Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 85/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-07-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6041 Profilaktyka  i   rozwiązywanie  problemów alkoholowych, ustalanie liczby punktów sprzedaży,  zasad  usytuowania miejsc
Hasła tematyczne: Przeciwdziałanie alkoholizmowi
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 190 ust. 4
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 147 § 2, art. 174 pkt 1 i pkt 2, art. 176, art. 3 § 1 i § 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia del. WSA Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prokuratora Okręgowego w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 czerwca 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 451/23 w sprawie ze skargi Prokuratora Okręgowego w Krakowie na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 6 lutego 2023 r. nr SKO.NA/4130/26/2023 w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia opiniującego wniosek o zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 22 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 451/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę Prokuratora Okręgowego w Krakowie na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 6 lutego 2023 r., nr SKO.NA/4130/26/2023, w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia.

Ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku wystąpił Prokurator Okręgowy w Krakowie, zaskarżając ten wyrok w całości i wnosząc o jego uchylenie.

Na zasadzie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. wyrokowi zarzucono:

1. naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działalności administracji publicznej, a w konsekwencji błędną wykładnię prawa materialnego, a to art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 w zw. z art. 147 § 1 p.p.s.a. i z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z p. zm., dalej – "k.p.a.") oraz z art. 18 ust. 3 a) ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 1119 ze zm., dalej – "u.w.w.t.") poprzez błędne przyjęcie, że pomimo stwierdzenia nieważności uchwał Rady Gminy Gdów w sprawie zasad usytuowania miejsc sprzedaży i podawania napojów alkoholowych na terenie gminy oraz w sprawie ustalenia maksymalnej liczby zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych będących podstawą prawną ww. postanowienia GKRPA, to w momencie wydania przez tę komisję zaskarżonego postanowienia nadal obowiązywały powołane wyżej uchwały rady gminy, gdyż dopiero później została uznana za nieważną przez sąd administracyjny, podczas gdy wobec konieczności zastosowania w tym przypadku fikcji prawnej – uchwały te, z uwagi na swą wadliwość, nigdy nie weszły do obiegu prawnego, co winno skutkować stwierdzeniem nieważności zaskarżonego postanowienia;

2. naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działalności administracji publicznej, a w konsekwencji błędną wykładnię prawa materialnego, a to art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 w zw. z art. 147 § 2 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że użyte w tym przepisie pojęcie wzruszenie należy interpretować wąsko – jako: zmianę lub uchylenie podczas gdy brak jest podstaw prawnych do wyłączenia z niego – również stwierdzenia nieważności;

3. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działalności administracji publicznej, a w konsekwencji – błędne zastosowanie przepisów postępowania, a to art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 w zw. z art. 151 p.p.s.a. i art. 147 § 2 p.p.s.a. tj. bezzasadne oddalenie skargi pomimo, że stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. należało w całości uchylić zaskarżone postanowienie wobec zaistnienia przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieważności ww. postanowienia GKRPA.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych pozytywnie opiniującego wniosek na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających do 4,5 % alkoholu i piwa, przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży stwierdził, że postanowienie to nie jest niezgodne z prawem, co uzasadniało oddalenie skargi Prokuratora Okręgowego w Krakowie. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku – najogólniej rzecz ujmując – wynika, że zdaniem Sądu I instancji, SKO w Krakowie bez naruszenia prawa odmówiło stwierdzenia nieważności wymienionego postanowienia opiniującego, albowiem w dacie jego podejmowania obowiązywały – stanowiące podstawę jego wydania – akty prawa miejscowego, a mianowicie uchwała Rady Gminy Siepraw z dnia 27 czerwca 2018 r., nr XXXIII/332/18 w sprawie zasad usytuowania miejsca sprzedaży i podawania napojów alkoholowych na terenie Gminy Siepraw oraz uchwała Rady Gminy Siepraw z dnia 27 czerwca 2018 r., nr XXXIII/331/18 w sprawie ustalenia liczby punktów sprzedaży napojów alkoholowych, których stwierdzenie nieważności przez sąd administracyjny nie implikuje następczego stwierdzenia nieważności podjętych na ich podstawie aktów administracyjnych. Zwłaszcza, że art. 147 § 2 p.p.s.a. stanowi o wzruszalności rozstrzygnięć w sprawach indywidualnych, nie zaś o ich nieważności.

Zarzuty skargi kasacyjnej wyznaczające, zgodnie z zasadą dyspozycyjności, granice kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie uzasadniają twierdzenia, że rezultat tej kontroli powinien wyrazić się w krytycznej ocenie tego wyroku, której konsekwencją powinno być jego uchylenie.

Zwłaszcza, gdy – oraz niezależenie od oceny odnośnie do prawidłowości podejścia Sądu I instancji do istoty spornej w sprawie kwestii, o czym mowa dalej – podkreślić, że uwzględniając istotę oraz funkcje skargi kasacyjnej za uzasadnione należałoby uznać oczekiwanie odnośnie do czytelność komunikatu zawartego w skardze kasacyjnej, co jest istotne z tego powodu, że ustawa wiąże powstanie określonych skutków procesowych nie tylko z samym jej wniesieniem (jak w przypadku skargi czy też zażalenia), ale także z jego treścią (zob. wyrok NSA z dnia 13 października 2017 r., sygn. akt II FSK 1445/17). W związku z tym, ocena zasadności, a co za tym idzie skuteczności zarzutów zmierzających do podważenia zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie można pomijać znaczenia konsekwencji wynikających z art. 174 pkt 1 i pkt 2 w związku z art. 176 p.p.s.a. oraz określonych tymi przepisami prawa koniecznych wymogów, którym w relacji do celu, któremu mają służyć, powinny odpowiadać stawiane na ich podstawie zarzuty oraz korespondujące z nimi ich uzasadnienie (zob. w tej mierze np. wyroki NSA z dnia: 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1925/21; 6 listopada 2020, sygn. akt II GSK 742/20; 13 października 2017 r., sygn. akt II FSK 1445/15 oraz wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2735/15 oraz wyroki NSA z dnia: 11 października 2022 r., sygn. akt II GSK 581/19; 4 sierpnia 2022 r., sygn. akt II FSK 187/20; 8 maja 2018 r., sygn. akt II GSK 289/18; 15 grudnia 2010 r., sygn. akt II FSK 1333/09), a w tym kontekście znaczenia konsekwencji wynikających zasady dyspozycyjności, o której mowa była na wstępie (zob. w tej mierze np. wyroki NSA z dnia: 6 maja 2021 r., sygn. akt I GSK 1542/20; 29 października 2020 r. sygn. akt I GSK 285/18; 16 lipca 2020 r. sygn. akt I GSK 611/20; 4 grudnia 2019 r. sygn. II FSK 2031/18; akt 17 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 1695/13).

Z perspektywy przedstawionych uwag wprowadzających, których przypomnienie było konieczne, trzeba stwierdzić, że skarga kasacyjna oraz stawiane w niej zarzuty – abstrahując przy tym już nawet od tego, że istota spornej w sprawie kwestii nie ma związku ze stwierdzeniem nieważności uchwał Rady Gminy Gdów (s. 2 skargi kasacyjnej), lecz Rady Gminy Siepraw – nie mogły odnieść skutku oczekiwanego przez Prokuratora Okręgowego w Krakowie, a to wobec deficytów ich konstrukcji oraz uzasadnienia.

Zgodności z prawem zaskarżonego wyroku z całą pewnością nie podważa bowiem, podnoszone na gruncie zarzutów z pkt 1. – 3. petitum skargi kasacyjnej – co stanowi jednocześnie wspólny ich mianownik – naruszenie przepisów art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 p.p.s.a. przez ich błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie

Abstrahując już nawet od tego, że wymienione przepisy prawa nie są przepisami prawa materialnego, o braku zasadności, przede wszystkim zaś braku skuteczności zarzutów ich naruszenia przez błędną wykładnię trzeba wnioskować na podstawie deficytów konstrukcji oraz uzasadnienia tychże zarzutów.

Zwłaszcza, gdy podkreślić, że zarzut naruszenia prawa przez jego błędną wykładnię – aby mógł być rozpatrzony – wymaga wykazania na czym dokładnie polegała błędna wykładnia przepisu prawa, którego zarzut kasacyjny dotyczy oraz jaka powinna być jego wykładnia prawidłowa, co jednocześnie oznacza potrzebę podjęcia merytorycznej polemiki ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odnośnie do tego rodzaju kwestii spornej, a więc innymi słowy wymaga przeciwstawienia stanowisku nieprawidłowemu stanowiska, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną jest prawidłowe (zob. np. wyroki NSA z dnia: 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1925/21; 6 listopada 2020, sygn. akt II GSK 742/20; 13 października 2017 r., sygn. akt II FSK 1445/15).

Odwołując się do przyjmowanego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozumienia błędu wykładni oraz koniecznych wymogów, którym powinien czynić zadość zarzut błędnej wykładni prawa trzeba więc stwierdzić, że omawiane zarzuty kasacyjne nie mogą być uznane za zasadne, a co za tym idzie skuteczne. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika bowiem, aby Sąd I instancji podejmował jakiekolwiek zabiegi interpretacyjne – w tym, w kontekście wskazywanym przez wnoszącego skargę kasacyjną – w odniesieniu do przepisów art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 p.p.s.a., do których nawet się nie odwołał, co prowadzi do wniosku, że na gruncie omawianych zarzutów Prokurator Okręgowy w Krakowie podjął polemikę – przy tym nie pozbawioną deficytów, albowiem z uzasadnienia skargi kasacyjnej (zob. s. 4 – 9) nie wynika, jakie powinno być prawidłowe rozumienie wymienionych przepisów prawa – z poglądem nieistniejącym, co nie pozostaje bez wpływu na wniosek, że zarzuty błędnej wykładni wymienionych przepisów prawa nie są skuteczne.

Jeżeli wobec konstrukcji zarzutu z pkt 3. petitum skargi kasacyjnej kasacyjnych przyjąć natomiast, że istota stawianej na jego gruncie kwestii spornej dotyczy niewłaściwego zastosowania art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 p.p.s.a, to należałoby stwierdzić, że tak skonstruowany zarzut również nie podważa zgodności z prawem zaskarżonego wyroku.

Zarzut niewłaściwego zastosowania prawa wymaga natomiast – co stanowi konieczny warunek jego rozpatrzenia oraz merytorycznej oceny – wykazania i wyjaśnienia, jak dany konkretny przepis prawa powinien być stosowany ze względu na ustalony stan faktyczny sprawy albo dlaczego, ze względu na ten stan faktyczny nie powinien być stosowany, a w przypadku zarzutu niezastosowania tego przepisu, dlaczego powinien być w sprawie zastosowany, co innymi słowy polega na zarzuceniu błędu subsumcji.

Z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika, aby zwierało ono wskazany i konieczny zarazem element.

Co więcej, jeżeli z przepisów prawa, których naruszenie zarzuca Prokurator Okręgowy w Krakowie wynika, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie (art. 3 § 1 p.p.s.a.) oraz, że kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a.), to za uzasadniony należałoby uznać wniosek, że wymienione przepisy prawa, wobec ich treści oraz funkcji, mogłyby – najogólniej rzecz ujmując – stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną wyłącznie w sytuacji odmowy rozpoznania przez sąd administracyjny prawidłowo wniesionej skargi, czy też orzekania przez ten sąd w sprawie, która nie podlega kognicji sądów administracyjnych, czy też na przykład zastosowania środków nieznanych ustawie (zob. w tej mierze np. wyroki NSA z dnia: 15 lipca 2021 r., sygn. akt II GSK 1385/18; 22 marca 2022 r., sygn. akt III OSK 1222/21). Ze skargi kasacyjnej nie wynika, aby Prokurator Okręgowy w Krakowie wykazał zaistnienie którejkolwiek z wymienionych powyżej sytuacji lub sytuacji rodzajowo im podobnej, która mogłaby uzasadniać twierdzenie o naruszeniu przez Sąd I instancji art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 p.p.s.a. Jeżeli przy tym podkreślić, że Sąd I instancji kontrolował objęty jego kognicją akt (art. 1 § 1 p.u.s.a. w związku z art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 p.p.s.a.) pod względem jego zgodności z prawem (art. 1 § 2 p.u.s.a.), zaś oddalając skargę prokuratora na postanowienie o odmowie stwierdzenia nieważności postanowienia opiniującego z całą pewnością również nie stosował środka nieprzewidzianego ustawą (art. 3 § 1 w związku z art. 151 p.p.s.a.), to za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że podstawy oceny odnośnie do naruszenia wymienionych przepisów prawa nie może stanowić sam fakt wydania wyroku, który nie koresponduje z oczekiwaniami wnoszącego skargą kasacyjną.

W odpowiedzi natomiast na podnoszone w pkt 3. petitum skargi kasacyjnej naruszenie art. 151 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz lit. c) p.p.s.a. wymaga wyjaśnienia, że wymienione przepisy prawa są tzw. przepisami wynikowymi, które regulują sposób rozstrzygnięcia sprawy, i które tym samym nie mogą stanowić samoistnej podstawy skargi kasacyjnej (zob. w tej mierze np.: wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2012 r. sygn. akt II OSK 2077/10; wyrok NSA z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1925/12; wyrok NSA z dnia 17 września 2014 r., sygn. akt II FSK 2458/12.). Błędne oddalenie skargi, samo w sobie nie polega na błędnym zastosowaniu art. 151 p.p.s.a., a tym samym na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) lub lit. c) p.p.s.a. przez jego niezastosowanie, albowiem stanowi skutek błędu popełnionego na etapie poprzedzającym, a mianowicie na etapie kontroli zaskarżonego aktu z punktu widzenia jego zgodności z przepisami prawa, które wojewódzki sąd administracyjny stosował lub powinien był zastosować, jako normatywne wzorce kontroli legalności tego aktu. Błędne rozstrzygnięcie, jest więc jedynie następstwem błędu zasadniczego polegającego na wadliwym wykonaniu funkcji kontrolnej. W związku z tym, zarzutowi naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) lub lit. c) p.p.s.a. podobnie, jak i zarzucanemu naruszeniu art. 151 p.p.s.a., powinno towarzyszyć konieczne i niezbędne, w sytuacji jego postawienia, powiązanie z konkretnymi przepisami prawa materialnego lub procesowego, w odniesieniu do których zarzucane i wykazane ich naruszenie przez wojewódzki sąd administracyjny miałoby polegać na wadliwym przeprowadzeniu kontroli ich zastosowania lub kontroli ich wykładni przez organ administracji, który wydał zaskarżony akt.

Z przedstawionych powodów – zwłaszcza, że nie był zasadny zarzut naruszenia art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 p.p.s.a. stawiany w powiązaniu z wymienionymi przepisami wynikowymi – trzeba stwierdzić, że podnoszone w pkt 3. petitum skargi kasacyjnej naruszenie art. 151 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz lit. c) p.p.s.a. nie uzasadnia twierdzenia o niezgodności z prawem zaskarżonego wyroku.

Nie jest również tak, aby o niezgodności z prawem zaskarżonego wyroku można było zasadnie wnioskować na podstawie – stanowiącego wspólny mianownik zarzutów z pkt 1. i pkt 2. oraz pkt 3. petitum skargi kasacyjnej – twierdzenia o wadliwości podejścia Sądu I instancji do rozumienia oraz zastosowania w rozpatrywanej sprawie przepisów art. 147 § 1 i § 2 p.p.s.a., co zdaniem Prokuratora Okręgowego w Krakowie miałoby prowadzić do naruszenia art. 156 § 2 pkt 2 k.p.a., a to w związku z przyjęciem przez Sąd I instancji, że postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych pozytywnie opiniującego wniosek na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających do 4,5 % alkoholu i piwa, przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży, nie narusza prawa.

Podkreślając w punkcie wyjścia – albowiem nie jest to bez znaczenia – że w dacie podejmowania postanowienia opiniującego, o którego stwierdzenie nieważności wystąpił Prokurator Okręgowy w Krakowie, obowiązywały – stanowiące podstawę jego wydania – akty prawa miejscowego (a mianowicie, uchwała Rady Gminy Siepraw z dnia 27 czerwca 2018 r., nr XXXIII/332/18 oraz uchwała Rady Gminy Siepraw z dnia 27 czerwca 2018 r., nr XXXIII/331/18), trzeba stwierdzić, że następcze w relacji do daty wydania wskazanego postanowienia stwierdzenie nieważności aktu prawa miejscowego (aktu normatywnego) stanowiącego podstawę podjęcia tego postanowienia nie oznacza – w tym również, czy też nawet wobec deklaratoryjnego charakteru wyroku stwierdzającego nieważność aktu oraz jego skutku ex tunc – że tym samym aktualizuje się przesłanka wydania tego postanowienia bez podstawy prawnej w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Zwłaszcza, gdy podkreślić – czego skarga kasacyjna nie uwzględnia jednak w dostatecznym stopniu – że rdzeń znaczenia pojęcia "decyzja wydana bez podstawy prawnej" jest jednoznaczny, co prowadzi do wniosku, że albo nie ma przepisu prawnego, który umocowuje administrację publiczną do działania, albo też przepis jest, ale nie spełnia wymagań podstawy prawnej działania organów administracji, polegającego na wydawaniu decyzji administracyjnych i postanowień, rozumianych jako indywidualne akty administracyjne zewnętrzne. Innymi słowy, przesłanka braku podstawy prawnej jest spełniona wówczas, gdy przepisy prawa powszechnie obowiązującego w sytuacji opisanej ich hipotezą nie zawierają podstawy wydania decyzji administracyjnej, postanowienia czy milczącego załatwienia sprawy, a więc wówczas, gdy podejmowana decyzja lub postanowienie nie znajdują oparcia w żadnym z przepisów powszechnie obowiązującego prawa obowiązujących – co trzeba podkreślić – w dacie ich podejmowania (zob. np. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 717/17). Istota rzeczy nie odnosi się więc do skutku ex tunc deklaratoryjnego wyroku stwierdzającego nieważność aktu prawa miejscowego, lecz do podstawy prawnej wydania decyzji lub postanowienia oraz jej istnienia w dacie podejmowania tej decyzji lub postanowienia.

Już więc z przedstawionego punktu widzenia – zwłaszcza, gdy ponownie podkreślić, że w dacie podejmowania postanowienia opiniującego, o którego stwierdzenie nieważności wystąpił Prokurator Okręgowy w Krakowie, obowiązywały, stanowiący podstawę jego wydania, akty prawa miejscowego – nie sposób jest twierdzić, że w rozpatrywanej sprawie zaktualizowała się przesłanka wydania wymienionego postanowienia bez podstawy prawnej, co miałoby uzasadniać stwierdzenie jego nieważności na podstawie art. 156 § 2 pkt 2 k.p.a.

Zwłaszcza, gdy w korespondencji do dotychczas przedstawionych argumentów podnieść, że zagadnienie odnoszące się do konsekwencji stwierdzenia nieważności aktu prawa miejscowego oraz prawnego bytu wydanych na jego podstawie rozstrzygnięć w sprawach indywidualnych stanowi przedmiot odrębnej regulacji prawnej.

Zgodnie z art. 147 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.

Z § 2 art. 147 p.p.s.a. wynika natomiast, że rozstrzygnięcia w sprawach indywidualnych, wydane na podstawie uchwały lub aktu, o których mowa w § 1, podlegają wzruszeniu w trybie określonym w postępowaniu administracyjnym albo w postępowaniu szczególnym.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ani treść, ani też funkcje przywołanej regulacji prawnej nie uzasadniają twierdzenia o zaktualizowaniu się w rozpatrywanej sprawie przesłanek stosowania 156 § 2 pkt 2 k.p.a., a to w związku – jak podnosi Prokurator Okręgowy w Krakowie – z następczym stwierdzeniem nieważności aktu prawa miejscowego stanowiącego podstawę wydania postanowienia opiniującego.

Jeżeli na gruncie przywołanej regulacji prawnej ustawodawca operuje pojęciem "wzruszenia w trybie określonym w postępowaniu administracyjnym albo w postępowaniu szczególnym", to za uzasadniony trzeba uznać wniosek – podkreślając przy tym, że w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi nie został wskazany, ani też określony szczególny tryb, o którym jest mowa w § 2 art. 147 p.p.s.a., co siłą rzeczy ogranicza również pole możliwości wyboru stosowania określonego trybu – że jego intencje w omawianym zakresie były i są aż nadto jasne i czytelne.

W postępowaniu administracyjnym regulowanym przepisami k.p.a., w odniesieniu – co trzeba podkreślić – do decyzji oraz postanowień wadliwych ma zastosowanie tryb, o którym jest mowa w art. 156 § 1 k.p.a. lub tryb, o którym stanowi art. 145 § 1, art. 145a § 1, art. 145aa § 1 i art. 145b § 1 k.p.a.

Pierwszy z nich, dotyczy wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., które tkwią w samej decyzji lub postanowieniu, w wyniku których następuje ich nieważność, i których skutki – na mocy nowego aktu stwierdzającego tę nieważność – nie są uznawane przez prawo.

Drugi z nich natomiast odnosi się do wad określonych w art. 145 § 1, art. 145a § 1, art. 145aa § 1 i art. 145b § 1 k.p.a., które są istotnymi wadami postępowania, które mogły mieć wpływ na decyzję administracyjną lub postanowienie, co oznacza, że wady te mogą spowodować jedynie wzruszalność decyzji lub postanowienia i dlatego też właśnie wznowienie postępowania polega na ponownym rozpatrzeniu sprawy w celu sprawdzenia, czy dana wada postępowania nie wpłynęła na treść rozstrzygnięcia, co powoduje, że skutki prawne decyzji wzruszalnych są uznane przez prawo, a nowym aktem pozbawia się jedynie zdolności ich wywoływania w przyszłości (zob. M. Jaśkowska, w: Komentarz aktualizowany do postępowania administracyjnego, LEX/el. 2024, t. 1 – 3 do art. 145; zob. również uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., w sprawie I OPS 2/12.).

W świetle powyższego za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że operując na gruncie art. 147 § 2 p.p.s.a. pojęciem "wzruszenia w trybie określonym w postępowaniu administracyjnym albo w postępowaniu szczególnym", racjonalnie działający ustawodawca uwzględniał znaczenie konsekwencji wynikających z różnic między istotnymi wadami decyzji administracyjnej lub postanowienia (art. 156 § 1 k.p.a.) oraz istotnymi wadami postępowania, w którym zostały one wydane (art. 145 § 1, art. 145a § 1, art. 145aa § 1 i art. 145b § 1 k.p.a.), w związku z czym, prawny byt rozstrzygnięć w sprawach indywidualnych wydanych na podstawie aktu prawa miejscowego, którego nieważność stwierdził sąd administracyjny, nie bez uzasadnionych podstaw poddał – a to wobec jego istoty oraz funkcji – trybowi wzruszenia w postępowaniu administracyjnym albo w postępowaniu szczególnym, a więc innymi słowy, trybowi wznowienia regulowanemu przepisami k.p.a. lub przepisami szczególnymi, nie zaś – co oczywiste – trybowi stwierdzenia nieważności.

W rekapitulacji przedstawionych argumentów trzeba więc stwierdzić, że nie ma żadnych usprawiedliwionych podstaw, aby pojęcie "wzruszenia w trybie określonym w postępowaniu administracyjnym albo w postępowaniu szczególnym", o którym jest mowa w art. 147 § 2 p.p.s.a., rekonstruować w sposób proponowany przez Prokuratora Okręgowego w Krakowie, a mianowicie, aby znaczenie wymienionego pojęcia oraz jego zakres rozumieć, jako nieważności rozstrzygnięć w sprawach indywidualnych stwierdzaną na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Zwłaszcza, gdy podkreślić, że wniosku przeciwnego w żadnym stopniu, ani też zakresie nie uzasadnia argument ze znaczenia konsekwencji mających – zdaniem Prokuratora Okręgowego w Krakowie – wynikać z uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., w sprawie I OPS 2/12. Skarżący kasacyjnie nie uwzględnia bowiem, nie dość, że treści art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., a co a tym idzie istoty oraz funkcji podstawy wznowienia, o której jest mowa w tym przepisie prawa, to również istoty poglądu prawnego wyrażonego w przywołanej uchwale w relacji do przedmiotu rozstrzyganego nią zagadnienia prawnego, co prowadzi do zgoła odmiennych wniosków, niż proponowane w skardze kasacyjnej.

W uchwale tej – stanowiącej odpowiedź na pytanie "Czy stwierdzenie nieważności decyzji, na której oparto inną decyzję zależną, jest podstawą do stwierdzenia nieważności tej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, czy też stanowi przesłankę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a.?" – przede wszystkim wyjaśniono, co trzeba podkreślić w korespondencji do dotychczas przedstawionych argumentów, że "Regulacja trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego expressis verbis wprowadza dwie sankcje: sankcję wzruszalności i sankcję nieważności, wiążąc z nimi odrębne konsekwencje prawne ich zastosowania, co jest uzasadnione ciężarem wady, którą dotknięte jest rozstrzygnięcie organu administracji publicznej." Co więcej, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że "[...] Nie można [...] w określeniu "decyzja została następnie uchylona lub zmieniona", użytym w art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a., pomieścić stwierdzenia nieważności decyzji.", co siłą rzeczy nie pozostaje bez wpływu na wniosek, że również w pojęciu "wzruszalności" decyzji lub postanowienie nie mieści się "stwierdzenie ich nieważność". W rekapitulacji zaś stwierdził, że "[...] Uwzględniając konsekwencje prawne stwierdzenia nieważności decyzji oraz brak podstaw do odstąpienia od tych konsekwencji prawnych, [...] Stwierdzenie nieważności decyzji, w oparciu o którą wydano inną przedmiotowo zależną decyzję, może stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji zależnej na podstawie156 § 1 pkt 2 K.p.a., jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, a nie do wznowienia postępowania na podstawie145 § 1 pkt 8 K.p.a.".

Wobec treści oraz istoty poglądu prawnego wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie I OPS 2/12, nie ma więc podstaw, aby ten pogląd prawny – afirmowany przez skład Sądu orzekającego w rozpatrywanej sprawie – można było uznać za adekwatny, a co za tym idzie za przydatny dla wykazania braku zgodności z prawem zaskarżonego wyroku. Przedmiot oraz istota rozstrzyganego tą uchwałą zagadnienia prawnego nie pozostają bowiem w żadnym związku z przedmiotem sprawy, w której orzekał Sąd I instancji. Eksponowanie przez Prokuratora Okręgowego w Krakowie znaczenia konsekwencji mających wynikać – jego zdaniem – z przywołanej uchwały, nie jest więc, ani przydatne, ani też trafne. Zwłaszcza, że – co nie jest bez znaczenia, w tym również w kontekście deficytów regulacyjnych widocznych na tle zestawienia art. 147 § 2 p.p.s.a. z art. 145 § 1 k.p.a., co nie należy już jednak do przedmiotu rozpatrywanej sprawy, albowiem ich usunięcie stanowi domenę ustawodawcy – operowanie argumentem z analogii, czy też wręcz wprost stosowanie analogii w procesie wykładni prawa administracyjnego jest niedopuszczalne zarówno ze względu na wymóg wykazania przez organ administracji publicznej istnienia wyraźnej podstawy prawnej do działania, jak i ze względu na uzasadniający to wymaganie warunek ustawowej ochrony praw i wolności obywatelskich (zob. np. wyroki NSA z dnia: 10 marca 1994 r., sygn. akt SA/Ka 1857/93; 22 listopada 1983 r., sygn. akt SA/Wr 510/83).

Jeżeli zaś już – co trzeba podnieść na marginesie – to ostrożnej analogii potwierdzającej zasadność i zarazem prawidłowość podejścia do przedstawionego powyżej rozumienia art. 147 § 2 p.p.s.a. należałoby poszukiwać na gruncie rozwiązań prawnych zawartych w art. 145a k.p.a. w związku z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. Hipotezy norm prawnych rekonstruowanych z przepisu art. 147 § 2 p.p.s.a., jak i z przepisów art. 145a k.p.a. w związku z art. 190 ust. 4 ustawy zasadniczej odnoszą się bowiem do tożsamym rodzajowo sytuacji, a mianowicie utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego – odpowiednio, w związku ze stwierdzeniem jego nieważności przez sąd administracyjny lub w związku ze stwierdzeniem jego niezgodności z ustawą zasadniczą przez sąd konstytucyjny – oraz w tożsamy sposób regulują kwestię prawnego bytu wydanych na jego podstawie rozstrzygnięć w sprawach indywidualnych przewidując ich wzruszalność (w trybie wznowienia postępowania), nie zaś – co trzeba podkreślić – ich nieważność.

W rekapitulacji wszystkich przedstawionych argumentów należało więc stwierdzić, że zarzuty skargi kasacyjnej nie podważają zgodności z prawem zaskarżonego wyroku, albowiem nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.