Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1405/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz - Kluj, Sędziowie sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), asesor WSA Anna Fyda - Kawula, Protokolant referent Wiktoria Sosnowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2022 r. sprawy ze skargi A.S., P.P. i J.S. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda Mazowiecki, po rozpatrzeniu odwołania P. P., A. S., J. S., decyzją z 18 maja 2021 r. nr 1501/2021 utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 25 lutego 2021 r. nr 59/SD/2021 orzekającą o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w Warszawie przy ul. [...], ozn. hip. Nr [...], z obrębu [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Nieruchomość położona w Warszawie przy ul. [...], ozn. hip. nr [...], objęta jest działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279) – dalej zwanego "dekretem".

Ze świadectwa Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w Warszawie z 27 września 1946 r. wynika, że zgodnie ze stanem wykazu hipotecznego nieruchomości warszawskiej nr [...] na 26 września 1946 r., stosownie do działów I i II tego wykazu, nieruchomość ta położona jest na gruncie dziedzicznym i zawiera powierzchni 166,11 sążni kw. Tytuł własności uregulowany jest jawnym wpisem na imię A. W., co do połowy i T. P. i H. P. w równych częściach, co do drugiej połowy, wszystkich niepodzielnie.

Z zaświadczenia Państwowego Biura Notarialnego w Warszawie z 13 września 1990 r. wynika, że tytuł własności ww. osób wpisano na podstawie wniosku nr 32 z dnia 26 lutego 1944 r. oraz postanowienia z 28 lutego 1944 r.

Jak wynika z akt sprawy wniosek o przyznanie prawa własności czasowej został złożony 26 stycznia 1948 r. przez adw. L. R. pełnomocnika dawnych właścicieli nieruchomości przy ul. [...], nr hip. [...].

T. P. i H. P. (przeddekretowi współwłaściciele nieruchomości i spadkobiercy po współwłaścicielce przeddekretowej nieruchomości A. P.) złożyli 15 lipca 1991 r. wniosek o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w Warszawie przy ul. [...], ozn. hip. [...].

Następnie P. P. (spadkobierca po przeddekretowych właścicielach nieruchomości A. P. i T. P.) podtrzymał to żądanie wnosząc 29 listopada 2001 r. o ustalenie odszkodowania na podstawie art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Wnioskiem z 13 maja 2003 r. P. P., H. S. i W. P. wystąpili do Prezydenta m.st. Warszawy o przyznanie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej przy ul. [...] ozn. hip. [...].

Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 23 marca 2011 r. nr 123/GK/DW/2011 orzekł o odmowie P. P., W. P. i H. S. ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...] i Al. [...]. Decyzja Prezydenta m.st. Warszawy nr 123/GW/DW/2011 stała się ostateczna.

Następnie Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 25 lutego 2021 r. nr 59/SD/2021 odmówił P. P., a także A. S. i J. S. (spadkobiercom po przeddekretowych właścicielach nieruchomości A. P. i H. S. przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w Warszawie przy ul. [...], ozn. hip. nr [...], stanowiącą obecnie część działek nr: [...] z obrębu [...]. Prezydent m.st. Warszawy stwierdził, że dawny właściciel utracił możliwość faktycznego władania przed 5 kwietnia 1958 r., gdyż już w 1948 r. przedmiotowa nieruchomość została zajęta przez Państwowe Przedsiębiorstwa Budowlane - Zjednoczenie Warszawskie, które dokonało rozbiórki znajdującej się na przedmiotowym gruncie przedwojennej zabudowy, co potwierdza znajdująca się w aktach sprawy kopia pisma skierowanego przez pełnomocnika dawnych właścicieli do Zarządu Miejskiego w m.st. Warszawie. Następnie przedmiotowy grunt został zajęty przez wykonawcę inwestycji polegającej na budowie Osiedla [...], w ramach której wybudowano budynki mieszkalne przy ul. [...] oraz Al. [...], a których budowa została rozpoczęta przed 5 kwietnia 1958 r.

Pismem z 19 marca 2021 r. P. P., A. S. i J. S. wnieśli odwołanie od powyższej decyzji Prezydenta m.st. Warszawy. Zaskarżonej decyzji zarzucili: - rażące naruszenie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym ustaleniu, iż fakt, iż dawni właściciele przedmiotowej nieruchomości utracili faktyczną możliwość władania tylko częścią nieruchomości przed 5 kwietnia 1958 r. nie uprawnia ich do uzyskania odszkodowania za pozostałą część tej nieruchomości, - rażące naruszenie art. 6, art. 7, art. 8 oraz art. 77 kpa poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na dokonaniu błędnej oceny prawnej i faktycznej okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i uznanie, że dawni właściciele nieruchomości, choć utracili faktyczną możliwość władania tylko jej częścią przed 5 kwietnia 1958 r., to ten fakt nie uprawnia ich do uzyskania odszkodowania za pozostałą część tej nieruchomości, - rażące naruszenie art. 107 § 3 kpa poprzez jego niezastosowanie, polegające na niewskazaniu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co do której dokładnie części nieruchomości dawni właściciele nieruchomości mieli faktyczną możliwość władania przed 5 kwietnia 1958 r., jak i po tej dacie.

Wojewoda Mazowiecki decyzją z 18 maja 2021 r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 25 lutego 2021 r. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz.1990 ze zm.) - dalej zwanej "ugn" przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego.

Organ odwoławczy podał, że -jak wynika z opinii geodezyjnej wraz z załączonym szkicem sytuacyjnym dla nieruchomości hip. nr 6223, sporządzonej 12 listopada 2019 r. przez geodetę A. K. - obecnie przedmiotowa nieruchomość wchodzi w skład działek nr[...].

Stosownie zaś do wypisów z rejestru gruntów i budynków: - działka nr [...] jest własnością Miasta Stołecznego Warszawy, stanowi drogę gminną (dr) i objęta jest księgą wieczystą nr [...], - działka nr [...] jest współwłasnością Miasta Stołecznego Warszawy w udziale 992/1000, a w pozostałym udziale stanowi współwłasność osób fizycznych, w rejestrze gruntów oznaczona jest jako tereny mieszkaniowe - B, objęta jest księgą wieczystą nr [...] i posadowiony jest na niej budynek mieszkalny zlokalizowany przy ul. [...], którego budowę ukończono w 1958 r., - działka nr [...] jest własnością Miasta Stołecznego Warszawy, stanowi tereny mieszkaniowe - B, objęta jest księgą wieczystą nr [...] i stosownie do wypisu z rejestru budynków posadowionych jest na niej 5 budynków transportu i łączności; - działka nr [...] jest współwłasnością Miasta Stołecznego Warszawy w udziale 9620/10000, a w pozostałym udziale stanowi współwłasność osób fizycznych, w rejestrze gruntów oznaczona jest jako tereny mieszkaniowe - B, objęta jest księgą wieczystą nr [...] i posadowiony jest na niej budynek mieszkalny zlokalizowany przy Al. [...], którego budowę ukończono w 1956 r., - działka nr [...] jest współwłasnością Miasta Stołecznego Warszawy w udziale 3955/10000, a w pozostałym udziale stanowi współwłasność osób fizycznych, w rejestrze gruntów oznaczona jest jako tereny mieszkaniowe - B, objęta jest księgą wieczystą nr [...] i posadowiony jest na niej budynek mieszkalny zlokalizowany przy Al.[...], którego budowę ukończono w 1953 r.

Dalej Wojewoda wskazał, że Prezydent m.st. Warszawy pozyskał zdjęcie lotnicze przedmiotowej nieruchomości z 1945 r. z serwisu mapowego prowadzonego przez Biuro Geodezji i Katastru Urzędu m.st. Warszawy oraz podanie adw. R. D., pełnomocnika dawnych właścicieli nieruchomości warszawskiej przy ul. [...] z 11 czerwca 1948 r., skierowane do Zarządu Miejskiego w m.st. Warszawy Wydział Inspekcji Budowlanej, z treści którego wynika, że na przedmiotowej nieruchomości Państwowe Przedsiębiorstwa Budowlane – Zjednoczenie Warszawskie przeprowadziły bezprawną, według autora pisma, rozbiórkę pozostałych murów po budynku frontowym i oficynach znajdujących się na przedmiotowej nieruchomości oraz dokonały wywozu gruzu na wysypisko miejskie. Na podstawie tych dokumentów organ I instancji ustalił, że już w 1948 r. wszelkie pozostałości po przedwojennej zabudowie na przedmiotowym gruncie zostały usunięte. W aktach sprawy znajduje się również Protokół oględzin gruntu i znajdujących się na nim budynków, instalacji i urządzeń z 1 lipca 1947 r. do którego to dokumentu organ I instancji w ogóle się nie odniósł, a który potwierdza, że na

przedmiotowym gruncie znajdowały się: budynek rontowy, murowany, dwutraktowy wypalony, mury zburzone do parteru. Oficyny prawa, lewa i poprzeczna, murowane, jednotraktowe, wypalone, mury w rozbiórce.

Wobec powyższego Wojewoda stwierdził, że Prezydent m.st. Warszawy prawidłowo orzekł, że w dniu wejścia w życie dekretu nieruchomość warszawska położona przy ul. [...] była niezabudowana. Powyższe ustalenie ma znaczenie w zakresie oceny przesłanek z art. 215 ust. 2 ugn bowiem obliguje organ I instancji do zbadania przesłanek zawartych w ww. przepisie jedynie w odniesieniu do gruntu nieruchomości dekretowej.

Dalej Wojewoda podał, że organ I instancji uznał, że w dacie wejścia w życie dekretu nieruchomość powyższa mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne.

W kwestii przesłanki dotyczącej przeznaczenia działki pod budownictwo jednorodzinne Wojewoda wskazał, że według Ogólnego Planu Zabudowania Warszawy z 1931 r., zatwierdzonego przez Ministerstwo Robót Publicznych 11 sierpnia 1931 r. na nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...], ozn. nr hip. [...], przewidziano zabudowę zwartą do 5 kondygnacji i 70 % powierzchni zabudowania.

Skoro zatem powołany plan zabudowania przewidywał wielkości maksymalne, a nie minimalne, określone w danej strefie zabudowania, jak również gęstość i wysokość zabudowań, których nie można było przekroczyć, gdyż zawierały parametry progowe, należy uznać, że prawidłowo uznał organ I instancji, że nieruchomość położona przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, a zatem, że spełniona została pierwsza przesłanka umożliwiająca przyznanie odszkodowania w trybie art. 215 ugn.

Wobec powyższego, skoro w dniu wejścia w życie dekretu przedmiotowa nieruchomość była niezabudowana, ustalenia wymagało, w jakiej dacie właściciel nieruchomości hipotecznej nr [...] lub jego następcy prawni zostali faktycznie pozbawieni możliwości władania tą nieruchomością.

Na podstawie wypisów z rejestru gruntów, wypisów z rejestru budynków oraz wpisów w księgach wieczystych nr: [...] organ I instancji ustalił, że część przedmiotowej nieruchomości jest obecnie zabudowana fragmentami dwóch powojennych budynków mieszkalnych położonych przy ul. [...], Al.[...] oraz [...]. Jak wynika z kartoteki budynków z 7 maja 2021 r., powstały one w latach 1953-1958. Budynki wybudowane przy ul. [...], Al. [...] i Al. [...] stanowiły część Osiedla [...].

Jak wynika z pisma Urzędu m.st. Warszawy Delegatury Biura Administracji i Spraw Obywatelskich w Dzielnicy [...] z 18 lipca 2018 r. według rejestru mieszkańców prowadzonego przez Prezydenta m.st. Warszawy i archiwalnych zbiorów znajdujących się w dzielnicy [...] pierwsi lokatorzy meldowali się w budynku przy ul. [...] w sierpniu 1958 r., a w budynkach przy Al. [...] i Al. [...] w sierpniu 1956 r.

Następnie, na podstawie zdjęć lotniczych z 1955 r. i z 1960 r. pochodzących z Wojskowego Biura Historycznego organ I instancji stwierdził, że przedmiotowe budynki powstawały w latach 1956-1958 (w roku 1960 były już postawione) zaś pozostała część nieruchomości położonej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] zajęta była pod zaplecze budowy.

Również z pozyskanych przez Prezydenta m.st. Warszawy zdjęć terenu przedmiotowej nieruchomości zamieszczonych w tygodniku Stolica nr 22 z 29 maja 1955 r., wykonanych przez Z. S. (brak daty) wynika, że teren przedmiotowej nieruchomości zajęty był pod budowę Osiedla [...].

Dalej Wojewoda podał, że Osiedle [...] powstawało na terenie ograniczonym ulicami: [...]. Jak wynika z nr 40 tygodnika Stolica z 4 października 1959 r. budowa Osiedla [...] rozpoczęła się w 1953 r. i zasadniczo została zakończona w latach 1956-1957. Natomiast z rejestru budynków dla budynku przy ul. [...], posadowionego na działce nr [...], wynika, że jego budowa została zakończona w 1958 r.

W aktach sprawy znajduje się również protokół z oględzin robót budowlanych z 10 lutego 1962 r. Oględziny zostały dokonane w związku z wadliwym działaniem hydroforni znajdującej się w budynku przy Al. [...]. Z treści protokołu wynika, że instalacja wodno-kanalizacyjna wraz z hydrofornią została wykonana na podstawie projektu zatwierdzonego przez zespół orzekający Miastoprojekt Stolica Południe z 22 listopada 1955 r. i oddana do użytku protokółem ostatecznego odbioru robót z 17 i 19 listopada 1956 r.

Na podstawie podania adw. R. D. z 14 czerwca 1948 r. Prezydent m.st. Warszawy uznał, że dawni właściciele nieruchomości przy ul. [...] utracili faktyczną możliwość władania tą nieruchomością już w 1948 r. w związku z zajęciem przedmiotowej nieruchomości przez Państwowe Przedsiębiorstwa Budowlane -Zjednoczenie Warszawskie, które dokonało rozbiórki znajdującej się na przedmiotowym gruncie przedwojennej zabudowy.

Jednak - zdaniem Wojewody – wadliwie Prezydent m.st. Warszawy uznał, że datą utraty faktycznej możliwości władania dawną nieruchomością przy ul. [...] był rok 1948 r. Rozbiórki budynków zniszczonych po wojnie przedsiębrane były w związku z ich złym stanem technicznym, powodującym niejednokrotnie zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego. Stan techniczny budynków posadowionych na nieruchomości ozn. hip. nr [...] zawiera protokół oględzin gruntu i znajdujących się na nim budynków, instalacji i urządzeń z 1 lipca 1947 r., zgodnie z którym, na przedmiotowym gruncie znajdowały się: budynek frontowy, murowany, dwutraktowy, wypalony, mury zburzone do parteru. Oficyny prawa, lewa i poprzeczna, murowane, jednotraktowe, wypalone, mury w rozbiórce.

Zgodnie z art. 380 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli w wypadkach uchybień w utrzymywaniu budynków i urządzeń związanych z budynkami, zarówno istniejących, jak i nowowznoszonych, właściwe władze są upoważnione zawezwać właściciela do dokonania robót, mających na celu doprowadzenie budynku do stanu należytego, o ile zaś bezpieczeństwo osobiste lub publiczne nie może być zapewnione w drodze przeróbek lub użycia środków zapobiegawczych, - do rozebrania budynku albo urządzenia w całości lub części. Gdy zachodzi potrzeba niezwłocznego zastosowania środków, mających na celu usunięcie niebezpieczeństwa, zagrażającego życiu lub zdrowiu ludzkiemu, właściwe władze upoważnione są przedsięwziąć na koszt właściciela potrzebne środki, jak opróżnienie, ogrodzenie lub uniedostępnienie budynku, albo urządzenia, w całości lub części, itp. W wypadkach niecierpiących zwłoki do przedsięwzięcia kosztem właściciela środków, przewidzianych w ustępie poprzednim niniejszego artykułu, upoważnione są również organa wykonawcze, powołane do utrzymania publicznego bezpieczeństwa, spokoju i porządku. Organa te działają na zasadach postępowania przymusowego w administracji i o czynnościach swych powiadomią natychmiast właściwe władze budowlane, celem ewentualnego wydania dalszych zarządzeń. W wypadkach niezastosowania się właściciela do zarządzenia władzy, wydanego w myśl ust. (1) albo (2) niniejszego artykułu, w terminie przez nią wyznaczonym, władza jest upoważniona do wykonania potrzebnych napraw, albo rozbiórki budynku lub urządzenia, w całości lub części, kosztem właściciela. Koszty robót, wykonywanych i środków stosowanych w myśl niniejszego artykułu przez władze, podlegają egzekucji w trybie postępowania przymusowego administracji. Przepisy ust. (2) - (6) stosuje się również w przypadku uszkodzenia budynku lub urządzeń związanych z budynkiem wskutek działań wojennych. Od obowiązku naprawy właściciel będzie zwolniony w razie udowodnienia braku środków materialnych.

W związku z powyższym – w ocenie Wojewody - nie można uznać działania polegającego na rozbiórce zburzonych po wojnie budynków przez przedsiębiorstwo państwowe do tego zadania powołane jako przejaw pozbawienia władania nieruchomością przez ich dawnych właścicieli wbrew ich woli i w związku z np. realizacją inwestycji w postaci budowy przyszłego Osiedla [...], które powstało w stosunkowo znacznej odległości czasowej od daty dokonania rozbiórki.

Poza tym Wojewoda zgodził się z dalszą częścią argumentacji organu I instancji w kwestii pozbawienia możliwości władania nieruchomością w latach 50-tych ubiegłego wieku.

Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy Podstawowego Projektu Architektonicznego Osiedla [...] projekt ten został zatwierdzony w 1955 r. Budowa budynków przy ul. [...] trwała do 1958 r., co wynika z rejestru gruntów i kartoteki budynków. Natomiast zgodnie z pismem Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy Delegatury Biura Administracji i Spraw Obywatelskich w Dzielnicy [...] z 18 lipca 2018 r. pierwsi lokatorzy zostali zameldowani w sierpniu 1956 r.

W ocenie Wojewody wszystkie te dokumenty wskazują na to, że utrata faktycznego władania przedmiotową nieruchomością przy ul. [...] nastąpiła z chwilą rozpoczęcia budowy Osiedla [...], to jest na przełomie 1955 r. i 1956 r.

Odnosząc się do zarzutu podniesionego w odwołaniu, że poprzedni właściciele nieruchomości mogli potencjalnie korzystać z części gruntu, zajętej czasowo pod zaplecze budowy oraz pod ciągi piesze i parking Wojewoda zauważył, że osiedle mieszkaniowe obejmuje nie tylko domy mieszkalne, lecz również infrastrukturę i urządzenia służące mieszkańcom. Jeśli chodzi o infrastrukturę związaną z budownictwem mieszkaniowym o charakterze osiedlowym, to za niezbędne do prawidłowego funkcjonowania osiedla i jego mieszkańców uważa się: pawilony handlowe, usługowe, szkoły, boiska sportowe, garaże, parkingi, ciągi piesze oraz tereny zieleni osiedlowej (por. wyrok NSA z 1 października 2009 r. sygn. akt I OSK 194/09).

Wobec tego Wojewoda podzielił twierdzenie Prezydenta m.st. Warszawy, że część nieruchomości położonej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] zajęta była pod tereny osiedlowe wobec czego poprzedni właściciele nieruchomości przy ul. [...] utracili władztwo również nad tą częścią nieruchomości przed 5 kwietnia 1958 r. Budowa osiedla mieszkaniowego na terenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiła w sposób autorytarny, na podstawie stosownej dokumentacji inwestycyjnej, z inicjatywy władz miejskich i wbrew woli właściciela nieruchomości, a cel inwestycji miał charakter publiczny, przeznaczony dla ogółu mieszkańców. W zaistniałej sytuacji, przy braku dowodów władania nieruchomością przez dawnego jej właściciela - w tym, pobierania pożytków, np. z wynajmu lokali znajdujących się z budynkach przy ul. [...], choćby nie czynił z niej faktycznego użytku, prawidłowo organ I instancji ocenił zgromadzony w sposób zgodny z art. 7 i art. 77 kpa materiał dowodowy odnoszący się do przesłanki pozbawienia faktycznej możliwości władania nieruchomością, uznając, że nastąpiło ono przed 5 kwietnia 1958 r.

Według organu odwoławczego organ I instancji dokonał prawidłowej subsumcji materiału dowodowego do normy zwartej w art. 215 ust. 2 ugn uznając, że udokumentowane faktyczne użytkowanie gruntu poprzez posadowienie na nim budynków przez osoby trzecie przed 5 kwietnia 1958 r. przesądza o utracie faktycznej możliwości władania nieruchomością przez jej dawnych właścicieli przed tą datą.

Wobec powyższego Wojewoda podzielił pogląd Prezydenta m.st. Warszawy, że właściciele przedmiotowej nieruchomości utracili faktyczne władztwo nad nieruchomością przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] przed 5 kwietnia 1958 r. Opisany sposób przeprowadzenia i oceny materiału dowodowego w kontekście ustalenia przesłanki utraty faktycznej możliwości władania nieruchomością położoną w Warszawie przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] Wojewoda uznał za zgodny z treścią art. 77 § 1 kpa oraz art. 107 § 3 kpa.

Od decyzji Wojewody Mazowieckiego z 18 maja 2021 r. P. P., A. S., J. S. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzucili: 1) rażące naruszenie art. 215 ust. 2 ugn poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym ustaleniu, iż fakt, iż dawni właściwe nieruchomości utracili faktyczną możliwość władania tylko częścią nieruchomości przed 5 kwietnia 1958 r. nie uprawnia ich do uzyskania odszkodowania za pozostałą część tej nieruchomości; 2) rażące naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, oraz art. 77 kpa poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na dokonaniu błędnej oceny prawnej i faktycznej okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i uznanie, że dawni właściciele nieruchomości, choć utracili faktyczną możliwość władania tylko jej częścią przed 5 kwietnia 1958 r. to ten fakt nie uprawiania ich do uzyskania odszkodowania za pozostałą część tej nieruchomości; 3) rażące naruszenie art. 107 § 3 kpa poprzez jego niezastosowanie polegające na niewskazaniu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co do której dokładnie części nieruchomości dawni właściciele nieruchomości mieli faktyczną możliwość władania przed 5 kwietnia 1958 r., jak i po tej dacie; 4) naruszenie przepisów prawa procesowego poprzez wydanie decyzji z rażącym naruszeniem art. 6, art. 7, art. 12, art. 35 § 3, art. 77, art. 80, art. 107 § 3, art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające w szczególności na: - dokonaniu błędnej oceny prawnej okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, - niedokładnym ustaleniu stanu faktycznego sprawy, niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności przy uwzględnieniu wszelkich środków dowodowych, - pozostawieniu poza swoimi rozważaniami, argumentów podnoszonych przez skarżących i dokonanie oceny materiałów dowodowych wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego. Mając na uwadze powyższe skarżący wnieśli o: 1) rozpoznanie merytoryczne sprawy przez Sąd poprzez ustalenie, co do której części przedmiotowej nieruchomości dawni właściwe nieruchomości mieli faktyczną możliwość władania przed 5 kwietnia 1958 r., jak i po tej dacie; 2) uchylenie w części zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji nr 59/SD/2021 Prezydenta m.st. Warszawy z 25 lutego 2021 r. oraz o wydanie decyzji przyznającej P. P., A. S. i J. S. odszkodowania za część nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...] ozn. hip. nr [...], która zostanie ustalona zgodnie z pkt. 1) powyżej, bowiem cały materiał dowodowy w sprawie został zebrany, a stan faktyczny sprawy jest jednoznaczny; 3) zlecenie sporządzenia operatu szacunkowego części przedmiotowej nieruchomości na koszt skarżących ewentualnie zaś 4) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji nr 59/SD/2021 Prezydenta m.st. Warszawy z 25 lutego 2021 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; 5) zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest nieuzasadniona, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Podstawę materialnoprawną decyzji Wojewody Mazowieckiego stanowił art. 215 ust. 2 ugn. Zgodnie z tym przepisem przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego.

Przepis ten ma charakter szczególny, a zatem musi być wykładany precyzyjnie. W przepisie tym zaś - w odniesieniu do byłych właścicieli lub ich następców prawnych - zostało zawarte sformułowanie: "zostali pozbawieni", a nie "utracili", czy "nie mają", albo "nie dysponują". Poza tym w przepisie tym przewidziano, że chodzi o "faktyczną możliwość władania", a nie "władanie", czy "posiadanie". Powyższe oznacza, że: 1) przesłanka ta ma charakter przesłanki dotyczącej sfery faktów; 2) przepis ten uznaje za istotne zdarzenia, ale tylko te mające miejsce w okresie po 5 kwietnia 1958 r. lub przed tą datą. Przy czym nie chodzi o wskazanie okoliczności istniejącej według stanu na konkretną datę (dzień). Takie ustalenie (konkretnej daty pozbawienia konkretnej osoby możliwości władania działką i jednego zdarzenia wywołującego ten stan) byłoby po upływie wielu lat trudne do udowodnienia. Zatem zakładając racjonalność prawodawcy należało przyjąć, że chodzi o wykazanie ciągu różnych zdarzeń, które w powiązaniu ze sobą pozwolą na ustalenie, że w pewnym przedziale czasowym zdarzenie to miało miejsce; 3) pozbawienie uprawnionych faktycznej możliwości władania działką następowało na skutek pozbawienia ich tego przez inny podmiot, a nie na skutek własnego działania. W założeniu zaś ustawodawcy chodziło o podmiot instytucjonalny (organ administracji państwowej, jednostkę organizacyjną realizującą cel publiczny), a nie, np. o pozbawienie kogoś posiadania przez osobę fizyczną (posiadacza samoistnego działającego w złej wierze), który wbrew woli właściciela dokonuje zaboru jego mienia; 4) pozbawienie uprawnionego władania należało rozumieć jako pozbawienie samej tylko możliwości zamanifestowania na gruncie fizycznej obecności, z wyłączeniem innych osób, a nie pozbawienie uprawnionego efektywnego korzystania z gruntu.

Odnosząc te rozważania do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego trzeba wskazać, że z akt sprawy wynika, że już w latach 1953-1958 XX w. teren na którym znajduje się sporna nieruchomość nr hip. [...] był objęty inwestycją budowlaną z zakresu budownictwa mieszkaniowego wielorodzinnego. Na obszarze tworzącym pięciobok o pow. ok. 18 ha realizowano Osiedle mieszkaniowe Latawiec stanowiące część tzw. Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej (MDM III). Teren ten obejmował obszar zamknięty usytuowany pomiędzy ul. [...]. Sporna nieruchomość przy ul. [...] znajduje się wewnątrz tego obszaru przy centralnej osi Osiedla, którą stanowiła Al. [...]. Najwcześniej, bo w pierwszej połowie 1953 r. oddane zostały bloki od strony Placu [...]. W 1955 r. były już zamieszkałe. W 1955 r. "rosły" budynki przy Al. [...], funkcjonowały dwie szkoły (przy ul. [...]), dwa przedszkola, dwa żłobki, bar kawowy (tygodnik Stolica z 1955 r., tygodnik Stolica z 1959 r.).

Fotokopie zdjęć lotniczych z lat 1953-1960 pokazują, że sporny grunt stanowił w 1953 r. i 1954 r. teren budowy (wcześniej usunięto zniszczoną w czasie II Wojny Światowej zabudowę, tj. fragmenty budynków i gruz – protokół oględzin nieruchomości z 1 lipca 1947 r., pismo adw. R. D. z 11 czerwca 1948 r., pismo Warszawskiej Dyrekcji Rozbudowy z 11 marca 1949 r., pismo Kierownika Dzielnicy z 21 kwietnia 1949 r., wniosek o odszkodowanie z 15 lipca 1991 r.). Natomiast w 1955 r. na spornym gruncie widoczne są już budynki przy Al. [...]. Zdjęcie z 1960 r. ukazuje budynek przy u. [...]. Budowę siedmiokondygnacyjnego budynku przy ul. [...] zakończono w 1958 r. a siedmiokondygnacyjnych budynków przy Al. [...] w 1956 r. (pismo Urzędu Dzielnicy [...] z 23 sierpnia 1996 r., wypisy z Kartotek budynków, pismo ZGM w Dzielnicy [...] z 7 listopada 2008 r.). Z pisma Urzędu m.st. Warszawy z 18 lipca 2018 r. wynika, że w budynkach przy Al. [...] lokatorzy byli meldowani w sierpniu 1956 r., natomiast w budynku przy ul. [...] w sierpniu 1958 r. Z protokołu oględzin robót budowlanych przy Al. [...] z 10 lutego 1962 r. wynika, że instalacja wodno-kanalizacyjna została protokolarnie oddana do użytku 19 listopada 1956 r. Z protokołu z 15 lutego 1962 r. sporządzonego w związku z wadliwym działaniem hydroforni w budynku przy Al. [...] wynika, że urządzenia hydroforni istniały już w czwartym kwartale 1956 r.

Trafnie zatem uznał Wojewoda Mazowiecki, że A. P., T. i H. małż. P. zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nieruchomością hipoteczną nr [...] przed 5 kwietnia 1958 r. W tym czasie na spornym terenie funkcjonowało osiedle mieszkaniowe [...]. Teren dawnej nieruchomości hipotecznej zajmował fragment budynku mieszkalnego przy ul. [...], teren osiedlowy pomiędzy budynkami przy ul. [...] oraz budynki mieszkalne przy Al. [...].

Jeżeli chodzi o teren nieruchomości hipotecznej nr [...] grunt ten już przed 1958 r. został przeznaczony pod mieszkaniowe budownictwo osiedlowe (cel publiczny). Zatem przeddekretowi właściciele gruntu, choć mieli fizyczny dostęp do części tego gruntu, to nie mogli korzystać z tego gruntu tylko dla siebie z wyłączeniem innych osób. To zaś oznacza, że A. P., T. P., H. P. zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania spornym gruntem, co zasadnie ocenił Wojewoda Mazowiecki w zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących możliwości władania niezabudowaną częścią spornego gruntu przez dawnych jej właścicieli według stanu na 5 kwietnia 1958 r. i po tej dacie Sąd zauważa, że sporny grunt został przeznaczony na cel publiczny – komunalne budownictwo mieszkaniowe wielorodzinne, skoro zaspokajał potrzeby mieszkaniowe ludności Warszawy. Trzeba mieć na uwadze, że przy realizacji budownictwa mieszkaniowego typu osiedlowego dochodzi do zajęcia nie tylko gruntu pod budynkami, ale też przylegającego, funkcjonalnie z nim związanego terenu – terenu zielonego, dróg dojazdowych, ciągów pieszych, miejsc posadowienia przyłączy technicznych budynków (por. wyrok NSA z 30 czerwca 2022 r. sygn. akt I OSK 2703/19).

Nie można przy tym utożsamiać możliwości fizycznego wstępu w 1958 r. przeddekretowych właścicieli spornego gruntu na niezabudowany teren pochodzący z nieruchomości hipotecznej nr [...] z możliwością faktycznego władania przez nich takim gruntem. Osiedle [...] było osiedlem otwartym i tereny otwarte pomiędzy budynkami były ogólnodostępne.

Faktyczna możliwość władania gruntem przez przeddekretowych właścicieli polegała natomiast na tym, że pomimo komunalizacji, a następnie upaństwowienia gruntów warszawskich, część dawnych ich właścicieli miała nadal te grunty w swojej dyspozycji, w szczególności po 5 kwietnia 1958 r. Osoby te miały wówczas realną i wyłączną możliwość korzystania z takiego gruntu, z wyłączeniem innych osób.

W stosunku do części gruntów władze Warszawy, po wejściu w życie dekretu, nie podejmowały bowiem żadnych działań związanych z gospodarką komunalną.

Z tego względu możliwość uzyskania odszkodowania za grunt warszawski została zarezerwowana tylko dla opisanej wyżej kategorii osób (dawnych właścicieli i ich następców prawnych) za to, że władze Warszawy mimo, że już w 1945 r. uzyskały prawo do gruntu, to nie wykonywały postanowień dekretu poprzez określone działania z zakresu gospodarki terenami, budownictwa, mieszkalnictwa, itd. (zwłaszcza wynikające z planów zagospodarowania przestrzennego, narodowych planów gospodarczych).

Sąd zwraca uwagę, że taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie.

Poza tym skarżący pomijają to, że tzw. zaplecze budowy nie jest terenem ogólnodostępnym. Teren budowy (w stanie prawnym obowiązującym na 5 kwietnia 1958 r.) objęty był przepisami BHP oraz tzw. nadzorem policyjno-budowlanym ze strony ówczesnych władz. Ówczesne przepisy nakazywały, aby urządzenia budowlane, doły, wykopy, były zabezpieczone, aby nie narazić osób trzecich na niebezpieczeństwo utraty zdrowia lub życia. Teren budowy winien być ogrodzony, należycie oznakowany, znajdujące się na tym terenie maszyny i urządzenia oraz materiały budowlane winny być zabezpieczone. Za bezpieczeństwo terenu budowy odpowiadał kierownik techniczny. Niestosowanie się do przepisów BHP i o nadzorze budowlanym było karane [art. 372, art. 373, art. 378, art. 399 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz.U. z 1939 r. Nr 34, poz. 216 ze zm.), § 3 i § 4 rozporządzenia MSWiOS z dnia 23 maja 1935 r. – Przepisy dotyczące przestrzegania warunków bezpieczeństwa i higieny przy robotach budowlanych (Dz.U. Nr 50, poz. 329 ze zm.), § 3 ust. 2 lit. a i b, § 4 rozporządzenia MSW z dnia 14 września 1935 r. o nadzorze policyjno-budowlanym nad wykonywanemi robotami budowlanemi (Dz.U. Nr 70, poz. 438)].

W orzecznictwie sądowym podnosi się, że przeznaczenie gruntu pod teren budowy, w tym w celu przygotowania placu budowy pod inwestycję, eliminuje możliwość faktycznego nim władania przez dotychczasowego właściciela (por. wyroki NSA z: 26 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 655/21; 23 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 745/19, 30 czerwca 2022 r. sygn. akt I OSK 2703/19).

Wobec tego twierdzenia skarżących jakoby ich poprzednicy prawni mieli możliwość faktycznego władania, z wyłączeniem innych osób, niezabudowaną budynkami częścią dawnej nieruchomości hipotecznej zajętą pod teren budowy nie miały pokrycia w zgromadzonym przez organ materiale dowodowym sprawy. Okoliczności te nie zostały wykazane przez strony stosownymi dowodami.

Mając powyższe na uwadze i uznając podnoszone w skardze zarzuty za nieskuteczne Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) w zw. z art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.