Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 925/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 207 ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 572
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.), Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz, Sędzia del. NSA Jacek Hyla, Protokolant sekretarz sądowy Julia Chudzyńska, po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 608/15 w sprawie ze skargi E. Ś. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 grudnia

2015 r., sygn. akt II SA/Wa 608/15 oddalił skargę E. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...]

w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok zapadł w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Rektor Uniwersytetu [...] decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 572 z późn. zm.), po rozpoznaniu wniosku E. S. o stwierdzenie nieważności decyzji Prodziekana Wydziału Psychologii Uniwersytetu [...] z dnia [...] lipca 2009 r. w sprawie skreślenia z listy studentów Wydziału Psychologii [...] odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji.

W uzasadnieniu decyzji podano, iż pismem z dnia 29 sierpnia 2014 r. E. S. zwróciła się z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Prodziekana Wydziału Psychologii [...] z dnia [...] lipca 2009 r. w sprawie skreślenia z listy studentów Wydziału Psychologii [...], wskazując przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jako przesłankę uzasadniającą stwierdzenie, że decyzję wydano z rażącym naruszeniem art. 6, 7, 10 § 1, 75 § 1, 77 § 1 i 225 k.p.a.

W ocenie Rektora Uniwersytetu [...], żadna z przedstawionych we wniosku przesłanek nie uzasadnia stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa. Odmawiając stwierdzenia nieważności organ wyjaśnił, iż rozstrzygający dla oceny, czy zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności z powodu rażącego naruszenia prawa, jest stan prawa z dnia wydania tej decyzji. Na taką ocenę nie może mieć wpływu ani późniejsza zmiana prawa, ani tym bardziej zmiana interpretacji tego prawa. Tak więc wszystkie okoliczności faktyczne i prawne, jakie zaistniały po wydaniu decyzji o skreśleniu, z listy studentów, nie mają wpływu na treść niniejszego rozstrzygnięcia.

Organ wskazał, iż w wyroku z dnia 4 czerwca 2014 r. sygn., akt II SA/Wa 1627/13 wydanym w sprawie E. S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, iż ustawodawca w art. 207 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym wprowadził zapis o odpowiednim stosowaniu przepisów ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, między innymi do decyzji podejmowanych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studenckich. Z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego ma zapewnić minimum procedury, niezbędnej dla załatwienia sprawy i zachowania uprawnień strony, przy uwzględnieniu specyfiki szkoły wyższej.

W przypadku, gdy ustawodawca nałożył na organy uczelni obowiązek zachowania tylko minimum procedury niezbędnej do załatwienia sprawy, to tym samym nie mogło dojść do rażącego naruszenia tej procedury, skoro uczelnia stosuje przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego odpowiednio. Dziekan uwzględniając przepis art. 207 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym wydał decyzję o skreśleniu strony z listy studentów z powodu niezaliczenia przedmiotów, wykorzystując wszystkie środki dowodowe, w tym przede wszystkim akta studenckie. Bezsporne jest, że E. S. nie zaliczyła dziewiątego semestru studiów. Dziekan Wydziału nie ma prawa i obowiązku kierować pisma do studenta, aby wyraził on zgodę na wpis na kolejny semestr studiów oraz informować o zamiarze skreślenia ze studiów. W ocenie Rektora strona była świadoma braku zaliczeń przedmiotów i konsekwencji z tym związanych, bowiem art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym wyraźnie stanowi o skreśleniu z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Organ I instancji wydając decyzję o skreśleniu nie naruszył prawa w sposób rażący.

Po rozpatrzeniu wniosku E. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy Rektor Uniwersytetu [...] decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2014 r., podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Organ zaznaczył, że decyzja z dnia [...] lipca 2009 r. będącą przedmiotem wniosku była przez stronę zaskarżona w trybie odwoławczym. Organ II instancji utrzymał ją w mocy i pouczył o prawie do jej zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Z tego prawa E. S. nie skorzystała, natomiast w dniu 28 kwietnia 2010 r. złożyła wniosek o wznowienie studiów, który nadal pozostaje w obrocie prawnym.

Organ ponownie wyjaśnił, że przepisy procedury administracyjnej, z uwagi na treść art. 207 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym należy stosować odpowiednio, a nie wprost. Z tych też względów zarzut rażącego naruszenia wymienionych przez skarżącą przepisów k.p.a. należało uznać za chybiony. Treść wniosku wyraźnie wskazuje, że E. S. miała niczym nieograniczone prawo składania pism, wniosków, podań i z tego prawa korzystała przed wydaniem decyzji o skreśleniu. Była też w pełni świadoma konsekwencji wynikających z niezaliczenia przedmiotów, stąd też złożyła wniosek o wznowienie studiów. Przebieg studiów w okresie od 1999 r. do 2009 r. wyraźnie wskazuje, że wymieniona była dwukrotnie skreślana, dwukrotnie wznawiana na studia, powtarzała II i IV rok studiów, korzystała z urlopów dziekańskich i zdrowotnych. Tak więc zarzuty wniosku, że Dziekan Wydziału Psychologii [...] celowo utrudniał i uniemożliwiał studia, są nietrafne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. S. wniosła o uchylenie decyzji Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] lutego 2015 r. podnosząc, iż została wydana w wyniku naruszenia przepisów prawa oraz jest oparta na motywach niezgodnych ze stanem faktycznym i prawnym.

Oddalając skargę Sąd stwierdził, że zarzuty naruszenia prawa w zakresie czynienia ustaleń faktycznych (przez niewyczerpujące zgromadzenie, czy niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego sprawy) należą do takich wątpliwości, które mogą służyć do wzruszenia decyzji w trybie zwykłym. Nie stanowią bowiem rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Tego typu naruszenia nie dają bowiem podstaw do stwierdzenia oczywistej sprzeczności pomiędzy rozstrzygnięciem a treścią przepisu. Zatem naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie świadczy o kwalifikowanej wadliwości decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Sąd przypomniał, że kwestionowana przez skarżącą decyzja Dziekana Wydziału Psychologii z dnia [...] lipca 2009 r. o skreśleniu z listy studentów została podjęta na podstawie art. 190 ust 2 pkt 2 i art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.) i art. 104 kpa oraz § 30 ust. 9 pkt b Regulaminu Studiów na Uniwersytecie [...] uchwalonego uchwałą nr [...] Senatu [...] z dnia [...] października 2006 r., z powodu nieuzyskania zaliczenia dziewiątego semestru studiów. Sąd zgodził się ze skarżącą, iż przepis art. 190 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy nie nakazywał organowi na podjęcie decyzji o skreśleniu, jednakże pozwalał mu na skreślenie z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru.

Sąd wskazał dalej, że od wydanej decyzji skarżąca złożyła odwołanie do Rektora Uniwersytetu [...], który działając na podstawie art. 190 ust. 3 i art. 207 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy stwierdził natomiast w uzasadnieniu decyzji, iż rozliczenie punktowe zostało ponownie przeanalizowane przez pracowników Wydziału Psychologii i potwierdziło kwestionowany przez skarżącą fakt braku 11 pkt ECTS (uwzględniono wpis z ostatniego semestru seminarium magisterskiego). Oznacza to, że skarżąca zrealizowała 289 pkt ECTS, a wymagana liczba punktów wynosi minimum 300 pkt ECTS. W związku z powyższymi ustaleniami faktycznymi i prawnymi organ nie stwierdził podstaw do zmiany decyzji.

W ocenie Sądu, zarzut rażącego naruszenia przepisów postępowania regulujących kwestię ustaleń faktycznych, można by rozważać w sytuacji, gdyby organ w sposób oczywisty nie poczynił takich ustaleń lub gdyby całkowicie uchylił się od rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy, czego organowi nie można zarzucić. Błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy ocenić zaś należy jako tego rodzaju wadliwość decyzji, która może skutkować jej wzruszenie, ale w trybie zwykłym.

Sąd podniósł następnie, że organ odwoławczy, jak wynika z decyzji, pouczył stronę o prawie wniesienia skargi na decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz poinformował o możliwości zwrócenia się do władz uczelni o wznowienie studiów w celu uzyskania brakujących pkt ECTS i przystąpienia do egzaminu magisterskiego. Skarżąca skorzystała z tej możliwości i wystąpiła o wznowienie studiów. W świetle powyższego, nie można, w ocenie Sądu, zgodzić się z zarzutami strony skarżącej, iż władze uczelni uniemożliwiły jej czynny udział w postępowaniu w przedmiocie skreślenia z listy studentów. Wszelkie zarzuty dotyczące podjętej decyzji o skreśleniu skarżąca mogła podnosić w postępowaniu odwoławczym i z tej możliwości strona skorzystała, wnosząc odwołanie od wydanej decyzji do Rektora Uniwersytetu [...]. W toku postępowania w sprawie skreślenia z listy studentów skarżąca miała zatem zachowane gwarancje, jakie przysługują adresatowi decyzji administracyjnej podjętej przez organ uczelni w indywidualnej sprawie studenta z odpowiednim zastosowaniem przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. Sąd podkreślił, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zarzut taki może odnieść skutek tylko wówczas gdy stawiająca go strona wykaże, iż zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych, co miało wpływ na wynik sprawy.

Za nieuzasadniony Sąd uznał również zarzut naruszenia art. 107 § 1 i 3 k.p.a., bowiem uzasadnienie zaskarżonej decyzji wyczerpująco przedstawia motywy, którymi kierował się organ, a nadto wskazuje argumenty przemawiające za niezasadnością zarzutów odwołania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła E. S., zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie:

I. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

1) naruszenie art. 151 p.p.s..a i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 §1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki wskazane w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.:

a) uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji Prodziekana Wydziału Psychologii [...] wydanej w dniu [...] lipca 2009 r., oraz utrzymującej ją. w mocy decyzji Prorektora ds. Studenckich z dnia [...] września 2009 r., pomimo zaistnienia przesłanek rażącego naruszenia prawa, a mianowicie art. 7, 8, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. polegającego na przeprowadzeniu postępowania dowodowego w sposób rażąco odbiegający od zasad przyjętych w tychże przepisach, jak również przerzucanie na skarżącą negatywnych konsekwencji wynikających z zaniedbań pracowników organów uczelni,

b) uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji mimo rażącego naruszenia przez organy uczelni tj. Prodziekana oraz Prorektora w toku postępowania zwyczajnego toczącego się w 2009 r., art. 9 k.p.aa wyrażającego obowiązek informowania stron postępowania o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy, a w szczególności nie poinformowania skarżącej w odpowiednim terminie o brakujących jej rzekomo punktach ECTS koniecznych do zaliczenia przez nią semestru,

c) uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji Prodziekana z dnia [...] lipca 2009 r., oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Prorektora ds. Studenckich z dnia [...] września 2009, mimo iż powyższe decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a., gdyż nie zawierają obligatoryjnych elementów przewidzianych dla uzasadnienia decyzji wskazanych w tymże paragrafie,

d) uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji, mimo że Prorektor ds. Studenckich wydając w dniu [...] września 2009 r. decyzję o utrzymaniu w mocy decyzji Prodziekana z dnia [...] lipca 2009 r. rażąco naruszył art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 136 k.p.a. i 15 k.p.a. oraz art. 190 ust. 3 w zw. z art. 207 ust. 1 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym, gdyż nie uchylił on decyzji organu niższej instancji i nie przekazał sprawy do ponownego rozpoznania, zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a., mimo, że jak wynika z akt sprawy, a w szczególności treści wydanych w sprawie decyzji organ i instancji w postępowaniu zwyczajnym nie przeprowadził jakiegokolwiek postępowania dowodowego, a postępowanie takie przeprowadził zresztą w sposób rażąco wadliwy dopiero organ II instancji, czym naruszył zasadę dwuinstancyjności postępowania wyrażoną w art. 15 k.p.a.,

e) uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji pomimo rażącego naruszenia przez organy uczelni orzekające w postępowaniu zwyczajnym art. 61 § 4 k.p.a. oraz art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niepoinformowanie skarżącej o wszczęciu wobec niej postępowania o wykreśleniu z listy studentów i uniemożliwienie jej udziału w postępowaniu na etapie przed wydaniem decyzji z dnia [...] lipca 2009 r., przez Prodziekana Wydziału Psychologii [...],

f) uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji pomimo rażącego naruszenia przez organy orzekające w niniejszej sprawie art. 110 k.p.a., gdyż jak wynika z treści decyzji Prodziekana ds. Studenckich, oraz Prorektora ds. Studenckich wydanych w 2009 r., skreślenie skarżącej z listy studentów nastąpiło w dniu [...] lipca 2009 r., co stanowi rażące naruszenie art. 110 k.p.a. stanowiącego o związaniu organu decyzją od chwili ogłoszenia lub doręczenia,

g) oraz 7 k.p.a. uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji pomimo, że decyzja z dnia [...] lipca 2009 r., nie zawiera obligatoryjnych elementów wyrażonych w art. 107 § 1 k.p.a., tj. z uwagi na nieczytelność złożonego pod nią podpisu i sprzeczności w opisie widniejącym nad/ na tym podpisie co powoduje, że nie wiadomo od jakiego organu pochodzi tj. czy od prodziekana czy od dziekana, a jeśli od prodziekana to winna zawierać w swej treści upoważnienie do jej wydania, gdyż decyzje w tego typu sprawach zgodnie z § 30 ust. 8 Regulaminu Studiów Uniwersytetu [...] wydaje dziekan, jak również stosownego upoważnienie nie zawiera decyzja Prorektora z dnia [...] września 2009 r., mimo, że organem odwoławczym od decyzji o skreśleniu studenta jest zgodnie z art. 190 ust. 3 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym rektor,

2) naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez pominięcie przez Sąd przy orzekaniu istotnej części akt sprawy oraz twierdzeń skarżącej,

w szczególności tych które odnoszą się do niekwestionowanych przez organy uczelni ustaleń, że brak należytej ilości punktów ECTS został spowodowany wyłącznie działaniami pracowników tychże organów, poprzez błędne zamieszczenie przez pracowników uniwersytetu w indeksie skarżącej ilości punktów ECTS, które miała uzyskać, co spowodowało powstanie usprawiedliwionego przeświadczenia po jej stronie, iż posiada ona odpowiednią ilość punktów ECTS, jak również przez wzgląd na opieszałe działania pracowników tychże organów przy podliczaniu punktów ECTS, które winna uzyskać skarżąca.

II. prawa materialnego tj.:

1) art. 4 ust. 1 w zw. z art. 207 ust. 1 oraz 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż organy uczelni przez wzgląd na autonomię uniwersytetów nie są zobowiązane

w indywidualnych sprawach studentów stosować przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w szczególności dotyczących należytego przeprowadzania postępowania dowodowego tj. art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a., przepisów wskazujących na konieczność należytego uzasadnienia decyzji tj. art. 107 § 3 k.p.a., art. 15 k.p.a. statuującego zasadę dwuinstancyjności postępowania czy art. 10 §1 k.p.a. oraz 61 § 4 k.p.a. stanowiącego gwarancję zasady czynnego udziału strony w postępowaniu,

2) art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i dokonanie w efekcie skreślenia skarżącej z listy studentów, mimo niedochowania przez organy uczelni w sposób należyty procedur administracyjnych sprawdzających czy istniały przesłanki skreślenia skarżącej z listy studentów.

W związku z powyższym skarżąca kasacyjnie wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie decyzji Prorektora do spraw studentów i jakości kształcenia z dnia [...] listopada 2014 r. i utrzymującej ją w mocy decyzji Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] lutego 2015 r., oraz stwierdzenie nieważności decyzji Prodziekana Wydziału Psychologii [...] ds. studenckich wydanej w dniu [...] lipca 2009 r. i utrzymującej ją w mocy decyzji Prorektora ds. Studenckich z dnia [...] września 2009 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a ponadto zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozszerzono argumentację dotyczącą przedstawionych podstaw kasacyjnych. Podniesiono, że decyzja o skreśleniu skarżącej z listy studentów była dotknięta wadą rażącego naruszenia prawa z następujących powodów: 1) rażącego naruszenia zasad postępowania określonych w art.7, art.8, art.9, art.77§1 i art.80 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie przez organ pierwszej instancji postępowania dowodowego i niewskazania przez ten organ w uzasadnieniu decyzji, na jakich dowodach oparł rozstrzygnięcie, również decyzja organu odwoławczego nie zawierała obligatoryjnego wyliczenia ile punktów i z jakich przedmiotów uzyskała skarżąca, nie odnosiła się do sumy punktów wskazanej w indeksie skarżącej, która to suma była wystarczająca do zaliczenia semestru, organ odwoławczy nie wskazał dlaczego dowodowi w postaci indeksu odmówił wiarygodności, nie wyjaśniono jaka była przyczyna rozbieżności pomiędzy punktacją zawartą w indeksie a punktacją obliczaną przez Dziekanat Wydziału Psychologii, błędna liczba punktów wpisana w indeksie spowodowana była zaniedbaniami pracowników Dziekanatu Wydziału, gdyby ta błędna ilość punktów nie została wpisana do indeksu, to skarżąca mogłaby odpowiednio wcześniej zapisać się na zajęcia, o błędnym wyliczeniu skarżąca dowiedziała się w grudniu 2008 r., skrajna opieszałość pracowników organu spowodowała, że skarżąca nie uzyskała rzekomo wystarczającej ilości punktów, 2) rażącego naruszenia art.107 § 3 k.p.a. gdyż uzasadnienia decyzji o skreśleniu z listy studentów zarówno organu pierwszej, jak i organu drugiej instancji nie zawierają obligatoryjnych elementów, o których mowa w tym przepisie ( brak wskazania dowodów, na których oparły się organy uczelni, nieczytelność podpisu złożonego pod decyzją, brak wskazania w jej treści upoważnienia dla prodziekana do wydania decyzji, 3) naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania, gdyż postępowanie dowodowe przeprowadził organ drugiej instancji, choć też w sposób rażąco wadliwy, 4) naruszenia art.61 §4 i art.10 §1 k.p.a. przez niepoinformowanie skarżącej o wszczęciu wobec niej postępowania o skreślenie z listy studentów, 5) naruszenia art.110 k.p.a. gdyż skreślenie z listy studentów nastąpiło z dniem [...] lipca 2009 r., czyli z dniem wydania decyzji, nie zaś z dniem jej doręczenia.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Rektor Uniwersytetu [...] wnosił o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone w art.183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze.

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzucając zaskarżonemu wyrokowi zarówno naruszenie norm prawa materialnego i przepisów procesowych.

Istota sporu sprowadza do rozstrzygnięcia, czy prawidłowo orzekły organy Uniwersytetu [...] i Sąd pierwszej instancji uznając, że kwestionowane w postępowaniu nadzorczym decyzje organów uczelni o skreśleniu E. S. z listy studentów Wydziału Psychologii Uniwersytetu [...] nie były dotknięte wadą rażącego naruszenia prawa.

Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej należy zwrócić uwagę na kilka istotnych kwestii, które mają podstawowe znaczenie dla wyniku rozstrzygnięcia.

Po pierwsze w postępowaniu o stwierdzenie nieważności nie przeprowadza się postępowania dowodowego analogicznego do postępowania zwykłego, nie dokonuje się nowych ustaleń faktycznych i nie podejmuje się czynności zmierzających do załatwienia sprawy co do istoty, tak jak w postępowaniu zwykłym. Kwestionowana decyzja jest kontrolowana jedynie w aspekcie wystąpienia wad określonych w art.156 §1 k.p.a. Na te różnice słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Prawidłowo również Sąd ten wywiódł, że wadą rażącego naruszenia prawa mogą być dotknięte przepisy regulujące postępowanie dowodowe, lecz nie każde naruszenie tych przepisów można zakwalifikować jako dotknięte wadą nieważności. Zarzuty naruszenia prawa w zakresie czynienia ustaleń faktycznych przez niewyczerpujące rozpatrzenie lub niewyczerpujące zgromadzenie materiału dowodowego lub poczynienie błędnych ustaleń faktycznych mogą być skutecznie podniesione jedynie w postępowaniu zwykłym.

Po drugie: należy mieć na uwadze specyfikę postępowania prowadzonego przez szkoły wyższe. Odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a. w sprawach skreślenia z listy studentów, ma zapewnić tylko minimum procedury, niezbędnej do załatwienia sprawy i zachowania uprawnień strony, przy uwzględnieniu specyfiki szkoły wyższej i przyjętych w niej zasad komunikowania o rozstrzygnięciach organów uczelni. W ramach tej odpowiedniości nie można oczekiwać, aby szkoła wyższa działała tak jak organ administracji publicznej, gdyż została powołana do zupełnie innych zadań, których zakres wynika z art. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. To oznacza, że analizując zarzuty naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w dotyczącym studenta postępowaniu rozstrzyganym decyzją indywidualną Sąd musi uwzględniać specyfikę szkoły wyższej (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2000 r., SK 18/99, OTK 2000, nr 7, poz. 258).

Po trzecie: ocena legalności decyzji w sprawach studenckich przez sąd administracyjny musi uwzględniać nie tylko regulacje prawne rangi ustawowej, ale także postanowienia zawarte w regulaminie studiów. Student jako strona postępowania administracyjnego w sprawach wymienionych w art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym jest jednocześnie uczestnikiem zakładu administracyjnego, jakim jest uczelnia wyższa, przyjęcie go w poczet uczestników danej uczelni uwarunkowane jest m.in. złożeniem ślubowania, w którym kandydat na studenta przyrzeka w szczególności przestrzegać postanowień regulaminu studiów. Z tego względu podstawę prawną decyzji kierowanych do studentów stanowią nie tylko przepisy powszechnie obowiązujące, ale również wydane na podstawie delegacji ustawowych akty normatywne właściwych organów szkoły wyższej.

Po czwarte: kontrola legalności decyzji będącej przedmiotem postępowania nadzorczego następuje według stanu na datę wydania tej decyzji. Zatem podnoszone przez skarżącą okoliczności we wniosku o stwierdzenie nieważności kwestionowanej decyzji, a także w pismach kierowanych do Sądu pierwszej instancji, które nastąpiły po jej wydaniu ( w szczególności dotyczące toczących się postępowań związanych ze wznowieniem studiów) nie mają w sprawie znaczenia.

Zarzuty skargi kasacyjnej koncentrują się na wykazaniu rażącego naruszenia art.107 §3 k.p.a. Zdaniem strony skarżącej uzasadnienia decyzji o skreśleniu z listy studentów zarówno organu pierwszej, jak i organu drugiej instancji nie zawierają obligatoryjnych elementów, o których mowa w tym przepisie ( brak wskazania dowodów, na których oparły się organy uczelni, nieczytelność podpisu złożonego pod decyzją, brak wskazania w jej treści upoważnienia dla prodziekana do wydania decyzji). Odnośnie tak sformułowanych zarzutów wymaga podkreślenia, że art.107 § 3 k.p.a. w sprawach studenckich ma zastosowanie w postaci zmodyfikowanej. Podyktowane jest to istotą i charakterem zadań wykonywanych przez szkoły wyższe, jak i posiadaną przez nie autonomią. W obu decyzjach: z dnia [...] lipca 2009 r. i utrzymującej ją w mocy decyzji z dnia [...] września 2009 r. organy uczelni wskazały podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej uzasadnienie. W decyzjach określona została zatem podstawa prawna rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Uzasadnienie decyzji o skreśleniu z listy studentów spełnia wymagania określone w art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, jeżeli pozwala studentowi na obronę jego interesu prawnego, a sądowi administracyjnemu na przeprowadzenie skutecznej kontroli legalności takiej decyzji. Skarżąca została pouczona o możliwości wniesienia skargi do sądu administracyjnego, z której to możliwości nie skorzystała. Organ odwoławczy poinformował o możliwości zwrócenia się do władz uczelni o wznowienie studiów w celu uzyskania brakujących pkt ECTS i przystąpienia do egzaminu magisterskiego. Skarżąca skorzystała z tej możliwości i wystąpiła o wznowienie studiów. Nietrafnie także w skardze kasacyjnej wskazano, że z uwagi na nieczytelny podpis nie wiadomo od kogo pochodzi decyzja. Otóż decyzja Prodziekana Wydziału Psychologii z dnia [...] lipca 2009 r. została opatrzona pieczęcią imienną Prodziekana Wydziału Psychologii ds. Studenckich, zaś utrzymująca ją w mocy decyzja Prorektora nie zawiera wprawdzie pieczęci, lecz w nagłówku zostało wskazane, że wydał ją Prorektor ds. Studenckich prof. dr hab. M. K..

Nie doszło także przy wydawaniu kwestionowanej decyzji do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania. Nie można bowiem uznać za naruszenie zasady dwuinstancyjności wykonywania kompetencji własnych przez organ odwoławczy. Na gruncie regulacji kodeksu postępowania administracyjnego nie budzi wątpliwości, że zasada dwuinstancyjności oznacza obowiązek organu odwoławczego merytorycznego rozpoznania sprawy, w tym celu dysponuje on także uprawnieniem z art. 136 k.p.a. do uzupełnienia materiału dowodowego. Pominięcie tej regulacji sprowadza się do orzekania przez organ II instancji w sposób kasacyjny, a nie merytoryczny.

Jak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej i sprecyzowanego zarzutu odnośnie do warunków formalnych decyzji Prodziekana z dnia [...] lipca 2009 r. skarżąca kasacyjnie nie kwestionuje właściwości organu do wydania decyzji, lecz jedynie brak wskazania w niej upoważnienia od Dziekana do jej wydania przez Prodziekana. Jednakże tego rodzaju uchybienie nie skutkuje stwierdzeniem nieważności decyzji.

Odnośnie do zarzutu rażącego naruszenia art.110 k.p.a. wskazać należy, że przepis ten ustanawia zasadę związania organu administracji publicznej wydaną przez niego decyzją i wyraźnie odróżnia fakt wydania decyzji od faktu jej doręczenia lub ogłoszenia. Przepis ten stanowi, iż organ administracji publicznej, który wydał decyzję jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. W piśmiennictwie dotyczącym omawianego zagadnienia podnosi się, że: "Wydanie decyzji jest czynnością prawną właściwego organu administracji publicznej zamykającą ciąg czynności postępowania prowadzących do załatwienia sprawy, wyrażającą na piśmie treść podjętego rozstrzygnięcia. Z chwilą podpisania decyzji mamy do czynienia z wydaniem decyzji w sensie procesowym w tym znaczeniu, że istnieje decyzja administracyjna, a dzień wydania decyzji jest miarodajny dla oceny podstawy prawnej i faktycznej decyzji (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, wyd. 4, Warszawa 2011 r., s. 688).

Związanie organu wydaną decyzją następuje z momentem wprowadzenia jej do obrotu poprzez doręczenie lub ogłoszenie. W świetle omawianego przepisu, jak i innych regulacji kodeksu postępowania administracyjnego, brak jest podstaw do pozbawienia faktu wydania przez organ decyzji znaczenia prawnego i utożsamiania daty wydania decyzji z datą jej doręczenia. W sytuacji typowej, w której wydana decyzja zostanie następnie wprowadzona do obrotu prawnego za datę jej wydania należy uznawać datę, w której została ona przez organ wydana, czyli podpisana. Z treści art. 110 k.p.a. nie wynika, by zamiarem ustawodawcy było odbieranie znaczenia wydaniu decyzji przez organ i przesunięcie faktu wydania decyzji na datę jej doręczenia lub ogłoszenia. Przyjęcie takiej interpretacji pozostawałoby w sprzeczności z innymi przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. To właśnie data wydania decyzji (następnie wprowadzonej do obrotu) ma wiążące znaczenie dla oceny prawidłowości działania organu z punktu widzenia norm prawnych dotyczących zasady praworządności oraz zasady szybkości postępowania administracyjnego. Dla oceny prawidłowości zastosowania normy prawnej przyjmować należy jako obowiązujący stan prawny obowiązujący w dacie wydawania przez organ decyzji. Oczywistym jest, iż organ wydając decyzję nie może stosować normy prawnej, która nie weszła jeszcze w życie, a która obowiązywać może w dacie doręczenia decyzji. Przyjęcie koncepcji, iż datą wydania decyzji jest data jej doręczenia, prowadziłoby do uznania za wadliwe decyzji wydanych w oparciu o przepisy obowiązujące w dacie wydania decyzji, które następnie uległy zmianie na etapie doręczenia decyzji. Także z punktu widzenia treści art. 35 k.p.a. dotyczącego terminów załatwiania spraw, istotne znaczenie ma data wydania przez organ decyzji, a nie data jej doręczenia adresatowi.

Należy zatem uznać, że postawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia norm procesowych nie są uzasadnione. Tym samym nie można uznać słuszności zarzutów naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego, które to zarzuty autor skargi kasacyjnej wiązał i uzasadniał naruszeniem norm procesowych. Trzeba też wskazać – w kontekście twierdzeń skarżącej, że gdyby nie błędna liczba punktów wpisana w indeksie spowodowana zaniedbaniami pracowników Dziekanatu Wydziału, to skarżąca mogłaby odpowiednio wcześniej zapisać się na zajęcia - że student wybierając uczelnię poddaje się reżimowi prawnemu w niej obowiązującemu, powinien też znać wymaganą przez uczelnię liczbę punktów ECTS.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku. Odpowiedź na skargę kasacyjną organu wpłynęła w dniu 16 listopada 2016 r., a zatem z uchybieniem terminu, o którym mowa w art.179 p.p.s.a., zaś innych kosztów organ nie poniósł. Nie ma zatem podstaw do zasądzenia na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.