Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1004/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 15 § 1, art. 15 § 5, art. 18, art. 26 § 5, art. 33 § 1 pkt 7, art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 103 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1221
law: Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jednolity
article: art. 43
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Dominik Mączyński Sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2017 r., nr [...] oddalił wniesione przez X. X. (dalej zwanego również skarżącym) zarzuty w przedmiocie postępowania egzekucyjnego.

Skarżący pismem z dnia 10 kwietnia 2017 r. wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego żądając uchylenia tytułów wykonawczych oraz umorzenia prowadzonego na ich podstawie postępowania. Skarżący podniósł, że nie doręczono mu upomnienia oraz niewłaściwie doręczono mu odpisy tytułów wykonawczych. Organ I instancji wskazał, że zgodnie z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 131 ze zm. – dalej w skrócie: "rozporządzenie z dnia 30 października 2014 r."), egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia, gdy dotyczy należności pieniężnych, których obowiązek powstaje z mocy prawa, a wysokość tych należności została określona w ostatecznym orzeczeniu. Dochodzona należność została określona w ostatecznej decyzji podatkowej z uwagi na co zarzut wszczęcia egzekucji administracyjnej bez uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia uznano za niezasługujący na uwzględnienie. Stwierdzono również, że czynność egzekucyjna polegająca na zawiadomieniu o zajęciach jak i doręczeniu odpisu tytułów wykonawczych została dokonana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Fakt otrzymania zawiadomień o zajęciach rachunków bankowych, jak i odpisów tytułów wykonawczych został potwierdzony na zwrotnych potwierdzeniach odbioru przez zobowiązanego w dniach 03 i 05 kwietnia 2017 r.

Pismem z dnia 25 maja 2017 r. skarżący wniósł zażalenie na wymienione na wstępie postanowienie wnosząc o jego zmianę i uchylenie tytułu wykonawczego oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na jego podstawie. Ewentualnie zaś wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Skarżący podniósł, że decyzja dotycząca dochodzonego zobowiązania podatkowego nie jest ostateczna wobec jej zaskarżenia do WSA w Poznaniu. W ocenie skarżącego organ dysponuje tylko jednym potwierdzeniem doręczenia tytułu wykonawczego, a z posiadanych informacji wynika, że jest ich kilka. Podniesiono, że w zaskarżonym postanowieniu nie odniesiono się do poruszonych kwestii.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w P. postanowieniem z dnia 30 czerwca 2017 r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Organ II instancji podzielił stanowisko Naczelnika Urzędu Skarbowego w S.. Powołując się na art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm. – dalej w skrócie: "u.p.e.a.") wskazano, że wezwanie strony do dobrowolnego wykonania obowiązku jest ogólną zasadą postępowania w egzekucji administracyjnej. Jednak art. 15 § 5 powołanego aktu zawiera upoważnienie dla ministra właściwego do spraw finansów publicznych do określenia w drodze rozporządzenia innych niż określone w § 3a należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Powołując się na § 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 30 października 2014 r. wskazano, że egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia, gdy dotyczy należności pieniężnych, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa, a wysokość tych należności została określona w ostatecznym orzeczeniu. Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie, a skierowanie do skarżącego upomnienia nie było wymagane. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w P. podzielił również stanowisko organu I instancji do bezzasadności zarzutu kwestionującego prawidłowość doręczenia odpisów tytułów wykonawczych. Wyjaśniono, że żaden przepis prawa nie obliguje organu egzekucyjnego do doręczania każdego egzemplarza odpisu tytułu wykonawczego w odrębnej kopercie. Odpisy dwóch tytułów wykonawczych umieszczone zostały w jednej kopercie z uwagi na jednoczesne prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Wysłanie do skarżącego w jednej kopercie zarówno odpisów dwóch tytułów wykonawczych jak i dwóch zawiadomień o zajęciach nie budzi zastrzeżeń. Do przesyłki dołączone zostało prawidłowo i wyczerpująco opisane zwrotne potwierdzenie odbioru, na którym znajduje się data oraz podpis odbiorcy. Wyjaśniono, że art. 26 § 5 u.p.e.a., precyzyjnie określa chwilę wszczęcia egzekucji administracyjnej - z momentem doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przez doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytuł wykonawczego. Przywołany przepis stwarza zatem alternatywę rozłączną i oznacza, że spełnienie jednego z warunków prowadzi do wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. stanowi przedmiot skargi kierowanej do WSA w Poznaniu. Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto wnosi się o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W skardze podnosi się, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem oceny materiału zgromadzonego w aktach sprawy i tym samym nieuwzględnienie faktu, że:

1) nie doręczono upomnienia przed wszczęciem egzekucji;

2) skarżący dowiedział się o wszczęciu egzekucji dopiero z momentem zajęcia rachunków bankowych, zamiast z faktu doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego;

3) odpis tytułu wykonawczego został doręczony już po tym, jak zajęto rachunki bankowe (wszczęto egzekucję);

4) wydano kilka tytułów wykonawczych, a mimo to nie doręczono każdego z nich z osobna, jedynie pewną liczbę włożono do jednej koperty;

5) doręczono odpis tytułu wykonawczego dorosłemu domownikowi, choć wymagane jest doręczenie bezpośrednio skarżącemu.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w P. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się bezzasadna.

Na wstępie należy przypomnieć, że przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. z dnia 30 czerwca 2017 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. oddalające zarzuty skarżącego w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

Bezzasadny okazał się zarzut niedoręczenia skarżącemu upomnienia przed wszczęciem egzekucji. Zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a., egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a., może stanowić podstawę zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie art. 33 § 1 pkt 7 powołanego aktu. W uzasadnianiu zaskarżonego postanowienia trafnie stwierdzono, że wezwanie strony do dobrowolnego wykonania obowiązku jest ogólną zasadą postępowania w egzekucji administracyjnej. Jednakże na mocy art. 15 § 5 u.p.e.a. minister właściwy do spraw finansów publicznych został upoważniony do określenia w drodze rozporządzenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia. W wykonaniu tej kompetencji w § 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 30 października 2014 r. przewidziano, że egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy dotyczy należności pieniężnych, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa, a wysokość tych należności została określona w ostatecznym orzeczeniu. Sytuacja, o której mowa w przywołanym przepisie miała miejsce w niniejszej sprawie. Stanowiące podstawę prowadzonego postępowania egzekucyjnego tytuły wykonawcze Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia 14 marca 2017 r., nr [...] i [...] zostały wystawione w związku z decyzją Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 12 stycznia 2017 r., nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P. z dnia 28 kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. Pierwsza ze wskazanych decyzji jest ostateczna, bowiem nie przysługuje od niej żaden zwyczajny środek zaskarżenia w administracyjnym toku instancji. Wyjaśnienia również wymaga, że obowiązek uiszczania podatku od towarów i usług powstaje z mocy prawa, zgodnie bowiem z art. 103 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1221 ze zm.), podatnicy oraz podmioty wymienione w art. 108 są obowiązani, bez wezwania naczelnika urzędu skarbowego, do obliczania i wpłacania podatku za okresy miesięczne w terminie do 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy, na rachunek urzędu skarbowego, z zastrzeżeniem ust. 1a-4 oraz art. 33 i art. 33b.

Na uwzględnienie nie zasługują również zarzuty kwestionujące prawidłowość doręczenia skarżącemu tytułu wykonawczego. Wbrew twierdzeniom skargi przepisy u.p.e.a., jak również stosowanej odpowiednio w ramach postępowania egzekucyjnego ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 – dalej w skrócie: "k.p.a."), nie zabraniają doręczania jednej stronie w ramach jednej korespondencji (kopercie) kilku pism. Istotnym jest jedynie, aby z doręczanej korespondencji wynikało, że zawiera ona klika odrębnych pism [por. wyrok NSA z dnia 1 października 2015 r., I FSK 613/14, orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Dla prawidłowości doręczenia wymaga się, aby okoliczność przesłania w jednej przesyłce kilku pism wynikała z dołączonego do przesyłki potwierdzenia odbioru [tak: postanowienie NSA z dnia 20 kwietnia 2011 r., II OSK 707/11]. Treść znajdującego się w aktach sprawy (k. [...] akt adm.) zwrotnego potwierdzenia odbioru nie pozostawia wątpliwości, że w sprawie doszło do skutecznego doręczenia zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych wraz z odpisami wskazanych powyżej tytułów wykonawczych. Na akceptację nie zasługuje również zarzut skargi kwestionujący skuteczność doręczenia odpisów tytułów wykonawczych z uwagi na ich doręczenie do rąk dorosłego domownika. Na mocy art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie zaś z art. 43 k.p.a., w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. W świetle przytoczonych przepisów nie może budzić wątpliwości dopuszczalność doręczenia pism w postępowaniu egzekucyjnym, w tym również odpisów tytułów wykonawczych do rąk dorosłych domowników. Rozważania zawarte w powołanym przez stronę skarżącą wyroku WSA w Warszawie z dnia 19 czerwca 2009 r., III SA/Wa 243/09 są nieadekwatne do realiów niniejszej sprawy. W powołanym orzeczeniu stwierdzono bowiem, że organ nie może doręczać dokumentów, których doręczenie jest równoznaczne ze wszczęciem postępowania, pełnomocnikowi zobowiązanego, który status strony uzyskał dopiero z chwilą doręczenia tych dokumentów. W niniejszej sprawie odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o zajęciu rachunków bankowych zostały skierowane bezpośrednio do skarżącego, a jedynie ich doręczenie z uwagi na nieobecność skarżącego nastąpiło do rąk dorosłego domownika. Za domownika należy uznać osobę spokrewnioną z adresatem pisma, ale warunkiem koniecznym powinno być zamieszkiwanie tej osoby pod wskazanym adresem, tj. ustalenie, że należy ona do wspólnego gospodarstwa domowego [tak: wyrok NSA z dnia 9 września 2011 r., II OSK 1333/10]. W skardze nie kwestionuje się doręczenia korespondencji do rąk domownika skarżącego, podnosząc jedynie, że organ nie ma pewności w jakich relacjach żyją skarżący i jego żona. Argumentacja taka nie jest wystarczająca dla skutecznego zakwestionowania skuteczności doręczenia. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie samo pobranie przez domownika przesyłki, potwierdzone znajdującym się na zwrotnym potwierdzeniu odbioru podpisem, uznawane jest za oświadczenie, iż domownik zobowiązuje się przekazać przesyłkę adresatowi. Bez wpływu na skuteczność doręczenia pozostaje kwestia, czy faktycznie przesyłka zostaje przekazana. Istotą doręczenia zastępczego jest już samo powstanie domniemania takiego przekazania, czyli samo pobranie przesyłki przez domownika oraz pokwitowanie jej odbioru. Oświadczenie strony, że dana osoba nie była osobą upoważnioną do odbioru przesyłki, jest niewystarczające do podważenia skuteczności doręczania zastępczego. Ustawodawca nie wiąże z kwestią upoważnienia żadnych konsekwencji w zakresie skuteczności doręczania zastępczego [tak: wyrok NSA z dnia 20 października 2016 r., II OSK 55/15].

Zamierzonego rezultatu nie może wywrzeć również zarzut skargi, że skarżący dowiedział się o wszczęciu egzekucji z momentem zajęcia rachunków bankowych, a nie z chwilą doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego. Zgodnie z art. 26 § 5 u.p.e.a., wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą: doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub (pkt 1) doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (pkt 2). Przytoczony przepis stwarza alternatywę rozłączną i oznacza, że spełnienie jednego tylko warunku prowadzi do wszczęcia postępowania egzekucyjnego [tak: wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2013 r., II FSK 1043/11]. Nie może zatem budzić żadnych wątpliwości, że postępowanie egzekucyjne może zostać wszczęte już przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Wyjaśnienia również wymaga, że zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego. Zgodnie zaś z art. 80 § 3 powołanego aktu, jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego. Treść przytoczonych przepisów nie pozostawia wątpliwości co do dopuszczalności zajęcia rachunków bankowych przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Konkludując rozważania - należy stwierdzić, że w poddanej sądowej kontroli sprawie doszło do skutecznego doręczenia skarżącemu odpisu tytułów wykonawczych. Wbrew twierdzeniom skargi brak było obowiązku przesyłania skarżącemu pisemnego upomnienia wzywającego go do wykonania egzekwowanego obowiązku. Mając powyższe na uwadze skargę jako bezzasadną należało oddalić zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.).