Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1788/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 2 pkt 1  lit. f
journal: Dz.U. 1948 nr 20 poz 138
law: Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie: WSA Iwona Maciejuk WSA Tadeusz Nowak (spr.) Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi Parafii Rzymskokatolickiej pw. [...] w L. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej zaskarżoną decyzją z dnia [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm.) zwanej dalej k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku Parafii Rzymskokatolickiej [...] w Ł. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] nr [...] stwierdzającą nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] o powierzchni [...] 2, nr hip. [...] rep. Hip. [...], stanowiącej własność H.B., E.B., J.M. i A.B. (lp. 1 orzeczenia)

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z dnia [...] nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia ww. nieruchomości wystąpił, do Prezydenta Miasta [...] M. M. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż zaskarżone orzeczenie narusza art. 2 pkt 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 roku o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945, ponieważ wywłaszczenie mogło dotyczyć tylko tych nieruchomości, które zostały zajęte na cele użyteczności publicznej. Celem tym nie było wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości dokonane na wniosek Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego z przeznaczeniem na parking samochodów ciężarowych.

Orzeczeniem z dnia [...] nr [...] Prezydium Rady Narodowej [...] orzekło w punkcie 1 o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w [...] przy ul.[...] o powierzchni [...] m2, nr hip. [...] rep. Hip. [...], stanowiącej własność H. B., E. B., J. M. i A. B. w oparciu o przepisy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 roku o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 (Dz. U. nr 20, poz. 138, zwanego dalej "dekretem")

Z treści uzasadnienia ww. orzeczenia z dnia [...] wynika, iż nieruchomość została zajęta w [...] przez władze państwowe, które władały tymi nieruchomościami do dnia wydania orzeczenia, wykorzystując je na cele użyteczności publicznej.

Z wniosku z dnia [...] o wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości wynika, iż została ona zajęta w dniu [...] przez Warsztaty Samochodowe nr [...] Szefostwa Zaopatrzenia Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, w celu "przechowywania samochodów oczekujących kapitalnego remontu".

W aktach znajdują się również dokumenty (pismo Głównego Urzędu Tymczasowego Zarządu Państwowego w [...] z dnia [...] nr [...] oraz odpis protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...]), z których wynika, iż przedmiotowy grunt został wcześniej oddany w zarząd i użytkowanie Rzymsko-Katolickiej Parafii [...] na podstawie art. 13 ustawy z dnia 6 maja 1945r. o majątkach opuszczonych i porzuconych (Dz. U. R. P nr 17 poz. 97). Bezspornym zatem jest, iż przedmiotowa nieruchomość była użytkowana od dnia [...] przez Rzymsko-Katolicką Parafię [...].

W aktach sprawy brak jest dokumentów opisujących losy nieruchomości w okresie od [...] do [...].

Jednakże organ ustalił, iż wywłaszczenia dokonano na wniosek Warsztatów Samochodowych nr [...] Szefostwa Zaopatrzenia Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego i na cele tego urzędu (przechowywania samochodów oczekujących kapitalnego remontu) została przeznaczona przedmiotowa nieruchomość.

Dlatego organ analizował, czy zajęcie, a następnie wywłaszczenie nieruchomości pod parking/przechowalnię samochodów dla Szefostwa Zaopatrzenia Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego wypełnia przesłankę zajętości na cel użyteczności publicznej.

Zdaniem organu, zasadne było jego stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [...] nr [...], iż powyższe zajęcie nie wypełnia przesłanki celu użyteczności publicznej. Organ wskazał, iż cel użyteczności publicznej cechuje ogólna dostępność i powszechna użyteczność dla ogółu ludności, czego w niniejszym przypadku nie sposób stwierdzić. Jednocześnie organ wskazał, iż wywłaszczenie nieruchomości na cele Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w orzecznictwie sądowo- administracyjnym nie może być identyfikowane jako wywłaszczenie na cel użyteczności publicznej.

W związku z powyższym, zdaniem organu, w ocenianym postępowaniu zakończonym orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] o powierzchni [...] m2, nr hip. [...], rep. Hip. [...] stanowiącej własność H. B., E. B., J. M. i A. B. (lp. 1 orzeczenia) został rażąco naruszony art. 2 pkt 1 lit f dekretu.

Organ wskazał również, iż ustanowienie użytkowania wieczystego na rzecz Parafii Rzymskokatolickiej pw. [...] w [...] nastąpiło w drodze decyzji Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] nr [...]. W związku z powyższym możliwe było odwrócenie tego skutku przez organ administracji publicznej. Tym samym organ nie podzielił zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, bowiem jako podstawa wpisu praw rzeczowych do ww. nieruchomości w księdze wieczystej nr [...] figuruje jedynie ww. decyzja [...] nr [...], a nie rzekomy akt notarialny z tej daty oraz oceniane orzeczenie z dnia [...]. Zatem, zdaniem organu, brak jest podstaw do uznania, iż rozporządzenie przedmiotową nieruchomością nastąpiło na podstawie aktu notarialnego, jak wskazuje Parafia Rzymskokatolicka pw. [...] w [...]. Odnosząc się do kolejnego zarzutu dotyczącego części nieruchomości znajdującej się pod drogą, organ wskazał, za wyjaśnieniami [...] Ośrodka Geodezyjnego z dnia [...], że przedmiotowa nieruchomość miała powierzchnię [...] m2 a nie jak wskazano w orzeczeniu wywłaszczeniowym [...] m2 i w całości znajduje się w obecnej działce nr [...] będącej w użytkowaniu Parafii, a zatem dotychczasowe ustalenia nie potwierdzają zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W skardze skierowanej do Sądu Parafia Rzymskokatolicka pw. [...] w [...] wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 158 § 2 K.p.a. przez jego niezastosowanie.

Zdaniem strony skarżącej, decyzja Ministra z dnia [...] znak : [...] jest błędna i powtarza uchybienia organu rozpatrującego sprawę w I instancji. Strona wskazała, że Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej w decyzji z dnia [...] ustosunkowując się do zarzutów Parafii zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdził, że " przedmiotowa nieruchomość miała powierzchnię [...] m2 a nie jak wskazano w orzeczeniu Prezydium Rady Miejskiej Miasta [...] z [...] – [...] m2 i w całości znajduje się w obecnej działce nr [...] będącej w użytkowaniu Parafii". Powyższe stwierdzenie Minister oparł na wyjaśnieniu [...] Ośrodka Geodezyjnego z dnia [...]. Jednakże, wobec zajęcia pod ulicę części wywłaszczonej nieruchomości, zdaniem skarżącej Parafii, zaszły nieodwracalne skutki prawne orzeczenia wywłaszczeniowego z [...].

Nie bez znaczenia, zdaniem strony skarżącej jest to, iż prawo wieczystego użytkowania nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] ustanowione na rzecz Parafii Rzymskokatolickiej pw. [...] w [...] ujawnione zostało w Księdze Wieczystej nr [...] podnosząc dodatkowo , iż stwierdzenie nieważności decyzji z [...] po 67 latach użytkowania w dobrej wierze przez Parafię nieruchomości przy ul. [...] w [...]- nie utrwala zaufania społeczeństwa - licznych wiernych Parafii do organów Państwa i nie utrwala dobrych relacji Państwa z Kościołem.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania.

Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...], który utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] nr [...] stwierdzającą nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] o powierzchni [...] m2, nr hip. [...], rep. Hip. [...], stanowiącej własność H.B., E.B., J.M. i A.B. (lp. 1 orzeczenia).

Poza sporem pozostaje okoliczność, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Postępowanie nadzorcze prowadzone jest na podstawie art.156-158 kpa i podlega takim samym regułom procesowym, jak postępowanie zwykłe z tym, że odmienny jest przedmiot obu postępowań. W postępowaniu zwykłym organ zmierza do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, zaś w postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest decyzja (z reguły ostateczna) i ustalenie, czy została ona wydana z wadami, o których stanowi art.156 § 1 kpa.

Przy ustalaniu wystąpienia przesłanek z art.156 § 1 pkt 2 kpa organ winien badać nie tylko samą treść decyzji oraz zachowanie przepisów procedury administracyjnej przy jej wydawaniu, lecz także ustalić, czy weryfikowane rozstrzygnięcie nie narusza rażąco przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę jego wydania. Wymaga to często zabiegów procesowych (tj. sprawdzenia prawidłowości zgromadzenia materiału dowodowego) prowadzących do ustalenia, czy przy wydawaniu decyzji podlegającej weryfikacji spełnione zostały ustawowe wymagania, warunkujące wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z prawem.

Wśród przyczyn skutkujących stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej, ustawodawca wymienił także "rażące naruszenie prawa"- art.156 § 1 pkt 2 kpa. W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest przy tym pogląd, iż rażące naruszenie prawa zachodzi wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie. Oznacza to, iż decyzje administracyjne, które są ostateczne i znajdują się w obiegu prawnym podlegają domniemaniu legalności chyba, że w sposób oczywisty i niewątpliwy domniemanie to zostanie obalone.

Badane orzeczenie Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] nr [...] w ocenianej części wydane zostało w oparciu o przepisy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 roku o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 (Dz. U. nr 20, poz. 138, zwanego dalej "dekretem").

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ww. dekretu, dopuszczalne było wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od dnia 01.09.1939r. do dnia 09.05.1945r. na cele wymienione w art. 2 i znajdujące się w dniu wejścia w życie dekretu (tj. w dniu 16 kwietnia 1948r.) we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych.

Przepisy powyższe wyznaczały więc następujące przesłanki, które musiały być spełnione, aby mogło dojść do wywłaszczenia nieruchomości na podstawie dekretu o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939- 1945r.:

nieruchomość musiała być zajęta w okresie od 01.09.1939r. do dnia 09.05.1945r. na cel budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa, na cele wojskowe, pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, pod zalesienia lub na melioracje, na cele użyteczności publicznej,

nieruchomość powinna być użytkowana po dniu wejścia w życie dekretu na ww. cele;

nieruchomość w dniu wejścia w życie dekretu (tj. 16.04.1948r.) musiała znajdować się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstwa państwowego.

Jak ustalono w toku postępowania w roku [...] zarząd nad nieruchomością sprawował Główny Urząd Tymczasowego Zarządu Państwowego w [...], który administrował nieruchomością jako porzuconą. Następnie nieruchomość została przekazana w użytkowanie Rzymskokatolickiej Parafii, zaś w dniu [...] została zajęta przez Urząd Bezpieczeństwa Publicznego na parking dla samochodów ciężarowych i to zajęcie stanowiło podstawę wniosku wywłaszczeniowego.

Wywłaszczenia dokonano na wniosek Warsztatów Samochodowych nr [...] Szefostwa Zaopatrzenia Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego i na cele tego urzędu (przechowywania samochodów oczekujących kapitalnego remontu) została przeznaczona przedmiotowa nieruchomość. Zatem słusznie organ ocenił, czy zajęcie, a następnie wywłaszczenie nieruchomości pod parking/przechowalnię samochodów dla Szefostwa Zaopatrzenia Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego nie wypełniało przesłanki zajętości na cel użyteczności publicznej.

Wywłaszczenie nieruchomości na cele Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w orzecznictwie sądowo - administracyjnym nie może być identyfikowane jako wywłaszczenie na cel użyteczności publicznej.

Takie stanowisko wynika z utrwalonego orzecznictwa sądowoadministracyjnego (NSA sygn. akt IV SA 1213/97, IV SA 60/96, I SA 272/01, vide wyrok NSA w Warszawie z 9 stycznia 2003 r. sygn. akt I SA 2349/00, LEX nr 82650) wynika natomiast, że wywłaszczenie na cele Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego nie może być identyfikowane jako wywłaszczenie na cele użyteczności publicznej. W ślad za wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2002 r. o sygn. akt I SA 1020/01 warto wskazać, iż pod pojęciem użyteczności publicznej mieści się wszystko to, co jest dostępne dla całego społeczeństwa i jego członków. Urzędy bezpieczeństwa publicznego sprawowały wprawdzie funkcje publiczne, lecz funkcje te nie mogą być traktowane jako funkcje związane z realizacją celów użyteczności publicznej. Przyjmując zatem, co jest bezsporne, iż wywłaszczenie nastąpiło na cele związane z funkcjonowaniem Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, uprawnione jest twierdzenie, iż już w momencie wywłaszczenia, cel wywłaszczenia został określony w sposób sprzeczny z postanowieniami dekretu o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. Trzeba wskazać, że mienie przeznaczone dla organów administracji państwowej niewątpliwie realizuje cel publiczny, lecz nie cel użyteczności publicznej. Na to, że przekazanie nieruchomości na cele organów administracji nie pokrywa się z przekazaniem nieruchomości na cele użyteczności publicznej zwrócił również uwagę ówczesny ustawodawca (art. 2 pkt 5 dekretu z dnia 6 grudnia 1946 r. o przekazywaniu przez Państwo mienia niewolnego na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska – Dz. U. Nr 71, poz. 389 ze zm.).

Pogląd ten w całości podziela Sąd rozpatrujący przedmiotową sprawę. W związku z powyższym również słusznie organ uznał w decyzji z dnia [...], iż w ocenianym postępowaniu zakończonym orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] o powierzchni [...] m2, nr hip. [...], rep. Hip. [...], stanowiącej własność H.B., E. B., J.M. i A.B. (lp. 1 orzeczenia) został rażąco naruszony art. 2 pkt 1 lit f dekretu.

Odnosząc się do zarzutów skargi podnieść należy, że ustanowienie użytkowania wieczystego na rzecz Parafii Rzymskokatolickiej pw. [...] w [...] nastąpiło w drodze decyzji Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] nr [...]. W związku z powyższym możliwe jest odwrócenie tego skutku przez organ administracji publicznej. Tym samym organ nie podziela zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, bowiem jako podstawa wpisu praw rzeczowych do ww. nieruchomości w księdze wieczystej nr [...] figuruje jedynie ww. decyzja [...] nr [...] oraz oceniane orzeczenie z dnia [...]. Zatem brak jest podstaw do uznania, iż rozporządzenie przedmiotową nieruchomością nastąpiło na podstawie aktu notarialnego, jak wskazuje Parafia Rzymskokatolicka pw. [...] w [...]. Odnosząc się do kolejnego zarzutu dotyczącego części nieruchomości znajdującej się pod drogą należy wskazać za wyjaśnieniami [...] Ośrodka Geodezyjnego z dnia [...], że przedmiotowa nieruchomość miała powierzchnię [...] m2 a nie jak wskazano w orzeczeniu wywłaszczeniowym [...] m2 i w całości znajduje się w obecnej działce nr [...] będącej w użytkowaniu Parafii. Ponadto zauważyć nalezy, że organ oceniał ważność decyzji Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] nr hip. [...], rep. Hip. [...]. Nie ulega wątpliwości ,że decyzja ta dot. nieruchomości bedącej aktualnie w użytkowaniu Strony skarżacej i jak wykazano wyżej była wydana z rażacym naruszeniem art. 2 pkt 1 lit f dekretu.

Postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, wydane decyzje są rzetelne i wnikliwe, a ich uzasadnienie czyni zadość przepisowi art. 107 § 3 kpa.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).