Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 296/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Skarżony organ: Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną interpretację
Powołane przepisy: article: art. 24m ust. 1 pkt 2) lit. e
journal: Dz.U. 2021 poz 1800
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Konrad Aromiński (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Jacek Kaute, asesor WSA Agnieszka Sułkowska, Protokolant referent Maria Pawlik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi S. S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 23 listopada 2023 r. nr 0114-KDIP2-2.4010.421.2023.2.SP w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną, 2) zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz S. S.A. z siedzibą w W. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wydał w dniu 23 listopada 2023 r. interpretację indywidualną, w której uznał stanowisko S. SA siedzibą w W. (dalej: "Skarżąca", "Spółka", "Wnioskodawca") za nieprawidłowe w zakresie spełnienia przesłanki określonej w art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2587 ze zm., dalej: "ustawa o CIT" lub "u.d.p.o.p.").

Powyższa interpretacja indywidualna dotyczy zdarzenia przyszłego.

Spółka powstała w 2010 r. (pierwotnie jako spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, a następnie została przekształcona w 2017 r. w spółkę akcyjną) i działa w branży biotechnologicznej, w obszarze opracowywania i rozwoju innowacyjnych projektów w oparciu o technologie mikroprzepływowe w obszarze diagnostyki medycznej i ochrony zdrowia. Spółka posiada nieograniczony obowiązek podatkowy na terytorium Polski zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o CIT.

Od sierpnia 2017 r. do stycznia 2023 r. Strona była spółką notowaną w alternatywnym systemie obrotu [...] organizowanym przez Giełdę Papierów Wartościowych w W. S.A. W styczniu 2023 r. akcje Spółki zostały dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym organizowanym przez Giełdę Papierów Wartościowych w W. S.A. na tzw. głównym parkiecie.

Spółka samodzielnie wykonuje podstawowe funkcje gospodarcze i prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą na terytorium Polski w rozumieniu ustawy o CIT.

Przedmiotem działalności Spółki jest inicjowanie, typowanie i selekcja innowacyjnych projektów z zakresu technologii mikroprzepływowych w obszarze diagnostyki medycznej i ochrony zdrowia, które następnie są szczegółowo opracowywane poprzez podmioty zależne od SF.

Spółka jest 100% udziałowcem jednej spółki zależnej z siedzibą w Polsce (nazwa spółki zależnej: B. sp. z o.o.) prowadzącej działalność w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. W przyszłości, w ramach prowadzonego modelu biznesowego, Strona będzie tworzyć kolejne spółki zależne (dalej: "Spółki celowe"). Zgodnie z założeniami, wszystkie Spółki celowe mają być prowadzone w formie spółek z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Polsce. Struktura Grupy Strony jest wynikiem koncepcji biznesowej i modelu działania Spółki, które przewidują kolejno: opracowanie innowacyjnego projektu, jego rozwój w ramach spółki celowej, a następnie komercjalizację projektu w Spółce celowej i/lub sprzedaż projektu albo spółki celowej na rzecz globalnego podmiotu. W przyszłości, w miarę pojawiania się nowych projektów, S. może zdecydować o utworzeniu w Grupie Strony nowych Spółek celowych.

Istniejąca Spółka celowa ani żadna ze Spółek celowych, które mogą być utworzone w przyszłości nie posiada i nie będzie posiadać akcji, udziałów ani tytułów uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym lub w instytucji wspólnego inwestowania oraz innych praw majątkowych związanych z prawem do otrzymania świadczenia jako założyciel (fundator) lub beneficjent fundacji, trustu lub innego podmiotu albo stosunku prawnego o charakterze powierniczym lub praw o podobnym charakterze.

Ani Spółka, ani istniejąca Spółka celowa lub Spółki celowe, które mogą być utworzone w przyszłości nie tworzy i nie będzie tworzyć podatkowej grupy kapitałowej. Ani Spółka, ani żadne ze Spółek celowych nie korzysta i nie będzie korzystać ze zwolnień, o których mowa w art. 17 ust. 1 punkt 34 i 34a ustawy o CIT.

Na dzień sprzedaży udziałów w Spółkach celowych Spółka spełniać będzie warunek, o którym mowa w art. 24m ust. 2 ustawy o CIT - tj. m.in. przed dniem zbycia udziałów w jakiejkolwiek ze Spółek celowych Spółka będzie posiadać te zbywane udziały przez nieprzerwany okres co najmniej 2 lat (Spółka będzie wyłącznym udziałowcem każdej ze Spółek celowych).

Spółka na dzień złożenia niniejszego wniosku posiada akcjonariuszy instytucjonalnych i innych, którzy mogą posiadać powyżej lub poniżej 5% ogólnej liczby głosów w Spółce.

Spółka będzie w posiadaniu informacji na temat bezpośrednich i pośrednich akcjonariuszy, którzy posiadają przynajmniej 5% ogólnej liczby głosów w Spółce.

Spółka publiczna co do zasady nie posiada informacji na temat tego, kto jest jej choćby bezpośrednim akcjonariuszem w sytuacji, w której nie posiada akcji dających mu prawo do co najmniej 5% głosów w organie stanowiącym spółki. Jedyne działanie jakie spółka publiczna może podjąć w celu ustalenia akcjonariuszy, którzy nie przekraczają progu 5% w ogólnej liczbie głosów, to zwrócić się z wnioskiem do Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych S.A. (dalej: "KDPW") o identyfikację wszystkich swoich akcjonariuszy bezpośrednich na podstawie art. 68j ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi ("ustawa o obrocie"). W związku z powyższym spółka publiczna może ustalić kompletną listę swoich akcjonariuszy bezpośrednich na wskazany przez spółkę publiczną dzień, przy czym dane są aktualne na koniec sesji giełdowej danego dnia.

W kolejnym dniu dane o akcjonariuszach bezpośrednich mogą ulec dezaktualizacji na skutek transakcji zawieranych przez akcjonariuszy, na które spółka nie ma wpływu. Wykaz akcjonariuszy jest w każdym wypadku przekazywany według stanu na datę wsteczną w stosunku do daty otrzymania wykazu.

Jest to jedyny sposób, w jaki spółka publiczna posiada możliwość weryfikacji wypełnienia warunku z art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e ustawy o CIT, tj. ustalenia listy akcjonariuszy. Strona może również cyklicznie sprawdzać wypełnienie powyższych okoliczności, w celu wykazania, że przedmiotowy warunek spełniony jest nieprzerwanie przez okres co najmniej 2 lat.

W praktyce Spółka nie ma jednak możliwości weryfikacji, czy jej akcjonariuszem pośrednim posiadającym mniej niż 5% akcji (np. dysponującym choćby 1 akcją) nie jest osoba lub podmiot z siedzibą na terytorium lub w kraju wymienionym w art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e tiret od jeden do trzy ustawy o CIT. Zważywszy na obecne uregulowania prawne, Spółka może uzyskać informacje o akcjonariuszach bezpośrednich oraz pośrednich w zakresie opisanym w niniejszym wniosku na dzień złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 24o ust. 1 ustawy o CIT.

Niemniej, Strona powzięła wątpliwości w zakresie spełnienia ustawowych możliwości zastosowania zwolnienia, o którym mowa w art. 24o ust. 1 ustawy o CIT w przypadku zbycia udziałów Spółki celowej.

W piśmie uzupełniającym z dnia 18 października 2023 r. Spółka wskazała, że będzie posiadać bezpośrednio na podstawie tytułu własności co najmniej 10% udziałów w kapitałach spółek zależnych - taka sytuacja przyjmowana jest przez Spółkę dla potrzeb niniejszego wniosku. Warunki opisane we wniosku będą spełnione przez spółkę nieprzerwanie przez okres co najmniej dwóch lat, poprzedzających dzień zbycia udziałów i uzyskanie przychodu z tego tytułu, w poszczególnych spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością.

Spółka jest w stanie ustalić swoich akcjonariuszy bezpośrednich korzystając z przysługujących jej instrumentów prawnych - tj. możliwości zwrócenia się do Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych o identyfikację wszystkich swoich akcjonariuszy bezpośrednich na podstawie art. 68j ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi. Mechanizm ten będzie wykorzystywany przez Spółkę w 2-letnim okresie poprzedzającym sprzedaż udziałów (akcji). W praktyce jest to jedyny sposób, w jaki spółka publiczna posiada możliwość weryfikacji wypełnienia warunku z art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e ustawy o CIT, tj. ustalenia listy akcjonariuszy. Niemniej, powyższe ustalenia dotyczą stanu na moment zamknięcia sesji giełdowej. Wynika to z faktu, że informacje przekazywane przez Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych przedstawiają stan na zakończenie notowań w danym dniu.

Niemniej, akcjonariusze bezpośredni oraz pośredni posiadający przynajmniej 5% ogólnej liczby głosów w Spółce z mocy prawa są obowiązani do poinformowania Spółki o tym fakcie. Ponadto, w przypadku gdy akcjonariuszem Spółki jest fundusz inwestycyjny zamknięty Spółka, z uwagi na tajemnicę zawodową (art. 280 ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi), nie będzie w stanie pozyskać informacji na temat uczestników tego funduszu (tj. poznania dalszej struktury właścicielskiej).

W zakresie akcjonariuszy pośrednich posiadających mniej niż 5% ogólnej liczby głosów w Spółce, z obiektywnych przyczyn, brak jest możliwości pozyskania informacji na ten temat. Wynika to z faktu, że Spółka jest podmiotem notowanym na Giełdzie Papierów Wartościowych. Zatem weryfikacja dalszej struktury właścicielskiej (akcjonariuszy pośrednich) posiadających mniej niż 5% ogólnej liczby głosów w Spółce jest obowiązkiem przekraczającym możliwości Spółki.

Ponadto, nie można wykluczyć, że w przyszłości inwestorem posiadającym akcje Spółki może być podmiot notowany na giełdzie (akcje Spółki są bowiem możliwe do nabycia w ramach wolnego obrotu). W praktyce oznacza to, że dalsza struktura właścicielska takiego inwestora (tj. jego akcjonariusze bezpośredni i pośredni) może również podlegać ciągłym zmianom z uwagi na handel akcjami inwestora. Zatem, nie będzie możliwe uzyskanie pełnej informacji na temat struktury własnościowej akcjonariuszy - w zakresie dalszej struktury właścicielskiej akcjonariatu (akcjonariuszy pośrednich).

Określony w art. 24m pkt 2 lit. e ustawy o CIT warunek spełnienia definicji spółki holdingowej, zgodnie z jego literalnym brzmieniem, wskazuje na konieczność identyfikacji przez Spółkę jej akcjonariuszy pośrednich. Należy jednak zaznaczyć, że warunek ten, w przypadku Spółki będącej podmiotem notowanym na Giełdzie Papierów Wartościowych, będzie w praktyce niemożliwy do realizacji.

W tym miejscu konieczne jest odwołanie do wypracowanego podejścia sądów administracyjnych, wedle którego nie można interpretować przepisów w taki sposób, aby ich efektem było nałożenie na beneficjenta obowiązków niemożliwych do zrealizowania. Mając na względzie powyższe, w ocenie Spółki, warunek o którym mowa w art. 24m pkt 2 lit. e ustawy o CIT (winno być art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e) powinien być interpretowany, w szczególności z perspektywy wykładni celowościowej, tj. uwzględniając przedstawioną we wniosku strukturę właścicielską, analizowanie pośredniego posiadania udziałów w Spółce (w świetle definicji spółki holdingowej), powinno się kończyć na poziomie bezpośredniego akcjonariatu spółki giełdowej, tj. bez uwzględnienia "dalszej struktury właścicielskiej akcjonariatu".

Na marginesie, Spółka w złożonym wniosku, przyjmując maksymalne możliwe działania w zakresie identyfikacji akcjonariuszy, wskazała, że jest w stanie pozyskać informacje na temat akcjonariuszy pośrednich posiadających co najmniej 5% ogólnej liczby głosów w Spółce. Niemniej, jeśli akcjonariuszem Spółki zostałby inny podmiot będący spółką publiczną notowaną na giełdzie lub alternatywnym systemie obrotu, Spółka nie będzie w stanie ustalić akcjonariuszy pośrednich.

Konkludując, Spółka nie jest w stanie jednoznacznie określić spełnienia warunku z art. 24m pkt 2 lit. e ustawy o CIT (winno być art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e) z uwagi na brak możliwości zidentyfikowania wszystkich akcjonariuszy pośrednich i bezpośrednich.

Niemniej, w sytuacji w jakiej znajduje się Spółka, w ocenie Wnioskodawcy, identyfikacja akcjonariuszy Spółki powinna kończyć się na akcjonariuszach bezpośrednich, tj. bez uwzględniania dalszej struktury właścicielskiej akcjonariatu (akcjonariuszy pośrednich).

W przypadku zbycia udziałów (akcji) przez Spółkę w spółce zależnej, Spółka na co najmniej 5 dni przed dniem zbycia udziałów (akcji) złoży właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego oświadczenie o zamiarze skorzystania ze zwolnienia określonego w art. 24o ustawy o CIT.

Według założeń Spółki, B. sp. z o.o. oraz spółki zależne tworzone w przyszłości (zwane we wniosku "Spółkami celowymi") nie będą posiadały co najmniej 50% wartości aktywów, bezpośrednio lub pośrednio, w postaci nieruchomości położonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub w postaci praw do takich nieruchomości.

Wnioskodawca sformułował następujące pytania:

Czy jeśli Spółka, zweryfikuje za pomocą dostępnych narzędzi prawnych opisanych powyżej, na dzień złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 24o ust. 1 ustawy o CIT, że:

a) żaden z jej akcjonariuszy bezpośrednich i pośrednich posiadających akcje S. uprawniające do prawa głosu podczas walnego zgromadzenia S. przekraczającego próg 5% ogólnej liczby głosów nie posiada siedziby lub zarządu lub zarejestrowania lub położenia na terytorium lub w kraju wymienionym w art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e tiret od jeden do trzy ustawy o CIT, oraz

b) żaden z jej akcjonariuszy bezpośrednich nie posiada siedziby lub zarządu lub zarejestrowania lub położenia na terytorium lub w kraju wymienionym w art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e tiret od jeden do trzy ustawy o CIT,

- może uznać, że spełnia przesłankę, o której mowa w art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e ustawy o CIT?

Zdaniem Wnioskodawcy, spółka publiczna posiada co do zasady aktualne dane na temat wszystkich swoich akcjonariuszy, zarówno pośrednich, jak i bezpośrednich, którzy znaleźli się w posiadaniu akcji dających co najmniej 5% ogólnej liczby głosów w spółce publicznej, bowiem podmioty te muszą zawiadomić spółkę publiczną o fakcie przekroczenia ww. progu i kolejnych progów wskazanych w ustawie.

Nieco odmiennie kształtuje się sytuacja akcjonariuszy, którzy nie przekraczają progu 5% ogólnej liczy głosów. Spółka publiczna co do zasady nie posiada informacji na temat tego, kto jest jej nawet bezpośrednim akcjonariuszem w sytuacji, w której nie posiada akcji dających mu prawo do co najmniej 5% głosów w organie stanowiącym spółki.

Dlatego też jedyne działanie jakie spółka publiczna może podjąć w celu ustalenia akcjonariuszy, którzy nie przekraczają progu 5% w ogólnej liczbie głosów, to zwrócić się z wnioskiem do KDPW o identyfikację wszystkich swoich akcjonariuszy bezpośrednich na podstawie art. 68j ust. 1 i 3 ustawy o obrocie.

Spółka publiczna może ustalić kompletną listę swoich akcjonariuszy bezpośrednich na wskazany przez spółkę publiczną dzień, przy czy dane są aktualne na koniec sesji giełdowej danego dnia. W kolejnym dniu dane o akcjonariuszach bezpośrednich mogą ulec dezaktualizacji na skutek transakcji zawieranych przez akcjonariuszy, na które spółka nie ma wpływu. Wykaz akcjonariuszy jest w każdym wypadku przekazywany według stanu na datę wsteczną w stosunku do daty otrzymania wykazu.

Jest to jedyny sposób, w jaki spółka publiczna posiada możliwość weryfikacji wypełnienia warunku z art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e ustawy o CIT, tj. ustalenia listy akcjonariuszy. S. może również cyklicznie sprawdzać wypełnienie powyższych okoliczności, w celu wykazania, że przedmiotowy warunek spełniony jest nieprzerwanie przez okres co najmniej 2 lat.

Za kluczowy dzień ustalenia kompletnej listy swoich bezpośrednich akcjonariuszy z punktu widzenia zwolnienia, o którym mowa w art. 24o ust. 1 ustawy o CIT należy uznać przede wszystkim dzień złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 24o ust. 1 ustawy o CIT. W tym bowiem dniu podatnik (będący spółką publiczną) składa oświadczenie, o tym że zamierza skorzystać ze zwolnienia podatkowego, czym czyni skutecznym ewentualny fakt samego zwolnienia.

Biorąc zatem powyższe pod uwagę w ocenie S., S. jako spółka publiczna, której akcje dopuszczone są do obrotu na rynku regulowanym może podjąć wyłącznie następujące działania celem ustalenie spełnienia przesłanki, o której mowa w art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e ustawy o CIT:

- po pierwsze, weryfikacja na dzień złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 24o ust. 1 ustawy o CIT siedziby lub zarządu lub zarejestrowania lub położenia akcjonariuszy bezpośrednich oraz akcjonariuszy pośrednich, którzy posiadają akcje uprawniające poszczególnych akcjonariuszy do prawa głosu podczas walnego zgromadzenia S. przekraczającego próg 5% ogólnej liczby głosów;

- po drugie, weryfikacja na dzień złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 24o ust. 1 ustawy o CIT siedziby lub zarządu lub zarejestrowania lub położenia akcjonariuszy bezpośrednich S.

Powyższe działania zgodnie z przepisami prawa, w tym ustawą o ofercie, ustawą o obrocie, Kodeksem spółek handlowych stanowią jedyną prawnie dopuszczalną formę weryfikacji akcjonariuszy spółki publicznej i ich pochodzenia.

Zatem w ocenie S. podjęcie ww. działań i ustalenie, że żaden z akcjonariuszy ustalonych w ten sposób nie posiada siedziby lub zarządu lub zarejestrowania lub położenia na terytorium lub w kraju wymienionym w art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e tiret od jeden do trzy ustawy o CIT, powoduje że S. może w sposób uprawniony skorzystać ze zwolnienia, o którym mowa w art. 24o ust. 1 ustawy o CIT, pod warunkiem spełnienia pozostałych przesłanek do uznania S. za spółkę holdingową oraz złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 24o ust. 1 ustawy o CIT.

W świetle powyższego Dyrektor KIS wydał interpretację indywidualną z dnia 23 listopada 2023 r., o której mowa na wstępie, uznając stanowisko Wnioskodawcy w części za nieprawidłowe.

W uzasadnieniu organ uznał, że określony w art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e ustawy o CIT, warunek spełnienia definicji spółki holdingowej, jako wpływający pośrednio na uzyskanie prawa do zwolnienia określonego w art. 24o ust. 1 ustawy o CIT, należy w pierwszej kolejności rozpatrywać zgodnie z jego literalnym brzmieniem.

Zgodnie z jego treścią, udziałów w Spółce nie może posiadać, pośrednio lub bezpośrednio, udziałowiec (akcjonariusz) mający siedzibę lub zarząd lub zarejestrowany lub położony na terytoriach lub w krajach określonych w tym przepisie tj. w tzw. raju podatkowym, kraju wskazanym w unijnym wykazie jurysdykcji niechętnych współpracy do celów podatkowych, kraju z którym Polska lub UE nie zawarła umowy będącej podstawą wymiany informacji.

Przedstawiony opis wskazuje, że nie są Państwo w stanie pozyskać informacji nt. danych wszystkich pośrednich i bezpośrednich udziałowców (akcjonariuszy) w Spółce. Zatem, na podstawie przedstawionego we wniosku opisu zdarzenia przyszłego, nie można wykluczyć, że pośrednimi oraz bezpośrednimi udziałowcami (akcjonariuszami) w Spółce będą również podmioty mające siedzibę lub zarząd lub zarejestrowane, położone na terytoriach lub w krajach określonych w art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e ustawy CIT (tj. w tzw. "raju podatkowym", kraju wskazanym w unijnym wykazie jurysdykcji niechętnych współpracy do celów podatkowych lub kraju z którym Polska lub UE nie zawarła umowy będącej podstawą wymiany informacji).

Powyższe uniemożliwia ocenę przedstawionego stanowiska jako prawidłowe. W związku z tym, nie spełniają Państwo jednego z warunków zawartych w definicji spółki holdingowej, co skutkuje brakiem możliwości zwolnienia dochodu z tytułu zbycia udziałów krajowych spółek zależnych na podstawie art. 24o ust. 1 ustawy o CIT.

Z ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych nie wynika, aby analizowanie bezpośredniego i pośredniego posiadania udziałów w spółce holdingowej (w świetle art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e ustawy o CIT) powinno dotyczyć jedynie akcjonariuszy bezpośrednich w Spółce lub akcjonariuszy posiadających akcje Spółki uprawniające do prawa głosu podczas walnego zgromadzenia Spółki przekraczającego próg 5% ogólnej liczby głosów, tj. bez uwzględnienia "dalszej struktury właścicielskiej akcjonariatu". Należy zatem stwierdzić, że zgodnie z przedstawionym opisem zdarzenia przyszłego nie mogą Państwo uznać, iż spełniają przesłankę o której mowa w art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e ustawy o CIT.

Zauważyć należy, że w uzasadnieniu wprowadzanych zmian w zakresie spółek holdingowych (Druk sejmowy 1532) w odniesieniu do ograniczenia zakresu definicji spółek zależnych, wskazano, że ma to na celu objęcie reżimem holdingowym tzw. struktur jednopoziomowych (o stosunkowo prostej strukturze powiązań właścicielskich). Proponowane podejście ma utrudnić wykorzystywanie tego typu powiązań do niedozwolonych optymalizacji. Przedstawiona we wniosku struktura ma charakter wielopoziomowy, przez co nie można zidentyfikować wszystkich pośrednich udziałowców Spółki, co ze względu na powyższe uniemożliwia skorzystanie z preferencji podatkowych przewidzianych dla spółki holdingowej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona Skarżąca zaskarżonej interpretacji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 24o ust. 1 w zw. z art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e) ustawy o CIT przez niezasadne uznanie, że cel przepisu wykluczającego z definicji spółek holdingowych spółki, których pośrednimi udziałowcami (akcjonariuszami) są podmioty mające siedzibę lub zarząd lub będące zarejestrowane lub położone w rajach podatkowych, a wyrażający się w ograniczeniu transferu zysków ze sprzedaży udziałów (akcji) do wielopoziomowych, potencjalnie nietransparentnych grup podmiotów, jest celem zgodnym z ratio legis przepisów regulujących reżim zwolnienia z opodatkowania polskich spółek holdingowych, podczas gdy wnioski płynące z wykładni celowościowej niniejszych przepisów, wskazują, że cel ten jest nie do pogodzenia z punktu widzenia racjonalnie działającego ustawodawcy;

- art. 24o ust. 1 w zw. z art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e) ustawy o CIT z uwagi na pominięcie właściwych wniosków płynących z prawidłowej wykładni celowościowej (dyrektywy wykładni pro-gospodarczej) niniejszych przepisów poprzez niezasadne uznanie, że sposób weryfikacji za pomocą dostępnych narzędzi prawnych akcjonariuszy bezpośrednich i pośrednich Spółki nie pozwala na stwierdzenie, że na dzień złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 24a ust. 1 ustawy o CIT spełniona jest przesłanka, o której mowa w art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e tej ustawy;

- art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 z późn. zm., dalej: "Konstytucja RP") w zw. z art. 24o ust. 1 oraz art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e) ustawy o CIT przez uznanie, że Spółka nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania , dochodu z tytułu zbycia udziałów w krajowych spółkach zależnych, ponieważ w stanie faktycznym wniosku nie wskazała, że jej pośrednimi udziałowcami (akcjonariuszami) nie są podmioty mające siedzibę lub zarząd lub będące zarejestrowane lub położone w rajach podatkowych, w krajach wskazanych w wykazie jurysdykcji niechętnych współpracy do celów podatkowych lub w krajach, z którymi Polska lub UE nie zawarła umowy będącej podstawą wymiany informacji - (dalej: "Raje podatkowe"), podczas gdy pozyskanie tego typu informacji przez Spółkę jest z obiektywnych przyczyn niemożliwe do wykonania, zaś Organ pomijając tę okoliczność naruszył zasadę impossibilium nulla obiigatio est, co narusza konstytucyjną zasadę ochrony zaufania do państwa i prawa;

b. Wadliwość formalnoprawną wynikającą z naruszenia przepisów postępowania, która mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

- art. 14c § 1 i 2, art. 14h w zw. z art. 120, art. 121 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacji podatkowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 ze zm., dalej "O.p.") oraz art. 2 Konstytucji RP, przez pominięcie i nie odniesienie się do przeważającej części argumentacji przedstawionej przez Spółkę we wniosku o wydanie Interpretacji, podczas gdy w przypadku negatywnej oceny stanowiska wnioskodawcy szczególnego znaczenia nabiera uzasadnienie prawne interpretacji indywidualnej, które musi być wyczerpujące i odnoszące się do wszystkich istotnych argumentów przedstawionych przez wnioskodawcę;

- art. 14h w związku z art. 180, art. 187 § 1, art. 191 i art. 122 O.p. przez niezasadne zastosowanie przez Organ instytucji domniemania faktycznego celem dokonania nieuprawnionego ustalenia elementu stanu faktycznego, a wyrażającego się w stwierdzeniu, że skoro nie można wykluczyć, że pośrednimi udziałowcami (akcjonariuszami) Spółki będą również podmioty mające siedzibę lub zarząd lub będące zarejestrowane w Rajach podatkowych, to przyjąć należy, że fakt ten został udowodniony, podczas gdy zastosowanie instytucji domniemania faktycznego nie stanowi przedmiotu postępowania w sprawie wydania indywidualnej interpretacji podatkowej, a Organ wykorzystując ten instrument prawny bezpodstawnie orzekł w zakresie materii zarezerwowanej dla postępowania kontrolnego lub postępowania podatkowego.

W związku z podniesionymi zarzutami, wniesiono o uchylenie zaskarżonej interpretacji w całości i o przyznanie zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ interpretacyjny podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. W zakresie zarzutów skargi, uznał je za bezpodstawne i powołał się na treść zaskarżonej interpretacji. W konsekwencji organ nie znalazł podstaw do uchylenia wydanej interpretacji indywidualnej i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2022 poz. 2492 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach, których katalog został wymieniony w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a."). W określonych przez ten przepis przedmiotowych granicach kognicji sądów administracyjnych, mieści się m.in. orzekanie w sprawach skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego, wydane w indywidualnych sprawach (art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a.).

W sprawach tych, stosownie do art. 57a p.p.s.a., skarga może zostać oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny, co do zastosowania przepisu prawa materialnego.

Sąd bada zgodność zaskarżonej interpretacji indywidualnej z prawem materialnym i przepisami postępowania, wyłącznie w zakresie wyznaczonym zarzutami skargi i wskazaną w niej podstawą prawną. W rezultacie, rozpoznając skargę na interpretację indywidualną, wojewódzki sąd administracyjny nie może przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, uwzględnić naruszeń prawa innych, niż wskazane w tej skardze, nawet jeżeli takie naruszenia dostrzeże (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 styczna 2018 r., sygn. I FSK 1576/16, Lex nr 2463071).

Na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4-4b, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą, opinię, o której mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, lub odmowę wydania tych opinii albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. Art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., stanowi zaś, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę (art. 151 p.p.s.a.).

Kontrola sądu administracyjnego w swojej istocie, polega na ocenie, czy za podstawę udzielonej interpretacji podatkowej, posłużył stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe, przedstawione przez podatnika we wniosku o interpretację, jeśli tak, to czy organ prawidłowo zinterpretował przepisy prawa.

Dokonując kontroli zaskarżonej interpretacji indywidualnej, w której uznano stanowisko Skarżącej w części za nieprawidłowe.

Wątpliwości będące przedmiotem wniosku dotyczą spełnienia warunku określonego w art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e ustawy o CIT.

W warstwie merytorycznej sporna jest kwestia czy spółki, które mają rozproszony akcjonariat nie muszą badać, czy ich udziałowcy mają powiązania z rajami podatkowymi, aby móc skorzystać ze zwolnienia podatkowego dywidend oraz dochodu ze sprzedaży udziałów bądź akcji.

Biorąc pod uwagę stanowisko organów wyartykułowane w zaskarżonym akci Spółki, których udziałowiec lub akcjonariusz jest notowany na giełdzie, nie mają szans, by skorzystać z obowiązujących od 2022 r. zwolnień z opodatkowania dywidend i dochodu ze sprzedaży udziałów lub akcji.

Problemem w zastosowaniu zwolnienia z zysków kapitałowych przy sprzedaży udziałów przez polską spółkę holdingową jest jeden z wymogów ustawowych. Wymaga on szczegółowej znajomości wszystkich pośrednich udziałowców spółki holdingowej - do dwóch lat przed sprzedażą udziałów spółki zależnej. Na spełnienie tego warunku, spółka holdingowa nie ma żadnego wpływu. Formalnie eliminuje to ze zwolnienia jakiekolwiek struktury z wykorzystaniem giełd papierów wartościowych czy funduszy inwestycyjnych. W praktyce zaś powoduje, że zastosowanie zwolnienia przez spółki holdingowe z zagranicznymi udziałowcami jest ekstremalnie trudne w realizacji lub wręcz niemożliwe.

W tym miejscu Sąd wskazuje, że podziela stanowisko tutejszego sądu odnośnie tożsamego problemu a zawarte w wyroku z dnia 4 kwietnia 2023 r. (sygn. akt III SA/Wa 2245/22) i uznaje je za swoje.

Na podstawie ustawy z dnia 7 października 2022 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2022.2180) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2023 r. zmianie uległo brzmienie art. 24m u.p.d.o.p. zgodnie z art. 24m. 1. Ilekroć w niniejszym rozdziale jest mowa o: 1) krajowej spółce zależnej - oznacza to spółkę zależną będącą spółką z ograniczoną odpowiedzialnością albo spółką akcyjną, będącą podatnikiem, o którym mowa w art. 3 ust. 1; 2) spółce holdingowej - oznacza to spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, prostą spółkę akcyjną albo spółkę akcyjną będącą podatnikiem, o którym mowa w art. 3 ust. 1, spełniającą łącznie następujące warunki: a) posiada bezpośrednio na podstawie tytułu własności co najmniej 10% udziałów (akcji) w kapitale spółki zależnej, b) nie jest spółką tworzącą podatkową grupę kapitałową, c) nie korzysta ze zwolnień podatkowych, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 34 i 34a, d) prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą, przy czym przepis art. 24a ust. 18 stosuje się odpowiednio, e) udziałów (akcji) w tej spółce nie posiada, pośrednio lub bezpośrednio, udziałowiec (akcjonariusz) mający siedzibę lub zarząd lub zarejestrowany lub położony na terytorium lub w kraju: – wymienionym w przepisach wydanych na podstawie art. 11j ust. 2, – wskazanym w unijnym wykazie jurysdykcji niechętnych współpracy do celów podatkowych przyjmowanym przez Radę Unii Europejskiej, o którym mowa w art. 86a § 10 pkt 1 Ordynacji podatkowej, – z którym Rzeczpospolita Polska nie ratyfikowała umowy międzynarodowej, w szczególności umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, albo Unia Europejska nie ratyfikowała umowy międzynarodowej, stanowiącej podstawę do uzyskania od organów podatkowych tego państwa informacji podatkowych; 3) spółce zależnej - oznacza to spółkę spełniającą łącznie następujące warunki: a) co najmniej 10% udziałów (akcji) w kapitale tej spółki posiada bezpośrednio na podstawie tytułu własności spółka holdingowa, b) (uchylona), c) nie posiada tytułów uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym lub w instytucji wspólnego inwestowania oraz innych praw majątkowych związanych z prawem do otrzymania świadczenia jako założyciel (fundator) lub beneficjent fundacji, trustu lub innego podmiotu albo stosunku prawnego o charakterze powierniczym lub praw o podobnym charakterze, d) nie jest spółką tworzącą podatkową grupę kapitałową, e) (uchylona); 4) ,zagranicznej spółce zależnej - oznacza to spółkę zależną będącą spółką, która spełnia łącznie następujące warunki: a) ma osobowość prawną, b) podlega w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania, i nie korzysta ze zwolnienia z tego opodatkowania, c) nie ma siedziby ani zarządu i nie jest zarejestrowana ani położona na terytorium lub w kraju: – wymienionym w przepisach wydanych na podstawie art. 11j ust. 2, – wskazanym w unijnym wykazie jurysdykcji niechętnych współpracy do celów podatkowych przyjmowanym przez Radę Unii Europejskiej, o którym mowa w art. 86a § 10 pkt 1 Ordynacji podatkowej, – z którym Rzeczpospolita Polska nie ratyfikowała umowy międzynarodowej, w szczególności umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, albo Unia Europejska nie ratyfikowała umowy międzynarodowej, stanowiącej podstawę do uzyskania od organów podatkowych tego państwa informacji podatkowych. Ust. 2 Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się, jeżeli na dzień poprzedzający uzyskanie przychodów z dywidend albo zbycia udziałów (akcji) warunki określone w ust. 1 pkt 1-4 są spełnione nieprzerwanie przez okres co najmniej 2 lat.

Na wstępie wyjaśnić należy, że od 1 stycznia 2022 r. do polskiego porządku prawnego wprowadzono instytucję Polskiej Spółki Holdingowej (PSH). Regulacja jest skierowana do polskich spółek holdingowych, które posiadają krajowe lub zagraniczne spółki zależne. PSH jest alternatywą dla podatkowej grupy kapitałowej (PGK) oraz zwolnień w ramach specjalnej strefy ekonomicznej lub Polskiej Strefy Inwestycji. Regulacja w obecnym kształcie opiera się na dwóch filarach: 1) zwolnieniu z podatku dochodowego od osób prawnych (CIT) 95% dywidendy wypłacanej spółce holdingowej przez spółkę zależną oraz 2) pełnym zwolnieniu z tego podatku zysków pochodzących ze zbycia udziałów (akcji) w spółkach zależnych. Pozostała część dywidendy (5%) nie jest obecnie objęta zwolnieniem wynikającym z dyrektywy Rady 2011/96/UE, przez co podlega opodatkowaniu CIT w Polsce na zasadach ogólnych według stawki 19%. Głównym pierwotnym warunkiem utworzenia PSH jest posiadanie na podstawie tytułu własności przez spółkę holdingową co najmniej 10% udziałów lub akcji w spółce zależnej przez okres minimum roku. Co więcej, spółka holdingowa nie może korzystać ze zwolnień przewidzianych w u.p.d.o.p. oraz musi prowadzić "rzeczywistą działalność" w rozumieniu przepisów o zagranicznych spółkach kontrolowanych. Szereg wymogów ustanowiono również w odniesieniu do spółki zależnej PSH. Wśród nich wymienia się m.in. wymóg braku posiadania więcej niż 5% udziałów (akcji) w kapitale innej spółki czy niekorzystania ze zwolnień podatkowych. Nie jest sporne między stronami, że w przyjętym przepisie ustawodawca przewidział również ograniczenia co do udziałowców/ akcjonariuszy spółki holdingowej. Udziałów/ akcji w PSH nie może bowiem posiadać pośrednio lub bezpośrednio udziałowiec mający siedzibę lub zarząd w kraju stosującym szkodliwą konkurencję podatkową albo w kraju, z którym Polska albo Unia Europejska nie podpisały umowy stanowiącej podstawę do wymiany informacji podatkowych. Na podkreślenie zasługuje to, że celem wprowadzenia do polskiego systemu instytucji spółki holdingowej było zachęcenie inwestorów do inwestowania przez polskie spółki w inne podmioty oraz do lokowania spółek holdingowych w Polsce. W założeniu wprowadzenie przepisów miało stworzyć korzystne warunki dla polskich przedsiębiorców do tworzenia grup kapitałowych celem zatrzymania "kapitału" w Polsce. Jednocześnie nowe przepisy miały zachęcać "obcy" kapitał do inwestowania w Polsce. Korzystanie z przepisów o Polskiej Spółce Holdingowej miało stanowić alternatywą wobec rozwiązań przyjętych dla podatkowej grupy kapitałowej (art. 1a u.p.d.o.p.), która nie jest powszechnym rozwiązaniem w polskich realiach. Przepisy dotyczące podatkowej grupy kapitałowej stanowiły do momentu wprowadzenia tzw. Polskiej Spółki Holdingowej w zasadzie jedyne rozwiązanie przewidziane w polskim ustawodawstwie podatkowym dla holdingów. W praktyce w większości państw UE istnieją regulacje podatkowe przewidziane dla grup holdingowych. Niemniej jednak nie istnieje jedno rozwiązanie, które ujednoliciłoby politykę fiskalną w tym zakresie, aczkolwiek przyznać należy, że część rozwiązań zawartych we wprowadzonych przepisach wynika z zapisów Dyrektywy 2004/109/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie harmonizacji wymogów dotyczących przejrzystości informacji o emitentach, których papiery wartościowe dopuszczane są do obrotu na rynku regulowanym oraz zmieniająca dyrektywę 2001/34/WE Document 32004L0109.

Ze opisu zdarzenia przyszłego zaprezentowanego we wniosku wynikało, że Skarżąca w opisie zdarzenia przyszłego posiada akcjonariuszy instytucjonalnych i innych, którzy mogą posiadać powyżej lub poniżej 5% ogólnej liczby głosów w Spółce. Skarżąca podkreśliła również, że będzie w posiadaniu informacji na temat bezpośrednich i pośrednich akcjonariuszy, którzy posiadają przynajmniej 5% ogólnej liczby głosów w Spółce. Skarżąca jest spółką publiczną, w praktyce niemożliwe jest jednoznaczne określenie kto jest akcjonariuszem spółki w danym czasie. Możliwości spółki publicznej w zakresie ustalenia akcjonariuszy, którzy nie przekraczają progu 5% w ogólnej liczbie głosów ograniczają się jedynie do zwrócenia się z wnioskiem do Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych S.A. (dalej: "KDPW") o identyfikację wszystkich swoich akcjonariuszy. spółka publiczna może ustalić kompletną listę swoich akcjonariuszy bezpośrednich na dany dzień, przy czym dane te są aktualne na koniec sesji giełdowej danego dnia. W konsekwencji w następnym dniu niniejsze informacje mogą ulec dezaktualizacji na skutek transakcji zawieranych przez akcjonariuszy na rynku, na które spółka nie ma wpływu. W takiej sytuacji, należy podkreślić, że w obecnym stanie prawnym niemożliwe jest ustalenie aktualnej liczby akcjonariuszy spółki publicznej, którzy nie przekraczają progu 5% w ogólnej liczbie głosów.

W opisanym stanie faktycznym Spółka wskazała, że jest to jedyny sposób w jaki spółka publiczna mogłaby zweryfikować wypełnienie warunku z art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e ustawy o CIT, tj. ustalenia listy akcjonariuszy. Spółka może również cyklicznie sprawdzać wypełnienie powyższych okoliczności, w celu wykazania, że przedmiotowy warunek spełniony jest nieprzerwanie przez okres co najmniej 2 lat. Natomiast w obecnym stanie prawnym, zdaniem Skarżącej, nie ma żadnej możliwości weryfikacji czy jej akcjonariuszem pośrednim posiadającym mniej niż 5% akcji nie jest osoba lub podmiot z siedzibą na terytorium lub w kraju wymienionym w art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e tiret od jeden do trzy ustawy o CIT.

Spółka nie jest w stanie uzyskać informacji na temat danych wszystkich (w tym pośrednich) akcjonariuszy. Ponadto struktura właścicielska może również podlegać ciągłym zmianom z uwagi na ciągły handel ich akcjami. Tym samym, nie jest możliwe uzyskanie pełnej informacji na temat struktury własnościowej akcjonariuszy.

W ocenie Sądu stanowisko Skarżącej w tej kwestii jest słuszne. Analiza przesłanek dotyczących uzyskania statusu polskiej spółki holdingowej wskazuje, że poprzez wymóg uzyskania informacji o statusie wszystkich rozproszonych udziałowców (akcjonariuszy), w tym podmiotów notowanych na giełdach i pośrednio także osób fizycznych nałożono na Skarżący podmiot obowiązki niemożliwe do wykonania. Nie można zatem interpretować przepisów w taki sposób, aby ich efektem było nałożenie na beneficjenta obowiązków niemożliwych do zrealizowania. Podnieść należy, że Spółka zasadnie w tym przedmiocie odwołała się do stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawionego w wyroku z dnia 23 kwietnia 2013 r., sygn. II GSK 51/12, nie można dokonywać wykładni prawa, której rezultat prowadziłby do nałożenia na podmiot obowiązków niemożliwych do wykonania. Nie można zatem interpretować przepisów w taki sposób, aby ich efektem było nałożenie na beneficjenta obowiązków niemożliwych do zrealizowania. Takie działanie prowadzi wprost do naruszenia wyrażonej wart. 2 Konstytucji zasady zaufania do państwa i prawa. W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2007 r., sygn. akt K 8/07 wskazano m.in., że "należy zaznaczyć, że ustawodawca nie może nakładać na adresatów prawa obowiązków niemożliwych do wykonania". Inaczej rzecz ujmując, prawo nie może, zgodnie z zasadą impossibilium nulla obligatio, nakładać na obywateli obowiązków niemożliwych do spełnienia. Trybunał Konstytucyjny w swym orzecznictwie przyjął, że nie ogranicza on zakresu oddziaływania zasady ochrony zaufania wyłącznie do procesu stanowienia prawa, gdyż wyraźnie akcentuje potrzebę ochrony zaufania obywateli również w procesie stosowania prawa. TK ustalił, że ochronie konstytucyjnej podlega nie tylko zaufanie obywateli "(...) do litery prawa, ale przede wszystkim do sposobu jego interpretacji przyjmowanej w praktyce stosowania prawa przez organy państwa" (por. E. Morawska, Klauzula państwa prawnego w Konstytucji RP na tle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Dom Organizatora, Toruń 2003, s. 349, także wyroki TK z dnia 27 listopada 2007 r., sygn. akt U 11/97, OTK ZU Nr 5-6 (14-15)/1997, s. 475 oraz z dnia 9 października 2001 r., sygn. akt SK 8/00, OTK ZU Nr 7 (45)/2001, s. 1035). Nie mogą zatem ani organy administracji, ani też sądy dokonywać wykładni przepisów prawa, która prowadziłaby do nałożenia obowiązków niemożliwych do wykonania.

Podnieść należy, że oczekiwanie przez organy podatkowe na przedstawienie przez podmiot starający się o przymiot polskiej spółki holdingowej, a także w konsekwencji o prawo do zastosowania zwolnienia, w sytuacji istnienia inwestorów giełdowych, których liczba i poziom inwestycji kapitałowych zmienia się w sposób dynamiczny uznać należy za wymóg o charakterze nieproporcjonalnym do celu wprowadzonej instytucji.

Na podkreślenie nadto zasługuje to, że nie sposób także uznać, że podmiot taki nie spełnia wszystkich przesłanek określonych w przepisach prawa. Można także założyć, że może istnieć potencjalna sytuacja, w której mimo braku informacji ze strony akcjonariuszy rozproszonych spełniają oni warunki ustawowe tj. nie posiadają siedziby lub zarządu lub rejestracji w tzw. raju podatkowym. Zdaniem Sądu wymóg określony w art. art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e) u.p.d.o.p. w zakresie wykazania przez wszystkich udziałowców (akcjonariuszy) na wszystkich pośrednich poziomach struktury holdingowej jest nieproporcjonalny i sprzeczny z wykładnią celowościową wprowadzonych do u.p.d.o.p. przepisów dotyczących polskiej spółki holdingowej.

Wprowadzenie tak rygorystycznego, formalistycznego warunku wobec podmiotów, których część udziałowców (akcjonariuszy) jest notowanych na giełdach papierów wartościowych stanowi swojego rodzaju pułapkę dla podatników tego rodzaju i jest sprzeczne z wykładnią dynamiczną i pro gospodarczą przepisów prawa podatkowego.

Podnieść należy, że taka wykładnia stanowi jedną z dyrektyw wykładni, która dopuszcza rekonstruowanie norm prawa podatkowego przy dostosowaniu ich do bieżących warunków prowadzenia działalności gospodarczej i zasad ekonomiki życia społecznego zob. B. Brzeziński, H. Filipczyk. "Dyrektywa wykładni gospodarczej jako postulat wykładni operatywnej prawa podatkowego (cz.1)". "Prawo i Podatki" 2010, nr 7, s. 1-3. Warto wskazać przy tym na wyrażany w literaturze podgląd, że wykładnia gospodarcza rozumiana jako doktryna, która ma służyć zwalczaniu unikania opodatkowania (tzn. koncepcja wykładni "antyabuzywnej") traci rację bytu właśnie z uwagi na wprowadzenie do polskiego porządku prawnego z dniem 15.07.2016 r. klauzuli ogólnej przeciwko unikaniu opodatkowania. Wydaje się, że skoro organy podatkowe mają nowe narzędzie do walki z optymalizacją podatkową, stosowanie w tym celu wykładni gospodarczej (antyabuzywnej) jest już zbędne, nawet jeżeli przyjmiemy, że uprzednio było ono dopuszczalne w świetle prawa - zob. N. Kociak. "Wykładnia gospodarcza w orzecznictwie sądów administracyjnych". PP 2018/4/42-47, dostępne na platformie LEX.

W ocenie Sądu zasadne jest stanowisko zgodne z wykładnią celowościową art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e u.p.d.o.p. pomijające wykładnię literalną tego przepisu, że uwzględniając przedstawioną we wniosku strukturę właścicielską, analizowanie pośredniego posiadania udziałów w Spółce (w świetle lit. e ww. definicji spółki holdingowej), powinno się kończyć na poziomie spółki giełdowej, tj. bez uwzględnienia "dalszej struktury właścicielskiej akcjonariatu".

Mając na względzie powyższe argumenty, należy stwierdzić, że sposób weryfikacji za pomocą dostępnych narzędzi prawnych w świetle prawidłowej wykładni celowościowej analizowanych przepisów akcjonariuszy bezpośrednich i pośrednich Spółki pozwala na stwierdzenie, że na dzień złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 24a ust 1 ustawy o CIT spełniona jest przesłanka, o której mowa w art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e tej ustawy, przez co konkluzje Organu w analizowanym zakresie są błędne.

Odmienne rozumienie ww. przepisów przez Organ, prowadziłoby do de facto pozbawienia możliwości skorzystania z preferencji przez spółki holdingowe w strukturach wielopoziomowych, które w praktyce są jedną z najczęstszych form organizacyjnych struktur holdingowych. Interpretacja spornego przepisu dokonana przez Organ powoduje, że preferencyjnym reżimem opodatkowania objęte zostają wyłącznie lokalne i niektóre regionalne grupy kapitałowe. Wymóg aby Spółka przedstawiła informacje dotyczące udziałowców pośrednich, w sytuacji gdy Skarżąca jest spółką publiczną i jej udziałowcy zmieniają się w sposób dynamiczny, należy uznać za wymóg niemożliwy do spełnienia który narusza konstytucyjną zasadę ochrony zaufania do państwa i prawa.

Należy uznać, że wymóg określony w art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e) ustawy o CIT w zakresie wykazania przez wszystkich udziałowców (akcjonariuszy) na wszystkich pośrednich poziomach struktury holdingowej jest nieproporcjonalny oraz narusza zasadę impossibilium nulla obligatio est. We wskazanym zakresie, wykładnia tego przepisu podejmowana przez Organ narusza zasadę zaufania do państwa i prawa.

Mając na uwadze powyższe, Spółka pragnie wskazać, iż przeprowadzona przez organ w skarżonej interpretacji wykładnia art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 24o ust. 1 oraz z art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e) ustawy o CIT jest błędna, co skutkuje wydaniem niekorzystnej dla Spółki Interpretacji.

Warto w tym miejscu odwołać się do poglądów zaprezentowanych w podobnych sprawach. Przykładowo w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 3 stycznia 2020 r., sygn. akt III SA/Wa 1276/19 (nieprawomocne) wskazano, że podmiot wypłacający należności, które stanowią przedmiot opodatkowania podatkiem u źródła, nie jest zobowiązany do jego poboru w przypadku braku możliwości zweryfikowania tożsamości odbiorcy należności - inwestorów. Sprawa dotyczyła instytucji finansowej, która pozyskuje środki w ramach finansowania dłużnego w formie emisji euroobligacji. Z uwagi na rozliczanie transakcji za pośrednictwem wyspecjalizowanych izb, spółka nie posiadała informacji dotyczących tożsamości podmiotów otrzymujących wypłacane odsetki. W ocenie instytucji finansowej stanowi to podstawę braku powstania obowiązków właściwych dla płatnika podatku u źródła. Na zasadę impossibilium nulla obligatio est wielokrotnie powoływały się sądy administracyjne sprawach dotyczących podstawy wymiary w podatku od nieruchomości elektrowni wiatrowych w stanie prawnym obowiązującym od 1 stycznia 2017 r. Sądy wskazywały, że literalne odczytanie przepisu art. 4 ust. 5 u.p.o.l. prowadzi do wniosku, że jeżeli nie ma tożsamości pomiędzy budowlą lub jej częścią będącą przedmiotem opodatkowania podatkiem od nieruchomości a środkiem trwałym, od którego dokonywane są odpisy amortyzacyjne, podstawę opodatkowania powinna stanowić wartość rynkowa. Powołany przepis nie przewiduje, a przez to przyjąć należy, że nie dopuszcza, rekonstruowania wartości budowli lub ich części poprzez operacje rachunkowe uwzględniające wartość początkową środków trwałych mogących wchodzić w skład tych budowli. Uznać bowiem należy, że racjonalny ustawodawca podatkowy dostrzegł brak podstaw do nakładania na podatników podatku od nieruchomości dodatkowych obowiązków dotyczących sposobu ustalania podstawy opodatkowania w przypadku elektrowni wiatrowych. Tym bardziej, że nie sposób wykluczyć sytuacji, że również po zsumowaniu wartości poszczególnych środków trwałych nie będzie możliwe prawidłowe ustalenie wartości budowli w postaci elektrowni wiatrowej. Podatnicy, w rozpatrywanych sprawach, wskazywali wyraźnie, że nie jest możliwe określenie wartości początkowej budowli z uwagi na to, że do rejestru środków trwałych wprowadzone zostały środki trwałe, zawierające wydatki na budowlę w rozumieniu przepisów o podatku od nieruchomości), ale także na inne elementy, niestanowiące budowli. Nie było zatem możliwe określenie wymaganej przez przepisy ustawy o podatkach i opłatach lokalnych podstawy podatkowania dla danej budowli w oparciu o wartość początkową środków trwałych. W wyrokach sądy administracyjne potwierdziły, że w takiej sytuacji, pomimo, że wydatki na budowlę są w istocie przedmiotem amortyzacji, wobec braku obiektywnej możliwości określenia podstawy opodatkowania w ten sposób, należy przyjąć alternatywne podejście (analogicznie jak w sprawie Spółki tak i w przywołanych sprawach, Sądy przyznały, że nie można żądać niemożliwego, tak jak chciały tego organy podatkowe). Co podkreślały Sądy, zmiana definicji przedmiotu opodatkowania, w przypadku braku ustawowo określonego obowiązku, nie może oznaczać dla podatnika konieczności daleko idących, a co najistotniejsze - niemożliwych - modyfikacji istniejących zapisów w księgach podatkowych- vide wyroki NSA z 4.11.2020 r., sygn. akt II FSK 1088/18, z 17.07.2020 r. sygn. akt II FSK 2561/19, z 26.11.2019 r. sygn. akt II FSK 199/19; z 15.01.2020 r. sygn. akt II FSK 352/18; z 23.01.2020 r., sygn. akt II FSK 353/18; z 31.01.2020 r., sygn. akt II FSK 426/18; z 4.02.2020 r. sygn. akt II FSK 2584/19; z 12.02.2020 r. sygn. akt II FSK 796/18; z 6.03.2020 r., sygn. akt II FSK 1259/18. Z kolei w wyroku z dnia 19.10.2016 r., sygn. akt III SA/Wa 2451/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że skrajnie literalna wykładnia przepisu określającego moment powstania obowiązku podatkowego w odniesieniu do zaliczek na poczet wykonania usług turystyki rozliczanych w procedurze VAT marża narusza zasadę zakazującą interpretowania przepisów w taki sposób, że wynikają z nich obowiązki niemożliwe do spełnienia (impossibilium nulla obligatio est). Przy wykładni zaprezentowanej w zaskarżonej interpretacji podatnik nie będzie mógł odprowadzić od otrzymanej zaliczki kwoty podatku już w momencie otrzymania tej zaliczki, gdyż wówczas obiektywnie nie będzie wiedział, jaka jest podstawa opodatkowania (jaką kwotę zaliczki stanowi marża). Forsowana w interpretacji organu metoda marży prognozowanej, w którą konstrukcyjnie wpisana jest konieczność późniejszej korekty rozliczenia podatku, nie znajduje żadnych podstaw prawnych i ma po prostu walor prawotwórczy.

Przegląd powyżej przywołanego orzecznictwa wskazuje, że zasada nulla impossibilium obligatio est była wielokrotnie stosowana przy wykładni przepisów prawa podatkowego. Wyniki takiej wykładni prowadzą zazwyczaj do pominięcia linearnego brzmienia przepisu, ilekroć nakłada on na podatnika obowiązki niemożliwe do zrealizowania.

Wobec powyższego Sąd uznał, że wykładnia art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e u.p.d.o.p. przedstawiona w zaskarżonej interpretacji przez organ interpretacyjny w sposób niewłaściwy pomija wnioski wynikające z wykładni celowościowej, funkcjonalnej oraz gospodarczej, tym samym jest nieprawidłowa.

Sąd zgodził się ze Skarżącą, że mimo wskazania obiektywnych przyczyn uniemożliwiających pozyskanie informacji, o których mowa w art. 24m pkt 2 lit. e u.p.d.o.p. w odniesieniu do ww. pośrednich udziałowców Skarżącej w strukturze holdingowej, Organ w istocie pominął przedstawione przez Skarżącą uzasadnienie swojego stanowiska i nie odniósł się do niego, uznając, poprzez dopowiedzenie faktów, których Skarżąca nie wskazała w opisie stanu faktycznego, że wobec braku wskazania wprost, czy Skarżąca posiada pośrednich udziałowców w Rajach podatkowych, należy uznać, że jest to okoliczność przesądzająca, że Skarżąca nie spełnia przedmiotowego warunku i w konsekwencji nie legitymuje się statusem spółki holdingowej. W ocenie Sądu przyjęte przez organ rozumowanie było nieuprawione. Gdyby Organ w procesie wykładni uwzględnił nakaz interpretowania przepisu art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e u.p.d.o.p. w taki sposób, że wynikający z niego obowiązek weryfikacji miejsca siedziby, zarządu, zarejestrowania, położenia pośrednich akcjonariuszy, tj. akcjonariuszy spółek giełdowych jest obowiązkiem niemożliwym do wykonania, stwierdziłby równocześnie, że Skarżąca legitymuje się statusem spółki holdingowej i będzie korzystać z przedmiotowego zwolnienia z opodatkowania dochodu z planowanej transakcji. Analiza przedmiotu sporu pozwala na uznanie przez Sąd poglądu, że wprowadzone do ustawy ograniczenie podmiotowe i przyjęta przez organ formalistyczna wykładnia art. 24m u.p.d.o.p. nie uwzględnia realiów gospodarczych w jakich działają międzynarodowe grupy kapitałowe, w strukturach których funkcjonują spółki holdingowe. Skutkiem, czego z nieuzasadnionych, albowiem jak wskazuje się powyżej, z powodu bliżej nieokreślonych "potencjalnych zagrożeń" pozbawia się możliwości skorzystania z preferencji przez spółki holdingowe w strukturach wielopoziomowych, które w rzeczywistości gospodarczej są najczęstszej spotykaną formą organizacyjną struktur holdingowych. Wprowadzenie przedmiotowego ograniczenia powoduje de facto, że preferencyjnym reżimem opodatkowania objęte zostają wyłącznie lokalne i niektóre regionalne grupy kapitałowe. W przypadku dużych międzynarodowych grup kapitałowych zostaną nim objęte jedynie niewielkie grupy spółek usytuowane na samym dole struktury. W konsekwencji, projektowane przepisy będą zachęcały do lokalizowania w Polsce jedynie spółek holdingowych usytuowanych w niższych "piętrach" struktury holdingowej (ang. sub-holding companies), a nie podmiotów usytuowanych na samym jej szczycie (ang. ultimate holding company, UHC). Tego typu podmioty skupiają jedynie część kapitału grupy i pełnią funkcje o zdecydowanie mniejszym znaczeniu niż podmioty usytuowane na szczycie struktury. - zob. K. Koślicki."Z preferencyjnego opodatkowania holdingów skorzysta niewiele firm", Prawo.pl.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, dotyczących reguł wydawania interpretacji i zasad ogólnych postępowania, Sąd uznał, że nie zasługą one na uwzględnienie. Przyjęcie przez organ interpretacyjny jednej z wykładni przepisów, którą Sąd oceniając sprawę uznał za niewłaściwą i nieprawidłową nie może być uznane za naruszenie norm prawa procesowego.

W tym stanie rzeczy wobec dokonania przez organ interpretacyjny wadliwej wykładni prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 146 § 1 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną interpretację. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Organ uwzględni wykładnię powyższych przepisów i ocenę wyrażoną przez Sąd w niniejszym orzeczeniu. O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 200 oraz art. 205 § 1 P.p.s.a.