Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1362/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Ewa Michna (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 lutego 2024 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 21 czerwca 2023 r., SKO.NP/4115/197/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie na rzecz skarżącej D. M. 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z 27 kwietnia 2023 r. Burmistrz W. odmówił skarżącej (D. M.) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że po ponownym rozpatrzeniu sprawy ustalono, że w sprawie zachodził związek przyczynowo skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania stałej, całodobowej opieki nad niepełnosprawnym mężem. Stan zdrowia męża skarżącej a zakres opieki, jakiej wymagał, nie pozwalał bowiem na pozostawienie go bez stałego nadzoru i pomocy. Fakt, że mąż skarżącej wymagał stałej opieki, a skarżąca z tego powodu nie podejmowała zatrudnienia, ani innej pracy zarobkowej, nie budził w ocenie organu żadnych wątpliwości.

Niemniej jednak, jak organ zaznaczał, nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 390), dalej określanej jako: "u.ś.r.". Skoro niepełnosprawność męża skarżącej nie powstała w okresie, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., a ponadto pozostawał on w związku małżeńskim ze skarżącą, należało ponownie odmówić prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu skarżąca zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 17 ust.1 pkt 4, ust. 5 pkt 2 lit a, ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. oraz art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. 80 § 1 k.p.a.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, decyzją z 21 czerwca 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Kolegium podało, że decyzja organu I instancji była wadliwa w zakresie, w jakim odmówiono skarżącej świadczenia w oparciu o art. 17 ust.1b u.ś.r. W obecnej sytuacji prawnej nie było dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., K 38/13. Aktualne pozostawało również uzasadnienie zawarte w poprzednio wydanej decyzji kasatoryjnej Kolegium z 23 marca 2023 r., a odnoszące się do stanowiska organu I instancji dotyczącego negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. i konieczności wykładania tego przepisu celowościowo i systemowo, co miało taki skutek, że jeden małżonek mógł ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad współmałżonkiem (por. wyrok WSA w Poznaniu z 26 kwietnia 2018 r., II SA/Po 39/18)

Pomimo dokonania przez organ pomocy społecznej błędnej wykładni wskazanych wyżej przepisów u.ś.r., Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiadała prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zachodził bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad mężem. Skarżąca nie wykazała w dostateczny sposób, że zakres sprawowanej opieki nad mężem uniemożliwiał jej w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W oświadczeniu z 13 kwietnia 2023 r., skarżąca podała, że zrezygnowała z pracy w związku z koniecznością pełnej i całodobowej opieki nad niepełnosprawnym mężem. Dodała, że zakres opieki uniemożliwia jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, w jakimkolwiek wymiarze czasu pracy. Na potwierdzenie zaprzestania aktywności zawodowej przedłożyła świadectwo pracy z 2 marca 2022 r. wydane przez [...] Sp. z o. o. w T., gdzie była zatrudniona w okresie od 5 lutego 2019 r. do 2 marca 2022 r. Stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę na mocy porozumienia stron.

Mąż skarżącej, urodzony w 1965 r. legitymował się orzeczeniem z 9 grudnia 2021 r. zaliczającym go do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności do 31 grudnia 2025 r. - choroby neurologiczne oznaczone symbolem 10-N, ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istniała od 18 marca 2021 r., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 12 listopada 2021 r.

W oświadczeniu z 13 kwietnia 2023 r. skarżąca podała, że mąż cierpi na schorzenia neurologiczne, uczy się podstawowych czynności od podstaw – co wymusza stałą, całodobową opiekę, także w nocy. Opieka obejmuje czynności higieniczne, przygotowanie posiłków, prowadzenie gospodarstwa domowego, umawianie wizyt lekarskich, zawożenie na wizyty. Chory wymaga wsparcia psychicznego z uwagi na stany lękowe i ataki paniki. Natomiast z przedłożonej przez

skarżącą oceny według zmodyfikowanej skali Barthel sporządzonej 13 kwietnia 2023 r. przez pielęgniarkę dyplomowaną wynikało, że uzyskał 40 pkt na 100 pkt możliwych do osiągnięcia. Niniejszy wynik wskazywał, że badany spaceruje z pomocą jednej osoby na odległość powyżej 50 metrów - 10 pkt, potrzebuje pomocy przy krojeniu i smarowaniu - 5 pkt, potrzebuje większej pomocy fizycznej przy przemieszczaniu się z łóżka na krzesło i z powrotem - 5 pkt, częściowo potrzebuje pomocy przy korzystaniu z toalety - 5 pkt, potrzebuje pomocy przy wchodzeniu i schodzeniu ze schodów - 5 pkt, przy ubieraniu się i rozbieraniu potrzebuje pomocy, ale część czynności może zrobić sam - 5 pkt, występują przypadkowe zdarzenia fizjologiczne - 5 pkt, nie panuje nad oddawaniem moczu – 0 pkt.

Zdaniem Kolegium pomoc jaką świadczyła skarżąca względem jej męża należała do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie musiała być sprawowana w sposób ciągły. Ponadto skarżąca i jej mąż mieli trzech dorosłych synów: N. M. - zamieszkiwał z rodzicami, pracował i dokształcał się; S. M. - zamieszkiwał z rodzicami i pracował. Jedynie K. M., który pracował za granicą, nie był w stanie zdaniem Kolegium sprawować opieki nad ojcem. Zatem w przypadku kilku osób zobowiązanych do alimentacji możliwe było takie podzielenie się obowiązkami, żeby każda z tych osób mogła podjąć (utrzymać) zatrudnienie. Co więcej, realizacja obowiązku nie musiała polegać na osobistych staraniach, lecz mogła polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla męża i ojca, stosownie do indywidualnych możliwości. Nie można było dopuszczać do sytuacji, że dana osoba, będąc prawnie zobowiązaną, nie poczuwa się do swoich obowiązków, obowiązki te za nią przejmuje Państwo. Pomimo tego, że ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynikało bezsprzecznie, że mąż skarżącej posiadał znaczny stopień niepełnosprawności nie sposób było jednak przyjąć, aby skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonywała opiekując się mężem, rzeczywiście nie mogła podjąć żadnej pracy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Wniosła też o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Skarżąca zarzuciła Kolegium naruszenie:

1. prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy przez:

a. dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

b. zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad mężem podczas,

c. zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.

2. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, przez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad mężem.

W uzasadnieniu powołała liczne orzeczenia sądów administracyjnych, a także wskazała, że część przytoczonych przez Kolegium cytatów z orzeczeń sądów jest nieadekwatna w jej sytuacji faktycznej.

W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskrzonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie ponieważ Kolegium z naruszeniem poniżej przytoczonych przepisów procedury administracyjnej dowolnie oceniło przesłankę braku związku przyczynowego pomiędzy rozwiązaniem przez skarżącą umowy o pracę i niepodejmowaniem dalszego zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Na wstępie Sąd zaznacza, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z kolei z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednocześnie, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym.

W ocenie Sądu, słuszne było stanowisko Kolegium, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 cyt. ustawy, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać zatem z pominięciem tego kryterium.

Wobec powyższego, Kolegium prawidłowo uznało, że moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b cyt. ustawy. Podobnie rację miało Kolegium, że organ I instancji ponownie w sposób nieprawidłowy przyjął negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. tj. fakt, że niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim ze skarżącą.

W tym miejscu orzekający Sad podkreśla, że podziela w całej rozciągłości tezę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zaprezentowana w wyroku z 2 czerwca 2021 r. IV SA/Po 57/21, że: "Wytyczne organu odwoławczego w zakresie wykładni przepisów mogących znaleźć zastosowanie w sprawie, o których mowa w art. 138 § 2a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 735), wiążą organ pierwszej instancji". W uzasadnieniu powołanego wyroku zostały przytoczone w sposób szeroki argumenty odnoszące się do wykładni historycznej i aksjologicznej, przy czym nie ma potrzeby przytaczania całości uzasadnienia a to z uwagi na łatwość dostępu do wszystkich powoływanych w niniejszej sprawie orzeczeń (na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl) oraz fakt, że Kolegium przy ponownym rozpatrywaniu sprawy – akurat w tym zakresie nie zmieniło swojego stanowiska. Odstąpienie więc przez organ I instancji od wytycznych Kolegium, nie miało w sprawie rozstrzygającego znaczenia, choć mogło się przyczynić do przedłużenia postępowania.

Odnosząc się natomiast do pozostałych okoliczności sprawy to należałoby podkreślić, że stan faktyczny sprawy co do przyczyn powstania niepełnosprawności męża skarżącej nie był kwestionowany. Zgodnie z relacją pracownika socjalnego (k. 13 kwestionariusza wywiadu) mąż skarżącej uległ wypadkowi za granicą podczas pracy jako kierowca. Od tej pory, po powrocie ze szpitala wymagał całodobowej opieki w związku ze schorzeniami neurologicznymi powypadkowymi; nie potrafił czytać i pisać; miał problemy z mówieniem, miał stany depresyjne i lękowe. W orzeczeniu o niepełnosprawności wskazano jako datę jej powstania: 18 marca 2021 r., przy czym mąż skarżącej początkowo przebywał w szpitalach (we Francji i Tarnowie), a od marca 2022 r. skarżąca zrezygnowała z pracy, żeby się opiekować mężem po opuszczeniu szpitala (oświadczenie skarżącej złożone przed Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej w W. pod rygorem odpowiedzialności karnej). Z twierdzeniami skarżącej zbieżne są inne dokumenty tj. świadectwo pracy z 2 marca 2022 r. (k. 5 i 34 akt administracyjnych), w którym potwierdzono przebywanie skarżącej na urlopach bezpłatnych oraz opiekuńczych (nastąpiły po dacie wymienionej w ww. orzeczeniu o niepełnosprawności męża), a także zaświadczenie z Urzędu Pracy z 29 września 2022 r. o okresie zarejestrowania w charakterze bezrobotnej począwszy od 25 marca 2022 r. (k. 7 akt administracyjnych).

W ocenie Sądu, Kolegium podkreślając w uzasadnieniu "rozpiętość czasową" pomiędzy datą zaistnienia niepełnosprawności męża skarżącej (18 marca 2021 r.), a datą złożenia przez nią wniosku o przyznanie świadczenia (21 września 2022 r.) nie wzięło pod uwagę, że niepełnosprawność wystąpiła jako efekt niespodziewanego i nagłego zdarzenia (wypadek w pracy). W początkowym okresie skarżąca mogła więc korzystać z urlopów opiekuńczych, bezpłatnych i częściowo płatnego okresu bezrobocia. Takie postępowanie jest logiczne i całkiem po ludzku zrozumiałe, ponieważ w sytuacji ciężkiego wypadku poza granicami kraju (wypadek miał miejsce we Francji) oczywistym jest, że skarżąca przede wszystkim skupiała się na zapewnieniu możliwości kontaktu z mężem. Podkreślanie więc przez organ odwoławczy, że skarżąca po rozwiązaniu umowy o pracę była zarejestrowana jako bezrobotna tj. potencjalnie poszukująca pracy już po okresie stwierdzenia u męża skarżącej niepełnosprawności nie uwzględnia okoliczności, że skarżąca mogła nie wykluczać możliwości powrotu do pracy z uwagi na fakt, że orzeczenie o niepełnosprawności męża zostało wydane z terminem do 31 grudnia 2025 r. z uwagi na "rokowania odnośnie przebiegu choroby oraz możliwości poprawy stanu zdrowia" (k. 4 str. 1 i 2 akt administracyjnych).

Zdaniem Sądu organ odwoławczy błędnie interpretował przesłanki negatywne przyznania świadczenia, cytując obszernie orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie jako uzasadnienie możliwości skorzystania przez skarżącą z pomocy najbliższych tj. dorosłych synów w opiece nad niepełnosprawnym ojcem. Organ pominął bowiem tę okoliczność, że cytowane orzeczenia dotyczyły odmowy przyznania świadczenia jednej z osób (córce lub synowi) zobowiązanych do alimentacji osoby niepełnosprawnej w tym samym stopniu co inni krewni osoby niepełnosprawnej. I tak w stanie faktycznym opisanym w cytowanym przez Kolegium wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 13 grudnia 2021 r., III SA/Kr 1144/21 odmówiono przyznania świadczenia córce, która zamieszkiwała w domu obok niepełnosprawnej matki, a matka wnioskującej o świadczenie miała czworo dzieci, formalnie zobowiązanych do alimentacji, a więc orzekający w tej sprawie Sąd słusznie zauważał, że: "Z okoliczności podnoszonych przez skarżącą nie wynika, aby w stosunku do którejkolwiek z tych osób zachodziły obiektywne przesłanki uniemożliwiające realizowanie obowiązku alimentacyjnego względem matki. Wskazać bowiem należy, że w przypadku kilku osób zobowiązanych do alimentacji możliwe jest takie podzielenie się obowiązkami, żeby każda z tych osób mogła podjąć (utrzymać) zatrudnienie. Co więcej, realizacja obowiązku nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla matki". Podobnie w wyroku z 26 kwietnia 2021 r., III SA/Kr 1065/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zaakceptował odmowę przyznania świadczenia z uwagi na istnienie oprócz wnioskującego o świadczenie syna - jeszcze dziewięciorga rodzeństwa zobowiązanych do alimentacji w równym stopniu. Kontrolujący to orzeczenie Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał przy tym, że "główną przyczyną oddalenia skargi było zaakceptowanie przez Sąd I instancji stanowiska organów administracji co do braku związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką a rezygnacją przez skarżącego kasacyjnie z pracy w gospodarstwie rolnym" (wyrok NSA z 26 maja 2023 r., I OSK 1205/22). Podobnie powołany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 21 października 2021 r., III SA/Kr 588/21 dotyczył syna niepełnosprawnej matki, w sytuacji gdy do kręgu tego samego stopnia

alimentacji oprócz wnioskującego o świadczenie, należeli również: dwaj bracia i dwie siostry.

Reasumując powyższe uwagi należałoby podkreślić, że Kolegium błędnie zinterpretowało okoliczności faktyczne wskazując na potencjalną możliwość pomocy matce przez dorosłych synów, w sytuacji gdy należeli oni do następnego kręgu osób wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Na różnice wynikające z odrębnych jednostek redakcyjnych art. 17 u.ś.r. zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22. Wprawdzie powołana uchwała dotyczyła braku możliwości przyznania świadczenia opiekunowi osoby niepełnosprawnej, jeżeli małżonek lub rodzice takiej osoby nie posiadali orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, ale w uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem pierwszeństwa małżonka osoby wymagającej opieki, jako zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności oraz pierwszeństwa określonego w art. 17 ust. 1a u.ś.r.". W konsekwencji, zdaniem orzekającego Sądu, organ powinien zbadać nieco inne okoliczności przy ocenie związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (lub podjęcia pracy) w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem, a inne okoliczności faktyczne – przy ubieganiu się o świadczenie przez zstępnych z tytułu opieki nad niepełnosprawnym rodzicem. Tylko w tym ostatnim przypadku, zdaniem orzekającego Sądu, możliwość skorzystania z faktycznej pomocy rodzeństwa w opiece nad niepełnosprawną matką lub ojcem, może skłonić organ do uprawnionej konstatacji, że nie zaistniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki.

Jak już jednak Sąd zauważał powyżej, skoro zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, z uwagi na konkretne regulacje ustawowe, tylko małżonek może skutecznie starać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli sam nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, to w takiej też sytuacji, nie można konstruować niewymienionej w przepisach przesłanki – istnienia kolejnego kręgu osób zobowiązanych do alimentacji (tu: synów niepełnosprawnego męża skarżącej).

Analizując zakres koniecznej opieki Kolegium przytoczyło znajdującą się w aktach sprawy Kartę oceny stanu pacjenta wg zmodyfikowanej skali Barthel sporządzoną na 13 kwietnia 2023 r. przez dyplomowana pielęgniarkę i podpisaną przez lekarza (k. 34 akt administracyjnych). Karta ta stanowi załącznik nr 12 do Zarządzenia Nr 69 /2007/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 25 września 2007 r. w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w rodzaju: podstawowa opieka zdrowotna. Z kolei zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 965 z późn. zm.) osoby, które uzyskały 40 punktów lub mniej w skali Barthel mają prawo do gwarantowanej opieki długoterminowej w zakładach opiekuńczych. Niepełnosprawny mąż skarżącej uzyskał 40 punktów w skali Barthel, a więc jego stan zdrowia powinien zostać oceniony, jako wymagający istotnego zaangażowania opiekuna.

W ocenie orzekającego Sądu, uzyskanie przez niepełnosprawnego 40 punktów w skali Barthel lub niżej skutkuje uznaniem, że opieka nad taka osobą wymusza rezygnację opiekuna z aktywności zawodowej. Kolegium ograniczyło się natomiast do powołania ww. dokumentów, skupiając się na cytowaniu orzeczeń mających związek z innymi aspektami opieki nad niepełnosprawnymi (gotowanie obiadów, zmiana pampersów, sprzątanie, podawanie lekarstw, umawianie na wizyty lekarskie itp.).

Podsumowując powyższe uwagi orzekający Sąd powtarza pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wyrażony w wyroku z 11 stycznia 2024 r., III SA/Kr 1138/23, a dotyczący analogicznej sytuacji fatycznej (opieka męża nad niepełnosprawną żoną przy istnieniu pełnoletnich dzieci), że uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ma miejsce wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (por. wyrok NSA z 27 kwietnia 2020 r., II OSK 445/19). O dowolności oceny można mówić w przypadku uzyskania wniosków niewynikających w sposób logiczny ze zgromadzonego materiału dowodowego lub pominięciu określonych dokumentów lub dowodów jako niezdatnych do poparcia przyjętej z góry tezy (por. wyrok NSA 16 lipca 2020 r., II OSK 837/20).

W ocenie Sądu, w tym zakresie u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że w sprawach o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązki alimentacyjne dzieci (por. uchwała NSA 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22), a znajdująca się w aktach sprawy karta stanu pacjenta w skali Barthel jednoznacznie świadczy o konieczności zaangażowania w opiekę nad niepełnosprawnym mężem w stopniu wykluczającym podjęcie aktywności zawodowej.

Mając na względzie powyższe, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem ww. przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na treść decyzji. Ponownie rozpoznając sprawę organy dokonają kluczowych dla sprawy ustaleń faktycznych wskazanych w uzasadnieniu i ocenią, czy w odniesieniu do skarżącej zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podjętą decyzję uzasadnią zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a.

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł zgodnie z art. 200 i 205 § 2 powołanej ustawy zasadzając na rzecz skarżącej od Kolegium 480 zł. tytułem wynagrodzenia za świadczoną pomoc prawną. Wynagrodzenie określono zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).