Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 165/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji
Powołane przepisy: article: art. 17 pkt 2, art. art. 127 par. 2, art. 156 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 16 ust. 10, art. 25
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński /spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Joanna Zdrzałka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi P. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i zobowiązania do jego zwrotu - stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji –


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi P.Z. (skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (organ odwoławczy) z dnia (...) listopada 2020 r. nr (...) utrzymująca w mocy decyzję Wojewody (organ I instancji) z dnia (...) sierpnia 2020 r. nr (...) o ustaleniu wysokości i zobowiązaniu do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.

Decyzją z dnia (...) kwietnia 2016 r. nr (...0 Burmistrz przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci A.Z, F.Z., N.Z. i B.Z. w wysokości po 500 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r.

Decyzją z dnia (...)września 2017 r. nr (...) Burmistrz przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci A.Z, F.Z., N.Z. i B.Z. w wysokości po 500 zł miesięcznie na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r.

Decyzją z dnia (...) października 2018 r. nr (...) Burmistrz uchylił decyzję własną z dnia (...) kwietnia 2016 r. nr (...) za okres, w którym Ł.Z .podlegał ustawodawstwu Holandii w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Decyzją z dnia (...) października 2018 r. nr (...) Burmistrz uchylił decyzję własną z dnia 13 września 2017 r. nr (...) za okres, w którym Ł.Z. podlegał ustawodawstwu Holandii w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Decyzją z dnia (...) marca 2019 r. nr (...) organ I instancji przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci: A/.Z ur. 10 listopada 2007 r., F.Z. ur. 12 marca 2009 r., N.Z. ur. 30 lipca 2010 r., B.Z ur. 26 lutego 2013 r. w wysokości po 500,00 zł miesięcznie w okresie od 1 marca 2017 r. do 31 marca 2017 r. (pkt I decyzji); przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego, przy czym zawiesił uprawnienie do kwoty przewidzianej przez ustawodawstwo holenderskie i określił wysokość dodatku dyferencyjnego dla sumy, która przekracza tę kwotę dla: A.Z w wysokości 223,60 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r., F.Z. w wysokości 223,60 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r., 155,05 zł miesięcznie w okresie 1 maja 2017 r. do 30 czerwca 2017 r., 151,22 zł miesięcznie w okresie od 1 lipca 2017 r. do 30 września 2017 r., N.Z. w wysokości 260,12 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r., 155,05 zł miesięcznie w okresie 1 maja 2017 r. do 30 czerwca 2017 r., 151,22 zł miesięcznie w okresie od 1 lipca 2017 r. do 30 września 2017 r., B.Z. w wysokości 293,92 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r., 215,92 zł miesięcznie w okresie od 1 maja 2017 r. do 30 czerwca 2017 r., 212,78 zł miesięcznie w okresie od 1 lipca 2017 r. do 30 września 2017 r. (pkt II decyzji); odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A.Z. w okresie od 1 maja 2017 r. do 30 września 2017 r. (pkt III decyzji).

Następnie decyzją z dnia (...) czerwca 2020 r. nr (...) organ I instancji zmienił decyzję z dnia 19 marca 2019 r. nr (...) w ten sposób, że przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci: A.Z. w kwocie 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r., F.Z w kwocie 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2017 r. do 30 września 2017 r., N.Z w kwocie 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2017 r. do 30 września 2017 r., B.Z. w kwocie 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2017 r. do 30 września 2017 r. W pozostałym zakresie prawo do świadczenia nie uległo zmianie.

Ponadto decyzją z dnia (...)marca 2019 r. nr (...) organ I instancji przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci, przy czym zawiesił uprawnienie do kwoty przewidzianej przez ustawodawstwo holenderskie i określił wysokość dodatku dyferencyjnego dla sumy, która przekracza tę kwotę dla: F.B w wysokości 155,71 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2017 r. do 31 grudnia 2017 r., 154,90 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia 2018 r. do 31 maja 2018 r., N.Z. w wysokości 155,71 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2017 r. do 31 grudnia 2017 r., 154,90 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia 2018 r. do 31 maja 2018 r., B.Z. w wysokości 216,47 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2017 r. do 31 grudnia 2017 r., 215,79 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia 2018 r. do 28 lutego 2018 r., 154,90 zł miesięcznie w okresie od 1 marca 2018 r. do 31 maja 2018 r. (pkt I decyzji); odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A.Z. w okresie od 1 października 2017 r. do 31 maja 2018 r. (pkt II decyzji).

Następnie decyzją z dnia (...) czerwca 2020 r. nr (...) organ I instancji zmienił decyzję z dnia (...)marca 2019 r. nr (...) w ten sposób, że przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci: F.Z., N.Z, B.Z w kwotach po 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2017 r. do 31 marca 2018 r. W pozostałym zakresie prawo do świadczenia nie uległo zmianie.

W dniu (...) października 2019 r. organ I instancji wydał decyzję nr (...) w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, która w wyniku zaskarżenia przez skarżącą została uchylona przez organ odwoławczy decyzją nr (...) z dnia 10 stycznia 2020 r.

Decyzją z dnia 10 sierpnia 2020 r. nr (...) organ I instancji działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), art. 11, art. 16, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1, 2, ust. 3, ust. 7-9, art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (u.p.p.w.d.), art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw oraz art. 1, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 lit. j, art. 11 ust. 3 lit. a, art. 67, art. 68 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, art. 60 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i Decyzji Nr F1 z dnia 12 czerwca 2009 r. dotyczącej wykładni art. 68 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 odnoszącego się do zasad pierwszeństwa w przypadku zbiegu praw do świadczeń rodzinnych: ustalił, że świadczenie wychowawcze, które pobrała skarżąca na dzieci: A.Z. za okres od 1 maja 2017 r. do 31 maja 2018 r., F.Z. za okres od 1 kwietnia 2018 r. do 31 maja 2018 r., N.Z. za okres od 1 kwietnia 2018 r. do 31 maja 2018 r., B.Z za okres od 1 kwietnia 2018 r. do 31 maja 2018 r., w kwocie 8.570,60 zł jest świadczeniem wychowawczym nienależnie pobranym (pkt I decyzji); zobowiązał skarżącą do zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w wysokości 8.570,60 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty (pkt II decyzji).

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 16 ust. 10 u.p.p.w.d. w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze podlega dochodzeniu przez wojewodę. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze, zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. uważa się, świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Organ I instancji stwierdził, że skarżącą prawidłowo pouczono o przesłankach przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, co skarżąca potwierdziła własnoręcznym podpisem złożonym pod treścią pouczenia zawartego w formularzu wniosku o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego. Ponadto skarżącą zobowiązano do niezwłocznego powiadomienia podmiotu realizującego świadczenie wychowawcze o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Przyjęcie powyższego zobowiązania skarżąca potwierdziła własnoręcznym podpisem. Również w decyzji ustalającej prawo do świadczenia wychowawczego, zawarto pouczenie o przesłankach przyznania prawa do świadczenia wychowawczego. W ocenie organu nie ulega zatem wątpliwości, że skarżąca będąc zobowiązana do poinformowania organu o zaistnieniu powyższych zmian mających wpływ na prawo do pobierania świadczenia wychowawczego, obowiązku tego nie dopełniła, ponieważ nie poinformowała niezwłocznie organu przyznającego świadczenie wychowawcze o istotnych okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego tj. o wyjeździe za granicę męża Ł.Z. i podjęcia przez niego zatrudnienia na terenie Holandii w dniu 28 marca 2017 r. Organ wskazał, że tym samym pierwszy z warunków koniecznych do uznania świadczenia za nienależnie pobrane na postawie art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., polegający na wypłaceniu świadczenia mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia, został spełniony. Mając na uwadze stan faktyczny i prawny przedmiotowej sprawy, po ponownym rozpatrzeniu - odmówiono przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko za okres od 1 maja 2017 r. do 30 września 2017 r. z powodu przekroczenia progu dochodowego, uprawniającego do pobierania świadczeń zgodnie z polskim ustawodawstwem. Dalej organ I instancji wyjaśnił, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze, zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 u.p.p.w.d. uważa się, świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie. Organ I instancji wskazał, że skarżąca składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2017/2018 na pierwsze i kolejne dziecko w wieku poniżej 18 roku życia, nie ujawniła istotnych w przedmiotowej sprawie okoliczności tj. wyjazdu Ł.Z. i podjęcia przez niego zatrudnienia na terenie Holandii w dniu 28 marca 2017 oraz uzyskania z tego tytułu dochodu. Ponadto skarżąca w dniu 7 sierpnia 2017 r. oświadczyła, pod odpowiedzialnością karną, że nikt z członków rodziny nie przebywa poza granicami RP. W związku z powyższym organ decyzyjny w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego nie mając pełnych informacji na temat sytuacji rodziny przyznał świadczenie wychowawcze. Natomiast organ właściwy w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, po ponownym rozpatrzeniu sprawy i uwzględnieniu ww. faktów odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko A.Z. za okres od 1 października 2017 r. do 31 maja 2018 r. z powodu przekroczenia progu dochodowego, uprawniającego do pobierania świadczeń zgodnie z polskim ustawodawstwem. Ponadto organ ustalił, że w okresie od 1 kwietnia 2018 r. do 31 maja 2018 r. krajem pierwszeństwa do wypłaty świadczeń w stosunku do dzieci: F.N.B Z, była Holandia. Zgodnie z decyzją instytucji holenderskiej z dnia 2 czerwca 2020 r., świadczenia w Holandii zostały przyznane na dzieci: A.N. F. B Z. w okresie od 1 kwietnia 2018 r. do 31 maja 2018 r. Organ wskazał, że w Polsce może być przyznany jedynie dodatek dyferencyjny, i ten przysługuje odpowiednio na dzieci: F.Z. za okres od 1 kwietnia 2018 r. do 31 maja 2018 r. w wysokości 154,90 zł, N.Z. za okres od 1 kwietnia 2018 r. do 31 maja 2018 r. w wysokości 154,90 zł, B.Z. za okres 1 kwietnia 2018 r. do 31 maja 2018 r. w wysokości 154,90 zł. Dlatego do zwrotu pozostaje różnica pomiędzy pobranym świadczeniem wychowawczym tj. 500 zł, a przysługującym dodatkiem dyferencyjnym za w/w miesiące na poszczególne dzieci. Organ I instancji wyjaśnił, że przepisy na podstawie, których odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego zawierają uzasadnienia decyzji nr (...) z dnia 19 marca 2019 r., nr (...) z dnia 17 czerwca 2020 r., nr (...) z dnia 19 marca 2019 r. i nr (...) z dnia 17 czerwca 2020 r. Powyższe decyzje, wobec braku ich zaskarżenia przez skarżącą stały się ostateczne, co stanowi podstawę do wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia wysokości nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Zgodnie z przedstawionym harmonogramem wypłat świadczenia wychowawczego, skarżąca pobrała świadczenie w okresie od 1 maja 2017 r. do 31 maja 2018 r. Organ I instancji wyjaśnił, że kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty, zgodnie z art. 25 ust. 9 u.p.p.w.d. Organ przytoczył również treść art. 359 § 1, art. 481 § 2, art. 481 § 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, organ odwoławczy decyzją z dnia 26 listopada 2020 r. nr (...) utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że zaskarżona decyzja co do zasady jest prawidłowa, rozstrzygnięcie jest właściwe, jednakże powinna być oparta na odmiennej podstawie prawnej.

Organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca wnioskiem z dnia 1 kwietnia 2016 r. wystąpiła o przyznanie jej świadczenia wychowawczego na dzieci: A.Z, F.Z., N.Z i B.Z na okres zasiłkowy 2016/2017 i takie świadczenie zostało jej przyznane. Następnie wnioskowała również o świadczenie wychowawcze na dzieci na okres zasiłkowy 2017/2018 i także ten wniosek rozpoznany został pozytywnie. W sierpniu 2018 r. skarżąca złożyła oświadczenie, że jej mąż przebywał poza granicami kraju - w Holandii, w okresie od 28 marca 2017 r. do 28 maja 2018 r. W związku ustaleniem, że we wskazanym okresie w sprawie zastosowanie znajdują przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ I instancji uchylił pierwotne decyzje przyznające świadczenie i sprawy stały się przedmiotem ponownego badania przez organ właściwy w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie natomiast z decyzją instytucji holenderskiej z dnia 2 czerwca 2020 r., w okresie od 1 kwietnia 2018 r. do 31 maja 2018 r. na dzieci skarżącej zostały przyznane świadczenia w Holandii. Za tożsamy okres w Polsce mógł zostać przyznany dodatek dyferencyjny, w związku z różnicą świadczeń w Polsce i w Holandii, i taki dodatek został na dzieci: F.N .B. Z. przyznany. Organ przytoczył też treść decyzji z dnia 19 marca 2019 r. nr (...), z dnia 19 marca 2019 r. nr (...), z dnia 17 czerwca 2020 r. nr (...) i z dnia 17 czerwca 2020 r. nr (...). Organ odwoławczy wskazał, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji organu I instancji stanowiły przepisy u.p.p.w.d., określające warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia. Organ wskazał następnie, że ustawa z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw wprowadziła zmiany odnośnie sposobu i trybu przyznawania świadczenia wychowawczego, m. in. znosząc rozwiązania z zakresu kryterium dochodowego uprawniającego do świadczenia wychowawczego. Zgodnie z przepisem przejściowym - art. 6 ust. 1 ustawy zmieniającej, w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Przepis art. 6 ust. 2 stanowi zaś, że w sprawach o świadczenie wychowawcze na okres po dniu 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Organ odwoławczy stwierdził więc, że mając na uwadze treść przepisu przejściowego, zasadnie kwestia kryterium dochodowego była przedmiotem ustaleń i rozważań organu I instancji przy orzekaniu w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego. Organ odwoławczy zauważył, że zmiany wprowadzone przywołaną wyżej ustawą, obowiązujące od 1 lipca 2019 r., dotknęły również regulacje dotyczące świadczenia nienależnie pobranego, i tak przepis art. 25 ust. 2 pkt 1, 1a oraz pkt 4 został uchylony. Nie uległy zmianie definicje nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w oparciu o przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 i 3, zmieniła się natomiast definicja nienależnie pobranego świadczenia na postawie art. 25 ust. 2 pkt 5, przy czym ta zmiana wynika wyłącznie z tego, iż w obecnym stanie prawnym nie wydaje się już decyzji administracyjnej przyznającej świadczenie wychowawcze, lecz osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze otrzymuje informację o przyznaniu tego świadczenia. Ustawa zmieniająca wprowadziła też nową przesłankę nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych zdefiniowaną w art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. Zdaniem organu odwoławczego w okolicznościach niniejszej sprawy podstawą rozstrzygnięcia sprawy powinien być art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. Ustawodawca z dniem 1 lipca 2019 r. wprowadził bowiem nową przesłankę warunkującą powstanie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych, za które uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (art. 25 ust. 2 pkt 6). Organ odwoławczy podkreślił, że decyzja o uznaniu, że wypłacone świadczenia są nienależnie pobranymi i zobowiązująca do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych nie ma charakteru uznaniowego. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez osobę uprawnioną wypłaconych na jej rzecz świadczeń. Stosownie do treści art. 25 ust. 10 u.p.p.w.d. strona może wystąpić o umorzenie, rozłożenie na raty albo odroczenie terminu płatności orzeczonego zwrotu, a organ może przychylić się do takiego wniosku, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję zaskarżając ją w całości i zarzucając naruszenie przepisu art. 8 k.p.a., poprzez brak dogłębnego rozpoznania okoliczności sprawy oraz nie przeanalizowanie tego, czy świadczenie które ma zwrócić skarżąca, zostało wypłacone na skutek świadomego wprowadzenia w błąd. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga została uwzględniona na podstawie art. 145 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. przez stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji jako orzeczenia wydanego z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej i instancyjnej.

W przedmiotowej sprawie kwestią prawną wystarczającą do uwzględnienia skargi przez stwierdzenie nieważności decyzji odwoławczej było ustalenie, że organ odwoławczy wydał decyzję pomimo braku właściwości rzeczowej i instancyjnej do rozpoznania i rozstrzygnięcia w drugiej instancji sprawy o ustalenie i zwrot nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust. 10 w zw. z art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci). Kompetencja do orzekania w sprawach o ustalenie i zwrot nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego należy od dnia 1 stycznia 2018 r. do właściwych wojewodów (zob. art. 16 ust. 10 zmieniony przez art. 15 pkt 19 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin, Dz.U.2017.1428). Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 17 pkt 2 k.p.a. organami wyższego stopnia w stosunku do wojewodów są właściwi w sprawie ministrowie. Jeżeli zatem brak jest przepisu szczególnego przełamującego powyższą zasadę, organ wyższego stopnia właściwy do orzekania w drugiej instancji należy ustalać na podstawie powyższej zasady.

Uwzględniając treść ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin, Sąd stwierdza, że w sprawach o ustalenie i zwrot nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego ustawodawca nie ustanowił przepisu szczególnego względem art. 17 pkt. 2 k.p.a.

Przepis intertemporalny art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin wprowadził wyjątek od zasady z art. 17 pkt. 2 k.p.a. jedynie w zakresie spraw o ustalenie prawa do świadczeń wychowawczych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego ("W sprawach z wniosków o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, złożonych przed dniem 1 stycznia 2019 r., organem wyższego stopnia jest samorządowe kolegium odwoławcze."). Rozważana ustawa zmieniająca nie rozszerzyła zatem zakresu powyższego wyjątku na sprawy orzekania o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego (art. 16 ust. 10 w zw. z art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci). Stanu normatywnego w tym zakresie nie zmieniła również nowelizacja wynikająca z ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw.

W związku z powyższym należy przyjąć, że wobec braku przepisu szczególnego względem art. 17 pkt 2 k.p.a. w sprawach o ustalenie i zwrot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego organem wyższego stopnia w stosunku do wojewody pozostaje minister właściwy do spraw rodziny. Zgodnie z art. 127 § 2 k.p.a. minister właściwy ds. rodziny jest zatem organem odwoławczym w sprawach o ustalenie i zwrot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego.

Stanowisko wyrażone powyżej jest również podzielane przez Naczelny Sąd Administracyjny (zob. np. postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2020 r., I OW 118/20; postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2020 r., I OW 121/20).

W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a, orzekł jak w sentencji.

Ponownie rozpoznając sprawę skarżony organ, zgodnie z oceną prawną wyrażoną w niniejszym wyroku (art. 153 w zw. z art. 170 p.p.s.a.), przekaże odwołanie skarżącej ministrowi właściwemu do spraw rodziny, a następnie umorzy wszczęte we własnym zakresie postępowanie odwoławcze.