Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1432/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2025-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Odrzucenie skargi
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 4a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 107 par. 3,  art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2025 r. sprawy ze skargi A. Z. (Z.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 29 sierpnia 2024 r. nr SKO.PSI/41.5/402/2024/13597 w przedmiocie stwierdzenia nieważności w sprawie świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – SKO, Kolegium) decyzją z dnia 29 sierpnia 2024 r. nr SKO.PSI/41.5/402/2024/13597, działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 i art. 157 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm. - dalej k.p.a.), stwierdziło z urzędu nieważność decyzji Prezydenta Miasta G. (dalej – organ I instancji, Prezydent Miasta) z dnia 19 stycznia 2024 r. nr [...].

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Po rozpoznaniu wniosku A. Z. (dalej – Skarżący), Prezydent Miasta decyzją z dnia 19 stycznia 2024 r. przyznał mu świadczenie w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką M. Z. w kwocie 620 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2023 r. do 31 maja 2024 r.

Pismem z dnia 5 sierpnia 2024 r. Kolegium zawiadomiło Skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji z dnia 19 stycznia 2024 r. przyznającej mu specjalny zasiłek opiekuńczy.

Następnie decyzją z dnia 29 sierpnia 2024 r. SKO stwierdziło nieważność wspomnianego rozstrzygnięcia. Kolegium uznało, że decyzja Prezydenta Miasta z dnia 19 stycznia 2024 r. dotknięta jest wadą kwalifikowaną określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Mianowicie - według Kolegium – organ I instancji błędnie obliczył dochód rodziny. Uchybienie to polegało na tym, że dochód matki Skarżącego z tytułu emerytury, którą nabyła 8 maja 2022 r. został podzielony przez liczbę 12 miesięcy zamiast przez 8 miesięcy. Jak wyjaśniło Kolegium, taki sposób obliczeń wynika z art. 5 ust. 4a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm. – brzmieniu obowiązującym w sprawie – dalej u.ś.r.). W tej sytuacji SKO uznało, że decyzja Prezydenta Miasta z dnia 19 stycznia 2024 r. została wydana z rażącym naruszeniem art. 16a w związku z art. 5 ust. 4a u.ś.r.

W skardze z dnia 4 października 2024 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Strona zarzuciła decyzji Kolegium naruszenie przepisów postępowania administracyjnego polegające na nieuwzględnieniu lub błędnym uwzględnieniu - co sugerowałoby brak możliwości właściwego odczytywania - danych zapisanych w deklaracji informacyjnej podatnika PIT-36 za rok 2022 oraz całkowitemu zlekceważeniu stanowiska Skarżącego, w którym wyłożył co składa się na rozliczenie dochodu osiągniętego przez jego matkę w roku 2024. Tym samym Kolegium naruszyło zasadę swobody oceny przedstawionego i zebranego materiału dowodowego w sprawie, co miało bezpośredni wpływ na treść zaskarżonej decyzji.

Wobec tych zarzutów Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W motywach skargi podniesiono, że organ błędnie przyjął, że dochód matki Skarżącego w kwocie 22.742,54 zł uzyskany w 2022 r. wynika jedynie z emerytury wypłacanej jej od maja 2022 r. Jak wyjaśnił Skarżący, jego matka w okresie od stycznia do kwietnia 2022 r. otrzymywała zasiłek rehabilitacyjny, a od maja do grudnia 2022 r. świadczenie emerytalne. Według Skarżącego, skoro na dochód składały się świadczenia z dwóch różnych źródeł, to zasadnym było jego podzielenie na 12 miesięcy. Takie podejście do tej kwestii dowodzi – co zdaniem Skarżącego - że spełnione zostało kryterium dochodowe dla przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W przedmiotowym postępowaniu mamy do czynienia z instytucją wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej objętej zasadą trwałości (art. 16 § 1 k.p.a.). Tego rodzaju decyzjom przypisuje się przymiot domniemania prawidłowości. Ich wzruszenie może nastąpić tylko w ściśle określonych przypadkach przewidzianych przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego lub ustaw szczególnych. Jednym z tzw. nadzwyczajnych trybów postępowania jest instytucja stwierdzenia nieważności decyzji pozwalająca na wyeliminowanie z obrotu prawnego rozstrzygnięć ostatecznych na zasadach określonych w art. 156 i nast. k.p.a. Przed podjęciem rozstrzygnięcia wpierw należy ustalić, czy kwestionowana decyzja została podjęta z rażącym naruszeniem prawa, a w przypadku konkluzji pozytywnej, czy nie zachodzi przesłanka negatywna do stwierdzenia nieważności (art. 156 § 2 k.p.a.).

Kolegium w zaskarżonej decyzji, jako podstawę stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta z dnia 19 stycznia 2024 r. wskazała art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W myśl tego przepisu organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

W doktrynie prawa administracyjnego oraz w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż rażące naruszenie prawa ma miejsce wtedy, gdy w stanie prawnym nie budzącym wątpliwości co do jego rozumienia wydaje się decyzję, która treścią swego rozstrzygnięcia stanowi negację całości lub części obowiązujących przepisów. Treść decyzji można określić jako przeciwstawiającą się tym przepisom na podstawie, których została ona wydana. Naruszenia prawa należy uznać za rażące w takim przypadku, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. "Można powiedzieć, że czynności prowadzące do załatwienia sprawy lub samo jej załatwienie następuje w odniesieniu nie do stanu prawnego sprawy i jego elementów, lecz jak gdyby do ich kontratypów, do zanegowania w całości lub w części treści przepisów regulujących stan prawny sprawy" (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. 3 wydanie, Warszawa 2000, s. 663-664). W orzecznictwie sądowym i w literaturze podkreśla się również wymóg "oczywistej sprzeczności" decyzji z prawem. "Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zachodzi wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją (zob. wyrok NSA z dnia 4 grudnia 1986 r. sygn. akt IV SA 716/86; wyrok NSA z dnia 29 czerwca 1987 r. sygn. akt II SA 2145/86). Ponadto zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z dnia 8 kwietnia 1994 r. sygn. akt III ARN 15/94 (OSNAPiUS 1994 r., nr 3 poz. 36) "Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa."

Kolegium przyjęło, że kontrolowaną decyzją błędnie przyznano Skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy, gdyż nie zostało spełnione kryterium dochodowe. Wynikać to miało z faktu niezastosowania art. 5 ust. 4a u.ś.r. przy wyliczaniu wysokości dochodu na członka rodziny. Przepis ten stanowi, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych.

Poza zanegowaniem prawidłowości obliczenia dochodu rodziny, SKO nie przedstawiło jakiegokolwiek wyjaśnienia dla potwierdzenia tego stanowiska. W tym zakresie nie wskazano, jakie dochody i w jakiej wysokości zostały wzięte pod uwagę przy wyliczeniu dochodu przypadającego na członka rodziny Skarżącego, a tym samym ile ten dochód wynosił i o ile przekroczył kryterium dochodowe. Zabrakło też matematycznego przedstawienia właściwej metodologii wyliczenia dochodu rodziny Skarżącego, w oparciu o dane znajdujące się w aktach sprawy.

Stwierdzona nieprawidłowość wyklucza możliwość przeprowadzenia przez Sąd kontroli zaskarżonej decyzji w tej materii. Sąd nie może bowiem zastępować, czy wyręczać organu administracji publicznej. Zadaniem sądu administracyjnego jest skontrolować zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem. Jeśli zatem organ nie zamieścił w decyzji żadnych rozważań na określony temat, to Sąd nie może skontrolować czegoś, czego nie ma. Z tego też względu Kolegium ponownie rozpatrując sprawę winno uzasadnić swoją decyzję zgodnie ze wzorcem określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Przede wszystkim należy przedstawić metodologię obliczenia dochodu przypadającego na członka rodziny Skarżącego. W procesie tym koniecznym jest wykorzystanie danych dotyczących wysokości dochodów osiąganych przez poszczególnych członków rodziny. Dopiero w oparciu o ustalony wynik Kolegium podejmie decyzję, czy zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej Skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nadmienić należy, że aktach administracyjnych znajduje się PIT/B, stanowiący załącznik PIT-36 za 2022 r., w których wykazano stratę. Dlatego też organ w toku dalszego procedowania odniesie się również do tej okoliczności i jej wpływu na wysokość dochodu rodziny Skarżącego.

Końcowo dodać należy, że kontrolowana sprawa dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji, a więc instytucji regulowanej w art. 156 i następne k.p.a. Zatem podjęcie rozstrzygnięcia o wyeliminowaniu decyzji z obrotu prawnego nie powoduje przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Tymczasem w odpowiedzi na skargę SKO wskazało na potrzebę wyjaśnienia przez organ I instancji, czy utrata świadczenia rehabilitacyjnego pobieranego przez matkę Skarżącego nastąpiła po utracie zatrudnienia, gdyż tylko wówczas dochód ten należałoby uznać za dochód utracony. Podkreślić należy, że to rolą organu prowadzącego postępowanie w trybie art. 156 k.p.a. jest wykazać, czy decyzją jest dotknięta wadą kwalifikowaną, czy też nie.

Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że organy orzekające w niniejszej sprawie naruszyły przepisy prawa procesowego, tj. art. 156 § 1 pkt 2 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkować musiało uchyleniem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.).