Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA 2441/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka Sędziowie Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędzia NSA Maria Wiśniewska (spr.) Protokolant Inga Szcześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2002 r., nr [...] w przedmiocie zaliczenia wartości mienia pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty Powiatu W. nr [...] z dnia [...] czerwca 2002 r.; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania A. C. od decyzji Starosty Powiatu W. z dnia [...] czerwca 2002 r., nr [...] (znak: [...]), którą odmówiono mu stwierdzenia posiadania uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Państwa Polskiego na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży działki budowlanej oraz ceny sprzedaży położonych na niej budynków lub lokali stanowiących własność Skarbu Państwa, decyzją nr [...] (znak: [...]) z dnia [...] września 2002 r., utrzymał w mocy wymienioną decyzję.

W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne:

A. C. - będąc jedynym spadkobiercą po zmarłej w dniu 25 marca 1946 r. w T., na terenach b. ZSRR, matce M. . - złożył wniosek o przyznanie ekwiwalentu za nieruchomość pozostawioną przez nią na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego.

Wyrokiem Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] kwietnia 2001 r., sygn. akt [...] ustalono, że M. C. była właścicielką majątku "P." położonego w gm. C., pow. l., woj. w. Na tereny obecnego Państwa Polskiego nie przybyła, choć była poddana procedurze ewakuacyjnej do kraju, gdyż zmarła.

Organ podkreślił, że kwestię roszczeń odszkodowawczych za mienie nieruchome pozostawione na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego reguluje obecnie art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (zwanej dalej u.g.n.). Zgodnie z tym przepisem osobom, które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., pozostawiły majątek nieruchomy na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa, a które na mocy umów międzynarodowych zawartych przez państwo mają otrzymać ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą - zalicza się wartość mienia nieruchomego na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży działki budowlanej oraz ceny sprzedaży położonych na niej domów, budynków lub lokali, stanowiących własność Skarbu Państwa. Zaliczenie wartości nieruchomości następuje na rzecz właściciela tych nieruchomości lub wskazanej przez niego jednej osoby uprawnionej do dziedziczenia ustawowego (art. 212 ust. 1 i 4 u.g.n.). W razie śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych za granicą, uprawnienia wynikające z art. 212 ust. 1 u.g.n. przysługują łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez pozostałe osoby uprawnione (art. 212 ust. 5 u.g.n.). Prawo do zaliczenia wartości mienia pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego Państwa Polskiego przysługuje jedynie obywatelom polskim, zamieszkałym w dniu 1 września 1939 r., na tych terenach, którzy po tym dniu opuścili je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i zamieszkują w Polsce. W tej mierze organ powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 1991 r.

M. C. po wojnie nie zamieszkała na terenie Polski, bowiem zmarła w drodze do kraju. Nie nabyła zatem uprawnienia do ekwiwalentu za mienie pozostawione poza granicami Państwa Polskiego. Dlatego też nie nabył go również jej spadkobierca A. C..

A. C. zaskarżył wskazaną wyżej decyzję Wojewody [...] do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze zarzucił naruszenie prawa materialnego, a to art. 212 u.g.n., przez wadliwe przyjęcie, że osoba udająca się do kraju, która zmarła w transporcie repatriacyjnym, nie spełnia kryteriów do otrzymania ekwiwalentu za mienie pozostawione na terenach nie wchodzących w skład obecnego Państwa Polskiego i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto podniósł, że stanowisko wyrażone w decyzji znajduje swoje oparcie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach z dnia 2 czerwca 1992 r., sygn. akt SA/Ka 379/92 oraz w opinii wydanej w tej sprawie przez profesorów Adama Jaroszyńskiego, Lecha Falandysza i Huberta Izdebskiego.

Pełnomocnik skarżącego - adwokat A. J. na rozprawie przed Sądem w dniu 7 czerwca 2004 r. zarzucił, że organ w odpowiedzi na skargę wnosząc o jej oddalenie, bezpodstawnie powołał się między innymi na jego opinię, którą jako profesor wydał swego czasu na zlecenie Starosty. Opinia ta, według niego, nie pozostaje w sprzeczności ze stanowiskiem zaprezentowanym w skardze, którą wniósł w imieniu A. C.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, będąc z dniem 1 stycznia 2004 r. – na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) – Sądem właściwym do rozpoznania skargi A. C., zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Uregulowania dotyczące rekompensowania przez Państwo obywatelom polskim mienia pozostawionego na terenach nie wchodzących obecnie w skład Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w dniu 1 września 1939 r. początkowo zawarte zostały w:

1) art. 9 dekretu z dnia 6 grudnia 1946 r. o przekazywaniu przez Państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U. Nr 71, poz. 389);

2) art. 14 ust. 1 dekretu z dnia 10 grudnia 1952 r. o odstępowaniu przez Państwo nieruchomego mienia nierolniczego na cele mieszkaniowe oraz na cele budownictwa indywidualnego domów jednorodzinnych (Dz.U. Nr 49, poz. 326);

3) art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (jedn. tekst: Dz.U. Nr 22, poz. 159);

4) art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jedn. Dz.U. z 1991 r., Nr 30, poz. 30 ze zm.).

Powyższe przepisy, będące odpowiednikiem obowiązującego w dniu wydania decyzji art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000r, Nr 46, poz.543 ze zm.), uzależniały prawo do rekompensaty od przyznania uprawnienia do ekwiwalentu w umowach międzynarodowych.

Z kolei w układach zawartych przez PKWN w dniu 9 września 1944 r. z Rządem Ukraińskiej SSR i w dniu 22 września 1944 r. z Rządem Białoruskiej SSR oraz w dniu 12 września 1945 r. z Litewską SSR o ewakuacji obywateli polskich z terytorium tych republik zostały zamieszczone postanowienia, stosownie do których osobom ewakuowanym zwraca się wartość pozostawionego po ewakuacji dobytku ruchomego i pozostawionych nieruchomości ( w przypadku układu z Litewską SSR – z wyjątkiem ziemi) według oceny ubezpieczeniowej lub oceny pełnomocników i przedstawicieli stron zgodnie z ustawami obowiązującymi w Państwie Polskim i przygranicznych republikach radzieckich (art. 3 pkt 6 każdego z trzech układów; zwanych dalej układami "republikańskimi").

Uwzględnić trzeba też umowę z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem ZSRR o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających ZSRR i o ich ewakuacji do Polski i o prawie zmiany obywatelstwa osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej , białoruskiej, rusińskiej i litewskiej mieszkających na terenach Polski i ewakuacji do ZSRR, aczkolwiek w niej samej brak uregulowań dotyczących mienia osób ewakuowanych. Postanowienia dotyczące omawianej kwestii znalazły się jednakże w protokole sporządzonym przy podpisywaniu umowy. Stosownie do postanowień zawartych w tym protokole:

– umowa "nie zmienia postanowień przewidzianych w umowach zawartych dnia 9 i 22 września 1944 r...." (pkt 1 protokołu),

- osobom wyjeżdżającym do Polski przysługiwało prawo zabrania z sobą jedynie mienia ruchomego określonej wagi i przeznaczenia oraz gotówki w kwocie do 1000 zł (pkt 6-8 protokołu).

Zgodnie więc z powyższą umową ewakuacyjną - a na jej podstawie M. C. opuszczała w 1946 r. ZSRR (zaświadczenie o przesiedleniu do Polski nr [...] - k. [...],[...] akt administracyjnych) - należy przyjąć, że w stosunku do wymienionej, skoro została poddana procedurze repatriacyjnej, również należy zastosować zasady przyznawania ekwiwalentu za majątek nieruchomy pozostawiony przez obywateli polskich na terenach nie wchodzących obecnie w skład obecnego obszaru Państwa, przewidziane w art. 3 pkt 6 każdego z układów "republikańskich". W okolicznościach niniejszej sprawy fakt, że zgon spadkodawczyni skarżącego nastąpił poza obecnymi granicami Polski nie ma znaczenia prawnego. Podkreślić należy, że z takiego samego założenia wyszedł także Sąd Rejonowy dla W., skoro wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2001 r., sygn. akt [...], uwzględniając powództwo skarżącego przeciwko Skarbowi Państwa, ustalił, iż M. C. była właścicielką majątku "P." położonego w gm. C., pow. l., woj. w.. Istotna jest natomiast, jak już zaznaczono, okoliczność, że wymieniona poddana była procedurze repatriacyjnej.

Obecnie możliwość rekompensowania przez Państwo obywatelom polskim, a była nią niewątpliwie także M. C., mienia pozostawionego za granicą w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. przewidziana jest w art. 212 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000r, Nr 46, poz.543 ze zm.), według którego na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży działki budowlanej oraz ceny sprzedaży położonych na niej budynków lub lokali stanowiących własność Skarbu Państwa osobom, które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawiły nieruchomości na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa, a które na mocy umów międzynarodowych zawartych przez państwo miały otrzymać ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą, zalicza się wartość pozostawionych nieruchomości. W razie śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych za granicą, uprawnienia, o których była mowa, przysługują łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione. Oznacza to, że prawo do zaliczenia wartości pozostawionych nieruchomości jest prawem majątkowym i przechodzi na spadkobierców.

Wychodząc z przedstawionych założeń i wniosków stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja i decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem art. 212 ust.1 i 5 ustawy z 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 ppkt a i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), Sąd orzekł, jak w sentencji.