Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 2182/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 3 ust. 3
journal: Dz.U. 2010 nr 95 poz 613
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jednolity.
article: art. 336, art. 338, art. 339
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Bogdan Lubiński (sprawozdawca), Sędzia NSA Beata Cieloch, Sędzia WSA del. Jacek Niedzielski, Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej D. sp. z o.o. z siedzibą w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Lu 1267/13 w sprawie ze skargi D. sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 20 września 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2012r. oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 29 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 1267/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uwzględnił skargę D. spółki z o.o. w S. (zwanej dalej "Spółką", "Skarżącą") i uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 20 września 2013 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2012 r.

Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy J. z dnia 8 kwietnia 2013 r. określającą podatek od nieruchomości na 2012 r. w kwocie 12.998 zł.

W skardze Spółka, wnosząc o uchylenie wydanych w sprawie decyzji, zarzuciła naruszenie:

- art. 121, art. 122, art. 124, art. 187 § 1, art. 191 oraz art. 198 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm. – zwanej dalej "ord. pod."),

- art. 365 k.p.c.,

- art. 1a ust. 1 pkt 3 oraz art. 3 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2010 r., nr 95, poz. 613 ze zm. - zwanej dalej "u.p.o.l."),

- art. 336 k.c. w związku z art. 3 ust. 3 u.p.o.l.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.

Sąd pierwszej instancji uznał, że zasadny jest zarzut naruszenia art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l., chociaż z innych powodów niż podane w motywach skargi. Stosownie do treści powyższego przepisu, gruntami związanymi z prowadzoną działalnością gospodarczą są grunty będące w posiadaniu przedsiębiorcy, z wyjątkiem gruntów związanych z budynkiem mieszkalnym. Wyłączenie to oznacza, że grunty na których posadowiony jest budynek mieszkalny oraz grunty niezbędne dla korzystania z tego budynku, nie mogą podlegać opodatkowaniu stawką podatku, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. a u.p.o.l., jak przyjęto w zaskarżonej decyzji.

Sąd za prawidłową uznał ocenę organów podatkowych, że będące przedmiotem opodatkowania grunty i budynki są w posiadaniu Spółki, a tym samym w ponownym postępowaniu organ podatkowy powinien ustalić powierzchnię gruntu związanego z budynkiem mieszkalnym, gdyż w tej części grunt podlegał będzie opodatkowaniu z zastosowaniem stawki jak od gruntów pozostałych (§ 1 pkt 1 lit. c uchwały nr XI/73/2011 Rady Gminy Jastków – Dz. Urz. Woj. Lub. 2011.212.3442).

Natomiast w obu spornych w sprawie kwestiach – uznania Spółki za podatnika podatku od nieruchomości oraz uznania, że budynek gospodarczy związany jest z działalnością gospodarczą w rozumieniu art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l., Sąd podzielił oceny przedstawione w zaskarżonej decyzji. Dla rozstrzygnięcia tych kwestii organy podatkowe poczyniły niezbędne ustalenia faktyczne, a z uzasadnienia zarzutów skargi wynika, że Spółka nie kwestionuje zupełności istotnych w sprawie ustaleń faktycznych, lecz ocenę tych ustaleń dokonaną przez organ podatkowy.

W kwestii uznania właściciela za podatnika podatku od nieruchomości, w skardze zarzucono jedynie nieprzeprowadzenie dowodu z oględzin wnętrza budynku mieszkalnego na okoliczność sposobu użytkowania przez byłą właścicielkę poszczególnych pomieszczeń tego budynku. W kontekście ustalenia – dokonanego na podstawie ewidencji gruntów i budynków, wyjaśnień Spółki, zeznań świadków, oględzin z dnia 12.12.2012 r. oraz oświadczeń Z. C., że przedmiotowy budynek pełni funkcję mieszkalną i jest w posiadaniu rodziny C., brak dowodu z jego oględzin nie mógł naruszyć art. 122 i art. 187 § 1 ord. pod.

W ocenie WSA, w zaskarżonej decyzji SKO zasadnie stwierdziło, że dla wykluczenia obowiązku podatkowego ciążącego na właścicielu z tytułu podatku od nieruchomości i przyjęcia, że podatnikiem jest posiadacz nieruchomości, niezbędne byłoby dowodowe wykazanie, że posiadanie ma charakter samoistny, jak wymaga art. 3 ust. 1 pkt 3 u.p.o.l.

Zgodnie z art. 366 k.c., posiadaczem samoistnym jest ten, kto włada rzeczą jak właściciel. W uzasadnieniach decyzji organy podatkowe obu instancji dowodowo wykazały, że Z. C. włada faktycznie budynkiem mieszkalnym oraz ogrodzoną częścią działki, jednakże czyni to bez zamiaru (woli) wykonywania tego władztwa dla siebie, co jest niezbędnym elementem uznania władania za posiadanie samoistne – "władanie jak właściciel".

Z ustaleń dowodowych nie wynika, że Z. C. mieszka wraz z rodziną w ogrodzonym budynku mieszkalnym ani, że w jej posiadaniu znajduje się cała nieruchomość położona w S. oznaczona jako działka nr [...] o pow. 1,71 ha.

Okoliczności te w oczywisty sposób nie mogły wynikać z postanowień Sądu Rejonowego w Lublinie z dnia 4.09.2008 r. o odrzuceniu pozwu Spółki. Nie wynikają także z protokołu oględzin nieruchomości ani z zawiadomienia komornika z dnia 22.05.2012 r. o dokonaniu czynności przyjęcia oświadczenia Z. C. stwierdzającego, że "w miejscu zameldowania przebywa sporadycznie" oraz, że nie posiada majątku podlegającego egzekucji.

Z protokołu oględzin, w którym uczestniczył przedstawiciel Spółki oraz z zeznań świadków – w tym szwagra Z. C., mieszkanek sąsiednich domów oraz pośrednika obrotu nieruchomościami działającego na zlecenie Spółki, wynika, że nawet ogrodzona cześć działki z domem mieszkalnym jest nieużytkowana, a opiekuje się nią syn byłej właścicielki, który co jakiś czas tam przyjeżdża, a na żądanie Spółki umożliwiał wejście na tę część działki i do budynku potencjalnym nabywcom.

Również z dowodów oferowanych przez Spółkę oraz jej wyjaśnień wynika, że Z. C. uznaje swoje posiadanie części nieruchomości Spółki za posiadanie zależne i deklaruje wolę opuszczenia budynku w uzgodnionym ze Spółką terminie. Ponieważ Spółka ma siedzibę w S., nieruchomość nabyła celem odzyskania części należności od dłużniczki Z. C., nie jest zainteresowana gospodarczym wykorzystaniem tej nieruchomości, bo od lat oferuje jej sprzedaż, to zasadnie uznano za wiarygodne twierdzenie Z. C., że za zgodą Spółki zajmuje część nieruchomości do czasu jej sprzedaży.

Nie ma więc podstaw do uznania, że ocena materiału dowodowego dokonana w zaskarżonej decyzji narusza art. 124 ord. pod. ani, że nie spełnia wymogów art. 191 ord. pod. Znajdująca wyraz w uzasadnieniu decyzji prawidłowa ocena organu podatkowego przesądza o zastosowaniu art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l.

W toku postępowania podatkowego oraz w skardze Spółka wyjaśniła, że charakter posiadania przez Z. C. nieruchomości jest od 2007 r. niezmienny, stąd sugestia zawarta w piśmie stanowiącym załącznik do protokołu rozprawy, że zmienił się on w 2013 r. nie ma uzasadnienia i sprzeczna jest z wcześniejszymi twierdzeniami Spółki.

W kontekście udokumentowanych i niespornych ustaleń faktycznych niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. w zakresie w jakim powoduje wyłączenie zastosowania wyższych stawek podatku ze względu na stan techniczny budynków. Okoliczność, że objęty opodatkowaniem budynek gospodarczy nie posiada okien i drzwi, bowiem od lat nie jest wykorzystywany, nie oznacza, że po przeprowadzeniu remontu, w zależności od woli jego właściciela, nie może być wykorzystywany do prowadzenia działalności gospodarczej. Spółka żadnym dowodem nie wykazała, że stan techniczny tego budynku wyklucza wykorzystywanie go w przyszłości do celów gospodarczych, stąd prawidłową była ocena, że budynek jest związany z prowadzeniem działalności gospodarczej w rozumieniu powyższego przepisu.

Powyższy wyrok został zaskarżony w całości skargą kasacyjną Spółki, która na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - zwanej dalej "p.p.s.a.") zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na sporządzeniu uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób, który uniemożliwia poznanie motywów rozstrzygnięcia oraz uniemożliwia przeprowadzenie jego kontroli instancyjnej,

2) art. 141 § 4 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji jedynie wobec stwierdzenia naruszenia przez organ art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l., podczas gdy zaskarżona decyzja naruszała również inne przepisy prawa materialnego oraz przepisy postępowania.

3) art. 141 § 4 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., w związku z niżej wskazanymi przepisami Ordynacji podatkowej, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i wadliwe przyjęcie, że postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji, w tym dokonana przez organ ocena prawna zebranego materiału dowodowego, odpowiadało wymogom Ordynacji podatkowej i było wolne od wad, podczas gdy zaskarżona decyzja naruszała przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności:

a) art. 121 ord. pod., poprzez zignorowanie przy rozstrzyganiu sprawy i ustalaniu podstawy faktycznej zaskarżonej decyzji dowodów z dokumentów,

b) art. 187 § 1 w związku z art. 122 ord. pod., poprzez zaniechanie dokonania wszechstronnej oceny zebranego materiału dowodowego,

c) art. 187 § 1 w zw. z art. 198, w zw. z art. 122 ord. pod., poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z oględzin nieruchomości również na okoliczność sposobu użytkowania przedmiotowej nieruchomości przez Z. C. w 2012 r.,

d) art. 122 w zw. z art. 191 ord. pod., poprzez ustalenie stanu faktycznego niezgodnego ze stanem rzeczywistym w następstwie nieprawidłowej oceny dowodów, w tym przede wszystkim zeznań świadków oraz oświadczenia Z. C. z dnia 30 lipca 2013 r.,

e) art. 187 § 1 ord. pod., poprzez nie zebranie pełnego materiału dowodowego w sprawie i nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego,

f) art. 194 w związku z art. 187 § 1 ord. pod., poprzez pominięcie przy rozstrzyganiu sprawy przez organ podatkowy dokumentów urzędowych w postaci wezwań i zawiadomień komornika oraz orzeczeń sądów, które stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone,

g) art. 191 ord. pod., poprzez ustalenie, że Z. C. nie sprawuje nad nieruchomością władztwa jak właściciel (i nie sprawowała tego władztwa w 2012 r.), a przez to nie jest ona posiadaczem samoistnym tej nieruchomości,

h) art. 124 ord. pod. przez nie wyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ podatkowy wydając rozstrzygnięcie.

4) art. 141 § 4 w zw. z art. 134 § 1, w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., w związku z niżej wskazanymi przepisami, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i nie wyjście poza granice skargi i w konsekwencji wadliwe przyjęcie, że postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji, w tym dokonana przez organ ocena prawna zebranego materiału dowodowego, odpowiadało wymogom ord. pod. i było wolne od wad, podczas gdy Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a zaskarżona decyzja naruszała również inne, niż wskazane w skardze przepisy w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 187 § 1 w związku z art. 199 ord. pod., poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania reprezentantów Skarżącej na okoliczność, że przedmiotowa nieruchomość nigdy nie została Skarżącej wydana;

b) art. 190 § 1 i 2 w związku z art. 123 § 1 ord. pod., poprzez nie przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka Z. C. na okoliczności istnienia i treści rzekomego stosunku prawnego pomiędzy nią a Skarżącą i sposobu władania nieruchomością oraz zastąpienie dowodu z jej przesłuchania, złożonym przez Z. C. niezgodnie z przepisami oświadczeniem z dnia 30 lipca 2013 r.;

c) art. 348 k.c., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wadliwe przyjęcie, że Skarżąca stała się posiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości.

5) art. 141 § 4 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z niżej wskazanymi przepisami ustawy o podatkach o opłatach lokalnych oraz Kodeksu cywilnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i wadliwe przyjęcie, że organ nieprawidłowo zastosował jedynie art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l., podczas gdy zaskarżona decyzja naruszała również następujące przepisy, które to naruszenia miały wpływ na wynik sprawy:

a) art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wadliwe przyjęcie, że w stosunku do spornej nieruchomości podatnikiem, jako jej właściciel, jest Skarżąca,

b) art. 3 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 3 u.p.o.l., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nie przyjęcie, że w stosunku do spornej nieruchomości podatnikiem, jako jej posiadacz samoistny jest były jej właściciel - Z. C., a nie Skarżąca i nie przyjęcie, że to na Z. C. ciążył obowiązek podatkowy w stosunku do przedmiotowej nieruchomości,

c) art. 336 k.c., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wadliwe przyjęcie, że Z. C. nie była posiadaczem samoistnym, podczas gdy faktycznie władała nieruchomością jak właściciel, poprzez korzystanie z niej bez woli uiszczania za nią zapłaty lub uzgodnienia warunków korzystania, nadto udostępnia rzecz innym osobom i przetrzymywała na niej swe rzeczy (tak jak czyni to właściciel),

d) art. 339 k.c., poprzez jego niezastosowanie i wadliwe przyjęcie, że zostało obalone wynikające z niego domniemanie posiadania samoistnego nieruchomości.

Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucono naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.:

6) art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wadliwe przyjęcie, że podatnikiem, jako właściciel nieruchomości, jest Skarżąca,

7) art. 3 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 3 u.p.o.l., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nie przyjęcie, że podatnikiem, jako jej posiadacz samoistny jest były jej właściciel, a nie Skarżąca,

8) art. 336 k.c., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wadliwe przyjęcie, że Z. C., jako były właściciel nieruchomości, który nigdy nie wydał przedmiotowej nieruchomości jej właścicielowi, w związku z czym prowadzone było postępowanie egzekucyjne o wydanie nieruchomości, nie była jej posiadaczem samoistnym, podczas gdy faktycznie władała ona przedmiotową nieruchomością jak właściciel, o czym świadczy korzystanie z niej bez woli uiszczania za nią zapłaty i bez uzgodnienia warunków korzystania oraz dysponowanie nieruchomością wedle własnego uznania (tak jak czyni to właściciel),

9) art. 339 k.c., poprzez jego niezastosowanie i wadliwe przyjęcie, że była właścicielka nie jest posiadaczem samoistnym, podczas gdy przepis ten wprowadza takie domniemanie.

10) art. 348 k.c., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wadliwe przyjęcie, że Skarżąca stała się posiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości, podczas gdy Skarżącej nigdy nieruchomość ta nie została wydana, nie doszło zatem do przejścia na nią posiadania nieruchomości, a jej posiadanie pozostało przy byłym właścicielu i miało ono charakter posiadania samoistnego.

Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny oraz o zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego w postępowaniu w wysokości dwukrotności stawki minimalnej. Spółka alternatywnie wniosła, w przypadku nie stwierdzenia naruszeń przepisów postępowania, a jedynie naruszeń przepisów prawa materialnego, o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Przed merytorycznym ustosunkowaniem się do zarzutów skargi kasacyjnej należy przypomnieć pewne istotne i oczywiste kwestie. Bez wątpienia skarga kasacyjna jest środkiem odwoławczym wysoce sformalizowanym. Zgodnie bowiem z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (z niezachodzącym w przedmiotowej sprawie wyjątkiem zaistnienia przesłanek nieważności podstępowania). Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaś Sąd odwoławczy nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej.

Należy podkreślić, że rozpoznawany środek odwoławczy oparty został na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a. W sytuacji, gdy autor skargi kasacyjnej zarzuca naruszenie zarówno prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, w pierwszej kolejności należy ustosunkować się do zarzutów, które dotyczą naruszenia przez sąd tych ostatnich przepisów. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo, że został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania prawidłowości wykładni prawa lub subsumcji stanu faktycznego do zastosowanego przez sąd przepisu prawa materialnego.

Sformułowane przez autora skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa procesowego zmierzały do wykazania, że to nie Spółka winna być podatnikiem podatku od nieruchomości, ale podatnikiem tym, jako samoistny posiadacz, powinna być poprzednia właścicielka spornej nieruchomości. Dlatego też grupa zarzutów dotycząca naruszenia prawa procesowego (pkt od 1 do 5) miała na celu podważenie poczynionych przez organy podatkowe i zaaprobowanych przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych. Podkreślić należy, że podniesione w tym względzie zarzuty nie kwestionują de facto prawidłowości tych ustaleń, a jedynie kwestionują ich ocenę.

Wskazać należy, że WSA podzielił stanowisko organów podatkowych w kwestii uznania Spółki za podatnika i uznał, że poczyniły one niezbędne ustalenie faktyczne w tym zakresie. Sąd podkreślił również, że z uzasadnienia zarzutów skargi wynikało, iż Spółka nie kwestionuje zupełności istotnych w sprawie ustaleń faktycznych, lecz ocenę tych ustaleń dokonaną przez organy podatkowe.

Przypomnieć w tym miejscu również należy, że stosownie do art. 3 ust.1 pkt 1 i 2 u.p.o.l. podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem, że jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym. Normodawca dokonał tym rozróżnienia dwóch kategorii podatników podatku od nieruchomości: właścicieli oraz posiadaczy samoistnych. Natomiast stosownie do art. 3 ust. 3 u.p.o.l., w sytuacji, gdy samoistny posiadacz nieruchomości nie jest jej właścicielem, to na nim, a nie na właścicielu nieruchomości, ciąży obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości. Ustawa nie definiuje posiadania samoistnego w sposób autonomiczny dla celów prawa podatkowego.

Instytucja posiadania samoistnego uregulowana jest w przepisach Kodeksu cywilnego (art. 336). "Posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny)". Posiadanie stanowi stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą. Jednakże w ściślejszym, techniczno-prawnym znaczeniu, zdefiniowanym w art. 336 k.c., niezbędne jest władanie rzeczą "jak właściciel" lub "jak mający inne prawo do władania cudzą rzeczą", z wykluczeniem dzierżenia "wykonywanego za kogo innego". Zatem posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą, określanego jako corpus possessionis, oraz psychicznego elementu animus rem sibi habendi, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie. Niezbędnym elementem cywilistycznej konstrukcji posiadania, jest psychiczny czynnik zamiaru władania ("zawładnięcia") rzeczą dla siebie (animus rem sibi habendi). Wymaga to szczególnego podkreślenia w przypadku posiadania niepopartego tytułem prawnym, który mógłby wynikać z nawiązanego stosunku prawnego, w przypadku posiadania "bezprawnego". W takim kontekście nie jest posiadaczem rzeczy, a jedynie "dzierżycielem" osoba, która faktycznie włada rzeczą "za kogo innego" (art. 338 k.c.).

Z tej właśnie normy prawnej, w zderzeniu z ogólną definicją posiadania, płynie wniosek, że ustawodawca przywiązuje istotne (rozstrzygające) znaczenie do psychicznego elementu woli posiadania.

Mając na względzie powyższe wywody uznać należy za całkowicie zasadne stanowisko Sądu I instancji, że w realiach rozpoznawanej sprawy nie można mówić o samoistnym posiadaniu przez byłego właściciela. Samoistnym posiadaczem była bowiem Spółka, jako właściciel zabudowanej nieruchomości gruntowej w rozpatrywanym roku podatkowym. Sąd I instancji wskazał jakie elementy stanu faktycznego legły u podstaw takiej oceny. Tymi elementami (dowodami) były między innymi: ewidencja gruntów i budynków, wyjaśnienia Spółki, zeznania świadków, oględziny z dnia 12.12.2012 r. oraz oświadczenie Z. C., że budynek pełni funkcję mieszkalną i jest w posiadaniu rodziny C..

WSA zasadnie przyjął, że brak dowodu z oględzin części mieszkalnej nie mógł naruszyć art. 122 i art. 187 § 1 ord. pod.

Należy zaaprobować stanowisko Sądu I instancji, że organy podatkowe obu instancji dowodowo wykazały, iż Z. C. władała faktycznie budynkiem mieszkalnym oraz ogrodzoną częścią działki, jednakże czyniła to bez zamiaru (woli) wykonywania tego władztwa dla siebie, co jest niezbędnym elementem uznania władania za posiadanie samoistne – "władanie jak właściciel".

Wbrew wywodom skargi kasacyjnej, z ustaleń dowodowych nie wynika, że Z. C. mieszka wraz z rodziną w ogrodzonym budynku mieszkalnym ani, że w jej posiadaniu znajduje się cała nieruchomość. Okoliczności te na co zwrócił uwagę Sąd I instancji w oczywisty sposób nie mogły wynikać z postanowień Sądu Rejonowego w Lublinie z dnia 4.09.2008 r. o odrzuceniu pozwu Spółki. Nie wynikają także z protokołu oględzin nieruchomości, ani z zawiadomienia komornika z dnia 22.05.2012 r. o dokonaniu czynności przyjęcia oświadczenia Z. C. stwierdzającego, że "w miejscu zameldowania przebywa sporadycznie" oraz, że nie posiada majątku podlegającego egzekucji.

Podkreślić należy, że z protokołu oględzin, w którym uczestniczył przedstawiciel Spółki oraz z zeznań świadków – w tym szwagra Z. C., mieszkanek sąsiednich domów oraz pośrednika obrotu nieruchomościami działającego na zlecenie Spółki, wynika, że nawet ogrodzona cześć działki z domem mieszkalnym jest nieużytkowana, a opiekuje się nią syn byłej właścicielki, który co jakiś czas tam przyjeżdża, a na żądanie Spółki umożliwiał wejście na tę część działki i do budynku potencjalnym nabywcom. Również z dowodów oferowanych przez Spółkę oraz jej wyjaśnień wynika, że Z. C. uznaje swoje posiadanie części nieruchomości Spółki za posiadanie zależne i deklaruje wolę opuszczenia budynku w uzgodnionym ze Spółką terminie.

Ponieważ Spółka ma siedzibę w S., nieruchomość nabyła celem odzyskania części należności od dłużniczki, nie jest zainteresowana gospodarczym wykorzystaniem tej nieruchomości, bo od lat oferuje jej sprzedaż, to zasadnie Sąd I instancji uznał za wiarygodne twierdzenie Z. C., że za zgodą Spółki zajmuje część nieruchomości do czasu jej sprzedaży.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy przyjęty przez organy podatkowe i zaaprobowany przez Sąd i instancji stan faktyczny był prawidłowy i nie doszło w tym względzie do naruszenia podniesionych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania (pkt od 1 do 5 zarzutów).

Wskazać również należy, że Skarżąca w latach 2007-2012 deklarowała podatek rolny od gruntów o pow. 1,71 ha i podatek od nieruchomości od budynku mieszkalnego o pow. 100 m². Nie miała zatem wątpliwości, że to ona a nie były właściciel jest podatnikiem tego podatku.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy zgromadzony materiał dowody nie dawał podstaw do przyjęcia samoistnego posiadania sprawowanego przez byłego właściciela ani co do części, ani do całej nieruchomości. Argumentacja Spółki bazująca na braku dostępu do nieruchomości, spowodowanego zachowaniem byłego właściciela nie oznacza, że jest on samoistnym posiadaczem.

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 339 k.c., domniemywa się, iż ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym. Domniemanie samoistności posiadania ma jednak charakter usuwalny. Można je więc obalić, dowodząc, że faktyczne władanie jest posiadaniem zależnym lub dzierżeniem.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie doszło do obalenia domniemania w odniesieniu do władania sprawowanego przez byłego właściciela. Do takiej konstatacji prowadzą ustalenia dokonane przez organ i zaaprobowane przez Sąd I instancji, które wyprowadzone zostały z całokształtu materiału dowodowego, ocenionego w granicach ustawowej swobody.

Wbrew wywodom Spółki, ani przysądzenie własności, ani spór o wydanie nieruchomości i prowadzona egzekucja, nie przesądziły wiążąco, że były właściciel wciąż jest samoistnym posiadaczem. Podkreślić należy, że co do zasady, obowiązek wydania nieruchomości spoczywał na byłym właścicielu bez względu na charakter władztwa.

Tym samym prawidłowe było przypisanie Spółce przymiotu podatnika podatku od nieruchomości w warunkach art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l., czyli jako właścicielowi przedmiotów opodatkowania tym podatkiem.

W kontekście powyższych rozważań za bezpodstawne uznać należało zarzuty naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Do sytuacji, w której wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej, należy zaliczyć tę, gdy uzasadnienie nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia. Dzieje się tak wówczas, gdy nie ma możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstaw rozstrzygnięcia. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi określone w art. 141 § 4 p.p.s.a., zawiera bowiem przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej szczegółowe wyjaśnienie. Ponieważ skarga zostało uwzględniona przez Sąd uzasadnienie zawiera wskazania co do dalszego postępowania.

Konsekwencją nieuwzględnienia przez Naczelny Sąd Administracyjny podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów procesowych i uznania, że w sprawie prawidłowo przypisano Spółce przymiot podatnika podatku od nieruchomości w warunkach art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l., czyli jako właścicielowi przedmiotów opodatkowania tym podatkiem, jest bezzasadność pozostałych zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

-----------------------

w