Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2209/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
659
Hasła tematyczne: Inne
Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 184
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 maja 2022 r., sygn. akt I SAB/Wa 446/21 w sprawie ze skargi I. R. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiocie rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 26 maja 2022 r. sygn. akt I SAB/Wa 446/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej również: Sąd I instancji) w sprawie ze skargi I. R. (dalej również: Skarżąca) na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Rozwoju i Technologii (dalej również: Minister) w przedmiocie rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w punkcie pierwszym stwierdził, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania w rozpoznaniu wniosku z 9 lutego 2015 r. o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Ministra Infrastruktury z [...] stycznia 2015 r. nr [...]. W punkcie drugim stwierdził, że przewlekle prowadzone postępowanie miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W punkcie trzecim umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu. W punkcie czwartym Sąd I instancji oddalił skargę w pozostałej części. Natomiast w punkcie piątym Sąd I instancji zasądził od Ministra na rzecz Skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Pismem z 6 października 2021 r. uzupełnionym pismem z 24 listopada 2021 r. Skarżąca wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ze skargą na przewlekle prowadzenie postępowania Ministra w sprawie rozpoznania wniosku z 9 lutego 2015 r. o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Ministra Infrastruktury z [...] stycznia 2015 r., nr [...] Skarżąca opisała dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego podkreślając zasadność skargi i wskazała, że organ naruszył art. 35 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., powoływanej dalej jako "k.p.a.) poprzez rażące przekroczenie terminów do załatwienia sprawy. Skarżąca wniosła o wyznaczenie terminu zakończenia sprawy oraz zasądzenia zadośćuczynienia. Odpowiadając na skargę Minister wniósł o jej oddalenie. Organ opisał stan faktyczny sprawy i wskazał, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało zakończone decyzją z [...] listopada 2021 r., nr [...].

Wyrokiem z 26 maja 2022 r., sygn. akt I SAB/Wa 446/21, Sąd I instancji w punkcie pierwszym stwierdził, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania w rozpoznaniu wniosku z 9 lutego 2015 r. o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Ministra Infrastruktury z [...] stycznia 2015 r. nr [...]. W punkcie drugim stwierdził, że przewlekle prowadzone postępowanie miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W punkcie trzecim umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu. W punkcie czwartym Sąd I instancji oddalił skargę w pozostałej części. Natomiast w punkcie piątym Sąd I instancji zasądził od Ministra na rzecz Skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego.

Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), powoływanej dalej jako "p.p.s.a." sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Sąd stwierdza także, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Natomiast § 1a tego art. stanowi, że jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. bezczynność organu ma miejsce jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. W myśl art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone na podstawie dowodów przedstawionych przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub faktów i dowodów powszechnie znanych albo znanych z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (art. 35 § 2 k.p.a.). Natomiast zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania.

Dalej Sąd I instancji, wskazał, że w orzecznictwie przyjmuje się, że o przewlekłym prowadzeniu postępowania można mówić wówczas, gdy organowi będzie można skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, aby zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzut przeprowadzania czynności (w tym dowodowych) pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia. Przewlekłość postępowania zachodzi zatem, gdy jest ono długotrwałe, prowadzone rozwlekle i trwa ponad konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do finalnego rozstrzygnięcia. Pojęcie przewlekłości postępowania obejmować będzie więc opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy. Sąd I instancji wskazał, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że podejmując rozstrzygnięcie w sprawie ze skargi na bezczynność lub przewlekłość organu, Sąd uwzględnia stan sprawy istniejący w dniu orzekania. W sytuacji wydania przez organ, stosownego aktu w toku postępowania sądowoadministracyjnego, przed dniem orzekania w sprawie przez sąd, postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie bezczynności czy przewlekłości organu administracji publicznej, staje się bezprzedmiotowe. Skoro organ w bezczynności już nie pozostaje, to Sąd nie może zastosować trybu przewidzianego w art. 149 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a., tj. zobowiązać organu do wydania w zakreślonym terminie decyzji w sprawie.

Sąd I instancji dalej wskazał, że jak wynika z akt administracyjnych taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Minister po wniesieniu przez Skarżącą skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ - postępowanie w niniejszej sprawie zakończył wydając w sprawie decyzję z [...] listopada 2021 r., nr [...], którą uchylił decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] stycznia 2015 r., nr [...] i umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z 7 grudnia 1960 r., nr [...]. Sąd I instancji wskazał, że w związku z tym w dacie orzekania przez Sąd organ nie pozostawał zatem w bezczynności (przewlekłości), a więc postępowanie sądowoadministracyjne stało się w tym zakresie bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu (pkt 3 sentencji wyroku).

Dalej Sąd I instancji, podkreślił, że chociaż wydanie przez organ decyzji w toku postępowania sądowego, po wniesieniu skargi, czyni z natury rzeczy niemożliwym zobowiązanie organu do działania, o tyle nie zwalnia to Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z obowiązku rozpoznania skargi wniesionej na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., w zakresie orzekania w przedmiocie stwierdzenia, czy bezczynność, bądź

przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1360/12, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 września 2012 r., sygn. akt II OSK 1953/12, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2012 r. sygn. akt I OSK 2443/12; orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA"). Oceniając prowadzenie postępowania przez organ do czasu wydania decyzji z [...] listopada 2021 r. Sąd I instancji stwierdził, że Skarżąca zasadnie zarzuciła Ministrowi przewlekłe prowadzenie postępowania w przedmiocie rozpoznania złożonego wniosku. Sąd zaznaczył, że wniosek z 9 lutego 2015 r. o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Ministra Infrastruktury z [...] stycznia 2015 r., nr [...] został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu. Przesądził o tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z 20 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 3208/17. Prawomocne orzeczenie wraz z aktami sprawy wpłynęło do organu w dniu 10 października 2018 r. Pierwsze czynności w sprawie podjęte zostały przez organ dopiero w lutym 2019 r. - postanowieniem z 19 lutego 2019 r., nr [...], utrzymanym w mocy postanowieniem z [...] maja 2019 r., nr [...], Minister Inwestycji i Rozwoju zawiesił postępowanie w sprawie rozpatrzenia ww. wniosku Skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] stycznia 2015 r. - z uwagi na śmierć strony – R. D. niemożność wezwania do udziału w postępowaniu jego spadkobierców. Postanowieniem z [...] listopada 2020 r., nr [...], Minister podjął postępowanie w niniejszej sprawie. Następnie, pismem z 1 grudnia 2020 r., celem podjęcia dalszych czynności w sprawie, wystąpiono do Naczelnego Sądu Administracyjnego o wypożyczenie na okres 30 dni akt przedmiotowego postępowania.

W oparciu o akta sprawy nadesłanie przy piśmie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 stycznia 2021 r. (data wpływu: 2021 r.) a także dane osobowe uzyskane z systemu ewidencji ludności PESEL ustalono, że w toku postępowania zmarli Z. S. (jeden z następców prawnych byłych właścicieli hipotecznych wywłaszczonej nieruchomości) oraz E. B. (współwłaściciel jednego z lokali, który znajduje się w budynku położonym na wywłaszczonej nieruchomości) i nie są znani ich spadkobiercy, z uwagi na brak prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku (ewentualnie notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia) po ww. zmarłych. W związku z powyższym, postanowieniem z [...] kwietnia 2021 r. [...], Minister zawiesił przedmiotowe postępowanie - z uwagi na śmierć stron – Z. S. oraz E. B. i niemożność wezwania do udziału w postępowaniu ich spadkobierców.

W ocenie Sądu I instancji, nie ulega więc wątpliwości, że rozpoznając wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy Minister Rozwoju i Technologii uchybił powołanym wyżej przepisom k.p.a., co do ustawowego terminu załatwiania sprawy. Wobec zaś podejmowania przez organ czynności nielicznych i ze znacznym przekroczeniem terminów, Sąd stwierdził, że zaistniała w sprawie przewlekłość nosi cechy rażącego naruszenia prawa (pkt 2 sentencji wyroku).

Końcowo Sąd I instancji wskazał, że nie znalazł natomiast wystarczająco uzasadnionych podstaw do uwzględnienia wniosku Skarżącej o przyznanie na jej rzecz od organu, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej i w tej części skargę oddalił (pkt 4 sentencji wyroku). Suma pieniężna z art. 149 § 2 p.p.s.a. ma charakter kompensacyjny. Z treści tego przepisu wynika, że ustawodawca pozostawił sądowi ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia skarżącym za oczekiwanie na rozpoznanie ich sprawy. W ocenie Sądu, ten dodatkowy środek w postaci przyznania na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej, powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu, to jest wówczas, gdy brak jest okoliczności, które ten stan rzeczy mogłyby tłumaczyć, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej sankcji organ sprawy nadal nie załatwi. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie występuje.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Skarżąca, zaskarżając wyrok w części, tj. jego punkt 4.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisu art. 3 p.p.s.a. w szczególności jego § 1, oraz § 2 i § 8, w zw. z art. 149 § 2. p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w części, w jakiej Skarżąca domagała się zasądzenia na jej rzecz kwoty o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. w sytuacji istnienia po temu wszelkich przesłanek, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W związku z powyższym wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie 4 i zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej żądanej przez nią kwoty. Wniosła także o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej kosztów postępowania wg norm przepisanych, a w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych. Jednocześnie Skarżąca zrzekła się przeprowadzenia rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie podać należy, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ Skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec powyższego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

W oparciu o art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno wskazanie przesłanek kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Wskazanie podstaw kasacyjnych wymusza potrzebę konkretnego przytoczenia tych regulacji prawnych, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.

Rozpoznając zarzuty skarżącego kasacyjnie, w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że nie są one uzasadnione i z tego powodu skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zarzut naruszenia art. 3 p.p.s.a. w szczególności jego § 2 i § 8 w petitum skargi kasacyjnej został wadliwie skonstruowany. Skarżąca kasacyjnie nie wskazała konkretnego przepisu, z podaniem numeru właściwej jednostki redakcyjnej aktu prawnego, który, w jej ocenie, naruszył Sąd I instancji. Zatem nie sprecyzowała zarzutu, nie przytoczyła właściwie podstaw kasacyjnych, a tym samym uniemożliwiła ustalenie granic zaskarżenia. Skoro zatem § 2 art. 3 p.p.s.a. dzieli się na mniejsze jednostki redakcyjne, to Skarżąca kasacyjnie musi wskazać chociażby konkretny punkt, który - zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną - został naruszone przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Pogląd ten jest obecnie powszechnie akceptowalny w orzecznictwie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1997 r., sygn. akt III CKN 29/97, OSNC 1997 nr 6-7, poz. 96; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 2034/06 ; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 2520/10; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2360/19; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2362/19, źródło CBOSA). Natomiast w art. 3 p.p.s.a. nie ma § 8.

Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na dyspozycję art. 183 § 1 p.p.s.a., nie może, we własnym zakresie korygować, konkretyzować czy też uściślać zarzutów skargi kasacyjnej. Natomiast to autor skargi kasacyjnej winien przywołać podstawy kasacyjne (art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), a mianowicie wskazać konkretne przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które jego zdaniem naruszył Sąd I instancji. Stanowi to jego powinność, gdyż jest on profesjonalnym pełnomocnikiem strony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 sierpnia 2008 r., sygn. akt II FSK 557/07; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1669/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1799/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt II OSK 1977/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1151/21, źródło CBOSA).

Ze skargi kasacyjnej wynika, że jej autor oparł postawione w niej zarzuty na jednej podstawie określonej w art. 174 p.p.s.a. a mianowicie naruszenie przepisów postępowania, w ramach których zarzucono naruszenie art. 3 p.p.s.a. w szczególności jego § 1, oraz § 2 i § 8, w zw. z art. 149 § 2 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w części, w jakiej Skarżąca domagała się zasądzenia na jej rzecz kwoty o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. w sytuacji istnienia po temu wszelkich przesłanek, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Chybiony jest również zarzut naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności publicznej i stosują środki określone w ustawie. Jest to przepis ustrojowy określający podstawowe kryterium sprawowania kontroli administracji publicznej przez sądy administracyjne. Naruszenie tego przepisu ma miejsce wówczas, gdy sąd rozpoznający sprawę uchyli się od obowiązku wykonania kontroli zaskarżonej decyzji lub postanowienia. Tak się w niniejszej sprawie nie stało, także zakres właściwości sądu nie został naruszony. Okoliczność, że Skarżąca kasacyjnie nie zgadza się z wynikiem tej kontroli nie stanowi naruszenia tego przepisu. Art. art. 3 § 1 p.p.s.a. nie mieści się więc w zakresie podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., albowiem przepis ten nie reguluje bezpośrednio postępowania przed sądami administracyjnymi. Wskazuje jedynie na cele działania sądów administracyjnych oraz zakres ich kognicji (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 3685/19, źródło CBOSA).

Jeżeli podnosząc zarzuty naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a., strona Skarżąca kasacyjnie w istocie zmierza do podważenia oceny prawnej poczynionej przez Sąd I instancji, to nie może być to skuteczne, gdyż przepisy te zakreślają jedynie zakres sądowej kontroli działalności organów administracji, natomiast sposób przeprowadzania tej kontroli regulowany jest w dalszych przepisach p.p.s.a. Tymczasem do naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. mogłoby dojść wyłącznie wówczas, gdyby skarga w ogóle nie została przez sąd rozpoznana lub wbrew ustalonym w tym przepisie wymogom sąd administracyjny uchylił się od kontroli działalności administracji publicznej bądź też zastosował w ramach tej kontroli środki nieprzewidziane w ustawie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 100/22, źródło CBOSA).

Specyfika postępowania w sprawie skargi na bezczynność i przewlekłość w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., polega na tym, że przedmiotem kontroli nie jest akt lub czynność organu, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym terminie. Skarga na bezczynność lub przewlekłość ma na celu ochronę prawa strony przez doprowadzenie do wydania przez organ rozstrzygnięcia w sprawie lub podjęcia czynności dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Ze stanu bezczynności lub przewlekłości organu administracji publicznej wynikają określone uprawnienia procesowe (art. 149 p.p.s.a.) oraz materialnoprawne (art. 77 ust. 1 Konstytucji RP).

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie dotyczy zasadności oddalenia przez Sąd I instancji wniosku Skarżącej o przyznanie na rzecz Skarżącej sumy pieniężnej stosownie do art. 149 § 2 p.p.s.a.

Decyzja o zastosowaniu bądź odmowie zastosowania konkretnego środka (grzywny, sumy pieniężnej lub obu tych środków łącznie) należy do sądu administracyjnego. Przyjmuje się, że grzywna jest środkiem o charakterze represyjnym i prewencyjnym mającym zdyscyplinować organ, natomiast suma pieniężna pełni przede wszystkim funkcję kompensacyjną. Jej przyznanie stanowi swoistą rekompensatę za doznane negatywne przeżycia psychiczne i moralne związane z przewlekłością postępowania administracyjnego. Suma pieniężna, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. ma być więc przyznawana celem naprawienia poniesionej przez stronę szkody majątkowej bądź niemajątkowej, przy czym ustawodawca wprowadził instytucję "sumy pieniężnej" jako całkowicie odrębną od występujących w Kodeksie cywilnym instytucji "odszkodowania" i "zadośćuczynienia" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2020 r., sygn. akt II OSK 1442/20, źródło CBOSA).

Z woli ustawodawcy przyznanie Skarżącej odpowiedniej sumy pieniężnej w trybie art. 149 § 2 p.p.s.a., a więc w przypadku uwzględnienia złożonej skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, zależy od uznania sądu i brak jest w tym zakresie jakichkolwiek ograniczeń. Należy przy tym podkreślić, że przepis art. 149 § 2 p.p.s.a. daje sądowi możliwość, a nie nakłada na sąd obowiązek, w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie sprawy, wymierzenia organowi grzywny lub przyznania od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej. Sąd powinien przede wszystkim mieć na uwadze funkcje, jakie środki te pełnią (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia marca 2020 r., sygn. akt I GSK 70/20, źródło CBOSA)

Sąd I instancji trafnie nie znalazł wystarczająco uzasadnionych podstaw do uwzględnienia wniosku Skarżącej o przyznanie na jej rzecz od organu, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej. Zasadnie uznał, że dodatkowy środek w postaci przyznania na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej, powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu, to jest wówczas, gdy brak jest okoliczności, które ten stan rzeczy mogłyby tłumaczyć, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej sankcji organ sprawy nadal nie załatwi. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie występuje, gdyż postępowanie w niniejszej sprawie zostało zakończone decyzją z 9 listopada 2021 r.

W świetle powyższych wywodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.