Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 150/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 67a par. 1, art. 71a par. 9
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.), Protokolant Izabela Maj - Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2011 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Skarbowej w K., postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika Pierwszego Śląskiego Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] r. Nr [...], wydane w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty wierzytelności w kwocie [...] zł.

Orzeczenia organów podatkowych zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Pierwszego Śląskiego Urzędu Skarbowego w S. wobec B sp. z o.o. z/s w K. przy ul. [...], organ egzekucyjny, działając zgodnie z art. 89 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005r., Nr 229, poz. 1954 z późn. zm., dalej: "u.o.p.e.a." lub "ustawa egzekucyjna") wystawił w dniu 7 czerwca 2010r. zawiadomienie Nr [...] o zajęciu wierzytelności zobowiązanej Spółki u dłużnika zajętej wierzytelności, tj. A Sp. z o.o. z/s w C. przy ul. [...]. Zawiadomieniem tym, zgodnie z art. 89 § 3 pkt. 1 ustawy egzekucyjnej, wezwano dłużnika zajętej wierzytelności do złożenia w terminie 7 dni oświadczenia czy uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, czy przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania oraz w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się lub toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność. Powyższe zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 7 czerwca 2010r.

Wobec braku odpowiedzi dłużnika zajętej wierzytelności na otrzymane zawiadomienie zajęciu wierzytelności, organ egzekucyjny pismem z dnia 30.07.2010r. Nr [...] ponaglił A sp. z o.o. do niezwłocznego udzielenia odpowiedzi na powyższe zajęcie. Ponaglenie to doręczono Spółce w dniu 4 sierpniu 2010r.

Następnie w dniu 9 sierpnia 2010r. pracownicy organu egzekucyjnego przeprowadzili w A Sp. z o.o. z/s w C. kontrolę prawidłowości realizacji środka egzekucyjnego. W wyniku przeprowadzonej kontroli stwierdzono, że do dnia kontroli Spółka nie udzieliła odpowiedzi na zajęcie i nie przekazała też na rachunek bankowy organu egzekucyjnego żadnych kwot. Ustalono, że wartość wymagalnych zobowiązań wobec B Sp. z o.o. z/s w K. na dzień 30 czerwca 2010r. wynosi [...]zł. Stan środków na rachunkach bankowych kontrolowanej Spółki na dzień 30 czerwca 2010r. wynosił natomiast [...] zł.

Wobec ustaleń kontroli postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] Naczelnik Pierwszego Śląskiego Urzędu Skarbowego w S. określił na [...] zł. wysokość kwoty nieprzekazanej wierzytelności przysługującej zobowiązanej tj. B sp. z o.o. od dłużnika zajętej wierzytelności A sp. z o.o. z/s w C.. W uzasadnieniu wskazano, że w wyniku kontroli przeprowadzonej w A sp. z o.o. ustalono, że zobowiązania wymagalne wobec B Sp. z o.o. na dzień 30.06.2010r. wynoszą [...] zł. Postanowienie to doręczono A sp. z o.o. w dniu 11 sierpnia 2010r.

Na powyższe postanowienie w dniu 17 sierpnia 2010r. A sp. z o.o. – reprezentowana przez pełnomocnika – złożyła zażalenie. Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W uzasadnieniu podniosła, że brak udzielenia odpowiedzi na otrzymane zawiadomienie o zajęciu wierzytelności nie stanowi okoliczności uzasadniającej wydanie zaskarżonego postanowienia. Za podstawę do uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności mogą być uznane tylko takie okoliczności prawne, które uniemożliwiają dłużnikowi skuteczne uchylenie się względem organu egzekucyjnego od wykonania zajętego zobowiązania. Dalej skarżąca wyjaśniła, że nie przekazała organowi egzekucyjnemu zajętych wierzytelności, ponieważ Spółka ma zablokowane rachunki bankowe przez Prokuraturę Okręgową w R., a ponadto zajęte wierzytelności w związku z postępowaniem karnym prowadzonym przez w/w Prokuraturę są sporne. Jednocześnie wskazano, że Spółka nie udzieliła odpowiedzi na zajęcie ponieważ jej prezes stale przebywa poza granicami kraju. Pismem z dnia 30 sierpnia 2010r., skarżąca uzupełniła zażalenie podnosząc, że wierzytelność względem B sp. z o.o. jest sporna nie tylko ze względu na toczące się postępowanie karne, ale również dlatego, że B Sp. z o.o. nie wykonała na rzecz skarżącej świadczeń określonych w umowie o dostawy złomu i z tego względu Spółka poniosła szkodę w wysokości kilkunastu milionów złotych.

W wyniku rozpatrzenia zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] uchylił w całości zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Pismem z dnia 1 października 2010r. Nr [...] organ egzekucyjny ponownie wezwał dłużnika zajętej wierzytelności tj. A Spółka z o.o. do niezwłocznego udzielenia odpowiedzi na otrzymane zawiadomienie z dnia 7.06.2010r. Nr [...] o zajęciu wierzytelności przysługującej Spółce B od A sp. z o.o.

W wykonaniu orzeczenia organu nadzoru, w dniu 5.10.2010r. pracownicy organu egzekucyjnego przeprowadzili w A sp. z o.o z/s w C. ponowną kontrolę w zakresie prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. W toku kontroli ustalono, że wartość wymagalnych zobowiązań wobec B sp. z o.o. z/s K. na dzień 30.06.2010r. wynosi [...] zł., co potwierdza saldo konta za okres od 1.01.2010r. do 30.09.2010r. Z kolei przedstawione kontrolującym faktury, których kserokopie załączono do protokołu, potwierdzają istnienie zobowiązań wobec B sp. z o.o. na kwotę [...] zł. Ostatnia faktura została wystawiona w dniu 7 czerwca 2010r., a termin jej zapłaty określono na dzień 21 czerwca 2010r. Zatem, jak skonstatował organ, minęły już terminy płatności tych faktur, a wobec tego zobowiązania te stały się wymagalne. Ponadto ustalono, że kontrolowana jednostka dokonała ostatnich płatności wobec B sp. z o.o. w dniu 7 czerwca 2010r., dokonując przelewów w wysokości [...] zł. i [...] zł.

Pismem z dnia 11 października 2010r. pełnomocnik dłużnika zajętej wierzytelności udzielił odpowiedzi zawezwanie organu egzekucyjnego z dnia 1 października 2010r. wskazując, że Spółka nie uznaje zajętej wierzytelności, gdyż jest ona sporna i niewymagalna.

Postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] Naczelnik Pierwszego Śląskiego Urzędu Skarbowego w S. określił na [...] zł. wysokość kwoty nieprzekazanej wierzytelności przysługującej zobowiązanej tj. B sp. z o.o. od dłużnika zajętej wierzytelności A sp. z o.o. z/s w C.. Wierzytelności te potwierdzono i ustalono w sposób nie budzący wątpliwości, że podmiot ten posiada wymagalne zobowiązania wobec B sp. z o.o. w wysokości [...] zł., których nie uregulował. Postanowienie to doręczono pełnomocnikowi Spółki w dniu 18 października 2010r.

Powyższe postanowienie zaskarżyła spółka A sp. z o.o.

Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 w zw. z art. 126 Kpa w zw. z art. 18 ustawy postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez oparcie rozstrzygnięcia na nieprawdziwych okolicznościach,

2. 71a § 9 oraz art. 71b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przez błędne wydanie postanowienia określającego stronie kwotę nieprzekazanej wierzytelności tj. bez ustalenia, że strona bezpodstawnie uchyla się od wykonania zajętej wierzytelności.

W uzasadnieniu wskazała, że wbrew twierdzeniom organu egzekucyjnego pełnomocnik Spółki udzielił odpowiedzi na ponaglenie z dnia 1 października 2010r., a tym samym postanowienie organu egzekucyjnego rażąco narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Organ egzekucyjny nie rozważył również, że wierzytelności wobec B Sp. z o.o. są sporne i niewymagalne. Ponadto w ocenie skarżącej, w toku postępowania nie ustalono aby strona podjęła czynności, które uniemożliwiły by wykonanie zajętej wierzytelności. Organ egzekucyjny nie ustalił więc, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od jej przekazania.

Organ nadzoru zlecił Naczelnikowi Pierwszego Śląskiego Urzędu Skarbowego w S. przeprowadzenie dodatkowych czynności tj. wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do przedstawienia dowodów mających świadczyć, że zajęta wierzytelność jest sporna i niewymagalna.

W wyniku wezwania organu egzekucyjnego pełnomocnik dłużnika zajętej wierzytelności pismem z dnia 3 grudnia 2010r. poinformował, że umowa zawarta pomiędzy spółkami A Sp. z o.o. a B sp. z o.o. o dostawy złomu, wskazująca, że zajęta wierzytelność jest sporna i niewymagalna znajduje się w Prokuraturze Okręgowej w R. lub Urzędzie Kontroli Skarbowej w K., gdyż została zabezpieczona przez te organy. Dodatkowym dowodem byłyby zeznania prezesa B sp. z o.o., który prawdopodobnie przebywa w areszcie śledczym.

Dyrektor Izby Skarbowej w K. po uzupełnieniu materiału dowodowego, postanowieniem z dnia [...] r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika Pierwszego Śląskiego Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] r., w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty wierzytelności w wysokości [...] zł.

Na powyższe postanowienie pełnomocnik A sp. z o.o. złożył skargę do WSA w Gliwicach.

Skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie:

1. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 w zw. z art. 126 Kpa w zw. z art. 18 ustawy postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez oparcie rozstrzygnięcia na niekompletnym materiale dowodowym wskutek pominięcia dowodów wnioskowanych przez skarżącego, a nadto brak należytego uzasadnienia odmowy przeprowadzenia oraz dania wiarygodności i mocy dowodowej, dowodom mogących świadczyć na korzyść skarżącego,

2. 71a § 9 oraz art. 71b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przez błędne wydanie postanowienia określającego stronie kwotę nieprzekazanej wierzytelności tj. bez ustalenia, że strona bezpodstawnie uchyla się od wykonania zajętej wierzytelności.

Nadto w uzasadnieniu skarżący zarzucił organowi nadzoru naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów nieprzeprowadzenie dowodów, o które wnioskowała zobowiązana spółka. Ponadto powtórzył argumenty podnoszone w przywoływanym zwyczajnym środku odwoławczym.

Odpowiadając na skargę, organ drugoinstancyjny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w pełni argumentację, zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona.

Stan faktyczny sprawy jest poza sporem. Przedmiot sporu ogranicza się do ustalenia: czy organ egzekucyjny prawidłowo ustalił, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności czy też organ dokonał błędnej wykładni art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż: " ... brak zapłaty zajętej wierzytelności nie wynika ze złej woli skarżącej, lecz z obiektywnych i wykazanych przed organami egzekucyjnymi przyczyn".

Na wstępie przypomnieć należy, że zgodnie z treścią art. 84 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie.

Przechodząc do istoty sporu prima vista wskazać należy, iż ustawa egzekucyjna nakłada obowiązek prowadzenia efektywnej i sprawnej egzekucji administracyjnej. Nie wynika to wprost z przepisów ustawy egzekucyjnej, ale z całokształtu norm ustawy egzekucyjnej i norm prawa administracyjnego. Wszczęcie administracyjnego postępowania egzekucyjnego wobec dłużników Skarbu Państwa jest ustawowym obowiązkiem urzędu skarbowego, a zatem wierzyciel nie może kierować się własnym uznaniem czy wszcząć egzekucję. Celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania ciążącego na zobowiązanym obowiązku. Wybór stosowanych środków egzekucyjnych musi uwzględniać ten cel (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2001 r., sygn. akt SA/Lu 452/00).

Zgodnie z przepisem art. 67a § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa obowiązki zobowiązanego. Fakt zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego nie zmienia charakteru stosunku prawnego między dłużnikiem zajętej wierzytelności a zobowiązanym, w którego miejsce wstępuje organ egzekucyjny. Dłużnik zajętej wierzytelności może zatem uchylić się od przekazania zajętej kwoty jedynie w przypadku, który umożliwia mu skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania względem swojego wierzyciela. Podstawą do uchylenia się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej kwoty lub jej części mogą być więc tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela tj. np. zarzut przedawnienia, potrącenia. Określenie bezpodstawne uchylanie się nie odnosi się również do okoliczności związanych z kondycją finansową dłużnika zajętej wierzytelności. Bezpodstawne uchylanie się oznacza więc tyle co bez podstawy prawnej.

Sporny przepis art. 71a § 9 w zd. 1 stanowi, że: "Jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty".

Wykładnia gramatyczna cytowanego przepisu nie daje jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, co oznacza użyty w cytowanym przepisie zwrot "bezpodstawnie uchyla się". Według "Słownika Języka Polskiego" pod red. Prof. M. Szymczaka (PWN W-wa 1978 r., t 1, s. 148). Bezpodstawny to: " ... nie mający podstawy; niesłuszny, (...) bez podstawy prawnej". Wydawać zatem by się mogło, że przyczyną uzasadniającą odmowę przekazania zajętej wierzytelności mogą być również okoliczności natury słusznościowej leżące po stronie dłużnika zajętej wierzytelności jak np. te, na które powoływał się skarżący w niniejszej sprawie. Tak jednak nie jest, bowiem sprzeciwia się temu wykładnia funkcjonalna i celowościowa. Pamiętać bowiem trzeba, że egzekucja z wierzytelności pieniężnych jest tylko jednym ze środków egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych. Zasadniczym celem jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku o charakterze pieniężnym przez dłużnika. Pozycję prawną dłużnika zajętej wierzytelności określają szczegółowo przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji normujące egzekucję należności pieniężnych. Przepisy te przewidują, że w razie zajęcia wierzytelności dłużnikowi nie wolno wypłacać zobowiązanemu zajętej kwoty, lecz jest on zobowiązany do jej przekazania organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności. Ponadto na dłużniku zajętej wierzytelności ciążą też inne, szczegółowo określone w ustawie obowiązki (np. obowiązek naliczania odsetek, obowiązek zawiadamiania organu egzekucyjnego o wskazanych w ustawie okolicznościach). W tym miejscu trzeba też zwrócić uwagę na art. 67a § 1 ustawy, zgodnie z którym: "Organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji". Z przepisu tego wynika zatem, że organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego. Fakt zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego nie zmienia zatem charakteru stosunku prawnego między dłużnikiem zajętej wierzytelności a zobowiązanym, w którego miejsce wstępuje organ egzekucyjny ( tak: Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 czerwca 2007r., sygn. akt I FSK 984/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 26 kwietnia 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 2216/05).

Odnosząc powyższe do stanu faktycznego zaistniałego w przedmiotowej sprawie zauważyć należy, iż dłużnik zajętej wierzytelności nie przedstawił żadnych dowodów na poparcie twierdzenia, że zajęte wierzytelności są sporne.

Nie może być dowodem tego przywołana przez skarżącego umowa zawarta pomiędzy A sp. z o.o. a B sp. z o.o. na dostawy złomu, (która wg stronny skarżącej znajduje się albo w UKS w K., albo w Prokuraturze Okręgowej w R.) albowiem na obecnym etapie funkcjonuje ona w obrocie prawnym, nie została z niego wyeliminowana w sposób skuteczny prawnie-podatkowo, nie została nawet zakwestionowana prawdziwość nakreślonych na niej grafizmów. Przy tak zebranych dowodach i dokonanych ustaleniach – co do istnienia przedmiotowej umowy w obrocie prawnym a tym samym na dokonaną ocenę treści tego dokumenty – nie mają wpływu zeznania osób, gdyż dowodem podatkowym bezpośrednim w sprawie jest dokument spełniający wymogi przewidziane prawem podatkowym. Dowodem w przedmiotowej sprawie, co do spornej wierzytelności, nie jest też toczące się postępowania karne albowiem – co istotne dla sprawy jest ono w toku a jego przedmiot i granice będą wiązały sądy i organy wyłącznie gdy zaistnieją przesłanki wyraźnie to regulujące. Z art. 8 § 2 k.p.k. wyraźnie wynika, że tylko prawomocne rozstrzygnięcia sądu kształtujące prawo albo stosunek prawny są wiążące. Na marginesie, z uwagi na treść zarzutów skargi, wskazać należy, iż także sąd karny nie jest związany ani orzeczeniem sądu karnego zapadłym w innej sprawie, ani też ustaleniami faktycznymi lub też treścią wyroku w sprawie jednego ze współsprawców przestępstwa, rozpoznawanej odrębnie, gdy następnie rozpatruje sprawę innego współuczestnika (tak: SN II KR 192/86, OSNPG 1987, nr 10, poz. 126).

Na prawidłowość działania organu egzekucyjnego nie wypływa także dokonane zajęcie rachunku bankowego przez organy prowadzące postępowanie przygotowawcze, gdyż zajęcie to stanowi wyłącznie przeszkodę faktyczną a nie prawną po myśli przywoływanego powyżej przepisu. Przeszkodę, która może ustąpić w każdym czasie – z woli organu, przy zaistnieniu okoliczności prawnych i faktycznych – albo z urzędu, albo na wniosek. Tymczasem organ egzekucyjny ma obowiązek określonego działania dla zaspokojenia roszczeń Skarbu Państwa.

W tym miejscu wskazać należy, iż organy administracji publicznej, powołane do działania każdorazowo uposażone zostają przez ustawodawcę w przynależne im kompetencje. Toteż działają na podstawie prawa i w granicach przysługujących im kompetencji. Działanie organu jest działaniem prawnym tworzącym – jak w przedmiotowej sprawie – przeszkodę li wyłącznie faktyczną. Reasumując przeszkoda prawna explicite wyrażona jest w normie prawnej, której skutek wynika z mocy prawa (ex lege).

Prawidłowo zatem organ egzekucyjny uznał, że w ustalonych okolicznościach nieprzekazanie zajętej kwoty wierzytelności było bezpodstawne tak jak orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w powoływanym powyżej wyroku stwierdzając, iż przeszkodą mogą być tylko okoliczności prawne.

Powyższe prowadzi do konstatacji, że organy działały prawidłowo. W świetle powyższych rozważań, wskazać należy, iż pozostałe argumenty podnoszone przez skarżącego nie mają wpływu na treść wydanych w sprawie orzeczeń.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd skargę oddalił.