Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1592/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 98, art. 104 ust. 4
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) sędzia WSA Jolanta Dargas asesor WSA Mateusz Rogala Protokolant specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2022 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 27 kwietnia 2022 r. nr KO-425/4103/169/22 w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lutego 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] (dalej też jako prezydent/organ I instancji) uznał za niezależnie pobrane świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego w łącznej kwocie 4748,48 złotych za okres od 1 marca 2020 r. do 31 grudnia 2021 r. – przyznane W.M. (dalej też jako skarżący) decyzją z [...] września 2018 r. nr [...], zmienionej następnie decyzją z [...] października 2018 r. nr [...], kolejny raz zmienionej decyzją z [...] maja 2019 r. nr [...] (pkt 1 decyzji), ustalił obowiązek zwrotu powyższego świadczenia we wskazanej kwocie (pkt 2 decyzji) oraz wskazał numer rachunku na który należy wpłacić ww. należność (pkt 3 decyzji).

Decyzją z [...] kwietnia 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej też jako organ II instancji/kolegium) utrzymało w mocy powyższą decyzję.

W uzasadnieniu swojej decyzji kolegium wskazało, że spośród trzech decyzji o przyznaniu skarżącemu zasiłku stałego istotna dla sprawy jest decyzja z [...] maja 2019 r. nr [...], którą przyznano wymienionemu zasiłek stały w kwocie 455,71 złotych od 1 czerwca 2019 r. bezterminowo. Organ II instancji podał, że jak wynika z akt sprawy, 13 grudnia 2021 r. prezydent powziął informację, że skarżący pobiera zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł miesięcznie, przyznany mu od 1 lutego 2020 r. do 31 marca 2023 r., na mocy decyzji [...] z [...] kwietnia 2020 r. 16 grudnia 2021 r. organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy w celu weryfikacji uprawnień skarżącego do dalszego pobierania zasiłku stałego, który potwierdził powyższą okoliczność. W tym stanie rzeczy, decyzją z [...] stycznia 2022 r. nr [...] prezydent zmienił wysokość zasiłku stałego przyznanego skarżącemu na 227,39 złotych, przy uwzględnieniu ustawowego kryterium dochodowego wynoszącego 776 złotych dla osoby samotnie gospodarującej oraz dochodu skarżącego, który po uwzględnieniu zasiłku pielęgnacyjnego wynosi 548,61 złotych. Kolegium wskazało również, że w świetle art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2268, dalej jako ustawa) skarżący był zobowiązany do niezwłocznego informowania organu pomocowego o każdej zmianie swojej sytuacji osobistej i majątkowej, która wiąże się z podstawą przyznania świadczenia i pomimo pouczenia o treści ww. przepisu nie dopełnił powyższego obowiązku. W dalszej kolejności kolegium podniosło, że w przedstawionych okolicznościach sprawy organ I instancji był zobowiązany wszcząć z urzędu postępowanie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia, gdyż obowiązek taki wynika z art. 6 ust. 16, art. 98 i art. 104 ust. 1-3 ustawy.

W ocenie organu II instancji, na skutek wszczętego postępowania z urzędu prawidłowo uznano, że świadczenie w postaci zasiłku stałego wypłacone skarżącemu od 1 marca 2020 r. do 31 grudnia 2021 r. w łącznej kwocie 4748,48 złotych (22 miesiące x 215,84 złotych) jest świadczeniem nienależnym i jako takie podlega zwrotowi.

W skardze na powyższą decyzję W. M. zarzucił Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w [...] naruszenie:

1. "art. 7, 77 § 111 i art. 8012" ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000, dalej jako kpa), poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, poprzez brak zbadania czy w działaniach pracownika socjalnego MOPS [...] doszło do zaniedbania w wykonywaniu obowiązków służbowych, przez brak weryfikacji informacji w systemie SEPI w okresie od 1 marca 2020 r. do 31 grudnia 2021 r.;

2. "art. "7, 76 § 113", art. 77 § 1 i art. 80 kpa, polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz jego dowolnej ocenie, wyrażającej się w stwierdzeniu, że "kolegium nie może zgodzić się z opinią, że doświadczony pracownik socjalny udziela w tej sprawie błędnej wykładni", a zwłaszcza przez odmówienie mocy dowodowej dokumentom z 4 października 2018 r., 14 grudnia 2021 r., 19 grudnia 2021 r. i 11 lutego 2022r.

3. art. 8 i 107 § 3 kpa poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych, powtarzających się twierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, jak i braku oceny wiarygodności lub niewiarygodności informacji przekazanych przez skarżącego.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości, zaś w razie

uznania przez Sąd, że nie ma podstaw do jego uchylenia, o jego zmianę w ten sposób, że działania skarżącego nie były podstawą do uznania zasiłku za nienależnie pobrany.

W odpowiedzi na skargę kolegium podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako ppsa) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ppsa.

Jak wynika z akt sprawy, skarżący w okresie od 1 czerwca 2019 r. do 31 grudnia 2021 r. pobierał zasiłek stały w kwocie 455,71 złotych miesięcznie – na podstawie decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] maja 2019 r. nr [...], zaś od 1 lutego 2020 r. do 31 marca 2023 r. pobiera zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 złotych miesięcznie - przyznany mu na mocy decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] kwietnia 2020 r. nr [...]. Powyższe okoliczności nie były w sprawie kwestionowane.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 złotych. W myśl art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W świetle powyższego przepisu zasadą generalną jest zaliczanie wszystkich przychodów do dochodu osoby ubiegającej się o świadczenie pieniężne z pomocy społecznej, wyjątki od powyższej zasady wymienione są enumeratywnie w art. 8 ust. 4 i 4a ustawy. Świadczeniem nienależnie pobranym zgodnie z art. 6 ust. 16 ustawy jest pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.

W decyzji z [...] maja 2019 r. przyznając skarżącemu zasiłek stały przyjęto, że na jego dochód składa się wyłącznie dodatek mieszkaniowy w kwocie 245,29 złotych. Zważywszy, że stosownie do art. 37 ustawy wysokość zasiłku stanowi różnica między kryterium dochodowym (wówczas 701 złotych) a dochodem, wysokość zasiłku ustalono na 455,71 złotych (701-245,29). W powyższej decyzji zawarto pouczenie o art. 109 ustawy, tj. o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu, który przyznał świadczenie o każdej zmianie w sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Ponadto nadmienić należy, że jak wynika z akt sprawy, pouczenie o treści powyższego przepisu znajduje się w każdej wydanej wobec skarżącego decyzji, nie tylko we wskazanych powyżej decyzjach o przyznaniu zasiłku stałego, ale również w szeregu decyzji w przedmiocie zasiłków celowych, wydanych zarówno przed przyznaniem skarżącemu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego jak i po tym momencie. Pouczenia o tożsamej treści zawierają również znajdujące się w aktach sprawy, podpisane przez skarżącego, druki oświadczeń o stanie majątkowym.

W świetle powyższych okoliczności nie budzi wątpliwości Sądu, że skarżący został skutecznie pouczony o art. 109 ustawy i nie dopełnił ustanowionego w tym przepisie obowiązku, albowiem na skutek decyzji z 16 kwietnia 2020 r. od 1 lutego 2020 r. dochód skarżącego wzrósł o kwotę 215,84 złotych, o czym zobowiązany był niezwłocznie zawiadomić organ. Wprawdzie skarżący prawidłowo wywiódł, że termin "niezwłocznie" nie jest tożsamy z "natychmiast", jednocześnie jednak sam wskazał, że o pobieraniu zasiłku pielęgnacyjnego poinformował pracownika socjalnego 13 grudnia 2021 r. podczas rozmowy telefonicznej, a zatem ponad półtora roku po przyznaniu tego świadczenia, co w żaden sposób nie mieści się w pojęciu "niezwłocznie" ("bez nieuzasadnionej zwłoki"). Z kolei twierdzenie skarżącego, że w nieustalonym wcześniejszym terminie informował ustnie pracownika socjalnego zarówno o zamiarze uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego jak i o jego otrzymaniu nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy i pozostaje gołosłowne. Bezzasadne jest również twierdzenie skarżącego, że nie miał wiedzy o tym które świadczenia określone jako zasiłki są zaliczane do dochodu, gdyż okoliczność ta została wyjaśniona w pierwszej decyzji o przyznaniu zasiłku stałego z 13 września 2018 r., gdzie pouczono skarżącego o treści art. 8 ust. 3 ustawy.

Tym samym organy obu instancji zasadnie uznały, że w zakresie w jakim wysokość wypłaconego skarżącemu zasiłku stałego w okresie od 1 marca 2020 r. do 31 grudnia 2022 r. nie uwzględnia wzrostu jego dochodu o kwotę zasiłku pielęgnacyjnego, tj. 215,84 złotych jest świadczeniem nienależnie pobranym, które stosownie do art. 98 ustawy podlega zwrotowi. Na ustaloną kwotę podlegającą zwrotowi składa się dochód który powinien zostać uwzględniony przy ustalaniu prawa do zasiłku stałego od 1 marca 2020 r., pomnożony przez ilość miesięcy w których pobierany był zasiłek nienależny (215,84 * 22 = 4748,48).

Pozostałe zarzuty skarżącego także nie zasługują na podzielenie. Skoro skarżący, naruszając obowiązek określony w art. 109 ustawy pozbawił organ możliwości bieżącej oceny jego sytuacji dochodowej w zakresie kryterium dochodowego warunkującego wysokość świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, to brak jest jakichkolwiek podstaw do formułowania twierdzeń o naruszeniu przez organy obowiązków procesowych określonych w przepisach art. 7, 8 czy 77 kpa. Również fakt ewentualnego niedopełnienia obowiązków przez pracownika socjalnego pozostaje bez znaczenia w sprawie, niezależnie bowiem od tego z jakiego powodu organ powziął wiadomość o pobieraniu przez skarżącego zasiłku pielęgnacyjnego dopiero po upływie niemal 20 miesięcy od jego przyznania, sam fakt pobierania tego zasiłku nie jest w sprawie kwestionowany, a właśnie ten fakt powoduje, że kwota należnego zasiłku stałego była niższa niż kwota faktycznie pobierana. W przedstawionych okolicznościach sprawy fakt uchybienia przez skarżącego obowiązkowi określonemu w art. 109 ustawy również nie budzi żadnych wątpliwości Sądu, a obowiązek ten obciąża osobę otrzymującą świadczenia z pomocy społecznej niezależnie od jakichkolwiek obowiązków pracowników socjalnych.

Dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329) Sąd skargę oddalił.