Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 951/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 i art. 30
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Protokolant St. sekr. sąd. Anna Charchuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2010 r. przy udziale - sprawy ze skargi J.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. uchyla decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

W dniu [...] do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) Inspektorat w Z. wpłynął wniosek J. W. o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ze względu na ciężką sytuację finansowa i rodzinną.

Decyzją nr [...] z dnia [...] r. Prezes ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą wskazując, iż w przypadku J. W. nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności należności bowiem nadal prowadzi on działalność gospodarczą tytułem czego osiąga dochody, ponadto jego żona osiąga dochód z tytułu umowy o pracę.

W dniu [...] J. W. złożył wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, iż sytuacja materialna jego rodziny jest trudna i powstała w związku z wypadkami jakich doznał w 2003r. i 2005r., stąd nie jest w stanie uregulować zaległych składek.

Decyzją nr [...] z dnia [...] r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] r. powołując się na argumentację zawartą w treści decyzji [...] z dnia [...] r.

W dniu [...] 2005r. J. W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o umorzenie zaległych składek i wskazał ponownie na przyczyny w postaci trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiających uregulowanie zaległości.

Wyrokiem z dnia 29.08.2006r. w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1165/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję nr [...] z dnia [...] r. wskazując w uzasadnieniu, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w istotnym stopniu dającym podstawę do jej uchylenia, ponieważ nie posiada uzasadnienia wymaganego obowiązującymi przepisami prawa.

ZUS po otrzymaniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wszczął postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie aktualnej sytuacji finansowej J. W. w celu rozpoznania okoliczności wskazanych w wyroku z dnia 29.08.2006r. w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1165/06 przez wymieniony Sąd.

Następnie ZUS rozpoznając ponownie wniosek J. W. wydał w [...] 2008r. decyzję, którą utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...] r. Nr [...] powołując się na argument, iż wobec J. W. nie wystąpiły przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych uprawniające do podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu zaległych składek.

Pismem z dnia [...] J. W. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Prezesa ZUS, wnosząc o jej uchylenie z uwagi na brak mocy prawnej do jej wydania. Zażądał również od ZUS wypłacenia odszkodowania za zmuszanie go do opłacania składek wypadkowych, z których nie uzyskał żadnego świadczenia w związku z doznanym wypadkiem.

W odpowiedzi na w/w skargę Prezes ZUS podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wyrokiem z dnia 13.10.2008r. w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 1686/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu w/w orzeczenia Sąd wskazał, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Sąd podkreślił, iż organ wydając zaskarżoną decyzję jedynie w części zrealizował wskazania Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku z 29.08.2006r. sygn. akt III SA/Wa 1165/06. Nie wykonał zaś ich w takim zakresie, jaki wynikał z treści tegoż uzasadnienia. W szczególności nie zbadał szczegółowo sytuacji skarżącego i jego rodziny pod względem możliwości zastosowania w stosunku do niego dyspozycji art. 28 ust. 3 a ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 13 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Ponadto jak wskazał Sąd, organ nie odniósł się do tego jakie znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy miała choroba skarżącego, ponadto nie wskazał ani wielkości ani struktury jego wydatków. Sąd podkreślił, iż przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ będzie zobowiązany do uprzedniego wykonania wszelkich wskazówek Sądu zawartych w wyroku z 29.08.2006r. w tym dokonania oceny istnienia faktu zaległości czynszowych, umorzenia egzekucji przez komornika sądowego, sytuacji zdrowotnej zobowiązanego, wydatków ponoszonych na utrzymanie w zestawieniu z osiąganymi dochodami.

Dodatkowo Sąd wskazał, iż organ powinien ocenić jaki wpływ na sytuację skarżącego ma okoliczność, iż jest współwłaścicielem nieruchomości, a nadto wskazać jakim mieszkaniem dysponuje rodzina skarżącego bowiem mogą wiązać się z tym dodatkowe obciążenia np. w postaci opłacania rat kredytu. Ponadto Sąd zwrócił uwagę, iż decyzja powinna zawierać pełną prawidłową podstawę prawną. Końcowo Sąd uznał się za niewłaściwy w zakresie rozstrzygania o odszkodowaniu.

W dniu [...] ZUS wydał decyzję o nr [...] .

Decyzją tą działając w oparciu art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 83a ust.1 pkt 3 oraz art. 28 ust.1, ust.2, ust. 3 oraz ust. 3a w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 t.j.) ZUS postanowił:

- uchylić sporną decyzję nr [...] z dnia [...] r. w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek i orzec co do istoty sprawy w odrębnej decyzji;

- utrzymać w mocy sporną decyzję nr [...] z dnia [...] r. w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na: ubezpieczenia społeczne za okres od [...] 2003r. do [...] 2005r.; ubezpieczenia zdrowotne za okres od [...] 2003r. do [...] 2005r., Fundusz Pracy od [...] 2003r. do [...] 2005r.;

- utrzymać w mocy sporną decyzję nr [...] z dnia [...] 2005r. w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od [...] 2003r. do [...] 2005r.; na Fundusz Pracy i FGŚP za okres od [...] 2003r. do [...] 2005r.

W uzasadnieniu tejże decyzji Prezes ZUS-u Organ opisał historię przebiegu postępowania w sprawie jak i dokumenty jakie zostały zarówno przedłożone w toku całego postępowania nadesłane przez stronę jak i uzyskane przez organ. Wskazał min., iż jak wynika z informacji uzyskanych z urzędu skarbowego J. W. prowadzi działalność gospodarczą w formie "A" i za 2006r. uzyskał przychód w kwocie [...] zł, za 2007r. w kwocie [...] zł; a za 2008r. w kwocie [...] zł. Małżonka zatrudniona na podstawie umowy o pracę osiągnęła przychody za [...] - [...]/2009 w kwocie [...] zł, - [...] zł . J W. posiada wraz z małżonką spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego obciążonego kredytem do spłaty jak i zaległością w opłatach za lokal w wysokości [...] zł (zaległy czynsz) i [...] zł (zaległy kredyt wraz z odsetkami za zwłokę). Wskazano także, iż strona jest współwłaścicielem majątku nieruchomego, na którym ustanowione zostały obciążenia w postaci wpisu hipotek przymusowych. Prowadzone postępowania egzekucyjne przez Komornika Sądowego Rewiru I przy Sądzie Rejonowym w Z. zostały zakończone postanowieniami o umorzeniu postępowań egzekucyjnych.

Organ wskazał także, iż wobec posiadania bieżących zaległości Dyrektor Oddziału ZUS w S. wszczął postępowanie egzekucyjne poprzez doręczenie tytułów wykonawczych za okres od [...]/2009r. do [...]/2009r., gdzie pismem z dnia [...] J. W. zobowiązał się do spłaty zadłużenia obejmującego zaległość od [...]/2009r., kwestionując zaś pozostałe wcześniejsze zadłużenie.

Prezes ZUS podniósł , iż wobec J. W. wydane zostały decyzje w przedmiocie istniejących zaległości. I tak w dniu [...] wydana została decyzja nr [...], od której to odwołanie wyrokiem Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w C. zostało oddalone. Kolejne zaś decyzje z [...] r. i [...] r. dotyczące określenia wysokości zaległości nie zostały zakwestionowane środkami odwoławczymi, co w konsekwencji skutkuje oceną, że należne składki zostały prawidłowo naliczone przez ZUS.

Przywołał treść art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych przewidującej możliwość umarzania należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tej ustawy. Przywołał także treść przepisów § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), które jako wyjątek wynikający z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidują, iż należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Analizując w tym zakresie istnienie przesłanek ustawowych jak i wynikających z rozporządzenia wykonawczego organ stwierdził brak podstaw do uwzględnienia wniosku.

Organ podkreślił, iż z przepisów powyższych wynika, że ciężar udowodnienia stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej spoczywa na zobowiązanym. Natomiast zarówno ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i przytoczone rozporządzenie wykonawcze nie zawiera nakazu umorzenia zobowiązań, bowiem ustawodawca w każdym z przepisów zawarł zapis "Zakład może...". Zaakcentował, iż do rozpoznawanej sprawy J. W. nie przedłożył struktury wydatków jakie ponosi rodzina, zaś z uwagi na indywidualny charakter ponoszonych wydatków brak możliwości ich ustalenia.

Organ podkreślił, iż decyzje w sprawie umorzenia należności z tytułu składek podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznaniowość jego zdaniem występuje, gdy "zachodzi całkowita nieściągalność lub występują uzasadnione przypadki określone w § 3 rozporządzenia wykonawczego".

Stwierdził, iż skutki finansowe działalności strony nie mogą być przerzucone na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Z instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek nie można bowiem uczynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z powstałego z tego tytułu długu. Ewentualne umorzenie w tym przypadku nie tylko naraziłoby uzasadniony interes administrowanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych funduszy, ale stało także w sprzeczności z zasadą równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, wyrażoną w art. 2a u.s.u.s.

Organ podkreślił, iż wobec faktu, że J. W. uzyskuje przychód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności. Ponadto wskazał, iż podejmując się prowadzenia działalności gospodarczej przyjął on na siebie szereg obowiązków, w tym również obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne.

Organ zauważył, iż ustalenia zgromadzone w ramach postępowania wyjaśniającego jak również złożone oświadczenia o aktualnej sytuacji finansowej nie stanowią jednak wystarczających przesłanek, dających możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zgodnie z art. 28 ust. 3, 3a i 3b ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

W dniu [...] r. ZUS Oddział w S. Inspektorat w Z. wydał decyzję nr [...] , którą działając na podstawie art. 138 § 1 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 t.j.) po ponownym rozpoznaniu sprawy z wniosku J. W. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek na:

1). Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres [...] w wysokości [...] zł i odsetek za zwłokę od w/w składek,

2). Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres [...]/2003-[...]/2005 w wysokości [...] zł i odsetek za zwłokę od w/w składek

umorzył postępowanie odwoławcze wskazując, iż zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 w/w ustawy. W uzasadnieniu wskazał, iż z tego względu została całkowicie wyłączona możliwość umorzenia w/w należności w tym i odsetek za zwłokę od tejże należności, niezależnie od sytuacji osobistej i majątkowej zobowiązanego.

Pismem z dnia [...]. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa ZUS nr [...] z dnia [...] r. W treści skargi skarżący podniósł, iż w 2003r. uległ wypadkowi komunikacyjnemu stąd opłacanie składek było niemożliwe wskutek braku dochodu po stronie skarżącego. Dodatkowo skarżący podkreślił, iż posiada na utrzymaniu dwoje dzieci, a zadłużenie w ZUS doprowadziło jego zakład do bankructwa. Dodatkowo skarżący podniósł, iż pozostawienie skarżącego i jego rodziny bez środków do życia zmusiło go do korzystania z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Jak wskazał nachodzony przez komorników napisał prośbę do Prezesa ZUS o umorzenie zaległości i zwrotu należnego chorobowego wraz z odszkodowaniem za wynikły wypadek. Zaznaczył, iż zaskoczeniem dla niego była odmowna decyzja Prezesa ZUS. Skarżący wskazał, iż wyrokiem z 29.08.2006r. w sprawie o sygn. akt III SA/WA1165/06 Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. Podniósł, iż Prezes ZUS nie podporządkował się do decyzji sądowej i ponownie zaopiniował jego wniosek negatywnie. Powyższe skłoniło skarżącego do ponownego odwołania się od decyzji w następstwie czego Sąd wyrokiem w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 1686/08 uchylił zaskarżoną decyzję. Podniósł iż w 09.2007r. jego stan zdrowia polepszył się na tyle by mógł rozpocząć pracę, niestety w 10.2008r. jego zdrowie pogorszyło się, a ZUS obciążył skarżącego niezapłaconymi składkami. Obecnie nie jest osobą w pełni zdrową, czeka go zabieg operacyjny co skutkowało będzie długotrwałą rehabilitacją. Od dnia 15.01.2010r. faktycznie zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej.

ZUS odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę podniósł, iż realizując pkt 1 zaskarżonej decyzji Prezes ZUS umorzył postępowanie odwoławcze w zakresie umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, bowiem zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych do takowych składek nie stosuje się art. 28 w/w ustawy stąd brak jest możliwości umarzania wym. należności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej sprawowaną pod względem zgodności z prawem. W konsekwencji, zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) tylko ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy skutkuje uchyleniem przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji.

Oceniając stanowisko zajęte w sprawie przez ZUS, należy w pierwszej kolejności przypomnieć, że zaskarżona decyzja ZUS Oddział w S. zapadła po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13.10. 2008r., sygn. akt III SA/Wa 1686/08 , którym Sąd uchylił decyzję Prezesa ZUS z dnia 30.01. 2008r., nr 330000-WPA-9116-154/2006/ES w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych .

Stosownie do treści art. 153 powołanej wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia.

Przez ocenę prawną, o której stanowi przepis art. 153 ustawy, należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie podatkowym i na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku pierwotnego w drodze kasacji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 1997 r., sygn. akt I SA/Po 263/97 oraz z dnia 26 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 2408/98, wyd. elektr. LEX-TEMIDA nr 44392).

Wskazać także należy, że "ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania", o których mowa w komentowanym przepisie, są formułowane w uzasadnieniu orzeczenia. W tym więc zakresie uzasadnienie orzeczenia wykazuje moc wiążącą. Przez ocenę prawną rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie (por. np. S. Hanausek (w:) W. Siedlecki (red.), System prawa procesowego cywilnego. Zaskarżanie orzeczeń sądowych, Ossolineum 1986, s. 318). Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność), zostało uznane za wadliwe. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.

Oddziaływanie orzeczenia sądu administracyjnego w ponownym postępowaniu w sprawie przed organami administracji publicznej ma pierwszorzędne znaczenie w odniesieniu do orzeczeń kasatoryjnych tego sądu, w rezultacie których ma nastąpić merytoryczne rozpatrzenie sprawy w nowym postępowaniu administracyjnym, prowadzonym w zakresie wynikającym z dokonanego obalenia zaskarżonego aktu lub czynności i ewentualnie innych aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy.

Niezastosowanie się przez organ administracji publicznej przy ponownym wydaniu decyzji do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku, narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że podjęty akt lub czynność są wadliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 lutego 1998 r., sygn. akt IV SA 975/97; wyrok NSA z dnia 22 marca 1999 r., sygn. akt IV SA 527/97 oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt VII SA/Wa 1803/06 - publ. LEX nr 304101).

Naruszenie zatem przez organy administracyjne postanowień powołanego wyżej art. 153 uzasadnia możliwość powtórnego zaskarżenia aktu lub czynności na tej podstawie i spowoduje jej uchylenie przez sąd. Stanowi to gwarancję przestrzegania przez te organy związania orzeczeniem sądu administracyjnego (por. Tadeusz Woś, Postępowanie sądowoadministracyjne, Wydawnictwa Prawnicze PWN, Warszawa 1996, str. 153-158 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 stycznia 1998 r., sygn. akt II SA 1560/97, wyd. (CD) Temida, maj 2001, nr 41916).

Ocena prawna zawarta w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13.10. 2008r. ma charakter wiążący w niniejszej sprawie, gdyż nie została wyłączona ani z powodu istotnej zmiany stanu prawnego, ani z powodu uchylenia powyższego wyroku w drodze rozpatrzenia skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny .

Kontrolując zaskarżoną decyzję, zdaniem Sądu organ orzekający w przedmiotowej sprawie nie uwzględnił oceny prawnej wyrażonej w powołanym wyżej wyroku WSA Warszawie z dnia 13.10. 2008r.

Przede wszystkim we wskazanym wyroku Sąd stwierdził, iż sporna decyzja została wydana z naruszeniem innych przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W szczególności Sąd postawił organowi zarzut naruszenia art. 153 ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie nie wykonania pełnych uprzednich wskazówek Sądu zawartych w uzasadnieniu poprzednio wydanego wyroku z 29.08. 2006 r. o sygn. akt III SA/Wa 1165/06.

Sąd wydając wyrok z dnia 13.10.2008r. wskazał w sposób jednoznaczny, iż organ nie odniósł się do tego jakie znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy miałaby mieć powoływana przez zobowiązanego kwestia jego choroby jak też nie ustalił ani wielkości, ani struktury wydatków skarżącego. W konsekwencji uchylając zaskarżoną decyzję Sąd wskazał, iż ponownie rozpoznając sprawę organ będzie zobowiązany do dokonania oceny znaczenia dla sprawy i ewentualnego umorzenia należności faktu istnienia zaległości czynszowych, umorzenia egzekucji przez Komornika Sądowego Rewiru I w Z., sytuacji zdrowotnej zobowiązanego, ponoszonych wydatków na utrzymanie w zestawieniu z osiąganymi dochodami, znaczenia dla ewentualnej, faktycznej wypłacalności skarżącego faktu istnienia dróg na części posiadanej przez niego we współwłasności nieruchomości.

Oceniając decyzję wydaną w następstwie opisanego wyroku WSA w Warszawie skład orzekający w niniejszej sprawie doszedł do przekonania, iż w wydanej decyzji ponowie nie zrealizowano wskazówek co do dalszego postępowania wyrażonego w tymże wyroku. W szczególności w dalszym ciągu nie oceniono jakie znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku ma sytuacja zdrowotna strony, nie ustalono ani wielkości ani struktury wydatków przez niego ponoszonych w sposób lakoniczny podnosząc iż " do sprawy nie przedłożono struktury wydatków jakie ponosi rodzina. Z uwagi zaś na indywidualny charakter ponoszonych wydatków brak możliwości ich ustalenia". Takie stanowisko organu nie zasługuje jednak na akceptację. Zdaniem Sądu obowiązkiem organu, w sytuacji kiedy to poprzednio wyrokujący Sąd wskazał na istniejące w tym zakresie uchybienie, było wystosowanie stosownego wezwania do strony na okoliczność podania przez nią zarówno: rzędu miesięcznie ponoszonych wydatków jak i ich struktury. Brak takiego działania ze strony organu powoduje, iż nie do przyjęcia jest argumentacja organu nie przedłożenia przez stronę oświadczenia co do wielkości i struktury wydatków. Wprawdzie to na stronie ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie należności z tytułu zaległych składek, do których zaliczyć należy przedłożenie struktury wydatków wraz z dokumentami te twierdzenia potwierdzającymi nie mniej jednak obowiązkiem organu jest wezwanie strony do dokonania wymienionych czynności. Mimo takiego obowiązku w aktach administracyjnych zgromadzonych po wyroku WSA w Warszawie z 13.10.2008r brak dowodu, który by wskazywał na to, iż takowe wezwanie zostało do strony skierowane.

Reasumując tę część wywodów Sąd wskazuje, że nie można uzasadnić braku przeprowadzenia właściwego postępowania przed organem odwoławczym argumentacją nie przedłożenia " struktury wydatków jakie ponosi rodzina skarżącego". Przeczy to bowiem zasadzie dwukrotnego spojrzenia na daną sprawę przez inny organ, poza tym możliwe jest przeprowadzenie postępowania dowodowego również przed organem II instancji (wyrok NSA z 16 kwietnia 2008 r., II OSK 420/07 niepublik.). Przyjęcie takiego rozumienia zasady dwuinstancyjności, pociąga za sobą konieczność ponownego prowadzenia postępowania wyjaśniającego (w zakresie określonym w art. 136 Kpa), w szczególności w aspekcie wskazanym przez odwołujący się podmiot i dania wyrazu temu w uzasadnieniu decyzji.

Skoro w niniejszej sprawie takie przeprowadzenie postępowania dowodowego przed organem ponownie rozpatrującym sprawę nie miało miejsca, pozbawiono tym samym stronę możliwości skorzystania z zasady dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego.

Zauważyć dalej należy, iż zaskarżona decyzja nie zawiera również: odniesienia się organu w zakresie oceny znaczenia dla faktycznej wypłacalności strony faktu istnienia dróg posiadanej we współwłasności nieruchomości, oceny dla końcowego rozstrzygnięcia wniosku istnienia zaległości z tytułu czynszu i umorzenia postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny.

W opisanej sytuacji opisane naruszenia przepisów prawa przez organ ponownie rozpoznający wniosek J. W. powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji. Stanowisko także co do konieczności uchylenia aktu jako wydanego przez organ administracji publicznej z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. potwierdzone zostało również w komentarzu do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270), (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2006: " .

Niezależnie od powyższych uchybień Sąd kontrolując sporną decyzję stwierdził także inne naruszenie przepisów postępowania - art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, których dopuścił się organ wydając tę decyzję.

Zgodnie z art. 138 § 1K.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której:

1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo

2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji, albo

3) umarza postępowanie odwoławcze.

Tymczasem organ wskazując art. 138 § 1 K.p.a. jako podstawę prawną swego działania postąpił w sposób następujący:

- uchylił decyzję nr [...] z dnia [...] r. w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek postanawiając orzec co do istoty sprawy w odrębnej decyzji;

- utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] r. w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na ubezpieczenie społeczne , zdrowotne i Fundusz Pracy,

- utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] r. w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek za osoby ubezpieczone nie będące płatnikami na ubezpieczenie społeczne za okres od [...]/2003 do [...]/2005 w kwocie [...] zł i odsetek za zwłokę i Fundusz Pracy i FGPS za okres od [...]/2003 do [...]/2005 w kwocie [...] zł i odsetek za zwłokę.

Wydając zatem opisany akt organ naruszył regulację z art. 138 § 1 K.p.a., która to regulacja nie przewiduje możliwości utrzymania spornej decyzji w części przy jednoczesnym częściowym jej uchyleniu.

Jednocześnie zauważyć trzeba, iż w sytuacji gdy organ utrzymuje w mocy decyzję kończącą postępowanie, z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, musi stwierdzić, że decyzja kończąca postępowanie objęte tym wnioskiem jest prawidłowa. Innymi słowy, utrzymanie w mocy poprzednio wydanej decyzji jest możliwe w sytuacji, gdy organ dojdzie do przekonania iż po ponownym rozpatrzeniu sprawy od nowa, ocena sprawy dokonana przez organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy będzie co do istoty taka sama, jak ocena zawarta w poprzednio wydanej decyzji. Takiej jednak oceny nie można wywieść z treści wydanej decyzji, skoro organ uznał za konieczne uchylenie spornego aktu w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami.

Oceniając zaś wpływ omówionych powyżej uchybień na wynik kontrolowanej w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym sprawy administracyjnej podnieść należy, że nie można wykluczyć, iż gdyby ZUS właściwie przeprowadził postępowanie dowodowe i w sposób prawidłowy rozpoznał ponowny wniosek o umorzenie zaległych należności wobec ZUS doszłoby do wydania innej decyzji, w której byłaby inna ocena decyzji ZUS z dnia [...]., niż obecna.

Przechodząc do dalszych rozważań podnieść trzeba, iż zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl zaś art. 135 tej ustawy sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Powołane regulacje wskazują zakres kognicji sądu administracyjnego, umożliwiając sądowi również kontrolę legalności decyzji z [...] r. nr [...] wydanej w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku J. W. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od [...]/2003-[...]/2005 w kwocie [...] zł i odsetek za zwłokę od tych składek oraz Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres od [...]/2003-[...]/2005 w kwocie [...] zł i odsetek za zwłokę od tych składek.

W ocenie składu orzekającego prawo do kontroli tej decyzji daje się wyprowadzić z art. 135 p.p.s.a. Ocena przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji o nr [...] wymaga bowiem odniesienia się do sprawy w pełnym zakresie, a więc z uwzględnieniem okoliczności i rozstrzygnięć administracyjnych towarzyszących spornej decyzji i będącej jej niejako konsekwencją, zwłaszcza w sytuacji, gdy występuje między nimi bezpośredni związek polegający na tym, że jedna z nich stanowi nie tylko podstawę wydania drugiej, ale ponadto jeszcze wypowiedź zawarta w drugim rozstrzygnięciu jest uzupełnieniem pierwszego rozstrzygnięcia. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd rozpatrujący skargę może stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach (zarówno głównych, jak i wpadkowych, incydentalnych), przeprowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (...).

W piśmiennictwie podkreśla się, że "rozstrzygnięcie kwestii – głębokości- upoważnień do orzekania sądu administracyjnego powinno odpowiadać istocie i funkcjom sądowej kontroli wykonywania administracji publicznej, sprawowanej przez sąd administracyjny w związku z postanowieniami art. 1 § 2 p.p.s.a." (T.Woś /w:/ T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2005, s. 441). W świetle określonego w tym przepisie podstawowego celu tej kontroli (pod względem zgodności z prawem) należy przyjąć, że obowiązkiem sądu administracyjnego jest stworzenie takiego stanu, w którym w obrocie prawnym nie będzie funkcjonował żaden akt lub czynność organu administracji publicznej niezgodne z prawem. Sąd administracyjny zatem powinien być wyposażony w uprawnienia umożliwiające mu pozbawienie bytu prawnego wszystkich niezgodnych z prawem rozstrzygnięć wydanych w sprawie. Węższe określenie zakresu orzekania przez sąd administracyjny oznaczałoby, że sąd ten byłby bezsilny wobec naruszeń prawa ustalonych w trakcie rozpoznawania sprawy (...).

Uwzględniając zatem przepis art. 134 p.p.s.a., oraz dysponując zakresem uprawnień ujętych w art. 135 tej ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach dokonał oceny zgodności z prawem nie tylko zaskarżonej decyzji o nr [...] , ale także decyzji o nr [...] , która stanowiła element sprawy wyznaczonej ponownym żądaniem J. W. w zakresie rozstrzygniętym decyzją Prezesa ZUS z dnia [...] r. o nr [...] r.

W ocenie Sądu, decyzja z [...] r. o nr [...] , którą to ZUS Oddział w S. po ponownym rozpoznaniu sprawy z wniosku J. W. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od [...]/2003-[...]/2005 w kwocie [...] zł i odsetek za zwłokę od tych składek oraz Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres od [...]/2003-[...]/2005 w kwocie [...] zł i odsetek za zwłokę od tych składek umorzył postępowanie odwoławcze jest wadliwa. Przede wszystkim w uzasadnieniu tej decyzji Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddziału w S. wskazując na regulacje z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdził, iż do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. W końcowej zaś części uzasadnienia organ stwierdził jednoznacznie, iż z tego względu została całkowicie wyłączona możliwość umorzenia w/w należności jak i odsetek za zwłokę od nich , niezależnie od sytuacji osobistej i majątkowej zobowiązanego.

Oceniając tak wydaną decyzję stwierdzić trzeba, iż nie jest ona prawidłowa. Przede wszystkim skład orzekający zauważa, iż jak stwierdził NSA w Warszawie w wyroku z 21.01.2009r. o sygn. akt II GSK 679/08 ( publ. LEX nr 484061), który to pogląd skład orzekający w całości podziela, "artykuł 28 ust. 4 ustawy z 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w ogóle nie dotyczy dopuszczalności umarzania odsetek (te kwestie reguluje art. 28 ust. 1 ustawy). Artykuł 28 ust. 4 ustawy wprowadza jedynie niejako "rozszerzony" skutek umorzenia składek. Niemożność umorzenia składek na podstawie art. 30 ustawy z 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych nie stanowi przeszkody przy umarzaniu pozostałych elementów należności z tytułu składek". Uwzględniając powyższy pogląd za wadliwą uznać trzeba decyzję z [...] r., którą to stwierdzono brak możliwości prawnych do merytorycznego rozstrzygania wniosku strony w zakresie dotyczącym umarzenia odsetek za zwłokę z tytułu zaległości co do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Skoro bowiem takie podstawy prawne istnieją w odniesieniu do zagadnienia odsetek za zwłokę od zaległości z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, to w konsekwencji decyzja organu w tym zakresie winna wniosek strony załatwiać merytorycznie, co do istoty, nie zaś jak to uczyniono w sprawie umarzać postępowanie odwoławcze. Zauważyć też trzeba, iż K.p.a. nie określa przesłanek umorzenia postępowania odwoławczego. Jednak w doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że umorzenie postępowania odwoławczego następuje przy uwzględnieniu regulacji z art. 105 § 1 k.p.a. w myśl, której gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Jednak w niniejszej sprawie bezprzedmiotowość postępowania nie zachodzi, w sytuacji gdy jak wyżej nadmieniono, niemożność umorzenia składek na podstawie art. 30 ustawy z 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych nie stanowi przeszkody przy umarzaniu pozostałych elementów należności z tytułu składek, a zatem i odsetek za zwłokę.

Dostrzeżone w decyzji o nr [...] z [...] uchybienia, polegające na niewłaściwej ocenie podstaw prawnych do braku orzekania o wymienionych wcześniej odsetkach za zwłokę z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie pozwalają, w ocenie Sądu, na pozostawienie w obrocie prawnym tej decyzji.

Skoro postępowanie sądowe wszczęte skargą J. W. pozwoliło stwierdzić wskazane wcześniej naruszenie prawa przez organy wydające decyzje o nr [...] jak i o nr [...] z [...]., to stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w związku z art. 134 i 135 wcześniej cytowanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. należało orzec jak w sentencji wyroku.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie rozstrzygając sprawę uwzględni powyższe rozważania Sądu i po przeprowadzeniu stosownego w sprawie postępowania dowodowego podda zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wnikliwej ocenie, znajdującej odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji rozstrzygając tym samym złożony wniosek strony.