Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2644/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 35a, art. 41, art. 64d ust. 2 pkt 1, art. 140aa ust. 1, ust. 3 pkt 1 i art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c;
journal: Dz.U. 2020 poz 110
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - t.j.
article: art. 36 ust. 1 pkt 2 lit. b), art. 43 ust. 2 ;
journal: Dz.U. 2020 poz 8
law: Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. Prawo przewozowe - t.j.
article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 75;
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 355 § 2;
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 883/21 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym 1. postanawia sprostować z urzędu oczywistą omyłkę pisarską w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 883/21, w ten sposób, że w wierszu 15, w miejsce daty wydania decyzji: "21 grudnia 2021 r." wpisać: "21 grudnia 2020 r."; 2. oddala skargę kasacyjną; 3. zasądza od [...] na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 7 lipca 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 883/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] (dalej: skarżąca, spółka, strona) na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej: GITD) z [...] grudnia 2020r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej.

Sąd I instancji orzekał w następujących okolicznościach sprawy:

W dniu 13 lutego 2020 r. na ul. [...] we [...] zatrzymano do kontroli czteroosiowy samochód ciężarowy marki Mercedes-Benz o nr rej. [...]. Samochodem ciężarowym kierował [...], który wykonywał przejazd drogowy z ładunkiem gleby, ziemi (ładunek podzielny) w imieniu spółki. Przebieg kontroli utrwalono protokołem nr [...] z [...] lutego 2020r.

Przeprowadzone pomiary kontrolowanego pojazdu wykazały następujące naruszenia dopuszczalnej normy:

a) nacisk na podwójnej osi napędowej 23,9 t (po odjęciu 2 % zaokrąglonych do 0,1 t w górę) - przekroczenie o 4,9 t (przekroczenie dopuszczalnej wartości o 25,78 %),

b) rzeczywista masa całkowita samochodu ciężarowego 36,1 t (po odjęciu 2 % zaokrąglonych do 0,1 t w górę) - przekroczenie o 4,1 t (przekroczenie dopuszczalnej wartości o 12,81 %),

c) podmiot wykonujący przejazd nie posiadał zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym.

Decyzją z [...] czerwca 2020 r. Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego (dalej: DWITD) nałożył na stronę karę pieniężną 15.000 zł. Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło wykonywanie przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii VII, w pozostałych przypadkach.

Po rozpatrzeniu odwołania spółki, GITD powołaną decyzją utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.-Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.; dalej: k.p.a.), art. 2 pkt 35a, art. 64 ust. 1, ust. 2, art. 64c, art. 140aa ust. 1, ust. 3 pkt 1, ust. 4, art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c), ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2020 r. poz. 110 z późn. zm.; dalej: p.r.d.), art. 41 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 470; dalej: u.d.p.), § 2 ust. 1 pkt 4, ust. 2, ust. 4, § 3 ust. 1 pkt 2, ust. 1 pkt 11, § 5 ust. 1 pkt 6 lit. c) rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002r. w sprawie warunków technicznych oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2016 r. poz. 2022 z późn. zm.; dalej: rozporządzenie w sprawie warunków technicznych). Organ odwoławczy stwierdził, że norma dotycząca nacisków osi podwójnych jest identyczna na wszystkich kategoriach dróg. Przekroczenie jej powoduje zakwalifikowanie naruszenia jako przejazdu pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii VII, gdyż tylko tej kategorii zezwolenie może być wydane na przejazd takiego pojazdu. Organ zauważył, że konstrukcyjnie kontrolowany samochód ciężarowy składał się z dwóch podwójnych osi napędowych.

Organ odwoławczy nie dopatrzył się przesłanek do umorzenia postępowania administracyjnego, na podstawie 140aa ust. 4 p.r.d. Strona nie dostarczyła także takich dowodów, z których wynikałoby wyłączenie jej odpowiedzialności za brak zezwolenia, w oparciu o wspomnianą regulację.

Spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: WSA). W odpowiedzi na skargę GITD wniósł o jej oddalenie.

Sąd ten powołanym wyżej wyrokiem uznał skargę za niezasadną i oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019 poz. 2325, dalej: p.p.s.a.).

Za bezzasadne Sąd przyjął zarzuty o braku podstaw do nałożenia na stronę kary pieniężnej, oparte na twierdzeniu, że nienormatywność pojazdu uzależniona jest od przekroczenia norm wagi i nacisku osi przewidzianych dla konkretnej drogi. Zdaniem WSA organy w sposób prawidłowy zastosowały przepisy dotyczące wartości maksymalnego nacisku na podwójnej osi napędowej, oraz dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu, zawarte w rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych. Dopuszczalna wartość dotycząca nacisków osi podwójnych jest identyczna na wszystkich kategoriach dróg, a jej przekroczenie powoduje zakwalifikowanie naruszenia jako przejazdu pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii VII, gdyż tylko na jego podstawie można realizować przejazd pojazdem, którego wielokrotne osie powodują przekroczenie dopuszczalnych norm. Sąd podzielił stanowisko GITD, że nie zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 140aa ust. 4 p.r.d., a spółka nie dostarczyła dowodów, z których wynikałoby wyłączenie jej odpowiedzialności za brak zezwolenia, w oparciu o wspomnianą regulację.

Spółka nie zgodziła się z powyższym wyrokiem i wniosła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wyrok WSA zaskarżyła w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie:

I. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z. art. 140aa ust 1-3 oraz art 140ab ust 1 pkt 3 lit c p.r.d. w zw. z § 5 ust. 1 pkt 6 lit c rozporządzenia w sprawie warunków technicznych w zw. z art. 2 pkt 35a p.r.d. w zw. z art. 64d ust. 2 pkt 1 p.r.d. - poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na nałożeniu kary na skarżącą za przejazd po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii VIl, podczas gdy:

- zgodnie z protokołem kontroli doszło do przekroczenia norm wagi i nacisku osi z rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, natomiast nienormatywność pojazdu uzależniona jest od przekroczenia norm wagi i nacisku osi przewidzianych dla konkretnej drogi,

- zgodnie z protokołem kontroli miał miejsce przewóz ładunku podzielnego,. zatem uzyskanie zezwolenia kat VII było niemożliwe,

b) art 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a. w zw. z art. 140aa ust 4 pkt 1 u.t.d. poprzez jego niezastosowanie polegające na nieumorzeniu postępowania w sytuacji, gdy skarżąca dochowała należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem oraz nie miała wpływu na powstanie naruszenia;

II. na podstawie art 174 pkt 2 p.p.s.a. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

a) art. 1, art. 3 § 1 oraz § 2 pkt 1, art 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 6, 7, 8, 77 § 1, 75 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego polegające na zaniechaniu ustaleń w przedmiocie; właściwej organizacji i dyscypliny pracy i zasad wynagradzania w przedsiębiorstwie skarżącej, braku wpływu skarżącej na powstanie naruszenia, wystąpienia naruszenia wskutek zdarzeń i okoliczności, których skarżąca nie mogła przewidzieć, jak również poprzez zaniechanie zebrania w sposób wyczerpujący i zaniechanie rozpatrzenia materiału dowodowego w zakresie ustaleń dotyczących: właściwej organizacji i dyscypliny pracy i zasad wynagradzania w przedsiębiorstwie skarżącej, braku wpływu skarżącej na powstanie naruszenia, wystąpienia naruszenia wskutek zdarzeń i okoliczności, których skarżąca nie mogła przewidzieć.

Na podstawie art. 176 p.p.s.a. w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie spawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Na podstawie art. 203 p.p.s.a. wniosła o zasądzenie kosztów postępowania (w tym kosztów zastępstwa procesowego) według norm przepisanych. Ponadto na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. oświadczyła, że zrzeka się rozpoznania sprawy na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej spółka przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną GITD wniósł o oddalenie w całości skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od spółki kosztów postepowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Organ odwoławczy także zrzekł się rozprawy i wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlega oddaleniu ze względu na brak usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. z uwagi na to, że zarówno skarżąca kasacyjnie spółka, jak i organ zrzekli się przeprowadzenia rozprawy.

Następną kwestią było sprostowanie oczywistej omyłki w wyroku WSA. Należy wyjaśnić, że na mocy art. 156 § 1 p.p.s.a., sąd może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki. Jeżeli sprawa toczy się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, to w myśl art. 156 § 3 p.p.s.a., Sąd ten może z urzędu sprostować wyrok pierwszej instancji.

Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że w rubrum zaskarżonego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie omyłkowo wskazał datę wydania zaskarżonej decyzji na "[...] grudnia 2021 r." zamiast prawidłowej daty "[...] grudnia 2020 r.". Omyłkę tę należało potraktować jako oczywistą i wymagającą sprostowania we wskazanym powyżej trybie, gdyż w sprawie nie ulega wątpliwości, że GITD zaskarżoną decyzję wydał [...] grudnia 2020 r. Z tych powodów orzeczono jak w pkt 1 sentencji.

Przechodząc do rozpoznania skargi kasacyjnej, stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę jest związany granicami skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego przepisu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez WSA w Warszawie. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej, wyznaczonymi wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zarzuty postawione w skardze kasacyjnej dotyczyły zasadniczo następujących zagadnień, których wystąpienie spowodowało nałożenie, na mocy art. 140aa ust. 1, ust. 3 pkt 1 i art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c p.r.d., na spółkę jako podmiot wykonujący przejazd kary pieniężnej 15.000 zł za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia kategorii VII w pozostałych przypadkach,

jak: 1) wyłączenia uzależnienia nienormatywności pojazdu od przekroczenia norm wagi i nacisku osi przewidzianych dla konkretnej drogi i oparcia się na normach przewidzianych przez rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, 2) nakazu uzyskania (niemożliwego do uzyskania) zezwolenia kategorii VII przy przewozie ładunku podzielnego, 3) błędnego ustalenia i oceny braku przesłanek z art. 140aa ust. 4 pkt 1 p.r.d., wyłączających odpowiedzialność spółki za ww. przejazd.

Wymaga wyjaśnienia, że spółka nie kwestionowała wyników przeprowadzonej kontroli drogowej.

Odnosząc się do pierwszego ze wskazanych problemów, autor skargi kasacyjnej zakwestionował dokonaną przez WSA wykładnię definicji pojazdu nienormatywnego zawartą w art. 2 pkt 35a p.r.d., który powiązał ją z p.r.d. i przepisami wykonawczymi do tego aktu, a nie wyłącznie z u.d.p. Mimo, wskazaniu dopiero w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, spółka uważała, że w powołanej definicji zwrot "przepisy o drogach publicznych" należy wiązać wyłącznie z art. 41 u.d.p. w oparciu o ostatni przepis stała na stanowisku, że brak jest unormowań, które regulowałyby dopuszczalny nacisk osi wielokrotnych na drogę, przy przekroczeniu którego wymagane byłoby zezwolenie na przejazd pojazdem nienormatywnym, a w razie jego braku byłaby odpowiedzialność za przejazdem pojazdem nienormatywnym na podstawie art. 140aa p.r.d.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela powyższego stanowiska kasatora.

Podkreślenia wymaga, że mimo początkowo niejednolitego orzecznictwa w omawianym zakresie, w ostatnich latach w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd (podzielany przez skład orzekający), że nienormatywność pojazdu musi być ujmowana kompleksowo, a więc na gruncie ustawy - Prawo o ruchu drogowym i ustawy o drogach publicznych (por. wyroki z:

5 sierpnia 2021 r., sygn. akt II GSK 1462/19; 27 kwietnia 2021 r., sygn. akt II GSK 1004/18; 27 listopada 2020 r., sygn. akt II GSK 651/18; 18 maja 2020 r., sygn. akt II GSK 16/20; 28 listopada 2019 r., sygn. akt II GSK 2868/17; 9 lipca 2019 r. sygn. akt II GSK 1093/17; 27 czerwca 2019 r., sygn. akt II GSK 1703/17; 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 2337/16; z dnia 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 2489/16;

1 lutego 2018 r., sygn. akt II GSK 3289/17; 18 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 2670/15; 23 marca 2016 r., sygn. akt II GSK 2172/14; 20 stycznia 2022 r., sygn. akt II GSK 1197/18, II GSK 1586/18, II GSK 1520/18).

Podzielając pogląd prawny prezentowany w powołanych orzeczeniach, należy przypomnieć, że zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 35a p.r.d. pojazd nienormatywny to pojazd lub zespół pojazdów, którego naciski osi wraz z ładunkiem lub bez ładunku są większe od dopuszczalnych, przewidzianych dla danej drogi w przepisach o drogach publicznych, lub którego wymiary lub rzeczywista masa całkowita wraz z ładunkiem lub bez niego są większe od dopuszczalnych, przewidzianych w przepisach niniejszej ustawy. Przepisy o drogach publicznych określające dopuszczalne naciski osi pojazdu, do których odwołuje się ustawodawca, definiując w art. 2 pkt 35a p.r.d. "pojazd nienormatywny", to zarówno przepisy ustawy o drogach publicznych., jak i przepisy dotyczące dróg zamieszczone w ustawie- Prawo o ruchu drogowym oraz w przepisach wykonawczych do tej ustawy. Wynika to stąd, że w art. 2 pkt 35a p.r.d. jest mowa o przepisach o drogach publicznych, a nie przepisach ustawy o drogach publicznych. Stanowi to odesłanie zakresowo szersze niż odesłanie do ustawy o drogach publicznych. Nie ulega wątpliwości, że regulacje dotyczące dróg publicznych znajdują się nie tylko w ustawie o drogach publicznych, ale także w ustawie- Prawo o ruchu drogowym. Materia dotycząca dróg jest w obu tych ustawach wzajemnie powiązana i zarazem przemieszana, a regulacje te mają komplementarny charakter.

Ponadto zauważyć należy, że do 18 października 2012 r. regulacje odnoszące się do odpowiedzialności za przejazd pojazdem nienormatywnym bez odpowiedniego zezwolenia zawarte były w ustawie o drogach publicznych, a po tej dacie stanowiły już przedmiot unormowań ustawy- Prawo o ruchu drogowym, co dotyczy również przepisów określających dopuszczalne naciski osi wielokrotnych. Pierwotnie były one zawarte w ustawie o drogach publicznych (art. 41 ust. 1) i w wydanym z jej upoważnienia rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z 28 marca 2003 r. w sprawie sieci dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o określonych parametrach (Dz. U. Nr 62, poz. 563) oraz w rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych z 31 grudnia 2002 r. (§ 5 tego rozporządzenia). Od 1 maja 2004 r. pozostawiono je jedynie w tym ostatnim rozporządzeniu, wydanym na podstawie ustawy - Prawo o ruchu drogowym. Wskazane zmiany w zakresie przemieszczenia przepisów dotyczących odpowiedzialności za przejazd pojazdem nienormatywnym po drogach publicznych pomiędzy omawianymi ustawami miały charakter porządkowy, formalny i były związane z potrzebą dostosowania przepisów krajowych do postanowień dyrektywy Rady 96/53/WE z 25 lipca 1996 r. ustanawiającej dla niektórych pojazdów drogowych poruszających się na terytorium Wspólnoty maksymalne dopuszczalne wymiary w ruchu krajowym i międzynarodowym oraz maksymalne dopuszczalne obciążenia w ruchu międzynarodowym (Dz. Urz. WE L 235 z 17 września 1996 r., s. 59). Nie ulega wątpliwości, że treść § 5 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych w wersji obowiązującej od 1 maja 2004 r. jest ścisłym odwzorowaniem treści pkt 3.5 załącznika I do tej dyrektywy. Usunięcie przepisów określających dopuszczalne naciski osi wielokrotnych z ustawy o drogach publicznych i pozostawienie ich w rozporządzeniu wykonawczym, wydanym na podstawie ustawy- Prawo o ruchu drogowym niczego nie zmieniło, zwłaszcza gdy chodzi o przedmiot regulacji, a co za tym idzie - także gdy chodzi o zakres ich stosowania.

W przytoczonych wyżej orzeczeniach, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśniał, że względy odnoszące się do racjonalności działań prawodawcy, a co za tym idzie również funkcjonalności przyjmowanych przez niego rozwiązań, sprzeciwiają się przyjęciu z jednej strony, że pojazd musi spełniać określone wymagania w zakresie maksymalnych nacisków osi wielokrotnych jedynie na użytek i na etapie dopuszczenia do ruchu, z drugiej zaś, że wymagania te miałyby nie obowiązywać po dopuszczeniu pojazdu do ruchu, a więc podczas wykonywania przejazdów po drogach publicznych. Wskazane warunki dopuszczenia pojazdu do ruchu zachowują bowiem swój sens – a jest on potwierdzany również znaczeniem konsekwencji wynikających z dyrektywy Rady 96/53/WE (por. art. 1 ust. 2) – gdy określone nimi parametry są stosowane i egzekwowane w odniesieniu do pojazdów uczestniczących w ruchu drogowym po drogach publicznych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 27 listopada 2020 r., sygn. akt II GSK 651/18, w sprawach II GSK 1520/18, II GSK 1586/18, II GSK 1197/18).

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że WSA dokonał prawidłowej wykładni prawa materialnego, z której wynika, że w świetle definicji zawartej w art. 2 pkt 35a p.r.d. pojazdami nienormatywnymi mogą być nie tylko pojazdy posiadające pojedynczą oś napędową, o których stanowi art. 41 ust. 1 u.d.p., ale również pojazdy wieloosiowe, dla których dopuszczalne naciski osi określone zostały w rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych.

W niniejszej sprawie kontrolowany samochód ciężarowy miał dwie podwójne osie. Natomiast okolicznością, która zadecydowała o przypisaniu naruszenia (jak za brak zezwolenia kategorii VII) i następnie określeniu wysokości kary (15.000 zł), był nacisk na podwójnej osi napędowej (23,9 t) przekraczający dopuszczalną wartość o 4,9 t (czyli o 25,78 %, tj. powyżej 20 %) oraz nieposiadanie przez spółkę zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym.

Odnosząc się do kwestii braku możliwości uzyskania zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym w przypadku przewozu ładunku podzielnego, a tym samym braku podstaw do nałożenia kary za przejazd nienormatywny z takim ładunkiem, należy wskazał, że na mocy art. 64d ust. 2 pkt 1 p.r.d. zezwolenie kategorii VII na przejazd pojazdu nienormatywnego jest wydawane pod warunkiem m.in. że ładunek jest niepodzielny. Ponadto na mocy art. 64 ust. 2 p.r.d. zabrania się przewozu pojazdem nienormatywnym ładunków innych niż ładunek niepodzielny, z wyłączeniem pojazdów nienormatywnych uprawnionych do poruszania się na podstawie zezwoleń kategorii I lub kategorii II. Z kolei zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 35b p.r.d. ładunek niepodzielny to ładunek, który bez niewspółmiernie wysokich kosztów lub ryzyka powstania szkody nie może być podzielony na dwa lub więcej mniejszych ładunków. Zatem ładunek, który nie charakteryzuje się powyższymi cechami to ładunek podzielny. Takim ładunkiem jest piach, gleba, czego spółka nie kwestionowała. W sytuacji, gdy przewóz ładunku podzielnego następuje z naruszeniem zasad dotyczących normatywności pojazdu, to podstawą odpowiedzialności jest art. 140ab ust. 2 p.r.d., mówiący, że w przypadku naruszeń zakazu, o którym mowa w art. 64 ust. 2, za przejazd pojazdem nienormatywnym nakłada się karę jak za przejazd bez zezwolenia. Przepis ten był stosowany przez organy, a skarżąca nie podważała ani jego wykładni, ani niewłaściwego zastosowania.

Wobec powyższego, zarzuty sformułowane w pkt I. lit. a) petitum skargi kasacyjnej należało uznać za niezasadne.

Przechodząc do ostatniej podważanej w skardze kasacyjnej kwestii, należy zauważyć, że spółka w tym zakresie zgłosiła zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego (pkt I. lit.b) oraz przepisów postępowania (pkt II. lit. a). Zarzuty te pozostają ze sobą w ścisłym związku, dlatego podlegały łącznej ocenie. Zdaniem Sądu kasacyjnego WSA prawidłowo zaakceptował stanowisko GITD, że w stosunku do skarżącej nie było podstaw do wyłączenia odpowiedzialności w oparciu o przesłanki, o których mowa w art. 140aa ust. 4 pkt 1 lit. a) i b) p.r.d. Przepis ten stanowi, że nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa m.in. w ust. 1 wobec podmiotu wykonującego przejazd, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, że ten podmiot: dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem (lit. a), nie miał wpływu na powstanie naruszenia (lit. b).

Skarżąca uważała, że dochowała należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem, jak i nie miała wpływu na powstanie naruszenia, przy czym organy nie zebrały wyczerpującego materiału dowodowego, zaniechały wszechstronnego rozpatrzenia materiału przedłożonego przez spółkę, a następnie bezpodstawnie odmówiły zastosowania art. 140aa ust. 4 pkt 1 lit. a) i b) p.r.d.

Jednakże w orzecznictwie przyjmuje się, że obowiązek wykazania okoliczności wyłączających odpowiedzialność przewoźnika na podstawie art. 140aa ust. 4 pkt 1 p.r.d. spoczywa na przewoźniku. Podmiot ten powinien wskazać okoliczności i dowody potwierdzające, że dochował należytej staranności i nie miał wpływu na powstanie naruszenia. Powinien wykazać też, co uczynił dla zapewnienia wykonywania przewozu zgodnie z prawem oraz, że nic więcej zrobić nie mógł, zaś to co zrobił, pozwalało mu pozostać w uzasadnionym przekonaniu, iż nie naruszy prawa (por. wyroki NSA z: 6 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1800/16; 5 września 2019 r., sygn. akt II GSK 2863/17; 18 czerwca 2019 r., sygn. akt II GSK 4215/17; opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak trafnie zauważył GITD, a WSA zaakceptował, wobec braku definicji należytej staranności w p.r.d., należy posłużyć się regulacją zawartą w art. 355 § 2 k.c., wiążącą należytą staranność wymaganą od podmiotów gospodarczych z zawodowym charakterem prowadzonej działalności. Podmiot wykonujący przewóz jest więc zobligowany do staranności wymaganej od przewoźnika, czyli staranności profesjonalisty. W ocenie Sądu odwoławczego zachowanie należytej staranności przez przewoźnika wiąże się m.in. z właściwą oceną posiadanych informacji o przewożonym ładunku. Przewoźnik powinien ocenić jakie bezwzględnie pewne informacje wynikają z powiązania wagi ładunku z masą całkowitą pojazdu wynikającą z jego dokumentów rejestracyjnych. W szczególności powinien wiedzieć, czy nieprzekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu zapewnia zachowanie nacisku na osie, dopuszczalnego na drogach, którymi zamierza wykonywać przewóz. Dla analizy przesłanki należytej staranności przewoźnika istotne znaczenie ma treść art. 61 ust. 1 p.r.d., z którego wynika, że ładunek nie może powodować przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej lub dopuszczalnej ładowności pojazdu, a zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 p.r.d. ładunek umieszcza się na pojeździe w taki sposób, aby nie powodował przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi na drogę. Z kolei z art. 36 ust. 1 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. - Prawo przewozowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 8) wynika, że z przewozu są wyłączone rzeczy, które z powodu swoich rozmiarów, masy lub innych właściwości spowodowałyby naruszenie przepisów określających warunki wykonywania przewozów drogowych. Przepis art. 43 ust. 2 Prawa przewozowego nakłada na podmiot wykonujący czynności ładunkowe wykonanie ich w taki sposób, aby zapewnić przewóz przesyłki towarowej zgodnie z przepisami o ruchu drogowym i przepisami o drogach publicznych, a w szczególności niepowodujący przekroczenia dopuszczalnej masy pojazdu lub dopuszczalnych nacisków na osie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z powołanych przepisów wynika, że przewoźnik działający z należytą starannością przed rozpoczęciem przewozu powinien mieć usprawiedliwione okolicznościami przekonanie, że wykonując przewóz, nie naruszy prawa. Z przepisów tych nie wynika natomiast, że z przewoźnika zostaje zdjęta odpowiedzialność administracyjna za przejazd pojazdem, co do którego nie ma on żadnej wiedzy o prawidłowości rozmieszczenia ładunku i związanymi z tym naciskami na osie. Odbycie przez kierowcę cyklicznych szkoleń, zapewnienie prawidłowych zasad wynagradzania kierowców, wprowadzenie systemu dyscyplinarnego okazały się niewystarczające dla zapewnienia normatywności samochodu ciężarowego, jak słusznie zauważył organ, a za nim WSA. Ponadto skarżąca nie przedstawiła okoliczności wykazujących, że nie miała wpływu na powstanie naruszenia.

Należy podkreślić, że zgodnie z art. 140aa ust. 1 p.r.d. zasadą jest obciążenie przewoźnika odpowiedzialnością za wykonywanie przewozu pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Zamiarem ustawodawcy, zrealizowanym w art. 140aa ust. 4 pkt 1 p.r.d., było dopuszczenie do nienakładania kary pieniężnej, w wyjątkowych wypadkach, kiedy byłoby to szczególnie nieuzasadnione, wobec braku możliwości przeciwdziałania naruszeniu (por. wyrok NSA w sprawie II GSK 1800/16).

Mając na uwadze rozkład ciężaru dowodzenia, w ocenie NSA, trafny jest pogląd GITD, zaaprobowany przez WSA, że skarżąca nie wykazała wystąpienia przesłanek do zwolnienia jej z odpowiedzialności za stwierdzone naruszenie, a wymienionych w art. 140aa ust. 4 pkt 1 p.r.d. Strona nie przedstawiła dowodów o charakterze obiektywnym świadczących o sprawowaniu prawidłowego nadzoru nad przejazdami i przewozami wykonywanymi w jej imieniu. Dlatego nieuzasadnione jest twierdzenie, że GITD zaniechał wszechstronnej oceny i rozważenia przedłożonych przez spółkę dowodów i wyjaśnień mających wykazać wystąpienie przesłanek zwalniających skarżącego z odpowiedzialności. Sąd kontrolujący decyzję również prawidłowo ocenił argumentację GITD dotyczącą ustaleń okoliczności wyłączających odpowiedzialność przewoźnika. Sąd uznając, że GITD przeprowadził postępowanie dowodowe zgodnie z regułami k.p.a.: art. 7, art. 77 § 1, art. 75 (zebrał materiał istotny dla rozstrzygnięcia sprawy i rozpatrzył go wszechstronnie wespół z dowodami przedstawionymi przez spółkę) nie zaakceptował decyzji, która byłaby obarczona wadami postępowania, które mogłyby istotny wpływ na wynik sprawy, czyli nie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Mając na uwadze zakres ustaleń, wyjaśnienie wszystkich istotnych kwestii, w tym prawnych w uzasadnieniu decyzji, słusznie WSA przyjął, że organ działał zgodnie z przepisami (art. 6 k.p.a.) i w sposób budzący zaufanie uczestników (art. 8 k.p.a.). Następnie, za organem, WSA zasadnie przyjął, że nie zostały wykazane przez skarżącą okoliczności wyłączające jej odpowiedzialność, a tym samym nie znalazł podstaw do zastosowania art. 140aa ust. 4 pkt 1 p.r.d.

Zdaniem Sądu odwoławczego, WSA prawidłowo przeprowadził kontrolę zaskarżonej decyzji, zastosował środek przewidziany w ustawie, czyli postąpił zgodnie z art. 1, art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 p.p.s.a.

Dlatego Sąd uznał za niezasadne zarzuty wyrażone w pkt I. lit. b) oraz pkt II. lit. a).

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, z mocy art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. O kosztach postępowania kasacyjnego orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 209 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265). Naczelny Sąd Administracyjny, zasądzając na rzecz organu 2.700 zł, uwzględnił okoliczność, że pełnomocnik organu, który nie występował przed Sądem I instancji, sporządził i wniósł odpowiedź na skargę kasacyjną.