Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 376/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 9 ust. 1
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 71
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Przemysław Szustakiewicz Protokolant st. asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 października 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 792/15 w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 792/15 oddalił skargę A. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Prezydium Rady Narodowej Miasta Poznania orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1961 r., nr [...], orzekło o przejęciu na własność Państwa – na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71) – nieruchomości położonej w Poznaniu przy ul. [...], zapisanej w KW [...] tom 3 wykaz [...], jako działka nr 87/30 o pow. 0,5106 ha, stanowiącej byłą własność J. H.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności w/w orzeczenia Prezydium Rady Narodowej miasta Poznania wystąpili następcy prawny J. H. tj. A. C. działająca w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik K. B., A. B. i E. Ś.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności w/w orzeczenia.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że podstawą prawną kontrolowanego orzeczenia był art. 9 ust. 1 w/w ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. Oceniając przesłanki przejęcia przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa określone w art. 9 ust. 1 w/w ustawy Minister wskazał, że dokumentacja sprawy, m.in. pismo z dnia 11 stycznia 1949 r. Pełnomocnika Okręgowego dla spraw przejmowania majątków przez Państwowe Gospodarstwa Rolne Okręg Poznański potwierdza, iż nieruchomość ziemska N. znajdowała się we władaniu Państwa co najmniej od 1948 r. Wskazano ponadto, że z pisma z dnia 24 czerwca 1949 r. Centralnego Zarządu Państwowych Gospodarstw Rolnych do Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych wynika, że majątek N. użytkowany był w tamtej dacie przez Miasto Poznań. Omawiany majątek znajduje się również w arkuszu ewidencyjnym zespołu PGR według stanu z dnia 1 lipca 1953 r. Organ wskazał ponadto, że z kontrolowanej decyzji z dnia 12 kwietnia 1961 r. wynika, iż nieruchomość położona w Poznaniu przy ul. [...], zapisana w księdze wieczystej N. tom 3 wykaz [...], jako działka nr 87/30 o pow. 0,5106 ha w chwili orzekania znajdowała się we władaniu Państwa – Zakładu Ogrodniczego Państwowych Gospodarstw Rolnych Poznań – N., a wpis Skarbu Państwa jako właściciela przedmiotowej nieruchomości nastąpił na podstawie w/w orzeczenia.

W ocenie organu, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostaje kwestia faktycznego wykorzystania nieruchomości przy ul. [...] w Poznaniu. Kontrolując w trybie nieważnościowym decyzję z dnia 12 kwietnia 1961 r. organ opiera się bowiem wyłącznie na brzmieniu art. 9 ust. 1 w/w ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Natomiast w myśl tego przepisu do przejęcia nieruchomości na własność Państwa niezbędne było stwierdzenie, że nieruchomość przed dniem 5 kwietnia 1958 r. objęta została we władanie Państwa oraz nadal znajduje się we władaniu Państwa lub została przekazana przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Zdaniem organu dowodem tego jest materiał archiwalny sprawy, z którego wynika, że działka nr 87/30 o pow. 0,5106 ha, położona w Poznaniu przed dniem 5 kwietnia 1958r., została objęta przez Państwo we władanie i znajdowała się w jego władaniu również w chwili wydania zaskarżonego orzeczenia z dnia 12 kwietnia 1961 r.

Decyzją z dnia [...] marca 2015 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] sierpnia 2013 r.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła A. C.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 2 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 792/15 oddalił skargę.

Sąd podkreślił, że w przedmiotowej sprawie kontrolowana jest decyzja administracyjna wydana w jednym z nadzwyczajnych trybów wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej, a mianowicie w trybie przewidzianym w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Sąd wskazał, że z brzmienia art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. nr 17 poz. 71) wynika, iż dla przejęcia nieruchomości na własność Państwa w tym trybie wymagane było łączne ziszczenie się dwóch przesłanek: 1) objęcia nieruchomości we władanie przez Państwo do dnia wejścia w życie ustawy a więc do dnia 5 kwietnia 1958 r. oraz 2) pozostawanie tych nieruchomości we władaniu Państwa w dniu wydawania decyzji w trybie art. 9 ust. 1 ustawy lub przekazanie ich w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym.

Sąd zaznaczył, że z akt sprawy wynika, iż w celu ustalenia czy zaistniały przesłanki wskazane w ww. przepisie organ nadzoru pozyskał z Archiwum Akt Nowych w W., między innymi, następujące dokumenty archiwalne:

1. pismo Pełnomocnika Okręgowego dla spraw Przejmowania Majątków przez Państwowe Gospodarstwo Rolne Okręg Poznański, z dnia 11 stycznia 1949 r., [...];

2. pismo Centralnego Zarządu Państwowych Gospodarstw Rolnych z dnia 24 czerwca 1949 r., [...];

3. arkusz ewidencyjny zespołu PGR według stanu z dnia 1 lipca 1953 r.;

4. wykaz majątków zakwalifikowanych do przejęcia na cele państwowych gospodarstw rolnych z 30 grudnia 1948 r.;

5. protokół w sprawie wprowadzenia częściowych zmian do wykazu majątków wytypowanych w dniu 18 listopada 1948 r. do trwałej administracji państwowej na Ziemiach Dawnych z 17 lutego 1949 r.;

6. wykaz A majątków nieprzekazanych na parcel. I osadnictwo.

W ocenie Sądu, analiza w/w dokumentów potwierdza, iż nieruchomość ziemska N. znajdowała się we władaniu Państwa co najmniej od 1948 roku. O władaniu przez Państwo przedmiotową nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r. świadczy również treść arkusza ewidencyjnego zespołu PGR według stanu na dzień 1 lipca 1953 r., w którym wyszczególniono majątek N. (położenie powiat Poznań Miasto). Jak zaś wynika z treści kontrolowanej decyzji Prezydium Rady Narodowej m. Poznania z dnia 12 kwietnia 1961 r., nieruchomością położoną w Poznaniu przy ulicy [...] w dacie wydawania tej decyzji władało Państwo tj. Zakład Ogrodniczy Państwowych Gospodarstw Rolnych Poznań – N.

W ocenie Sądu z powyższego wynika zatem, iż Państwo wykonywało, zarówno przed dniem 5 kwietnia 1958 r. jak i po tej dacie, czynności świadczące o władaniu sporną nieruchomością. Wobec powyższego, za zasadne Sąd uznał stanowisko organu nadzoru o braku podstaw do stwierdzenia, iż kontrolowana decyzja z 12 kwietnia 1961 r. narusza prawo w sposób rażący.

W ocenie Sądu I instancji nie można podzielić stanowiska skarżącej, że dopiero realizacja na spornej nieruchomości określonych celów potwierdzałaby prawdziwość treści zawartych w dokumentach stanowiących dowody w sprawie oraz sprawowanie władztwa nad tą nieruchomością. Jak bowiem trafnie wskazał organ nadzoru, przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, nie uzależniały dopuszczalności przejęcia nieruchomości na własność Państwa od realizacji konkretnego celu na jaki te nieruchomości zostały przeznaczone. Przepis art. 9 ust. 1 ustawy dotyczył każdej nieruchomości, która znalazła się we władaniu Państwa – w tym także takiej, która miała być przeznaczona na określony cel, bez względu na realizację tego zamierzenia. Sąd podkreślił, że przepis ten nie dzielił także nieruchomości znajdujących się we władaniu Państwa na nieruchomości, które w tym władaniu znalazły się legalnie i na nieruchomości znajdujące się we władaniu Państwa nielegalnie. Wobec powyższego nawet bezprawne wejście przez Państwo w posiadanie mogło być podstawą do przejęcia nieruchomości w trybie przewidzianym przez wymieniony przepis. Uzyskane zaś w toku postępowania dokumenty archiwalne potwierdzają, że przedmiotowymi nieruchomościami faktycznie rozporządzało Państwo.

Sąd nie podzielił również sformułowanego ogólnikowo w skardze zarzutu naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez niedokładne ustalenie przez organ nadzoru stanu faktycznego i nieuwzględnienie okoliczności istotnych z punktu widzenia interesu obywateli. W ocenie Sądu, organ dokonał analizy wszystkich zgromadzonych w sprawie dokumentów a dokonane ustalenia i wnioski należycie umotywował w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosła skarżąca, reprezentowana przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego poprzez, przez jego niewłaściwe zastosowanie będące konsekwencją błędnego przyjęcia, iż nieruchomość znajdowała się we władaniu Państwa w chwili wejścia w życie niniejszej ustawy, podczas gdy w toku postępowania w/w okoliczność nie została wykazana;

2) art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu niewłaściwego stanowiska, że dla ocenianego stanu faktycznego pozostaje bez znaczenia fakt, czy nieruchomość została objęta przez Skarb Państwa legalnie, czy też nielegalnie oraz, że bez znaczenia pozostaje także fakt realizacji celu, dla którego została nieruchomość przewłaszczona;

II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj:

1) art. 1 oraz art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2) p.p.s.a. w zw. z art. 156 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie skargi i odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2015 r. z uwagi na istnienie przyczyn wskazanych w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., w sytuacji, gdy istnieją przesłanki do stwierdzenia nieważności zarówno decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2015 r., jak i poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2013 r.;

2) art. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2015 r. mimo naruszenia w toku postępowania administracyjnego w/w przepisów przejawiające się brakiem wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie i nieuwzględnienie okoliczności istotnych dla jej rozpatrzenia;

3) art. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 6 i 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2015 r., przez co nastąpiło utrzymanie stanu, w którym w sposób rażący jest naruszany interes społeczny, słuszny interes publiczny oraz podstawowe prawa obywateli, które jako takie stanowią pogwałcenie zasad demokratycznego państwa,

4) art. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2015 r., przez co prowadzono postępowanie zakończone orzeczeniem, które nie powinno się ostać, bowiem nie spełnia jednej z podstawowych funkcji, jakie winno spełniać postępowanie administracyjne, tj. zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej.

5) art. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie skargi i odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2015 r., co stanowi konsekwencję przyjęcia błędnego stanowiska, zgodnie z którym, z całokształtu zebranego materiału dowodowego wynika w sposób bezsprzeczny, że istniały przesłanki uzasadniające przejęcie na własność Państwa nieruchomości, będącej przedmiotem postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, rozpoznając niniejszą sprawę błędnie przyjął, jako podstawę do wydania decyzji, iż przedmiotowa nieruchomość w chwili przejęcia jej na własność Państwa spełniała warunki określone w art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, stanowiącej podstawę orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 12 kwietnia 1961 r. W ocenie skarżącej zgromadzone w sprawie dowody wskazują jedynie na to, że obszar majątku N., jako nienadający się do stałej gospodarki państwowej przeznaczony został pod oczyszczalnie ścieków, pola irygacyjne, rozbudowę Gazowni Miejskiej oraz prace leśne. Wobec faktu, że przedmiotowy obszar był dopiero przeznaczony pod wyżej wymienione inwestycje, nie sposób przyjąć, aby władanie miało faktycznie miejsce. Wskazano, że w toku postępowania administracyjnego nie wykazano, jakoby władze dokonały czynności realnej, tj. objęcia władztwa nad rzeczą – przedmiotową nieruchomością. Z kolei skarżąca na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat, to jest od dnia złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium, zgromadziła szereg dokumentów świadczących o bezprawnym zawłaszczeniu jej nieruchomości, w szczególności dowodów wskazujących na okoliczność, że Państwo nigdy nie władało przedmiotową nieruchomością przed 12 marca 1958 r., a także nie władało w dniu 12 kwietnia 1961r., kiedy zostało wydane orzeczenie o przejęciu nieruchomości na własność Państwa.

Zdaniem skarżącej organ administracji nie zebrał w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego w sprawie. Przedstawione dowody w niniejszej sprawie przez organ administracji są niekompletne a wyciągnięte z nich wnioski budzą daleko idące wątpliwości.

W ocenie skarżącej kasacyjnie decyzja, o której uchylenie wnosiła, realizuje obie przesłanki z art. 156 § 1 k.p.a., gdyż przedmiotowa nieruchomość nigdy nie spełniała ustawowych wymogów do jej przejęcia i pomimo, niezgodnej wówczas z aktualnym stanem prawnym decyzji, została wywłaszczona.

Ponadto, skarżąca wskazuje jako błędne stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, które zostało powtórzone za Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zgodnie z którym, dla ocenianego stanu faktycznego pozostaje bez znaczenia fakt, czy nieruchomość została objęta przez Skarb Państwa legalnie, czy też nielegalnie oraz, że bez znaczenia pozostaje także fakt realizacji celu, dla którego została nieruchomość przewłaszczona. Zdaniem skarżącej wskazany pogląd stanowi zbyt daleko idące wnioski formułowane w wyniku wykładni przepisu art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzaniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania – Miasto Poznań – wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Zarzuty te zostały oparte na obu podstawach, o których mowa w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., a zatem w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty procesowe.

Należy zauważyć, że podnosząc zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. autor skargi kasacyjnej wskazał przepis, którego Sąd pierwszej instancji nie stosował. Ponadto w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca wnosiła o uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2015 r., jak i poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2013 r. Zupełnie niezrozumiałe i całkowicie chybione są zarzuty naruszenia art. 1 oraz art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 k.p.a., "poprzez nieuwzględnienie skargi i odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2015 r. z uwagi na istnienie przyczyn wskazanych w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., w sytuacji, gdy istnieją przesłanki do stwierdzenia nieważności zarówno decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2015 r., jak i poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2013 r." Tak samo błędnie zostały sprecyzowane dalsze zarzuty procesowe, w których podnosi się, że Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił skargi i " odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 marca 2015 r." ( zarzuty nr 1- 5 skargi kasacyjnej). Postępowanie nadzorcze dotyczyło decyzji Prezydium Rady Narodowej Miasta Poznania z dnia 12 kwietnia 1961 r. Nie ma natomiast żadnych podstaw do twierdzenia, że Sąd I instancji powinien orzec o stwierdzeniu nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2015 r., jak i poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2013 r. Taki sposób sprecyzowania zarzutów procesowych powoduje, że nie mogły być one uwzględnione, skoro sporządził skargę kasacyjną profesjonalny pełnomocnik. Również w uzasadnieniu skargi kasacyjnej brak precyzji, skoro wskazywano, że: "Decyzja, o której uchylenie wnosiła skarżąca realizuje przesłanki przytoczonego przepisu (art. 156 § 1 k.p.a.) albowiem przedmiotowa nieruchomość nigdy nie spełniała ustawowych wymogów do jej przejęcia". Tymczasem nie prowadzono postępowania o uchylenie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Miasta Poznania z dnia 12 kwietnia 1961 r., lecz o stwierdzenie jego nieważności. Tak więc zarzuty procesowe, jako wadliwie zredagowane nie mogły odnieść skutku zamierzonego przez autora skargi kasacyjnej.

Nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty naruszenia norm prawa materialnego, czyli art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. nr 17 poz. 71). Autor skargi kasacyjnej prezentuje stanowisko, że naruszenie art.9 ust.1 wskazanej ustawy polegało na niewłaściwym jego zastosowaniu oraz na błędnej wykładni. Niewłaściwe zastosowanie tego przepisu jest – według skargi kasacyjnej - wynikiem błędnego przyjęcia, iż nieruchomość znajdowała się we władaniu Państwa w chwili wejścia w życie niniejszej ustawy, podczas gdy w toku postępowania w/w okoliczność nie została wykazana. Z tym stanowiskiem nie można się jednak zgodzić. Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji dla przejęcia nieruchomości na własność Państwa w trybie wskazanego przepisu wymagane było łączne ziszczenie się dwóch przesłanek: objęcia nieruchomości we władanie przez Państwo do dnia wejścia w życie ustawy a więc do dnia 5 kwietnia 1958 r. oraz pozostawanie tych nieruchomości we władaniu Państwa w dniu wydawania decyzji w trybie art. 9 ust. 1 ustawy lub przekazanie ich w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. W skardze kasacyjnej zarzucono, że w toku postępowania nie została wykazana okoliczność, iż przedmiotowa nieruchomość znajdowała się we władaniu Państwa w chwili wejścia w życie ustawy z 12 marca 1958 r. Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazał dokumentację, z której wynika, że spełniona jest przesłanka władania przez Państwo przedmiotową nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r., jak też w dniu wydania kwestionowanej decyzji, czyli 12 kwietnia 1961 r. Jak bowiem wynika z dokumentacji nadesłanej przez Archiwum Akt Nowych w Warszawie majątek N. znajdował się w wykazie majątków zakwalifikowanych do przejęcia na cele państwowych gospodarstw rolnych z 30 grudnia 1948 r., Pełnomocnik Okręgowego dla spraw Przejmowania Majątków przez Państwowe Gospodarstwo Rolne Okręg Poznański w piśmie dnia 11 stycznia 1949 r., [...] skierowanym do Wojewódzkiej Komisji Segregacyjnej w Poznaniu wymienił majątek N. m. Poznań, jako przeznaczony pod oczyszczalnię ścieków, pola irygacyjne, rozbudowę Gazowni Miejskiej oraz park leśny z zaznaczeniem, że prace już rozpoczęto, zaś resztę terenów majątku N. pod budowę osiedla mieszkalno – robotniczego. Sporządzono protokół w sprawie wprowadzenia częściowych zmian do wykazu majątków wytypowanych w dniu 18 listopada 1948 r. do trwałej administracji państwowej na Ziemiach Dawnych z 17 lutego 1949 r. Z kolei według pisma Centralnego Zarządu Państwowych Gospodarstw Rolnych z dnia 24 czerwca 1949 r., Nr [...] majątek N. wymieniony został jako użytkowany przez miasto Poznań. W wykazie A majątków nieprzekazanych na parcel. I osadnictwo jako użytkownik majątku N. wskazano Zarząd Miejski. Według arkusza ewidencyjnego zespołu PGR według stanu z dnia 1 lipca 1953 r. jako jedną z jednostek gospodarczych PGR wymieniono N., ze wskazaniem "rolny". Z dokumentów tych – jak prawidłowo wywiódł Sąd pierwszej instancji - wynika, że przynajmniej od 1948 r. przedmiotową nieruchomością władało Państwo.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że skarżąca zgromadziła szereg dokumentów świadczących o bezprawnym zawłaszczeniu jej nieruchomości, w szczególności dowodów wskazujących na okoliczność, że Państwo nigdy nie władało przedmiotową nieruchomością przed 12 marca 1958 r., a także nie władało w dniu 12 kwietnia 1961r., kiedy zostało wydane orzeczenie o przejęciu nieruchomości na własność Państwa. Tymczasem do akt sprawy złożono: pismo skarżącej z dnia 16 października 1991r. do Urzędu Rejonowego w Poznaniu, pismo Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego "GEOPOZ" z 12 sierpnia 1992 r., oraz pismo Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej adresowane do Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu z 12 lipca 1993 r. Dokumenty te nie mogły podważyć stanowiska organu, który dokumentację archiwalną pozyskał w toku niniejszego postępowania, a zatem nie można uznać za aktualne stanowiska wyrażonego w pismach z dnia 1992 i 1993 r. Trafnie Sąd pierwszej instancji uznał, że wskazane przez skarżącą dokumenty nie mogły skutecznie podważyć stanowiska organów orzekających w sprawie.

Odnośnie do zarzutu naruszenia art.9 ust.1 wymienionej wyżej ustawy przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu niewłaściwego stanowiska, że dla ocenianego stanu faktycznego pozostaje bez znaczenia fakt, czy nieruchomość została objęta przez Skarb Państwa legalnie, czy też nielegalnie oraz, że bez znaczenia pozostaje także fakt realizacji celu, dla którego została nieruchomość przewłaszczona, podnieść należy co następuje.

Trybunał Konstytucyjny, dokonując wykładni art.16 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzaniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (według ujednoliconego tekstu ustawy z 1989 r., zaś art.9 według dawnej numeracji) w uchwale z dnia 20 lutego 1991 r., sygn. W 5/90, publ. OTK 1991/1/18 stwierdził, że: "W świetle art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U. 1989, Nr 58, poz. 348; zm. Dz.U. 1990, Nr 34, poz. 198) o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnych i leśnych (z wyjątkiem określonych w art. 16 ust. 2 ustawy) decydują wyłącznie przesłanki wymienione w powołanym przepisie, a mianowicie:

a) objęcie nieruchomości we władanie Państwa do czasu wejścia w życie ustawy, czyli do dnia 5 kwietnia 1958 r., oraz b) pozostawienie tych nieruchomości nadal we władaniu Państwa lub przekazanie ich w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym - bez względu na okoliczności, w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo. Przejęciu na własność Państwa podlegają także te nieruchomości, których właściciele do dnia 5 kwietnia 1958 r. dawali wyraz woli odzyskania swej nieruchomości, względnie z przyczyn obiektywnych od siebie niezależnych nie mieli możliwości dochodzenia swoich spraw."

Wprawdzie uchwały Trybunału Konstytucyjnego utraciły już moc powszechnie obowiązującej wykładni prawa, lecz nadal mogą stanowić wskazówkę do właściwej wykładni określonej normy prawnej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym art.9 ust.1 ustawy z 1958 r. nie przewidywał przesłanki określającej sposób nabycia przez Państwo nieruchomości, nie dzielił nieruchomości na nabyte legalnie czy nielegalnie, nie przewidywał takiej przesłanki, jak "realizacja celu przejęcia". Stąd też w orzecznictwie przyjęto, że przejęcie nieruchomości na podstawie art.9 ust.1 omawianej ustawy następowało bez względu na to, czy Państwo objęło nieruchomość we władanie w sposób prawem przewidziany, czy też obowiązujących procedur nie zachowano ( por. wyroki NSA z dnia 25 stycznia 2007 r., sygn. II OSK 221/06, z dnia 10 grudnia 2010 r., sygn. I OSK 1659/09, z dnia 17 września 2014 r., sygn. I OSK 187/13, publ. www.nsa.gov.pl).

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.