Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 22/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8 par.1, art. 77 par.1, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Dnia 22 czerwca 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Walentyna Długaszewska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 czerwca 2021 roku sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. z dnia [...] września 2020 r., nr [...]


UZASADNIENIE

M. K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ) o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek, między innymi za maj 2020 r.

Decyzją z [...] września 2020 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS, wskazując na art. 31 zq ust. 7 ustawy z dnia [...] marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm., dalej jako ustawa z 2 marca 2020 r.) w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 z późn. zm., dalej jako u.s.u.s.) odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne za okres maj 2020 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 31 zq ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. warunkiem zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych za marzec, kwiecień, maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba, że płatnik składek jest zwolniony z obowiązku ich składania.

Uzasadniając odmowę przyznania prawa do zwolnienia z opłacania należności organ napisał, że wnioskodawca, według danych zaewidencjonowanych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS:

- złożył deklarację ZUS DR2 (z zakresu 1- ) z podanym przychodem uzyskanym za rok 2019 z prowadzonej działalności gospodarczej i obliczoną nową podstawą do ubezpieczeń społecznych obowiązującą od miesiąca lutego 2020 na kodzie tytułu ubezpieczenia [...];

- złożył deklarację rozliczeniową ZUS DR2 (z zakresu [...]) za rok 2019 po terminie, [...] marca 2020 r.;

- nie złożył deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za miesiąc luty 2020 r.

Analiza dokumentów ubezpieczeniowych zapisanych na koncie płatnika składek wykazała, że nie złożył deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za miesiąc maj 2020 r.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący napisał, że wszystkie dokumenty wymagane przez ZUS zostały dostarczone przez biuro księgowe, w przewidzianych terminach.

Decyzją z [...] listopada 2020 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS, wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej jako k.p.a.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z 2 marca 2020 r. – utrzymał w mocy decyzję z [...] września 2020 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawca, jako osoba deklarująca opłacanie niższych składek na ubezpieczenie społeczne (mała działalność gospodarcza plus [...]

- złożył deklarację ZUS DR2 (z zakresu [...]) z podanym przychodem uzyskanym za rok 2019 z prowadzonej działalności gospodarczej i obliczoną nową podstawą do ubezpieczeń społecznych z kodem tytułu ubezpieczenia [...];

- złożył deklarację rozliczeniową ZUS DR2 (z zakresu [...]) za rok 2019 w dniu [...] marca 2020 r.;

- nie złożył deklaracji rozliczeniowej ZUS DR2 za miesiąc luty 2020 r. z numerem deklaracji "[...]",

- deklarację rozliczeniową ZUS DRA za miesiąc maj 2020 r. złożył w dniu [...] września 2020 r., tj. po ustawowym terminie.

Organ ocenił, że w konsekwencji na koncie wnioskodawcy nie została sporządzona z urzędu poprawna deklaracja rozliczeniowa za miesiąc maj 2020 r. i tym samym decyzja z [...] września 2020 r. została wydana zgodnie ze stanem prawnym na dzień jej wydania.

M. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Napisał, że [...] kwietnia 2020r. złożył za pośrednictwem platformy PUE ZUS wniosek o zwolnienie ze składek ZUS w ramach tarczy antykryzysowej. W związku z brakiem odpowiedzi w ciągu 30 dni napisał w dniu [...] maja 2020 r. na portalu PUE zapytanie o przebieg sprawy i rozliczenie widniejących zaległości na koncie składek. W dniu [...] maja otrzymał od ZUS odpowiedź, że wniosek jest poprawny i został przekazany do umorzenia opłacania składek. W dniu [...] września 2020 r. za pośrednictwem Platformy PUE otrzymał odmowę umorzenia składek z powodu braków w dokumentacji DRA i nie złożenia ich w terminie. Po złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i upływie 30 dni zamówił e-wizytę. Od pracownika ZUS dowiedział się, że sprawa jest w przydziale i trzeba czekać oraz, żeby złożył pismo ogólne (POG) celem przyspieszenia sprawy, co uczynił. W dniu [...] listopada 2020 r. otrzymał zawiadomienie z [...] listopada 2020 r. o zakończeniu postępowania, otrzymał możliwość ustnego (przez telefon) wypowiedzenia się w sprawie, z czego skorzystał. W dniu [...] listopada 2020 r. otrzymał z ZUS pismo dotyczące zadłużenia, z prośbą o wpłatę do [...] listopada 2020 r., a jeśli nie spłaci zadłużenia podjęte zostaną działania egzekucyjne. Wiedząc, że sprawa jest w toku udał się [...] listopada 2020 r. do Inspektoratu ZUS w K. w celu wyjaśnienia sprawy. Złożył pismo o wstrzymanie czynności egzekucyjnych z dniem [...] listopada 2020 r. i otrzymał informację, że ma czekać na odpowiedź.

Skarżący stwierdził, że nie zgadza się ze stanowiskiem ZUS, że dokumenty nie zostały przesłane w terminie. Z analizy dokumentów przesłanych przez biuro księgowe wynika, że wszystkie dokumenty zostały przesłane w terminie. Prawdą jest, że w jednym dokumencie był błąd, ale ZUS o tym nie poinformował przez prawie pół roku. Błąd ten spowodował, że dokumenty na następne miesiące nie klonowały się (nie powielały się automatycznie) w systemie ZUS. Na platformie PUE również jest brak informacji o błędach. Brak informacji od ZUS do biura księgowego i do skarżącego o błędzie spowodował brak świadomości, co się dzieje w sprawie. Gdyby skarżący wcześniej wiedział o błędzie to natychmiast powiadomiłby biuro księgowe i błąd zostałby poprawiony do 30 czerwca 2020 r., czyli w terminie, i nie byłoby odmowy. Dopiero podczas analizy wniosku o zwolnienie ze składek za miesiące marzec, kwiecień, maj 2020 r., czyli prawie po pół roku od złożenia wniosku, ZUS zauważył ten błąd i wydał odmowę.

Skarżący ocenił, że rozpatrzenie wniosku trwało zbyt długo. W związku ze zwłoką ZUS-u powstała zaległość o równowartości składek za 3 miesiące. Odpowiedzi na wniosek o wstrzymanie czynności egzekucyjnych nie otrzymał do [...] listopada 2020 r. Bojąc się egzekucji pożyczył pieniądze i wpłacił zaległość do ZUS. Składając wniosek o zwolnienie z opłacania składek był przekonany, że pomoże to w przetrwaniu trudnego okresu w czasie pandemii. Stało się wprost odwrotnie i nie otrzymał pomocy, stracił i sytuacja finansowa pogorszyła się. Skarga została opatrzona załącznikami.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, skarżący jest zobowiązany m.in. do składania określonych dokumentów rozliczeniowych, w terminach wyznaczonych przez przepisy prawa. Deklaracje rozliczeniowe ZUS DR2 (z zakresu [...]), ZUS DRA za luty 2020 r. i ZUS DRA za marzec 2020 r. złożone zostały dopiero [...] września 2020 r., a więc po wymaganym przepisami prawa terminie (30 czerwca 2020 r.). Jednocześnie kwota składek zaewidencjonowana na koncie płatnika na podstawie systemowo utworzonego dokumentu (z dnia [...] kwietnia 2020 r.- za marzec 2020 r., z dnia [...] maja 2020 r.- za kwiecień 2020 r. oraz z dnia [...] czerwca 2020 r. - za maj 2020 r.) nie była zgodna z minimalnymi podstawami wymiaru obowiązującymi płatnika. Na koncie utworzyły się dokumenty z urzędu ze względu na to, że dokument DR2 (składany w sytuacji, gdy płatnik korzysta z ulgi) nie zostały złożone w terminie. Obowiązkiem płatnika składek jest składanie dokumentów rozliczeniowych w terminie. Płatnik jest zwolniony z obowiązku składania deklaracji jeśli nie nastąpiła zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego. W przypadku skarżącego dokumenty za okres [...] powinny zostać złożone z uwagi na to, że ubezpieczony zgłosił się do ubezpieczeń korzystając z ulgi (niższe składki).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej jako P.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 P.p.s.a.).

Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie, z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 2 marca 2020 r. W przepisach art. 31 zo i n. ustawy przewidziano zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych składek osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, podmiotów zatrudniających nie więcej niż 49 osób.

Zgodnie z art. 31 zq ust. 1, ust. 3 i ust. 7 ustawy z 2 marca 2020 r. ( w brzmieniu na dzień wydania decyzji):

- za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 1);

- warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 należnych za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. do dnia 31 października 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 3);

-odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31 zo, następuje w drodze decyzji (ust. 7).

Zgodnie z art. 31 zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r., od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. dotyczące odwołań od decyzji oraz przepisy P.p.s.a.

Zgodnie z art. 52 § 3 P.p.s.a. jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. W niniejszej sprawie skarżący skorzystał z prawa złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W tym miejscu wyjaśnić należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s., mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

Podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 k.p.a., w tym w § 3 tego artykułu. Wskazany przepis stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, ponieważ przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania, wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 lutego 1994 r., III ARN 2/94, OSNAPiUS 1994, nr 1, poz. 2 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lutego 1997 r., III RN 94/96, OSNAPiUS 1997, nr 19, poz. 366).

W przedmiotowej sprawie prowadzonej z wniosku z 08 kwietnia 2020 r. (data wypełnienia wniosku i wskazana w skardze data złożenia wniosku, za pośrednictwem platformy PUE) skarżący na żadnym jej etapie przed wydaniem decyzji z [...] września 2020 r. nie otrzymał od organu informacji, że nie złożył dokumentów w terminie, ewentualnie, że dokumenty zostały złożone w terminie, ale w jednym z dokumentów był błąd, który spowodował, że dokumenty na następne miesiące nie klonowały się w systemie ZUS – jak domyśla się skarżący w skardze. W sytuacji w jakiej znalazł się skarżący, tj. otrzymanie komunikatu od ZUS z [...] maja 2020 r., że z zapisów w systemie wynika, że złożony wniosek jest poprawny i został przekazany do umorzenia opłacania składek a ZUS prosi o cierpliwość (k. 12 akt sądowych), skarżący mógł pozostawać w przekonaniu, że dopełnił wszystkich formalności. Trudności związane z realizacją obowiązków organu wynikające ze specyfiki okresu pandemii (duża ilość spraw, ograniczenie funkcjonowania urzędów, stres związany z sytuacją) nie mogą usprawiedliwiać zaniechań organu, obciążając ich skutkami jedynie skarżącego, który interesował się stanem rozpoznania jego wniosku pisząc pisma, kontaktując się elektronicznie i osobiście z pracownikami organu – co zostało udokumentowane w skardze.

Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie doszło do istotnego naruszenia art. 9 k.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Wskazać bowiem należy, że w następstwie złożenia przez skarżącego wniosku doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się zasadą wyrażoną w art. 9 k.p.a., organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić skarżącemu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a konkretnie wskazać, jakich dokumentów - zdaniem organu - brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony, względnie który błąd (błędy) w dokumentach muszą zostać poprawione. Z akt sprawy wynika, że organ nie wyjaśnił stronie - przed 30 czerwca 2020 r., że warunkiem pozytywnego załatwienia wniosku jest złożenie brakujących dokumentów (usunięcie błędu/błędów z dokumentów już złożonych), ograniczył się tylko do wydania decyzji odmownej. Co więcej, z decyzji organu I instancji wynika, że nie zostały złożone dokumenty, podczas gdy skarżący załączył do skargi odpowiedź ZUS z [...] maja 2020 r., otrzymaną na swoje zapytanie, dlaczego na koncie skarżącego widnieje zaległość; ZUS odpowiedział wówczas, że z zapisów w systemie wynika, że złożony wniosek jest poprawny i został przekazany do umorzenia opłacania składek a ZUS prosi o cierpliwość (k. 12 akt sądowych).

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (vide: wyrok NSA z 06 września 2001 r., V SA 44/01, LEX nr 50158). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (vide: teza pierwsza wyroku NSA z 25 czerwca 1997 r., SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).

Należy dodać, że art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie potrzebnych informacji i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek.

Organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 k.p.a.). Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (art. 10 § 3 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.

W świetle art. 15 zzzzzn pkt 1 ustawy COVID-19 obowiązującego od 18 kwietnia 2020 r., w okresie stanu epidemii, w szczególności, gdy urząd administracji obsługujący organ administracji publicznej wykonuje zadania w sposób wyłączający bezpośrednią obsługę interesantów, organ administracji publicznej może odstąpić od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a. także w przypadku, gdy wszystkie strony zrzekły się swego prawa.

Jak wynika z danych powszechnie dostępnych – strona internetowa ZUS (www.zus.pl), ZUS od dnia 4 maja 2020 r. przywrócił standardową obsługę klientów w placówkach ZUS, zachęcając jedynie do załatwiania spraw w ZUS "bez wychodzenia z domu", przez elektroniczny portal Platformy Usług Elektronicznych. Zatem organ powinien był realizować w sprawie, od dnia 4 maja 2020 r., uregulowaną w przywołanym wyżej art. 10 k.p.a., zasadę czynnego udziału strony w toku prowadzonego postępowania w sprawie.

W ocenie Sądu, w sprawie doszło także do istotnego naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19).

Z akt badanej sprawy nie wynika, aby przed wydaniem decyzji odmownej z [...] września 2020 r. organ umożliwił stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; nie wyjaśnił również stronie przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować – i w tym wypadku skutkowało - wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem skarżącego. Sąd podkreśla, że organ nie uczynił tego pomimo aktywności skarżącego, opisanej i udokumentowanej w skardze.

Jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., wówczas skarżący miałby szansę przed upływem ustawowego terminu wyjaśnić zaistniałą sytuację i – w razie konieczności – przedstawić wymaganą dokumentację, tym bardziej, że otrzymując odmowne decyzje, pozostawał w przekonaniu, że wypełnił wszelkie formalności. Organ powinien był o to zadbać. Zwłaszcza, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 12 § 1 k.p.a., organ był zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.

Zauważyć przy tym należy, że jeśli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 i wytycznych płynących z art. 79a § 1 k.p.a. (co może nastąpić w sytuacji przewidzianej w art. 10 § 2 k.p.a.), to w myśl art. 10 § 3 k.p.a. jest zobowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny takiego odstąpienia. Tymczasem takiej adnotacji w aktach brak.

W tym miejscu wskazać należy, że w ocenie Sądu przepisy ustawy z 2 marca 2020 r. nie wprowadziły szczególnego trybu rozpatrywania wniosków, uchylającego stosowanie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Regulacje art. 15 zzzzzn i n. tej ustawy wskazują, że zasady z k.p.a. zostały ograniczone w ściśle określonym zakresie a nie wyłączone. Odesłanie do przepisów k.p.a. w zakresie odwołań (art. 31 zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r.) wskazuje jedynie na tryb rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (n.b. stanowi powielenie regulacji z art. 83 ust. 4 u.s.u.s.) a nie wskazuje na wyłączenie stosowania przepisów k.p.a. do rozpoznawania przedmiotowych wniosków przez organ.

Uznać zatem trzeba, że naruszenie art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podnoszony w skardze zarzut naruszenia terminów rozpoznania wniosku skarżącego nie był uzasadniony. W okresie epidemii wyłączone zostało stosowanie przepisów o bezczynności organów (art. 15zzs ust. 10 ustawy z 2 marca 2020 r.)

Z uwagi na powyższe, stwierdzając że naruszenia wskazanych powyższej przepisów k.p.a. miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z [...] września 2020 r.

Rozpoznając ponownie sprawę, w związku z naruszeniem przepisów art. 9, art. 10a i art. 79a k.p.a. organ weźmie pod uwagę, że niezależnie od dokonanych w tym zakresie ustaleń, nie dające się usunąć wątpliwości w koniecznym dla załatwienia meritum sprawy zakresie, organ rozstrzygnie na korzyść skarżącego, stosownie do art. 81a k.p.a., mając na uwadze okoliczności towarzyszące złożeniu wniosku (stan epidemii COVID-19), charakter sprawy, a w szczególności dobro i interes strony postępowania. Ewentualnie, biorąc pod uwagę obowiązujący od 16 grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z 2 marca 2020r. (zmiana: Dz. U. 2020.2255) organ zawiadomi skarżącego o uchybieniu terminu do dokonania przez stronę czynności kształtującej jej prawo (złożenie wymaganych dokumentów względnie usunięcie wskazanych błędów w złożonych dokumentach), wyznaczając termin do przywrócenia terminu do ich złożenia. Przepis ten bowiem wprost uwzględnia sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. I choć wszedł w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia (i po wydaniu zaskarżonej decyzji) to obejmuje zdarzenia, które miały "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii został ogłoszony od dnia 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 491).