Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 408/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 150 par. 1 i 2, art. 162 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1325
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 558/21 w sprawie ze skargi A. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 18 grudnia 2020 r., nr 1401-IEW4.4123.60.2020.MP w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 października 2021 r. sygn. akt III SA/Wa 558/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. M. (dalej jako: Skarżący, Strona) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej jako: DIAS, organ odwoławczy) z dnia 18 grudnia 2020 r. nr 1401-IEW4.4123.60.2020.MP w przedmiocie stwierdzenie uchybienia terminowi oraz odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji orzekającej o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz ze spółką za zaległości spółki w podatku od towarów i usług za III i IV kwartał 2014 r.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w rozpatrywanej sprawie DIAS uznał, że w dniu 25 września 2019 r. doszło do skutecznego doręczenia, na właściwy adres, decyzji Naczelnika US z 6 września 2019 r. orzekającej o solidarnej odpowiedzialności Strony – członka zarządu V. sp. z o.o. (dalej: "Spółka") wraz ze Spółką za jej zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za III i IV kwartał 2014 r. wraz z odsetkami za zwłokę od tych zaległości oraz kosztami postępowania egzekucyjnego. Termin do wniesienia odwołania upływał zatem 9 października 2019 r. Tym samym odwołanie nadane w placówce pocztowej w dniu 4 sierpnia 2020 r. zostało wniesione z uchybieniem terminu.

Zdaniem Sądu DIAS także zasadnie odmówił Skarżącemu przywrócenia terminu do wniesiona odwołania uznając, że nie uprawdopodobnił on, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Na tej podstawie Sąd I instancji oddalił skargę Strony.

Zaskarżony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych publikowane są na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.gov.pl).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył A. M., który działając przez pełnomocnika zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1. na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 121 § 1, art. 122, art. 123 § 1, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1, art. 188, art. 191, art. 194 § 1-3 oraz art. 228 § 1 pkt 2 w związku z art. 146 § 1-2, art. 148 § 1, art. 149, art. 150 § 1 pkt 1, § 2, § 3 i § 4 O.p. w związku z art. 9 ust. 1d oraz art. 14 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz. U. z 2020 r. poz. 170, dalej też "u.z.e.") w związku z art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (dalej: KC) polegające na zaakceptowaniu przez sąd I instancji błędnych ustaleń organu podatkowego co do tego, że decyzja z 6 września 2019 r. została doręczona Skarżącemu w sposób zastępczy na adres zamieszkania Skarżącego wynikający z Centralnego Rejestru Podatników, zaś Skarżący uchybił terminowi do wniesienia odwołania od decyzji, w szczególności w wyniku odmowy przesłuchania w charakterze świadka żony I. M., syna M. M. oraz byłej partnerki B. J. na okoliczność braku możliwości otrzymywania przez Skarżącego zawiadomień (awizo) o możliwości odebrania przesyłek pocztowych zawierających kierowaną do niego korespondencję urzędową, w tym przedmiotową decyzję, w wyniku zmiany adresu miejsca zamieszkania Skarżącego z powodów zawodowych i rodzinnych, podczas gdy ze stanu faktycznego ustalonego zgodnie z treścią zgromadzonych dowodów wynika, że Skarżący zmienił adres miejsca zamieszkania, o czym nie musiał natychmiast informować organu podatkowego i w związku z czym nie miał obiektywnej możliwości odebrania kierowanej do niego korespondencji urzędowej, w tym przedmiotowej decyzji, z braku wiedzy na temat toczącego się postępowania w sprawie przeniesienia na niego odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki, co powodowało, że decyzja nie została skutecznie doręczona w trybie zastępczym,

b) art. 141 § 4 zd. 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1, art. 188, art. 191 oraz art. 162 § 1-2 O.p. w związku z art. 9 ust. 1d oraz art. 14 ust. 6 u.z.e. polegające na zaakceptowaniu przez sąd pierwszej instancji błędnych ustaleń organu podatkowego co do tego, że Skarżący nie uprawdopodobnił, iż uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji nastąpiło bez jego winy, w szczególności w wyniku odmowy przesłuchania w charakterze świadka żony I. M., syna M. M. oraz byłej partnerki B. J. na okoliczność zmiany adresu miejsca zamieszkania przez Skarżącego z powodów zawodowych i rodzinnych, czego skutkiem był brak winy Skarżącego w tym, że z przyczyn obiektywnych nie wniósł odwołania od decyzji w ustawowym terminie, bowiem nie wiedział o toczącym się postępowaniu w sprawie przeniesienia na niego odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki,

2. na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego w postaci:

a) art. 228 § 1 pkt O.p. w związku z art. 9 ust. 1d oraz art. 14 ust. 6 ustawy o ewidencji w związku z art. 25 KC poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie na skutek uznania, że decyzja została doręczona w sposób zastępczy na adres zamieszkania Skarżącego wynikający z Centralnego Rejestru Podatników, zaś Skarżący uchybił terminowi do wniesienia odwołania od decyzji, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że przedmiotowa decyzja nie weszła do obiegu prawnego, bowiem Skarżący nie miał obiektywnej możliwości odebrania przesyłki zawierającej decyzję na skutek nieotrzymania zawiadomienia (awizo) o możliwości odebrania tejże przesyłki ze względu na zmianę adresu miejsca zamieszkania z powodów zawodowych oraz rodzinnych, o której to zmianie Skarżący nie miał obowiązku natychmiastowego informowania organu podatkowego, co wykluczało zastosowanie wobec Skarżącego ww. przepisu,

b) art. 162 § 1 i 2 O.p. w związku z art. 9 ust 1d oraz art. 14 ust. 6 u.z.e. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie na skutek uznania, że Skarżący nie uprawdopodobnił, aby uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji nastąpiło bez jego winy, co doprowadziło do przerzucenia na Skarżącego odpowiedzialności za nierzetelne działania organu pierwszej instancji, który nie podjął próby wyjaśnienia przyczyn nieodebrania przez Skarżącego kierowanych do niego przesyłek spowodowanej zmianą adresu miejsca zamieszkania Skarżącego z powodów zawodowych oraz rodzinnych, o której to zmianie Skarżący nie miał obowiązku natychmiastowego informowania organu podatkowego, co winno doprowadzić do przywrócenia Skarżącego terminu do wniesienia odwołania od decyzji.

W związku z powyższym Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Warszawie oraz zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.

Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 174 P.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej, zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 P.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 P.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu.

Niezasadne są zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W ocenie Strony naruszenie to polegało na zaakceptowaniu błędnych ustaleń stanu faktycznego co do prawidłowości doręczenia decyzji, a także że Skarżący uchybił terminowi do wniesienia odwołania od decyzji, a Skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy. Zdaniem Strony nie można uznać za skuteczne doręczenie decyzji bowiem Skarżący zmienił adres z powodów zawodowych i rodzinnych, a ponadto nie wiedział o toczącym się wobec niego postępowaniu.

Podstawowe znaczenie dla oceny prawidłowości doręczeń w postępowaniu podatkowym ma ocena, czy były one dokonywane na adres wynikający z urzędowej ewidencji podatników i płatników. Jak bowiem stanowi art. 14a u.z.e. rejestr jest wykorzystywany - między innymi - przez dyrektorów izb skarbowych oraz naczelników urzędów skarbowych (zgodnie z organizacją aparatu skarbowego w okresie rozstrzygania niniejszej sprawy) do realizacji celów i zadań ustawowych. Oznacza to, że wymienione organy podatkowe miały obowiązek bazować na danych zawartych w tej ewidencji, pomocniczo, w stosunku do osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej i niebędących zarejestrowanymi podatnikami podatku od towarów i usług, posługując się ewidencją PESEL (art. 3 ust. 1 pkt 1 u.z.e.). Zgodnie z art. 9 ust. 1 i 1d u.z.e. podatnicy mają obowiązek aktualizowania danych objętych zgłoszeniem identyfikacyjnym przez dokonanie zgłoszenia aktualizacyjnego, przy czym w przypadku zmiany adresu miejsca zamieszkania przez podatnika będącego osobą fizyczną objętą rejestrem PESEL, nieprowadzącą działalności gospodarczej lub niebędącą zarejestrowanym podatnikiem podatku od towarów i usług, za dokonanie aktualizacji uznaje się podanie aktualnego adresu miejsca zamieszkania w składanej deklaracji lub innym dokumencie związanym z obowiązkiem podatkowym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lipca 2018 r., sygn. akt II FSK 2019/16).

Podkreślić również należy, że podatnik powinien wskazać swoje miejsce zamieszkania, a jeśli zajdą podstawy dokonać aktualizacji tych danych. W konsekwencji organy administracji publicznej mają obowiązek dokonywania doręczeń pism urzędowych na adresy podane w ewidencjach, chyba, że strona postępowania wskaże inny adres. Oznacza to, że organy te nie mają obowiązku prowadzenia dochodzeń zmierzających do weryfikacji danych wynikających z ewidencji. Jeżeli strona postępowania zaniecha zaktualizowania dokonanych w nich wpisów, obciążają ją ewentualne negatywne konsekwencje takiego zachowania.

Jak przyjął Sąd I instancji, z akt sprawy wynika, że w Centralnym Rejestrze Podatników Krajowej Ewidencji Podatkowej, jako miejsce zamieszkania Skarżącego widnieje adres: ul. W.. Adres ten został przez Skarżącego zgłoszony 7 października 2014 r. jako adres zamieszkania (adres rejestracyjny). Co istotne Skarżący dokonywał aktualizacji danych w tym rejestrze. Aktualizacja została dokonana 17 czerwca 2019 r. Dokonując tej aktualizacji Skarżący wskazał adres: ul. W. również jako adres do korespondencji (adres do doręczeń w kraju). Jak wynika z wydruku z Centralnego Rejestru Podatników źródłem informacji było: "ZAP-3 zgłoszenie aktualizacyjne osoby fizycznej będącej podatnikiem" (Kod rodz. źródła inf.: ZAP-3 data stempla: 17.06.2019 r., data wypełnienia 17.06.2019 r.) [k. 63-64 tom I akt adm.]. Dowodzi to, że Skarżącemu znana była procedura aktualizacji danych w ww. rejestrze.

W ocenie NSA prawidłowo uznał Sąd pierwszej instancji, że adres ten był właściwy do dokonania doręczeń pism w okresie od dnia 7 października 2014 r. do dnia wydania decyzji. Stan faktyczny na podstawie którego wydano zaskarżone postanowienie ustalono prawidłowo. Zasadnie organy korespondencję do Skarżącego kierowały na adres zamieszkania widniejący w Centralnym Rejestrze Podatników Krajowej Ewidencji Podatkowej. Skarżący wskazał, że w okresie kiedy toczyło się postępowanie wszczęte postanowieniem z 11 lipca 2019 r., a zakończone decyzją Naczelnika US z 6 września 2019 r., zmienił miejsce zamieszkania. Jednak jak powyżej wskazano, adres przy ul. W. Strona zgłosiła nie tylko

7 października 2014 r. jako adres rejestracyjny, ale dokonując w dniu 17 czerwca 2019r. aktualizacji danych w rejestrze nadal wskazywała na powyższy adres zamieszkania. W takich okolicznościach organ wszczynając w lipcu 2019 r. postępowanie nie miał podstaw do podejmowania działań w zakresie ustaleń czy wskazany adres zamieszkania jest rzeczywistym miejscem zamieszkania i czy Skarżący tam przebywa. Co istotne, przesyłki wysyłane na wskazany w rejestrze adres wracały do organu bez adnotacji z których wynikałoby, że adres jest nieprawidłowy jak np. adresat nieznany, wyprowadził się.

Ponadto należy wskazać, że z utrwalonego orzecznictwa NSA wynika (np. II FSK 1757/13, II FSK 12/15, II FSK 2787/16, II FSK, II FSK 3124/16, I FSK 1647/17), że zaniechanie podatnika poinformowania organu podatkowego o aktualnych danych adresowych (danych dotyczących miejsca zamieszkania) oznaczać musi, iż negatywne konsekwencje braku odbioru przesyłki obciążają tego podatnika. Nie można bowiem tolerować sytuacji, gdy obowiązki informacyjne przewidziane w ustawie z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników są ignorowane bez żadnych konsekwencji prawnych.

W rozpoznawanej sprawie kolejna sporna kwestia dotyczyła ustalenia czy prawidłowo organ II instancji, a w ślad za nim Sąd pierwszej instancji przyjęły, że doszło do skutecznego doręczenia decyzji organu pierwszej instancji w tzw. trybie doręczenia zastępczego, przewidzianego w art. 150 § 1 O.p., a w konsekwencji, czy wniesione przez skarżącą odwołanie od tej decyzji zostało dokonane z uchybieniem terminu do jego wniesienia.

W punkcie wyjścia przypomnieć należy, że zgodnie z art. 150 § 1 pkt 1 i 2 O.p. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub art. 149 O.p., operator pocztowy przechowuje pismo przez okres czternastu dni w swojej placówce pocztowej. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma w placówce wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie 7 dni od dnia pozostawienia zawiadomienia umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe na drzwiach mieszkania adresata, lub miejsca wskazanego jako adres do doręczeń w kraju, na drzwiach jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (art. 150 § 2 O.p.). W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż 14 dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej, o czym stanowi § 3 ww. przepisu. Stosownie do art. 150 § 4 O.p. w przypadku niepodjęcia pisma, doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy.

Przepisy o doręczeniach pism pełnią dwojaką rolę.

Po pierwsze, mają zapewnić stronom postępowania możliwość zapoznania się z pismami, które są do nich kierowane, przede wszystkim poprzez zagwarantowanie procedury urzeczywistniającej możliwość odebrania i zapoznania się przez stronę z treścią pisma w odpowiednim terminie.

Po drugie, mają zapewnić sprawne prowadzenie postępowania przez organ administracji publicznej i zapobiegać próbom negatywnego wpływania przez strony na przebieg tego postępowania, przez utrudnianie go w wyniku nieodebrania pism i próby blokowania jego przebiegu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 stycznia 2021 r., sygn. akt II FSK 2330/20).

W sytuacji zaistniałej w rozpoznawanej sprawie należy zatem przesądzić, czy w sposób skuteczny, odpowiadający wymogom ustawowym przewidzianym w art. 150 O.p., nastąpiło doręczenie zastępcze decyzji organu pierwszej instancji.

W orzecznictwie sądów administracyjnych (jak też wypracowanym na gruncie analogicznych rozwiązań prawnych w prawie procesowym cywilnym orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz Trybunału Konstytucyjnego) istotne znaczenie przypisuje się temu, iż przyjęcie fikcji prawnej doręczenia może mieć miejsce wyłącznie wówczas, gdy nie budzi jakichkolwiek wątpliwości fakt zawiadomienia adresata o oczekiwaniu przesyłki na odbiór. Instytucja doręczenia zastępczego stanowi bowiem próbę pogodzenia, z jednej strony - konieczności zapewnienia sprawności postępowania, z drugiej zaś strony - zapewnienia praw stronom postępowania, w tym także prawa do otrzymania decyzji (pism, wezwań) wydanych w tym postępowaniu. Ponieważ instytucja doręczenia zastępczego wywiera tak istotne skutki dla praw uczestników postępowania powinna być stosowana z zachowaniem reguł ustawowych, a każde odstępstwo winno skutkować przyjęciem, że w istocie nie doszło do zastępczego doręczenia pisma (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2014 r., I FSK 1880/13).

W świetle tych uwag istotnego znaczenia nabiera kwestia prawidłowego wypełnienia formularza zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki. Powinny w nim bowiem zostać odnotowane wszystkie okoliczności wymienione w art. 150 § 2 zdanie pierwsze O.p. Nie można uznać doręczenia za skuteczne, w sytuacji gdy nie wiadomo, czy doręczyciel powiadomił adresata o nadejściu pisma i miejscu gdzie może je odebrać. Miejsce pozostawienia awiza dla adresata winno zostać odnotowane na potwierdzeniu odbioru przesyłki. W sytuacji, gdy w aktach sprawy brak jest potwierdzenia, gdzie doręczyciel pozostawił awizo, nie można uznać, iż przesyłka została skutecznie doręczona w trybie doręczenia zastępczego (por. np.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 stycznia 2006 r., I FSK 565/05; z 13 marca 2014 r., I FSK 120/14 oraz postanowienie z 15 lutego 2016 r., II FZ 16/16).

Oznacza to między innymi, że dla ustalenia, że decyzja (postanowienie) została skutecznie doręczona stronie, konieczne jest wykazanie przez organ administracji publicznej, że placówka pocztowa/pracownik organu podatkowego lub inna upoważniona osoba zawiadomiła adresata w sposób niebudzący wątpliwości o nadejściu pisma i miejscu, gdzie może je odebrać.

Umieszczone na zwróconej przesyłce adnotacje, czy to na kopercie, czy na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, opatrzone stosownymi pieczątkami oraz podpisami, mają walor dokumentu urzędowego i mogą stanowić dowód tego, co zostało w nich stwierdzone. Jednakże w sytuacji, gdy adnotacje, o których wyżej mowa nie spełniają wymogów przewidzianych w art. 150 § 1 i 2 O.p. podatkowej dopuszczalne jest prowadzenie postępowania dowodowego mającego na celu wyjaśnienie istniejących wątpliwości, np. przez wystąpienia do odpowiedniej placówki pocztowej o przekazanie stosownej informacji związanej ze sposobem doręczenia przesyłki (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 8 grudnia 2011 r., sygn. akt I FSK 11/11, z 2 grudnia 2012 r., sygn. akt I FSK 123/11 oraz z 27 marca 2019 r., sygn. akt I FSK 479/17, z dnia 23 marca 2023 r. sygn. akt I FSK 62/23).

Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela ocenę Sądu pierwszej instancji co do tego, że tryb doręczenia zastępczego został w rozpoznawanej sprawie zastosowany prawidłowo. Z akt sprawy wynika, że przesyłka zawierająca decyzję Naczelnika US z 6 września 2019 r., adresowana do Skarżącego i wysłana na wskazany przez niego w rejestrze adres, została awizowana przez doręczyciela 11 wrześnie 2019 r., powtórnie 19 września 2019 r., a następnie 26 września 2019 r. została zwrócona do nadawcy. Sąd I instancji w uzasadnieniu skrupulatnie opisał przesyłkę i te ustalenia NSA podziela i stwierdza, że ocena Sądu I instancji w tym zakresie była prawidłowa, a zatem za niezasadny uznać należało zarzut naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 150 i art. 228 § 1 pkt 2 O.p.

Wobec niemożności doręczenia pisma Skarżącemu ze względu na jego nieobecność pod tym adresem, zasadnie uznano skuteczność doręczenia przez awizo z upływem czternastego dnia od pozostawienia go w placówce operatora pocztowego (art. 150 § 1 pkt 1 O.p.). A zatem, nawet jeżeli w dacie doręczenia Skarżący nie mieszkał pod adresem, na który dokonano doręczenia, wobec niepowiadomienia o tym organów przez dokonanie odpowiedniej aktualizacji rejestrów urzędowych, które adres ten zawierały, Skarżący nie może skutecznie zarzucać naruszenia art. 150 § 4 O.p.

W konsekwencji chybiony jest także zarzut naruszenia art. 228 § 1 pkt 2 O.p. Przepis art. 228 § 1 pkt 2 O.p. stanowi bowiem, że organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Ponieważ Skarżący nie kwestionował, że odwołanie wniósł po upływie 14 dni od daty, która upłynęła od zakończenia okresu awizowania przesyłki zawierającej decyzję, nie ma wątpliwości co do prawidłowości stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo ocenił zgodność z prawem tego rozstrzygnięcia, więc zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., należało uznać za bezskuteczny.

Niezasadne są również zarzuty dotyczące błędnych ustaleń co do tego, że Skarżący nie uprawdopodobnił, iż uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji nastąpiło bez jego winy.

Zgodnie z treścią art. 162 §1 i § 2 O.p. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin.

Z przywołanego art. 162 §1 O.p. wynika, że zainteresowany musi uprawdopodobnić brak jego winy w uchybieniu terminu; musi więc uwiarygodnić, że nie dotrzymał terminu bez własnej winy.

Zasadnie Sąd i instancji wskazał, że przywrócenie terminu jest niemożliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci – niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy). Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło na skutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. wyrok NSA z 14 maja 2008r., sygn. akt I FSK 695/07).

W analizowanym przypadku Skarżący braku winy w uchybieniu terminu upatruje w tym, że decyzja Naczelnika US została wysłana pod adres, pod którym w okresie od połowy czerwca do połowy października 2019r. nie zamieszkiwał, a tym samym Skarżący nie wiedział o jej wydaniu.

Odnosząc się do powyższego prawidłowo Sąd I instancji wskazał, że kierowanie korespondencji na adres Skarżącego widniejący w ww. urzędowym rejestrze było prawidłowe, a niedokonanie przez Skarżącego stosownych aktualizacji wpisów w tym rejestrze świadczy co najmniej o niedbalstwie, a więc o jego winie. Nie sposób więc przyjąć, ażeby uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy, co oznacza, że nie została spełniona zasadnicza przesłanka przywrócenia terminu.

Zwłaszcza, że sam Skarżący nie wykazał zaistnienia żadnych nieprzewidzianych, nadzwyczajnych sytuacji uniemożliwiających mu poinformowanie właściwych organów o zmianie miejsca zamieszkania czy też adresu do korespondencji (adresu do doręczeń w kraju), poprzez dokonanie aktualizacji tych danych w ww. rejestrze urzędowym.

Jak zasadnie podniósł Dyrektor IAS, sama okoliczność, że Skarżący nie przebywał w danym okresie pod wskazanym w ww. rejestrze urzędowym adresem nie stanowi o obiektywnym braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Podobnie nie można za taką przesłankę uznać okoliczności, że w tamtym okresie małżeństwo Skarżącego przechodziło kryzys i relacje z żoną były złe. Konfliktu z żoną nie można uznać za przeszkodę nie do przezwyciężenia w zakresie odbioru korespondencji, jak też w zakresie dokonania aktualizacji danych we wskazanym rejestrze.

Podnoszone przez Skarżącego argumenty odnośnie do wyprowadzenia się z domu, jak też przebywania w okresie wakacyjnym w innym mieście, nie stanowią o braku winy, a tym samym wystąpieniu niezależnej od woli Skarżącego przeszkody nie do przezwyciężenia, która uniemożliwiła dochowanie terminu do złożenia odwołania. Nadto skoro, jak wskazał sam Skarżący we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, planował z B. J. ułożyć sobie życie, a zatem planował długotrwałą nieobecność pod adresem przy ul. W., to powinien zadbać o możliwość ochrony swoich interesów, w tym m.in. w zakresie zapewnienia sobie dostępu do kierowanej do niego korespondencji. Tym bardziej, że jak argumentował Skarżący, w tamtym czasie jego relacje z żoną były bardzo złe. Skarżący, powinien dołożyć należytej staranności, aby zapewnić sobie możliwość skutecznego odbierania kierowanej do Skarżącego korespondencji. Skutek ten Skarżący mógł osiągnąć poprzez aktualizację w ww. rejestrze urzędowym czy to adresu zamieszkania czy to adresu do doręczeń w kraju (adresu do korespondencji). Jak już wskazano procedura aktualizacji danych w ww. rejestrze była Skarżącemu znana, gdyż takiej aktualizacji dokonał 17 czerwca 2019r. Skoro Skarżący był skonfliktowany z żoną, to nie powinien wskazywać jako adresu do doręczeń w kraju (adresu do korespondencji) – adresu, pod którym przebywała żona. Dodać można, że poza aktualizacją danych adresowych w ww. rejestrze urzędowym istniała również możliwość skorzystania z rozwiązania wynikającego z § 29 regulaminu świadczenia usług powszechnych Poczty Polskiej, tj. z możliwości żądania dosyłania przesyłek pod adres wskazany w tym żądaniu przez adresata. Prowadzenie aktywności zawodowych w różnych miejscach niewątpliwie stwarza także problemy, stąd też wymaga to szczególnej uwagi i dbałości o własne interesy. Brak możliwości osobistego odbioru korespondencji przez Skarżącego, z uwagi na fakt częstych wyjazdów, nie usprawiedliwia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Skarżący winien mieć świadomość, że mimo nieprzebywania pod adresem ul. W., korespondencja będzie kierowana na adres zamieszkania Skarżącego, pod którym nie przebywa, zatem powinien podjąć wszystkie możliwe środki, aby zapewnić sobie ochronę swoich praw. Jak wynika z okoliczności rozpoznanej sprawy Skarżący miał możliwość zabezpieczenia własnych interesów, jednakże z możliwości tych nie skorzystał. Brak działań celem ochrony własnych interesów uznać należy jako brak należytej staranności w dbałości o własne sprawy.

Mając powyższe na uwadze niezasadne są zarzuty dotyczące naruszenia art. 141 § 4 zd. 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1, art. 188, art. 191 oraz art. 162 § 1-2 O.p. w związku z art. 9 ust. 1d oraz art. 14 ust. 6 u.z.e.

Bez znaczenia dla dokonanej oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia jest także to, że Skarżący nie miał wiedzy na temat toczącego się postępowania. Ta i inne okoliczności wymienione we wniosku o przywrócenie terminu i następnie w skardze w żadnym wypadku nie wyczerpują przesłanki ujętej w art. 162 § 1 O.p. Skarżący niewątpliwie nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy.

Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny - wobec bezzasadności wszystkich podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów - skargę tę oddalił na podstawie art. 184 P.p.s.a.

|Sędzia WSA (del.) |Sędzia NSA |Sędzia NSA |

|Anna Juszczyk-Wiśniewska |Jan Rudowski |Jolanta Sokołowska |