Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 3809/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156,  par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 2 ust 1, par. 23 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 33 poz 262
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Protokolant specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2016 r. sprawy ze skargi małoletniego A.B. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego Z.B. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości oddala skargę


UZASADNIENIE

Po rozpatrzeniu odwołania A.B., reprezentowanego przez pełnomocnika od decyzji Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w L. nr [...] z dnia [...] marca 2015 r. o stwierdzeniu nieważności decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. nr [...] z dnia [...] października 2013 r. w sprawie przyznania małoletniemu A.B. płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 w pomniejszonej wysokości, Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r.nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu własnej decyzji organ odwoławczy przywołał m. in. następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W dniu [...] maja 2012 r. do Biura ARiMR w O. wpłynął wniosek małoletniego A.B., reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego – Z.B., o przyznanie między innymi płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 ( A.B. urodził się w dniu [...] maja 2010 r.).

W dniu [...] października 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O. wydał decyzję nr [...] o przyznaniu A.B. płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 w pomniejszonej wysokości.

Przedmiotowa decyzja została doręczona na adres Pełnomocnika Strony postępowania w dniu [...] października 2013 r. Natomiast dnia [...] sierpnia 2014 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w L. wystosował do Strony zawiadomienie o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności w/w decyzji

Powodem wszczęcia postępowania z urzędu była konieczność zweryfikowania czy w/w decyzja administracyjna wydana przez Kierownika Biura Powiatowego w O. obarczona jest wadą określoną w art.156 § 1 pkt 2 Kpa poprzez naruszenie art.98 § 2 i art. 101 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

W dniu [...] września 2014 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził nieważność w/w decyzji (rozstrzygnięciem nr [...]), a po rozpoznaniu odwołania od tegoż rozstrzygnięcia Prezes ARiMR wydał w dniu [...] grudnia 2014 r. decyzję nr [...] którą uchylił ją w całości wskazując m.in.: że obowiązkiem organu I Instancji będzie ponowne wnikliwe zbadanie czy w rozpatrywanej sprawie zachodzą podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej małoletniemu A.B. płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 oraz wykazanie słuszności zajętego w tym względzie stanowiska z uwzględnieniem art. 7,8, 11 i 107 kpa.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w L. wydał w dniu [...] marca 2015 r. decyzję nr [...] o stwierdzeniu nieważności decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w O. ( z dnia [...] października 2013r.) w sprawie przyznania A.B. płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012. Uznając trafność powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przypomniał, że w ocenie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w L. złożenie przez Z.B. - reprezentanta ustawowego małoletniego A.B., w imieniu ww. małoletniego, wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012, a także wniosku o wstąpienie do toczącego się postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) bez uprzedniego zezwolenia sądu opiekuńczego, stanowi czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątkiem. Czynność przekraczająca zwykły zarząd, dokonana przez rodzica bez wymaganej zgody sądu opiekuńczego, zdaniem organu, jest nieważna, jako naruszająca przepis bezwzględnie obowiązujący (art. 101 § 3 K.r.o. w związku z art. 58 § 3 Kc). Ponadto organ pierwszej instancji, powołując się na przepis art 98 § 2 pkt 2 K.r.o, wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do przejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego podjętego przez ojca małoletniego A.B. Z.B..

Jak wynika z uzasadnienia Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w L. nr [...] z dnia [...] marca 2015 r. w związku ze złożeniem wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej i następnie wydaniem decyzji o

przyznaniu przedmiotowej płatności, producent rolny zobowiązuje się do użytkowania rolniczego deklarowanych działek rolnych i przestrzegania określonych w przepisach norm i wymogów w gospodarstwie. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w realizacji programu zostały przewidziane określone sankcje, a w przypadku zaprzestania działalności rolniczej na deklarowanych działkach, nawet obowiązek zwrotu pobranych płatności, stąd podjęcie zobowiązania rolnośrodowiskowego wymaga każdorazowej kontroli sądu opiekuńczego. Jednocześnie organ wyjaśnił, że " (...) przy wykładni przewidzianego w art. 101 § 3 K.r.o. pojęcia czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka należy mieć na uwadze, że u podłoża tego przepisu leży dobro dziecka i ochrona jego interesów majątkowych. Wobec czego złożenie wniosku o przyznanie płatności PRŚ winno być poprzedzone uzyskaniem zgody sądu opiekuńczego, na podjęcie przez małoletniego zobowiązania wiążącego się z koniecznością corocznego składania wniosku i przestrzegania wymagań i norm określonych w rozporządzeniu PRŚ i w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego ".

Organ I instancji podkreślił iż małoletni nie jest właścicielem deklarowanych do płatności działek rolnych, stąd (między nim a właścicielem tychże działek powinien istnieć stosunek prawny wprowadzający go w posiadanie i w związku z tym uprawniający do złożenia wniosku o przyznanie płatności PRŚ oraz zaciągnięcia zobowiązania pięcioletniego z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego. Wobec czego małoletni nie może być uznawany za posiadacza działek rolnych.

W konkluzji w ocenie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w L. " Rażące naruszenie prawa przez Kierownika Biura Powiatowego w O. przejawia się w przyznaniu płatności PRS osobie, która nie mogła bez zezwolenia sądu opiekuńczego zaciągnąć zobowiązania pięcioletniego, które jest bezpośrednio związane z przyznaniem płatności PRŚ, a także nie była posiadaczem deklarowanych do płatności działek rolnych, gdyż wszystkie umowy związane z uprawą cudzego gruntu zawarte z małoletnim, niemającym pełnej zdolności do czynności prawnych, bez uprzedniej zgody sądu opiekuńczego są nieważne. Nieważna jest również umowa na podstawie której małoletni miał przejąć działki rolne objęte zobowiązaniem rolnośrodowiskowym od Z.B., gdyż była to umowa zawarta przez jednego z rodziców z małoletnim dzieckiem i nie była to umowa polegająca na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka.

Organ odwoławczy przypomniał, że z akt rozpatrywanej sprawy bezspornie wynika, że Strona postępowania – A.B., urodził się [...] maja 2010 r., a zatem w dniu złożenia wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012, tj. w dniu [...] maja 2012 r. miał dwa lata. Reprezentant ustawowy A.B. - jego ojciec Z. B., złożył w imieniu małoletniego syna wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012. Zadeklarowane we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 grunty rolne nie były własnością małoletniego A.B.. Brak jest również zezwolenia sądu opiekuńczego na wejście w posiadanie przedmiotowych gruntów oraz na zaciągnięcie pięcioletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Ponadto w dniu [...] września 2012 r. Z.B. działając jako reprezentant ustawowy małoletniego A.B., złożył w jego imieniu wniosek o wstąpienie do toczącego się postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) w związku z przeniesieniem posiadania gospodarstwa rolnego lub jego części . Wraz z ww. wnioskiem (z dnia [...] września 2012 r) Z.B. działając jako reprezentant ustawowy swojego syna A.B. złożył dokumenty mające potwierdzić przejęcie przez A.B. posiadania gruntów rolnych, a wraz z posiadaniem ww. gruntów, przejęcie zobowiązania rolnośrodowiskowego podjętego do tych gruntów przez Z.B., tj.:

Oświadczenie o kontynuowaniu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego na przejętych działkach rolnych na lata 2007-2013;

wykaz działek do ww. oświadczenia o kontynuowaniu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego oraz umowę dzierżawy gruntów rolnych z dnia [...] sierpnia 2012 r., zawartą bezpośrednio pomiędzy Z.B. - jako wydzierżawiającym, a małoletnim A.B. - dzierżawcą, podpisaną przez Z.B. z jednej strony jako wydzierżawiający, a z drugiej strony jako reprezentant ustawowy małoletniego A.B..

Organ Odwoławczy podkreślił, że w tym przypadku brak jest zezwolenia sądu opiekuńczego na przejęcie przez małoletniego A.B. posiadania działek rolnych, a także na przejęcie zobowiązania rolnośrodowiskowego podjętego na te działki przez Z.B.. Organ odwoławczy stanął jednak na stanowisku, że w zaskarżonej decyzji nr [...] z dnia [...] marca 2015 r. organ niezasadnie uznał, że brak stosownego zezwolenia sądu opiekuńczego spowodował utratę prawa do złożenia wniosku o przyznanie małoletniemu A.B. płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012, a tym samym rację ma Strona skarżąca, że w sprawie nie nastąpiła jakakolwiek utrata prawa do złożenia wniosku. Istotą sprawy, jest to, że wniosek został złożony. Dokonano tego w sposób uprawniony, tj. bez konieczności zastosowania w tej kwestii procedury opisanej w art. 101 § 3 K.r.o. W konsekwencji zasadne są również zarzuty odwołania dotyczące możliwości złożenia przez Z.B. jako przedstawiciela ustawowego A.B. wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 bez uprzedniego zezwolenia sądu opiekuńczego.

W konkluzji stwierdzono, że ze merytoryczna ocena wniosku o przyznanie małoletniemu A.B. płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012, który spełnia wymogi formalne, była prawną konsekwencją jego złożenia, a nie rażącym naruszeniem prawa. W dalszej kolejności organ II Instancji podniósł, że uprawnionym do przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 jest rolnik, który między innymi posiada działki rolne o określonej powierzchni (§ 2 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego), przy czym płatność ta może być przyznana tym rolnikom, którzy faktycznie rolniczo użytkują posiadane działki rolne, a zatem tym, którzy samodzielnie decydują o rodzaju upraw, o dokonaniu zabiegów agrotechnicznych, zbieraniu plonów, a przy tym utrzymują grunty zgodnie z normami dobrej kultury rolnej przez określony czas.

Zadeklarowane we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 grunty rolne, nie były własnością małoletniego A.B.. Wnioskodawca, reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego, w chwili składania wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 miał 2 lata, co oznacza, że nie było możliwości, aby samodzielnie wszedł w posiadanie działek rolnych deklarowanych do płatności. W ocenie organu odwoławczego wejście przez małoletniego A.B. w posiadanie gruntów rolnych zadeklarowanych do płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012, wymagało zezwolenia sądu opiekuńczego. Rozporządzenie tak znacznym majątkiem dziecka, jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd. W konsekwencji nabycie posiadania gruntów rolnych zadeklarowanych do płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 bez zezwolenia sądu opiekuńczego było sprzeczne art. 101 § 3 K.r.o.

Jednocześnie przyznanie małoletniemu A.B. płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 jest związane ze zobowiązaniem do użytkowania rolniczego deklarowanych działek rolnych i przestrzegania określonych w przepisach norm i wymogów w gospodarstwie rolnym oraz z pięcioletnim zobowiązaniem do prowadzenia działalności rolniczej na obszarach objętych ww. zobowiązaniem. Natomiast w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w realizacji programu, zostały przewidziane określone sankcje, a w przypadku zaprzestania działalności rolniczej na deklarowanych działkach, nawet obowiązek zwrotu pobranych płatności rolnośrodowiskowych w całości lub w części.

Podjęcie przez A.B. pięcioletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego wymagało uzyskania zezwolenia sądu opiekuńczego. Z akt sprawy nie wynika zaś, aby takie zezwolenie zostało wydane.

Organ II Instancji podnosi także iż zasady dotyczące przejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego od innego rolnika, w trakcie toczącego się postępowania o ich przyznanie, zostały określone w §23 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. W świetle tego przepisu przejęcie zobowiązania rolnośrodowiskowego jest konsekwencją przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego lub jego części, co więcej przeniesienie posiadania następuje w wyniku umowy (sprzedaży, dzierżawy lub innej), bowiem wskazana realizacja zobowiązania rolnośrodowiskowego, ze względu na charakter zadań określonych do wykonywania przez rolników jest nierozerwalnie związana z gruntem rolnym, na którym zobowiązanie to jest realizowane. Przejmujący gospodarstwo rolne składając wniosek o wstąpienie do toczącego się postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej, składa wraz z tym wnioskiem oświadczenie, w którym zobowiązuje się do realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego podjętego przez poprzedniego użytkownika gruntów, a także umowę potwierdzającą przejęcie posiadania gruntów objętych wnioskiem (płatność rolnośrodowiskowa może być przyznana tylko tym rolnikom, którzy faktycznie rolniczo użytkują posiadane działki rolne i wypełniają na tych gruntach wszelkie, określone w przepisach zabiegi uprawniające do przyznania płatności).

Zatem, w ocenie organu odwoławczego, również w tym względzie przejęcie przez małoletniego A.B., posiadania gruntów rolnych objętych wnioskiem z dnia [...] września 2012 r., złożonym w trybie § 23 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, a także przejęcie zobowiązania rolnośrodowiskowego podjętego do tych gruntów przez jego ojca - Z.B. wymagało, jako czynność przekraczająca zwykły zarząd majątkiem dziecka, zezwolenia sądu opiekuńczego.

Jak natomiast wynika z dokumentacji zgromadzonej w niniejszej sprawie A.B. miał przejąć posiadanie ww. działek ewidencyjnych w wyniku umowy dzierżawy zawartej w dniu [...] sierpnia 2012 r. pomiędzy małoletnim A. B., a jego ojcem Z.B. bez zgody sądu opiekuńczego, a zatem w sposób sprzeczny z art. 101§ 3 K.r.o.

Organ odwoławczy podkreśla, że umowa dzierżawy została zawarta bezpośrednio pomiędzy – Z.B. - jako wydzierżawiającym, a małoletnim A.B.- dzierżawcą, podpisaną przez Z.B. z jednej strony jako wydzierżawiający, a z drugiej strony jako przedstawiciel ustawowy małoletniego A.B.. Zatem umowa dzierżawy jest nieważna w świetle przepisów art. 98 § 2 pkt 2 i art. 99 K.r.o., zgodnie z którymi żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka przy czynnościach prawnych między dzieckiem a jednym z rodziców lub jego małżonkiem, chyba że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka albo że dotyczy należnych dziecku od drugiego z rodziców środków utrzymania i wychowania, jeżeli natomiast żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską, reprezentuje je kurator ustanowiony przez sąd opiekuńczy.

Organ wyjaśnia, że wydzierżawienie przez rodzica gruntów rolnych małoletniemu dziecku nie stanowi bezpłatnego przysporzenia na rzecz dziecka, bowiem z umowy dzierżawy wynika, że małoletni zobowiązany jest uiszczać czynsz dzierżawny.

Ponadto ww. grunty nie weszły do majątku małoletniego A.B., a zatem nie stanowiły bezpłatnego przysporzenia.

Zatem, w ocenie organu odwoławczego, na mocy nieważnej w świetle przepisów art. 98 § 2 pkt 2 i art. 99 K.r.o. umowy dzierżawy z dnia [...] sierpnia 2012 r., nie mogło dojść do przejęcia przez małoletniego A.B. zobowiązania rolnośrodowiskowego podjętego do objętych nią gruntów przez jego ojca Z.B.

Zdaniem Organu mając zatem na względzie fakt, że w przedmiotowej sprawie wejście przez małoletniego A.B. w posiadanie gruntów rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (zarówno wnioskiem z dnia [...] maja 2012 r., a także wnioskiem złożonym w dniu [...] września 2012 r. o wstąpienie do toczącego się postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) w związku z przeniesieniem posiadania gospodarstwa rolnego lub jego części), a także podjęcie na ww. grunty zobowiązania rolnośrodowiskowego nastąpiło w sposób sprzeczny z art. 101 § 3, a także art. 98 § 2 pkt 2 K.r.o., czynności te należy uznać za nieważnie zgodnie z art. 58 K.c.

Nieważność, o której mowa w art. 58 Kc jest nieważnością bezwzględną, co oznacza, że taka czynność prawna nie wywołuje żadnych skutków w sferze cywilnoprawnej. Stan nieważności z uwagi na sprzeczność z ustawą powstaje z mocy samego prawa i datuje się od początku, tzn. od chwili dokonania czynności. Dodać również należy, że stan bezwzględnej nieważności czynności prawnej jest brany pod uwagę z urzędu przez organy stosujące prawo (por. post. SN ż dnia 19 grudnia 1984 r., III CRN 182/M, Lex nr 8663), a zatem także przez organy rozpoznające wniosek o przyznanie małoletniemu A.B. płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012.

W wyroku z dnia 3 kwietnia 2007 r. o sygn. akt II UK 178/06 Sąd Najwyższy stwierdził, że umowa dzierżawy zawarta bez zgody sądu opiekuńczego przez osobę ograniczoną w zdolności do czynności prawnych jest nieważna jako przekraczająca zakres zwykłego zarządu i nie podlega konwalidacji na podstawie art. 18 Kc.

Mając powyższe na uwadze Organ stwierdził, że przyznanie małoletniemu A.B. płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012, pomimo że małoletni A.B. nie był posiadaczem działek rolnych zadeklarowanych do płatności (z uwagi na brak zezwolenia sądu opiekuńczego na wejście w posiadanie przedmiotowych gruntów) oraz nie posiadał zezwolenia sądu opiekuńczego na zaciągniecie/przejecie pięcioletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, które jest bezpośrednio związane z przyznaniem płatności rolnośrodowiskowej na rok 2102, stanowi rażące naruszenie przepisu § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego w związku z art. 101 § 3 K.r.o. oraz w związku z art. 2 lit. a i c rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 i § 23 rozporządzenia rolnośrodowiskowego w związku z art. 98 § 2 pkt 2 K.r.o i uzasadniało stwierdzenie przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w L. nieważności tej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.

Decyzję organu odwoławczego zaskarżył reprezentowany przez pełnomocnika A.B. zarzucając jej naruszenie 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, art. 101 § 3 kro i art. 2 lit. a i c rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 przez przyjęcie, że Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w L. decyzją nr [...] z dnia [...].03.2015 r. (znak:[...]) zasadnie stwierdził nieważności decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. z dnia [...].10.2013 r. (znak:[...]) w sprawie przyznania małoletniemu A.B. płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 w pomniejszonej wysokości z powodu jej wady rażącego naruszenia prawa na skutek braku zezwolenia sądu opiekuńczego na wejście w posiadanie działek rolnych zadeklarowanych do płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 w pomniejszonej wysokości oraz na zaciągnięcie/przejęcie zobowiązania pięcioletniego, które jest bezpośrednio związane z przyznaniem; płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 w pomniejszonej wysokości.

Podnosząc powyższe skarżący wniósł o :

1. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Nr [...] Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w L. z dnia [...].03.2015 r.(znak:[...])

2. zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniesiono m. in : iż Prezes ARiMR stanął na stanowisku, że małoletni A.B. "nie był posiadaczem działek rolnych zadeklarowanych do płatności". Przy czym brak tego posiadania wywiódł on nie z faktu, że małoletni A.B. nie był we władaniu tych gruntów rolnych (okoliczność, iż były one w jego władaniu była bowiem bezsporna w niniejszej sprawie), lecz wyłącznie "z uwagi na brak zezwolenia sądu opiekuńczego na wejście w posiadanie przedmiotowych gruntów".

W związku z powyższym skarżący podkreśla, że posiadanie nie jest prawem, lecz stanem faktycznym dlatego nie dotyczą go żadne ograniczenia charakterystyczne dla praw. W konsekwencji do jego nabycia nie jest konieczne dokonanie jakiejkolwiek czynności prawnej( tu: zawarcie umowy), ani uzyskanie jakiegokolwiek zezwolenia (tu: zezwolenia sądu opiekuńczego), lecz wyłącznie wejście we władanie rzeczy( tu: gruntów rolnych).

Tym samym nie można zasadnie przyjąć, że do oceny skuteczności nabycia posiadania (stanu faktycznego) ma zastosowanie art. 101 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i art. 98 § 2 pkt. 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a w konsekwencji także sankcja nieważności z art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego. Przedstawiciel ustawowy małoletniego w ramach zarządu jego majątkiem może bowiem w jego imieniu i na jego rachunek nabyć posiadanie gruntów rolnych bez tytułu prawnego. Błędny jest zatem pogląd Prezesa ARiMR, - że do nabycia posiadania przedmiotowych gruntów rolnych przez małoletniego A. B. konieczne było zezwolenie sądu opiekuńczego, a w konsekwencji, że nie był on ich posiadaczem. Jak słusznie zauważa się w doktrynie "Posiadaczem może być osoba nieposiadająca pełnej zdolności do czynności prawnych, a także cudzoziemiec, nawet jeśli na nabycie własności nieruchomości powinien uzyskać zezwolenie.

Niezasadny jest również pogląd Prezesa ARiMR, że "na zaciągnięcie/przejęcie pięcioletniego zobowiązania rolno środowiskowego, które jest bezpośrednio związane z przyznaniem płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012" konieczne było także zezwolenie sądu opiekuńczego. Przy czym Prezes ARiMR (podobnie jak Dyrektor Oddziału ARiMR) uznał tę okoliczność za przesłankę (warunek) do złożenia wniosku - tymczasem przepisy wspólnotowe i krajowe dotyczące płatności nie wprowadzają takiego wymogu. Jeżeli już Prezes ARiMR uznał, że w tym kontrolowanym postępowaniu administracyjnym wymagane było zezwolenie sądu opiekuńczego, to powinien je uznać za zagadnienie wstępne, które obliguje organ I instancji do podjęcia postępowania w trybie art. 97 § 1 pkt. 4 kpa i czynności stosownie do art. 100 § 1 kpa, a więc co najwyżej, jako przesłankę (warunek) do wydania decyzji.

Tymczasem Prezes ARiMR, upraszczając w sposób nieuprawniony procedowanie w niniejszej sprawie, uznał arbitralnie, że przedstawiciel ustawowy małoletniej strony powinien uzyskać takie zezwolenie sądu opiekuńczego zanim jeszcze złożył wniosek. Arbitralność takiego procedowania wiąże się z tym, że zezwolenie sądu opiekuńczego jest wymagane tylko na czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu. Okoliczność ta (co jest, a co nie jest taką czynnością) jest wybitnie ocenna - strona i organ administracyjny (jak pokazuje też niniejsza sprawa) mogą mieć rozbieżne oceny tego stanu rzeczy - brak jest bowiem definicji legalnej tego pojęcia.

Biorąc powyższe pod uwagę, Prezes ARiMR nie wykazał ,zdaniem skarżącego w niniejszej sprawie, że doszło do rażącego naruszenia prawa, o czym decydują 3 przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub społeczne – skutki, które wywołuje decyzja.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko.

Sąd zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja pierwszoinstancyjna nie zostały wydane z naruszeniem prawa, o jakim mowa w art. 156 §kpa.

Przede wszystkim podkreślić jednak należy, że postępowanie prowadzone ma podstawie ww. przepisu jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi wyłom od zasady stabilności decyzji . Z tego też powodu ustalenie podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji musi być niewątpliwe.

Należy również pamiętać o tym ,że celem postępowania nieważnościowego nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji ostatecznej decyzji w kontekście tego czy jest ona dotknięta jedną z kwalifikowanych wad wskazanych w art.156 § 1 pkt 1- 7 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:

1. wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości.

2. wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa,

3. dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną,

4. została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie,

5. była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalności ma charakter trwały,

6. W razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą,

7. zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Podkreślenia wymaga, że organ prowadzący postępowanie w sprawie nieważności decyzji nie jest kompetentny do rozstrzygnięcia jej co do meritum. W postępowaniu prowadzonym w omawianym trybie organ ma obowiązek rozpatrywać sprawę jedynie w granicach określonych w art. 156 § 1 k.p.a. to znaczy nie może rozpatrywać jej, co do istoty tak jak w postępowaniu odwoławczym. Organ orzeka, zatem wyłącznie kasacyjne stwierdzając nieważność decyzji albo jej niezgodność z prawem a w przypadku braku przesłanek do wydania takiego orzeczenia odmawia stwierdzenia nieważności decyzji.

Wśród przesłanek wymienionych w cytowanym wyżej art. 156 § 1 k.p.a. jest m.in.: ta na którą powoływał się organ. Chodzi mianowicie o wydanie w postępowaniu zwykłym decyzji z rażącym naruszeniem prawa( pkt 2).

Odnosząc się do tej przesłanki przypomnieć należy, że w kwestii pojęcia "rażące naruszenie prawa" wielokrotnie wypowiadała się zarówno nauka prawa jak i judykatura. Analiza ich dorobku pozwala na stwierdzenie, iż zachodzi ono wówczas, gdy treść rozstrzygnięcia pozostaje w wyrażonej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owo rozstrzygnięcie nie może być akceptowane jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Rażące naruszenie prawa jest więc z reguły wyrazem ewidentnego oczywistego błędu w interpretacji prawa i ma miejsce wtedy gdy stwierdzone naruszenie ma znaczenie większą wagę aniżeli stabilność ostatecznego rozstrzygnięcia organu administracji.

O rażącym naruszeniu prawa można, zatem mówić wtedy gdy spełnione zostaną trzy przesłanki:

1. Naruszenie prawa ma charakter oczywisty,

2. Charakter przepisu, który został naruszony pozwala na uznanie oczywistości naruszenia,

3. Przemawiają za tym racje ekonomiczne i gospodarcze, które wywołuje rozstrzygnięcie

Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy przypomnieć trzeba iż decyzją której nieważność stwierdzono przyznano skarżącemu płatność rolnośrodowiskową na rok 2012 w pomniejszonej wysokości . Wówczas kiedy decyzja ta była wydana ( [...] października 2013 r.) skarżący miał dwa lata ( urodził się [...] maja 2010 r.). Stosownie do obowiązującego wtedy Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunkach działania " Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 ( dzn 2009.33.262) – dalej rozporządzenie rolnośrodowiskowe. płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit, a rozporządzenia nr 73/2009,

zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";

2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit, c rozporządzenia nr 73/2009, zwanych dalej "działkami rolnymi", wynosi co najmniej 1 ha;

3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponadpodstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych;

4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu. (§2ust.1) .

Przywołana regulacja przewidywała również (§ 23 ust1), że w razie przeniesienia, w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, posiadania gospodarstwa rolnego lub części tego gospodarstwa, lub stada zwierząt ras lokalnych wnioskodawcy, nowy posiadacz tego gospodarstwa lub jego części, lub stada zwierząt ras lokalnych może wstąpić do toczącego się postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na miejsce wnioskodawcy, jeżeli objął w posiadanie użytki rolne lub stado zwierząt ras lokalnych, objęte zobowiązaniem rolnośrodowiskowym wnioskodawcy.

Co istotne płatność rolnośrodowiskowa została przyznana na mocy decyzji nie tylko osobie liczącej dwa lata ale i nie posiadającej działek rolnych w rozumieniu (§2 pkt 2) rozp .rolnośrodowiskowego, co ze względu na wiek wydaje się oczywista.

Skarżący będąc małym dzieckiem nie mógł zatem także prowadzić działalności rolniczej w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, a więc m in; utrzymywać grunty w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska, jak i realizować 5 – letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe.

W tym stanie rzeczy rozważania organu odwoławczego wskazujące na to, że wejście przez małoletniego w posiadanie gruntów wymagało zezwolenia sądu opiekuńczego należy uznać za zbędne.

Trzeba się natomiast zgodzić z organem co do tego, że przyznanie płatności rolnośrodowiskowej może wiązać się także z określonymi sankcjami ( wówczas gdy stwierdzone zostaną nieprawidłowości w realizacji programu), bądź też z obowiązkiem zwrotu pobranych płatności ( wtedy gdy dojdzie do zaprzestania działalności rolniczej na zadeklarowanych działkach).

Nie sposób natomiast zaakceptować podglądu organu odwoławczego jakoby podjęcie przez małoletniego pięcioletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego wymagało zezwolenia sądu opiekuńczego. Nie wydaje się bowiem możliwe, aby jakikolwiek Sąd udzielił takiego zezwolenia zważywszy choćby na to, że jego adresatem byłoby dwuletnie dziecko.

Za właściwe uznać natomiast należy rozważania organu II Instancji w kwestii przejęcia zobowiązania rolnośrodowiskowego od innego rolnika w trakcie toczącego się postępowania o ich przyznanie o czym stanowi §23 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Zgodnie z tym przepisem przejęcie zobowiązania rolnośrodowiskowego jest konsekwencją przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego lub jego części. Także jednak i w tym przypadku płatność może być przyznana tylko tym rolnikom którzy użytkują posiadane działki rolne. Zatem przejęcie przez małoletniego posiadania gruntów rolnych objętych wnioskiem z dnia [...] września 2012 r. złożonym w trybie §23 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, jak i przejęcie zobowiązania rolnośrodowiskowego podjętego do tych gruntów przez jego ojca nie mogło być prawnie skuteczne. Z akt sprawy wynika, że małoletni miał przejąć posiadanie gruntów w wyniku umowy dzierżawy zawartej sierpnia 2012 r. pomiędzy nim, a jego ojcem. Umowę tą podpisał dwukrotnie ojciec małoletniego ( jako dzierżawca i wydzierżawiający) , a to oznacza iż jest ona nieważna z mocy prawa albowiem nie jest źródłem wyłącznie bezpłatnego przysporzenia (zob. art 98 § 2 pkt 2k.r.i.o). Powyższe oznacza że na mocy w/w umowy nie mogło dojść także do przejęcia przez małoletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego podjętego prze jego ojca ( i to niezależnie od jego wieku).

To z kolei przesądza o uzasadnionym uznaniu iż przyznanie małoletniemu A.B. płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 miało miejsce z rażącym naruszeniem §2 ust.1 pkt 2 i 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego albowiem nigdy nie był on posiadaczem działek rolnych zadeklarowanych do płatności w rozumieniu w/w przepisu.

Rozważania organu jak i skarżącego odnoszące się do innych przepisów prawa w tym także przepisów K.r.i.o. i ( poza art. 98§2 pkt.2) sąd uznaje za niemające znaczenia w przedmiotowej sprawie.

Z powyższych względów skargę oddalono na podstawie art.151 ppsa.