Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 401/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2018-08-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 64 par 1  pkt 4
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski (spr.) Sędzia WSA Ewa Wojtysiak po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi O. Spółki Akcyjnej z siedzibą w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 19 kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 7 marca 2018 r. nr [...] 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącej O. Spółki Akcyjnej z siedzibą w K. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku O. S.A. z siedzibą w K. na podstawie własnych tytułów wykonawczych o numerach: [...], obejmujących zaległość z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2013 r., odpowiednio w kwotach: [...] zł i [...] oraz odsetki (na dzień wystawienia tytułów) w kwotach [...] zł i [...] zł. W dniu 16 stycznia 2018 r. organ egzekucyjny skierował zajęcia do wierzytelności z rachunków bankowych w Banku Spółdzielczym w P. i Danske Bank A/S S.A. Oddział w Polsce. Następnie skierowano zajęcia do innych wierzytelności pieniężnych u pięciu kontrahentów zobowiązanej Spółki. Zawiadomieniem z 25 stycznia 2018 r. dokonano zajęcia wierzytelności w Banku Spółdzielczym w Ś.

Pismem z 29 stycznia 2018 r., uzupełnionym 21 lutego 2018 r. Spółka wniosła o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Organ egzekucyjny postanowieniem z 7 marca 2018 r. nr [...] określił koszty w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie ww. tytułów wykonawczych w kwocie [...] zł.

W złożonym zażaleniu na to postanowienie Spółka zarzuciła:

1) naruszenie art. 6 § 1b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zwanej dalej u.p.e.a.) w zw. z § 4 ust. 1, ust. 2, ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 grudnia 2015 r. w sprawie postępowania wierzycieli należności pieniężnych (zwanego dalej rozporządzeniem) poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji nie uwzględnienie, przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia, okoliczności braku podjęcia przez wierzyciela, przed rozpoczęciem czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych, działań informacyjnych wobec zobowiązanego zmierzających do dobrowolnego wykonania przez niego obowiązku;

2) naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u,p.e.a. poprzez obciążenie zobowiązanego opłatą egzekucyjną i opłatą manipulacyjną naliczonymi procentowo (odpowiednio 5% i 1%) w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14) stwierdził, iż przepisy tych artykułów w zakresie w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty są niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji;

3) naruszenie art. 64 § 1 pkt. 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez uzależnienie przez organ egzekucyjny wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej jedynie od wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z pominięciem takich czynników jak: nakład pracy organu egzekucyjnego, rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem czynności egzekucyjnych, ich praco- i czasochłonność, co w konsekwencji doprowadziło do sytuacji, iż koszty egzekucyjne, z uwagi na ich znaczną wysokość, stanowią dla zobowiązanego dodatkową "karę";

5) naruszenie art. 7, art. 8, art. 77, art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia okoliczności faktycznych, które winny być brane pod uwagę przy ustalaniu kosztów egzekucyjnych oraz brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia do kwestii poziomu skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych, rzeczywistych wydatków i kosztów poniesionych przez organ egzekucyjnych, ich praco- i czasochłonności.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z 19 kwietnia 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadniając takie rozstrzygnięcie organ II instancji wyjaśnił, że przyjęty w przepisach u.p.e.a. sposób uregulowania kosztów egzekucyjnych nie wiąże wysokości naliczonych opłat z rzeczywistymi kosztami ponoszonymi przez organ egzekucyjny w związku podjętymi działaniami mającymi na celu wyegzekwowanie należności objętej danym tytułem wykonawczym. Obowiązujące przepisy określają w jaki sposób mają być naliczone opłaty za dokonane czynności egzekucyjne a zatem organy nie mają w tym zakresie swobody działania, nawet w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14.

Organ przytoczył obszerną argumentację Trybunału zawartą w uzasadnieniu tego wyroku, ze wskazaniem, że dla właściwej realizacji tego wyroku niezbędna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien określić maksymalną wysokość opłat, a także określić sposób ich obliczania w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną spłatą egzekwowanej należności. Równocześnie organ stwierdził, że organy administracji powinny nadal stosować przepisy prawa, co do których stwierdzona została niekonstytucyjność bez jednoczesnej utraty mocy obowiązującej. Organ II instancji uznał zatem, że nie zasługują na uwzględnienie zarzuty naruszenia art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 i art. 124 K.p.a.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 6 § 1b u.p.e.a, w związku z § 4 ust. 1, 2 i 3 ww. rozporządzenia organ II instancji stwierdził, że regulacje te nie mają charakteru obligacyjnego. Z § 4 ust. 1, 2 i 3 ww. rozporządzenia wynika bowiem, ze wierzyciel może podejmować działania informacyjne wobec zobowiązanego zmierzające do dobrowolnego wykonania przez niego obowiązku w sytuacji, gdy zachodzi uzasadnione okolicznościami przypuszczenie, że zobowiązany dobrowolnie wykona obowiązek bez konieczności wszczęcia egzekucji administracyjnej. W uzasadnieniu postanowienia podano przyczyny dla których wierzyciel nie podjął działań informacyjnych wobec Spółki, tj.: nie miał wiedzy o sposobie działania Spółki a kwota zaległości była znaczna, wobec tego, z perspektywy upływu czasu trudno mu z tego tytułu czynić zarzut. Spółka powzięła informację o wysokości zaległości w podatku dochodowym od osób prawnych za 2013 r., którą winna była uregulować, w dniu 2 listopada 2017 r. (data doręczenia decyzji stanowiącej podstawę egzekucji). Zatem nie można przerzucać odpowiedzialność na organy za okres zwłoki w zapłacie i oczekiwać od nich kolejnych działań informacyjnych przed podjęciem czynności służących wyegzekwowaniu tak znacznej należności pieniężnej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie postanowieniu organu II instancji Spółka zarzuciła naruszenie:

1) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu nieuwzględniającym skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. wydanego w sprawie o sygn. akt SK 31/14, w którym Trybunał orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 ww. ustawy w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji,

2) naruszenie art. 64 § 6 u.p.e.a. polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu, nie uwzględniającym skutków ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w którym Trybunał orzekł, iż art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakaż nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji,

3) naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez przyjęcie, iż zasadnym było uzależnienie przez organ egzekucyjny wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej jedynie od wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z pominięciem takich czynników jak: nakład pracy organu egzekucyjnego, rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem czynności egzekucyjnych, ich praco- i czasochłonność, co w konsekwencji doprowadziło do sytuacji, iż koszty egzekucyjne, z uwagi na ich znaczną wysokość stanowią dla skarżącej dodatkową "karę",

4) naruszenie art. 7, art. 8, art. 77, art. 124 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia okoliczności faktycznych, które organ egzekucyjny winien był wziąć pod uwagę przy ustalaniu kosztów egzekucyjnych oraz brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia do kwestii poziomu skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych, rzeczywistych wydatków i kosztów poniesionych przez organ egzekucyjny, ich praco- i czasochłonności,

5) naruszenie art. 6 § 1b u.p.e.a. w zw. z § 4 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia poprzez błędną wykładnię i zastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, iż skoro regulacja to nie ma charakteru obligacyjnego to organowi egzekucyjnemu nie można postawić zarzutu naruszenia tych przepisów, w sytuacji gdy okoliczności faktyczne sprawy, w szczególności fakt, iż skarżąca nie była wcześniej podmiotem w postępowaniu egzekucyjnym uzasadniało podjęcie przez organ egzekucyjny odpowiednich "działań informacyjnych",

6) naruszenie art. 11 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie i niewyjaśnienie skarżącej przesłanek, którymi kierował się organ egzekucyjny nie podejmując wobec Spółki działań informacyjnych przed przesłaniem tytułów wykonawczych.

Podnosząc takie zarzuty Spółka wniosła o uchylenie w całości postanowień organów obu instancji oraz o zasądzenie od organu II instancji na rzecz Spółki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Po rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

Skargę należało uwzględnić, bowiem w wyniku kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, Sąd uznał, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało uchyleniem rozstrzygnięć organów obu instancji, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – dalej: "P.p.s.a.".

W skardze Spółka podniosła (m.in.) zarzuty naruszenia przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., które Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 28 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. akt SK 31/14 uznał za niekonstytucyjne oraz zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art. 7, art. 8, art. 77, art. 124 § 2 i art. 11 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., a także art. 6 § 1b u.p.e.a. w zw. z § 4 ust. 1, 2 i 3 ww. rozporządzenia) przez (m.in.) brak wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia okoliczności faktycznych oraz brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia do kwestii poziomu skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych, rzeczywistych wydatków i kosztów poniesionych przez organ egzekucyjny, a także niewyjaśnienie skarżącej przesłanek, którymi kierował się organ egzekucyjny nie podejmując wobec Spółki działań informacyjnych przed przesłaniem tytułów wykonawczych.

Odnosząc się do tych zarzutów, mając na względzie brzmienie przepisów będących podstawą prawną zaskarżonego orzeczenia, okoliczności stanu faktycznego sprawy, a przede wszystkim wskazania wynikające z powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, Sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie – wbrew obowiązkowi wynikającemu z zasady prawdy materialnej wyrażonej w art. 7 K.p.a. - nie doszło do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Organ egzekucyjny nie wykazał bowiem, czy określone postanowieniem z dnia 7 marca 2018 r., utrzymanym w mocy zaskarżonym postanowieniem organu odwoławczego, koszty egzekucyjne pozostają konsekwencją nakładu pracy organu egzekucyjnego w związku z podjętymi przez organ egzekucyjny czynnościami w toku przeprowadzonego w stosunku do skarżącej Spółki postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. tytułów wykonawczych.

Wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu ww. wyroku stwierdził między innymi, że:

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;

- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

W punkcie 4.3. uzasadnienia wyroku Trybunał wskazał, że "nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.".

Trybunał jednocześnie podkreślił, że "swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku".

Trybunał stwierdził także, iż "brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością".

Co istotne w rozpoznawanej sprawie, Trybunał wskazał ponadto, że chociaż jednym z celów opłat w egzekucji jest oddziaływanie na dłużnika, aby wykonał ciążący na nim obowiązek, nie można zapominać, że zobowiązany, który nie wywiązał się z nałożonego na niego obowiązku podatkowego, ponosi już z tego tytułu określone konsekwencje, chociażby w postaci odsetek od zaległości. Odsetki za zwłokę w postępowaniu podatkowym, co do zasady, służą rekompensowaniu Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego ubytku dochodów, które nie trafiły do budżetu w ustawowym terminie.

Natomiast – jak zauważył Trybunał - mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, iż brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Jak uznał Trybunał, regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Z uzasadnienia powyższego wyroku płynie zatem istotny wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą ma chronić stronę przed niezasadnymi kosztami egzekucyjnymi, tj. nieuzasadnioną ich wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Natomiast wartość wyznaczona kwotowo zakreśliłaby maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ograniczyłaby kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną, nieusprawiedliwioną wysokością.

Trybunał Konstytucyjny, wyjaśniając skutki swojego orzeczenia wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Nie budzi wątpliwości, że w dacie zaskarżonego postanowienia ustawodawca nie uregulował spornej materii w zgodzie z Konstytucją RP, co powoduje iż od daty ogłoszenia tego wyroku istnieje stan niepewności prawnej zarówno w odniesieniu do podmiotów na których nakładane są przedmiotowe opłaty, jak i do organów naliczających te opłaty.

Wobec stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny, że przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej, są niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, to znaczy, że w tym zakresie (braku określenia maksymalnej wysokości tych opłat) brak jest istotnej, mającej zasadnicze znaczenie przy naliczaniu takich opłat, normy prawnej, która powinna być uwzględniana przez organy egzekucyjne. W takiej sytuacji, pomimo nieorzeczenia przez Trybunał o utracie mocy obowiązującej tych przepisów – co podnosi organ II instancji – a co oznacza zarazem, że przepisy te nadal pozostają w porządku prawnym, jednak z tym powyższym zastrzeżeniem o niekompletności norm prawnych wynikających z tych przepisów.

Niewątpliwie bowiem obowiązują nadal zawarte w tych przepisach stawki minimalne opłat, nie została też zakwestionowana przez Trybunał zasada procentowego ustalania ich wysokości. Naliczenie jednak przez organ opłaty przekraczającej te minimalne kwoty wymagałoby rzetelnego wykazania okoliczności uzasadniających takie przekroczenie. W każdym wypadku rodzić to jednak będzie wątpliwości, czy wskazane przez organ przesłanki pozwalają na uznanie, że rozstrzygnięcie zgodne jest z prawem. Taka sytuacja oznacza, że niezbędna jest pilna interwencja ustawodawcy w omawianym zakresie dla wyeliminowania powstałej luki prawnej.

W rozpoznawanej sprawie nie można zatem podzielić stanowiska wyrażonego przez organ odwoławczy, że organy administracji powinny nadal stosować przepisy prawa, co do których stwierdzona została niekonstytucyjność bez jednoczesnej utraty mocy obowiązującej. Jak wskazano powyżej, organy nadal mogą naliczać przedmiotowe opłaty na podstawie wskazanych przepisów, ale z ww. zastrzeżeniami. Stanowisko organu odwoławczego oznaczałoby, że omawiany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wprowadził żadnych zmian w obowiązującym porządku prawnym, że jest w istocie jedynie "apelem" do ustawodawcy o dokonanie zmian w przepisach i to z pozostawieniem ustawodawcy całkowitej swobody co do konieczności (obowiązku) ich wprowadzenia i daty, w której może to nastąpić. Z podanych wyżej powodów (niepewności sytuacji prawnej uczestników obrotu prawnego) taki stan, a więc i pogląd organu odwoławczego, nie może być akceptowany.

Dodatkowo zauważyć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1079/1, wskazał iż: "(...) sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie stwierdzenia przez Trybunał niekonstytucyjności przepisu prawa, (...). Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Wskazanie przez ustrojodawcę w powołanym przepisie na wzruszanie prawomocnego orzeczenia sądowego oraz ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanych na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP powoduje, że nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie przepisu w takim jego kształcie normatywnym, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP.".

W uzasadnieniu postanowienia organu I instancji wskazano, że na ustalone koszty egzekucyjne w łącznej kwocie [...] zł składają się: opłata manipulacyjna w kwocie [...] zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.) i opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie [...] zł (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) – do tytułu wykonawczego [...] oraz opłata manipulacyjna w kwocie [...] zł i opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie [...] zł – do tytułu wykonawczego [...].

Naliczając te koszty odpowiednio do regulacji zawartych w art. 64 § 6 u.p.e.a. oraz art. 64 § 1 pkt 1 i 4 u.p.e.a., organ I instancji przyjął zatem stawki wynikające z tych przepisów, tj.: 1 % egzekwowanych należności przy określeniu opłaty manipulacyjnej i 5 % egzekwowanych należności w związku z zajęciem prawa majątkowego.

Organ odwoławczy utrzymując w mocy postanowienie organu I instancji przywołał wprawdzie wyżej przytoczony wyrok Trybunału Konstytucyjnego, omówił skutki tego wyroku lecz przy ocenie wpływu wyroku na możliwość dalszego orzekania w kwestii kosztów egzekucyjnych, uznał jednak, że dopuszczalne jest naliczanie przedmiotowych opłat wg przytoczonych stawek procentowych, bez ich jakiegokolwiek ograniczenia (miarkowania) a zatem i bez wykazywania zasadności (niezbędności) naliczenia opłat w przyjętej w postanowieniu wysokości. Mimo powoływania się na argumentację Trybunału Konstytucyjnego, organ ten nie wykazał więc w uzasadnieniu postanowienia, jakie konkretnie wydatki w powiązaniu z określonymi czynnościami egzekucyjnymi poniósł organ egzekucyjny w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym.

Funkcją postanowienia wydanego w trybie art. 64c § 7 u.p.e.a. jest wykazanie zobowiązanemu (lub wierzycielowi), jakie opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i wydatki składają się na ustalone przez organ egzekucyjny koszty egzekucyjne. Organ egzekucyjny musi zatem dowieść, że określona przez niego wysokość kosztów egzekucyjnych jest powiązana z rzeczywistymi kosztami poniesionymi w konkretnym postępowaniu egzekucyjnym, a przy tym powinien stronie wyjaśnić, jakie okoliczności (faktyczne i prawne) miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości.

W postępowaniu w przedmiocie obciążenia Skarżącej kosztami egzekucyjnymi organ powinien wziąć pod uwagę argumenty wyrażone w powołanym uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Dopóki bowiem ustawodawca nie dokona zmiany omawianych przepisów, organ egzekucyjny musi tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było mu zarzucić naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Oznacza to, zdaniem Sądu, w sytuacji gdy materia sporna jest nadal normowana przepisami uznanymi przez Trybunał za niekonstytucyjne, konieczność udokumentowania kosztów poniesionych faktycznie przez organ egzekucyjny w związku czynnościami egzekucyjnymi dokonanymi w sprawie egzekucyjnej i innych świadczeniami ze strony organu egzekucyjnego koniecznymi dla przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Brak takiego wskazania powoduje bowiem, że w istocie takie rozstrzygnięcie niemożliwe jest do zweryfikowania, a w konsekwencji nie poddaje się kontroli sądowej. Nie sposób bowiem poznać, jakie czynności i jaki nakład pracy organu egzekucyjnego legły u podstaw ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych.

Nie budzi wątpliwości, że organ egzekucyjny, by zapewnić sprawność dalszego funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, powinien odzyskać zwrot co najmniej poniesionych kosztów i wydatków. Jednakże organ egzekucyjny powinien mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego istotne jest jednak zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. Wszystko powinno się odbywać w ramach i przy uwzględnieniu okoliczności konkretnego stanu faktycznego danej sprawy, co musi być weryfikowalne i poddawać się kontroli sądowej.

Wskazać tu należy również, że zgodnie z art. 7a § 1 K.p.a., jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ. Funkcją normy prawnej zawartej w art. 7a k.p.a. jest zwiększenie ochrony praw strony przez ograniczenie negatywnych skutków nieprecyzyjnego formułowania przepisów prawa.

Organy egzekucyjne, ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, wskutek zaniechania ustawodawcy nadal więc działają na obszarze niezgodnym z Konstytucją RP, co z kolei kłóci się z kluczowymi zasadami prowadzenia postępowania administracyjnego, którymi związane są organy, w szczególności przewidzianymi w art. 6 K.p.a. (zasada legalności), art. 7 K.p.a. (zasada prawdy obiektywnej) i art. 8 K.p.a. (zasada pewności prawa) – co miało też miejsce w rozpoznawanej sprawie.

W odniesieniu do zarzutów naruszenia art. 6 § 1b u.p.e.a. w zw. z § 4 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia poprzez błędne przyjęcie, że skoro regulacja to nie ma charakteru obligacyjnego to organowi egzekucyjnemu nie można postawić zarzutu naruszenia tych przepisów przez brak podjęcia odpowiednich "działań informacyjnych", a także naruszenia art. 11 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewyjaśnienie Skarżącej przesłanek, którymi kierował się organ egzekucyjny nie podejmując wobec Spółki działań informacyjnych przed przesłaniem tytułów wykonawczych, Sąd uznał, że wobec konieczności ponownego określenia wysokości kosztów egzekucyjnych przez organ egzekucyjny, ocena takich zarzutów byłaby przedwczesna.

Sąd uznał zatem za zasadne zarzuty skargi co do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy i dlatego, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ dokładnie wyjaśni stan faktyczny sprawy w zakresie rzeczywistych kosztów egzekucyjnych poniesionych przez organ egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym przeprowadzonym w stosunku do Skarżącej na podstawie ww. tytułów wykonawczych, co powinno znaleźć oparcie w materiale dowodowym akt administracyjnych badanej sprawy. W zależności od dokonanych ustaleń i ich oceny, w rozstrzygnięciu sporządzonym zgodnie z wymogami z art. 7a, art. 9 i art. 107 § 3 K.p.a., organ przedstawi uargumentowane stanowisko w spornej kwestii.

O zwrocie kosztów postępowania sądowego w łącznej kwocie [...] zł Sąd orzekł w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265). Zasądzona kwota obejmuje: uiszczony wpis stały od skargi w kwocie [...] zł (ustalony na podstawie § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) i wynagrodzenie pełnomocnika procesowego Skarżącej w kwocie [...] zł z tytułu zastępstwa procesowego w postępowaniu sądowym.