonuje czynności higieniczne, sprząta, pierze, prasuje;

- codziennie skarżąca wykonuje opatrunki i smaruje kremami, przygotowuje i podaje posiłki;

- córka S. i syn A. - robią zakupy, realizują recepty (raz w miesiącu);

- mąż - załatwia sprawy urzędowe;

- syn A. i mąż niepełnosprawnej - przygotowują i przynoszą drewno na opal, palą w piecu, odśnieżają, wykonują czynności ogrodnicze. Spis czynności został podpisany przez H. Z.

Z oceny w skali Barthel z dnia 04.01.2024 r., podpisanej przez pielęgniarkę wynika, że badana uzyskała wynik na poziomie 60 pkt na 100 pkt możliwych, co oznacza, że jest niezależna przy ubieraniu się i rozbieraniu - 10 pkt, panuje nad czynnościami fizjologicznymi - 10 pkt + 10 pkt, potrzebuje pomocy w krojeniu i smarowaniu masłem - 5 pkt, potrzebuje większej pomocy przy przemieszczaniu się z łóżka na krzesło i z powrotem - 5 pkt, jest niezależna przy myciu twarzy, czesaniu się, myciu zębów - 5 pkt, potrzebuje trochę pomocy przy korzystaniu z toalety - 5 pkt, jest niezależna na wózku przy poruszaniu się po powierzchniach płaskich - 5 pkt, potrzebuje pomocy przy wchodzeniu i schodzeniu ze schodów - 5 pkt, jest zależna przy myciu i kąpieli całego ciała - 0 pkt.

Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 04 stycznia 2024 r. ze skarżącą wynika, że S. K. sprawuje codzienną około sześciogodzinną opiekę (3 godziny podczas wizyty porannej i 3 godziny podczas wizyty wieczornej) nad matką mieszkającą oddzielnie. W ramach sprawowanej opieki skarżąca robi zakupy, gotuje obiady, dba o czystość i porządek, robi pranie, prasuje, pali w piecu, dozuje i podaje leki, mierzy ciśnienie, towarzyszy podczas wizyt lekarskich, realizuje recepty. Dodatkowo pomaga matce w przemieszczaniu się do toalety, przy kąpieli i ubieraniu się.

Zgodzić się należy z organem odwoławczym, że z powyższego materiału dowodowego wynika, że stan zdrowia podopiecznej oraz zakres jest samodzielności w codziennym funkcjonowaniu oraz zakres i charakter opieki sprawowanej nad niepełnosprawną, nie jest tego rodzaju żeby uniemożliwiać skarżącej podjęcie zatrudnienia choćby w ograniczonym wymiarze czasowy. Ponadto, jak wynika z materiału dowodowego – przy opiekę nad niepełnosprawną sprawuje również jej syn i mąż.

W oparciu o informacje przedstawione przez skarżącą, organ administracji ustalił ten element podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, który dotyczył sfery samodzielności matki.

Według Sądu, ocena wskazanego zakresu czynności opiekuńczych nie uprawniała do przyjęcia, iż ich realizacja wymusza potrzebę stałej obecności skarżącej przy matce, czy też nakazuje poświęcać matce ciągłą uwagę, powodując tym samym zaniechanie wykonywania aktywności zawodowej. Podkreślić bowiem trzeba, że ww. czynności nie są związane z nieodzownością stałej obecności opiekuna przez cały dzień. Uwzględniając powyższe czynności opiekuńcze oraz wskazaną wcześniej, pewną samodzielność niepełnosprawnej w określonych sferach codziennego funkcjonowania podzielić należało stanowisko organu II instancji o braku istnienia związku przyczynowo - skutkowego w tej sprawie. Reasumując, w ocenie Sądu, skarżąca, reprezentowana w tej sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika, nie wykazała, aby wymiar i charakter opieki sprawowanej nad matką wymagał całkowitej rezygnacji z zatrudnienia lub podejmowania pracy zarobkowej.

Warto w tym miejscu przytoczyć stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 229/23, zapadłe na kanwie podobnej do kontrolowanej sprawy: "Z akt sprawy nie wynika, aby matka strony była osobą całkowicie niesamodzielną, leżącą. Porusza się o własnych siłach, używając do pomocy laski. Ponadto, po przygotowaniu posiłku, nie wymaga karmienia ze strony innych osób. E. Ł. w toku postępowania wyjaśniała także, iż jej opieka nad matką koncentruje się na pomocy: w czynnościach higienicznych i w ubieraniu, przygotowywaniu i podawaniu posiłków, wykonywaniu pomiarów ciśnienia, podawaniu lekarstw, umawianiu wizyt lekarskich i dowozie do placówek medycznych w razie potrzeby, jak też na prowadzeniu gospodarstwa domowego matki (pranie, sprzątanie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych matki). W tej sytuacji rację ma Sąd I instancji, iż taki zakres czynności co prawda ogranicza stronę, jednakże nie uniemożliwia jej podjęcia pracy, chociażby w niewielkim zakresie. W przeważającej części opieka nad matką sprowadza się bowiem w tym przypadku do typowych czynności dnia codziennego związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego a zatem nie powoduje konieczność sprawowania nad nią stałej opieki. Z kolei wykonywane wobec matki czynności stricte opiekuńcze (podawanie leków, pomiar ciśnienia, pomoc w ubieraniu, dbanie o jej higienę osobistą) są, w ocenie składu orzekającego, czynnościami tego rodzaju, że przy odpowiedniej organizacji dnia nie uniemożliwiają wykonywania aktywności zawodowej w określonym wymiarze czasowym."

Nadto wskazać należy w tym miejscu, mając na uwadze zasady ogólne wyrażone w dziale I rozdział 2 k.p.a., że wprawdzie co do zasady gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, to jednak strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym. W szczególności strona ma prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc wykazać zasadność podnoszonych przez siebie wniosków i twierdzeń, a tym samym uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, tym bardziej, że w tej sprawie skarżąca zarówno w postępowaniu administracyjnym jak i sądowoadministracyjnym była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zatem skarżąca powinna była przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Jeśli organ administracji publicznej dokonał ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy. Organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., II OSK 1933/08; wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 135/23, baza CBOSA). Pełnomocnik skarżącej nie przedłożył też dokumentacji medycznej do sprawy na poparcie swojej argumentacji, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki ma charakter stały i długotrwały oraz wskazuje na istnienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia (lub rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad matką.

W tym miejscu trzeba też podkreślić, że twierdzenia skarżącej zawarte w wywiadzie środowiskowym (k. 24) oraz oświadczeniu skarżącej z 4 stycznia 2024 r. pozostają w sprzeczności z przedłożonym zakresem czynności wykonywanych podczas opieki nad H. Z. oraz z wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym z H. Z. w dniu 3 stycznia 2024 r. Niepełnosprawna np. podała tam, że paleniem w piecu zajmuje się jej mąż i syn, natomiast skarżąca wskazała, że sama się tym zajmuje. Niepełnosprawna wskazała również, że samodzielnie sobie mierzy ciśnienie, poziom cukru, podaje leki, ćwiczy fizycznie, przygotowuje sobie ubranie i chodzi do toalety. Natomiast skarżąca podała, że to ona w ramach opieki wykonuje ww. czynności. Z uwagi na powyższe do twierdzenia skarżącej jawią się jako mało wiarygodne i sprzeczne z pozostałym materiałem dowodowym w sprawie.

Podsumowując, zgodzić się trzeba z oceną wyartykułowaną w zaskarżonej decyzji, że ustalony zakres faktycznie sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką, nie stanowi czynności, które powodują konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Tak świadczona pomoc w zasadzie wykracza tylko poza standardowe obowiązki domowe, nie uniemożliwia więc aktywności zawodowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zatem prawidłowe jest stanowisko organu II instancji, że w przedmiotowym stanie faktycznym brak jest bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia), a sprawowaną przez nią opieką nad matką - w rozumieniu u.ś.r. Tym samym należy przyjąć, że skarżąca w tak ustalonym stanie faktycznym nie spełnia przesłanek do przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Z uwagi na powyższe zarzuty skargi Sąd uznał za nieuzasadnione. Organ prawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy i prawidłowo ustalił stan faktyczny (nie doszło do istotnego naruszenia przepisów statuujących zasadę prawdy obiektywnej ani innych przepisów prawa procesowego, prawidłowo zinterpretował i zastosował odnośne przepisy prawa materialnego (w tym art. 17 ust. 1 pkt ustawy) oraz dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów prawa powołanych w skardze. Podkreślić też należy, że Sąd nie kwestionuje stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności opieki, jednakże samo sprawowanie opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.