Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1676/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6152 Lokalizacja innej inwestycji celu publicznego
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i stwierdzono, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędziowie: sędzia NSA Robert Sawuła (spr.) sędzia del. WSA Mirosław Gdesz Protokolant starszy asystent sędziego Hubert Sęczkowski po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2023 r. sygn. akt VII SA/Wa 85/23 w sprawie ze skargi Z. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 7 listopada 2022 r. znak: DLI-II.7620.1.2021.ML.29 w przedmiocie ustalenia lokalizacji linii kolejowej dla obiektów metra 1. uchyla zaskarżony wyrok i stwierdza, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego; 2. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz Z. z siedzibą w W. kwotę 2500 (dwa tysiące pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z 18 kwietnia 2023 r., VII SA/Wa 85/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny (powoływany dalej jako: WSA) w Warszawie oddalił skargę Z. S.A. z/s w Warszawie (Spółka) na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii (Minister) z 7 listopada 2022 r. znak: DLI-II.7620.1.2021.ML.29, w przedmiocie ustalenia lokalizacji linii kolejowej dla obiektów metra. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

2.1. Jak wynika z ustaleń sądu wojewódzkiego, Minister w/w decyzją z 7 listopada 2022 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2022, poz. 2000, K.p.a.) i art. 9q ust. 5 ustawy z 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. 2021, poz. 1984, ze zm., Utk), po rozpatrzeniu odwołań P. Sp. z o.o., L. Sp. z o.o., F. Sp. z o.o. – wszystkie z/s w Warszawie, T. Sp. z o.o. z/s w K., E.C. oraz Spółki Z., od decyzji Wojewody Mazowieckiego (Wojewoda) z 24 sierpnia 2020 r. nr 88/SPEC/2020, o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej dla inwestycji pn. "Budowa II linii metra w Warszawie - III etap realizacji odcinka zachodniego od szlaku za stacją C04 »[...]« do stacji Techniczno-Postojowej (STP) [...] wraz z STP [...] w zakresie Stacji Techniczno-Postojowej (STP) [...] wraz z połączeniem SPT [...] z układem kolejowym PKP", sprostowanej postanowieniami z 25 listopada 2020 r. nr 1404/SAAB/2020 i z 14 grudnia 2020 r. nr 1492/SAAB/2020,

1) uchylił w rozstrzygnięciu zaskarżonej odwołaniami decyzji:

– na stronie 1, w wierszu 3-6, licząc od dołu strony, zapis "II. Na podstawie art. 9q ust. 1 pkt 1 Utk ustalił linie rozgraniczające teren dla przedmiotowej inwestycji, na terenie miasta st. Warszawy Dzielnicy [...] i gminy [...] powiat [...], obejmujące nieruchomości wskazane poniżej (w nawiasach podano numery działek ewidencyjnych po podziale):",

– na stronie 3, w wierszu 11-26, licząc od góry strony, zapis: "Proponowany przebieg linii metra z zaznaczeniem terenu niezbędnego dla planowanych obiektów budowlanych przedstawiono na 9 arkuszach mapy w skali 1:500, oznaczonych numerami od 2.1 do 2.9 w załączniku nr 2, stanowiącym integralną część niniejszej decyzji. Linię rozgraniczającą teren planowanej inwestycji oznaczono, na mapach w załączniku nr 2, linią przerywaną koloru niebieskim. Linia rozgraniczająca teren niezbędny dla planowanych obiektów budowlanych obejmuje następujące kategorie nieruchomości wchodzących w zakres planowanego przedsięwzięcia: 1. działki ewidencyjne będące własnością m. st. Warszawy - w załączniku nr 2 zakreskowane kolorem brązowym; 2. działki bez zmiany stanu prawnego dla których m. st. Warszawa uzyska prawo do dysponowania nieruchomością na zasadach ogólnych - w załączniku nr 2 zakreskowane kolorem zielonym; 3. działki ewidencyjne do przejęcia na rzecz m.st. Warszawy - w załączniku nr 2 oznaczone kolorem różowym; 4. działki ewidencyjne na których występują ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości - w załączniku nr 2 oznaczone kolorami: żółtym,",

– zapis w pkt 2.1.2 pn. "Ustalenia dotyczące ochrony środowiska i ochrony przyrody", na stronie 7, w wierszu 1-23, licząc od dołu strony, i na stronie 8, w wierszu 1-7, licząc od góry strony,

– na stronie 2, w wierszu 1-2, od dołu strony, zapis w brzmieniu ustalonym ww. postanowieniami prostującymi nr 1404/SAAB/2020 z dnia 25 listopada 2020 r. znak: WI-l.747.2.2.2020.EA(MP) i Nr 1492/SAAB/2020 z dnia 14 grudnia 2020 r. znak: WI-l.747.2.2.2020.EA(MP): "Obręb ewidencyjny [...] - działki o nr: [...] [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...] [...], [...] [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...];",

– arkusze nr: 2, 7, 8 i 9 mapy w skali 1:500 przedstawiającej proponowany przebieg metra, z zaznaczeniem terenu niezbędnego dla planowanych obiektów budowlanych, stanowiące załączniki nr: 2.2, 2.7, 2.8 i 2.9 do zaskarżonej decyzji,

i orzekł w rozstrzygnięciu swej decyzji:

– ustalenie, w miejsce uchylenia, na stronie 1, w wierszu 3-6, licząc od dołu strony, nowego zapisu: "Przedmiotowa inwestycja zlokalizowana jest na nieruchomościach wskazanych poniżej (w przypadku działki ulegającej podziałowi - w nawiasie podano numer działki po podziale):",

– ustalenie, w rozstrzygnięciu zaskarżonej decyzji, poprzez dodanie, na stronie 2, po zapisie znajdującym się w wierszu 11, licząc od góry strony, nowego zapisu: "II. Na podstawie art. 9q ust. 1 pkt 1 Utk ustalił: Linię rozgraniczającą teren inwestycji oznaczono linią przerywaną koloru czerwonego na mapach w skali 1:500 przedstawiających proponowany przebieg metra, z zaznaczeniem terenu niezbędnego dla planowanych obiektów budowlanych, stanowiących załączniki do decyzji w przedmiocie ustalenia lokalizacji niniejszej inwestycji w zakresie obiektów metra. Ponadto, na ww. mapach w skali 1:500 przedstawiających proponowany przebieg przedmiotowej inwestycji: 1. linią przerywaną koloru granatowego - oznaczono granice terenu objętego inwestycją (teren niezbędny dla planowanych obiektów budowlanych), 2. szrafem w postaci koloru różowego - oznaczono teren do przejęcia na rzecz m. st. Warszawy, 3. szrafem w postaci koloru żółtego - oznaczono nieruchomości, w stosunku do których decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji dla obiektów metra ma wywołać skutek w postaci ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości, o którym mowa w art. 9q ust. 1 pkt 6 Utk, 4. szrafem w postaci zakratkowania koloru pomarańczowego - oznaczono działki ewidencyjne będące własnością m. st. Warszawy, 5. szrafem w postaci zakratkowania koloru zielonego - oznaczono działki ewidencyjne dla których inwestor uzyska prawo do dysponowania nieruchomością na zasadach ogólnych.",

– ustalenie, w rozstrzygnięciu swej decyzji, w miejsce uchylenia, w pkt 2.1.2 pn. "Ustalenia dotyczące ochrony środowiska i ochrony przyrody", na stronie 7 i 8, nowego zapisu: "Ustalam obowiązek realizacji przedmiotowej inwestycji zgodnie z warunkami zawartymi w decyzji Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Warszawie z dnia 3 lutego 2020 r., znak: WOOŚ- II.4210.54.2017.MC.56, ustalającej środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia polegającego na budowie II linii metra w Warszawie - III etap realizacji odcinka zachodniego, od szlaku za stacją C4 "[...]" do Stacji Techniczno-Postojowej (STP) [...], wraz z STP [...] według wariantu 1 (inwestycyjny proponowany przez wnioskodawcę) oraz w decyzji Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z 18 stycznia 2021 r., znak: DOOŚ-WDŚZIL.420.6.2020.KM (DOOŚ-WDŚ/ZIL.420.12.2020.KM), uchylającej w części i umarzającej w tym zakresie postępowanie organu pierwszej instancji, uchylającej w części i orzekającej w tym zakresie co do istoty sprawy, a w pozostałej części utrzymującej w mocy ww. decyzję Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Warszawie z 3 lutego 2020 r., znak: WOOŚ.4210.54.2017.MC.56.". ,

– ustalenie, w rozstrzygnięciu swej decyzji, w miejsce uchylenia, na stronie 2, w wierszu 1-2, licząc od dołu strony, nowego zapisu: "Obręb ewidencyjny [...] - działki o nr: [...] [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...] [...], [...] [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...];",

– zatwierdzenie, w miejsce uchylenia, arkuszy nr: 2, 7, 8 i 9 mapy w skali 1:500 przedstawiającej proponowany przebieg metra, z zaznaczeniem terenu niezbędnego dla planowanych obiektów budowlanych, stanowiących załączniki nr: 1.1, 1.2, 1.3 i 1.4 do niniejszej decyzji;

2) uchylił zaskarżoną odwołaniami decyzję w części dotyczącej działki nr [...], z obrębu [...] oraz działki nr [...], z obrębu [...] i umorzył postępowanie organu I instancji w tym zakresie;

3) w pozostałej części zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy;

4) umorzył postępowanie odwoławcze w zakresie odwołań T. Sp. z o.o. z siedzibą w K., E.C. oraz Spółki Z.

2.2. W wyroku zrekapitulowano motywy decyzji Ministra, który wskazał, że zgodnie z art. 9o ust. 3 Utk, do wniosku załączono mapy przebiegu inwestycji i mapy z projektem podziału nieruchomości. Określono też zmiany w przeznaczeniu, zagospodarowaniu i uzbrojeniu terenu, nieruchomości do przejęcia na rzecz m.st. Warszawy i wykaz nieruchomości podlegających ograniczeniu w sposobie korzystania (art. 9q ust. 1 pkt 6 Utk). Dołączono wymagane opinie (art. 9o ust. 3 pkt 4 Utk) i dowody potwierdzające doręczenie wystąpień o ich wydanie, decyzję Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (RDOŚ) z 3 lutego 2020 r. ustalającą środowiskowe uwarunkowania dla ww. przedsięwzięcia. Wojewoda zawiadomił wnioskodawcę, właścicieli i użytkowników wieczystych nieruchomości objętych wnioskiem na adres wskazany w katastrze nieruchomości, a pozostałe strony w drodze obwieszczeń. W dniu 24 sierpnia 2020 r. wydał opisaną na wstępie decyzję informując o jej wydaniu w trybie art. 9q ust. 2 Utk, a pozostałe strony w drodze obwieszczeń.

2.3. W wyroku wskazano, że Minister uznał za błędne zapisy na s. 3 decyzji (I instancji – uwaga Sądu) wskazujące, że linię rozgraniczającą teren planowanej inwestycji oznaczono, na mapach w załączniku nr 2, linią przerywaną koloru niebieskiego oraz zapisy w pkt II, że linie rozgraniczające teren inwestycji obejmują nie tylko dzielone działki, ale i działki przejmowane w całości, ograniczone w korzystaniu, będące już własnością inwestora i działki, dla których uzyskał prawo do dysponowania na cele budowalne na zasadach ogólnych. Wskazał, że z legendy mapy przebiegu metra, z terenem - załącznik nr 2.1-2.9, linią przerywaną granatową (a nie niebieską ) oznaczono "zakres objęty wnioskiem - teren niezbędny dla planowanych obiektów budowlanych". Na arkuszach ww. mapy, uwidoczniono - oprócz ww. linii - oznaczono czerwoną linią przerywaną "projektowane linie podziału nieruchomości wraz z numerami działek po podziale". Z mapy tej wynika, że granatowa linia przerywana i czerwona nie pokrywają się (granatowa ma zasięg szerszy niż czerwona). Ww. linia koloru granatowego stanowi zatem oznaczenie terenu objętego inwestycją (zgodnie z legendą mapy), a nie linię rozgraniczającą teren inwestycji, która zgodnie z ww. art. 9s ust. 2 Utk, stanowi linię podziału nieruchomości. Linię rozgraniczającą teren inwestycji, stanowiącą linię podziału nieruchomości, oznaczono bowiem czerwoną linią przerywaną. Dlatego w pkt II decyzji (Wojewody – uwaga Sądu) nieprawidłowo wskazano, że linie rozgraniczające teren inwestycji obejmują działki: przejmowane w całości, ograniczone w korzystaniu, będące już własnością inwestora i działki dla których inwestor uzyska prawo do dysponowania nimi na cele budowalne na zasadach ogólnych, bowiem, po pierwsze, linie rozgraniczające teren inwestycji nie mogą obejmować tego rodzaju nieruchomości, skoro zgodnie z ww. art. 9s ust. 2 Utk, stanowią one linię podziału nieruchomości, a po drugie, stwierdzenie to nie ma pokrycia na mapie przebieg inwestycji, gdzie opisane objęto odrębnym oznaczeniem.

2.4. Dalej w wyroku VII SA/Wa 85/23 przywołano, że w wyniku odwołań od decyzji środowiskowej wydano decyzję reformatoryjną - uchylającą w części i umarzającą w tym zakresie postępowanie, uchylającą w części i orzekająca w tym zakresie co do istoty sprawy, a w pozostałej części utrzymującą w mocy decyzję RDOŚ. Decyzja GDOŚ wydana została już po wydaniu decyzji Wojewody, a więc warunki środowiskowe wynikają zarówno z obu ww. decyzji. Minister zauważył, że zgodnie z art. 9q ust. 1 pkt 7 Utk, decyzja o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej zawiera oznaczenie nieruchomości lub ich części, według katastru nieruchomości lub map z projektami podziału nieruchomości, które stają się własnością Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Analizując w tym kontekście zapisy pkt IV decyzji Wojewody (sprostowanego ww. postanowieniami Wojewody z 25 listopada 2020 r. i 14 grudnia 2020 r.) stwierdził, że działki nr: [...] [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], i [...] z obr. [...] - na wniosek inwestora – przekazano na własność inwestorowi, w sytuacji gdy, zgodnie z księgami wieczystymi już są one własnością Miasta st. Warszawy. Minister zaznaczył, że w piśmie [...] (ZTM) z 10 lutego 2022 r. wskazano, że: "W wyniku ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 06.09.2021 r. stwierdzającej m.in. nieważność orzeczenia z 1949 r., Skarb Państwa utraci prawo własności m. in. działek ew. nr: [...] [...], [...], [...], [...], cz.[...], cz. [...], cz. [...], [...], cz. [...], i cz. [...] z obrębu [...], stanowiących obecnie własność m. st. Warszawy. Ponieważ m. st. Warszawa nabyło z mocy prawa prawo własności ww. działek ewidencyjnych, co potwierdzono decyzjami komunalizacyjnymi wydanymi w latach 1997-2001 (nr 59287 z 03.07.2000 r. nr 59288 z 03.07.2000 r., nr 51295 z 02.01.1997 r. nr 51294 z 02.01.1997 r., nr 61208 z 26.09.2001 r., nr 59290 z 03.07.2000 r.), obecnie nie jest możliwe w związku ze znowelizowanym przepisem ark 156 § 2 K.p.a. stwierdzenie nieważności tych decyzji". W piśmie tym wskazano, że: "W związku z powyższym wyjaśniamy, iż w dacie wydania decyzji nr 88/SPEC/2020 o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej dla obiektów metra tj. w dniu 24 sierpnia 2020 r. istniało ryzyko wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji administracyjnych przyznających m. st. Warszawie prawo własności tych działek. Nie wskazanie ich w decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej dla obiektów metra jako działek do przejęcia na rzecz m. st. Warszawy skutkować mogłoby brakiem posiadania przez Miasto tytułu prawnego do tych nieruchomości, a tym samym brakiem możliwości realizacji inwestycji na tym terenie. Dopiero po dniu 16 września 2021 r., tj. po nowelizacji przepisu art. 156 § 2 K.p.a., brak jest możliwości stwierdzenia nieważności decyzji stanowiących podstawę prawną tytułu własności m.st. Warszawy". Z pisma inwestora z 19 maja 2022 r. i pisma ZTM wynika, że ww. działki nr: [...] [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], i [...] obr. [...], nie powinny być wywłaszczone na rzecz m.st. Warszawy, bo już są jego własnością, czego nie zmieniła decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 września 2021 r., w pkt 1: uchylającej decyzję z 17 maja 2017 r. w zakresie działek ew. z obrębu [...] nr: [...], cz.[...], [...], [...], cz.[...], cz.[...], cz.[...], [...], [...], [...], [...], [...],[...] [...], [...], [...], cz.[...], [...], [...], cz.[...], cz.[...], cz.[...], cz.[...], [...], cz.[...], cz.[...], i cz.[...], oraz w zakresie w jakim orzekła o działkach ewidencyjnych z obrębu [...] nr: cz. [...] i [...];

– w pkt 2: stwierdzającej, że orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 2 czerwca 1949 r., znak: UR.2.1.2/42/[...], w punkcie pierwszym uchylające orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Warszawie z dnia 1 sierpnia 1945 r. L.dz.271/45-Pr, w punkcie drugim uznające, iż nieruchomość ziemska "[...]" - położona w gminie [...], powiat [...] o obszarze 91,3086 ha, w tym 50 ha użytków rolnych, będących własnością J. i P. małżonków W., przeszła w dniu 13 września 1944 r. na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej i podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, zostało wydane z naruszeniem prawa, w części dotyczącej aktualnych działek ewidencyjnych z obrębu [...] nr: [...], cz.[...] i [...], oznaczonych na mapie stanowiącej załącznik do decyzji, wchodzących w skład dawnego majątku "[...]", będącego własnością Z. - lecz nie stwierdzającej nieważności tego orzeczenia z powodu wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych;

– w pkt 3: stwierdzającej nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 2 czerwca 1949 rw części dotyczącej aktualnych działek ewidencyjnych z obrębu [...] nr: [...], [...], cz.[...], cz.[...], cz.[...], [...], [...], [...],[...],[...] [...], [...], [...], [...], [...], cz.[...], cz.[...], cz.[...], [...], cz.[...],, cz.[...], cz.[...], cz.[...], cz.[...], cz.[...], [...], cz.[...], cz.[...], i cz. [...], oraz w części dotyczącej aktualnych działek ewidencyjnych z obrębu [...] nr: cz.[...] i [...], oznaczonych na mapie stanowiącej załącznik do decyzji, wchodzących w skład dawnego majątku "[...]", będącego własnością Z.

2.4. Dalej w wyroku przywołano, że w ocenie Ministra stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z 2 czerwca 1949 r., w zakresie działek nr: [...] [...], [...], [...], [...], [...] (w części), [...] (w części), [...] (w części), [...], [...], (w części) i [...] (w części), z obr. [...], nie spowodowało, że działki te stały się z powrotem własnością poprzedniego właściciela ([...] J. W.). Zdaniem tegoż organu naczelnego, bezpośrednim skutkiem stwierdzenia w części nieważności ww. orzeczenia, nie jest możliwość spowodowania istotnej zmiany stosunków w sferze prawa własności ww. działek. Restytucja odebranego mienia możliwa jest jedynie po przeprowadzeniu odrębnego postępowania przed sądem powszechnym na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. 2022, poz. 1728 ze zm., Ukwh). Powyższe działki decyzjami komunalizacyjnymi z 2 stycznia 1997 r. nr 51295 i 51294 oraz decyzjami z 3 lipca 2000 r. nr 59288, nr 59287, nr 59290, z 26 września 2001 r., nr 61208, przeszły z mocy prawa 27 maja 1990 r. na własność Miasta Stołecznego Warszawy. Wydano je na podstawie ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191). Z akt wynika, że Spółka wystąpiła o stwierdzenie nieważności ww. decyzji, a postępowanie to w lipcu 2014 r. zawiesił Minister Administracji i Cyfryzacji do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności (orzeczenia – uwaga Sądu) z 2 czerwca 1949 r. Organ naczelny dodał, że 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491, Uzm.K.p.a.). Na podstawie art. 1 tej ustawy nowe brzmienie uzyskał art. 156 § 2 K.p.a., zgodnie z którym nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Natomiast do art. 158 K.p.a. dodano § 3 w brzmieniu: "Jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji". Jednocześnie art. 2 ust. 1 Uzm.K.p.a. stanowi o tym, iż do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą K.p.a. Art. 2 ust. 2 Uzm.K.p.a. stanowi, że postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie tej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem umarza się z mocy prawa. W ocenie Ministra, zaszła więc konieczność skorygowania załączników graficznych decyzji, w których działki te oznaczono różowym szrafem, co w legendzie oznacza: "działki do przejęcia na rzecz m. st. Warszawy". W piśmie z 5 lipca 2022 r., Minister wezwał zatem inwestora do dostarczenia map przebiegu inwestycji, uwzględniających zastąpienie szrafu koloru różowego (oznaczonego w legendzie jako: "działki do przejęcia na rzecz m.st. Warszawy") na działkach nr: [...] [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], i [...], z obrębu [...], szrafem w postaci pomarańczowego zakratkowania (w legendzie jako: "działki będące własnością m. st. Warszawy"). Przy piśmie z 13 lipca 2022 r. inwestor złożył ww. dokumenty.

2.5. W wyroku wskazano, że w konsekwencji (w ocenie Ministra) należało – na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. – wprowadzić opisane (w decyzji odwoławczej – uwaga Sądu) zmiany. Minister podkreślił, że: skorygował błędny w pkt II (zapis – uwaga Sądu) decyzji Wojewody i uwzględnił, że linia rozgraniczająca teren inwestycji, stanowiąca linię podziału nieruchomości, została oznaczona czerwoną linią przerywaną (zał. graf. nr 2.1 do 2.9) i wskazał sposób oznaczenia granic inwestycji, zgodnego z oznaczeniem na ww. załączniku graficznym do decyzji Wojewody; zmienił pkt IV decyzji, poprzez wyłączenie działek nr: [...] [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], i [...] obr. [...], z przejścia na własność m. st Warszawy, wobec korekty ww. załącznika graficznego. Uchylił też pkt 2.1.2 w zakresie, w jakim odnosiły się do obowiązku zachowania warunków i wymagań decyzji środowiskowej i ustalił nowe zapisy uwzględniające decyzję środowiskową. W pkt I-II uznał, że nie naruszają one art. 15 K.p.a.

2.6. W wyroku VII SA/Wa 85/23 wskazano, że w zakresie pkt IV decyzji - umorzenia postępowania odwoławczego co do odwołań T., E.C. i Spółki – powołując się na art. 127 § 1 K.p.a. – Minister stwierdził, że przepisy rozdziału 2b Utk "Szczególne zasady i warunki przygotowania inwestycji dotyczących linii kolejowych", mają charakter wyjątkowy. Wynika to nie tylko z art. 9r ust. 2 wyłączającego możliwość uchylenia całej decyzji czy stwierdzenia jej nieważności w sytuacji, gdy wadą dotknięta jest część decyzji, ale i faktu, że przepisy tej ustawy wyłączają stosowanie innych ustaw (por. art. 9yc, art. 9ad ust. 3 Utk). Konsekwencją powyższego jest to, że przepisy tej ustawy powinny być wykładane ściśle. W myśl art. 3 ust. 7 Utk przepisy rozdziału 2b tej ustawy stosuje się odpowiednio do metra. Minister podkreślił, że ustawa nie definiuje strony postępowania. Z Utk wynika jedynie, że stroną z pewnością jest inwestor. Katalog "pozostałych stron" musi być więc ustalany w oparciu o art. 28 K.p.a. Zgodnie bowiem z art. 9o ust. 2 Utk, do postępowania w sprawach dotyczących wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej stosuje się przepisy K.p.a., z zastrzeżeniem przepisów Utk. Do kręgu "pozostałych stron" zaliczyć można właścicieli, użytkowników wieczystych nieruchomości i podmioty, którym przysługują inne ograniczone prawa rzeczowe do nieruchomości objętych wnioskiem. Omawiając, w świetle art. 28 K.p.a., różnice między interesem prawnym a interesem faktycznym, Minister zaznaczył, że samo uczestniczenie podmiotu w postępowaniu nie czyni z niego strony. Podmiot, dla którego z przepisów prawa materialnego nie wynikają żadne uprawnienia ani obowiązki, nie ma przymiotu strony w świetle art. 28 K.p.a. i nie jest legitymowany do żądania wszczęcia postępowania, czy też kwestionowania zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć.

2.7. Sąd pierwszej instancji przywołał te motywy decyzji Ministra, z których wynikać ma, że odwołującym się – T. i E.C., nie przysługuje przymiot strony.

2.8. W ocenie Ministra, materiał dowodowy i argumentacja w odwołaniu Spółki potwierdza, że również nie przysługuje jej przymiot strony. Z materiału dowodowego nie wynika, że spółka jest właścicielem, użytkownikiem wieczystym, czy przysługuje jej ograniczone prawo rzeczowe do nieruchomości objętych wnioskiem. Z KW Nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], wynika, że właścicielem działek nr: [...], [...], [...] [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],, [...] z obrębu [...] jest m. st. Warszawa. Spółka podniosła, że dla działki nr [...] prowadzona jest druga księga wieczysta dawna: "[...]" (nr inw. [...]), gdzie ujawniono prawo własności Skarbu Państwa. Zdaniem Ministra treść ksiąg wieczystych nie potwierdzać ma prawa własności Spółki do ww. działek. Dla oceny interesu prawnego Spółki – w ocenie organu naczelnego – nie ma też znaczenia, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w decyzji z 6 września 2021 r. znak: GZ.rn.625.39.2020:

– stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 2 czerwca 1949 r., znak: UR.2.1.2/42/[...], m.in. w części dotyczącej działek z obrębu [...] nr: [...] [...], [...], [...], [...], [...](część), [...](część), [...] (część), [...], [...], (część), [...](część), [...](część);

– stwierdził, że orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 2 czerwca 1949 r., znak: UR.2.1.2/42/[...], zostało wydane z naruszeniem prawa, m. in. w części dotyczącej działek ewidencyjnych z obrębu [...] nr: [...], [...] (część).

Skutkiem stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia nie jest zmiana prawa własności ww. działek. Tego rodzaju orzeczenie nadzorcze, niezależnie od skutku ex tunc, nie powodowało automatycznie, że ww. działki stały się własnością Spółki. Stwierdzenie nieważności tego orzeczenia nie oznacza i nie musi oznaczać odzyskania własności przez Spółkę. Z akt wynika, że część gruntów dawnej nieruchomości hipotecznej "[...]", będącej przed II wojną światową, własnością Spółki, wymienionych ww. decyzji z 6 września 2021 r. podlegała różnym przekształceniom własnościowym.

Zdaniem Ministra, restytucja odebranego mienia możliwa jest jedynie po przeprowadzeniu odrębnego postępowania przed sądem powszechnym na mocy art. 10 ust. 1 Ukwh. Zmiana podmiotu ujawnionego jako właściciel w księdze wieczystej nie jest bezpośrednim następstwem decyzji z 6 września 2021 r. Co więcej, w zakresie działek nr [...] i nr [...] (w części), właściwy organ nie stwierdził nieważności orzeczenia z 2 czerwca 1949 r., a jedynie orzekł, że wydano je z naruszeniem prawa. W ocenie Ministra, o interesie prawnym Spółki nie świadczy także powołana w piśmie z 23 grudnia 2021 r. okoliczność, że Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie II Wydział Cywilny uwzględnił jej wniosek w przedmiocie zabezpieczenia powództwa o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej KW [...] (dz. nr [...] stanowiącą własność Skarbu Państwa), a rzeczywistym stanem prawnym, poprzez wpisanie ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu uzgodnieniowym. Nie była zatem dopuszczalna próba obalenia w tym postępowaniu wynikającego z art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 1 Ukwh domniemania zgodności wpisu prawa jawnego z księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Spółka posiada w tej sprawie wyłącznie interes faktyczny, nie łączący się ze statusem strony. Nie ma przepisów prawa materialnego lub formalnego, które mogłyby być źródłem interesu prawnego w tym postępowaniu. Powołując się na orzecznictwo Minister stwierdził, że interes prawny chroniony w postępowaniu w sprawie ustalenia lokalizacji inwestycji w zakresie linii kolejowej ma tylko ten, kto ma tytuł prawny do nieruchomości w dacie rozstrzygania w sprawie, a nie podmiot, który takiego tytułu dopiero dochodzi. Zdarzenia przyszłe i w dużym stopniu niepewne nie stanowią o interesie prawnym podmiotu, któremu nie przysługuje prawo rzeczowe, a jedynie roszczenie o ustanowienie takiego prawa w przyszłości. Ekspektatywa nabycia odebranego prawa własności, nie jest źródłem interesu prawnego w rozumieniu art. 28 K.p.a., który nie może być potencjalny lub hipotetyczny.

Z podanych przyczyn Minister stwierdził, że zachodziła (w oznaczonym zakresie podmiotowym – uwaga Sądu) przesłanka do umorzenia postępowania odwoławczego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a.

2.9. W wyroku VII SA/Wa 85/23 przywołano argumentację Ministra, odnoszącą się do odwołań spółek F., P. i L., Minister wskazał, że nie może modyfikować wniosku inwestora, ani też korygować przebiegu linii, nie ma kompetencji do oceny jej celowości, czy słuszności ewentualnej realizacji inwestycji w inny sposób. Minister przywołał treść stosownych pism inwestora informującego, o wyłączeniu z zakresu inwestycji niektórych działek będących w użytkowaniu wieczystym czy też stanowiących własność odwołujących się spółek. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., w punkcie II niniejszej decyzji, Minister uchylił decyzję Wojewody w części dot. działek nr [...], z obrębu [...] oraz nr [...], z obrębu [...], oraz umorzył postępowanie organu pierwszej instancji w tym zakresie. Natomiast w pkt I niniejszej decyzji Minister dokonał odpowiednich zmian w załączniku graficznym do zaskarżonej decyzji przedstawiającym lokalizację inwestycji, wynikających z wyłączenia ww. działek z zakresu przedmiotowej inwestycji. Mając powyższe na uwadze Minister uznał, że bezprzedmiotowym jest odnoszenie się do zarzutów spółki F. i spółki P. kwestionujących przebieg inwestycji przez teren ww. działek, skoro inwestor uwzględnił żądania odwołań o wyłączenie z zakresu inwestycji działek skarżących spółek.

Dalej w wyroku wskazano, że odnosząc się do odwołania spółki L., Minister stwierdził, że na uwzględnienie nie zasługuje zarzut dotyczący naruszenia art. 9q ust. 1 pkt 4 Utk. Wskazał organ naczelny, że dokonano podziału działki nr [...], z obrębu [...] na działki nr [...] i nr [...], jak również przeprowadzono wywłaszczenie wydzielonej działki nr [...] oraz ustanowiono ograniczenie w korzystaniu, na podstawie 9q ust. 1 pkt 6 Utk, z działki nr [...] oraz pozostałych działek tej spółki nr [...] i nr [...], z obrębu [...]. Minister stwierdził, że objęcie inwestycją ww. działek nie narusza prawa. W piśmie z 14 maja 2021 r., inwestor wskazał, że teren wyznaczono w minimalny sposób tak, aby zapewnić rozbiórkę i budowę linii elektroenergetycznych, a następnie ich eksploatację oraz budowę obiektów Stacji-Techniczno-Postojowej [...] m. in. budynku nastawni wraz z infrastrukturą techniczną, układu drogowego ww. stacji. Analiza decyzji Wojewody nie daje podstaw, by uznać, że ingerencja w prawo własności spółki L. była nieproporcjonalna do użytych środków. Minister podkreślił, że organ w takiej sprawie nie jest kompetentny do oceny przesłanek ekonomicznych i społecznych inwestycji. Do organu należy jedynie ocena wniosku pod względem zgodności z prawem. Za niezasadne Minister uznał zarzuty dotyczące naruszenia: art. 9q ust. 1 pkt 6 Utk, poprzez brak wskazania precyzyjnego sposobu ograniczenia w korzystaniu z działek tej spółki; art. 107 § 1 pkt 5 i 6 oraz art. 107 § 3 K.p.a., poprzez niedoprecyzowanie w sposób wystarczający i jednoznaczny rozstrzygnięcia Wojewody i sposobu realizacji obowiązków, w tym sposobu ograniczenia w korzystaniu z działek spółki. Minister wyjaśnił, że istotą tego postępowania jest określenie czy inwestycja może być realizowana. Z tej racji decyzja nie określa szczegółowych rozwiązań. Ich konkretyzacja nastąpi w postępowaniu dotyczącym pozwolenia na budowę. Nie jest więc zasadne wymaganie od organu na tym etapie określenie szczegółowego zakresu ograniczenia nieruchomości. Decyzja lokalizacyjna nie określa kolejności i sposobu wykonywania robót, ani organizacji dojść i dojazdów do obiektów w sąsiedztwie terenów, na których prowadzone będą roboty budowlane. Dalej Minister szczegółowo odpowiedział na zarzuty naruszenia art. 10 § 1 K.p.a. i art. 73 K.p.a. oraz art. 9q ust. 3 Utk, poprzez uniemożliwienie dostępu do pełnej treści decyzji, wraz z załącznikami.

3.1. Wyrokując w sprawie VII SA/Wa 85/23 kolejno wskazano, że skargę na w/w decyzję Ministra wniosła Spółka (w uzasadnieniu wyroku oczywiście błędnie przywołano nazwę podmiotu skarżącego jako "Z. S.A. z/s w W.", s. 19 wyroku – uwaga Sądu), zaskarżając decyzję w całości i zarzucając organowi naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

1) art. 28 K.p.a. w zw. z art. 9o ust. 2 i 6 Utk w zw. z art. 140 K.c. i art. 3 ust. 1 Ukwh poprzez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące przyjęciem, że interes prawny posiadają (poza inwestorem) jedynie te podmioty, które są ujawnione w księgach wieczystych jako właściciele nieruchomości objętych wnioskiem, użytkownicy wieczyści oraz podmioty, którym przysługują ograniczone prawa rzeczowe;

- skarżąca Spółka argumentowała, że Minister winien uwzględnić, że z ugruntowanego stanowiska sądów administracyjnych wynika, że dla stwierdzenia interesu prawnego (art. 28 K.p.a.) wymagany jest jedynie związek o charakterze materialnoprawnym pomiędzy normą prawa materialnego a sytuacją prawną podmiotu, to jest akt stosowania tej normy (np. decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej, przy czym tego rodzaju interes prawny można uzasadniać potrzebą ochrony prawa własności (art. 140 K.c.). Właścicielowi wywłaszczonej nieruchomości przysługuje zatem interes prawny w rozumieniu art. 28 K.p.a., aby być stroną we wszelkich postępowaniach administracyjnych, dotyczących tej nieruchomości, które mogą uniemożliwić lub utrudnić realizację roszczenia o jej zwrot, co powinno skutkować przyjęciem, że Spółka dążąca do restytucji odebranego jej bezpodstawnie mienia posiadała bezpośredni, konkretny, indywidualny i aktualny interes prawny w tym, aby wziąć udział w przedmiotowym postępowaniu i to zarówno ze względu na przysługujące jej prawo własności gruntów pochodzących z nieruchomości hipotecznej (pomimo nieujawnienia jej w księgach wieczystych) jak i ze względu na niecierpiącą zwłoki konieczność podjęcia czynności w celu ochrony tego prawa własności, w tym uprawnień właścicielskich dotyczących jego ujawnienia w księgach wieczystych, a w przypadku jego odjęcia w decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej, też uzyskania należnego z tego tytułu odszkodowania, bowiem z uwagi na jej skutki ich realizacja może być utrudniona lub uniemożliwiona. Dlatego, niezależnie od domniemania z art. 3 ust. 1 Ukwh, Spółce przysługiwał status strony w rozumieniu art. 28 K.p.a. w zw. z art. 9o ust. 2 i 6 Utk w zw. z art. 140 K.c.;

2) art. 16 § 1 oraz art. 158 § 1 w zw. z art. 8 § 1 K.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji nieuwzględnienie skutków prawnych decyzji z 6 września 2021 r., którą stwierdzono nieważność orzeczenia z 2 czerwca 1949 r. w zakresie oznaczonych działek z obrębu [...] i z obrębu [...], objętych wnioskiem, co skutkowało wyeliminowaniem tego orzeczenia z obrotu prawnego ex tunc, a zatem skutkowało też pozostawieniem w obrocie prawnym orzeczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Warszawie z 1 sierpnia 1945 r. (znak: L.dz.271/45-Pr), którym stwierdzono, że m in. wskazane powyżej grunty Spółki nie podlegają przejęciu na rzecz Skarbu Państwa zgodnie z dekretem Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. 1944 nr 4 poz. 17);

- w tym zakresie Minister winien przyjąć, że wskutek wydania decyzji prawo własności ww. gruntów, w tym działek ew. nr: [...], [...], [...], [...] z obrębu [...] oraz nr [...] z obrębu [...], co do których Skarb Państwa pozostaje ujawniony - mimo sprzeczności z rzeczywistym stanem prawnym - jako właściciel we właściwych księgach wieczystych na podstawie wyeliminowanego z obrotu prawnego orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 2 czerwca 1949 r. przysługuje (niezależnie od wpisów) Spółce;

3) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. w zw. z art. 9o ust. 2 Utk poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego oraz niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy, jak również poczynieniu błędnych i zarazem dowolnych, bo nieznajdujących oparcia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie ustaleń, z których wynika, że:

a) prawo własności działek ew.: [...] [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], oraz [...] z obrębu [...] przysługuje m. st. Warszawie (wnioskodawcy), co wynika z wpisów w KW, dla których podstawę stanowiły decyzje stwierdzające ich nabycie na mocy ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. 1990 nr 32 poz. 191 ze zm.), a jednocześnie, w związku "z wejściem w życie Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021 r. poz. 1491)" (Spółce zapewne chodziło o wejście w życie Uzm.K.p.a. – uwaga Sądu) niemożliwym jest stwierdzenie ich nieważności, gdyż upłynął 10-letni okres od dnia ich doręczenia (art. 156 § 2 K.p.a.), podczas gdy organ winien mieć na względzie, że decyzją z 6 września 2021 r. stwierdzono nieważność orzeczenia z 2 czerwca 1949 r. (UR.2.I.2/42/48) także w części ww. gruntów, co przesądza o ich nie nabyciu przez m.s t. Warszawę z mocy prawa, na mocy ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. 1990, nr 32 poz. 191) i daje podstawę z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., do stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnych stanowiących podstawę wpisu prawa własności tych gruntów do ksiąg wieczystych; o ewentualnym spełnieniu przesłanki z art. 156 § 2 K.p.a. zdecydować może, jako jedyny uprawiony, organ prowadzący postępowanie nieważnościowe co do decyzji stwierdzających nabycie własność dz. ew. nr: [...] [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], oraz [...] z obrębu [...] przez m. st. Warszawę; tym samym twierdzenia, że stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnych jest przedwczesne i wykracza poza właściwość rzeczową organu,

b) prawo własności działki nr [...] z obrębu [...] przysługuje m. st. Warszawie (wnioskodawcy), wobec wpisu w dziale II KW nr [...] – podczas gdy Minister winien był stwierdzić, że dla ww. gruntu w zakresie, w jakim pochodzi z nieruchomości hipotecznej "[...]," prowadzone są dwie księgi wieczyste, tj. KW nr [...] i KW dawna "[...]" nr inw. [...], z pierwszej wynika, że właścicielem tego gruntu pozostaje m. st. Warszawa, w drugiej ujawnione prawo własności przysługujące Skarbowi Państwa, przy czym oba te wpisy, stosownie do art. 3 ust. 1 Ukwh w zw. z art. 365 § 1 K.p.c. korzystają w jednakowym zakresie z domniemania prawdziwości, poczynienie prawidłowych ustaleń w tym zakresie jest natomiast istotne z uwagi na art. 9q ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 9s ust. 3 pkt 2 Utk,

c) jak i na braku ustaleń z których wynika, że zgodnie z wnioskiem m. st. Warszawy do przejęcia na jego rzecz przeznaczono też grunty, na których inwestor nie zaplanował naziemnych obiektów budowlanych,

– organ winien zatem dojść do przekonania, że zakres planowanego wywłaszczenia znacząco wykracza poza zakres niezbędny dla realizacji tej inwestycji, a więc powinien odmówić lokalizacji linii kolejowej w kształcie wynikającym z wniosku i nie powinien orzekać na podstawie art. 9q ust. 1 pkt 6 i 7 lit. a Utk o przejęciu gruntów na rzecz m. st. Warszawy i nałożeniu ograniczeń na ich właścicieli, w zakresie wynikającym z wniosku, będące skutkiem naruszenia, o którym mowa powyżej:

4) naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 oraz art. 100 § 1 K.p.a. w zw. z art. 9o ust. 2 Utk poprzez ich niezastosowanie i nie zawieszenie postępowania, pomimo istnienia zagadnienia wstępnego, do czasu prawomocnego zakończenia:

i. postępowania w sprawie usunięcia niezgodności między stanem prawnym dz. ew. [...] z obr. [...] wynikającego z KW nr [...] i KW dawnej "[...]" nr inw. [...] oraz zobowiązania m. st. Warszawy do wystąpienia do sądu powszechnego z pozwem, w oznaczonym przez organ terminie, a także,

ii. postępowań wszczętych przez Ministra Administracji i Cyfryzacji z wniosku spółki w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnych, o których mowa w pkt 3 lit. a powyżej, wydanych przez Wojewodę Warszawskiego i Wojewodę Mazowieckiego w latach 1997-2001;

3.2. Spółka ponadto zarzuciła naruszenie:

1) art. 9q ust. 1 pkt 1 oraz art. 9s ust. 2 Utk polegające na ich błędnej wykładni, przez przyjęcie, że linie podziału wskazane we wniosku mają stanowić linie rozgraniczające teren będące elementem obligatoryjnym decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej, podczas gdy z ww. przepisów wynika, że to linie rozgraniczające teren stanowią jednocześnie linie podziału nieruchomości, przy czym powinny obejmować całość terenu inwestycyjnego, co skutkowało określeniem przez Ministra linii rozgraniczającej teren (jako czerwonej linii przerywanej) w ten sposób, że nie wyznacza ona granic inwestycji tylko wskazuje sposób dokonania podział działek;

2) art. 107 § 1 pkt 5 K.p.a. w zw. z art. 9o ust. 2 Utk poprzez jego niezastosowanie i sformułowanie rozstrzygnięcia niejednoznacznie wobec faktu, że są rozbieżności w określeniu granic inwestycji, w tym linii rozgraniczających zgodnie z art. 9q ust. 1 pkt 1 Utk, w części opisowej decyzji, a oznaczeniem w załącznikach graficznych;

3.3. W następstwie Spółka zarzuciła naruszenie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. w zw. z art. 9o ust. 2 Utk poprzez jego zastosowanie i umorzenie postępowania z jej odwołania, oraz art. 138 § 2 K.p.a. w zw. z art. 9r ust. 2 i art. 9o ust. 2 Utk poprzez jego niezastosowanie i nieuchylenie decyzji Wojewody i nieprzekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, bowiem konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał istotny wpływ na rozstrzygnięcie.

3.4. W uzasadnieniu skargi przedstawiono obszerną argumentację na poparcie ww. zarzutów.

3.5. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie.

4.1. Opisanym na wstępie wyrokiem WSA w Warszawie skargę oddalił.

4.2. W motywach tego orzeczenia sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu odwoławczego, że Spółka nie wykazała prawa własności tych działek, gdyż w przypadku, gdy interes wywodzony jest z faktu legitymowania się określonym tytułem prawnym do nieruchomości, podmiot winien wykazać, że prawo do nieruchomości rzeczywiście mu przysługuje. Spółka nie legitymuje się wpisami do ksiąg wieczystych potwierdzającymi jej prawo własności do wskazanych działek, z którego wywodzi interes prawny w postępowaniu administracyjnym o ustalenie lokalizacji inwestycji kolejowej.

4.3. Sąd dodał, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 września 2021 r. jest decyzją ostateczną, lecz nie jest decyzją prawomocną, gdyż wyrok WSA w Warszawie z 26 kwietnia 2022 r., I SA/Wa 2671/21, oddalający skargę Miasta Stołecznego Warszawy i Skarbu Państwa – Prezydenta m. st. Warszawy na tę decyzję nie jest prawomocny, gdyż toczy się postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w tej sprawie.

Sąd wojewódzki podzielił również stanowisko organu odwoławczego, że o interesie prawnym Spółki w postępowaniu lokalizacyjnym nie świadczy także okoliczność, że Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie II Wydział Cywilny uwzględnił jej wniosek w przedmiocie zabezpieczenia powództwa o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej KW [...] (dz. nr [...] stanowiącą własność Skarbu Państwa), a rzeczywistym stanem prawnym, poprzez wpisanie ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu uzgodnieniowym.

4.4. WSA w Warszawie dalej zwraca uwagę, że w przedmiotowej sprawie zarówno organ administracji, jak i sąd administracyjny nie jest kompetentny do rozstrzygania komu przysługuje prawo własności przedmiotowych działek. W ocenie tegoż sądu nie był zasadny zarzut skargi naruszenia przez organ II instancji art. 28 K.p.a. w zw. z art. 9o ust. 2 i 6 Utk w zw. z art. 140 K.c. oraz naruszenia przez organ art. 16 § 1 oraz art. 158 § 1 w zw. z art. 8 § 1 K.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji nieuwzględnienie skutków prawnych decyzji z 6 września 2021 r.

Z uwagi na brak wykazania przez skarżącą Spółkę interesu prawnego uprawniającego ją do udziału w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym w charakterze strony, sąd pierwszej instancji nie mógł odnieść się do merytorycznych zarzutów skargi dotyczących zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w pozostałej części, tj. zarzutów naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. w zw. z art. 9o ust 2 Utk, art. 97 § 1 pkt 4 oraz art. 100 § 1 K.p.a. w zw. z art. 9o ust. 2 Utk oraz art. 9q ust. 1 pkt 1 oraz art. 9s ust. 2 Utk, art. 107 § 1 pkt 5 K.p.a. w zw. z art. 9o ust. 2 Utk.

4.5. Do wyroku VII SA/Wa 85/23 zostało zgłoszone zdanie odrębne.

5.1. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła Spółka – zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając go w całości.

5.2. Na zasadzie art. 176 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023, poz. 259, Ppsa) zaskarżonemu wyrokowi zarzuca się, na podstawie art. 174 pkt 2 Ppsa naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Ppsa w zw. z art. 28 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postpowania administracyjnego (Dz. U. 2022, poz. 2000 ze zm., K.p.a.) w zw. z art. 9o ust 2 i 6 Utk w zw. z art. 140 K.c., art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji RP oraz w zw. z art. 3 ust. 1 i 2 Ukwh poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji uznanie przez WSA w Warszawie, że z uwagi na istnienie domniemania co do zgodności z rzeczywistym stanem prawnym prawa jawnego z księgi wieczystej, interes prawny chroniony w sprawie w przedmiocie ustalenia lokalizacji linii kolejowej ma jedynie ten podmiot, na którego rzecz uregulowany pozostaje tytuł prawny do nieruchomości objętej rzeczonym postępowaniem administracyjnym, tym samym że (poza inwestorem, użytkownikami wieczystymi oraz podmiotami, którym przysługują inne ograniczone prawa rzeczowe do nieruchomości), stronami tego postępowania są jedynie podmioty, które pozostają ujawnione we właściwych księgach wieczystych jako właściciele nieruchomości objętych wnioskiem o wydanie decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej i to nawet w sytuacji, gdy z całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że stan prawny ujawniony w tych księgach wieczystych nie odpowiada rzeczywistemu stanowi prawnemu tychże nieruchomości: zatem że tylko wskazanym powyżej podmiotom ujawnionym we właściwych księgach wieczystych jako właściciele nieruchomości, przysługuje status strony w rzeczonym postępowaniu, a zatem, że jedynie te podmioty mogą wnieść odwołanie, o którym mowa w art. 127 § 1 K.p.a.

- podczas gdy sąd I instancji powinien był wziąć pod uwagę, że z ugruntowanego już stanowiska sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, iż dla stwierdzenia istnienia interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 K.p.a., wymagane jest jedynie zaistnienie związku o charakterze materialnoprawnym pomiędzy obowiązującą normą prawa administracyjnego materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy (np. decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej, przy czym tego rodzaju interes prawny można uzasadniać potrzebą ochrony prawa własności, o którym mowa w art. 140 K.c.

- tym samym, że stosownie do przepisów art. 21 ust. (w skardze kasacyjnej nie wskazano jednostki redakcyjnej – uwaga Sądu) oraz art. 64 ust. 1 Konstytucji RP, statuujących konstytucyjną zasadę ochronę własności, także właścicielowi wywłaszczonej nieruchomości, dążącemu, zgodnie z obowiązującymi przepisami, do restytucji odebranego mu prawa własności, przysługuje interes prawny w rozumieniu art. 28 K.p.a., aby być traktowanym jako strona we wszelkich postępowaniach administracyjnych dotyczących tej nieruchomości, które mogą uniemożliwić lub utrudnić realizację roszczenia o jej zwrot,

- co w niniejszej sprawie powinno skutkować przyjęciem przez WSA w Warszawie, że skoro:

- ustanowiony przez ustawodawcę krąg osób będących stronami postępowania w przedmiocie ustalenia lokalizacji linii kolejowej należy określić na podstawie art. 28 K.p.a.; jak bowiem wynika z art. 90 ust. 6 Utk, nie został on ograniczony jedynie do właścicieli (tym bardziej do właścicieli ujawnionych w księgach wieczystych) oraz użytkowników wieczystych, skoro ustawodawca posługuje się w tym przepisie stwierdzeniem "zawiadamia pozostałe strony",

- Spółka wykazała w toczącym się postępowaniu, że pozostaje właścicielem bezpodstawnie odebranych jej gruntów objętych wnioskiem m. st. Warszawy oraz, że dąży do ich restytucji polegającej (w pierwszym kroku) na formalnym ujawnieniu przysługującego jej prawa własności we właściwych księgach wieczystych.

- a jednocześnie, że fakt wydania decyzji Wojewody Mazowieckiego z 24 sierpnia 2020 r. oraz decyzji Ministra z 7 listopada 2022 r. niewątpliwie ma wpływ na jej sytuację prawną:

• i to już tyko z tego względu, że w wyniku wydania tych decyzji, stosownie do art. 9s ust. 3 pkt 2 Utk, na własność m. st. Warszawy przeszły grunty wchodzące w skład działek ewidencyjnych nr: [...], [...], [...], [...] z obrębu [...] oraz nr [...] z obrębu [...], co skutkuje bezpowrotnym pozbawieniem Spółki prawa własności tych gruntów, a zatem również i legitymacji do dochodzenia ich "restytucji" we właściwych postępowaniach, w tym w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 10 ust. 1 Ukwh zarówno już wszczętych, jak i mających zostać wszczęte w przyszłości,

• jak również z tego względu, że mają (lub przynajmniej mogą mieć) wpływ na możliwość uzyskania przez Spółkę odszkodowania zarówno za grunty wchodzące w skład wskazanych powyżej działek ewidencyjnych, a to jeżeli Skarb Państwa skorzysta z przysługującego mu uprawnienia i na podstawie art. 9y ust. 7 Utk zrzeknie się odszkodowania, jak i za grunty wchodzące w skład działek ewidencyjnych nr: [...], [...], [...] [...], i [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] z obrębu [...], za które nie zostanie orzeczone odszkodowanie, albowiem formalnie nie zostały one w ogóle wywłaszczone w związku z realizacją przedmiotowej inwestycji kolejowej (a to z tego względu, że zgodnie z wpisami w księgach wieczystych stanowią one własność m. st. Warszawy), a na których inwestor na podstawie rzeczonych decyzji i tak może zrealizować inwestycję celu publicznego objętą przedmiotowym postępowaniem, a zatem z punktu widzenia Spółki dojdzie do faktycznego odjęcia lub ograniczenia przysługującego Spółce prawa własności, za co zgodnie z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 9y ust. 1 Utk powinno jej przysługiwać słuszne odszkodowanie, to Spółka, niezależnie od domniemania wynikającego z art. 3 ust. 1 Ukwh posiadała oraz posiada bezpośredni, konkretny, indywidualny i aktualny interes prawny w tym, aby wziąć udział w przedmiotowym postępowaniu i to zarówno ze względu na przysługujące jej prawo własności gruntów pochodzących z nieruchomości hipotecznej objętej księgą dawną (hipoteczną) oznaczoną jako "[...]" (pomimo nieujawnienia tego prawa w księgach wieczystych) jak również z uwagi na niewątpliwy wpływ decyzji Wojewody Mazowieckiego z 24 sierpnia 2020 r. oraz decyzji Ministra z 7 listopada 2022 r. na jej sytuację prawną związaną z możliwością dochodzenia restytucji należnych jej nieruchomości, jak i odszkodowania za wywłaszczenie pod realizację inwestycji objętej przedmiotowym postępowaniem;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Ppsa w zw. z art. 16 § 1 i § 2 oraz art. 158 § 1 K.p.a. oraz w zw. z art. 3 ust. 1 i 2 Ukwh i w zw. z "art. § 5 ust. 1 i 2" rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. 19[...], nr 10, poz. 51, rozp.d.PKWN) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji odwołanie się jedynie do domniemania wynikającego z art. 3 ust. 1 Ukwh, przy jednoczesnym nieuwzględnieniu skutków prawnych wynikających z ostatecznej decyzji administracyjnej Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 września 2021 r. (znak: GZ.rn.625.39.2020), którą to decyzją stwierdzono nieważność orzeczenia administracyjnego Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 2 czerwca 1949 r. (znak: UR.2.1.2/42/48) w zakresie enumeratywnie oznaczonych działek, objętych wnioskiem m. st. Warszawy o wydanie decyzji o ustalenie lokalizacji linii kolejowej, co z kolei skutkowało wyeliminowaniem wskazanego powyżej orzeczenia administracyjnego z obrotu prawnego ex tunc, a zatem skutkowało również pozostawieniem w obrocie prawnym ostatecznego orzeczenia administracyjnego Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Warszawie z 1 sierpnia 1945 r. (znak: L.dz.271/45-Pr), którym stwierdzono, że m. in. wskazane powyżej grunty będące własnością Spółki nie podlegają przejęciu na rzecz Skarbu Państwa zgodnie z przepisami dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. 1944 poz. 17, dekret PKWN);

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Ppsa w zw. z art. 16 § 1 i § 2 oraz art. 158 § 1 K.p.a. oraz w zw. z art. 3 ust. 1 i 2 Ukwh i w zw. z "art. § 5 ust 1 i 2" rozp.d.PKWN),

- podczas gdy, o ile zgodnie z art. 3 ust. 1 i 2 Ukwh faktycznie należy domniemywać, że prawo jawne z ksiąg wieczystych zostało wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, to jednak przepis ten nie wyłącza wynikającego z art. 16 § 1 i § 2 K.p.a. domniemania legalności ostatecznej decyzji administracyjnej, które oznacza, że jest ona ważna i powinna być wykonywana dopóty, dopóki nie zostanie zmieniona, uchylona lub nie zostanie stwierdzona jej nieważność przez właściwy organ i z zachowaniem przepisanego trybu postępowania, zaś skutki takiej decyzji administracyjnej pozostają wiążące erga omnes, a więc zarówno w stosunku do organów administracji jak i do sądów administracyjnych;

- tym samym sąd pierwszej instancji winien był dojść do wniosku, że organ nie mógł zignorować skutków prawnych wynikających z wydania wskazanych powyżej ostatecznych oraz podlegających wykonaniu decyzji administracyjnej Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 września 2021 r. oraz orzeczenia administracyjnego Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Warszawie z 1 sierpnia 1945 r., tym bardziej że w myśl § 5 ust. 1 rozp.d.PKWN to właściwe wojewódzkie urzędy ziemskie, a nie sądy powszechne były właściwe do stwierdzenia, czy wystąpiły z mocy prawa skutki prawnorzeczowe, o którym mowa w 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN w wypadku, gdy (jak w niniejszej sprawie) właściciele kwestionowali ich wystąpienie.

- co z kolei powinno prowadzić do konstatacji, że prawo własności wskazanych powyżej gruntów objętych wnioskiem m.st. Warszawy, w tym w szczególności prawo własności gruntów wchodzących w skład działek ewidencyjnych nr: [...], [...], [...]. [...] z obrębu [...] oraz nr [...] z obrębu [...], co do których Skarb Państwa pozostaje w dalszym ciągu ujawniony - mimo jednoznacznej sprzeczności z rzeczywistym stanem prawnym - jako właściciel we właściwych księgach wieczystych, na podstawie wyeliminowanego z obrotu prawnego orzeczenia administracyjnego Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 2 czerwca 1949 r. (znak; UR.2.1.2/42/48), przysługuje (niezależnie od treści wpisów poczynionych w tych księgach) spółce Z. S.A.,

- a zatem, że skarżącej kasacyjnie spółce, jako prawowitemu właścicielowi, pozbawionemu bezpodstawnie przez Skarb Państwa zarówno możliwości władania wskazanymi powyżej gruntami, jak i możliwością legitymowania się przysługującym jej prawem własności poprzez wpis w odpowiednich księgach wieczystych, przysługuje w przedmiotowym postępowaniu nie tylko wynikające z art. 140 K.c. prawo własności przedmiotowych gruntów, ale również wynikające z art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 Konstytucji RP uprawnienie do ochrony tego prawa; co jest tym bardziej doniosłe, że - jak już wskazano w pkt 1) powyżej - fakt wydania ostatecznej oraz prawomocnej decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej kończącej niniejsze postępowanie niewątpliwie wpłynie na sytuację prawną spółki Z. S.A.. związaną z możliwością dochodzenia restytucji należnych jej nieruchomości, jak i odszkodowania za grunty wywłaszczone pod realizację inwestycji objętej przedmiotowym postępowaniem;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 oraz art. 8 § 1 K.p.a. w zw. z art. 3 ust 1 i 2 Ukwh oraz art. 28 K.p.a. w związku z art. 140 K.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące bezpodstawnym uznaniem przez sąd I instancji, że Spółka nie wykazała, że przysługuje jej interes prawny, o którym mowa w art. 28 K.p.a., wynikający z prawa własności gruntów wchodzących w skład działek ewidencyjnych nr: [...], [...], [...]. [...]. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...] [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],,[...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] z obrębu o [...] oraz [...] i [...] z obrębu [...], objętych przedmiotowym postępowaniem o ustalenie lokalizacji linii kolejowej, albowiem nie legitymuje się ona "wpisami do ksiąg wieczystych potwierdzającymi jej prawo własności do wskazanych działek", a w konsekwencji nieuznaniem skargi wniesionej przez Skarżącą kasacyjnie i jej oddaleniem na podstawie art. 151 Ppsa, podczas gdy WSA w Warszawie, na podstawie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym w szczególności na podstawie: orzeczenia administracyjnego z 1 sierpnia 1945 r. wydanego przez Wojewódzki Urząd Ziemski w Warszawie (znak: L.dz.271/45-Pr), orzeczenia administracyjnego z dnia 2 czerwca 1949 r. wydanego przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych (znak: UR.2.1.2/42/48), wniosku Urzędu Dzielnicowego Warszawa Wola Wydział Rolnictwa, Gospodarki Żywnościowej i Leśnictwa z maja 1983 r. (znak: RGZL 455/7/83), wniosku Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w Pruszkowie wraz z pismem przewodnim z listopada 1952 r. (znak: 4 III/8/52, dz. kw nr [...]), wyciągu z księgi dawnej (hipotecznej) oznaczonej jako "[...]" (dział I i II), decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 września 2021 r. (znak: GZ.rn.625.39.2020), postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 grudnia 2022 r. (sygn. akt I OZ 572/22), odpisu pozwu skarżącej kasacyjnie z 9 grudnia 2021 r. o uzgodnienie treści księgi wieczystej KW nr [...], obejmującej grunty wchodzące w skład działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...], powinien był dojść do jedynego słusznego przekonania, że skoro: ostateczną oraz podlegającą wykonaniu decyzją administracyjną Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 września 2021 r. stwierdzono nieważność orzeczenia administracyjnego Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 2 czerwca 1949 r., będącego podstawą wpisu Skarbu Państwa we właściwych księgach wieczystych w zakresie działek objętych przedmiotowym postępowaniem o ustalenie lokalizacji linii kolejowej, w tym w szczególności działek oznaczonych numerami: [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...] z obrębu [...], w obrocie prawnym pozostaje ostateczne oraz prawomocne orzeczenie administracyjne Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Warszawie z 1 sierpnia 1945 r., którym stwierdzono, że grunty będące własnością Spółki, pochodzące z nieruchomości objętej księgą dawną (hipoteczną) oznaczoną jako "[...]", nie podlegają przejęciu na rzecz Skarbu Państwa zgodnie z przepisami dekretu PKWN.

Jednocześnie Spółka, na wiele lat przed wszczęciem przedmiotowego postępowania lokalizacyjnego (bo już w 2001 r.) podjęła przewidziane prawem działania ukierunkowane na odzyskanie odebranej jej nieruchomości, tj. wszczęła postępowanie w trybie art. 156 i następne K.p.a. w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 2 czerwca 1949 r. (znak: UR.2.1.2/42/48), Spółka bezzwłocznie po otrzymaniu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 września 2021 r. wystąpiła w trybie art. 10 ust. 1 Ukwh z pozwem z 9 grudnia 2021 r. o uzgodnienie treści księgi wieczystej KW nr [...], obejmującej działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu ewidencyjnego [...], objętą przedmiotową inwestycją (z przyczyn finansowych - opłaty sądowej - ograniczając się w owym czasie jedynie do tej nieruchomości), tym niemniej z przyczyn niezależnych od Spółki postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 2 czerwca 1949 r., w zakresie gruntów objętych niniejszym postępowaniem, zakończyło się dopiero po 20 latach (tj. 6 września 2021 r.), natomiast postępowanie o uzgodnienie treści księgi wieczystej KW nr [...], obejmującej działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu ewidencyjnego [...], w ogóle nie zostało zakończone do dnia wydania zaskarżonej decyzji Ministra; tym samym że Spółka, pomimo iż dąży do "restytucji" odebranego jej bezpodstawnie mienia, stanowiącego grunty objęte wnioskiem m. st. Warszawy, nie ma wpływu na fakt, iż nie została ujawniona jako właściciel w żadnej księdze wieczystej, do czasu zakończenia przedmiotowego postępowania lokalizacyjnego - to pomimo, że skarżąca kasacyjnie nie legitymuje się "wpisami do ksiąg wieczystych potwierdzającymi jej prawo własności do wskazanych działek", to wykazała dostatecznie oraz w sposób, który nie może budzić wątpliwości oraz jako jedyny jest dla niej obecnie dostępny, że przysługiwał oraz przysługuje jej bezpośredni, konkretny, indywidualny i aktualny interes prawny w tym, aby wziąć udział w przedmiotowym postępowaniu, albowiem wykazała że to właśnie jej, a nie Skarbowi Państwa czy m. st. Warszawie przysługuje w rzeczywistości prawo własności gruntów wchodzących w skład wyżej wymienionych działek ewidencyjnych oraz wszelkie uprawnienia związane z tym prawem własności, w tym te ukierunkowane na ochronę tego prawa (chociażby poprzez zapewnienie możliwości kwestionowania zasadności objęcia całości wskazanych powyżej gruntów pod realizację przedmiotowej inwestycji); co pozostaje w zgodzie nie tylko z zasadą prawdy obiektywnej i praworządności wynikającej z art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., ale także z zasadą pogłębiania zaufania uczestników postępowania administracyjnego do władzy publicznej, która wynika z art. 8 § 1 K.p.a.;

4) art. 134 § 1 Ppsa poprzez jego błędne zastosowanie przez WSA w Warszawie i w konsekwencji ograniczenie się do rozpoznania jedynie tych zarzutów wywiedzionych w skardze, które odnosiły się do bezpodstawnego umorzenia postępowania odwoławczego wszczętego z odwołania tejże Spółki, przy jednoczesnym pominięciu zarzutów skargi dotyczących merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy wynikającego ze wskazanej powyżej decyzji Ministra z 7 listopada 2022 r.;

- podczas gdy zgodnie z przywołanym powyżej przepisem WSA w Warszawie winien był rozstrzygnąć przedmiotową sprawę w jej granicach, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem mając na uwadze, że wskazaną powyżej (jedną) decyzją z 7 listopada 2022 r. Minister rozstrzygnął zarówno co do umorzenia postępowania wszczętego z odwołania Spółki, jak i rozstrzygnął merytorycznie sprawę wszczętą z wniosku m. st. Warszawy, zaś skarga Spółki dotyczyła zarówno rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia postępowania odwoławczego, jak i (w całości) merytorycznego rozstrzygnięcia wynikającego z kwestionowanej decyzji, sąd pierwszej instancji winien był rozpoznać rzeczoną skargę w całości; co z kolei powinno skutkować uchyleniem tejże decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) Ppsa, nie tylko z uwagi na fakt bezpodstawnego umorzenia postępowania wszczętego z odwołania Spółki, ale również z uwagi na naruszenia prawa procesowego oraz prawa materialnego, jakich dopuścił się Minister, rozstrzygając decyzją z 7 listopada 2022 r merytorycznie sprawę z wniosku m. st. Warszawy;

5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. w zw. z art. 9o ust. 2 Utk poprzez ich niezastosowanie skutkujące brakiem uchylenia decyzji Ministra z 7 listopada 2022 r., podczas gdy WSA powinien był dojść do przekonania, że organ administracji publicznej, wydając rzeczoną decyzję, nie zebrał w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego oraz nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy, jak również poczynił błędne i zarazem dowolne, bo nieznajdujących oparcia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie ustalenia, z których wynika, że:

a) prawo własności gruntów wchodzących w skład działek ewidencyjnych oznaczonych numerami: [...] [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], oraz [...] z obrębu [...] przysługuje m. st. Warszawie (wnioskodawcy), co wynika z treści wpisów poczynionych w księgach wieczystych prowadzonych dla wskazanych wyżej nieruchomości, dla których to wpisów podstawę stanowiły decyzje administracyjne stwierdzające ich nabycie na podstawie przepisów ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. 1990, nr 32, poz. 191 ze zm.), a jednocześnie, w związku z wejściem w życie U.zm.K.p.a., niemożliwym jest stwierdzenie nieważności wskazanych powyżej decyzji komunalizacyjnych, a to z tego względu, że upłynął 10-letni okres liczony od dnia ich doręczenia, o którym mowa w art. 156 § 2 K.p.a., podczas gdy organ administracji publicznej winien mieć na względzie, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, wskazaną powyżej decyzją z 6 września 2021 r. stwierdził nieważność orzeczenia administracyjnego Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 2 czerwca 1949 r. także w części dotyczącej wymienionych powyżej gruntów, co przesądza o braku ich nabycia przez m. st. Warszawę z mocy prawa, a to na podstawie przepisów ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. 1990, nr 32 poz. 191) oraz daje podstawę, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., do stwierdzenia nieważności rzeczonych decyzji komunalizacyjnych, stanowiących podstawę wpisu prawa własności tych gruntów we właściwych księgach wieczystych, zaś o ewentualnym spełnieniu przesłanki negatywnej wynikającej z art. 156 § 2 K.p.a. zdecydować może, jako jedyny uprawiony, organ administracji publicznej prowadzący postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności wskazanych powyżej decyzji stwierdzających nabycie prawa własności gruntów wchodzących w skład działek ewidencyjnych nr: [...] [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], oraz [...] z obrębu [...] przez m.st. Warszawę; tym samym twierdzenia, jakoby niemożliwym było stwierdzenie nieważności tych decyzji komunalizacyjnych, jest w najlepszym razie przedwczesne oraz z całą pewnością wykracza poza zakres właściwości rzeczowej Ministra,

b) prawo własności gruntu wchodzącego w skład działki ewidencyjnej oznaczonej numerem [...] z obrębu [...] przysługuje m. st. Warszawie (wnioskodawcy), a to w związku z wpisem poczynionym w dziale II księgi wieczystej KW nr [...] - podczas gdy Minister powinien był stwierdzić, że dla wskazanego powyżej gruntu w zakresie, w jakim pochodzi on z nieruchomości hipotecznej "[...]," prowadzone są obecnie dwie księgi wieczyste, tj. księga wieczysta KW nr [...] oraz księga wieczysta dawna "[...]" nr inwentarzowy [...], przy czym z pierwszej z nich wynika, że właścicielem tego gruntu pozostaje m. st. Warszawa, w drugiej natomiast zostało ujawnione prawo własności przysługujące Skarbowi Państwa, przy czym oba te wpisy, stosownie do art. 3 ust. 1 Ukwh pozostającego w związku z art. 365 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. 2020 r. poz. 1575, K.p.c.), korzystają w jednakowym zakresie z domniemania prawdziwości, zaś poczynienie prawidłowych ustaleń w powyższym zakresie jest natomiast istotne z uwagi na brzmienie art. 9q ust. 1 pkt 7 w związku z art. 9s ust. 3 pkt 2 Utk,

c) jak również Minister nie poczynił żadnych ustaleń, z których wynika, że zgodnie z wnioskiem m. st. Warszawy do przejęcia na jego rzecz zostały przeznaczone także grunty, na których inwestor nie zaplanował żadnych naziemnych obiektów budowlanych, tym samym organ administracji publicznej winien był dojść do przekonania, że zakres planowanego przez m. st. Warszawę wywłaszczenia znacząco wykracza poza zakres niezbędny dla realizacji inwestycji celu publicznego, jaką niewątpliwie jest budowa obiektów wchodzących w skład Stacji Techniczno-Postojowej "[...]", a zatem powinien był odmówić lokalizacji linii kolejowej w celu realizacji inwestycji w kształcie wynikającym z wniosku m. st. Warszawy, a z całą pewnością nie powinien był orzekać na podstawie art. 9q ust. 1 pkt 6 i 7 lit. a) Utk, o przejęciu gruntów na rzecz m. st. Warszawy oraz o nałożeniu ograniczeń na ich właścicieli w tym na Spółkę, w zakresie wynikającym z wniosku;

6) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Ppsa w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 oraz art. 100 § 1 K.p.a. w zw. z art. 9o ust. 2 Utk poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji nieuchylenie decyzji Ministra z 7 listopada 2022 r., pomimo że organ administracji publicznej nie zawiesił przedmiotowego postępowania administracyjnego mimo zaistnienia zagadnienia wstępnego, a więc do czasu prawomocnego zakończenia:

• postępowania w sprawie usunięcia niezgodności pomiędzy stanem prawnym gruntu wchodzącego w skład działki ewidencyjnej oznaczonej numerem [...] z obrębu [...] wynikającego z księgi wieczystej KW nr [...] oraz z księgi wieczystej dawnej "[...]" nr inwentarzowy [...] oraz zobowiązania w tym zakresie m. st. Warszawy do wystąpienia do sądu powszechnego ze stosownym pozwem, w oznaczonym przez organ terminie, a także

• postępowań wszczętych przez Ministra Administracji i Cyfryzacji z wniosku Spółki w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnych, wydanych przez Wojewodę Warszawskiego oraz Wojewodę Mazowieckiego w latach 1997-2001;

7) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Ppsa w zw. z art. 107 § 1 pkt 5 K.p.a. w zw. z art. 9o ust. 2 Utk poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji nieuchylenie decyzji Ministra z 7 listopada 2022 r., pomimo że wydając rzeczoną decyzję organ administracji publicznej sformułował rozstrzygnięcie w sprawie w sposób niejednoznaczny oraz budzący wątpliwości, a to w związku z faktem, że zachodzą rozbieżności dotyczące określenia granic terenu przedmiotowej inwestycji objętej wnioskiem m. st. Warszawy, w tym linii rozgraniczających jej teren zgodnie z art. 9q ust. 1 pkt 1 Utk, w części opisowej zaskarżonej decyzji, a oznaczeniem wynikającym z załączników (graficznych), stanowiących integralną część zaskarżonej decyzji;

8) art. 151 Ppsa w zw. z art. 138 § 1 pkt 3 oraz art. 105 § 1 K.p.a., a to poprzez jego bezpodstawne zastosowanie i (w) konsekwencji oddalenie skargi Spółki, podczas gdy WSA w Warszawie winien był dojść do przekonania, że zaskarżona decyzja powinna była zostać uchylona w całości, a to z tego względu, że:

- organ administracji publicznej działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 K.p.a. bezpodstawnie umorzył postępowanie odwoławcze wszczęte z odwołania wniesionego przez Spółkę, jak również rozstrzygając w II instancji sprawę w przedmiocie ustalenia lokalizacji kolejowej dla objętego tym postępowaniem zamierzenia inwestycyjnego, naruszył szereg przepisów procedury administracyjnej oraz Utk.

5.3. W skardze kasacyjnej Spółka sformułowana ponadto zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) Ppsa w zw. z art. 9q ust. 1 pkt 1 oraz art. 9s ust. 2 Utk poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji nieuchylenie zaskarżonej decyzji Ministra z 7 listopada 2022 r. pomimo, że organ administracji publicznej dokonał błędnej wykładni art. 9q ust. 1 pkt 1 oraz art. 9s ust. 2 Utk, a to przez przyjęcie, że linie podziału wskazane we wniosku przez inwestora mają stanowić linie rozgraniczające teren będące elementem obligatoryjnym decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej, podczas gdy ze wskazanych powyżej przepisów wynika, iż to linie rozgraniczające teren stanowią jednocześnie linie podziału nieruchomości, przy czym powinny one obejmować całość terenu, na którym ma zostać zrealizowane objęte wnioskiem zamierzenie inwestycyjne, co skutkowało określeniem przez Ministra linii rozgraniczającej teren (jako linii przerywanej koloru czerwonego) w ten sposób, że nie wyznacza ona granic terenu, na którym ma zostać zrealizowane przedmiotowe zamierzenie inwestycyjne objęte wnioskiem m. st. Warszawy, a jedynie wskazuje na sposób, w jaki ma zostać dokonany podział działek ewidencyjnych.

5.4. Strona skarżąca kasacyjnie wnosiła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości przez WSA w Warszawie oraz o ponowne rozpoznanie sprawy ze skargi w ten sposób, że sąd pierwszej instancji uchyli w całości zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji, oraz postanowienie Ministra z 7 listopada 2022 r. Jednocześnie, gdyby sąd pierwszej instancji nie dostrzegał podstaw do zastosowania art. 179a Ppsa i przekazał niniejszą skargę kasacyjną Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, w skardze kasacyjnej wnosi się o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o rozpoznanie skargi Spółki w ten sposób, że Naczelny Sąd Administracyjny uchyli w całości zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji, oraz postanowienie Ministra z 7 listopada 2022 r., a ewentualnie z daleko posuniętej ostrożności procesowej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie.

Spółka wnosi ponadto o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.

5.5. W obszernym uzasadnieniu Spółki starano się rozwinąć podstawy kasacyjne.

Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną nie powinno bowiem budzić wątpliwości, że ewentualnie dopuszczenie skarżącej kasacyjnie do udziału, jako strony w przedmiotowym postępowaniu, w istocie nie sprowadza się do konieczności rozstrzygnięcia przez organy administracyjne sporu o prawo własności pomiędzy Spółką, a podmiotami publicznymi (tj. Skarbem Państwa oraz m. st. Warszawą) ujawnionymi we właściwych księgach wieczystych. Spółka bowiem na żadnym jego etapie nie kwestionowała legitymacji podmiotowej zarówno po stronie Skarbu Państwa, jak i m. st. Warszawy, do wzięcia udziału w postępowaniu lokalizacyjnym dotyczącym budowy Stacji Techniczno-Postojowej "[...]". Zwraca uwagę, że w obrocie prawnym pozostaje więc orzeczenie administracyjne Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z 1 sierpnia 1945 r., z którego wynika (zgodnie z aktualnym stanem prawnym tych nieruchomości), że to nie Skarb Państwa, a właśnie Spółka pozostaje właścicielem gruntów pochodzących z Działu I Nieruchomości hipotecznej. Orzeczenie to potwierdza bowiem w sposób wiążący dla innych organów i sądów, że grunty te nie przeszły na własność Skarbu Państwa - ergo, pozostają cały czas własnością Spółki.

Zdaniem skarżącej kasacyjnie przedmiotowa decyzja nie wywoła skutku w postaci wywłaszczenia. Z tego też powodu wojewoda nie ustali w odniesieniu do takiego gruntu - jako niewywłaszczonego - żadnego odszkodowania. Taki też skutek dla Spółki nastąpił w związku ze zmianą przez Ministra decyzji Wojewody Mazowieckiego wydanej w I instancji w ten sposób, że grunty wchodzące w skład działek ewidencyjnych oznaczonych nr: [...] [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], i [...], nie zostały oznaczone jako podlegające przejęciu na rzecz m. st. Warszawy.

Skarżąca kasacyjnie podnosi, że pomimo, iż zarówno wskazane powyżej orzeczenie administracyjne Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 2 czerwca 1949 r. oraz decyzje komunalizacyjne oznaczone nr: 51295, 59288, 59287, 59290, 61208 oraz 51294, pozostają bez wpływu na rzeczywisty stan prawny nieruchomości wchodzących w skład działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], oraz [...] z obrębu [...], a pochodzących z nieruchomości hipotecznej "[...]", dopiero po ich ostatecznym oraz prawomocnym wyeliminowaniu z obrotu prawnego Spółka będzie mogła wykazać wpisem w księgach wieczystych swój tytuł prawny do tych gruntów.

5.6. Postanowieniem z 24 października 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 Ppsa, zawiesił postępowanie do czasu zakończenia postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt I OSK 2055/22.

W związku z wydaniem przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 7 lutego 2024 r. w sprawie I OSK 2055/22 wyroku oddalającego skargę kasacyjną Miasta Stołecznego Warszawy i Skarbu Państwa – Prezydenta m. st. Warszawy, przestała istnieć przesłanka dla zawieszenia postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, stąd Sąd Naczelny postanowieniem z 28 lutego 2024 r. podjął zawieszone postępowanie.

5.7. Podczas rozprawy w dniu 15 maja 2024 r. pełnomocnicy skarżącej kasacyjnie Spółki popierali wniesioną skargę kasacyjną, a na pytanie Sądu wyjaśniono, że Spółka nie występowała w ewidencji gruntów jako właściciel nieruchomości objętych wnioskiem, ale występował Skarb Państwa – Miasto Stołeczne Warszawa. Sąd zwrócił się do Miasta Stołecznego Warszawy o informację, czy w przedmiotowej sprawie rozpoczęto budowę linii kolejowej, co do której wydano decyzję lokalizacyjną zaopatrzoną w rygor natychmiastowej wykonalności.

Pismem z 4 czerwca 2024 r. [...] udzielono informacji, że rozpoczęto na terenie dawnych Z. S. A. roboty budowlane II linii metra na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę Wojewody mazowieckiego z 11 października 2022 r., dołączając kopię tej decyzji do akt sprawy. Decyzji tej nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

5.8. Podczas rozprawy w dniu 17 lipca 2024 r. pełnomocnicy Spółki podtrzymali wnioski i argumentację skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6.1. Zgodnie z art. 183 § 1 Ppsa (Dz. U. 2024, poz. 935) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W myśl art. 174 Ppsa, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

6.2. Skarga kasacyjna została oparta na częściowo usprawiedliwionych podstawach.

6.3. Zarzuty naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i a Ppsa, których sąd pierwszej instancji nie stosował, oraz art. 151 Ppsa, który sąd pierwszej instancji zastosował, tylko wtedy okazałyby się usprawiedliwione, gdyby skuteczne okazać miałyby się zarzuty naruszenia innych przepisów, które wyłuszczono w podstawach kasacyjnych. Przywołane powyżej przepisy Ppsa mają bowiem charakter wynikowy, stanowiąc podstawy orzekania przez sąd administracyjne w sprawie ze skargi m. in. na decyzję administracyjną. Przywołane w skardze kasacyjnej przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Ppsa nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, albowiem mają charakter ogólny i wynikowym, określając przypadki, w ktorych skarga na decyzję lub postanowienie podlega uwzględnieniu przez sąd administracyjny (sąd uchyla wówczas zaskarżoną decyzję w całości lub w części), jeśli dopatrzy się – odpowiednio naruszenia prawa materialnego, które miało w pływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Ppsa) lub dopatrzy się – innego niż dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego – naruszenia przepisów postępowania, o ile mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy(art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa). Strona skarżąca kasacyjnie chcąc wykazać jako zasadną podstawę skargi kasacyjnej naruszenie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Ppsa, skoro w tej sprawie skargę oddalono na zasadzie art. 151 Ppsa, a nie uwzględniono jej na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa, powinna wykazać naruszenie przepisów, którym uchybił zaskarżony organ, a którego to uchybienia nie dostrzec miał wadliwie sąd pierwszej instancji, oddalając skargę, miast ją uwzględnić.

6.4. Nie jest usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 7, 77 § 1 oraz art. 80, a także art. 8 § 1 K.p.a. w zw. z art. 90 ust. 2 Utk. W sprawie ustalone zostały zasadnicze fakty, a sama istota sprawy wywołanej skargą Spółki, w związku z umorzeniem postępowania odwoławczego z odwołania tegoż podmiotu, koncentruje się wokół zagadnienia legitymacji procesowej Spółki w sprawie, a zdaniem Ministra i sądu pierwszej instancji, jej braku.

6.5. Usprawiedliwiony jest zasadniczy zarzut podnoszony w skardze kasacyjnej, a dotyczący naruszenia art. 28 K.p.a. w zw. z art. 90 ust. 2 i 6 Utk w zw. z art. 140 K.c. oraz art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji RP. W konsekwencji zasadny jest także zarzut naruszenia przez Ministra art. 138 § 1 pkt 3 oraz art. 105 § 1 K.p.a.

Węzłowy problem sprowadza się do trafności przyjęcia przez sąd pierwszej instancji, że zasadnie Minister umorzył postępowanie odwoławcze w stosunku do Spółki, przyjmując iż nie przysługuje jej w przedmiotowym postępowaniu o ustalenie lokalizacji linii metra, przymiot strony tegoż postępowania. Sąd pierwszej instancji (niejednogłośnie) przychylił się do stanowiska Ministra, stanowisko to Sąd Naczelny ocenia jako nieprawidłowe.

Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko Ministra, że za przesądzające o braku przymiotu strony postępowania lokalizacyjnego u skarżącej Spółki, przyjął brak wykazania przez nią prawa własności oznaczonych działek, objętych wnioskiem inwestora o ustalenie lokalizacji linii metra. Za istotne w tym względzie uznano fakt, że Spółka nie wykazała prawa własności działek objętych wnioskiem inwestora i nie legitymuje się określonym tytułem do nieruchomości wpisanym do księgi wieczystej. Sąd a quo uznał, że ostrzeżenie ujawnione w dziale II księgi wieczystej nie obala domniemania prawnego o zgodności wpisu w tej księdze, a przywołując obszernie stanowisko judykatury uwypuklono w zaskarżonym wyroku, że nie jest rolą organu we własnym zakresie ustalenie kto jest właścicielem działek wskazywanych przez Spółkę, jako mających do niej należeć, w konsekwencji stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej. W tym aspekcie wskazano w wyroku, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 września 2021 r. nie jest decyzją prawomocną. Przywołano także częściowo ocenę prawną zawartą w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 grudnia 2022 r., I OZ 572/22, którym m. in. oddalono wniosek m. st. Warszawy oraz Skarbu Państwa o wstrzymanie wykonania w/w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 września 2021 r. wydanej w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej. Wykluczono w zaskarżonym wyroku, aby o interesie prawnym Spółki do uczestnictwa w charakterze strony w postępowaniu lokalizacyjnym świadczyć miało zabezpieczenie powództwa o usunięcie niezgodności między stanem prawym wpisanym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym, w odniesieniu do działki nr [...], ujawnionej jako własność Skarbu Państwa. Za prawidłowe uznano przeto w zaskarżonym wyroku oparcie się przez organ naczelny na zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, w następstwie uznano, iż interes prawny chroniony w postępowaniu lokalizacyjnym ma tylko ten, kto ma tytuł prawny do nieruchomości ujawniony w księdze wieczystej w dacie rozstrzygania w sprawie, a nie podmiot, który takiego tytułu dopiero dochodzi. Za prawidłowe w tym aspekcie uznano zatem umorzenie postępowania odwoławczego z odwołania Spółki, uznając zarazem, iż sąd nie mógł się odnieść do pozostałych zarzutów Spółki podnoszonych w skardze, w tym do zarzutów naruszenia przepisów art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., art. 97 § 1 pkt 4, 100 § 1 K.p.a., art. 9q ust. 1 pkt 1 oraz art. 9s ust. 2 Utk, art. 107 § 1 pkt 5 K.p.a. w zw. z art. 9o ust. 2 Utk.

Stanowiska sądu pierwszej instancji, w realiach kontrolowanej sprawy nie podziela Sąd Naczelny w tym składzie.

6.6. Przedmiotem kontroli sądu administracyjnego podlegała decyzja Ministra w sprawie ustalenia lokalizacji linii metra, wydana na podstawie przepisów Utk, którą m. in. – w części dotyczącej odwołania Spółki – umorzono, na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a., postępowanie odwoławcze, dochodząc do przekonania, że podmiotowi temu nie przysługuje – w rozumieniu art. 28 K.p.a. – przymiot strony tegoż postępowania.

Nie jest w szczególności trafne stanowisko sądu wojewódzkiego, w oznaczony sposób dezawuujące skutki decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 września 2021 r., (znak:GZ.rn.625.39.2020), mocą której stwierdzono nieważność decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 2 czerwca 1949 r. w zakresie enumeratywnie określonych działek gruntowych objętych wnioskiem inwestora o ustalenie lokalizacji linii metra. Nieskuteczne wszak było zaskarżenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 września 2021 r. wydanej w postępowaniu nieważnościowym, skoro wyrokiem z 26 kwietnia 2022 r., I SA/Wa 2671/21, oddalono skargę na w/w decyzję, a finalnie wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lutego 2024 r., I OSK 2055/22, oddalono skargę kasacyjną m. st. Warszawy i Skarbu Państwa od w/w wyroku sądu wojewódzkiego. Sąd pierwszej instancji – przytaczając motywy postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego I OZ 572/22 – zarazem nie przydawał specjalnego znaczenia odmowie wstrzymania wykonania kwestionowanej decyzji z 6 września 2021 r. wydanej w postępowaniu nieważnościowym przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Niesporne wszak jest, że Spółka podjęła stosowne postępowanie przed właściwymi organami, którego celem było wzruszenie decyzji nacjonalizacyjnej, mającej za przedmiot nieruchomości należące do tej Spółki. Postępowanie nieważnościowe trwało wiele lat, zakończyło się przywoływaną tu decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która zapadła przed wydaniem zaskarżonej następnie przez Spółkę, decyzji odwoławczej Ministra w przedmiocie lokalizacji inwestycji linii metra. Nie jest także sporne, że w chwili podejmowania zaskarżonej decyzji Ministra toczyło się postępowanie przed Sądem Rejonowym dla Warszawy-Woli o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, dotyczącym działki nr [...], objętej wnioskiem inwestora, a rzeczywistym stanem prawnym.

Trafnie Spółka w powyższym aspekcie wskazuje, że posiadała konkretny i bezpośredni interes prawny, aby uczestniczyć w postępowaniu lokalizacyjnym. Spółka korzystała z przysługujących jej środków prawnych, aby dochodzić swych praw. Jako byłemu właścicielowi nieruchomości ujawnionych w dawnej księdze wieczystej "[...]" (działka nr [...] z ob. [...]), jej roszczenie zostało zabezpieczone ostrzeżeniem o toczącym się postępowaniu uzgodnieniowym. Nietrafny jest pogląd sądu pierwszej instancji, aby stroną postępowania lokalizacyjnego był wyłącznie podmiot, którego prawa do nieruchomości objętych wnioskiem inwestora są ujawnione w stosownej księdze wieczystej. Przeczy temu treść art. 9q ust. 2 Utk, określający sposób zawiadomienia stron o wydaniu decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej (stosowany odpowiednio w przedmiotowej sprawie administracyjnej – art. 3 ust. 7 zd. 2 Utk). Wypadnie zauważyć, że w postępowaniu uregulowanym przepisami rozdziału 2b Utk ustawodawca przewidział ponadto stosowne działania także wobec nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym (art. 9n ust. 6a Utk).

6.7. Z przepisów art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji RP wynika, że Rzeczpospolita chroni prawo własności, nadto każdy ma prawo do własności i innych praw majątkowych. Skoro Spółka wiele lat wcześniej, niż wszczęto postępowanie lokalizacyjne, doprowadziła do wszczęcia postępowania nieważnościowego, w wyniku którego usunięto z obrotu prawnego decyzję administracyjną, na podstawie której to decyzji Skarb Państwa stał się właścicielem nieruchomości, ujawnionej uprzednio w stosownej księdze wieczystej, jako pozostającej we własności tej Spółki, a która to nieruchomość była objęta wnioskiem inwestora o ustalenie lokalizacji przedmiotowej linii metra, to umorzenie postępowania odwoławczego z odwołania tej Spółki z powołaniem się na brak przymiotu strony, stanowi rażące naruszenie art. 28 K.p.a. Pomijając ten podmiot, jako uprawniony do ochrony własnego interesu prawnego, w tym m. in. możliwości uzyskania odszkodowania z tytułu decyzji lokalizacyjnej, wadliwie w konsekwencji umorzono postępowanie odwoławcze w odniesieniu do Spółki. Odmawiając Spółce statusu strony postępowania i umarzając postępowanie odwoławcze, Minister pominął owe wieloletnie starania Spółki, dążącej do restytucji swojej własności i odmówił temu podmiotowi rozpoznania wniesionego środka odwoławczego, a zatem ochrony prawa własności.

6.8. Zasadnicze znaczenie dla przyjęcia, że Spółce przysługiwał przymiot strony w rozumieniu art. 28 K.p.a. w postępowaniu lokalizacyjnym, wywieźć należy ze skutków ostatecznej (a następnie – w dacie orzekania przez Sąd – prawomocnej) decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 września 2021 r. Przypomnieć zatem należy, że powyższą decyzją stwierdzono, że orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 2 czerwca 1949 r. uchylające orzeczenie z 1 sierpnia 1945 r. Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Warszawie stwierdzajacego, że grunty składające się na Dział I oraz Dział III, będące własnością Spółki o łącznej pow. 43,3002 ha, nie podlegają przejęciu na rzecz Skarbu Państwa zgodnie z dekretem PKWN, zostało wydane z naruszeniem prawa w części dotyczącej aktualnych działek ewid. nr [...], [...] (część) oraz [...]. Powyższą decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (pkt 3) stwierdzona została także m. in. nieważność w/w decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 2 czerwca 1949 r. dotyczących działek z obrębu [...] nr: [...] [...], [...], [...], [...], [...] (część), [...] (część), [...] (część), [...], [...], (część), [...] (część), [...] (część), wchodzących w skład dawnego majątku "[...]", będącego własnością Spółki. Skutkiem ex tunc stwierdzenia nieważności w/w decyzji, ostateczną (a następnie prawomocną) decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 września 2021 r. jest to, że w mocy pozostaje orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Warszawie z 1 sierpnia 1945 r., określające iż oznaczone grunty – objęte wnioskiem inwestora w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym, jako przewidziane pod obiekty II linii metra w Warszawie – będące własnością Spółki, nie podlegają przejęciu na rzecz Skarbu Państwa w związku z dekretem PKWN o reformie rolnej. Wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela tych gruntów nastąpił na podstawie decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 2 czerwca 1949 r., następnie w części wyeliminowanej z obrotu prawnego. Skutek ex tunc stwierdzenia nieważności w/w decyzji oznacza, że prawo własności części działek (wymienionych w pkt 3 ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 września 2021 r.) przysługuje Spółce.

6.9. Przeszkodą do przyjęcia przysługującego Spółce statusu strony postępowania lokalizacyjnego nie niweczy domniemanie wynikające z treści art. 3 ust. 1 Ukwh, którego istotą jest wyłącznie ochrona osoby wpisanej w księdze wieczystej jako właściciel. Domniemanie to nie jest wszak przeszkodą, aby usunąć stan niezgodności między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym. Okoliczność, że Spółka w chwili podejmowania zaskarżonej decyzji nie była wpisana w dziale II księgi wieczystej dla nieruchomości objętych w pkt 3 rozstrzygnięcia zawartego w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 września 2021 r., w świetle treści tej decyzji wydanej w postępowaniu nieważnościowym, nie stanowiła przeszkody, aby uznawać Spółkę za stronę postępowania lokalizacyjnego.

Za słuszne – w realiach przedmiotowej sprawy – uznać należy takie rozumienie legitymacji strony postępowania lokalizacyjnego prowadzonego na podstawie przepisów Utk, gdzie poprzedni właściciel znacjonalizowanej nieruchomości, który doprowadził do ostatecznego wyeliminowania ze skutkiem wstecznym (ex tunc) decyzji nacjonalizacyjnej, na podstawie której wpisano jako właściciela tej nieruchomości Skarb Państwa, ma interes prawny do działania jako strona postępowania lokalizacyjnego (art. 28 K.p.a.), uwzględniając objęcie takiej nieruchomości wnioskiem inwestora w postępowaniu lokalizacyjnym.

Spółka niewątpliwie była właścicielem nieruchomości objętej wnioskiem inwestora o ustalenie lokalizacji przedmiotowej inwestycji – II linii metra w Warszawie, w wyniku skutków, jakie wynikają z decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 września 2021 r., która nie została obalona w postępowaniu sądowoadministracyjnym (vide: wyroki WSA w Warszawie z 26 kwietnia 2022 r., I SA/Wa 2671/21 i NSA z 7 lutego 2024 r., I OSK 2055/22). W tych okolicznościach organ II instancji powinien uwzględnić treść dokumentów urzędowych, a to m. in. orzeczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Warszawie z 1 sierpnia 1945 r. potwierdzającego, że nieruchomości Spółki nie przeszły na własność Skarbu Państwa. Nie jest zatem usprawiedliwione stwierdzenie Ministra, że bezpośrednim skutkiem decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 września 2021 r. nie jest możliwość spowodowania "istotnej zmiany stosunków w sferze prawa własności w/w działek".

6.10. Nie było także przeszkodą w udzieleniu Spółce przymiotu strony postępowania lokalizacyjnego w przedmiotowej sprawie to, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w decyzji nieważnościowej z 6 września 2021 r. orzekł – w stosunku do niektórych nieruchomości objętych decyzją nacjonalizacyjną (decyzja Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 2 czerwca 1949 r.) – iż przywoływana uprzednio decyzja nacjonalizacyjna Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych została wydana z rażącym naruszeniem prawa, lecz nie stwierdził jej nieważności z powodu skutków nieodwracalnych. Nie można wszak wykluczyć ubiegania się przez Spółkę, jako byłego właściciela nieruchomości objętych pkt 2 rozstrzygnięcia decyzji nieważnościowej Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 września 2021 r., stosownego odszkodowania w trybie przepisu art. 4171 § 2 K.c.

6.11. Uwzględniając powyższe wywody dojść należało do wniosku, że odmówienie Spółce przymiotu strony postępowania lokalizacyjnego, nastąpiło z rażącym naruszeniem art. 28 K.p.a. w zw. z art. 140 K.c., uwzględniając także skutki, jakie wywołuje decyzja o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej (metra), związane z przejęciem nieruchomości na potrzeby inwestycji czy kwestiami odszkodowawczymi z tego tytułu. Wadliwie zatem Minister umorzył postępowanie odwoławcze z odwołania Spółki i nie rozpoznał meriti zarzutów odwołania tego podmiotu, czym dopuścił się rażącego naruszenia art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 K.p.a. Takie działanie organu naczelnego niewątpliwie uniemożliwiło Spółce uzyskanie rozstrzygnięcia odnoszącego się do argumentacji prezentowanej w środku odwoławczym, naruszając w tym aspekcie również zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 K.p.a.).

6.12. Z powyższych względów dojść należało do wniosku, że usprawiedliwiony jest zarzut naruszenia art. 151 Ppsa, skoro sąd pierwszej instancji nietrafnie nie dostrzegając naruszenia wyłuszczonych uprzednio przepisów art. 28 K.p.a. w zw. z art. 90 ust. 2 i 6 Utk w zw. z art. 140 K.c. oraz art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji RP, skargę oddalił.

6.13. Z art. 9ac ust. 3 Utk wynika, że w przypadku uwzględnienia skargi na decyzję o pozwoleniu na budowę linii kolejowej, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności, sąd administracyjny po upływie 60 dni od dnia rozpoczęcia budowy linii kolejowej może stwierdzić jedynie, że decyzja narusza prawo z przyczyn wskazanych w art. 145 § 1 lub w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis ten z mocy art. 9ac ust. 4 stosuje się odpowiednio do decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej.

Niewątpliwe jest, a co wynika z nadesłanej do Sądu przez [...] w Warszawie informacji (pismo z 4 czerwca 2024 r., k. 570 akt sądowych), że przedmiotowa inwestycja została rozpoczęta od 20 grudnia 2022 r., po udzieleniu inwestorowi przez Wojewodę Mazowieckiego, pozwolenia na budowę II linii metra w Warszawie – III etap realizacji odcinka zachodniego, decyzją NR 777/SAAB/2022 z 11 października 2022 r., która zaopatrzona została w rygor natychmiastowej wykonalności. Z akt sprawy wynika ponadto, że decyzja organu I instancji – Wojewody Mazowieckiego – NR 88/SPEC/2020 ustalająca lokalizację linii kolejowej dla obiektów metra dla inwestycji pn. Budowa II linii metra w Warszawie – III etap realizacji odcinka zachodniego od szlaku C04 "[...]" do Stacji Techniczno-Postojowej (ST) [...] wraz z STP [...] w zakresie Stacji Techniczno-Postojowej (STP) [...] wraz z połączeniem STP "[...]" z układem kolejowym PKP, także została zaopatrzona w rygor natychmiastowej wykonalności.

W tych okolicznościach uznać należy, że skoro wyrok sądu administracyjnego uwzględniający skargę na decyzję w przedmiocie lokalizacji linii kolejowej zapada w okresie 60 dni od dnia rozpoczęcia budowy linii kolejowej dla obiektów II linii metra w Warszawie, a uprzednio nadano zarówno decyzji lokalizacyjnej, jak i decyzji o pozwoleniu na budowę takiej linii kolejowej rygor natychmiastowej wykonalności, to możliwości orzecznicze sądu administracyjnego rozpoznającego skargę na decyzję o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej są ograniczone, stosownie do treści art. 9ac ust. 3 Utk.

6.14. Ograniczone możliwości orzecznicze sądu administracyjnego, wynikające z przywołanych powyżej przepisów Utk, uniemożliwiają zarazem rozpoznanie dalszych zarzutów kasacyjnych Spółki.

7.1. Z wyłuszczonych powyżej przyczyn i działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 Ppsa w zw. z art. 9ac ust. 3 i 4 Utk oraz art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 28 K.p.a., orzeczono, jak w pkt 1 sentencji wyroku.

7.2. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 Ppsa.