Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1601/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17, art. 17b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 marca 2024 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 8 sierpnia 2023 r., nr SKO.NP/4115/261/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z 8 sierpnia 2023 r., nr SKO.NP/4115/261/2023 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z 19 czerwca 2023 r., znak:ŚR-5231-1A/23 w przedmiocie odmowy przyznania K. J. świadczenia pielęgnacyjnego, wnioskowanego w związku z opieką nad matką S. K.

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano m.in. art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775), art. 17, art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390).

Decyzja ta została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Organ I instancji decyzją z dnia 29 marca 2023 r., w wyniku rozpoznania wniosku pełnomocnika strony z dnia 3 lutego 2023 r., odmówił K. J. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką S. K., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Bochni z dnia 8.04.2019 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, natomiast orzeczony jej stopień datuje się od 5.03.2019 r.

Organ w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał na niewykazanie przesłanki powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki w okresach wymienionych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Na skutek odwołania strony, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 17 maja 2023 r., sygn. akt SKO.NP/4115/160/2023 uchyliło ww. decyzję organu l instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał na naruszenie przez organ pomocowy prawa materialnego, tj. na zastosowaniu przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nieuwzględnienie skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

Kolegium wskazało, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie uzupełnienie postępowania poprzez sporządzenie oceny samoobsługi S. K. wg skali Barthel oraz wezwanie wnioskodawczyni do przedłożenia aktualnej dokumentacji medycznej, dotyczących stanu zdrowia i funkcjonowania S. K., tj. kart informacyjnych z leczenia szpitalnego, zaświadczeń lekarskich czy wyników badań, z treści których wynikałby aktualny zakres koniecznych czynności pielęgnacyjno-opiekuńczych względem matki strony.

Ponadto Kolegium wskazało, iż organ l instancji powinien szczegółowo wyjaśnić także kwestię całkowitego zaprzestania przez K. J. prowadzenia posiadanego gospodarstwa rolnego, w związku ze złożonym w tej kwestii oświadczeniem na druku wniosku. W ponowionym postępowaniu organ pomocowy powinien zatem zwrócić się do właściwej placówki terenowej KRUS o udzielenie informacji, czy wnioskodawczyni podlega aktualnie ubezpieczeniom społecznym rolników a jeżeli tak, to od kiedy oraz czy zgłaszała fakt zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym. Zasadnym będzie także wystąpienie przez organ l instancji do właściwej placówki Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wyjaśnienie, czy K. J. jest producentem rolnym i zgłaszała w 2023 roku wniosek o dopłaty bezpośrednie ze środków unijnych.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, organ l instancji decyzją z dnia 19 czerwca 2023 r. znak: ŚR-5231-1A/23, po raz kolejny odmówił przyznania K. J. świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując na niespełnienie przez matkę strony warunku powstania niepełnosprawności w okresach wymienionych w art. 17 ust.1b u.ś.r.

Organ wskazał też, że wśród osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do S. K. jest, oprócz wnioskodawczyni, pięcioro innych dzieci, z których czworo mieszka w niedalekiej odległości od miejsca zamieszkania matki. Jedna z córek na stałe przebywa w USA. Ze złożonych oświadczeń przez rodzeństwo K. J. wynika, że z uwagi na własne obowiązki, głównie zawodowe nie są w stanie sprawować opieki nad matką. Nie wspierają siostry w żadnych czynnościach, jakie są niezbędne w ramach opieki nad matką.

W ocenie organu pomocowego, kluczowe dla rozstrzygnięcia w sprawie są ustalenia poczynione w następstwie pozyskania informacji z KRUS Placówka Terenowa w Bochni oraz Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Krakowie. Nadto istotnym dla sprawy jest fakt składania labilnych oświadczeń w temacie prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. z jednej strony oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego a z drugiej potwierdzenie przyznania płatności bezpośredniej na 2023 rok. Wskazane okoliczności naprowadzają organ l instancji, po ponownym rozpoznaniu sprawy, do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik K. J. zarzucił rozstrzygnięciu błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust 1 Konstytucji RP.

Pełnomocnik strony podniósł także zarzut naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, nierozpatrzenie całości materiału dowodowego - tj. dokumentu potwierdzającego cofnięcie wniosku o dopłaty przedłożonego przez wnioskodawczynię w toku postępowania, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

SKO w Tarnowie w uzasadnieniu opisanej na wstępie, zaskarżonej do Sądu decyzji wskazało, że K. J. we wniosku z dnia 3.02.2023r. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, oświadczyła, że jest rolnikiem i od dnia 31.01.2023 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Na podstawie przeprowadzonego w dniu 27.02.2023r. rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz przedłożonych dokumentów i oświadczeń strony ustalono, że K. J. jest właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 2,9025 ha przeliczeniowych, w którym dotychczas pracowała wspólnie z mężem. Z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia matki zmuszona została do zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym. Całość obowiązków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego spadła na męża strony. Ustalono również, że mąż osoby wymagającej opieki J. K. jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 24.02.2020 r.

Dalej podano, że S. K. choruje na ataksję móżdżkową i jest osobą leżącą. Nie wykonuje samodzielnie żadnych czynności. Wnioskodawczyni codziennie myje mamę, przygotowuje dla niej posiłki, karmi ją. Ponadto przekłada mamę na łóżku i oklepuje w celu zapobiegnięciu odleżynom. Kilkanaście godzin na dobę wchodzi do niej do pokoju i monitoruje jej stan zdrowia.

Organ II instancji zwrócił także uwagę na fakt, iż w trakcie ponownie prowadzonego postępowania wpłynęło pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji w Krakowie 14.06.2023r., że K. J. posiada numer gospodarstwa rolnego i w dniu 5.04.2023r. złożyła wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich na 2023 rok. Z pisma KRUS Placówki Terenowej w Bochni z 14.06.2023r. wynika natomiast, że wnioskodawczyni podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od 12.12.2003r. do nadal z mocy ustawy jako rolnik. Zaznaczono też, że wnioskodawczyni przedłożyła potwierdzenie przyjęcia przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosku z dnia 15.06.2023 r. o wycofanie wniosku o przyznanie płatności.

Ponadto wskazano, że K. J. złożyła w organie pomocowym dokumentację medyczną dotyczącą stanu zdrowia swojej matki S. K.,, tj.:

1. Karty oceny stanu pacjenta wg skali Barthel sporządzonej w dniu 13.06.2023r. przez pielęgniarkę środowiskową, w której to ocenie S. K. uzyska wynik "O" pkt; 2. zaświadczenie lekarskie z dnia 14.06.2023r. wystawione przez lekarza medycyny rodzinnej z treści którego wynika, że pacjentka jest całkowicie niezdolna do samodzielnej egzystencji - zaburzenia mowy, niedowład czterokończynowy, zaniki pamięci, otępienie, nietrzymanie zwieraczy stolca i moczu; 3. dokumentację medyczną specjalisty neurologa z której wynika, że chora całkowicie niesamodzielna, leżąca, wsadzana na fotel, nasilona ataksja czterokończynowa, wymaga całodobowej opieki i pielęgnacji. Wymaga karmienia, ubierania, odwracania w łóżku, kąpieli i podstawowych czynności higienicznych, nie chodzi samodzielnie; 4. Kartę informacyjną z leczenia szpitalnego w okresie od 17.03.2016r. do 25.03.2016r. z rozpoznaniem podstawowym - bezład móżdżkowy o późnym początku (przyjęta do Oddziału z powodu nasilających się od ponad roku zaburzeń mowy i zaburzeń równowagi).

Orzekając o odmowie przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego organ I instancji po raz kolejny nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r, poz. 1443).

W konsekwencji powyższego, organ II instancji stwierdził, że w zaskarżonej decyzji wydanej po decyzji kasacyjnej SKO w Tarnowie, organ pomocowy naruszył także przepisy art. 138 § 2 i2a k.p.a. oraz art. 8 § 1 k.p.a., nie stosując się do zawartych w poprzednim rozstrzygnięciu wskazań co do wytycznych w zakresie właściwego sposobu wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście ww. wyroku TK. Wytyczne organu odwoławczego w zakresie wykładni przepisów mogących znaleźć zastosowanie w sprawie, o których mowa w art. 138 § 2a k.p.a., wiążą bowiem organ I instancji. W wyroku z 20 listopada 2020 r., sygn. akt l GSK 595/18 (CBOSA), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził expressis verbis, że na podstawie art. 138 § 2a k.p.a. "organ odwoławczy może organowi pierwszej instancji narzucić wiążącą interpretację przepisu prawa" (por. też wyrok NSA z 05.12.2018 r., II OSK 3296/18, CBOSA).

Pomimo wykazanego uchybienia, zdaniem Kolegium, zaskarżoną decyzję należało utrzymać w mocy, ponieważ w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy zaprzestaniem prowadzenia przez stronę gospodarstwa rolnego, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką. Na gruncie niniejszej sprawy nie została bowiem spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane bowiem za rzeczywisty brak możliwości realizowania aktywności zawodowej przez opiekuna (np. prowadzenia gospodarstwa rolnego) - wynikający właśnie z konieczności zapewnienia opieki osobie jej wymagającej. Świadczenie ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy uwarunkowaną koniecznością opieki (troski) nad bliską osobą, która jej wymaga.

Organ odwoławczy podkreślił, że odwołująca składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oświadczyła, że z dniem 31.01.2023r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego o powierzchni 2.8350 ha przeliczeniowych, którego jest właścicielem. Tymczasem strona w dniu 5.04.2023r. złożyła w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich na 2023r. Okoliczność ta świadczy, że nie zaprzestała prowadzenia (zarządzania) gospodarstwem rolnym. Potwierdzeniem tej okoliczności jest również to, że w dalszym ciągu podlega ubezpieczeniom społecznym rolników (nie zgłosiła w KRUS zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej).

Odnosząc się do treści odwołania, podkreślono, że samo wycofanie wniosku o przyznanie dopłat bezpośrednich nie powoduje automatycznie uznania, iż wnioskodawczyni faktycznie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zdaniem Kolegium, świadczy to tylko o tym, że wniosek strony w tym zakresie uznać należy wyłącznie jako koniunkturalny, złożony dopiero po otrzymaniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17.05.2023 r. sygn. akt SKO.NP/4115/160/2023.

Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest w świetle art. 17b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższe rozważania doprowadziły Kolegium do konstatacji, że prowadzenie gospodarstwa rolnego oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, jak i zarządzania gospodarstwem, co zdaniem organu ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Całokształt zebranego w sprawie materiału zdaniem organu II instancji świadczy o tym, iż odwołująca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego (zarządzania nim) w znaczeniu wyjaśnionym z zaskarżonej decyzji.

Nadto podkreślono fakt, iż wymagająca opieki oprócz skarżącej posiada jeszcze pięcioro innych dzieci.

W konsekwencji przytoczonego w zaskarżonej decyzji orzecznictwa w tym zakresie, a także wobec wyjaśnień strony w trakcie postępowania, zdaniem Kolegium, nie sposób przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie istniały obiektywne przeszkody w odniesieniu do rodzeństwa odwołującej w wywiązywaniu się przez nich ze swoich obowiązków alimentacyjnych względem matki.

Na powyższą decyzję została złożona skarga do WSA w Krakowie, w której zarzucono: naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy poprzez: a. dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ II instancji, że skarżąca nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym, gdyż złożyła wniosek o przyznanie dopłat bezpośrednich w Agencji Modernizacji i Restrukturyzacji Rolnictwa, który następnie wycofała,

b. dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji na Jej rzecz uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednemu z nich pomimo spełnienia przez niego wszystkich ustawowych przesłanek.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 poz. 2492) wykazała, że decyzja ta nie narusza wymogów prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. Nr 259 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie zauważyć, że istota sporu między organami administracji, a skarżącą sprowadza się do odmiennej oceny występowania jednej z przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia, a mianowicie występowania związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a niezbędnością sprawowania opieki na osobą tego wymagającą. W świetle tego ustalenia przedstawić należy wpierw regulacje odnoszące się do kwestii związanych z przyznaniem przedmiotowego świadczenia.

Stosownie do postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W ocenie Sądu, należało uwzględnić skargę, gdyż organ odwoławczy przedwcześnie odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Jak stanowi art. 17b ust. 1 ustawy w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Ust. 2. Stanowi zaś - Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest w świetle art. 17b ust. 2 ustawy, stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 30 marca 2022 r., II SA/Lu 99/22, CBOSA). W rezultacie należy stwierdzić, że organ powinien dokonać ustalenia, czy skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego z uwzględnieniem treści art. 80 k.p.a. oraz 77 § 1 K.p.a., a zatem ocenić, czy okoliczność zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego została udowodniona w oparciu o całokształt dowodów zgromadzonych w toku postępowania.

Nadto należy także zauważyć, że w licznych orzeczeniach sądów administracyjnych (a więc jest to już utrwalonym poglądem) podkreśla się, że zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego nie sprzeciwia się ubezpieczenie w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zaś rolnik który nabył prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych, podlega ubezpieczeniu na podstawie albo ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i składkę na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłaca wójt, burmistrz lub prezydent miasta (art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; Dz. U. z 2020 r. poz. 266, zwanej dalej ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych) albo na swój wniosek, na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników; Dz. U. z 2021 r. poz. 266, zwanej dalej ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników). W takim przypadku wójt, burmistrz lub prezydent miasta nie opłaca składki (art. 6 ust. 2b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Zatem akcentowany przez fakt podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu w KRUS nie ma więc jakiegokolwiek znaczenia prawnego dla oceny, czy w ustalonym stanie faktycznym skarżącej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad matką (tak WSA w Krakowie w prawomocnym wyroku z 22 listopada 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1562/21, baza CBOSA).

W zaskarżonej decyzji Kolegium uznało, że skarżąca nie spełniła warunków przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie wykazała zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Mimo, że złożyła stosowne oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, to nie zaprzestała jego prowadzenia wnioskując o dopłaty bezpośrednie do gospodarstwa rolnego za 2023 r.

W ocenie Sądu wniosek ten jest przedwczesny. W aktach sprawy zalega pismo ARiMR z 14 czerwca 2023 r., w którym poinformowano organ I instancji, iż skarżąca w dniu 5 kwietnia 2023 r. złożyła wniosek o przyznanie płatności za rok 2023 (k. 45 a.a.). Z dokumentu znajdującego się na k. 44 a.a. wynika, że powyższy wniosek został wycofany 15 czerwca 2023 r.

Natomiast we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczyła, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od 31 stycznia 2023 r. (k. 10 a.a.).

Podkreślenia wymaga, że na dzień wydania decyzji, organ nie dysponował wiadomościami pozwalającymi na podjęcie prawidłowej decyzji, gdyż dokumenty zgromadzone w sprawie –zawierają sprzeczne ze sobą dane, wymagające wyjaśnienia. Z zaświadczenia ARiMR aktualnego na dzień 14 czerwca 2023 r., wydanego na żądanie organu, wynika wprost, że skarżąca "posiada numer gospodarstwa" i w dniu 5 kwietnia 2023 r. złożyła wniosek o dopłaty. Z dokumentu ARiMR pn. potwierdzenie przyjęcia wniosku o przyznanie płatności, wynika, że w dniu 15 czerwca 2023 r. wniosek o przyznanie płatności z 5 kwietnia 2023 r. został wycofany, a tym samym, na dzień wydania decyzji SKO w Tarnowie w przedmiotowej sprawie, nie stara się ona o dopłaty rolne za 2023 r.

Wobec powyższego stan faktyczny przyjęty przez SKO jako podstawa wydania zaskarżonej decyzji budzi wątpliwości, co do jego kompletności i prawidłowości i wymaga poczynienia dodatkowych ustaleń i przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego.

Co do zasady bowiem, odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy wnioskodawca nie spełnił warunku zaprzestania prowadzenia dotychczasowej działalności rolniczej jest prawidłowa, jednakże w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy nie sposób jednoznacznie przesądzić, czy na dzień wydania zaskarżonej decyzji skarżąca taką działalność prowadziła.

Wyjaśnienia wymaga zatem czy i z jaką ewentualnie datą skarżąca zaprzestała prowadzenia dotychczasowej działalności rolniczej, przy czym miarodajne dla rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie jest to, kiedy skarżąca zaprzestała działalności rolniczej faktycznie tj. zaprzestała wykonywania typowych dla prowadzenia gospodarstwa rolnego czynności na gruncie. Sam bowiem fakt, że skarżąca w konkretnej dacie figuruje w rejestrze producentów rolnych nie jest miarodajny dla ustalenia, czy w sposób faktyczny w dalszym ciągu prowadzi ona działalność rolniczą. Dla określenia daty przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego miarodajna jest data faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej przez opiekuna osoby wymagającej pomocy. Może być ona tożsama z datą zaprzestania kierowania przez producenta rolnego wniosków o dopłaty przysługujące mu z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, ale nie w każdej sytuacji będzie to warunek konieczny. Nie jest bowiem wykluczona sytuacja, w której rolnik, w czasie w którym prowadził działalność rolniczą bez ograniczeń - spełnił wszelkie warunki do otrzymania świadczenia, zanim zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską. W takiej sytuacji rolą organu rozstrzygającego w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego będzie ustalenie daty faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. (tak WSA Rzeszowie w wyroku z 19 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 1293/23, baza CBOSA).

Mając na względzie powyższe, należy uznać że Kolegium przedwcześnie, z naruszeniem przepisów postępowania, odmówiło skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, przyjmując że nie zaprzestała ona prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Ponadto jak wynika z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy, organy nie wezwały skarżącej do złożenia brakujących dokumentów, podczas gdy, zgodnie z art. 79a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (w rozpoznawanej sprawie wydaniem decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego).

Stosownie do art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 79a i art. 80 k.p.a., obowiązkiem organów było umożliwienie skarżącej wykazania podnoszonych przez nią okoliczności konieczności osobistej opieki nad matką i braku możliwości sprawowania tej opieki przez pozostałe dzieci podopiecznej. W związku z tym organ powinien wyznaczyć skarżącej odpowiedni termin, aby mogła przedłożyć odpowiednie dokumenty. Uchylając się od podjęcia wspomnianych czynności wyjaśniających, organy naruszyły powołane przepisy prawa procesowego, w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto organ II instancji analizując kwestię sprawowania opieki pominął aspekt szczególnej relacji jaka zachodzi pomiędzy opiekunem a osobą niepełnosprawną wymagającą opieki. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku 23 listopada 2021r., I OSK 786/2, baza CBOSA: "Waga tej kwestia nabiera szczególnego znaczenia w sytuacji gdy liczne jest grono osób zobowiązanych do alimentacji, będących w tym samym stopniu pokrewieństwa względem osoby niepełnosprawnej. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego kto z takich osób winien sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, iż rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. Z okoliczności niniejszej sprawy można wyprowadzić wniosek, iż taka decyzja została przez rodzinę M. S. podjęta. Brak jest natomiast wśród okoliczności sprawy takich ustaleń, z których wynikałoby, że sposób sprawowania opieki przez R. Ż. jest podważany, w szczególności, że M. S. zgłasza zastrzeżenia, wskazując chociażby, iż skarżąca nie jest tą osobą, która powinna się nią opiekować. Organy i Sąd I instancji nie miały zatem podstaw aby kwestionować fakt sprawowania opieki, jej efektywność i istnienie owej szczególnej relacji między matką i córką, która legła u podstaw opieki sprawowanej przez skarżącą. W tym kontekście należy dostrzec, iż przepisy u.ś.r. nie dają organom i Sądowi I instancji instrumentów prawnych do swoistego "racjonalizowania" sposobu sprawowania opieki przez wskazywanie, które z dzieci M. S. opiekę tą mogłyby wykonywać efektywniej niż skarżąca, choćby z uwagi na tożsamość miejsca zamieszkania z niepełnosprawną matką. Trafnie dostrzega autor kasacji, iż wykonywanie wobec niepełnosprawnej matki czynności opiekuńczych o osobistym, częstokroć intymnym charakterze, dodatkowo podkreśla konieczność istnienia szczególnej relacji zaufania między opiekunem a podopiecznym. Istnienie takich relacji między matką i córką jest oczywiste, a w konsekwencji brak jest podstaw aby kwestionować z powyższego punktu widzenia sprawowaną przez skarżącą opiekę" (wyrok NSA z 23 listopada 2021r., I OSK 786/21).

NSA w wyroku z 14 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 195/23, wskazał: "Wymaga także zwrócenia uwagi, że z treści art.17 ust.1 u.ś.r. nie wynika, aby przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność istnienia, oprócz skarżącej innych osób obowiązanych do alimentacji i uprawnionych do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym, jeśli jest kilka osób zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu, to można przyznać świadczenie jednej z tych osób – tej, która spełnia warunki wymagane art.17 ust.1 u.ś.r." (podobnie NSA: w wyroku z 13 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 127/23; wyroku z 6 lutego 2024 r. I OSK 157/23; 9 sierpnia 2023 r. o sygn. akt I OSK 1661/22).

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd podziela bowiem pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element stanu faktycznego mogący mieć wpływ na ustalenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Element ten musi być poddany szerszej analizie, zawsze mając na uwadze konkretny stan faktyczny danej sprawy. Powyższego w przedmiotowej sprawie zabrakło.

Dokonując analizy przesłanek z art. 17 organ pominął złożoną przez skarżącą dokumentację medyczną obrazująca stan zdrowia matki (tj. m.in. , nie zaprezentował rzetelnego opisu, ani tym bardziej nie dokonał analizy zakresu czynności wykonywanych przez skarżącą w ramach opieki sprawowanej nad matką, pomijając stan zdrowia niepełnosprawnej ustalony w wywiadzie środowiskowym oraz podany przez skarżącą. Analiza tego aspektu sprawy była przy tym kluczowa z punktu widzenia tego, czy istnieć może w tej sprawie związek przyczynowy między tą opieką, a rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia przez skarżącą.

Mając powyższe na uwadze należy uznać, że zaskarżone rozstrzygnięcia organów administracji obu instancji uznać należy za wydane z istotnym, i mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, naruszeniem art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 79a i art. 80 k.p.a.

Prowadząc ponowne postępowanie organ uwzględnieni ocenę prawną wyrażoną przez Sąd. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ uzupełni materiał dowodowy i ustali czy oraz w jakiej ewentualnie dacie skarżąca zaprzestała działalności rolniczej – biorąc pod uwagę zarówno daty kierowana przez skarżącą wniosków i oświadczeń w przedmiocie dopłat rolnych, jak i daty faktycznego wykonania ostatnich prac rolnych w prowadzonym dotychczas gospodarstwie.

Organ weźmie też pod uwagę, że w świetle wniosków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., syn K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) sam wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w oparciu o treść art. 17 ust. 1b ustawy. W tym zakresie wnioskowanie SKO przedstawione w treści zaskarżonej decyzji zasługuje na aprobatę.

Aby zapewnić skarżącej dwuinstancyjne postępowanie administracyjne, w świetle art. 135 p.p.s.a. konieczne było uchylenie również decyzji organu I instancji. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia sformułowanego przez profesjonalnego pełnomocnika skarżącej wniosku o zasądzenie kosztów "postępowania administracyjnego". O kosztach postępowania administracyjnego traktuje dział IX kodeksu postępowania administracyjnego – koszty te nie są natomiast objęte hipotezą art. 200 ani art. 205 p.p.s.a., wobec czego Sąd nie jest władny o nich orzekać. Z kolei wniosek o przyznanie kosztów postępowania sądowego nie został złożony ani też nie zachodzą okoliczności opisane w art. 210 § 2 p.p.s.a.