Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 42/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 31 zq i art. 31 zo
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia WSA Irena Wesołowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Dorota Kotlarek, , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi K. I. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za miesiące od marca do maja 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 września 2020 roku sygn. sprawy [...].


UZASADNIENIE

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

W dniu 8 kwietnia 2020 r. K. I. (dalej: "Strona", "Skarżący") złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS", "Zakład", "Organ") wniosek o zwolnienie

z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za siebie jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność opłacającą składki wyłącznie za siebie, za marzec, kwiecień i maj 2020 r.

Decyzją z dnia 1 września 2020 r. ZUS, na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia

2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) - dalej: "ustawa COVID-19", w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.) - dalej: "u.s.u.s.", odmówił Skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, za okres marzec - maj 2020 r.

W uzasadnieniu Organ podał, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 i 4 ustawy COVID-19 osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 u.s.u.s., przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej ją najniższej podstawy wymiaru tych składek dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność.

Zakład podał również, że w myśl art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest złożenie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za miesiące, których ma dotyczyć zwolnienie. Dokumenty te należało złożyć nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Organ wskazał, że na koncie Strony na dzień 30 czerwca 2020 r. nie zaewidencjonowano deklaracji rozliczeniowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r.,

w związku z tym Stronie nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności

z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy

i Fundusz Solidarnościowy za te miesiące.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. I. podał, że od 1 października 2019 r. jest płatnikiem składek wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne, nie zatrudnia pracowników. Skarżący wskazał, że sytuacja związana z pandemią COVID-19 dla wszystkich jest dość trudna, ale dla niego jako płatnika składek zamieszanie ze zmieniającymi się informacjami i wytycznymi na temat składania dokumentów m.in. do ZUS spowodowały, że zatwierdzone do złożenia dokumenty nie zostały przez portal PUE ZUS wysłane razem z wnioskiem RSP-D w dniu 29 czerwca 2020 r.

Decyzją z dnia 19 listopada 2020 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia 1 września 2020 r.

W uzasadnieniu Organ przytoczył treść przepisów art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) - dalej: "k.p.a.".

Zakład wskazał następnie, że zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-10 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Organ zwrócił uwagę, że płatnik składek złożył wymaganą deklarację rozliczeniową po terminie wskazanym przez ustawodawcę, przy czym w stosunku do należności za okres od marca do maja 2020 r. nie był on zwolniony z obowiązku jej złożenia.

W skardze na decyzję z dnia 19 listopada 2020 r. K. I. podał m.in., że od

1 października 2019 r. jest płatnikiem składek wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne, od tego czasu nie zatrudnia pracowników, zaś zgodnie z art. 47 ust. 2b u.s.u.s. jako przedsiębiorca nie ma obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych, jedynie zapłatę składek. Zdaniem Skarżącego ZUS powinien wziąć pod uwagę tę regulację prawną, która w kontekście wyjątków z art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID-19 oznacza,

że w przypadku przedsiębiorców opłacających składki sami za siebie złożenie deklaracji rozliczeniowych nie stanowi warunku do przyznania zwolnienia ze składek za miesiące marzec, kwiecień i maj 2020 r., bowiem 30 czerwca 2020 r. jest terminem złożenia samego wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia składek, co Skarżący uczynił, a związku z tym z literalnego brzmienia zachował warunek do uzyskania zwolnienia z opłacania składek.

Strona zwróciła również uwagę na nieprawidłowości w generowaniu przez ZUS dokumentacji na portalu PUE ZUS. Wskazano, że Organ podawał błędną kwotę składek, zaś jako termin składania deklaracji generował oznaczenie 3 (do 15 każdego miesiąca - poz. 01 - termin przesyłania deklaracji i raportów DRA), co zdaniem Strony mogło być przyczyną uznania przez Zakład, że nie posiada ona prawa do zwolnienia ze składania deklaracji do ZUS.

Końcowo podniesiono, że sytuacja związana z pandemią COVID-19 jest dość trudna dla wszystkich, zaś utrata źródła dochodów ze względu na powszechnie zastosowany lockdown w naszym kraju od marca 2020 r. (a niepewność epidemiczna była już od lutego 2020 r.) spowodowała w jednoosobowej działalności Skarżącego brak dochodów i źródła utrzymania, a tak jak większość przedsiębiorców Strona ma również rodzinę na utrzymaniu, w tym kilkumiesięczne dziecko, dlatego zwolnienie z zapłaty składek jest dla Skarżącego istotnym czynnikiem finansowym, który warunkuje istnienie jego jednoosobowej firmy.

ZUS w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Odnosząc się do podnoszonego w skardze pominięcia w wydanych decyzjach art. 47 ust. 2b u.s.u.s. Organ wskazał, że w sytuacji Skarżącego w październiku 2019 r. nastąpiła zmiana w stosunku do września 2019 r., dlatego płatnik powinien był złożyć w terminie płatności składek, tj. do 12 listopada 2019 r., deklarację rozliczeniową za października 2019 r., czego nie uczynił, przez co za okres od października 2019 r. do lipca 2020 r. został utworzony wymiar składek z urzędu w wysokości wynikającej z ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej za wrzesień 2019 r., zgodnie z art. 48 pkt 1 u.s.u.s.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia

25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności

z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,

że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został

w skardze podniesiony.

Aktem poddanym sądowej kontroli jest decyzja ZUS z dnia 19 listopada 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia 1 września 2020 r. odmawiającą Skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, za marzec, kwiecień i maj 2020 r., zaś powodem odmowy było złożenie dokumentów rozliczeniowych za te miesiące po terminie wskazanym w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19.

Zgodnie z art. 31zq ust. 1 ww. ustawy za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Na podstawie art. 31zq ust. 2 ustawy COVID-19 Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo,

w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięczny należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku

o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest

z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie

z opłacania składek.

Na mocy art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Z przytoczonych powyżej regulacji wynika, że Skarżący, ubiegając się

o przedmiotowe zwolnienie z obowiązku uiszczenia składek, powinien był złożyć stosowne dokumenty wraz z przedmiotowym wnioskiem w terminie do 30 czerwca 2020 r., chyba że był zwolniony z obowiązku ich złożenia.

Bezspornie Skarżący takich deklaracji nie dołączył do wniosku złożonego w dniu

8 kwietnia 2020 r. W skardze K. I. argumentował, że nie miał obowiązku składania tych deklaracji z uwagi na brzmienie art. art. 47 ust. 2b u.s.u.s., zgodnie z którym osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające wyłącznie składki na ubezpieczenie zdrowotne za siebie lub osoby z nimi współpracujące, są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli

w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowały do podstawy wymiaru składek kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru określonej w art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, zaś w przypadku osób, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia

6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców - obowiązującej osoby z nimi współpracujące,

i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego, z zastrzeżeniem

ust. 2c.

Należy zauważyć, że do powyższej argumentacji Skarżącego ZUS odniósł się dopiero w odpowiedzi na skargę. W decyzji z dnia 1 września 2020 r. w ogóle nie zbadano tej przesłanki, natomiast w decyzji z dnia 19 listopada 2020 r. skwitowano to jednym zdaniem: "Jednocześnie stwierdzić należy, iż płatnik składek w stosunku do należności za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. nie był zwolniony z obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowej". Stwierdzenia tego w żaden sposób nie uzasadniono, nie przytoczono

w tym zakresie żadnej regulacji prawnej, nie odwołano się do żadnej dokumentacji mogącej potwierdzać słuszność tego stwierdzenia.

Zdaniem Sądu stanowisko Organu zawarte w odpowiedzi na skargę nie stanowi "elementu składowego decyzji administracyjnej" (art. 107 k.p.a.). Odpowiedź na skargę nie może służyć uzupełnieniu uzasadnienia decyzji. Jak wynika z jej nazwy umożliwia ona organowi przedstawienie swojego stanowiska co do zarzutów zgłoszonych w skardze. Ocenie Sądu podlega tylko argumentacja podnoszona w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Dlatego też podjęta przez Zakład próba uzasadnienia wydanej decyzji w piśmie procesowym, jakim jest odpowiedź na skargę, złożona po zakończeniu postępowania administracyjnego, nie może zastąpić prawidłowego uzasadnienia tego rozstrzygnięcia. Pismo procesowe nie może bowiem "uzupełniać" zaskarżonego rozstrzygnięcia przez zamieszczenie w nim rozważań i ocen, które winny zostać zawarte w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu w toku prowadzonego postępowania doszło również do istotnego naruszenia przez Organ przepisów postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy.

Wskazać należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s. mają zastosowanie przepisy k.p.a., w tym zasady ogólne, stanowiące m.in., że organy administracji publicznej winny: stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.).

W niniejszej sprawie Sąd nie był w stanie należycie skontrolować prawidłowości wydanych decyzji, gdyż z uwagi na brak w aktach administracyjnych sprawy dokumentów źródłowych, które stanowiły podstawę rozstrzygania, kwestia ta wymyka się w istocie spod kontroli sądowej. Poza wnioskiem Skarżącego złożonym w dniu 8 kwietnia 2020 r. brak jest jakichkolwiek dokumentów źródłowych.

W świetle art. 133 § 1 P.p.s.a. Sąd dokonuje kontroli zaskarżonej decyzji "na podstawie akt sprawy", co oznacza, że podstawę orzekania stanowi materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania (por. wyrok NSA

z dnia 18 listopada 2008 r. sygn. akt II FSK 1162/07, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu wyroki dostępne są na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl) oraz że, co do zasady, zakazane jest uwzględnianie okoliczności nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 grudnia 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 2099/05). "Akta sprawy" w powyższym rozumieniu oznaczają dokumentację sprawy, na podstawie której organ ustalił stan faktyczny sprawy i wydał rozstrzygnięcie będące przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Zarazem sąd jest zobligowany przyjmować, że przesłane przez organ przy skardze akta sprawy są tymi, które organ posiadał prowadząc postępowanie zakończone orzeczeniem zaskarżonym do sądu (por. wyrok NSA z dnia 1 lutego 2008 r. sygn. akt I OSK 1548/06).

Również przy ponownej weryfikacji wniosku Skarżącego na skutek złożenia żądania ponownego rozpatrzenia sprawy Organ, wydając kwestionowaną decyzję, nie dysponował pełną dokumentacją, czym uchybił w istotnym stopniu zasadzie dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.), czyniąc kontrolę instancyjną w tym zakresie całkowicie fikcyjną.

Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera

w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska.

Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok SN z dnia 16 lutego 1994 r. sygn. akt III ARN 2/94, OSNP 1994/1/2).

Zdaniem Sądu Organ naruszył powyższe przepisy. Z uwagi na braki

w zgromadzonym materiale dowodowym zaskarżona decyzja nie zawiera należytego uzasadnienia. W rezultacie motywy podjętego przez Organ rozstrzygnięcia są nieczytelne. Tymczasem naruszenie prawa występuje wtedy, gdy w istotnej dla strony sprawie staje się ona adresatem rozstrzygnięcia opatrzonego niejasnym i lakonicznym uzasadnieniem. Nie jest przy tym rolą sądu administracyjnego wyręczanie organu w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. To na organie spoczywa obowiązek prawidłowego uzasadnienia decyzji. Również zawarta w odpowiedzi na skargę argumentacja nie może sanować braków należytego uzasadnienia zaskarżonej do sądu decyzji.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie dostrzegł w postępowaniu Organu również istotne naruszenie art. 9 k.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega m.in. na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (zob. wyrok NSA z dnia

6 września 2001 r. sygn. akt V SA 44/01). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (zob. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 1997 r. sygn. akt SA/Lu 208/95).

Przenosząc powyższe na grunt stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że w następstwie złożenia wniosku z dnia 8 kwietnia 2020 r. doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 k.p.a., Organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa Strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., Organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić Skarżącemu należytego

i wyczerpującego wyjaśnienia m.in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony.

Podkreślić w tym miejscu należy, że norma postępowania zawarta w art. 9 k.p.a. zobowiązuje Organ do udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek z urzędu,

a nie tylko na wniosek, a to wszystko w celu ochrony strony przed negatywnymi konsekwencjami braku wiedzy co do obowiązującego prawa.

Mając świadomość obciążenia Organu ogromną ilością spraw do załatwienia

i zważywszy na pandemię odbijającą się negatywnie na możliwości sprawnego działania Sąd nie przypisuje Organowi ani złej woli, ani negatywnego nastawienia do Strony, ani lekceważącego stosunku do wynikających z art. 9 k.p.a. obowiązków. Stwierdza jedynie obiektywnie występujący stan naruszenia tego przepisu w taki sposób i w takim stopniu, który bezpośrednio miał wpływ na pozbawienie Skarżącego prawa, które niewątpliwie uzyskałby w sytuacji, gdyby Organ stosował się (i uczynił to w porę) do dyrektyw płynących z art. 9 k.p.a.

Wbrew nakazowi wynikającemu z art. 9 k.p.a. Organ nie poinformował Strony nie tylko należycie i wyczerpująco o okolicznościach faktycznych i prawnych, ale w ogóle nie podjął jakichkolwiek kroków w celu udzielenia takiej informacji Stronie, nie wezwał Strony do złożenia wymaganych dokumentów, które miały wpływ na ustalenie jej praw

i obowiązków będących przedmiotem postępowania, i nie czuwał, aby Strona nie poniosła szkody na skutek swojej nieświadomości prawnej. W aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby choć pośrednio świadczyć o tym, że Organ podjął starania aby w porę poinformować Skarżącego, że bez złożenia brakujących dokumentów jego wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania w porę nie został Stronie zasygnalizowany przez Organ, ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie jego wniosku.

W badanej sprawie naruszono też obowiązek wynikający z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać,

a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym

o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie zaskarżania rozstrzygnięć.

Naruszenie wskazanych powyżej przepisów art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. uniemożliwiło zatem Skarżącemu uzyskanie wiedzy, że nieprzedłożenie przez niego dokumentów rozliczeniowych w wymaganym terminie wyłączy jego prawo do uzyskania zwolnienia i w konsekwencji pozbawiło Skarżącego prawa do zwolnienia z opłacania należności za przedmiotowe składki.

W tym stanie sprawy Sąd, stwierdzając, że naruszenia norm postępowania zawartych w art. 9, art. 10 § 1, art. 79a § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 P.p.s.a., uwzględnił skargę i orzekł o uchyleniu decyzji Organu wydanych w obu instancjach.

Rozpoznając sprawę ponownie Organ pominie fakt opóźnienia w złożeniu dokumentów jako okoliczność wpływającą na rozstrzygnięcie o zasadności wniosku

o zwolnienie z opłacania składek. Nawet bowiem, jeżeli Skarżący w terminie do dnia

30 czerwca 2020 r. nie złożył wszystkich wymaganych dokumentów, to Organ nie może odmówić zwolnienia wyłącznie z powodu tego opóźnienia, albowiem w prowadzonym postępowaniu sam dopuścił się szeregu znaczących uchybień, których skutki nie powinny obciążać Skarżącego. Skarżący nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania Organu, który prowadził postępowanie z oczywistą obrazą art. 9, art. 10 § 1

i art. 79a § 1 k.p.a. Naruszenie tych przepisów uniemożliwiło Skarżącemu uzyskanie wiedzy, że nieprzedłożenie przez niego dokumentów rozliczeniowych w wymaganym terminie wyłączy jego prawo do uzyskania zwolnienia i w konsekwencji pozbawiło go prawa do zwolnienia z opłacania należności składkowych za marzec, kwiecień i maj

2020 r.

Sąd zwraca także uwagę na obowiązujący od 16 grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn2

ust. 1 i 2 ustawy COVID-19, zgodnie z którymi w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:

1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,

2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,

3) przedawnienia,

4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,

5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,

6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających

z przepisów o ich ustroju

- organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.

W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

Przytoczone wyżej przepisy wprost uwzględniają sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. Choć przepis ten wszedł w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia (16 grudnia 2020 r.), to obejmuje zdarzenia, które miały miejsce: "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego

z powodu COVID-19". Stan epidemii został zaś ogłoszony od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491).

Sąd dostrzega, że w dacie wydawania decyzji w niniejszej sprawie przepisy

art. 15zzzzzn2 nie obowiązywały, jednak nie mogą one być obecnie przez Sąd pomijane. Przywołana regulacja wyznacza bowiem też kierunek, w którym powinny zmierzać interpretacja i stosowanie przepisów ustawy COVID-19, czyli z pominięciem nadmiernego formalizmu, z faktycznym dążeniem do umożliwienia płatnikom ze skorzystania ze zwolnienia z opłacenia składek. Wynika z tego, że sam ustawodawca uznał za konieczne zamieszczenie w ustawie COVID-19 tej bardzo korzystnej regulacji prawnej z punktu widzenia interesów płatników.

Biorąc pod uwagę wszystkie przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a., uchylił zarówno zaskarżoną, jak i poprzedzającą ją decyzję Organu z dnia 1 września

2020 r.[pic]