Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1197/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 39 i  art. 41
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Bożena Marciniak Protokolant referent Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2017 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] maja 2017 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z [...] czerwca 2017 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] maja 2017 r., nr [...].

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

K. W. zwrócił się o zasiłek celowy na opłaty za: [...].

Prezydent Miasta S. wskazaną decyzją z [...] maja 2017 r. odmówił przyznania specjalnego zasiłku celowego. Organ ustalił, iż K. W. jest osobą niepełnosprawną i prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Wnioskodawca pobiera emeryturę, z której prowadzona jest egzekucja komornicza. Za miesiące marzec i kwiecień 2017 r. na konto MOPR w S. przekazana została kwota [...] zł tytułem spłaty zaliczki alimentacyjnej.

Organ podniósł, że potrącenie komornicze nie może zostać odliczone od dochodu na podstawie art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.), dlatego dochód wnioskującego o pomoc wynosi [...] zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 634 zł, w związku tym pomoc w formie zasiłku celowego nie mogła zostać przyznana.

Ponadto wskazał, że stwierdził występowanie przesłanek uzasadniających przyznanie specjalnego zasiłku celowego, zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej, lecz nie mógł go przyznać, z uwagi na sytuację finansową ośrodka pomocy społecznej i ograniczone środki na pomoc finansową. Przy czym wskazał, że wnioskodawca był uprzednio czterokrotnie objęty tą formą pomocy.

Od powyższej decyzji K. W. wniósł odwołanie. Stwierdził, iż decyzja ta jest dla niego krzywdząca, niezgodna z rzeczywistością i nieprawdziwa, a jego rzeczywisty dochód to [...] zł. Po zapłaceniu "świadczeń oraz czynszu za mieszkanie" nie starcza mu środków na "leki i chleb".

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu powyższego odwołania decyzją z [...] czerwca 2017 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że ustawodawca określił kryterium dochodowe na kwotę 634 zł. Natomiast dochód wnioskującego o przyznanie pomocy wynosi [...] zł. Nie spełnia on zatem ww. ustawowej przesłanki. Odwołujący otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł, gdyż pozostała jego część jest egzekwowana przez komornika na poczet zadłużenia alimentacyjnego. Wydatki ponoszone na regulowanie zaległych kwot alimentów nie mogą być odliczane od dochodu przez organ administracyjny ustalający prawo.

Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z regulacją zawartą w ustawie o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o katalog sytuacji określonych w tym przepisie, m.in. o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Zawarty w powołanej regulacji katalog ma charakter zamknięty i nie może zostać rozszerzony.

Ponadto Kolegium wskazało, że organ I instancji rozpatrując możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego w oparciu o art. 41 ustawy o pomocy społecznej, stwierdził występowanie przesłanek uzasadniających przyznanie tej formy pomocy. Odmówił jednak jej udzielenia, z uwagi na ograniczone środki finansowe ośrodka. Kolegium wskazało, że organ przyznający świadczenia musi uwzględnić potrzeby wszystkich osób ubiegających się o świadczenia i wykonując te zadania nie może wydać więcej pieniędzy niż zostały mu przyznane.

Na wskazaną wyżej decyzję z dnia [...] lipca 2017 r. K. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzucił w niej organowi naruszenie:

- art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, poprzez niewłaściwe jego zastosowanie i odmowę przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego, mimo że w niniejszej sprawie sytuacja życiowa oraz majątkowa istniejąca po stronie skarżącego mieści się w zakresie pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku", a tym samym istniały podstawy do przyznania skarżącemu świadczenia w postaci specjalnego zasiłku celowego;

- art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, poprzez niewłaściwą jego wykładnię i uznanie, że przy wyliczeniu dochodu dla celów ustawy o pomocy społecznej od kwot miesięcznych przychodów podlegają odliczeniu tylko kwoty alimentów świadczonych terminowo i dobrowolnie, mimo, że w treści tego przepisu brak jest jakiegokolwiek rozróżnienia na alimenty bieżące i zaległe, a zatem kwoty alimentów, w każdym wypadku – także w przypadku alimentów zaległych, podlegają odliczeniu od miesięcznych przychodów;

- art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, poprzez jego niewłaściwą wykładnię i przyjęcie a priori, że sam brak środków w budżecie jednostki udzielającej pomocy społecznej jest wystarczającą podstawą dla odmowy udzielenia świadczenia bez przeprowadzania w tej materii żadnej głębszej analizy;

- art. 7 i art. 77 kodeksu postępowania, poprzez nienależyte ustalenie stanu faktycznego sprawy w zakresie, na którym organ oparł swoje rozstrzygnięcie o braku środków na przyznanie pomocy.

Skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z [...] czerwca 2017 oraz decyzji Prezydenta Miasta S., z dnia [...] maja 2017 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna a zaskarżone orzeczenie narusza prawo.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że Sąd podziela, niekwestionowane także przez stronę ustalenie organu, że skarżący utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego, z którego dokonywane są przez komornika potrącenia. W rezultacie tych działań skarżącemu pozostaje do dyspozycji kwota [...] zł.

Istota sprawy sprowadza się zatem do ustalenia, czy w oparciu o art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, wyliczając dochód wnioskującego o przyznanie pomocy, organy prawidłowo zastosowały ten przepis wskazując, iż tylko kwoty terminowo płaconych alimentów podlegają odliczeniu od dochodu.

Przechodząc zatem do oceny wskazanego zagadnienia wskazać należy, że zgodnie z normą, wynikającą z art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej pomniejszoną o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Z powyższego sformułowania wynika zatem jednoznacznie, iż wszelkie dochody, które nie zostały wprost przez ustawodawcę wskazane, jako nie zaliczane do dochodów, należy traktować jako dochód stanowiący podstawę do ustalenia spełnienia przesłanki kryterium dochodowego z kreślonego w ustawie o pomocy społecznej.

W związku z powyższym aby móc uwzględnić w dochodzie wnioskującego o pomoc kwotę alimentów organ powinien był wykazać, że są one świadczone na rzecz innych osób.

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 2061/14 z art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, jednoznacznie wynika, że dochód rodziny pomniejsza się o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Ustawodawca postanowił zatem, że nie każdy wydatek świadczony na rzecz innych osób uprawniał będzie do jego odliczenia od uzyskiwanego dochodu - tylko kwota świadczonych alimentów. Dokonywane więc przez skarżącego świadczenia na rzecz Funduszu Alimentacyjnego, z tytułu zobowiązań powstałych wcześniej, nie posiadają przymiotu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, w rozumieniu cytowanego przepisu. Wyjątek od reguły, jakim jest pomniejszenie dochodu o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób, dotyczy tylko alimentów na rzecz osób, a nie świadczeń na rzecz Funduszu Alimentacyjnego.

Na gruncie ustawy o pomocy społecznej przy ustalaniu dochodu skarżącego - jak z powyższego wynika - należy uwzględniać wyłącznie alimenty świadczone przez niego na rzecz osób uprawnionych. Inne należności, a więc i te które wynikają z obowiązku zwrotu świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego nie podlegają odliczeniu od dochodu. Należy odróżnić pojęcie "alimentów" od świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego. Ponadto w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że art. 8 ma bezwzględnie wiążący charakter, a wskazane w ustawie przypadki odliczenia pewnych kwot od dochodu, stanowią wyjątek od zasady całościowego ujęcia dochodu, dlatego nie powinny być interpretowane rozszerzająco (por. np. wyrok NSA z dnia 1 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 1572/15, wyrok NSA, wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1841/14, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Bd 1514/16).

Z akt administracyjnych sprawy, w tym ze znajdującego się w nich zaświadczenia o dokonanych wpłatach w marcu i kwietniu 2017 r. (k. 25), nie wynika w sposób jednoznaczny, czy egzekucja, o której jest w nim mowa, prowadzona była na rzecz osób, czy też była następstwem wypłat dokonanych z Funduszu Alimentacyjnego, w oparciu o art. 27 ust 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z tym art. dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Innymi słowy nie jest jasne, czy należności te zostały wyegzekwowane na pokrycie zobowiązań względem Funduszu Alimentacyjnego. W ww. zaświadczeniu o prowadzonej egzekucji jako wierzyciela wskazano W. W., a jednocześnie stwierdzono, że na konto MOPR w S. przekazano kwotę [...].

Z tych względów kwestia powyższa powinna zostać wyjaśniona w ponownie poprowadzonym postępowaniu, bowiem wskazana okoliczność nie wynika bezspornie z akt administracyjnych sprawy, a ustalony w tym zakresie stan faktyczny dopiero będzie mógł stanowić podstawę do wydania prawidłowego rozstrzygnięcia.

W tych okolicznościach Sąd podzielił stanowisko skarżącego, iż zaskarżona decyzja narusza art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Jak powyżej wskazano ustalenie przez organy, że kwota została wyegzekwowana na rzecz innych osób, a nie instytucji, tytułem zobowiązań alimentacyjnych, będzie uprawniało do jej odliczenia od dochodu. Ewentualne pomniejszenie dochodu może natomiast skutkować spełnieniem kryterium dochodowego przez skarżącego. Jest to o tyle istotne w sprawie, że organ II instancji stwierdził, iż "wszystkie rodziny spełniające ustawowe kryteria korzystają z pomocy obowiązkowej w formie zasiłku okresowego", a "wiele rodzin spełniających kryteria otrzymuje decyzję odmowną na pomoc fakultatywną". Oznacza to, że niektórzy potrzebujący, spełniający kryterium do przyznania zasiłku celowego, mogą liczyć na przyznanie im pomocy.

Odnosząc się z kolei zarzutu naruszenia art. 41 pkt 1 oraz art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej wskazać należy, że z uwagi na uprzednie rozważania Sądu, dokonanie oceny prawidłowości ustalenia prawa do specjalnego zasiłku celowego, uznać obecnie należy za bezcelowe. W pierwszej kolejności organ rozpoznając ponownie wniosek o pomoc zobowiązany będzie bowiem ustalić, czy skarżący spełnia kryteria uprawniające do przyznania mu zasiłku celowego, zaś odmowa przyznania tej formy pomocy, skutkować będzie koniecznością zbadania wystąpienia przesłanek z powołanego art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w wyroku.