Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 3120/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-02-23 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok z art. 179a ustawy PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa, sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), Protokolant referent Agata Szczepanik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2024 r. skargi kasacyjnej Izby Administracji Skarbowej w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 3120/21 w sprawie ze skarg Gminy S. i Izby Administracji Skarbowej w K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 października 2021 r. nr GZ.rn.625.149.2015 w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 3120/21; 2. oddala skargi; 3. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewoda Małopolski (dalej również jako "Wojewoda/organ I instancji"), po rozpatrzeniu wniosku W. T., R. T., S. T., R. P., V. F., S. V. i A. T., działając na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51, dalej także jako "rozporządzenie") w związku z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, ze zm., dalej również jako "dekret"), decyzją z 14 kwietnia 2015 r., nr WS-III.7515.1.17.2011.KW, stwierdził, że:

1) parcela katastralna pb nr [...] w granicach, w jakich weszła w skład działki ewidencyjnej nr [...]., położona obecnie w [...] (poprzednio [...]) przy ul. [...] – nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu;

2) parcele katastralne pgr nr: [...] w granicach, w jakich weszły w skład działek ewidencyjnych nr: [...], położone obecnie w [...] (poprzednio [...]) przy ul. [...] – podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu;

3) umorzył postępowanie administracyjne w stosunku do parceli katastralnej pb nr [...].

W wyniku rozpatrzenia odwołania wnioskodawców, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej również jako "Minister/organ"), decyzją z 28 października 2021 r., nr GZ.rn-625.149.2015: w punkcie 1 – utrzymał w mocy punkt 1 i 3 decyzji Wojewody Małopolskiego, w punkcie 2 – uchylił punkt 2 decyzji Wojewody Małopolskiego, natomiast w punkcie 3 – stwierdził, że parcele katastralne pgr nr: [...] w granicach, w jakich weszły one w skład działek ewidencyjnych nr: [...], położone w [...] przy ul. [...], nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

W uzasadnieniu swojej decyzji Minister przytoczył treść przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, a następnie § 5 rozporządzenia wskazując, że strona kwestionująca przejęcie majątku mogła ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Podkreślił następnie, że pojęcie "nieruchomość ziemska" nie zostało unormowane przez ustawodawcę, zatem należy zastosować jej wykładnię dokonaną przez Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89 (OTK z 1990 r., poz. 26). Trybunał uznał, że przez pojęcie to należy rozumieć nieruchomość ziemską o charakterze rolniczym, a intencją ówczesnego ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej lub sadowniczej. Ocena, czy część określonej nieruchomości podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu wymaga zbadania, czy nieruchomości lub ich części były lub mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej lub sadowniczej, a następnie, czy między tą częścią a pozostałą – rolniczą – częścią majątku zachodzi tzw. związek funkcjonalny. Powołując się następnie na orzecznictwo sądów administracyjnych Minister zaznaczył, że pomimo okoliczności, iż majątki ziemskie stanowiły zazwyczaj jednolite kompleksy, na potrzeby postępowań związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej konieczne jest ustalenie, które z wchodzących w ich skład nieruchomości miały charakter rolniczy.

Minister zaznaczył, że objęte wnioskiem nieruchomości były częścią majątku "[...]", stanowiącego zarówno w dniu 1 września 1939 r., jak i w dniu 13 września 1944 r., własność J. T. Majątek został nabyty od matki A. T., na podstawie aktu darowizny z dnia 5 stycznia 1932 r., nr rep. 53.702, sporządzonego przed notariuszem dr J. M. Uchwałą z dnia 15 sierpnia 1932 r., L. tab. 897/32, zostało wpisane do księgi wieczystej prawo własności dóbr tabularnych na rzecz J. T., w tym m.in. dobra tabularne [...] objęte wykazem hipotecznym Iwh [...] ks. gr. dla większych posiadłości.

Majątek ten, obejmujący powierzchnię 125,6 ha, w tym 82,7 ha użytków rolnych, przejęty został na rzecz Skarbu Państwa na mocy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i wpisany do realności objętej Iwh [...] ks. gr. gm. kat. [...], jako własność Skarbu Państwa. Aktualne numery działek objętych przedmiotowym postępowaniem ustalono na podstawie Synchronizacji - porównania parcel katastralnych z działkami ewidencyjnymi, sporządzonej przez geodetę uprawnionego Z. S. oraz Porównania kataster - ewidencja, wykonanego przez geodetę uprawnionego J. Z.

Ustalenia dotyczące położenia i funkcjonowania analizowanej części majątku "[...]" zostały dokonane przez Ministra na podstawie zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, a w szczególności pisma adwokata I. H. z 20 grudnia 1947 r. (k. 146), zeznań świadka J. J. pochodzących z protokołu rozprawy przed Sądem Grodzkim w [...] z dnia 8 kwietnia 1949 r. (k. 144), planu rozparcelowanego majątku [...] (k. 677), rejestru parcelowego Gromady [...] z 1948 r. (k. 838), zaświadczenia urzędowego wydanego przez Starostwo Powiatowe [...] w dniu 30 kwietnia 1949 r. (k. 220), szkicu odręcznego "Grunta [...]" (k. 75), protokołu z dnia 23 lutego 1950 r. (k. 41), pisma Burmistrza [...] skierowanego do Referatu Rolnictwa i Reform Rolnych (k. 197) oraz zeznań świadków: J. B., J. H., S. C., K. S. i S. R., złożonych na rozprawach administracyjnych w dniach 26 sierpnia 2009 r. (k. 168-175), 25 września 2009 r. (k. 181-188) i 2 grudnia 2011 r. (k. 581-586).

Minister wyjaśnił, że nieruchomość objęta niniejszym postępowaniem stanowiła wybudowany w XIX w. budynek mieszkalny oraz budynek gospodarczy przeznaczony na potrzeby mieszkańców (oba posadowione na parceli pb nr [...]) otoczone przydomowym ogrodem (parcele [...] i [...]). Kompleks ten znajdował się w granicach administracyjnych miasta [...] (obecnie [...]), w granicach: od południa - ul. [...], od północy - tory kolejowe linii [...], od wschodu graniczył z budynkami dawnego browaru wykorzystywanymi na cele fabryczne, a od zachodu z domem mieszkalnym otoczonym ogrodem przydomowym, w którym zamieszkiwał z rodziną pan P. – księgowy majątku folwarku [...].

Minister uznał, że brak jest podstaw, aby uznać, że opisana powyżej nieruchomość była lub mogłaby być wykorzystywana dla celów prowadzenia działalności rolniczej i jako taka nieprzydatna była dla celów reformy rolnej. Wyjaśnił, że w budynku mieszkalnym, zamieszkiwali z rodzinami pan P. - nadzorca Stawów [...], pan S. - opiekun zbiorów bibliotecznych znajdujących się na zamku w [...], pan H. - zawiadowca stacji, pan S. - elektryk zatrudniony w elektrowni w [...] oraz pani S. - wdowa po urzędniku sądowym. Na tej podstawie organ przyjął, że budynek posadowiony na parceli pb nr [...] miał charakter mieszkalny. Nie było w nim bowiem pomieszczeń mogących służyć jakiejkolwiek działalności wytwórczej w rolnictwie, ani też biur służących do administrowania majątkiem. Pozbawiony był zatem związków z rolniczą częścią majątku T., nie był wykorzystywane na cele rolnicze, i jako taki nie mógł służyć celom reformy rolnej.

W zakresie zaś pozostałej części badanej nieruchomości, organ wyjaśnił, że zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że na parcelach [...] i [...] umiejscowiony był ogród owocowo-warzywny. Jedynie w zeznaniach J. H., autora książki "[...] i okolice", który urodził się już po dacie przejęcia nieruchomości, wskazano, że "za budynkami na parceli [...] były pola". Organ przyjął jednak, na podstawie zeznań świadka K. S. oraz treści zaświadczenia urzędowego wydanego przez Starostwo Powiatowe [...] w dniu 30 kwietnia 1949 r., że grunty orne wchodzące w skład majątku [...] znajdowały się po północnej stronie linii kolejowej [...]. Parcele [...] i [...], ze względu na swoją lokalizację, powierzchnię oraz sposób wykorzystania nie mogły mieć jednak żadnego rolniczego znaczenia i nie były funkcjonalnie powiązane z częścią rolniczą majątku należącego do J. T. Położone były częściowo w bezpośrednim sąsiedztwie torów kolejowych, na terenach miejskich, w obszarze zwartych gruntów mieszkaniowo - usługowych, a zatem z racji samego położenia grunty te nie mogły mieć i nie miały żadnego rolniczego znaczenia. Ponadto grunty te były zlokalizowane na obszarze, gdzie dominującą była inna funkcja użytkowa. W ich bezpośrednim sąsiedztwie zlokalizowane były bowiem grunty i budynki, które nie były użytkowane rolniczo, tj. domy osób fizycznych, tj. P. (nr [...]), K. (nr [...]) i J. (nr [...]), budynek tzw. Ochronki (nr [...]), budynki tzw. Mordowni (nr [...]) oraz budynki po byłym browarze.

Minister wyjaśnił również, że z uwagi na treść pisma z dnia 1 marca 2010 r., w którym pełnomocnik wnioskodawców poinformował o wycofaniu wniosku o stwierdzenie, że parcela katastralna pb nr [...] nie podlegała pod działanie przepisów dekretu, Wojewoda Małopolski zasadnie umorzył postępowanie w odniesieniu do tej nieruchomości.

Minister w bardzo obszerny sposób odniósł się następnie do zarzutów odwołania.

W piśmie z 30 listopada 2021 r. skargę (zarejestrowaną pod sygnaturą akt I SA/Wa 3120/21) na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 28 października 2021 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Gmina [...] (dalej również jako "Skarżąca I"), reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżając tę decyzję w części dotyczącej punktu 1 w zakresie w jakim organ utrzymał w mocy punkt 1 decyzji Wojewody, oraz punktów 2 i 3. Decyzji tej Skarżąca I zarzuciła:

1) nieważność zaskarżonej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez oparcie decyzji II jaki i I instancji na orzecznictwie sądowym oraz pozaustawowej przesłance "związku funkcjonalnego" i pominięcie obowiązujących konstytucyjnie określonych w art. 87 - źródeł prawa, oraz niezastosowanie wykładni językowej i celowościowej postanowień dekretu, co narusza szereg postanowień k.p.a., a w szczególności art. 6 i art. 7;

2) rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, polegające na zastosowaniu innych, niż określone w tym przepisie przesłanek podpadania pod działanie dekretu, podczas gdy prawidłowo organ winien wziąć pod uwagę jedynie normy obszarowe (wielkość areału), które w ustalonym stanie faktycznym zostały spełnione;

3) rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie, polegające na błędnym uznaniu, iż organy administracji mogą badać czy poszczególne, nawet niewielkie fragmenty nieruchomości ziemskiej, przekraczającej ponad 100 ha, podpadają pod działanie tego przepisu, podczas, gdy z jego treści wynika, iż pod działanie dekretu, podpadały całe nieruchomości ziemskie o określonym areale, a nie ich poszczególne fragmenty;

4) przyjęcie, jako podstawy prawnej decyzji rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10 poz. 51 z późniejszymi zmianami), pomimo stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 1 marca 2010 r., sygn. akt P 107/08, iż akt ten utracił moc prawną, podczas gdy organ II instancji odmawiając mocy prawnej temu wyrokowi i nie uwzględniając jego postanowień, jednocześnie przywołuje poglądy Trybunału Konstytucyjnego, korzystne dla wnioskodawców, co narusza art. 87 Konstytucji oraz art. 6, art. 7 oraz art. 107 § 1 k.p.a., nakazujący działanie na podstawie prawa i realizacje zasady prawdy obiektywnej, co skutkuje rażącym naruszeniem postanowień art. 2 i art. 7 Konstytucji;

5) naruszenie art. 1, art. 2 ust. 1 lit. e dekretu poprzez błędną wykładnię pojęcia "nieruchomość ziemska" i "związek funkcjonalny" oraz błędną wykładnię celów reformy rolnej, w sposób sprzeczny z uchwałą Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. W 3/89 oraz uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2006 r., sygn. akt OPS 2/06;

6) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż parcele katastralne pb nr [...] w granicach w jakich weszła ona w skład działki ewidencyjnej nr [...], oraz [...] i [...] w granicach, w jakich weszły one w skład działek ewidencyjnych nr [...], nie wypełniało żadnych celów reformy rolnej, przy jednoczesnym braku wnikliwego zbadania powyższych okoliczności przez organ II instancji, podczas gdy w sposób ewidentny przejęcie tych gruntów wypełniało cel reformy w postaci zarezerwowania odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, albowiem tereny te zostały ewidentnie wykorzystane do rozbudowy miasta [...] w zakresie przemysłowym - powstała tam [...], co wypełniło niewątpliwie jeden z celów tej reformy;

7) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezpodstawnym przyjęciu, iż parcele katastralne pb nr [...] w granicach w jakich weszła ona w skład działki ewidencyjnej nr [...] w granicach, w jakich weszły one w skład działek ewidencyjnych nr [...], nie stanowiły w żadnym stopniu terenu o charakterze rolnym, podczas gdy dowody zebrane w sprawie potwierdzają taki charakter nieruchomości znajdującej się za budynkiem położonym na parceli pb nr [...], a sam organ stwierdza również, iż do budynku mieszkalnego przylegał teren, który stanowił ogród owocowo-warzywny, który ze swej istoty ma charakter rolny, co powoduje, iż teren ten podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W oparciu o powyższe Skarżąca I wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie uchylenie jej w zaskarżonej części. Wniosła również o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Ministra w części dotyczącej punktów 1-3 decyzji oraz o dopuszczenie dowodu z załączonego do skargi zdjęcia, na okoliczność wykorzystywania spornych nieruchomości zgodnie z celami reformy rolnej.

W piśmie z 1 grudnia 2021 r. skargę (zarejestrowaną pod sygnaturą akt I SA/Wa 3121/21) na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 28 października 2021 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Izba Administracji Skarbowej w [...] (dalej również jako "Skarżąca II"), reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżając tę decyzję w części dotyczącej punktów 2 i 3 w zakresie obecnej działki ewidencyjnej nr [...]. Decyzji tej Skarżąca II zarzuciła:

1) obrazę prawa materialnego, a w szczególności art. 2 ust. 1 lit. e dekretu poprzez błędną jego wykładnię poprzez niewłaściwe ustalenie, że działka ewidencyjna o nr [...] o pow. 765 m2 nie była funkcjonalnie powiązana z częścią rolniczą majątku ziemskiego należącego do J. T. i jako taka nie podpadała pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 7 oraz 77 k.p.a. przez rażąco dowolne, bezpodstawne i niezgodne z zasadami logicznego rozumowania przyjęcie przez organ administracji II instancji, że pomimo iż wyżej opisana działka miała charakter rolny (był na niej umiejscowiony ogród owocowo-warzywny) to nie była częścią rolniczą w/w majątku ziemskiego, pomimo iż logicznym jest przyjęcie, iż skora działka ewidencyjna o nr [...] była działką rolną to była częścią rolniczą w/w majątku ziemskiego i jako tak podpadała pod § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. (Dz. U. z 1945r. Nr 10, poz.51 z późn.zm.).

Z podanych wyżej przyczyn Skarżąca II wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej pkt 2 i 3 w zakresie dotyczącym działki ewidencyjnej o nr [...] i zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego. W uzasadnieniu skargi Skarżąca II wskazała dodatkowe argumenty na poparcie postawionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie obu skarg, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z 21 lutego 2022 r. Sąd odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z 28 marca 2022 r., na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm., dalej: p.p.s.a.), Sąd postanowił sprawy o sygn. akt I SA/Wa 3120/21 oraz I SA/Wa 3121/21 połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadzić pod sygn. akt I SA/Wa 3120/21.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 15 września 2022 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, o czym strony zostały powiadomione.

W piśmie procesowym z 29 września 2022 r. pełnomocnik uczestników postępowania: A. T., R. P., S. T., M. T., S. V., V. F., M. T., S. M. oraz A V. – wniósł o oddalenie skarg.

W piśmie z 30 września 2022 r. pełnomocnik Skarżącej II przedstawił dodatkowe stanowisko w sprawie.

Postanowieniem z 15 listopada 2022 r. Sąd oddalił wniosek dowodowy zawarty w skardze Skarżącej I.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 listopada 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 3120/21 oddalił skargi.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Skarżąca II (pismem z 9 stycznia 2023 r.). Zarzucono w niej, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., naruszenie:

1) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz 151 p.p.s.a. w zw. z 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi na zaskarżoną decyzję pomimo naruszenia przez organ II instancji przepisów art. 7 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. przez rażąco dowolne przyjęcie, że w sprawie tej rejestr parcelowy Gromady [...] z 1948 r. nie odzwierciedla stanu faktycznego i bezpodstawne przyjęcie przez Sąd, iż opisana działka nie miała w 1944 r. charakteru rolnego (i nie mogła być wykorzystywana w tym charakterze) przez co nie była częścią rolniczą ww. majątku ziemskiego pomimo iż zebrany w sprawie materiał dowodowy dotyczący majątku ziemskiego – folwark "[...]" w postaci kwerendy przeprowadzonej przez Muzeum w [...], szkiców sytuacyjnych, zeznań świadków i licznych zdjęć pozwala ustalić, iż ww. działka była wykorzystywana jako użytek rolny – ogród owocowo-warzywny i tym samym podpadała pod § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.), co mogło mieć wpływ na wynik sprawy z uwagi na fakt, że gdyby Sąd dokonał prawidłowej oceny rozstrzygnięcia organu administracyjnego II instancji pod względem zgodności z powołanymi przepisami, to musiałby skargę uwzględnić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.,

2) przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust 1 lit. 3 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1944 r. Nr 4, poz. 17) oraz § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez nietrafne i dowolne przyjęcie, iż działka ewidencyjna o nr [...] o pow. 765 m2 nie miała charakteru rolnego i nie była funkcjonalnie powiązana z częścią rolniczą majątku ziemskiego – folwark "[...]" o łącznej powierzchni 125,60 ha należącej do J. T. i nie podpadały pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, podczas gdyby Sąd prawidłowo zastosował przedmiotowy przepis to uwzględniłby skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Skarżąca II w konsekwencji wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającej go zaskarżonej decyzji, w zakresie co najmniej działki o numerze ew. [...] albo o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Ponadto wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Pismem z 17 stycznia 2023 r. adwokat P. B. poinformował, że w dniu

[...] października 2022 r. zmarł A. T.

Postanowieniem z 20 czerwca 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zawiesił postępowanie międzyinstancyjne, wobec konieczności ustalenia następców prawnych zmarłego A. T.

Pismem z 10 października 2023 r. adwokat P. B. wskazał, że na podstawie Europejskiego poświadczenia dziedziczenia z 1 sierpnia 2023 r. spadek po zmarłym A. T. nabyły, w częściach równych, jego dzieci: S. T., A. T. oraz L. T. Wobec powyższego postanowieniem z 10 stycznia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podjął zawieszone postępowanie.

Sędzia sprawozdawca stwierdził, że zachodzą podstawy do zastosowania art. 179a p.p.s.a. i z uwagi na to zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 18 stycznia 2024 r. w sprawie została wyznaczona rozprawa w trybie autokontroli.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

w pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 179a p.p.s.a., jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka nieważności postępowania sądowego zakończonego wyrokiem z 15 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 3120/21, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a.

Z pisma adwokata P. B. oraz załączonego do niego kopii aktu zgonu (wraz z dołączonym tłumaczeniem przysięgłym) wynika, że [...] października 2022 r., czyli przed wydaniem wyroku w tej sprawie, zmarła jedna ze stron postępowania, tj. A. T.

Skierowane zatem rozstrzygnięcia Sądu do osoby nieżyjącej wywołuje konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego z przyczyny, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Pozbawienie stron postępowania sądowoadministracyjnego możności obrony ich praw obligowało Sąd do uchylenia, w ramach tzw. autokontroli, wyroku z 15 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 3120/21 i przystąpienie do ponownego rozpatrzenia sprawy.

Wyrok wydany wobec osoby zmarłej jest – zgodnie z utrwalonym orzecznictwem – obarczony wadą nieważności (wyrok NSA z 29 września 2017r., sygn. akt II FSK 2305/15, LEX nr 2402227). Zdolność sądowa podmiotów postępowania sądowoadministracyjnego jest bezwzględną przesłanką procesową. Cecha ta pozwala na skuteczne przeprowadzenie ważnego postępowania przed sądem administracyjnym z udziałem danego podmiotu w charakterze strony. Utrata zdolności sądowej przez osobę fizyczną następuje z chwilą śmierci (art. 8 § 1 k.c.). (por. wyrok NSA z 7 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2493/15, LEX nr 2335143).

Z tego powodu rozpoznając sprawę w trybie art. 179 p.p.s.a. Sąd w punkcie 1 sentencji wyroku – uchylił zaskarżony wyrok. Jedynym powodem, dla którego Sąd zdecydował rozpoznać skargę kasacyjną Skarżącej II w trybie art. 179a p.p.s.a. była omówiona powyżej nieważność postępowania, a nie uznanie, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście uzasadnione.

Jednocześnie rozpoznając merytorycznie obie skargi uznał, że nie zasługują one na uwzględnienie, czego następstwem było ich oddalenie (punkt 2 sentencji wyroku). Stąd w dalszej części uzasadnienia Sąd powtórzy ocenę przedstawioną już uprzednio w uchylonym wyroku z 15 listopada 2022 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 3120/21.

Podstawę materialnoprawną wydanych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przymusowe przejmowanie nieruchomości rolnych przez Państwo regulowane tym aktem podyktowane było interesem społeczno-gospodarczym, którego motywy zostały przedstawione w art. 1 ust. 1 zdanie drugie. Przepis ten przyjmował, że ustrój rolny w Polsce oparty będzie na silnych, zdrowych i zdolnych do wydatnej produkcji gospodarstwach, stanowiących prywatną własność ich posiadaczy. Konkretyzując tak zakreślone idee, w art. 1 ust. 2 dekretu wskazano cele, dla realizacji których niezbędne było przeprowadzenie reformy. W myśl art. 1 ust. 2 dekretu, przeprowadzenie reformy rolnej obejmowało: upełnorolnienie istniejących gospodarstw rolnych o powierzchni niżej pięciu hektarów użytków rolnych, tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców, tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej, kolonii i ogródków działkowych robotniczych, urzędniczych i rzemieślniczych, zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego. Po nowelizacji tego dekretu, która weszła w życie z dniem 19 stycznia 1945 r., dodano między innymi, że w ramach reformy rolnej możliwe jest również rezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej i melioracji. Przy tak określonych wartościach uzasadniających przyjęte rozwiązania, art. 2 ust. 1 tego dekretu stanowił, że na cele reformy rolnej przeznaczone będą "nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym", a po noweli dekretu, która weszła w życie 19 stycznia 1945 r. – "nieruchomości ziemskie".

W tym miejscu należy także przywołać pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 16 kwietnia 2021 r. (sygn. akt I OSK 2510/19) zgodnie z którym: "(...) skoro opisany wyżej sporny teren był zabudowany budynkami związanymi z działalnością tartaku, to tym samym nie mógł być on wykorzystany na cele określone w art. 1 ust. 2 lit. d) i e) dekretu PKWN, tj. jako rezerwa odpowiednich terenów dla szkół lub ośrodków podnoszenia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego oraz rezerwa terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej lub melioracji. Przywołany bowiem przepis posługuje się takim pojęciem jak: "tereny" pod którym należy rozumieć grunty, a nie znajdujące się na nich obiekty (vide: uzasadnienie uchwały składu 7 sędziów NSA z dnia 5 czerwca 2006 r. I OPS 2/06 ONSAiWSA 2006/5/123)." Mając na uwadze powyższe Sąd za niezasadny uznał zarzut skargi w tym zakresie. Z brzmienia art. 1 ust. 2 lit. d dekretu wynika bowiem, że jednym z celów reformy rolnej było zarezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast. Skoro więc budynki nie stanowią terenów, a obiekty, nie sposób zatem uznać, aby w świetle ww. przepisu przedmiotowa nieruchomość nadawała się na cele reformy rolnej.

W tym miejscu wskazać trzeba, że choć podstawowym źródłem normatywnej podstawy decyzji administracyjnej są przepisy obowiązującego prawa, to nie sposób – zwłaszcza gdy tekst prawny jest wieloznaczny – abstrahować od rozumowań interpretacyjnych właściwości języka prawnego czy systemu prawa, a nawet odwołania się w wykładni do reguł pozasystemowych, utożsamianych z celami, funkcjami czy wartościami. Pomocne w tym zakresie są orzeczenia sądów, których wypowiedzi pozwalają ustalić system wartości preferowanych w wykładni prawa. Jak zauważa się w doktrynie, orzecznictwo sądu administracyjnego nie jest bowiem ograniczone wyłącznie do ujawniania błędów, niedopatrzeń, uchybień i ułomności w stosowaniu prawa przez poddane kontroli organy administracji publicznej, (...), lecz do kształtowania takich wartości systemu prawa, którym ma być podporządkowana działalność administracji publicznej w celu zagwarantowania skutecznej ochrony prawnego interesu jednostkowego oraz interesu publicznego w granicach przedmiotowego porządku prawnego. (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Metodyka pracy sędziego w sprawach administracyjnych, Warszawa 2009, s. 89)

Z uwagi zatem na brak w dekrecie definicji sformułowania: "nieruchomość ziemska", dla jego odkodowania orzecznictwo sądów administracyjnych uznaje za konieczne odwołanie się do uzasadnienia uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89, (OTK 1990/1/26), w której Trybunał stwierdził, że "ustawodawca przez określenie nieruchomości przymiotnikiem miał na względzie te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy. Wniosek taki znajduje bowiem uzasadnienie zarówno w tytule dekretu (o przeprowadzeniu reformy rolnej), jak też w treści niektórych jego przepisów (art. 1 ust. 2 lit. a) i b), art. 6, art. 11 ust. 1) oraz w przepisach rozporządzenia wykonawczego (§ 6)". Analiza tych przepisów - zdaniem Trybunału Konstytucyjnego - prowadzi do wniosku, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tylko tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, z tym, że przez inne podmioty. W uzasadnieniu uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10 (ONSAiWSA 2011/2/23), stwierdzono, że powyższa zmiana legislacyjna nie zmieniała istoty postanowień tego dekretu co do tego jakie nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944 r. Dekret z dnia 6 września 1944 r., również po zmianach, dotyczył nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym i tylko te nieruchomości, o ile spełniały jeszcze warunki określone w dekrecie, przeszły na własność Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944 r.

Przedmiotem kontroli Sądu jest rozstrzygnięcie Ministra odnoszące się do parceli katastralnej pb nr [...] w granicach, w jakich weszła w skład działki ewidencyjnej nr [...] oraz do parcel katastralnych pgr nr: [...] i [...] w granicach, w jakich weszły w skład działek ewidencyjnych nr: [...], które to grunty położone są obecnie w [...] (poprzednio [...]) przy ul. [...]. W zakresie powyższych gruntów Minister orzekł o ich nie podpadaniu pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu (rozstrzygnięcia zawarte w punktach 1-3 zaskarżonej decyzji z 28 października 2021 r.). Przedmiotem kontroli Sądu nie jest natomiast ta cześć decyzji organów obu instancji, w których organy orzekły o umorzeniu postępowania odnośnie parceli katastralnej pb nr [...] (punkt 3 decyzji Wojewody, utrzymany następnie w mocy decyzją Ministra w punkcie 1), z uwagi na brak zaskarżenia tego rozstrzygnięcia przez żadną ze skarżących stron.

Postępowanie zakończone decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zainicjowane zostało złożonym w trybie § 5 rozporządzenia wnioskiem spadkobierców byłego właściciela, o stwierdzenie, że wymienione w nim dawne parcele gruntowe i budowlane wchodzące w skład majątku "[...]", jako niemające charakteru rolnego nie podpadały pod działanie dekretu.

Sąd wyjaśnia w tym miejscu, że możliwość prowadzenia w tym trybie postępowania przesądzona została we wspomnianej uchwale 7 sędziów NSA z 10 stycznia 2011 r., I OPS 3/10 i nie budzie jakichkolwiek wątpliwości w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych. We wspomnianej uchwale wyrażono zaś pogląd, iż postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 1 marca 2010 r., P 107/08, w którym wyrażony zostało stanowisko o utracie mocy obowiązującej § 5 rozporządzenia, nie jest "orzeczeniem" w rozumieniu art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Wskazać należy także, że właściwość organów administracyjnych do orzekania na podstawie § 5 rozporządzenia w przedmiocie objęcia danej nieruchomości przepisem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu potwierdza także orzecznictwo Sądu Najwyższego (vide: uchwała SN z dnia 17 lutego 2011 r., w sprawie III CZP 121/10, OSNC 2011/10/109; oraz uchwała SN z dnia 18 maja 2011 r., w sprawie III CZP 21/11, OSNC 2011/12/133). Sąd orzekający za nieusprawiedliwione uznał zatem argumenty skarg kwestionujące możliwość orzekania na podstawie przepisów rozporządzenia.

Odnosząc się z kolei do kwestii zarzutu dotyczącego niewłaściwej interpretacji art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, podnieść należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych od lat jednolicie przyjmuje się - w ślad za poglądem prawnym wywiedzionym w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r., W 3/89 - że przez "nieruchomość ziemską", o której mowa w tym przepisie rozumieć należy nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, tj. takie, które są lub mogą być wykorzystywane do produkcji roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej. Pojęcie to winno być przy tym interpretowane z uwzględnieniem normatywnych celów reformy rolnej , a zwłaszcza w nawiązaniu do przepisów art. 1 ust. 2 dekretu, który ustalił dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej. Dekret nie obejmował co do zasady nieruchomości nie mających charakteru rolniczego. Wyjaśnić wypada również, że nie zmieniała tego zwłaszcza nowelizacja dekretu ze stycznia 1945 r., kiedy to ze zdania pierwszego art. 2 ust 1 wykreślono wyrazy "o charakterze rolnym". Stąd nieruchomości, które takiego charakteru nie miały, mogły być przejęte na własność Skarbu Państwa w trybie dekretu tylko wówczas, gdy pozostawały w funkcjonalnym związku z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, jak np. przedsiębiorstwa przemysłu rolnego (art. 6 dekretu). W ocenie Sądu, nie ma żadnych podstaw, by przy wykładni i stosowaniu przepisów dekretu odnosić się wyłącznie do norm obszarowych, a więc bez uwzględnienia charakteru nieruchomości mających być przejętymi. Badanie zaś związku funkcjonalnego nieruchomości nierolnych z częścią rolną majątku ziemskiego jest konsekwencją owej wykładni, a nie wprowadzeniem do orzekania pozaustawowej przesłanki. Zdaniem Sad orzekającego, w taki właśnie sposób powyższy przepis interpretował również Minister, co czyni aktualne zarzuty skarg w tym zakresie nietrafionymi.

Sąd za nieusprawiedliwione uznał również argumenty skarg kwestionujące możliwość orzekania co do fragmentów nieruchomości ziemskiej, w aspekcie ich podpadania pod działanie dekretu. Wypada zauważyć, że zgodnie z treścią uchwał w składzie 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06 (ONSAiWSA 2006/5/123) oraz z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10, przepis § 5 rozporządzenia, może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W uchwałach tych Naczelny Sąd Administracyjny nie tylko przesądził o dopuszczalności dochodzenia przedmiotowego roszczenia na drodze administracyjnej, ale równocześnie dopuścił możliwość orzekania zarówno w odniesieniu do całej nieruchomości, jak i do jej części. W postępowaniu tym o podpadaniu lub niepodpadaniu danej nieruchomości pod działanie wspomnianego dekretu rozważaniom podlegały nie tylko normy obszarowe. Decydował bowiem w tym przypadku także charakter danej nieruchomości również w kontekście związku funkcjonalnego. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 22 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OSK 532/07, CBOSA, nie ma jakichkolwiek przesłanek, aby wszystkie nieruchomości wchodzące w skład danego majątku traktować jako nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, stanowiące funkcjonalną i gospodarczą całość, bez wyjaśnienia faktycznego ich charakteru. Nieruchomość ziemska w rozumieniu dekretu to nieruchomość o charakterze rolniczym lub powiązana funkcjonalnie z prowadzeniem produkcji rolnej.

W ocenie Sądu, słusznie zatem organ przyjął, że przejęta w trybie dekretu nieruchomość wchodząca w skład majątku ziemskiego "[...]" stanowiącego przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa własność J. T. składała się z części, których charakter i sposób zagospodarowania pozwalał na ich wyizolowanie celem dokonania oceny w trybie dekretu.

Powyższe rozważania stanowią punkt odniesienia dla dokonania kontroli legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji Ministra, w zakresie wypowiedzi organu co do niepodpadania parceli katastralnej pb nr [...] w granicach, w jakich weszła w skład działki ewidencyjnej nr [...], oraz do parcel katastralnych pgr nr: [...] i [...] w granicach, w jakich weszły w skład działek ewidencyjnych nr: [...], aktualnie położonych w [...] (poprzednio [...]) przy ul. [...], pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Minister uznał, że zgromadzone w sprawie materiały źródłowe oraz opracowania pozwalają na przyjęcie, że nieruchomość ta nie odpowiadała celom reformy rolnej, jako że znajdujący się na niej budynek mieszkalny oraz budynek gospodarczy wraz otaczającym je sadem/ogrodem, służącym na potrzeby jego mieszkańców, w żaden sposób nie świadczą natomiast o rolniczym charakterze tego terenu. Sąd orzekający obecnie powyższy pogląd organu podziela.

Zdaniem Sądu, organ w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny sprawy, w tym że na przedmiotowej nieruchomości o pow. 1,62 ha znajdował się budynek mieszkalny wraz z budynkiem gospodarczym (parcela nr [...]) oraz sad z ogrodem (parcele nr [...]). Po parcelacji teren ten został oznaczony jako parcela nr [...]. Nieruchomość zlokalizowana była przy ulicy [...] w miejscowości [...] (obecnie [...]) pomiędzy: od wschodu – terenem zajmowany przez dawny browar (po parcelacji parcela nr [...]), od zachodu – domem pana P. (po parcelacji parcela nr [...]), od północy – torami kolejowym linii [...], i od południa ul. [...] i dalej terenem zajmowany przez tartak (po parcelacji parcela nr [...]). Powyższe znajduje potwierdzenie m.in.: w planie rozparcelowanego majątku [...] (k. 677 akt administracyjnych), rejestrze parcelowym Gromady [...] z 1948 r. (k. 838 akt administracyjnych), szkicu odręcznym "Grunta [...]" (k. 75 akt administracyjnych), piśmie adwokata I. H. z 20 grudnia 1947 r. (k. 146) oraz zaświadczeniu urzędowym wydanym przez Starostwo Powiatowe [...] w dniu 30 kwietnia 1949 r. (k. 220 akt administracyjnych).

Sąd podzielił również stanowisko Ministra, że budynek (wybudowany w XIX w., oznaczony nr 485) posadowiony na dawnej parceli nr [...] był użytkowany na cele mieszkalne i nie było w nim pomieszczeń/biur służących administrowaniu majątkiem. Zamieszkiwany był z rodzinami przez pana P. - nadzorcę Stawów [...], pana S. - opiekuna zbiorów bibliotecznych znajdujących się na zamku w [...], pana H. - zawiadowcę stacji, pana S. - elektryka zatrudniony w elektrowni w [...] oraz panię S. - wdowę po urzędniku sądowym. Z kolei budynek gospodarczy wraz z bezpośrednio przylegającym do zabudowań sadem/ogrodem służył wyłącznie na potrzeby mieszkańców budynku mieszkalnego położonego na parceli nr [...]. Powyższy sposób wykorzystania tego terenu znajduje potwierdzenie w zeznaniach świadków wskazanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (vide: zeznania świadka J. J. pochodzące z protokołu rozprawy przed Sądem Grodzkim w [...] z 8 kwietnia 1949 r. - k. 144 akt administracyjnych, oraz zeznania świadków: J. B., J. H., S. C., K. S. i S. R., złożone na rozprawach administracyjnych w dniach 26 sierpnia 2009 r. - k. 168-175 akt administracyjnych, 25 września 2009 r. - k. 181-188 akt administracyjnych i 2 grudnia 2011 r. - k. 581-586 akt administracyjnych).

Ponadto, jak wynika z pisma Administracji Dóbr [...] z 4 sierpnia 1921 r. skierowanego do okręgowego Urzędu Ziemskiego w [...], powierzchnia folwarku "[...]" wynosiła 167,46 ha, w tym ogrody, sady, stawy i inne – 61,05 ha. Usytuowanie więc stosunkowo niewielkiego sadu/ogrodu owocowo-warzywnego przy budynku mieszkalnym na parceli nr [...] świadczy o tym, zdaniem Sądu, że był on przeznaczony na własne potrzeby mieszkańców tego budynku. Trudno więc uznać, że płody rolne z tak niewielkiego areału względem ogólnej powierzchni folwarku "[...]" były przeznaczone dla celów produkcji rolnej lub ich sprzedaży. Wspomina o tym zresztą świadek K. S. (vide: protokół przesłuchania świadka z 25 września 2009 r. – k. 185 akt administracyjnych), która zeznała, że wokół budynku mieszkalnego był ogród i sad, z których korzystali dla własnych potrzeb mieszkańcy budynku. Warty odnotowania jest tutaj fakt, że K. S. (urodzona [...] listopada 1928 r.) swoją wiedze na ten temat czerpała m.in. z bezpośrednich obserwacji – jako córka J. J. (pracownika tartaku) mieszkała bowiem w relewantnym okresie z rodzicami w sąsiedztwie parceli nr [...], tj. na terenie parceli nr [...] (vide: pismo Burmistrza [...] z 30 sierpnia 1947 r. skierowane do Referatu Rolnictwa i Reform Rolnych - k. 197 akt administracyjnych). Znaczenie zeznań tego właśnie świadka w niniejszej sprawie jest zatem kluczowe. Wobec powyższego na znaczeniu traci okoliczność wskazana przez świadka J. H. (urodzony [...] czerwca 1954 r.), że "za budynkami na parceli [...] były pola" (vide: k. 170-verte akt administracyjnych), ponieważ zeznanie te dowodzą, że świadek podane informacje uzyskał później i to od innych osób niż z własnej wiedzy i obserwacji.

Równie istotne dla niniejszej sprawy są zeznania świadka J. B. (vide: k.171-174 akt administracyjnych), która urodziła się [...] marca 1922 r., i której dziadek był zarządcą folwarku "[...]". Świadek wyjaśniła, że zarządca mieszkał na terenie folwarku, co w ocenie Sądu jest logiczne z uwagi na pełnioną przez niego funkcje oraz zakres obowiązków zarządcy. J. B. zeznała również, że to budynek nadleśnictwa (zlokalizowany na parceli pb nr [...], po przeprowadzeniu parcelacji parcela nr [...]), użytkowany był przez pana P. – głównego administratora majątku T., który mieszkał w nim ze swoją rodziną (żonę i córkę). Przeczy to zatem tezie postawionej w skardze przez Skarżącą II, że na terenie parceli nr [...] mieszkała osoba zajmująca się administrująca dobrami [...], w tym księgowy folwarku. Jak wskazała Skarżąca II, księgowy E. D. miał mieszkać w tym samym budynku co jego następca - księgowy S. P. Jak natomiast wynika z akt sprawy, księgowy o nazwisku P. mieszkał w budynku posadowionym na sąsiedniej parceli nr [...], nie zaś na parceli nr [...] (vide: protokół przesłuchania świadka K. S. z 25 września 2009 r. – k. 185 akt administracyjnych oraz pismo Burmistrza [...] z 30 sierpnia 1947 r. skierowane do Referatu Rolnictwa i Reform Rolnych - k. 197 akt administracyjnych). Niewątpliwie zatem parcela nr [...] nie była funkcjonalnie powiązana z częścią rolniczą majątku należącego do J. T., ponieważ nie była miejscem z którego sprawowano zarząd majątkiem.

Powyższe prowadzi do stwierdzenia, iż nieruchomość o pow. 1,62 ha na której znajdował się budynek mieszkalny wraz z budynkiem gospodarczym (parcela nr [...]) oraz sad z ogrodem (parcele nr [...]) nie była wykorzystywana do produkcji rolnej a stanowiła nieruchomość mieszkaniową wraz z przydomowym sadem/ogrodem. Zdaniem Sądu, obraz tego obszaru przedstawia spójną całość, który jest zagospodarowany w sposób nie pozwalający prowadzić na nim działalności rolniczej. Badany przez organ teren był przy tym w wyraźnym sposób oddzielony od rolniczej części majątku "[...]" (folwarku "[...]"), co nie pozostawia złudzeń co do jego nierolniczego charakteru. Jak wynika z akt sprawy grunty orne wchodzące w skład folwarku "[...]" znajdowały się bowiem po północnej stronie linii kolejowej [...] (vide: zaświadczenia urzędowego wydanego przez Starostwo Powiatowe [...] w dniu 30 kwietnia 1949 r. - k. 220 akt administracyjnych). Należy mieć także na względzie, że teren parceli nr [...] był zlokalizowany w części przemysłowo-mieszkalnej miasta [...] (obecnie [...]) – pomiędzy innymi budynkami mieszkalnymi, terenami zajmowanymi przez browar i tartak oraz w bezpośrednim sąsiedztwie drogi i linii kolejowej. Świadczy to o tym, zdaniem Sądu, że sporny teren nie był w żaden sposób powiązany z rolniczą częścią majątku "[...]", zaś część rolna majątku mogła bez przeszkód funkcjonować bez parceli nr [...].

Uwzględniając powyższe, organ dokonał prawidłowych ustaleń stanu faktycznego oraz właściwej jego oceny. Nie mają zatem racji skarżący twierdząc, że organ w tym zakresie popełnił błędy, które powinny skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Końcowo Sąd wyjaśnia, że choć z § 4 rozporządzenia wynika, że za użytki rolne uważa się m.in. ogrody warzywne i owocowe, to nie można jednak zupełnie abstrahować od faktycznego sposobu użytkowania gruntów. Rejestrowe oznaczenie gruntów nie może bowiem stanowić jedynego dowodu w tego rodzaju sprawach, które z uwagi na swój historyczny kontekst należą do spraw trudnych i skomplikowanych. Powinny być zatem rozstrzygane na podstawie całości dostępnego materiału archiwalnego, tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Organ uwzględnił bowiem całość materiału dowodowego sprawy, a nie tak jak życzyli by sobie tego skarżący – jedynie dane zawarte w rejestrze parcelowym Gromady [...] z 1948 r. (k. 838 akt administracyjnych), gdzie parcele katastralne pgr nr: [...] oznaczono jako "rola".

Z tych względów Sąd uznał, że decyzja Ministra w zaskarżonej części jest prawidłowa, ponieważ odpowiada prawu.

Sąd postanowił oddalić wniosek o przeprowadzenie dowodów. Wyjaśnić należy, że w myśl art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, z wyjątkiem sytuacji określonej w art. 55 § 2 p.p.s.a. Zobowiązany jest również uwzględnić, zgodnie z art. 106 § 4 p.p.s.a., powszechnie znane fakty, a także, jak wynika z art. 106 § 3 p.p.s.a., dowody uzupełniające z dokumentów. Podkreślić więc należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym możliwość prowadzenia dowodów jest wyjątkowa, bo obejmuje tylko dowód z dokumentów i tylko o tyle, że jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Przedstawione wraz ze skargą zdjęcie, nie tylko nie zostało opatrzone datą na jaką przedstawiają uwidocznioną na nich nieruchomość, ale również przedstawiają jedynie ogólny widok terenu oraz posadowionych na nim budynków z zewnątrz, uniemożliwiając tym samym dokładne ich zlokalizowanie (określenie granic i obszaru) oraz ustalenie charakteru prowadzonej tam działalności. Nie sposób zatem na ich podstawie dokonywać oceny sposobu wykorzystania przedmiotowych nieruchomości na dzień ich przejęcia. Zaznaczyć przy tym należy, że postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., nie stosuje się w przypadku, gdy zachodzi potrzeba dokonania przez organ ponownej oceny materiału dowodowego, czy też poszerzenia przez organ tego materiału. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I GSK 1254/20, CBOSA).

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł w punkcie 1 sentencji wyroku – na podstawie art. 179a w zw. z art. 182 § 2 pkt 2 p.p.s.a., natomiast w punkcie 2 sentencji wyroku – na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd wyjaśnia przy tym, że orzekając w trybie art. 179a p.p.s.a., stosownie do treści tego przepisu, rozstrzyga również o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego. Na mocy art. 207 § 2 p.p.s.a., w przypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub w części. W rozpoznanej sprawie Sąd uznał, że zasadne jest odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postepowania kasacyjnego w całości. Jak bowiem było to wskazane, jedyną przyczyną zastosowania trybu przewidzianego w art. 179a p.p.s.a było ujawnienie (i to nie na podstawie treści skargi kasacyjnej), że jedna ze stron postępowania (A. T.) w dniu wydania wyroku z 15 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 3120/21, nie żyła. Z tych względów o kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł jak w punkcie 3 sentencji wyroku.