Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1863/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1, art. 2, art. 5 ust 2
journal: Dz.U. 1968 nr 12 poz 65
law: Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.
article: art. 151 ppsa
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Sidorowska-Ciesielska Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Borkowska (spr.) Sędzia WSA Piotr Korzeniowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 maja 2021 r. sprawy ze skargi [...] sp. z. o. o. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Uzasadnienie.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2019 r. znak [...] Minister Finansów (dalej organ), po rozpatrzeniu wniosku [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] (dalej skarżąca) o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własna decyzję z dnia [...] sierpnia 2018 r., znak: [...], stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości w [...], ul. [...], dla której prowadzona była pierwotnie księga wieczysta Rep. [...] hip. nr [...], obecnie księga wieczysta [...], której dawną właścicielką była R. (R.) L. później używająca imienia i nazwiska R. L..

Stan sprawy był następujący :

W toku postępowania administracyjnego Minister Finansów ustalił, że po rozpatrzeniu wniosku złożonego przez R. L., Komisja Rozpatrywania Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych Ameryki, decyzją [...] z dnia [...] kwietnia 1964r., ostateczną w dniu [...] czerwca 1964 r., przyznała odszkodowanie za utratę nieruchomości położonej w [...], ul. [...]. Podstawą działania Komisji był podpisany w dniu 16 lipca 1960 r. układ między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki dotyczący roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych. Na podstawie niezależnego dochodzenia oraz dowodów przedłożonych przez wnioskodawczynię, Komisja stwierdziła, że była ona właścicielką kamienicy przy ul. [...] w [...] oraz że na podstawie polskich ustaw i dekretów regulujących nieruchomości na wynajem utraciła możliwość użytkowania i korzystania z omawianej nieruchomości w rozumieniu artykułu Układu w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 30 stycznia 1959 r. Prawo lokalowe, tj. dnia 12 lutego 1959 r.

Powyższe ustalenia doprowadziły Ministra Finansów do wydania decyzji z dnia [...] sierpnia 2018 r., znak: [...], stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości w [...], ul. [...], dla której prowadzona była pierwotnie księga wieczysta Rep. [...] hip. nr v, obecnie księga wieczysta [...], której dawną właścicielką była R. (R.) L. później używająca imienia i nazwiska R. L..

Pismem z dnia [...] sierpnia 2018 r. skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją, zarzucając naruszenie:

- art. 107 § 3 Kodeks postępowania administracyjnego przez wybiórczą, dowolną i jednostronną ocenę materiału dowodowego, a w szczególności przyjęcie, że wysokość odszkodowania ustalono w oparciu o wartość nieruchomości, a nie w oparciu o szacowane szkody w związku z utratą korzystania i używania nieruchomości w sytuacji, gdy w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu uzasadniającego takie ustalenie Ministra, gdyż odszkodowanie takie miało być zapłacone za "use and enjoyment tj. nie używanie nieruchomości zgodnie z wolą właściciela, tj. kwaterunkowym prawem dysponowania lokalami i pobierania czynszów.

- art. I pkt. A w związku z art. VIII w/w Układu z dnia 16 lipca 1960 r. przez błędne zastosowanie albowiem do czasu jego zawarcia nieruchomość będąca przedmiotem niniejszego postępowania nie została przejęta przez Skarb Państwa, który jedynie nieruchomością tą zarządzał w imieniu i na rzecz właścicielki co eo ipso eliminuje możliwość odjęcia własności na podstawie tego Układu, niezależnie od tego czy odszkodowanie zostało czy nie zostało wypłacone, gdyż Układ ten miał jedynie skutek deklaratywny, tj. sankcjonował przejście własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, o ile nastąpiło ono w dniu wejścia w życie umowy, tj. 16 lipca 1960 r. Po tym terminie możliwość objęcia własności musiałaby wynikać z innej podstawy prawnej, której w zaskarżonej decyzji nie podano.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2019 r., znak: [...], Minister Finansów utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] sierpnia 2018 r., znak: [...].

Uzasadniając swoje stanowisko organ stwierdził, że istnieją przesłanki do wydania decyzji stwierdzającej przejście nieruchomości na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, zostały spełnione w przedmiotowej sprawie. Badając spełnienie tych przesłanek organ oparł się na ustaleniach poczynionych przez Komisję w toku prowadzonego przez nią dochodzenia, zgodnie z pkt 3, 4 i 5, w szczególności pkt 3 lit. b Protokołu z dnia 29 listopada 1960 r. Jednocześnie organ wskazał, że badając spełnienie przesłanek z ustawy z 1968 r. nie może oceniać lub kwestionować ustaleń właściwego organu państwa - sygnatariusza układu indemnizacyjnego, zgromadzonej przez niego dokumentacji czy dokonywać samodzielnych ustaleń sprzecznych z ustaleniami tego organu.

Odnosząc się do pierwszej przesłanki, wynikającej z przepisów ustawy z 1968 r. ustalił, że z roszczeniem o odszkodowanie za utratę praw do przedmiotowej nieruchomości R. L. wystąpiła do władz Stanów Zjednoczonych Ameryki, tj. Komisji Stanów Zjednoczonych do Spraw Roszczeń Zagranicznych, działającej na podstawie art. 4 pkt a ustawy o zaspokojeniu międzynarodowych roszczeń z 1949 r., (dowód: wniosek z dnia [...] sierpnia 1961 r. nr [...]). Wnioskodawczym spełniała warunki formalne dotyczące wniosku. R. L. wykazała tytuł prawny do nieruchomości usytuowanej w [...], przy ul. [...], tj. prawo własności do ww. nieruchomości, potwierdzony wydaniem przez Komisję orzeczenia nr [...]. Przedstawiciele władz amerykańskich zebrali odpowiedni materiał dowodowy, tj. polską dokumentację, dowody przedłożone przez wnioskodawców oraz raport z własnego niezależnego dochodzenia. Komisja stwierdziła, że na podstawie polskich ustaw i dekretów regulujących nieruchomości na wynajem utraciła ona możliwość użytkowania i korzystania z omawianej nieruchomości w rozumieniu artykułu 2(b) Układu w dniu wejścia w życie ustawy z 30 stycznia 1959 r. Komisja stwierdziła, że wartość przedmiotowej nieruchomości wynosiła 52.500,00 USD oraz powiększyła ją o odsetki od tej kwoty w wysokości 6% rocznie za okres od 12 lutego 1959 roku, daty utraty, do 16 lipca 1960 roku, daty zawarcia Układu, tj. o kwotę 4.497,76 USD.

Organ zaznaczył, że postępowanie odszkodowawcze prowadzone przez Komisję dotyczyło de facto odszkodowania za utratę tytułu własności nieruchomości, a nie utratę jej użytkowania. Świadczy o tym chociażby fakt ustalenia przez Komisję wartości przedmiotowej nieruchomości w chwili przejęcia przez polski rząd na kwotę 52.500,00 USD, jednocześnie przyznając odszkodowanie powódce w takiej właśnie wysokości. Organ zauważył, że ustawa Prawo lokalowe, choć formalnie (de iure) nie wiązała się z przejściem własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa (ograniczała uprawnienia właścicielskie nie powodując utraty prawa własności) to jednak faktycznie (de facto) pozbawienie własności było całkowite. W świetle powyższej ustawy, właściciel nieruchomości (w tym przypadku obywatel USA) nie mógł swobodnie dysponować nieruchomością, czerpać z niej pożytków (np. w postaci pobierania czynszów), zawierać umów najmu z potencjalnymi lokatorami, jak również ustanowić pełnomocnika do zarządu nią. Tracił on więc de facto wszelkie atrybuty, związane z prawem własności. W ocenie organu przyznanie odszkodowania w sposób oczywisty stanowi konsekwencje uznania przez Komisję utraty własności (nacjonalizacji mienia) obywatela amerykańskiego. Ponadto to Układ przyznawał, regulował i zaspokajał samoistnie prawo do odszkodowania dla obywateli Stanów Zjednoczonych niezależnie od tego, jak uprawnienia osób, których mienie zostało przejęte przez Państwo, były uregulowane w ustawodawstwie polskim. Fakt przyznania odszkodowania za określone mienie dowodzi, że wnioskodawczym udowodniła przed organami amerykańskimi istnienie przesłanki wynikającej z zawartego Układu.

Odnosząc się do drugiej przesłanki, wynikającej z przepisów ustawy z 1968 r. organ stwierdził, że prawo własności ww. nieruchomości było ustanowione na rzecz obywatela państwa obcego, tj. R. L.. Organ wyjaśnia przy tym, że fakt posiadania obywatelstwa Stanów Zjednoczonych Ameryki przez ww. osobę, w drodze naturalizacji w dniu [...] maja 1950 r., został potwierdzony w trakcie postępowania przed Komisją o przyznanie odszkodowania prowadzonego na podstawie ww. umowy międzynarodowej, zakończonego wydaniem decyzji uznającej, będącej przedmiotem tej sprawy, roszczenie ww. osoby. Oznacza to stwierdzenie przez organy władzy Stanów Zjednoczonych Ameryki zgodności roszczenia z postanowieniami Układu, w tym posiadanie obywatelstwa przez wnioskodawczynię w dniu wejścia w życie Układu oraz w dniu utraty mienia.

Jednocześnie organ podkreślił, że nie istnieje żadna norma prawna, która dawałaby możliwość oceny przez Ministra Finansów ustaleń zawartych w decyzji amerykańskiej, kończącej postępowanie prowadzone w związku z wykonaniem umowy międzynarodowej i mającej rozstrzygający charakter w całej procedurze przyznawania odszkodowań. Rola decyzji, o której mowa w art. 2 ustawy z 1968 r. ogranicza się jedynie do deklaratoryjnego stwierdzenia przejścia własności nieruchomości na Skarb Państwa.

Z powyższą decyzją nie zgodziła się [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] zaskarżając ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i zarzucając naruszenie:

1) prawa procesowego tj. art. 107 § 3 KPA przez wybiórczą, dowolną i jednostronną ocenę materiału dowodowego, a w szczególności:

a) przyjęcie, że wysokość odszkodowania ustalono w oparciu o wartość nieruchomości, a nie w oparciu o szacowane szkody w związku z utratą korzystania i i używania nieruchomości w sytuacji, gdy w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu uzasadniającego takie ustalenie Ministra, gdyż odszkodowanie takie miało być zapłacone za "use and enjoyment" tj. nie używanie nieruchomości zgodnie z wolą właściciela tj. kwaterunkowym prawem dysponowania lokalami i pobierania czynszów.

b) nieprawidłowe przyjęcie, że organ w Polsce nie ma możliwości kontroli dokumentów zgromadzonych w toku postępowania odszkodowawczego, w szczególności samodzielnej analizy zebranego materiału dowodowego przed organami USA.

c) pominięcie dowodów w postaci dokumentów potwierdzających, iż sprawowanie zarządu nieruchomością przez właścicielkę odbywało się na podstawie udzielonego przez nią pełnomocnictwa.

2) prawa materialnego poprzez :

a) błędne zastosowanie art. I pkt. A w związku z art. VIII układu indemnizacyjnego z 16 lipca 1960 r. albowiem do czasu jego zawarcia nieruchomość będąca przedmiotem niniejszego postępowania nie została przejęta przez Skarb Państwa, który jedynie nieruchomością tą zarządzał w imieniu i na rzecz właścicielki co eo ipso eliminuje możliwość odjęcia własności na podstawie tego układu, niezależnie od tego czy odszkodowanie zostało czy nie zostało wypłacone, z uwagi na fakt, że układ ten miał jedynie skutek deklaratywny tj. sankcjonował przejście własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, o ile nastąpiło ono w dniu wejścia w życie umowy tj. 16 lipca 1960 r. Po tym terminie możliwość odjęcia własności musiałaby wynikać z innej podstawy prawnej, której w zaskarżonej decyzji nie podano.

b) art. 1, art. 2 i art. 5 ust.2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w związku z art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece poprzez uznanie, że w stosunku do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] w [...] zachodzą przesłanki wpisania Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości, zwłaszcza w sytuacji, gdy przedmiotowa nieruchomość stała się przedmiotem obrotu prawnego i kolejni jej nabywcy działali w oparciu o rękojmię wiary publicznej ksiąg publicznych.

Wobec powyższego skarżąca wniosła o:

1. na podstawie art. 145 § I pkt 1 lit c. PPSA o uwzględnienie skargi w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz uchylenie w całości decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] sierpnia 2018 r. numer [...]

2. stwierdzenie przez Sąd, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia sic niniejszego wyroku. Wniosek o wstrzymanie wykonalności uzasadniony jest istotnymi naruszeniami materialnymi oraz procesowymi, a także charakterem sprawy.

3. zwrot kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

4. rozpoznanie skargi na rozprawie

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

W toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżąca przy piśmie z dnia [...] lutego 2021r. przedstawiła opinię sporządzoną przez prof. ucz. dr hab. P. Z., której przedmiotem były:

1. ocena zasadności wniosku skarżącej w sprawie wstrzymania zaskarżonej decyzji,

2. ocena treści art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. 1066 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a.

Badając sprawę w tak zakreślonych ramach, Sąd doszedł do przekonania że brak jest podstaw do uwzględnia skargi.

Podstawę materialnoprawną decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 roku o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65) – zwanej dalej ustawą.

Według art. 1 ust. 1 ustawy jej przepisy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski.

Stosownie do treści art. 2 wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania albo z ograniczonego prawa rzeczowego następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów, stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych.

Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawę stosuje się również do nieruchomości oraz praw, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych przed ogłoszeniem ustawy. Na podstawie art. 5 ust. 1 ustawa weszła w życie z dniem jej ogłoszenia tj. 17 kwietnia 1968 r.

Skarżąca zarzuca w skardze naruszenie powyższych przepisów prawa materialnego z uwagi na nieprawidłowe zastosowanie. Skarżąca zarzuca także organowi naruszenie przepisów prawa procesowego – art. 107 § 1 ppsa z uwagi na to, że organ nie dokonał własnych ustaleń i oparł się wyłącznie na ustaleniach dokonanych przez Komisję rządu amerykańskiego.

Wbrew zarzutom skargi organ dokonał prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego i prawidłowo ocenił, że spełnione zostały przesłanki do wydania na podstawie art. 2 ustawy decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości w związku z Układem między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, podpisanym 16 lipca 1960 r., a więc na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych.

Słusznie również organ uznał, że w zakresie jego kompetencji leży wyłącznie ustalenie czy spełnione zostały przesłanki do wydania decyzji określonej w art. 2 ustawy, nie zaś ponowna ocena czy spełnione zostały przesłanki do objęcia roszczeń z tytułu utraconego prawa własności do nieruchomości ww. umową międzynarodową, a tym samym zgłoszenia roszczenia, przyznania i wypłaty odszkodowania za nieruchomość. Ten zakres kompetencji należał zgodnie z zawartą umową międzynarodową do Komisji Stanów Zjednoczonych do Spraw Roszczeń Zagranicznych. Organ prowadzący postępowanie związany był ustaleniami dokonanymi przez Komisję, których wyrazem było wydane prawomocne orzeczenie nr [...] z dnia [...] kwietnia 1964r o przyznaniu wnioskodawczyni odszkodowania za utratę nieruchomości położonej w [...], ul. [...].

Nie może być wątpliwości, że układ zawarty w Waszyngtonie w 1960 r. pomiędzy rządami obu państw jest umową międzynarodową. Układ został wykonany przez stronę polską, a tym samym uznany przez władze polskie, ponieważ przekazano stronie amerykańskiej ustaloną kwotę w celu wypłaty odszkodowań. Umowa ta nie została jednak ratyfikowana oraz ogłoszona w Dzienniku Ustaw. Z tych względów ta umowa międzynarodowa nie mogła stanowić źródła obowiązującego prawa i samoistnej podstawy do uregulowania skutków prawnych dotyczących stosunków własnościowych, choć układ niewątpliwie przewidywał, że Rząd PRL zapłaci sumę 40.000.000 USD za "całkowite uregulowanie i zaspokojenie wszystkich roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, zarówno osób fizycznych jak i prawnych, do Rządu Polskiego z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, które miało miejsce w dniu lub przed dniem wejścia w życie układu " (art. I układu).

Podstawę prawną do orzeczenia o przejściu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa stanowią w związku z brakiem ratyfikacji umowy międzynarodowej i jej ogłoszenia przepisy ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.

Sąd podziela stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku składu siedmiu sędziów NSA w Warszawie z 17 maja 1999 r., sygn. akt OSA 2/98 z którego wynika, że "Nie może budzić wątpliwości, iż celem wymienionej ustawy było nie tyle unormowanie kwestii dokonywania wpisów w księgach wieczystych, o czym mógłby świadczyć tytuł ustawy, lecz w istocie miała ona na celu uregulowanie spraw związanych ze stanem prawnym nieruchomości, które faktycznie zostały przejęte przez Państwo, a z tytułu tego przejęcia na mocy umów międzynarodowych o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych właścicielom nieruchomości wypłacono odszkodowania".

Ustawa niewątpliwie w art. 1 ust. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 odnosi się do umów międzynarodowych o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych przez Rząd Polski z rządami innych państw. Wskazuje na te umowy, które dotyczyły przejścia na rzecz Skarbu Państwa określonych praw obywateli państw obcych, ale również regulowały roszczenia obywateli państw obcych z tym przejściem praw związane. W związku z tym nie może być wątpliwości, że układ z Rządem Stanów Zjednoczonych jest umową międzynarodową w rozumieniu przepisów tej ustawy.

Jak wskazano wcześniej układ dotyczy roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych do Polski z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, które miało miejsce w dniu lub przed dniem wejścia w życie układu. Jednocześnie z postanowień tej umowy wynika, że Rząd Stanów Zjednoczonych zobowiązał się z zapłaconej przez Rząd Polski kwoty wypłacić obywatelom Stanów Zjednoczonych odpowiednie odszkodowanie w celu całkowitego uregulowania i zaspokojenia ich wszystkich roszczeń do Polski z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia.

Co istotne z art. II układu wynika, że tą regulacją prowadzącą do zaspokojenia roszczeń objęte są roszczenia z tytułu różnego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia obywateli Stanów Zjednoczonych, nie tylko te dokonane na podstawie obowiązujących wówczas ustaw i dekretów. Na podstawie układu zostały uregulowane i zaspokojone także roszczenia obywateli Stanów Zjednoczonych, których mienie zostało przejęte przez Polskę bez podstawy prawnej.

Z punktu widzenia istnienia przesłanek do wydania decyzji o której mowa w art. 2 ustawy, który odnosi się do ściśle określonego rodzaju umowy międzynarodowej, w tym przypadku układu z Rządem Stanów Zjednoczonych kluczowe znaczenie ma to, czy obywatel Stanów Zjednoczonych, powołując się na układ wystąpił o odszkodowanie do Rządu Stanów Zjednoczonych i czy takie odszkodowanie otrzymał na tej podstawie, że jego mienie zostało przejęte przez państwo polskie.

Taka właśnie sytuacja na podstawie przepisów ustawy traktowana jest równoznacznie z przejściem na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. W tym właśnie znaczeniu układ był podstawą przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw, w rozumieniu art. 2 ustawy. Takie stanowisko wyraził NSA w Warszawie w przywołanym już wyroku składu siedmiu sędziów NSA w Warszawie z 17 maja 1999 r., sygn. akt OSA 2/98 " Ustawa ta przewiduje wprawdzie, iż przesłanką wydania decyzji przez Ministra Finansów jest stwierdzenie, że nieruchomość przeszła na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy, jednakże sformułowania tego nie należy rozumieć dosłownie przy zastosowaniu wykładni językowej. Przejście nieruchomości jak to wykazano wyżej mogło mieć bowiem charakter faktyczny, a nie prawny".

Decyzja Ministra Finansów została wydana na podstawie przepisów ustawy z 9 kwietnia 1968 r. po ustaleniu, że zostały spełnione przesłanki ustawowe upoważniające do jej wydania, a więc przedmiotowa nieruchomość została faktycznie przejęta na rzecz Państwa, w związku z czym uprawniona do nieruchomości położonej w [...], ul. [...]. obywatelka Stanów Zjednoczonych wystąpiła do Komisji o przyznanie odszkodowania, które zostało przez Komisję przyznane i wypłacone z tytułu utraty praw do nieruchomości, a wysokość odszkodowania była odnoszona do wartości praw przejętych przez państwo polskie. Komisja stwierdziła przejęcie w dniu [...] lutego 1959 r. na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie Prawa lokalowego i z tego tytułu przyznała R. (R.) L., później używającej imienia i nazwiska R. L., odszkodowanie.

Nie ma racji skarżąca twierdząc, że nie doszło do faktycznego przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Zgodnie z treścią art. II ww. układu, roszczeniami, o których mowa w artykule I i które są uregulowane i zaspokojone niniejszym układem są roszczenia obywateli Stanów Zjednoczonych z tytułu:

a) nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia;

b) przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń, ograniczających lub uszczuplających prawa i interesy związane lub odnoszące się do mienia, przy czym rozumie się, że dla celów niniejszego ustępu datą przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania jest data, w której tego rodzaju polskie prawa, dekrety lub inne zarządzenia zostały po raz pierwszy zastosowane do mienia;

c) długów przedsiębiorstw, które zostały znacjonalizowane lub przejęte przez Polskę i długów, które obciążały mienie znacjonalizowane, przejęte na własność lub inaczej przejęte przez Polskę.

Ustawa Prawo lokalowe, choć formalnie nie wiązała się z przejściem własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa to jednak w związku z wejściem w życie tej ustawy właściciel nieruchomości faktycznie tracił wszelkie atrybuty związane z prawem własności (prawo do swobodnego posiadania rzeczy, prawo do swobodnego używania rzeczy/korzystania z rzeczy, prawo do swobodnego pobierania pożytków i innych przychodów z rzeczy, prawo do swobodnego rozporządzania rzeczą, w tym obciążania jej prawami i zawierania umów o korzystanie z rzeczy przez osoby trzecie). Roszczenie z tytułu utraty używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw podlegało regulacji i zaspokojeniu zgodnie z art. II b układu z Rządem Stanów Zjednoczonych.

Odnosząc się do zarzutu skarżącej, dotyczącego wysokości odszkodowania za przejętą na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość wskazać należy, że decydujące znaczenie miała okoliczność przyznania odszkodowania przez Komisję. Jak słusznie podniósł organ, wejście w życie układu oznaczało dla Państwa Polskiego zaspokojenie roszczeń obywateli amerykańskich (zarówno osób fizycznych jak prawnych) i tym samym zupełne zwolnienie Polski od odpowiedzialności odszkodowawczej wobec USA (oraz względem wszystkich jego obywateli) - w zakresie roszczeń objętych omawianym układem. Suma globalnego ryczałtowego odszkodowania zapłacona przez stronę polską w ramach układu została rozdzielona w sposób i zgodnie z metodą podziału, zastosowanymi wedle uznania Rządu USA.

Organ zgromadził obszerny materiał dowodowy i dokonał jego wszechstronnej oceny. Materiał ten był wystarczający do ustalenia stanu faktycznego i wydania rozstrzygnięcia. Organ nie był uprawniony do dokonywania ustaleń w zakresie powierzonym Komisji Stanów Zjednoczonych do Spraw Roszczeń Zagranicznych, ani do podważania dokonanych przez Komisję ustaleń. Postępowanie przed komisją należy oceniać w świetle art. IV Układu (tzw. klauzula zamykająca). Konsekwencją , wejście w życie Ukladu było dla Państwa Polskiego zaspokojenie roszczeń obywateli amerykańskich (zarówno osób fizycznych jak prawnych) i tym samym zupełne zwolnienie Polski od odpowiedzialności odszkodowawczej wobec USA (oraz względem wszystkich jego obywateli) - w zakresie roszczeń objętych omawianym Układem. Suma globalnego ryczałtowego odszkodowania zapłacona w ramach Układu została rozdzielona w sposób i zgodnie z metodą podziału, zastosowanymi wedle uznania Rządu USA - art. III omawianego Układu. Rozliczenia finansowe odbywały się na dwóch płaszczyznach. Mianowicie między Rządem PRL a Rządem Stanów Zjednoczonych oraz Rządem Stanów Zjednoczonych i obywatelami Stanów Zjednoczonych. Zgodnie z postanowieniami Układu - w kręgu zainteresowania strony polskiej jest wyłącznie sprawa rozliczeń między rządami, które jak wiadomo zostały wypełnione. Dlatego strona polska nie miała i nie ma prawa ingerować w faktyczny rozdział środków. Sfera ta była zastrzeżona wyłącznie do relacji pomiędzy rządem będącym sygnatariuszem Układu a obywatelami, których reprezentuje. To nie Rząd PRL zapłacił R. L. odszkodowanie, ale Rząd Stanów Zjednoczonych, który był płatnikiem odszkodowania. Rząd Polski uiścił w ratach globalną kwotę zapisaną w Układzie, pozostawiając swobodę co do jej rozdysponowania pomiędzy obywateli amerykańskich.

Tożsame stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w uzasadnieniu wyroku z 7 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1132/08 " ... układ z 16 lipca 1960 r. wraz z załącznikiem oraz protokół z 29 listopada 1960 r. sporządzony do tego układu nakładały na stronę amerykańską i polską określone obowiązki ( art. V układu). W świetle powyższych dokumentów to strona amerykańska była uprawniona do uznania czy, komu, w jakiej wysokości i za co przysługiwało odszkodowanie. Minister Finansów, wbrew twierdzeniom skarg kasacyjnych, związany jest decyzją Komisji ds. Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych, zaś rozróżnienie, jak czyni to autor skarg kasacyjnych, związania organu samą sentencją decyzji a nie jej uzasadnieniem nie zasługuje na aprobatę."

W konsekwencji powyższego nieuzasadnione są zarzuty skargi dotyczące naruszenia art.1 ust.1, art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r., jak też art. I pkt a w zw. z art. VIII układu indemnizacyjnego.

Kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził również naruszenia przez organ przepisów postępowania administracyjnego, w tym art. 107§ 3 KPA, który wbrew temu co utrzymuje skarżąca nie reguluje sposobu oceny przez organ materiału dowodowego lecz wskazuje co powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art.151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.