Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 2977/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 13 § 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 7 i art. 8 § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Pruszyński (sprawozdawca), Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak, po rozpoznaniu w dniu 5 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Z. sp. z o.o. z siedzibą w C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 września 2020 r. sygn. akt I SA/Sz 557/20 w sprawie ze skargi Z. sp. z o.o. z siedzibą w C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 19 czerwca 2020 r. nr 3201-IEE3.711.93.2020.3; 3201-IEE3.2.711.89.2020.1503 w przedmiocie zwolnienia z egzekucji części środków z zajętej wierzytelności 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Z. sp. z o.o. z siedzibą w C. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrok sądu pierwszej instancji.

Wyrokiem z 16 września 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 557/20, Wojewódzki

Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę Z. sp. z o.o. z siedzibą w C. (dalej: skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z 19 czerwca 2020 r., nr 3201-IEE3.711.93.2020.3; 3201-IEE3.2.711.89.2020.1503 w przedmiocie zwolnienia z egzekucji. Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

2. Skarga kasacyjna.

Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji wniosła skarżąca. Działający w jej imieniu pełnomocnik na podstawie art. 174 pkt 1 oraz pkt 2 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z poźn. zm.; dalej: p.p.s.a.) zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.:

– art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym (Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., zw. dalej: u.p.e.a.) poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że organ prowadzący postępowanie zabezpieczające ma możliwość dokonania zwolnienia składnika majątkowego spod zajęcia jedynie w sytuacji, w której zobowiązany złoży stosowny wniosek, wykaże istnienie po jego stronie ważnego interesu oraz zostaną przez niego wskazane inne składniki majątkowe, z których możliwe jest prowadzenie czynności w toku postępowania zabezpieczającego i zabezpieczenie potencjalnych należności, podczas gdy prawidłowa wykładnia przedmiotowej normy prowadzi do wniosku, iż możliwość zwolnienia spod zajęcia określonych składników majątkowych istnieje w sytuacji, w której zobowiązany złoży stosowny wniosek oraz wykaże istnienie po jego stronie ważnego interesu, zaś norma ta nie przewiduje konieczności wskazania przez zobowiązanego innego majątku, do którego możliwe jest skierowanie postępowania zabezpieczającego;

– art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 13 § 1 u.p.e.a., poprzez błędną ocenę spełnienia przesłanki ważnego interesu, przy braku uwzględnienia i należytego zbadania faktycznej sytuacji spółki, co doprowadziło do braku zastosowania

w sprawie instytucji zwolnienia spod egzekucji;

– art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 8 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.), przez oddalenie skargi, mimo że istniały podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonego postanowienia z uwagi na naruszenie w toku postępowania administracyjnego przepisów postępowania wskazanych powyżej, które miało wpływ na wynik sprawy, w kontekście prawidłowego wyjaśnienia ważnego interesu zobowiązanego w sprawie oraz prowadzenia sprawy przez organ w sposób niebudzący zaufania i nastawiony antagonistycznie do skarżącej.

Wobec powyższego autor skargi kasacyjnej wniósł:

1. na podstawie art. 185 p.p.s.a - o uchylenie przedmiotowego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji;

2. na podstawie art. 203 p.p.s.a. - o zasądzeniu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych;

3. na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. - o rozpoznanie niniejszej sprawy na rozprawie.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie, zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Zarządzeniem z 4 lipca 2023 r. w trybie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy

z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.) Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej skierował sprawę na posiedzenie niejawne.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga kasacyjna jest niezasadna.

Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.

Za niezasadny należy uznać zarzut dotyczący błędnej wykładni art. 13 § 1 u.p.e.a., który stanowił podstawę prawną rozpoznania wniosku skarżącej o zwolnienie z egzekucji części wierzytelności pieniężnej.

Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Przez zwolnienie spod egzekucji należy rozumieć niepodejmowanie lub odstąpienie od egzekucji z całości lub części składników majątkowych zobowiązanego – art. 1a pkt 21 u.p.e.a.

Celem instytucji zwolnienia z egzekucji jest eliminowanie sytuacji zmierzających do wyrządzenia zobowiązanemu nadmiernych dolegliwości. Pozwala ona na zmniejszenie uciążliwości egzekucji wówczas, gdy ta jest prowadzona ze składnika majątkowego szczególnie ważnego dla zobowiązanego. W tym zakresie należy mieć jednak na uwadze, że uciążliwość egzekucji nie może stanowić samodzielnej przesłanki przesądzającej o zwolnieniu z egzekucji, ponieważ istotą postępowania egzekucyjnego jest przymusowa ingerencja w sytuację majątkową zobowiązanego w celu wyegzekwowania należności publicznoprawnej, co z zasady jest dolegliwe. Egzekucja jest następstwem zaniechania przez podmiot zobowiązany dobrowolnej zapłaty ciążącej na nim należności. Celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania, w sposób przymusowy, obowiązków ciążących na zobowiązanym. Postępowanie egzekucyjne musi być zatem z jednej strony skuteczne, z drugiej zaś organ winien stosować środki, które zostały przewidziane w ustawie, winien też brać pod uwagę, aby były one jak najmniej uciążliwe dla dłużnika.

Podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego z egzekucji jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu" zobowiązanego. Przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności konkretnej sprawy. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria (por. wyrok NSA z 16 października 2009 r., II FSK 789/08).

Uwzględnienie wniosku o zwolnienie z egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji (zob. wyrok NSA z 10 czerwca 2014 r., II FSK 1791/12). Należy przyjąć, że skoro ustawodawca nie zabezpiecza obecnie interesów wierzyciela, uzależniając od jego zgody możliwość pozytywnego rozpatrzenia wniosku zobowiązanego o zwolnienie z egzekucji, to okolicznościom związanym z ważnym interesem zobowiązanego można przeciwstawiać okoliczności związane z interesem wierzyciela. W szczególności niemożność zaspokojenia wierzyciela może być rozpatrywana w kontekście ważnego interesu zobowiązanego. W tym zakresie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że zobowiązany musi nie tylko przedstawić argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych (zob. np. wyrok WSA w Łodzi z 16 stycznia 2008 r., I SA/Łd 997/07, wyrok NSA z 1 czerwca 2016 r., II GSK 154/15). Dokonując wykładni przesłanek określonych w art. 13 § 1 u.p.e.a. należy mieć bowiem na uwadze podstawowy cel postępowania egzekucyjnego, jakim jest zaspokojenie stwierdzonej tytułem wykonawczym wierzytelności. To z kolei nakłada na organ egzekucyjny obowiązek między innymi rozważenia, czy wskazane przez zobowiązanego inne sposoby zaspokojenia wierzyciela ze składników majątkowych zobowiązanego wierzyciela, faktycznie mogą doprowadzić do realizacji podstawowego celu egzekucji.

Istotną cechą instytucji z art. 13 § 1 u.p.e.a. jest to, że działa ona na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o tzw. uznanie administracyjne. Takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyrok NSA z 13 września 2017 r., II FSK 2090/15). To oznacza, że nawet stwierdzenie przez organ wszystkich przesłanek do zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. nie obliguje go do tego, lecz stwarza tylko dla organu taką możliwość, i to poddaną kontroli sądowoadministracyjnej w ograniczonym zakresie.

Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty dotyczące braku prawidłowego wyjaśnienia ważnego interesu zobowiązanego w sprawie oraz prowadzenia sprawy przez organ w sposób niebudzący zaufania.

W niniejszej sprawie, skarżąca uzasadniała złożony wniosek tym, że spółce potrzebne są środki pieniężne na spłatę zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. We wniosku (i jego uzupełnieniu) wskazano, że prowadzona działalność gospodarcza związana z pozyskiwaniem torfu wiąże się z koniecznością poniesienia dodatkowych kosztów. Brak możliwości zebrania odpowiedniej ilości torfu może grozić spółce wszczęciem postępowania upadłościowego.

Okoliczności te zostały uwzględnione w analizie dokonanej przez organy obu instancji. Organ I instancji potwierdził, że ważnym interesem zobowiązanego jest posiadanie środków na spłatę zobowiązań publiczno-prawnych. Jednocześnie wskazał, że zwolnienie spod egzekucji określonych składników majątkowych nie powinno doprowadzić do udaremnienia podstawowego celu egzekucji, którym jest wykonanie przez zobowiązanego ciążącego na nim obowiązku. W związku z tym organ egzekucyjny przychylił się do wniosku w części i zwolnił wierzytelność w wysokości 73.737,34 zł.

Organy trafnie wskazały, że dochodzona należność jest znacznej wysokości (2.516.713 zł), a jedynym skutecznie zastosowanym środkiem egzekucyjnym jest zajęcie wierzytelności. Spółka nie posiada bowiem maszyn ani majątku ruchomego.

W wydanych decyzjach zauważono również, że na wniosek skarżącej organ egzekucyjny już trzykrotnie rozstrzygał w przedmiocie zwolnienia zajętej wierzytelności, uwzględniając jej wnioski, a mianowicie: w dniu 27 stycznia 2020 r. wniosek uwzględniono w całości, a kwota zwolnienia wyniosła 84.991,49 zł; w dniu 12 lutego 2020 r. wniosek został uwzględniony w części, tj. kwota zwolnienia wyniosła 55.925,70 zł, nie uwzględniono wnioskowanej kwoty na opłatę za bezumowne korzystanie z nieruchomości Skarbu Państwa w wysokości 12.346,57 zł, na którą spółka otrzymała już środki, ponieważ wnioskowała o ich zwolnienie 27 stycznia 2020 r., ponadto nie uwzględniono wniosku w części dotyczącej zwolnienia na wynagrodzenie w wysokości 4.331,99 zł z uwagi na brak dołączenia listy płac; w dniu 11 marca 2020 r. wniosek został uwzględniony w części, tj. kwota zwolnienia wyniosła 74.689,40 zł z pominięciem kwoty 4.617,47 zł z uwagi na niezałączenie do wniosku listy płac.

Sąd pierwszej instancji zasadnie podzielił argumentację organu, że nie można z rozwiązania przewidzianego w art. 13 § 1 u.p.e.a. czynić źródła finansowania bieżących zobowiązań spółki poprzez uwzględnianie składanych kolejno wniosków. Przeciwnie, to skarżąca decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej powinna uwzględniać ryzyko wystąpienia trudności finansowych z tą działalnością związanych. Niepodejmowanie lub odstąpienie od egzekucji zajętego składnika majątkowego zobowiązanego potencjalnie pozbawiłoby organ egzekucyjny jakikolwiek możliwości dochodzenia ciążącego na nim obowiązku lub wydłużyłoby znacznie prowadzone postępowanie i mogłoby w perspektywie czasu prowadzić do bezskuteczności egzekucji.

Organy obu instancji poddały zatem ocenie złożony wniosek i przedstawioną tam argumentację. Nie można skutecznie zarzucać, że w wydanych postanowieniach nie odniesiono się do okoliczności, które nie były podnoszone w postępowaniu egzekucyjnym. Ponownie należy podkreślić, że stwierdzenie wystąpienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego umożliwiło częściowe uwzględnienie przedstawionego żądania. Organ działając w ramach uznania administracyjnego może samodzielnie zdecydować o zakresie uwzględnienia zgłoszonego wniosku. W zaskarżonym postanowieniu wyjaśniono przyczyny częściowego zwolnienia z egzekucji zajętej wierzytelności.

Z tych względów nie było podstaw do stwierdzenia naruszenia art. 13 § 1 u.p.e.a. oraz art. 7 i art. 8 § 1 k.p.a.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a.

SWSA(del.) Bogusław Woźniak SNSA Jacek Pruszyński SNSA Sławomir Presnarowicz [pic]