Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 327/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2017-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 216 ust. 1, art. 136 ust.3, art.  137 ust.1, art. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 4 pkt 1, art. 2a
journal: Dz.U. 1985 nr 14 poz 60
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych.
article: art. 7, art. 77 par. 1 , art. 80
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 lipca 2017r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Wojewody z dnia [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Aktem notarialnym z dnia 30.10.1973r. Rep. A nr 10067/73 Skarb Państwa nabył od [...] prawo własności nieruchomości położonej , stanowiącej działki nr 39/1, 39/2 i 39/3 o łącznej pow. 0,2029 ha, wskazując w treści aktu że zgodnie z decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z dnia 3.04.1973r. ww. "działki przeznaczone są pod budowę trasy E-7 i na zasadzie art. 6 ust 1 ustawy z dnia 12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. nr 18 poz. 94 z 1961r.) strony w drodze rokowań doszły do porozumienia o dobrowolne odstąpienie nieruchomości na rzecz Państwa".

Aktem poświadczenia dziedziczenia z dnia 29.10.2014r. spadek po [...] nabyli: [...].

Wnioskiem z dnia 14.11.2014r. spadkobiercy [...] wystąpili o zwrot nieruchomości oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działki nr 39/1, 39/2 i 39/3, którym w ewidencji gruntów i budynków na dzień złożenia wniosku odpowiadały: działka nr A/3, część działki nr B/3 oraz część działki nr 375/11.

Pismem z dnia 19.12.2014r., Prezydent Miasta przekazał do Wojewody ww. wniosek w części dotyczącej roszczenia o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr A/3 o pow. 0,1062 ha oraz część działki nr B/3 o pow. 0,0751 ha celem wyznaczenia innego organu do jego załatwienia, wskazując jednocześnie, że działka nr A/3 stanowi dawną działkę nr 39/2 o pow. 0,0381 ha oraz część dawnej działki nr 39/1 o pow. 0,1048 ha. Natomiast działka nr B/3 stanowi część dawnej działki nr 39/1 o pow. 0,1048 ha i część dawnej działki nr 39/3 o pow. 0,0600 ha. Dla działki o nr ewid. A/3 urządzona jest księga wieczysta, w której w dziale II jako właściciel ujawniona jest Gmina [...]. Natomiast dla działki o nr ewid. B/3 urządzona jest odrębna księga wieczysta, w której w dziale II jako właściciel również ujawniona jest Gmina [...].

Pismem z dnia 30.12.2014r Wojewoda wyznaczył Starostę do rozpoznania przedmiotowego wniosku.

W toku prowadzonego postępowania Starosta ustalił, że zgodnie z miejscowym planem ogólnym zagospodarowania przestrzennego miasta [...], zatwierdzonym uchwałą nr 15/92/66 WRN z dnia 15.04.1966r., przedmiotowa nieruchomość w dacie wywłaszczenia tj. 30.10.1973r. położona była na obszarze funkcjonalnym oznaczonym na rysunku planu symbolem:

- K67 - dworzec towarowy PKP - nowy w realizacji, cały węzeł obsługi tranzytu PKP i związany z obsługą bocznicową terenów przemysłu istniejącego i projektowanego w rejonie północno- zachodnim; odgałęzienie nitki manewrowej torów z rejonu stacji ładunkowej (Niewachlów I) na południe w rejon Białogona - trasa przygotowywana /nasypy, przekopy/; duże roboty ziemne, częściowe zniekształcenie krajobrazu - warunki szczegółowe wg projektu wstępnego "DOKP" Lublin;

- K68KK - przejście szlakowe Warszawa - Kraków - oraz rejon rozgałęzień do Białogonu; wielopoziomowe przejścia /przez tory szlakowe i ul. Krakowską/; obsługa terenów przemysłowych w bocznice.

W dniu 7.07.2015r. przeprowadzono rozprawę administracyjną połączoną z oględzinami wnioskowanej do zwrotu nieruchomości, podczas których ustalono, że: granica północna biegnie wzdłuż ogrodzenia działki nr 411 w odległości ok. 1 metra do kilkudziesięciu centymetrów od ogrodzenia, granica północno-wschodnia przecina skośnie ul. A i biegnie aż do ogrodzenia posesji przyległej, granica wschodnia biegnie wzdłuż ogrodzenia betonowego równolegle do ul. A w odległości ok. kilku metrów, równolegle do krawędzi jezdni, granica południowa, również niewidoczna w terenie, biegnie równolegle do granicy północnej, granica zachodnia biegnie wzdłuż ulicy Jeziorko w odległości ok. 2,5 m. od krawędzi jezdni. Na terenie działki nr A/3 znajduje się ogrodzenie sąsiedniej posesji na betonowej podmurówce i betonowych słupkach z metalowej siatki, a przy nim chodnik z betonowych płyt oraz drzewa. Od zewnętrznej strony ogrodzenia znajduje się 11 sosen ok. 3-letnich. Na terenie działki nr A/3 znajdują się dwa słupy - niskiego i średniego napięcia, ogrodzenie oraz metalowa brama. Teren działki porośnięty jest trawą, krzewami oraz drzewami. Świadek [...], zamieszkały na sąsiedniej posesji oświadczył, że właścicielem posesji sąsiadującej z działką nr A/3 jest jego mama, a wskazane w protokole części składowe nieruchomości wnioskowanej do zwrotu zostały wzniesione po dniu wywłaszczenia i stanowią nakłady dokonane przez każdoczesnego właściciela działki nr 411. Organ ustalił ponadto, że na działce o nr ewid. B/3 znajdują się drzewa, a przez jej środek przebiega jezdnia, za którą - w granicach działki - znajduje się lampa oświetleniowa. Pozostała część działki nr B/3 jest niezagospodarowana, porośnięta trawą. Na działkach nr B/3 i A/3 znajduje się wjazd do posesji utwardzony tłuczniem. Obecny na rozprawie pełnomocnik wnioskodawców sprecyzował, że wnioskiem o zwrot nie jest objęta część działki nr B/3 zajęta pod jezdnię asfaltową ul. A, w granicach krawędzi jezdni.

W piśmie z dnia 23.07.2015r. Miejski Zarząd Dróg (zwany dalej MZD) podniósł, że zwrot części działki przy wydzieleniu drogi po krawędzi jezdni naruszałby przepisy ustawy z dnia 21.03.1985r. o drogach publicznych oraz rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie.

W wyniku zleconego przez organ podziału działki nr B/3 o pow. 0,0751 ha (celem wydzielenia pasa drogowego z uwzględnieniem obowiązujących przepisów) podzielono ją na działki: B/6 o pow. 0,0316 ha, B/7 o pow. 0,0389 ha i B/8 o pow. 0,0046 ha – co zostało przedstawione na mapie przyjętej do ewidencji zasobu geodezyjnego i kartograficznego prowadzonego przez Prezydenta Miasta [...] w dniu 16.06.2016r.

Decyzją z dnia 31.01.2017r. Staszowski orzekł o:

1. zwrocie na rzecz [...], nieruchomości położonej , oznaczonej w ewidencji gruntów obr. 0020 nr działek A/3 o pow. 0,1062 ha, B/6 o pow. 0,0316 ha i B/8 o pow. 0,0046 ha, stanowiących własność Gminy [...]; 2. zobowiązaniu ww. osób do zwrotu na rzecz Gminy [...] zwaloryzowanego odszkodowania w wysokości 8 058,78 zł w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o zwrocie stanie się wykonalna;

3. odmowie zwrotu nieruchomości położonej , oznaczonej w ewidencji gruntów obr. 0020 nr działki B/7 o pow. 0,0389 ha, stanowiącej własność Gminy [...];

4. zatwierdzeniu podziału nieruchomości wykonanego na podstawie art. 95 ust. 4 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016r. poz. 2147 ze zm.), zwanej dalej u.g.n., przedstawionego na mapie przyjętej do ewidencji zasobu geodezyjnego i kartograficznego prowadzonego przez Prezydenta Miasta [...] w dniu 16.06.2016r. pod nr P.2661.2016.1112 w następujący sposób: działka numer B/3 o pow. 0,0751 ha dzieli się na działki: B/6 o pow. 0,0316 ha, B/7 o pow. 0,0389 ha i B/8 o pow. 0,0046 ha;

5. wskazując, że warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot zwaloryzowanego odszkodowania;

6. z zastrzeżeniem, że nieruchomość podlega zwrotowi w stanie, w jakim znajduje się w dniu jej zwrotu;

7. a decyzja stanowi podstawę do dokonania wpisu prawa własności w księdze wieczystej.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie budzi wątpliwości, iż na działkach nr A/3, B/6 i B/8 nie został zrealizowany cel wywłaszczenia, jakim była budowa trasy E-7. Wobec uznania ww. działek za zbędne na cel wywłaszczenia, organ na podstawie opinii sporządzonej przez rzeczoznawcę majątkowego ustalił wysokość zwaloryzowanego odszkodowania należnego aktualnemu właścicielowi nieruchomości tj. Gminie [...], na kwotę 8 058,78 zł. W sporządzonym operacie szacunkowym z dnia 3.11.2016r. określono bowiem wartość nieruchomości, na którą składają się działka nr A/3 o pow. 0,1062 ha oraz działki nr B/6 o pow. 0,0316 ha i nr B/8 o pow. 0,0046 ha (powstałe z działki o numerze ewidencyjnym B/3) na kwotę 261 756,00 zł – według stanu z dnia wywłaszczenia, a wartość nieruchomości z dnia zwrotu – na kwotę 264 077,00 zł, przy czym zwaloryzowane odszkodowanie wyniosło 5 737,78 zł. Uwzględniając zwiększenie wartości nieruchomości organ wskazał, że kwota zwaloryzowanego odszkodowania podlega zwiększeniu o różnicę wartości określoną na dzień zwrotu, czyli o 2 321,00 zł, co daje 8 058,78 zł. Różnica ta powstaje wskutek odjęcia od kwoty 264 077,00 zł (wartość nieruchomości na dzień zwrotu) kwoty 261 756,00 zł (odpowiadającej wartości nieruchomości na datę wywłaszczenia).

Zdaniem Starosty, zadośćuczynienie roszczeniu o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, a zajętej obecnie pod drogę publiczną (nr działki B/7), prowadziłoby do skutku sprzecznego z prawem, polegającego na nabyciu przez osobę fizyczną nieruchomości stanowiącej część drogi publicznej – co jest niezgodne z wykładnią systemową art. 136 ust. 3 u.g.n. Z tego też względu nie uwzględniono żądania stron zgłoszonego podczas rozprawy administracyjnej w przedmiocie cofnięcia wniosku co do części działki nr B/3 jedynie w granicach krawędzi jezdni przy ul. A.

Odwołanie od ww. decyzji wnieśli wnioskodawcy, domagając się jej uchylenia w części dotyczącej odmowy zwrotu działki B/7 o pow. 0,0389 ha, faktycznie nie zajętej pod pas drogowy ul. A, wskazując że uzasadnione jest wydzielenie z działki pasa gruntu przylegającego do działki B/6, którego wschodnia granica przebiegałaby w odległości 0,75 m od krawędzi jezdni asfaltowej znajdującej się w działce B/7. Odwołujący się zwrócili uwagę, że granica nieruchomości zwróconej im w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia 29.02.2016r., oznaczonej jako działka nr 375/105 przebiega w odległości 0,75 m od zewnętrznej krawędzi jezdni asfaltowej ul. A.

W toku postępowania odwoławczego MZD, odnosząc się do odległości wskazanej w odwołaniu stwierdził, że wywodzi się ona prawdopodobnie z art. 34 ustawy o drogach publicznych, zgodnie z którym odległość granicy pasa drogowego od ostatniego elementu wymienionego w art. 4 pkt 1 i 2 ww. ustawy winna być nie mniejsza niż 0,75 m. Ustawodawca zamieszczając zapis "nie mniej niż" przewidział i dał możliwość rezerwacji w niektórych sytuacjach drogowych, pasa gruntu większego niż wskazane wyżej 0,75 m. Natomiast lokalizacja działki stanowiącej przedmiot zwrotu jest szczególnie skomplikowana z punktu widzenia komunikacyjnego oraz bezpieczeństwa ruchu drogowego. Wynika to z faktu, iż działka znajduje się między dwoma skrzyżowaniami drogowymi tj. ul. N z ul. A oraz ul. A i ul. Jeziorko, tworząc swoisty węzeł drogowy. Nie są to skrzyżowania prostopadłe, tylko skrzyżowania o niekorzystnych kątach zbiegu ulic. W konsekwencji niezbędnym jest zapewnienie "trójkąta widoczności" (o jakim mowa w zał. nr 2 "warunki widoczności na skrzyżowaniach i zjazdach" do rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2.03.1999r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie (Dz. U. z 2016r., poz. 124), przedstawionego na załączniku graficznym do pisma MZD, skierowanego do geodety opracowującego podział. Zgodnie z pkt 1 ww. załącznika do rozporządzenia, na skrzyżowaniach winny być zapewnione wolne od przeszkód pola widoczności (zwane dalej zwyczajowo "trójkątami widoczności"), których geometria zgodnie z pkt 3.1 oraz 4.1 ww. załącznika wynika z parametrów takich jak: prędkość miarodajna na drodze oraz odległość widoczności. Ponadto, ul. A i Jeziorko są ulicami kategorii gminnej klasy L, wobec czego nie można przyjąć minimalnej odległości podanej w u.d.p., która ma raczej zastosowanie na odcinkach prostych.

Odnosząc się do kwestii, czy "trójkąt widoczności" jest elementem pasa drogowego, MZD podkreślił związek przyczynowo-skutkowy między trójkątem widoczności a gruntem pod tym trójkątem, który stanowi element pasa drogowego. Istnienie na danym skrzyżowaniu "trójkąta widoczności" (w którym zgodnie z pkt 3.2 ww. załącznika nie powinny znajdować się żadne przeszkody) jest bowiem nierozerwalnie związane z zarezerwowaniem pod nim gruntu odpowiadającego mu kształtem. Jeżeli grunt pod trójkątem widoczności stanie się przedmiotem zwrotu, to nic nie stoi na przeszkodzie by właściciel gruntu realizował na nim zagwarantowane mu konstytucyjne prawo własności np. przez zagrodzenie go, tym samym likwidując "trójkąt widoczności". W konsekwencji koncepcja zachodniej granicy działki przedstawionej na mapie, przyjętej do ewidencji zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 16.06.2016r. wydaje się być minimalnym kompromisem pozwalającym na właściwy i bezpieczny zarząd ruchem na tym skrzyżowaniu.

Wojewoda, utrzymując w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie, podzielił w całości stanowisko organ I instancji, wyjaśniając przy tym że organ odwoławczy nie jest związany zakresem odwołania (granicami odwołania), nawet w sytuacji kiedy strona wyraża swoje niezadowolenie tylko co do części decyzji. Powołując się na art. 136 ust. 3 oraz art. 216 ust. 1 u.g.n. organ II instancji wskazał, że określony w akcie notarialnym z dnia 30.10.1973r. cel przejęcia (wywłaszczenia) działek nr 39/1, 39/2 i 39/3 nie został zrealizowany. W konsekwencji zasadne było rozstrzygnięcie w zakresie zwrotu działek nr A/3, B/6 i B/8. Prawidłowo przy tym ustalono wysokość zwaloryzowanego odszkodowania z tytułu zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w kwocie 8 058,78 zł, a analiza operatu szacunkowego, stanowiącego podstawę jego ustalenia wskazuje, że został sporządzony zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami. Organ II instancji za prawidłową uznał również odmowę zwrotu działki nr B/7 argumentując, że jej zwrot jest niemożliwy, gdyż niedopuszczalna jest w świetle przepisów prawa sytuacja, by droga publiczna stanowiła własność osób fizycznych. Za nieuzasadniony uznano zarzut odwołania, że zakres gruntu wydzielonego na ww. mapie jako pas drogowy ul. A jest większy od faktycznie zajętego i urządzonego gruntu pod drogę publiczną, podzielając w tej kwestii stanowisko MZD, przedstawione w cyt. powyżej piśmie z dnia 28.03.2017r. Zdaniem organu odwoławczego o przebiegu drogi i jej rozwiązaniach technicznych decyduje zarządca drogi, a rozporządzenie w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie jednoznacznie określa, że w polu widoczności nie mogą znajdować się żadne przeszkody za wyjątkiem podpór znaków drogowych czy pni pojedynczych drzew. Wszelkie ogrodzenia, wiaty, budynki, traktowane są jako przeszkoda ograniczająca widoczność, co w konsekwencji może zagrażać bezpieczeństwu ruchu drogowego. Organ wyjaśnił, że wprawdzie pojęcie pasa drogowego nie jest tożsame z pojęciem drogi, ale nie ulega wątpliwości, że pas drogowy jest integralnie związany z drogą publiczną. W niniejszej sprawie, w pasie drogowym ul. A (kategorii gminnej klasy L) tzw. trójkąt widoczności, w ocenie organu II instancji należało zakwalifikować jako element pasa drogowego. Z kolei poruszona w odwołaniu kwestia granicy nieruchomości zwróconej tym samym wnioskodawcom w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją z dnia 29.02.2016r. (działka nr 375/105), przebiegającej w odległości 0,75 m od zewnętrznej krawędzi jezdni asfaltowej ul. A, nie może stanowić przedmiotu badania w niniejszym postępowaniu.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł [...] zarzucając decyzji organu odwoławczego naruszenie przepisów prawa, w szczególności art. 7 K.p.a. i art. 77 § 1 K.p.a. – poprzez nierzetelne wyjaśnienie i rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że nie domaga się zwrotu tej części nieruchomości, na której faktycznie urządzona została droga ul. A. Zdaniem skarżącego, zaprojektowanie i wydzielenie granic pasa tej ulicy jedynie pod kątem przyszłościowego jego urządzenia w infrastrukturę towarzyszącą istniejącej już jezdni nie może stanowić przesłanki do odmowy zwrotu tej części wywłaszczonego gruntu, na którym faktycznie nie dokonano żadnych nakładów związanych z funkcjonowaniem ul. A. Strona wyraziła pogląd, że zakaz przenoszenia własności dróg publicznych dotyczy gruntu faktycznie wykorzystanego na drogę, nie zaś gruntu jedynie geodezyjnie włączonego w skład zaprojektowanego i nieurządzonego pasa drogowego. Dla obszaru na którym znajduje się m.in. wnioskowana o zwrot część działki B/7 nie ma obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, wobec czego jakakolwiek planowana na tym obszarze inwestycja wymaga uzyskania decyzji o warunkach zabudowy. To w trakcie tego postępowania organ planowania przestrzennego wskazuje granice lokalizacji inwestycji z uwzględnieniem dopuszczalnej linii zabudowy m.in. ze względu na konieczność zachowania odpowiedniej wolnej przestrzeni wzdłuż istniejących ciągów komunikacyjnych. Skarżący podkreślił, że wnioskowana do zwrotu część działki B/7 faktycznie znajduje się między dwoma skrzyżowaniami drogowymi – nie zaś na skrzyżowaniu (dowód nr 1). Skarżący podniósł, że "jeżeli możliwy był zwrot części wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej jako działka nr 375/105, której wschodnią granicę przebiegającą łukiem zaprojektowano w odległości 0,75 m od krawędzi jedni ul. A, znajdującej się bliżej skrzyżowania z ul. Krakowską to, nie ma podstawy niezastosowania takiej samej odległości (0,75 m) od krawędzi jezdni ul. A, na prostym odcinku tej jezdni, wzdłuż wschodniej granicy zwróconej działki B/6". Zdaniem MZD , minimalna odległość (0,75 m) podana w ustawie o drogach publicznych ma zastosowanie na prostych odcinkach, czyli na takim jaki jest przebieg jezdni ul. A wzdłuż granicy działki B/6. Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie wymagania techniczno-użytkowe dla drogi klasy L (do jakich zaliczona została ul. A) w zależności od prędkości projektowej, wskazują szerokość pobocza gruntowego jako 0,75 m. W tym zakresie skarżący powołał się na przedstawione w załączeniu mapy.

W konsekwencji powyższego, skarżący wniósł o uchylenie decyzji Wojewody oraz decyzji Starosty w tej części, która dotyczy faktycznie nieurządzonego i niezagospodarowanego fragment gruntu, jedynie w ewidencji gruntów zakwalifikowanego jako część pasa drogowego ul. A.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 20.07.2017r. [...] poparł skargę, a pełnomocnik uczestnika MZD wniósł o jej oddalenie, składając mapę z zaznaczonym na niej minimalnym trójkątem widoczności, która to mapa była podstawą sporządzania mapy podziałowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), zwanej dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli miało lub mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 Ppsa).

Poza sporem jest, że aktem notarialnym z dnia 30.10.1973r. Rep. A nr 10067/73 Skarb Państwa nabył od [...] prawo własności nieruchomości położonej , stanowiącej działki nr 39/1, 39/2 i 39/3 o łącznej pow. 0,2029 ha, wskazując w treści aktu że zgodnie z decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z dnia 3.04.1973r. ww. "działki przeznaczone są pod budowę trasy E-7 i na zasadzie art. 6 ust 1 ustawy z dnia 12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. nr 18 poz. 94 z 1961r.) strony w drodze rokowań doszły do porozumienia o dobrowolne odstąpienie nieruchomości na rzecz Państwa".

Powyższe oznacza, że zawarto umowę cywilnoprawną, która spełnia cechy nabycia o jakim mowa w art. 216 ust. 1 u.g.n. W konsekwencji przepisy rozdziału 6 działu III, dotyczące zwrotu nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości stosuje się w niniejszej sprawie do przedmiotowej działki nr B/7, która stanowi część wywłaszczonej nieruchomości.

Z ustaleń organów wynika, że przedmiotowa nieruchomość leży w pasie drogowym ulicy A (kategorii gminnej L). W ocenie organów tzw. "trójkąt widoczności" należy zakwalifikować jako element pasa drogowego. Zwrot działki nr B/7 jest niemożliwy, gdyż niedopuszczalna jest w świetle przepisów prawa sytuacja, by droga publiczna stanowiła własność osób fizycznych. Zdaniem organów, zadośćuczynienie roszczeniu o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, a zajętej obecnie pod drogę publiczną prowadziłoby do skutku sprzecznego z prawem, polegającego na nabyciu przez osobę fizyczną nieruchomości stanowiącej część drogi publicznej – co jest niezgodne z wykładnią systemową art. 136 ust. 3 u.g.n. Organ odwoławczy dodatkowo podkreślił, że o przebiegu drogi i jej rozwiązaniach technicznych decyduje zarządca drogi. Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2.03.1999r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie jednoznacznie określa, że w polu widoczności nie mogą znajdować się żadne przeszkody za wyjątkiem podpór znaków drogowych czy pni pojedynczych drzew. Wszelkie ogrodzenia, wiaty, budynki, traktowane są jako przeszkoda ograniczająca widoczność, co w konsekwencji może zagrażać bezpieczeństwu ruchu drogowego.

W ocenie Sądu, stanowisko organu odwoławczego jest prawidłowe i wbrew zarzutom skargi nie narusza prawa.

W pierwszej kolejności należy ustosunkować się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, gdyż tylko prawidłowo i zgodnie z przepisami procedury administracyjnej ustalony stan faktyczny sprawy pozwala na dokonanie oceny materialnoprawnej – a w jej konsekwencji kontrolę legalności decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W tym względzie Sąd nie dopatrzył się zarzucanego naruszenia przepisów postępowania administracyjnego wskazanych w skardze, tj. art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. – poprzez nierzetelne wyjaśnienie i rozpatrzenie sprawy.

W ocenie Sądu, ustalony przez organy stan faktyczny odpowiada zgromadzonym dowodom, które oceniono zgodnie z wymogami art. 80 K.p.a.

Na wstępie wskazać należy, że art. 2 u.g.n. określający relacje między przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami a innymi ustawami stanowi, że ustawa ta w zakresie dotyczącym gospodarki nieruchomościami nie narusza innych ustaw. Użyte w tym przepisie sformułowanie "w szczególności" oznacza, iż katalog wskazanych w tym przepisie ustaw jest otwarty. Zatem przepisy ustawy z dnia 21.03.1985r. o drogach publicznych, należy uznać za przepisy odrębne, które maja pierwszeństwo w ich stosowaniu.

Zwrot nieruchomości, nawet zbędnej w rozumieniu art. 137 ust. 1 u.g.n., nie może nastąpić, jeśli nieruchomość stanowi drogę publiczną bądź jej część. Problematyka ta była przedmiotem rozważań sądów administracyjnych (zarówno NSA jak i WSA), które podkreślały, że art. 2a ustawy o drogach publicznych określający strukturę własnościową dróg publicznych zgodnie którym drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa, a drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy, nie przewiduje w tym zakresie żadnych wyjątków. Z powyższego przepisu wynika zarazem zakaz przenoszenia własności dróg publicznych na rzecz podmiotów innych, niż podmioty publicznoprawne. Drogi publiczne zostały zatem zaliczone do kategorii rzeczy o ograniczonym obrocie. Przy takim założeniu nie może budzić uzasadnionych wątpliwości, iż niedopuszczalne jest orzeczenie o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej, która w czasie orzekania o zwrocie jest częścią drogi publicznej w rozumieniu ustawy o drogach publicznych (wyrok NSA z dnia 3 marca 2011r. sygn. akt I OSK 640/10 i podane tam orzecznictwo udostępnione w Centralnej Bazie Orzeczeń Sadów Administracyjnych). Z woli ustawodawcy drogi publiczne zostały zaliczone do kategorii rzeczy o ograniczonym obrocie. Na ograniczenia obrotu nieruchomościami i przenoszenia własności dróg publicznych, wynikające z art.2a ustawy o drogach publicznych Naczelny Sąd Administracyjny zwracał wielokrotnie uwagę podkreślając, że celem ustawodawcy było, aby od dnia 1 stycznia 1999 r. własność dróg publicznych należała wyłącznie do Skarbu Państwa i odpowiednich, w zależności rodzaju drogi, jednostek samorządu terytorialnego.

Rozstrzygając zatem sprawę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości koniecznym jest uwzględnienie regulacji dotyczących dróg publicznych. W przeciwnym wypadku orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości (zajętej pod drogę publiczną) pozostawać będzie w sprzeczności z obowiązującymi przepisami prawa (por. wyrok z 24.08.2010 r., sygn. I OSK 1409/09).

W ślad za orzecznictwem sądowym stwierdzić należy, iż odmowa zwrotu dotyczy także nieruchomości, które nie zostały przeznaczone pod drogę, ale znajdują się w jej pasie drogowym. Wprawdzie, jak trafnie wskazał organ odwoławczy, pojęcie pasa drogowego nie jest tożsame z pojęciem drogi, to jednak pas drogowy jest z drogą integralnie związany. Wniosek powyższy znajduje oparcie w samej definicji pasa drogowego wynikającej z art. 4 pkt 1 ustawy o drogach publicznych, zgodnie z którym pas drogowy oznacza wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą. Zasięg pasa drogowego wyznaczają linie graniczne gruntu, na którym jest zlokalizowana droga i inne obiekty i urządzenia z nią związane. Za powyższą oceną przemawia także treść części 3 pkt 18 załącznika nr 6 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (tekst jedn. Dz. U z 2016r., poz. 1034) stosownie do którego do użytku gruntowego o nazwie "drogi" zalicza się grunty w granicach pasów drogowych dróg publicznych i dróg wewnętrznych w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych.

W oceni Sądu, ustalenia faktyczne poczynione przez organ są prawidłowe i znajdują oparcie w materiale dowodowym zebranym w aktach sprawy. Lektura akt sprawy niniejszej pozwala stwierdzić, że działka objęta roszczeniem zwrotowym leży w pasie drogowym ulicy A. Jak wskazuje przy tym zarządca drogi (który decyduje zarówno o przebiegu drogi jak i jej rozwiązaniach technicznych), lokalizacja działki stanowiącej przedmiot zwrotu jest szczególnie skomplikowana z punktu widzenia komunikacyjnego oraz bezpieczeństwa ruchu drogowego. Działka ta znajduje się między dwoma skrzyżowaniami drogowymi tj. ul. N z ul. A oraz ul. A i ul. Jeziorko, tworząc swoisty węzeł drogowy. Nie są to skrzyżowania prostopadłe, tylko skrzyżowania o niekorzystnych kątach zbiegu ulic. W konsekwencji niezbędnym jest zapewnienie "trójkąta widoczności", o jakim mowa w załączniku nr 2 -"warunki widoczności na skrzyżowaniach i zjazdach" do rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie. Należy również podkreślić, że stosownie do pkt 1 ww. załącznika do rozporządzenia, na skrzyżowaniach winny być zapewnione wolne od przeszkód pola widoczności (zwyczajowo zwane "trójkątami widoczności"), których geometria zgodnie z pkt 3.1 oraz 4.1 tego załącznika wynika z parametrów takich jak: prędkość miarodajna na drodze oraz odległość widoczności.

Zdaniem Sądu, w realiach rozpoznawanej sprawy, "trójkąt widoczności" został prawidłowo zakwalifikowany przez organ jako element drogi publicznej. Słusznie również organ odwoławczy podkreśla, że grunty znajdujące się w pasie drogowym objęte są szczególnym reżimem prawnym. Zauważyć bowiem należy, że przepisy ustawy o drogach publicznych zabraniają dokonywania w pasie drogowym czynności, które mogłyby powodować niszczenie lub uszkodzenie drogi i jej urządzeń albo zmniejszenie jej trwałości oraz zagrażać bezpieczeństwu ruchu drogowego (art. 39 ust. 1).

W tym stanie rzeczy należy uznać, że "trójkąt widoczności" jest elementem pasa drogowego, którego istnienie pozwala na właściwy i bezpieczny zarząd ruchem na skrzyżowaniu.

Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę - Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 Ppsa.