Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 278/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6363 Wywóz zabytku za granicę
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Sędziowie sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Tomasz Stawecki (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dniu 25 maja 2021 r. sprawy ze skargi G.K. na decyzję Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z dnia [...] listopada 2020 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wydania pozwolenia na stały wywóz zabytku za granicę I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu na rzecz G.K. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1. Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu (dalej: "Minister Kultury") decyzją z [...] listopada 2020 r., znak: [...], po rozpatrzeniu wniosku G. K. (dalej: "skarżąca") odmówił wydania jednorazowego pozwolenia na stały wywóz za granicę obrazu autorstwa [...] [...]

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

2. Wnioskiem z [...] kwietnia 2019 r. skarżąca zwróciła się do Ministra Kultury, za pośrednictwem [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, z wnioskiem o wydanie jednorazowego pozwolenia na stały wywóz za granicę obrazu pt.: "Przygody pawia", autorstwa [...][...], z 1[...]r. (olej, płótno; wym. [...] cm; sygnowany i datowany p.d. 1967, [...] [...] opisany na odwrocie: [...] | [...] [wykreślone] 90 x 122 | [...]. [...] | "[...]" | olejny | 1967, na odwrocie pieczęć inwentarzowa).

Skarżąca do powyższego wniosku dołączyła oświadczenie podmiotu ubiegającego się o wydanie pozwolenia na stały wywóz zabytku za granicę z [...] kwietnia 2019 r., zgodnie z którym przedmiotowe dzieło jest własnością skarżącej, jest wolne od obciążeń i nie podlega zajęciu w trybie przepisów o egzekucji sądowej lub postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie jest wpisane do rejestru zabytków, nie wchodzi w skład zbiorów publicznych, które stanowią własność Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego oraz innych jednostek organizacyjnych zaliczanych do sektora finansów publicznych, a także nie znajduje się w inwentarzu muzeum lub narodowym zasobie bibliotecznym.

[...]Wojewódzki Konserwator Zabytków w dniu [...]sierpnia 2019 r. przeprowadził oględziny obrazu, z których wynika, że jest on autorstwa [...] [...] i został wykonany w 1967 r., a jego wartość wynosi 320.000 zł.

W toku postępowania administracyjnego Minister Kultury zwrócił się zwrócił się kolejno do J.S., Dyrektora Muzeum [...] w Ł. oraz rzeczoznawców Ministra Kultury: prof. zw. dr hab. D. M., I. B. oraz dr hab. W. S., prof. UAM, o przedstawienie ocen poziomu artystycznego przedmiotowego obrazu oraz jego znaczenia dla dziedzictwa kulturowego.

W ekspertyzie z [...]grudnia 2019 r. prof. zw. dr hab. D. M. wskazał, że obraz pt. "[...]" jest oryginalnym dziełem [...] [...], powstał w 1967 r. jako praca zbliżona do rysunku o płaskiej, linearnej kompozycji. Rzeczoznawca wskazał również, że przedmiotowy obraz jest po konserwacji polegającej na oczyszczeniu lica i powtórnym dublowaniu krajek płótnem lnianym, a stan zachowania dzieła określił jako bardzo dobry. Natomiast uwzględniając zarówno temat przedstawienia, wartość artystyczną, czas jego powstania, technikę wykonania, stan zachowania oraz format, wartość przedmiotowego obrazu przyjął na kwotę [...] zł. W konkluzji swojej opinii prof. D. M. stwierdził, że mimo że obraz posiada wysokie walory artystyczne to należy do typowych prac artystki pochodzących z tego okresu twórczości. Wskazując, że w polskich kolekcjach muzealnych jest szereg prac[...] [...] autor opinii zaznaczył, że wywóz stały ww. dzieła powinien służyć propagowaniu zarówno twórczości artystki, jak i polskiej sztuki powojennej.

W opinii z [...] lutego 2020 r., dr P. P. oraz Pani [...] [...]-[...] z Działu Zbiorów [...] w Ł. wskazali, że przedmiotowy obraz jest pracą oprawioną w białą ramę, sygnowany i datowany w polu obrazowym oraz zwrócili uwagę na pionowe pęknięcie warstwy malarskiej w połowie szerokości obrazu. Autorzy opinii stwierdzili, że wywóz ww. obrazu "nie spowoduje znaczącego uszczerbku dla polskiego dziedzictwa narodowego". Ponadto, autorzy opinii wskazali, że omawiana praca jest niewątpliwie wysokiej jakości artystycznej oraz że jest typową egzemplifikacją stylu [...] [...]i nie stanowi momentu przełomowego w jej indywidualnym rozwoju, ani w rozwoju sztuki polskiej. Autorzy opinii podkreślili, że kolekcje muzealne w Polsce obejmują stosunkowo liczne zbiory prac artystki o podobnym charakterze (Muzeum Narodowe w W., Muzeum Narodowe w K., Muzeum Narodowe [...], Muzeum Narodowe w S., Muzeum Sztuki w Ł.oraz Muzeum [...] w K.). W konkluzji opinii stwierdzono, że projekt wystawienniczy galerii [...] w N., do której ma trafić przedmiotowy obraz "[j]est istotny dla poszerzenia znajomości dzieł [...][...], a poprzez to także polskiej sztuki współczesnej za granicą".

W opinii z [...] maja 2020 r. oraz jej uzupełnieniu z [...]maja 2020 r. I. B. stwierdziła, że wskazane dzieło należy do grupy obrazo-rysunków powstałych w latach 60-tych XX w. i posiada wyraźnie surrealistyczną wymowę. Rzeczoznawczyni Ministra Kultury wskazała, że obraz przedstawia zdeformowanego pawia i niespotykane w naturze stwory namalowane na tle odrealnionego pejzażu, delikatnymi liniami w kolorystyce czerni, granatu i czerwieni. Mimo braku widocznego okrucieństwa, obraz pt.: "[...]" posiada tragiczny wydźwięk i łączy się z przeżyciami wojennymi malarki. W twórczości malarki można znaleźć kilka obrazów o podobnym ładunku emocjonalnym i użytych środkach plastycznych, np.: "[...]" z 1969 r., "[...]" z 1977 r., "Kompozycja" z 1972 r. Reasumując, I.B. stwierdziła, że przedmiotowy obraz nie posiada szczególnego znaczenia dla dziedzictwa kulturowego, ponieważ pod względem poziomu artystycznego nie wyróżnia się w stosunku do pozostałej twórczości [...] [...]

W opinii z [...] czerwca 2020 r. prof. dr hab. W.S. wskazał, że obraz pt.: "[...]" autorstwa [...] [...] powstał w 1967 r. i należy do grupy najważniejszych prac artystki, tzw. obrazo-rysunków z lat 60-tych XX wieku. Rzeczoznawca Ministra Kultury stwierdził, że opiniowane dzieło pod względem stylistycznym zbliża się do realizacji postulatów surrealistów, tzw. rysunku automatycznego i wykazuje podobieństwo techniczno-formalne do innej pracy malarki pt. "[...]". Autor czwartej opinii stwierdził, że obie prace mają konotacje literackie, natomiast odczytanie interpretacyjne opiniowanego dzieła wynika z wierszowanej opowieści S. S. pt.: "[...]". W swojej opinii rzeczoznawca Ministra Kultury podkreślił, że przedmiotowy obraz jest wizualizacją separacji i oddzielenia rozumianych jako zmiany integralności, wynikających z doświadczeń artystki z drugiej wojny światowej, zagłady w wymiarze ogólnym oraz w wymiarze indywidualnym – śmierci jej rodziców. Autor opinii, wskazał, że w 1967 r. [...] [...]stworzyła około 18 prac w bardzo różnych technikach, z czego dwie z nich znajdują się w kolekcjach muzealnych: "B." (Muzeum Narodowe [...]) oraz "Kompozycja" (Muzeum Okręgowe w K.). Ponadto, zgodnie z analizą rzeczoznawcy w zbiorach publicznych znajdują się prace z późniejszego okresu twórczości artystki, nawiązujące do opiniowanego dzieła w sferze tzw. obrazo-rysunków i samej estetyki, np.: "Początki" (1970 r., Muzeum Ziemi [...] w Z.), "Gdzieś daleko A." (1977, Narodowa Galeria Sztuki Z.), "Chwila wieczności" (1977 r., Muzeum Sztuki w Ł.).

W konkluzji, prof. W. S. zawarł przekonanie, że z racji posiadania przez obraz pt.: "[...]" wysokiego poziomu artystycznego i braku reprezentatywnej obecności wielkoformatowych prac artystki z tego okresu twórczości w zbiorach publicznych, a także brak dostępności tego rodzaju dzieł na krajowym rynku sztuki, "ochrona dziedzictwa narodowego i tym samym zatrzymanie niniejszej pracy w kraju stanowi element przeważający". Odnosząc się do kwestii wyceny prof. W.S. określił wartość przedmiotowego obrazu na kwotę [...] zł.

Pismem z [...] sierpnia 2020 r. Minister Kultury zawiadomił wnioskodawczynię o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów w wyznaczonym terminie.

3. Decyzją z [...] listopada 2020 r. Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu odmówił wydania jednorazowego pozwolenia na stały wywóz za granicę obrazu pt.: "[...] autorstwa [...] [...] z 1967 r.

Minister Kultury wydał powyższe rozstrzygniecie na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 3, art. 52 ust. 1a, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 282; dalej: "ustawa o ochronie zabytków") oraz art. 104 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej: "k.p.a.").

Organ stwierdził, że obraz pt.: "[...]" autorstwa [...] [...] zalicza się do kategorii zabytków wymienionych w art. 51 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków, wymagających uzyskania pozwolenia na wywóz stały za granicę, bowiem powstał w 1967 r., a jego wartość przekracza ustawowy próg kwotowy, tj. 40.000 zł.

W ocenie Ministra Kultury przedmiotowy obraz posiada istotne związki z historią Polski i życiem jej obywateli poprzez osobę artystki [...] [...], która uczestniczyła w powołaniu Stowarzyszenia Artystycznego Grupa K. w 1957 r. i była ważną postacią polskiego środowiska artystycznego. Była związana także z T.K., który był m.in. autorem aranżacji wystawy indywidualnej [...] w Z. w 1967 r. w W..

Ponadto organ wskazał, że wyjątkowość obrazu wynika z podjętej przez artystkę tematyki i jej znaczenia dla całej twórczości [...] [...] oraz z nowatorskiego rozwiązania pod względem techniczno-formalnym. "[...]" są przykładem pracy należącej do nurtu tzw. obrazo-rysunków, dziełem wybitnym w najdojrzalszej, organicznej formie oraz wyjątkowym ze względu na niewielką liczbę takich prac w dorobku malarki.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, Minister Kultury nie przychylił się do opinii I. B. oraz D. M. według których przedmiotowe dzieło nie stanowi dzieła o cechach prekursorskich. Wbrew temu twierdzeniu, zdaniem organu obraz pt.: "Przygody pawia", prezentuje unikatowe w twórczości artystki dzieło, w którym linia i kreska odgrywają zasadnicze znaczenie. Analiza zasobów polskich zbiorów publicznych pozwala również stwierdzić, że przedmiotowy obraz nie znajduje swojego odpowiednika w polskich kolekcjach muzealnych. Tym samym organ stwierdził, że wywóz zabytku za granicę na stałe może doprowadzić do uszczuplenia polskich zbiorów publicznych.

4. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem organu skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania sądowego.

Skarżąca zarzuciła decyzji naruszenie przepisu postępowania mającego istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.: art. 80 k.p.a. polegające na braku wszechstronnego rozważenia całokształtu materiału dowodowego oraz jego błędnej i sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocenie przez organ, tj. dowodów z opinii biegłych rzeczoznawców. Organ przyjął bowiem, że przedmiotowy obraz jest zabytkiem oraz posiada szczególną wartość dla dziedzictwa kulturowego, wskutek czego organ wydał decyzję odmowną, uzasadniając to zaistnieniem ww. przesłanki, tj. posiadaniem przez obraz szczególnej wartości dla dziedzictwa narodowego.

Ponadto, zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 51 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków, polegające na ich błędnej wykładni, poprzez przyjęcie, że każdy obraz (dzieło malarstwa), mające więcej niż 50 lat, o wartości wyższej niż 40.000 zł jest zabytkiem, podczas gdy art. 51 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie i zabytków powinien być wyłącznie stosowany do obrazów (dzieł malarstwa) będących zabytkami, mających więcej niż 50 lat i wartość wyższą niż 40.000 zł. Tymczasem, organ przyjął, że przedmiotowy obraz powinien być objęty procedurą jednorazowego pozwolenia na stały wywóz zabytku za granicę, pomimo braku decyzji właściwego miejscowo konserwatora zabytków o wpisaniu przedmiotowego obrazu do rejestru zabytków.

5. Odpowiadając w dniu 8 lutego 2021 r. na ww. skargę organ podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Organ stwierdził, że przesłanki, którymi kierował się przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji zostały wskazane w jej uzasadnieniu, a zarzuty podniesione przez skarżącą pozostają bez wpływu na treść wydanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć nie wszystkie argumenty skarżącej zasługiwały na uwzględnienie.

6. Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) zadanie Sądu jest ściśle określone: Sąd ma obowiązek przeprowadzić kontrolę zaskarżonego aktu administracyjnego pod względem zgodności z prawem, czyli prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni.

W związku z tym, Sąd ma obowiązek wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, jeśli stwierdzi, że w danej sprawie niewątpliwie doszło do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nakazuje to art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."). Sąd ma też obowiązek stwierdzić nieważność decyzji lub postanowienia, jeśli akt taki jest dotknięty którąkolwiek z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a.

Natomiast w przypadku niestwierdzenia wskazanych postaci naruszenia prawa przez organ administracji, skarga podlega oddaleniu. Inaczej mówiąc, jeśli zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, uchylenie jej przez sąd jest niedopuszczalne.

Jednocześnie należy podkreślić, że stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

7. Ponadto, stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842; dalej: "ustawa covidowa"), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

8. Rozpatrując sprawę, Sąd wziął pod uwagę wszystkie argumenty organu, który wydał zaskarżoną decyzję oraz skarżącej, które w przekonaniu Sądu były istotne dla sprawy. Objęło to zarówno argumenty przemawiające za stanowiskiem organu, jak i żądaniami skarżącej.

W pierwszej kolejności, Sąd uznał za nietrafny argument skarżącej odnoszący się do prawa materialnego, tj. do art. 51 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków. Skarżąca sugeruje bowiem, że zabytkiem może być określony obiekt, nieruchomość lub rzecz ruchoma, którego wyjątkowe cechy potwierdził wpis do rejestru zabytków lub – dodajmy – odpowiedniej ewidencji zabytków. Tymczasem, art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków zawiera definicję, która czyni wpis do rejestru zabytków lub ewidencji zabytków czynnością deklaratywną, a nie konstytutywną. Zgodnie z definicją legalną zawartą w powołanym przepisie zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Oznacza to, że tym co konstytuuje zabytek jest jego wielorodzajowa wartość, a także powiązanie z dawnymi czasami lub zdarzeniami, jak i przekonanie, że zachowanie tego obiektu leży w interesie społecznym. Wpis do rejestru zabytków lub zamieszczenie w ewidencji zabytków przesądza tylko o formach ochrony danego zabytku, ale nie jest warunkiem ochrony.

Z powyższych powodów art. 51 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków obrazy (dzieła malarstwa) wymagają pozwolenia na wywóz stały za granicę, jeśli spełnione są dwa dodatkowe warunki – taki obraz ma więcej niż 50 lat, a jego wartość jest wyższa niż 40.000 zł. W ten sposób nie tyle przesądza się o zabytkowym charakterze określonego dzieła, ale wyodrębnia się takie kategorie, których wywóz za granicę jest kontrolowany przez organy konserwatorskie. Upraszcza to wstępną selekcje obiektów podlegających kontroli, choć nie przesądza o ostatecznym stanowisku organów konserwatorskich. W postępowaniu w tym zakresie nie bada się przy tym, czy zabytek jest wpisany do rejestru zabytków lub ewidencji zabytków.

9. Jest zrozumiałe, że rozstrzygnięcie Ministra Kultury w przedmiocie pozwolenia na wywóz stały zabytku za granicę stanowi jeden z rodzajów decyzji, w przypadku której organ dysponuje tzw. uznaniem administracyjnym. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę nie kwestionuje tej okoliczności, zwraca wszak uwagę, że w takim przypadku organ odmawiający wydania pozwolenia ma obowiązek rzetelnie uzasadnić własne rozstrzygnięcie. W przeciwnym wypadku wydana decyzja miałaby charakter arbitralny, do czego nie upoważnia organu ani zasada legalności (art. 6 k.p.a., art. 7 Konstytucji RP), ani także konstytucyjna zasada demokratycznego państwa prawnego (patrz: M. Jaśkowska, Uznanie administracyjne a inne formy władzy dyskrecjonalnej administracji publicznej, w: System Prawa Administracyjnego, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel; tom 1., Instytucje prawa administracyjnego, autorzy: Z. Duniewska, R. Hauser [i inni], Warszawa 2010, str. 367-368).

Jest oczywiste, że organ konserwatorski, zwłaszcza organ centralny, nie jest związany stanowiskami wyrażonymi w opiniach przygotowanych przez rzeczoznawców i ekspertów na zlecenie organu. Brak formalnego związania nie oznacza wszak całkowitej dowolności w posługiwaniu się takimi opiniami w postępowaniach administracyjnych prowadzonych przez organ administracji publicznej.

10. Okolicznością, która przeważyła o rozstrzygnięciu Sądu było jednak nieprawidłowe przeprowadzenie przez Ministra Kultury postępowania w sprawie. Minister Kultury przygotowując rozstrzygnięcie w sprawie wniosku skarżącej o pozwolenie na wywóz stały zabytku za granicę, wystąpił do rzeczoznawców współpracujących z nim bezpośrednio lub pracujących w wiodących instytucjach kultury w Polsce o wydanie opinii na temat poziomu artystycznego obrazu [...][...] oraz jego znaczenia dla dziedzictwa kulturowego. Z uzasadnienia kontrolowanej decyzji nie wynikają wszakże dwie kluczowe okoliczności: po pierwsze, dlaczego organ co kilka miesięcy występował do kolejnych rzeczoznawców faktycznie przedłużając jedynie postępowanie, a także po drugie, dlaczego odmówił wydania pozwolenia, mimo że otrzymał trzy opinie nie dostrzegające przeciwskazań do stałego wywozu przedmiotowego obrazu za granicę oraz jedną, chronologicznie ostatnią opinię, negatywną dla skarżącej.

Brak jasnego wyjaśnienia pierwszej kwestii w kontekście rozstrzygnięcia z 13 listopada 2020 r. prowadzi więc do wniosku, że w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia art. 8 § 1 k.p.a. Jeśli bowiem organ nie wyjaśnia dlaczego nie przekonały go trzy opinie rzeczoznawców najwyższej klasy, a przekonała go dopiero czwarta, wyrażająca przeciwne stanowisko, to należy przyjąć, że postępowanie administracyjne w sprawie nie jest prowadzone w sposób, który budzi zaufanie uczestników postępowanie do władzy publicznej. Tak prowadzone postępowanie trudno uznać za wynik kierowania się przez organ zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Czy zlecenie wykonania czwartej opinii i oparcie na niej rozstrzygnięcia należy rozumieć jako podważenie wiarygodności pierwszych trzech, a może trzy chronologicznie wcześniejsze opinie należało z jakichś powodów uznać za nieprzekonujące? Jeśli tak, to jakie powody przesądziły o rozstrzygnięciu?

W rozpatrywanej sprawie szczególnie istotną rolę odgrywają kryteria konstytucyjne. Przede wszystkim zasada proporcjonalności sformułowana w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP wyraźnie wskazuje, że ograniczenia konstytucyjnych wolności i praw, w tym wolności dysponowania majątkiem należącym do osoby fizycznej, mogą być wprowadzane tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej albo dla wolności i praw innych osób. W rozpatrywanej sprawie Minister Kultury nie odniósł się do tych kryteriów. Można rozumieć, że ochrona zabytków i opieka nad zabytkami są objęte kryterium porządku publicznego. Należy wszakże wątpić, czy organ właściwy w sprawie wykazał konieczność zatrzymania w Polsce przedmiotowego obrazu [...] [...]. Wskazane wątpliwości są tym ważniejsze, że autorzy niektórych opinii wyraźnie wskazali, że muzea w Polsce są w posiadaniu "stosunkowo licznych zbiorów prac artystki o podobnym charakterze (Muzeum Narodowe w W., Muzeum Narodowe w K., Muzeum Narodowe [...], Muzeum Narodowe w S., Muzeum Sztuki w Ł. oraz Muzeum [...] w K.)". Podobny wniosek można wyprowadzić z czwartej opinii, w której wskazuje się na dzieła artystki znajdują się w Muzeum Okręgowym w K., Muzeum Ziemi [...] w Z. i w Narodowej Galeria Sztuki [...].

Kwestia obecności prac[...] [...]w polskich muzeach jest znacząca jeszcze z tego względu, że – jak wynika z akt sprawy – skarżąca nabyła przedmiotowy obraz na oficjalnej aukcji Przedsiębiorstwa [...] [...] Obraz sprzedawany był przez właściciela kolekcji prywatniej z H. (patrz: opinia prof. D.M., s. 2). Polskie państwowe muzea uczestniczące w aukcji nie zdecydowały się nabyć tego obrazu. Organ nie odniósł się jednak do tej okoliczności.

Przy ponownym rozstrzygnięciu sprawy istotne znaczenie miałoby wskazanie przykładów obrazów, w stosunku do których odmówiono pozwolenia na stały wywóz za granicę, ale również obrazów, co do których Minister Kultury wydał decyzję pozytywną. W takim przypadku Minister Kultury miałby możność wykazać, że jego rozstrzygnięcia wydawane są z zachowaniem zasady bezstronności i równego traktowania.

Z akt sprawy wynika też, że przedmiotem postępowań prowadzonych przez Ministra Kultury w przedmiocie wydania jednorazowych pozwoleń na stały wywóz za granicę jest łącznie 12 dzieł [...] [...] (k. 25 akt adm.). Oczywiście wnioski w każdej sprawie są rozpatrywany indywidualnie. Dla oceny postępowania prowadzonego w sprawie obrazu "[...]" znacząca mogłaby być informacja (zawarta w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu) o stanowisku organu wobec pozostałych dzieł malarki.

Oprócz argumentu dotyczącego liczby prac [...] [...] w polskich zbiorach muzealnych Minister Kultury wydając rozstrzygnięcie przeciwne do trzech pierwszych uzyskanych opinii ekspertów z zakresu współczesnego malarstwa, powinien odnieść się do twierdzenia zamieszczonego w dwóch z tych opinii, a mianowicie, że wyrażenie zgody na wywóz obrazu "[...]" za granicę i wystawienie go w galerii [...] & [...] w [...] [...] będzie stanowiło promocję współczesnego polskiego malarstwa i szerzej – polskiej kultury. Argument ten wydaje się również niepozbawiony znaczenia. Wspomniał go również syn malarki, A. S., polski fizyk i społecznik (k. 18 akt admin.).

11. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącej Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu rozważy opinie złożone do akt sprawy przez wiodących rzeczoznawców polskich i wyda rozstrzygnięcie przedstawiając w uzasadnieniu racje, które przesądziły o stanowisku organu, a także racje przeciwne i powody, dla których organ nie uwzględnił opinii ekspertów.

12. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w pkt. I sentencji.

O kosztach, na które składa się zwrot uiszczonego wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, kwota 480 zł tytułem kosztów zastępstwa prawnego oraz koszt opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. z 2018 r., poz. 265).