Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2096/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6229 Inne o symbolu podstawowym 622
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Komisja Nadzoru Finansowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7; art. 77; art. 107 par 3; art. 10;
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 10 ust. 1 pkt 2; art. 24 ust. 4; art. 2 ust. 1 pkt 3;
journal: Dz.U. 2013 poz 330
law: Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości - tekst jednolity
article: art. 2;
journal: Dz.U. 2019 poz 298
law: Ustawa z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym - tekst jedn.
article: art. 329; art. 344; art. 361; art. 504; art. 362 ust. 1; art. 15 ust. 3 i 5; art. 22 ust. 4;
journal: Dz.U. 2018 poz 999
law: Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej - tekst jedn.
article: art. 11 pkt 5; art. 5-10;
journal: Dz.U. 2018 poz 931
law: Ustawa z dnia 7 października 1999 r.o języku polskim - tekst jedn.
article: art. 12 ust. 3 i 4;
journal: Dz.U. 2015 poz 1206
law: Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Dziedzic - Chojnacka Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka (spr.) Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant spec. Jarosław Kielczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2019 r. sprawy ze skargi [...] S.A. z siedzibą w W. na decyzję Komisji Nadzoru Finansowego z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do wykonania zaleceń oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2018 r. Komisja Nadzoru Finansowego (dalej "KNF", "Komisja");

- działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 361 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 999, ze zm.; dalej: "Ustawa z 2015 r." lub "u.d.u.r."), w związku z art. 11 ust. 5 ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem Finansowym (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 621, ze zm.; dalej: "ustawa o nadzorze nad rynkiem finansowym");

- po ponownym rozpatrzeniu sprawy rozstrzygniętej decyzją Komisji Nadzoru Finansowego (dalej również: "organ nadzoru") z [...] grudnia 2017 r. zobowiązującą O. S.A. z siedzibą w W. (dalej również: "Towarzystwo", "zakład ubezpieczeń" "Strona", "Wnioskodawca" lub "Skarżący") do wykonania zalecenia wskazanego w pkt I.1 (w części), pkt I.3 ppkt a, pkt I.5, pkt I.6 (w części), a także pkt I.10 pisma organu nadzoru z dnia [...] kwietnia 2015 r. (dalej: "pismo organu nadzoru z [...] kwietnia 2015 r." lub "Zalecenia") oraz umarzającą postępowanie w zakresie zobowiązania O. do wykonania zalecenia wskazanego w pkt I.1 (w części), pkt I.3 ppkt b oraz pkt I.6 (w części) pisma organu nadzoru z [...] kwietnia 2015 r.:

I. uchyliła zaskarżoną decyzję w części, tj.:

1. w zakresie punktu I.1, zobowiązującego O. do wykonania zalecenia wskazanego w punkcie I.1 pisma organu nadzoru z [...] kwietnia 2015 r., w przedmiocie dostosowania działalności zakładu ubezpieczeń do art. 153 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1206, ze zm.; dalej: "Ustawa z 2003 r.") - w części, w zakresie Ubezpieczenia grupowego na życie i dożycie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym [...] (dalej: "Ubezpieczenie [...]" - przepis art. 152 Ustawy z 2003 r. odpowiada treści obowiązujących przepisów art. 276 ust. 3 oraz art. 276 ust. 4 pkt 1 Ustawy z 2015 r.) i w tym zakresie umorzyła postępowanie pierwszej instancji;

2. w zakresie punktu I.4, zobowiązującego Towarzystwo do wykonania zalecenia wskazanego w punkcie I.6 pisma organu nadzoru z [...] kwietnia 2015 r., w przedmiocie dostosowania działalności zakładu ubezpieczeń do § 19 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 grudnia 2009 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji (Dz.U. nr 226, poz. 1825, ze zm.; dalej: "rozporządzenie o rachunkowości z 2009 r.") - w części, w zakresie Ubezpieczenia [...] (przepis § 19 ust. 2 rozporządzenia o rachunkowości z 2009 r. odpowiada treści obowiązującego przepisu § 19 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 kwietnia 2016 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji, Dz.U. poz. 562; dalej: "rozporządzenie o rachunkowości z 2016 r.") i w tym zakresie umorzyła postępowanie pierwszej instancji;

II. w pozostałym zakresie utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

KONTROLA

Komisja od dnia 19 sierpnia 2013 r. do dnia 11 października 2013 r przeprowadziła kontrolę działalności Towarzystwa. Ustalenia tej kontroli zostały zawarte w protokole z [...] czerwca 2014 r. Komisja poddała analizie m.in. oferowane przez Stronę Ubezpieczenie [...], Ubezpieczenie grupowe na życie i dożycie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym [...] [...] (dalej: "Ubezpieczenie [...] [...] ") oraz Ubezpieczenie grupowe na życie i dożycie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym [...](dalej: "Ubezpieczenie [...]").

W wyniku ww. kontroli organ nadzoru ustalił m.in., co następuje:

a. lokaty terminowe w instytucjach kredytowych środków pochodzących ze składek z Ubezpieczenia [...], Ubezpieczenia [...] [...] oraz Ubezpieczenia [...] były oprocentowane znacznie poniżej poziomu rynkowego (oprocentowanie według stanu na dzień 30 czerwca 2013 r. dla Ubezpieczenia [...] oraz Ubezpieczenia [...] [...] wynosiło 0,0685%, natomiast dla Ubezpieczenia [...]: dla lokat zakładanych do dnia 17 października 2012 r. włącznie wynosiło 0,0685%, dla lokat zakładanych od dnia 18 października 2012 r. włącznie do dnia t kwietnia 2013 r. wynosiło 0,0822%, dla lokat zakładanych od dnia 2 kwietnia 2013 r. wynosiło 0,1370%);

b. żaden z dokumentów opisujących przyjęte przez Towarzystwo zasady (politykę) rachunkowości obowiązujących na dzień 30 września 2012 r. nie zawierał:

• zapisów dotyczących wyceny instrumentów pochodnych (w wartości 35.166.746,74 zł) znajdujących się w portfelu Towarzystwa na dzień 30 czerwca 2013 r., tj. zapisów umożliwiających wykonanie obliczeń do wyceny tychże instrumentów, w tym parametrów (założeń) do ich wyceny,

• zapisów dotyczących wyceny certyfikatów strukturyzowanych (w wartości 7.188.940,15 zł) znajdujących się w portfelu Towarzystwa na dzień 30 czerwca 2013 r., tj. zapisów umożliwiających wykonanie obliczeń do wyceny tychże instrumentów, w tym parametrów (założeń) do ich wyceny,

c. rezerwa na koszty administrowania umowami dla ubezpieczenia [...] na dzień 30 czerwca 2013 r. utworzona została w wysokości 0,06% sumy składek jednorazowych z danej subskrybcji rocznie zmniejszonej liniowo (w skali miesiąca) w okresie ubezpieczenia. Jednocześnie ustalono, że zapisy Regulaminu rezerw stanowią, iż rezerwa ta winna być tworzona na roczną opłatę w kolejnych latach kalendarzowych w wysokości 0,06 % aktywów funduszu,

d. Towarzystwo nie posiadało informacji o sposobie dokonywania wycen certyfikatów strukturyzowanych przez emitentów, jak również nie dokonywało weryfikacji otrzymywanej wyceny. W toku czynności kontrolnych Towarzystwo oświadczyło, że na dzień wykonania czynności kontrolnych model do wyceny certyfikatów strukturyzowanych był w trakcie opracowywania i jego finalna wersja nie została ukończona.

e. Towarzystwo nie dokonywało weryfikacji wycen wszystkich opcji posiadanych na dzień 30 czerwca 2016 r. , jednocześnie w dokumencie "Procedura wyceny opcji" zatwierdzonym przez Prezesa Zarządu w dniu 26 lutego 2013 r. znajdował się zapis wskazujący, iż odchylenia wyceny modelowej w stosunku do wyceny kontrahenta do 20% względnych różnic uznaje się za dopuszczalne,

f. lokaty terminowe w instytucjach kredytowych stanowiące lokaty środków pochodzących ze składek z Ubezpieczenia [...], Ubezpieczenia [...] [...] oraz Ubezpieczenia [...], których oprocentowanie zostało ustalone na poziomie znacznie poniżej poziomu rynkowego zostały wycenione w wartości nominalnej powiększonej o narosłe odsetki wyliczone metodą liniową.

Organ nadzoru, w piśmie z 14 lipca 2014 r. przekazał Towarzystwu informację o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń i uwag do treści protokołu kontroli oraz wyjaśnień w sprawach objętych zakresem kontroli. Organ nadzoru nie uwzględnił zastrzeżeń zgłoszonych przez Stronę.

ZALECENIA

W dniu [...] kwietnia 2015 r. KNF, na podstawie art. 209 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 950 ze zm. - dalej ustawa o działalności ubezpieczeniowej), w celu zapewnienia zgodności zakładu ubezpieczeń z przepisami prawa oraz w celu zapewnienia naruszania interesów ubezpieczających, ubezpieczonych, uposażonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia wydała następujące Zalecenia:

1. Dostosowanie działalności do art. 153 ustawy o działalności ubezpieczeniowej.

2. Zalecenie dostosowania działalności Towarzystwa do art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 330 ze zm., dalej ustawa o rachunkowości).

3. Dostosowania działalności Towarzystwa do art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości.

4. Dostosowania działalności Towarzystwa do art. 10 ust. 2 ustawy o rachunkowości.

5. Dostosowania działalności Towarzystwa do art. 24 ust. 4 ustawy o rachunkowości.

6. Dostosowania działalności Towarzystwa do § 19 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 grudnia 2009 r. w sprawie szczegółowych zasad rachunkowości zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji (Dz.U. Nr 226, poz. 1825, dalej rozporządzenie o rachunkowości).

7. Dostosowania działalności Towarzystwa do § 42 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia o rachunkowości.

8. Dostosowania działalności Towarzystwa do § 42 ust. 2 rozporządzenia o rachunkowości.

9. Zaniechania naruszania interesów ubezpieczających, ubezpieczonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia produktu Regs.

10. Zaniechania naruszania interesów ubezpieczających, ubezpieczonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia produktów [...], [...] oraz [...].

11. Zaniechania naruszania interesów ubezpieczających, ubezpieczonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia poprzez działanie zakładu ubezpieczeń polegające na zawieraniu umów ubezpieczenia, w których występuje konflikt interesów ze względu na łączenie przez bank funkcji ubezpieczającego i pośrednika ubezpieczeniowego, co może stanowić zagrożenie dla właściwego reprezentowania interesów ubezpieczających, uposażonych lub innych osób uprawnionych z umowy ubezpieczenia.

Termin wykonania powyższych zaleceń ustala się na dzień 30 czerwca 2015 r.

Zalecenie z pkt. I.3 dostosowania działalności do art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości wynikało z tego, że:

"a. obowiązująca na dzień 30 czerwca 2013 r. "Polityka rachunkowości O." przyjęta uchwałą nr 4 Zarządu z dnia 09 lipca 2013 r. (dalej: Polityka rachunkowości), składająca się zgodnie ze wskazaniem O. na zasady (politykę) rachunkowości w rozumieniu art. 10 ust. 1 ustawy rachunkowości, nie zawierała szczegółowych zapisów dotyczących wyceny instrumentów pochodnych oraz certyfikatów strukturyzowanych, tj. zapisów umożliwiających wykonanie obliczeń do wyceny tychże instrumentów, w tym parametrów (założeń) do ich wyceny. Powyższe oznaczało, iż Towarzystwo nie posiadało kompletnej dokumentacji opisującej w języku polskim przyjętych przez nią zasad (polityki) rachunkowości, a w szczególności dotyczących metod wyceny aktywów,

b. zawarty w "Regulaminie tworzenia rezerw techniczno-ubezpieczeniowych i zasad aktywowania kosztów akwizycji w O. zatwierdzonym uchwałą nr 3 Zarządu z dnia 28 maja 2013 r., (dalej: Regulamin rezerw z 2013 r.) zapis, iż dla Ubezpieczenia [...] rezerwa na koszty administrowania umowami na dzień 30 czerwca 2013 r. winna być tworzona na roczną opłatę w kolejnych latach kalendarzowych w wysokości 0,06% aktywów funduszu stał w sprzeczności z ustaleniami kontroli, z których wynikało, iż przedmiotowa rezerwa utworzona została w wysokości 0,06% sumy składek jednorazowych z danej subskrypcji rocznie, zmniejszonej liniowo (w skali miesiąca) w okresie ubezpieczenia, co spowodowało naruszenie art. 4 ust. 1 ustawy o rachunkowości".

Przed wydaniem przedmiotowego zalecenia Towarzystwo przekazało kopię zatwierdzonego uchwałą nr 6 Zarządu z dnia 27 maja 2014 r. "Regulaminu tworzenia rezerw techniczno- ubezpieczeniowych i zasad aktywowania kosztów akwizycji w O. .", obowiązującego od dnia podjęcia ww. uchwały (dalej: Regulamin rezerw z 2014 r.). Według zapisów przedmiotowego regulaminu, rezerwa na koszty administrowania umowami dla Ubezpieczenia [...] winna być tworzona na roczną opłatę w kolejnych latach kalendarzowych w wysokości 0,06% Składki Jednorazowej (jak wskazuje Regulamin rezerw z 2014 r. aktywa nie odbiegają w istotny sposób od składki). Jednocześnie Regulamin rezerw z 2014 r. stanowił, że raz do roku, w grudniu, wielkość przedmiotowej rezerwy winna być weryfikowana z wielkością aktywów i prognozowanymi zewnętrznymi kosztami administracyjnymi. Wskazywał również, że w przypadku, gdy szacowana wartość aktywów wzrasta o ponad 10% w stosunku do wartości wyjściowej, to wysokość rezerwy na koszty administrowania umowami winna być korygowana począwszy od jej wielkości na dzień 31 grudnia.

Organ nadzoru uznał, że opis zasad wyceny tej rezerwy był niekompletny, nie objaśniał on bowiem, w jaki sposób miałaby być wykonywana weryfikacja wartości przedmiotowej rezerwy % wielkością aktywów i prognozowanymi zewnętrznymi kosztami administracyjnymi, w szczególności co należy rozumieć oraz jak wyliczać prognozowane zewnętrzne koszty administracyjne. Ponadto Regulamin ten nie zawierał informacji, w jaki sposób winna być dokonywania korekta wysokości rezerwy na koszty administrowania umowami, w przypadku wzrostu o ponad 10% szacowanej wartości aktywów w stosunku do ich wartości wyjściowej. Powyższe oznaczało, że nie można było uznać, że Regulamin rezerw z 2014 r., składający się na stosowane przez Towarzystwo zasady (politykę) rachunkowości, zawierał kompletny opis zasad wyceny pasywów, których elementem jest rezerwa na koszty administrowania umowami.

Zalecenie z pkt I.5 dostosowanie działalności do art. 24 ust. 4 ustawy o rachunkowości wynikało z faktu, iż Towarzystwo:

"a. nie posiadało informacji o sposobie dokonywania wycen przez emitentów certyfikatów strukturyzowanych, jak również nie dokonywało weryfikacji tych wycen,

b. nie dokonywało wyceny wszystkich posiadanych opcji,

co uniemożliwiało stwierdzenie poprawności dokonanych w księgach rachunkowych zapisów, w tym działania procedur obliczeniowych, co uniemożliwiało stwierdzenie poprawności dokonanych w księgach rachunkowych zapisów, w tym działania procedur obliczeniowych.

Powyższe naruszało art. 24 ust. 1 ustawy o rachunkowości, zgodnie z którym księgi rachunkowe powinny być prowadzone rzetelnie, bezbłędnie, sprawdzalnie i na bieżąco a także art. 24 ust. 4 tej ustawy, który określa, że księgi rachunkowe uznaje się za sprawdzalne, jeżeli umożliwiają stwierdzenie poprawności dokonanych w nich zapisów, stanów (sald) oraz działania stosowanych procedur obliczeniowych."

Zalecenie z pkt I.10 zaniechania naruszania interesów ubezpieczających, ubezpieczonych lub uprawnionych z umów Ubezpieczenia [...], Ubezpieczenia [...] [...] oraz Ubezpieczenia [...], poprzez brak realizacji wskazanego w Regulaminie Funduszy dla tych Ubezpieczeń celu, jakim był wzrost wartości lokat tych UFK . Zdaniem organu nadzoru cel funduszu nie został spełniony z uwagi na niskie, odbiegające od rynkowego, oprocentowanie utworzonych depozytów bankowych.

W piśmie z [...] kwietnia 2015 r. organ nadzoru ustalił termin wykonania Zaleceń na dzień 30 czerwca 2015 r. i zobowiązał zakład ubezpieczeń do przedłożenia informacji o sposobie wykonania Zaleceń niezwłocznie po ich wykonaniu, nie później niż 14 dni od upływu ww. terminu wykonania Zaleceń.

W piśmie z 14 lipca 2015 r. Towarzystwo przedłożyło informację o sposobie wykonania ww. Zaleceń.

W okresie od sierpnia 2015 r. do grudnia 2016 r. pomiędzy stronami trwała wymiana korespondencji w sprawie wykonania Zaleceń, ale ostatecznie Komisja w dniu 22 grudnia 2016 r. zawiadomiła Towarzystwo, zgodnie z art. 61 § 4 k.p.a. w związku z art. 11 ust. 5 ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym, o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w przedmiocie zobowiązania zakładu ubezpieczeń, na podstawie art. 361 ust. 2 Ustawy z 2015 r. do wykonania Zaleceń wskazanych w pkt. I.1,I.3,I.5,I.6 oraz I.10 czyli pisma organu nadzoru z [...] kwietnia 2015 r.

W dniu 3 stycznia 2017 r., organ na podstawie art. 50 § 1 k.p.a., wezwał Towarzystwo do złożenia wyjaśnień i dokumentów związanych z wykonaniem Zaleceń, w szczególności wyjaśnień, czy zakład ubezpieczeń wykonał przedmiotowe zalecenia, w przypadku, jeżeli Zalecenia zostały wykonane - przekazania dowodów potwierdzających wykonanie ww. zaleceń, w przypadku, jeżeli ww. zalecenia nie zostały wykonane - przekazania wyjaśnień, na temat powodów niewykonania ww. zaleceń oraz informacji, czy i w jakim terminie zakład ubezpieczeń zamierza wykonać ww. Zalecenia.

Wyjaśnianie stanowisk stron trwało od stycznia 2017 r. do grudnia 2017 r.

DECYZJE

Decyzją z [...] grudnia 2017 r. Komisja Nadzoru Finansowego:

I. na podstawie art. 361 ust. 2 w zw. z art. 481 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1170 z późn. zm.), dalej: Ustawa z 2015 r., i art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), zwanej dalej "K.p.a." w związku z art. 11 ust. 5 ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym (Dz. U. z 2017 r., poz. 196 z późn. zm.), a także Uchwały Nr 746/2016 Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 14 października 2016 r. w sprawie udzielenia Przewodniczącemu Komisji Nadzoru Finansowego i Zastępcom Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego upoważnienia do podejmowania działań w zakresie właściwości Komisji Nadzoru Finansowego oraz do udzielania dalszych pełnomocnictw i Upoważnienia nr 245/2017 z dnia 27 października 2017 r., zobowiązuje O. do wykonania zalecenia:

1. wskazanego w punkcie I.1 pisma organu nadzoru z dnia [...] kwietnia 2015 r. (sygn. [...]; dalej: pismo organu nadzoru z dnia [...] kwietnia 2015 r.) - w przedmiocie dostosowania działalności zakładu ubezpieczeń do art. 153 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1206,1273 i 1348), dalej: Ustawa z 2003 r. - w części, w zakresie Ubezpieczenia grupowego na życie i dożycie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym [...] (dalej: Ubezpieczenie [...]). Przepis art. 153 Ustawy z 2003 r. odpowiada treści obowiązujących przepisów art. 276 ust. 3 oraz art. 276 ust. 4 pkt 1 Ustawy z 2015 r.

2. wskazanego w punkcie I.3 ppkt a pisma organu nadzoru z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie dostosowania działalności zakładu ubezpieczeń do art. 10 ust. 1 pkl 2 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2016 r., poz. 1047 z późn. zm.), dalej: ustawa o rachunkowości - w całości,

3. wskazanego w punkcie I.5 pisma organu nadzoru z dnia [...] kwietnia 2015 r. - w przedmiocie dostosowania działalności zakładu ubezpieczeń do art. 24 ust. 4 ustawy o rachunkowości - w całości,

4. wskazanego w punkcie I.6 pisma organu nadzoru z dnia [...] kwietnia 2015 r. - w przedmiocie dostosowania działalności zakładu ubezpieczeń do § 19 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 grudnia 2009 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji (Dz. U. Nr 226, poz. 1825), dalej: rozporządzenie o rachunkowości z 2009 r. - w części, w zakresie Ubezpieczenia [...]. Przepis § 19 ust. 2 rozporządzenia o rachunkowości z 2009 r. odpowiada treści obowiązującego przepisu § 19 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 kwietnia 2016 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji (Dz.U. poz. 562), dalej: rozporządzenie o rachunkowości z 2016 r.,

5. wskazanego w punkcie I.10 pisma organu nadzoru z dnia [...] kwietnia 2015 r. - w przedmiocie zaniechania naruszania interesów ubezpieczających, ubezpieczonych lub uprawnionych z umów Ubezpieczenia [...] i Ubezpieczenia grupowego na życie i dożycie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym [...] (dalej: Ubezpieczenie [...]) oraz Ubezpieczenia grupowego na życie i dożycie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym [...](dalej: Ubezpieczenie [...]) - w całości.

oraz wyznacza termin wykonania niniejszej decyzji w zakresie niniejszego pkt I na dwa miesiące od dnia, w którym stanie się ona ostateczna;

II. na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 11 ust. 5 ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym, a także Uchwały Nr 746/2016 Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 14 października 2016 r. w sprawie udzielenia Przewodniczącemu Komisji Nadzoru Finansowego i Zastępcom Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego upoważnienia do podejmowania działań w zakresie właściwości Komisji Nadzoru Finansowego oraz do udzielania dalszych pełnomocnictw i Upoważnienia nr 245/2017 z dnia 27 października 2017 r., umarza postępowanie w zakresie zobowiązania O. do wykonania zalecenia:

1. wskazanego w punkcie I.1 pisma organu nadzoru z dnia [...] kwietnia 2015 r., w przedmiocie dostosowania działalności zakładu ubezpieczeń do art. 153 Ustawy z 2003 r. - w części, w zakresie Ubezpieczenia [...] [...] i Ubezpieczenia [...]. Przepis art. 153 Ustawy z 2003 r. odpowiada treści obowiązujących przepisów art. 276 ust. 3 oraz art. 276 ust. 4 pkt 1 Ustawy z 2015 r.,

2. wskazanego w punkcie I.3 ppkt b pisma organu nadzoru z dnia [...] kwietnia 2015 r., w przedmiocie dostosowania działalności zakładu ubezpieczeń do art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości - w części, w zakresie obowiązku posiadania w zasadach (polityce) rachunkowości szczegółowych zapisów odnośnie wyceny rezerwy na koszty administrowania umowami,

3. wskazanego w punkcie I.6 pisma organu nadzoru z dnia [...] kwietnia 2015 r. - w przedmiocie dostosowania działalności zakładu ubezpieczeń do § 19 ust. 2 rozporządzenia o rachunkowości z 2009 r. - w części, w zakresie Ubezpieczenia [...] i Ubezpieczenia [...]. Przepis § 19 ust. 2 rozporządzenia o rachunkowości z 2009 r. odpowiada treści obowiązującego przepisu § 19 ust. 2 rozporządzenia o rachunkowości z 2016 r.".

Postanowieniem z [...] sierpnia 2018 r. KNF sprostowała oczywistą omyłkę pisarską swojej decyzji z [...] grudnia 2017 r. o sygn. [...] (dalej: "decyzja z [...] grudnia 2017 r.") w ten sposób, że w osnowie decyzji, na stronie drugiej, w punkcie II.2, po słowach "wskazanego w punkcie I.3 ppkt b pisma organu nadzoru z dnia [...] kwietnia 2015 r., w przedmiocie dostosowania działalności zakładu ubezpieczeń do art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości - " w miejsce dalszych słów: "w części" wpisuje się słowa: "w całości".

Towarzystwo złożyło wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z [...] sierpnia 2018 r., Komisja, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 361 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej w związku z art. 11 ust. 5 ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem Finansowym po ponownym rozpatrzeniu sprawy:

I. "uchyliła zaskarżoną decyzję w części, tj.:

1. w zakresie punktu I.1, zobowiązującego O. do wykonania zalecenia wskazanego w punkcie I.1 pisma organu nadzoru z dnia [...] kwietnia 2015 r., w przedmiocie dostosowania działalności zakładu ubezpieczeń do art. 153 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1206, ze zm.; dalej: "Ustawa z 2003 r.") - w części, w zakresie Ubezpieczenia grupowego na życie i dożycie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym [...] (dalej: "Ubezpieczenie [...]" - przepis art. 153 Ustawy z 2003 r. odpowiada treści obowiązujących przepisów art 276 ust. 3 oraz art. 276 ust. 4 pkt 1 Ustawy z 2015 r.) i w tym zakresie umarza postępowania w pierwszej instancji,

2. w zakresie punktu I.4, zobowiązującego O. do wykonania zalecenia wskazanego w punkcie I.6 pisma organu nadzoru z dnia [...] kwietnia 2015 r., w przedmiocie dostosowania działalności zakładu ubezpieczeń do § 19 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 grudnia 2009 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji (Dz.U. Nr 226, poz. 1825, ze zm.; dalej: "rozporządzenie o rachunkowości z 2009 r.") – w części, w zakresie Ubezpieczenia [...] (przepis § 19 ust. 2 rozporządzenia o rachunkowości z 2009 r. odpowiada treści obowiązującego przepisu § 19 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 kwietnia 2016 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji, Dz.U. poz. 562; dalej: "rozporządzenie o rachunkowości z 2016 r.") i w tym zakresie umarza postępowanie pierwszej instancji,

II. w pozostałym zakresie utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję."

W uzasadnieniu decyzji KNF wyjaśniła, że uchylenie zaskarżonej decyzji (czyli decyzji z [...] grudnia 2017 r.) w części, tj. w zakresie punktu I.1, zobowiązującej Towarzystwo do wykonania zalecenia wskazanego w punkcie I.1 pisma organu nadzoru z [...] kwietnia 2015 r. i umorzenie w tym zakresie postępowania pierwszej instancji wynikało z tego, że:

W punkcie I.1 decyzji z [...] grudnia 2017 r. Komisja Nadzoru Finansowego zobowiązała Towarzystwo do wykonania zalecenia wskazanego w punkcie I.1. pisma organu nadzoru z [...] kwietnia 2015 r. - w przedmiocie dostosowania działalności zakładu ubezpieczeń do art. 153 Ustawy z 2003 r. - w części, w zakresie Ubezpieczenia [...]. Przepis art. 153 Ustawy z 2003 r. odpowiada treści obowiązujących przepisów art. 276 ust. 3 oraz art. 276 ust. 4 pkt 1 Ustawy z 2015 r. Zgodnie z powołanymi przepisami prawa zakład ubezpieczeń był obowiązany do lokowania środków finansowych w taki sposób, aby uwzględniając rodzaj i strukturę prowadzonych ubezpieczeń osiągnąć jak największy stopień bezpieczeństwa i rentowności, przy jednoczesnym zachowaniu płynności środków.

Z korespondencji Towarzystwa z 11 stycznia 2018 r. oraz 7 lutego 2018 r.,24 maja 2018 r. i 10 sierpnia 2018 r. wynika, że z dniem 9 stycznia 2018 r. zakończył się okres ubezpieczenia w ramach ostatniej subskrypcji dla Ubezpieczenia [...] i nie ma już więcej osób objętych ochroną ubezpieczeniowa w tym produkcie. Wszystkie ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe [...] zostały zamknięte (ostatni z dniem 15 stycznia 2018 r.), a środki pochodzące z umorzenia udziałów jednostkowych zgromadzonych w tych UFK zostały przelane na rachunek bieżący Towarzystwa, z którego realizowane są wypłaty świadczeń, zgodnie z warunkami ubezpieczenia. Tym samym należy uznać, że Towarzystwo na dzień wydania niniejszej decyzji, w zakresie Ubezpieczenia [...] nie narusza art. 276 ust. 3 oraz art. 276 ust. 4 pkt 1 Ustawy z 2015 r., którego treść odpowiada treści uchylonego przepisu art. 153 Ustawy z 2003 r. Wobec powyższego, wydanie decyzji w tym zakresie, stało się bezprzedmiotowe.

Natomiast uchylenie zaskarżonej decyzji w części, tj. w zakresie punktu I.4, zobowiązującej Towarzystwo do wykonania zalecenia wskazanego w punkcie I.6 pisma organu nadzoru z [...] kwietnia 2015 r. i umorzenie w tym zakresie postępowania pierwszej instancji wynikało z następującej sytuacji:

W punkcie I.4 decyzji z [...] grudnia 2017 r. Komisja Nadzoru Finansowego zobowiązała Towarzystwo do wykonania zalecenia wskazanego w punkcie I.6. pisma organu nadzoru z [...] kwietnia 2015 r. - w przedmiocie dostosowania działalności zakładu ubezpieczeń do § 19 ust. 2 rozporządzenia o rachunkowości z 2009 r. – w części, w zakresie Ubezpieczenia [...]. Przepis § 19 ust. 2 rozporządzenia o rachunkowości z 2009 r. odpowiada treści obowiązującego przepisu § 19 ust. 2 rozporządzenia o rachunkowości z 2016 r. Zgodnie z powołanymi przepisami prawa zakład ubezpieczeń dokonuje, z zachowaniem zasady ostrożności, wyceny lokat których ryzyko ponosi ubezpieczający, według wartości godziwej.

Z korespondencji Towarzystwa wynika, że z dniem 9 stycznia 2018 r. zakończył się okres ubezpieczenia w ramach ostatniej subskrypcji dla Ubezpieczenia [...] i nie ma już więcej osób objętych ochroną ubezpieczeniowa w tym produkcie. Wszystkie ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe [...] zostały zamknięte (ostatni z dniem 15 stycznia 2018 r.), a środki pochodzące z umorzenia udziałów jednostkowych zgromadzonych w tych UFK zostały przelane na rachunek bieżący Towarzystwa, z którego realizowane są wypłaty świadczeń zgodnie z warunkami ubezpieczenia.

Tym samym należy uznać, że na dzień wydania niniejszej decyzji, w zakresie Ubezpieczenia [...], Strona nie narusza § 19 ust. 2 rozporządzenia o rachunkowości z 2016 r., którego treść odpowiada treści uchylonego przepisu § 19 ust. 2 rozporządzenia o rachunkowości z 2009 r.

Wobec powyższego, po ponownej analizie stanu faktycznego, w tym w szczególności ustalonego na podstawie informacji Towarzystwa zawartych w pismach z 11 stycznia 2018 r. i z 7 lutego 2018 r., wydanie decyzji w powyżej wskazanym zakresie stało się również bezprzedmiotowe.

Jednocześnie Komisja stwierdziła, że utrzymanie w mocy decyzji co do pkt I.3 ppkt a oraz w zakresie pkt.I.5 , pkt I. i I.10 było konieczne z następujących powodów.

Odnośnie pkt. I.3 ppkt a Zaleceń, to zdaniem organu (wbrew stanowisku Towarzystwa) przepis art. 11 pkt 5 ustaw o języku polskim wyłącza stosowanie języka polskiego w zwyczajowo stosowanej terminologii naukowej i technicznej w odniesieniu do przepisów art. 5 -10 ustawy o języku polskim, które mają zastosowanie do ochrony prawnej języka polskiego w życiu publicznym i odnoszą się do czynności urzędowych i oświadczeń woli składanych przez podmioty wykonujące zadania publiczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, umów międzynarodowych zawieranych przez Rzeczpospolitą Polską, obrotu z udziałem konsumentów oraz do wykonywania przepisów z zakresu prawa pracy. Powołane przez Wnioskodawcę przepisy nie mają zastosowania do sporządzania dokumentacji zasad (polityki) rachunkowości przez jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej, które to kwestie reguluje ustawa o rachunkowości. Przepis art. 10 ust. 1 ustawy o rachunkowości wprowadza bowiem wymóg posiadania przez zakład ubezpieczeń dokumentacji opisującej w języku polskim przyjęte zasady polityki rachunkowości i nic zawiera w tym względzie żadnych wyjątków i wyłączeń.

Zdaniem organu do wykonania Zalecenia wskazanego w punkcie 1.3 ppkt a pisma organu nadzoru z [...] kwietnia 2015 r., o którym mowa w punkcie 1.2 decyzji z [...] grudnia 2017 r., nie ma znaczenia informacja, zawarta we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy orz w pismach Towarzystwa o zakończeniu okresu ubezpieczenia w ramach ostatniej subskrypcji dla Ubezpieczenia [...], gdyż wykazane w powyższym zakresie naruszenie art. 10.ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości dotyczy nie tylko Ubezpieczenia [...], ale również produktów strukturyzowanych w formie ubezpieczenia będących w portfelu Towarzystwa.

Przedmiotem Zalecenia wskazanego w pkt 1.5 pisma organu nadzoru z dnia [...] kwietnia 2015 r. było dostosowanie działalności Towarzystwa do art. 24 ust. 4 ustawy o rachunkowości. Zgodnie z tym przepisem księgi rachunkowe jednostki (tutaj; zakładu ubezpieczeń z uwagi na art. 3 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o rachunkowości) uważa się za sprawdzalne, jeżeli umożliwiają stwierdzenie poprawności dokonanych w nich zapisów, stanów (sald) oraz działania stosowanych procedur obliczeniowych, a w szczególności:

1. udokumentowanie zapisów pozwala na identyfikację dowodów i sposobu ich zapisania w księgach rachunkowych na wszystkich etapach przetwarzania danych.

2. zapisy uporządkowane są chronologicznie i systematycznie według kryteriów klasyfikacyjnych umożliwiających sporządzenie obowiązujących jednostkę sprawozdań finansowych i innych, sprawozdań, w tym deklaracji podatkowych oraz dokonanie rozliczeń finansowych,

3. w przypadku prowadzenia ksiąg rachunkowych przy użyciu komputera zapewniona jest kontrola kompletności zbiorów systemu rachunkowości oraz parametrów przetwarzania danych.

4. zapewniony jest dostęp do zbiorów danych pozwalających, bez względu na stosowaną technikę, na uzyskanie w dowolnym czasie i za dowolnie wybrany okres sprawozdawczy jasnych i zrozumiałych informacji o treści zapisów dokonanych w księgach rachunkowych.

Wynikający z powyższego przepisu obowiązek posiadania przez zakład ubezpieczeń ksiąg rachunkowych, których zawartość umożliwia stwierdzenie poprawności dokonanych w nich zapisów, stanów (sald) oraz działania stosowanych procedur obliczeniowych, a w szczególności wymienionych w pkt 1-4 obejmuje również certyfikaty strukturyzowane oraz opcje, gdyż wchodzą w skład lokat zakładu ubezpieczeń, mają zatem status aktywów zakładu ubezpieczeń.

Księgi rachunkowe posiadają cechy o których mową w art. 24 ust. 4 ustawy o rachunkowości, jeżeli dla każdej pozycji sprawozdania finansowego, zakład ubezpieczeń jest w stanie zaprezentować składniki tej pozycji, podać źródła zapisów w księgach rachunkowych tych składników, w tym dokumenty źródłowe. Jeżeli przedmiotowe zapisy w księgach rachunkowych powstały w wyniku odpowiednich kalkulacji lub przekształceń innych zapisów zawartych w księgach rachunkowych lub wartości liczbowych zawartych w innych dokumentach, zakład ubezpieczeń powinien potrafić przedstawić stosowne obliczenia oraz algorytmy będące podstawą tych wyliczeń, w tym dokumenty, papierowe lub w formie elektronicznej, w których te wyliczenia zostały dokonane oraz takie, które były ich źródłem. W sytuacji, w której źródłem zapisów w księgach rachunkowych są dane dostarczone przez dostawcę zewnętrznego, zakład ubezpieczeń powinien posiadać wszelkie możliwe informacje na temat przedmiotowych danych, być w stanie odtworzyć wartości liczbowe, jeśli powstały one poprzez odpowiednie przekształcenia danych wejściowych, znać źródło przedmiotowych danych wejściowych oraz wiedzieć za pomocą jakich wzorów i przekształceń danych wejściowych otrzymano wartości liczbowe zawarte w księgach rachunkowych. Jednocześnie zakład ubezpieczeń powinien umożliwić dostęp do uzyskania powyższych informacji uprawnionym podmiotom w dowolnym czasie i za dowolnie wybrany okres sprawozdawczy.

Ponowna analiza materiału dowodowego zebranego w toku kontroli, wykazała, że Towarzystwo na dzień 30 czerwca 2013 r.:

a. nie posiadało informacji o sposobie dokonywania wycen certyfikatów strukturyzowanych przez emitentów, jak również nie dokonywało weryfikacji otrzymywanej od emitentów wyceny tychże certyfikatów strukturyzowanych,

b. nie dokonywało weryfikacji wyceny wszystkich opcji wykazanych w sprawozdaniu finansowym na dzień 30 czerwca 2013 r. (weryfikacja dotyczyła części posiadanych przez Towarzystwo na dzień 30 czerwca 2013 r. opcji).

Powyższe uniemożliwiło stwierdzenie poprawności zapisów dokonanych w księgach rachunkowych, w tym działania stosowanych procedur obliczeniowych.

Doszło zatem do naruszenia art. 24 ust. 4 ustawy o rachunkowości, zgodnie z którym księgi rachunkowe jednostki uważa się za sprawdzalne, jeżeli umożliwiają stwierdzenie poprawności dokonanych w nich obliczeniowych, w tym bez względu na stosowaną okres sprawozdawczy w księgach rachunkowych.

W wyniku analizy stanowiska Strony oraz nowych, przedstawionych przez nią dokumentów, KNF stwierdziła, że argumentacja Towarzystwa nie jest trafna, bowiem nie ma znaczenia fakt zakończenia okresu ubezpieczenia w ramach ostatniej subskrypcji dla Ubezpieczenia [...], gdyż wykazane w powyższym zakresie naruszenie art. 24 ust. 4 ustawy o rachunkowości dotyczy nie tylko Ubezpieczenia [...], ale również innych produktów strukturyzowanych w formie ubezpieczenia będących w portfelu Towarzystwa.

Przedmiotem Zalecenia wskazanego w pkt I.10 pisma organu nadzoru z [...] kwietnia 2015 r. było zaniechanie naruszania interesów ubezpieczających, ubezpieczonych lub uprawnionych z umów Ubezpieczenia [...], Ubezpieczenia [...] oraz Ubezpieczenia [...], w związku z brakiem realizowania z należytą starannością wskazanego w Regulaminach UFK, stanowiących element umowy ubezpieczenia, celu dotyczącego wzrostu wartości lokat tego funduszu. Stwierdzona w przypadku tych produktów praktyka lokowania aktywów UFK na warunkach odbiegających od cen rynkowych stanowi naruszenie interesów ubezpieczających, ubezpieczonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia.

Ponowna analiza wykazała, że Strona nie realizowała z należytą starannością celu inwestycyjnego określonego w umowach ubezpieczenia, jako powiększanie wartości aktywów Funduszu w wyniku wzrostu wartości lokat Funduszy. Powyższe było związane z wypłacanym przez Bank na rzecz Towarzystwa wynagrodzeniem, które, zgodnie z wyjaśnieniami Towarzystwa, przeznaczane było m.in. na finansowanie kosztów działalności Towarzystwa oraz na nabycie opcji (w odniesieniu do Ubezpieczenia [...] oraz [...], która miała zapewnić wypłatę świadczenia z grupy I Działu I Ustawy z 2003 r., co nie zostało ujawnione w umowach Ubezpieczenia [...]. [...] oraz [...]. W związku z powyższym, w ocenie organu nadzoru, doszło do naruszaniu przez Towarzystwo interesu ubezpieczających, ubezpieczonych lub uprawnionych z umów Ubezpieczenia [...]. [...] oraz [...].

W wyniku przeprowadzenia ponownej analizy Warunków Ubezpieczenia z uwzględnieniem celu ubezpieczeniowych funduszy kapitałowych organ nadzoru podtrzymał stanowisko, że zakład ubezpieczeń, respektując interesy ubezpieczających, ubezpieczonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia, powinien postępować z należytą starannością, wynikającą z profesjonalnego charakteru prowadzonej działalności, na każdym etapie relacji z tymi osobami, włącznie z przygotowaniem dokumentacji ubezpieczeniowej, która powinna być sformułowana w sposób zrozumiały dla kontrahenta zakładu ubezpieczeń.

Obowiązek kreowania jednoznacznych i zrozumiałych postanowień umów ubezpieczenia wynikał wprost z art. 12 ust. 3 i 4 Ustawy z 2003 r., stosownie do którego ogólne warunki ubezpieczenia oraz umowa ubezpieczenia powinny być formułowane jednoznacznie i w sposób zrozumiały, natomiast postanowienia sformułowane niejednoznacznie interpretuje się na korzyść ubezpieczającego, ubezpieczonego, uposażonego lub uprawnionego z umowy ubezpieczenia. Podobnie na podstawie art. 15 ust. 3 i 5 Ustawy z 2015 r., umowa ubezpieczenia, ogólne warunki ubezpieczenia oraz inne wzorce umowy powinny być formułowane jednoznacznie i w sposób zrozumiały, a postanowienia umowy ubezpieczenia, ogólnych warunków ubezpieczenia oraz innych wzorców umowy sformułowane niejednoznacznie interpretuje się na korzyść ubezpieczającego, ubezpieczonego lub uprawnionego z umowy ubezpieczenia. Ustawodawca dał wyraz wagi, jaką przywiązuje do powyższego wymogu wskazując dodatkowo w art. 22 ust. 4 Ustawy z 2015 r., że informacje dotyczące umowy ubezpieczenia na życie, związanej z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, powinny być formułowane w sposób zrozumiały i niewprowadzający w błąd oraz przekazywane w sposób niebudzący wątpliwości.

Swoje obszerne uwagi oraz wnioski w tym zakresie Komisja zawarła na stronach od 90 do 120 zaskarżonej decyzji. Na koniec podkreślono ponownie, że w szczególności w umowach ubezpieczenia nie było wskazane, że w wyniku zapewnienia przez zakład ubezpieczeń wypłaty gwarantowanego umową udziału w zysku, będzie niższa wartość świadczenia w postaci wartości rachunku udziałów na skutek niższego oprocentowania lokowanych aktywów ubezpieczeniowych funduszy kapitałowych.

Organ podkreślił, że podnoszone przez niego naruszenie interesów ubezpieczających, ubezpieczonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia dotyczy braku realizacji wynikającego z umowy ubezpieczenia celu, polegającego na powiększaniu z należytą starannością wartości aktywów ubezpieczeniowych funduszy kapitałowych w wyniku wzrostu wartości lokat Funduszu, w związku z wypłacanym przez Bank na rzecz Towarzystwa wynagrodzeniem, którego wpływ na niskie oprocentowanie lokat nie został określony w umowach ubezpieczenia.

SKARGA

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Towarzystwo zaskarżyło decyzję w części, tj. "pkt II Decyzji w zakresie, w jakim utrzymano w mocy pkt 1.2, 1.3 oraz 1.5 Decyzji z 2017 r., czyli w zakresie obejmującym zobowiązanie Skarżącej do wykonania zaleceń wskazanych w pkt I.3 ppkt a, pkt I.5 oraz pkt I.10 pisma KNF z dnia [...].04.2015 r. nr [...] (dalej "Pismo KNF")".

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. zaskarżonej Decyzji zarzucono: "naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 10 § 1 w zw. z art. 8 ustawy z dnia 14.06.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego w brzmieniu, które na podstawie art. 16 ustawy z dnia 07.04.2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw ma zastosowanie w niniejszej sprawie (dalej "k.p.a."), poprzez prowadzenie postępowania w sposób nieskoordynowany, nieprzejrzysty, niewyczerpujący w zakresie zbierania i oceny dowodów, jak również wbrew zasadzie prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie strony do Organu, co przejawiało się w szczególności w:

• bezpodstawnym nieuwzględnieniu wniosku Skarżącej z dnia 10.08.2018 r.

• umożliwienie złożenia do dnia 31.08.2018 r. dodatkowej dokumentacji potwierdzającej wykonanie zaleceń, mimo iż zaproponowana przez Skarżącą data złożenia dodatkowej dokumentacji mieściła się w uprzednio wyznaczonym przez Organ terminie zakończenia postępowania (październik 2018 roku), co spowodowało, że strona została pozbawiona możliwości zajęcia kompleksowego stanowiska co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, a w konsekwencji oznaczało, że zapewnienie Skarżącej realizacji uprawnienia przewidzianego w art. 10 § 1 k.p.a. miało jedynie pozorny charakter (dodatkowo Skarżąca wskazuje, że termin wyznaczony przez Organ w trybie art. 10 § 1 k.p.a., wynoszący 10 dni, nie był terminem realnym);

• wielokrotnym wzywaniu Skarżącej do przedłożenia dodatkowych dokumentów i wyjaśnień przez okres 4 lat, bez wskazania Skarżącej celu takich wezwań oraz bez ukierunkowania Skarżącej co do zakresu działań, jakie powinna ona podjąć, aby spełnić oczekiwania i wykonać zalecenia Organu;

• braku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i zaniechaniu podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co spowodowało, że dokonana przez Organ ocena dowodów miała niepełny charakter;

• braku należytego rozpatrzenia materiału dowodowego i dokonaniu dowolnej oceny dowodów, z pominięciem całokształtu materiału zebranego w sprawie, w szczególności poprzez dokonanie niepełnej, wyrywkowej analizy dokumentacji ubezpieczeniowej dotyczącej produktów [...], [[...] oraz [...], a co za tym idzie błędne przyjęcie, że dokumentacja ta nie zawierała wszystkich wymaganych prawem elementów oraz była wewnętrznie sprzeczna w zakresie określenia celów funduszy, przez co wprowadzała klientów w błąd;

b. art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez zobowiązanie Skarżącej do wykonania zaleceń z pkt I.3 ppkt a, I.5 oraz I.10 Pisma KNF przy jednoczesnym zaniechaniu sprecyzowania treści i zakresu obowiązków Skarżącej, w sytuacji gdy;

• zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, decyzja administracyjna nakładająca na stronę obowiązek określonego zachowania powinna określać obowiązki w sposób precyzyjny, bez niedomówień i możliwości różnej interpretacji, a rozstrzyganie o części uprawnień i obowiązków stron w osnowie decyzji, zaś o pozostałej części w uzasadnieniu, jest niedopuszczalne;

• nawet w razie próby ustalenia treści i zakresu obowiązków Skarżącej poprzez odwołanie się do uzasadnienia Decyzji, ustalenie takich obowiązków nie byłoby możliwe z uwagi na rozbieżność pomiędzy osnową Decyzji (w której odwołano się w do zaleceń) oraz treścią uzasadnienia Decyzji;

wskutek czego Skarżąca musi domyślać się działań, jakie powinna podjąć oraz zakresu i treści nakładanych na nią obowiązków, co stanowi również przejaw naruszenia zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie strony do organów władzy publicznej;

c. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na utrzymaniu w mocy Decyzji z 2017 roku w zakresie dotyczącym zobowiązania do wykonania zalecenia wskazanego w pkt I.10 Pisma KNF polegającego na zaniechaniu rzekomego naruszania interesów ubezpieczających, ubezpieczonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia produktów [...] i [...] oraz [...], w sytuacji gdy postępowanie w tym zakresie stało się bezprzedmiotowe, gdyż według stanu na dzień wydania Decyzji ([...].08.2018 r.) okres trwania umów dotyczących ww. produktów ubezpieczeniowych zakończył się i nie było osób objętych ochroną, a tym samym Organ powinien był na podstawie art. 138 § 1 pkt 2) k.p.a. uchylić Decyzję z 2017 roku w omawianym zakresie oraz umorzyć postępowanie (art. 105 § 1 k.p.a.) dotyczące zalecenia wskazanego w pkt I.10 Pisma KNF, kierując się takimi samymi przesłankami, jakie stanowiły podstawę rozstrzygnięcia zawartego pkt I Decyzji w odniesieniu do zalecenia określonego w pkt I.1 Pisma KNF w części dotyczącej ubezpieczenia [...], gdyż nie ma podstaw do różnicowania kryteriów oceny zasadności kontynuowania postępowania co do wykonania zaleceń wskazanych w pkt I.1 oraz I.10 Pisma KNF;

Na podstawie art. 145 § i pkt 1) lit. a) p.p.s.a. zaskarżonej Decyzji zarzucamy naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

• art. 361 ust. 2 ustawy z dnia 11.09.2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (dalej "u.d.u.r.") w zw. z art. 361 ust. 1 pkt 1) u.d.u.r., który odpowiada treści art. 209 ust. 1 pkt 1) ustawy z dnia 22.05.2003 r. o działalności ubezpieczeniowej (dalej "Ustawa z 2003") w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 2) ustawy z dnia 29.09.1994 r. o rachunkowości (dalej "Ustawa o Rachunkowości") poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że Skarżąca nie wykonała zalecenia wskazanego w pkt I.3 ppkt a Pisma KNF dotyczącego dostosowania działalności Skarżącej do art. 10 ust. 1 pkt 2) Ustawy o Rachunkowości, w sytuacji, gdy podlegająca ocenie Organu dokumentacja księgowa zawierająca opis reguł obliczeniowych, metod wyceny certyfikatów strukturyzowanych oraz opcji była kompletna, precyzyjna, spójna i umożliwiała niezależnej osobie posiadającej wiedzę niezbędną do wyceny instrumentów finansowych zrozumienie procesu obliczeniowego, uzyskanych wyników, a także pozyskania informacji dotyczących wszelkich ograniczeń i rodzajów ryzyka związanych ze stosowanymi modelami wyceny, co oznacza, że dokumentacja ta spełniała wymogi określone w art. 10 ust. 1 pkt 2) Ustawy o Rachunkowości, zaś odmienna w tym zakresie ocena ze strony Organu stanowiła jedynie próbę narzucenia Skarżącej nadmiernie szczegółowych postanowień w treści zasad (polityki) rachunkowości, których wprowadzenie mogłoby stwarzać ryzyko zmniejszenia przejrzystości dokumentacji księgowej Skarżącej;

• art. 361 ust. 2 u.d.u.r. w zw. z art. 361 ust. 1 pkt 1) u.d.u.r., który odpowiada treści art. 209 ust. 1 pkt 1) Ustawy z 2003 w zw. z art. 24 ust. 4 Ustawy o Rachunkowości poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że Skarżąca nie wykonała zalecenia wskazanego w pkt I.5 Pisma KNF dotyczącego dostosowania działalności Skarżącej do art. 24 ust. 4 Ustawy o Rachunkowości, w sytuacji, gdy przyjęte przez Skarżącą progi istotności w zakresie różnic w wycenie instrumentów przez ich emitenta i zakład ubezpieczeń zostały wskutek zalecenia Organu zmniejszone kilkukrotnie do poziomu, który nie tylko zapewnia możliwość efektywnego identyfikowania błędów przy sporządzaniu wyceny certyfikatów strukturyzowanych i opcji, ale i jest znacznie bardziej rygorystyczny niż standard rynkowy w tym zakresie, zaś stanowisko co do rzekomego niewykonania wskazanego zalecenia nie zostało przez Organ poparte jakimikolwiek empirycznymi danymi i opiera się wyłącznie na spekulacjach;

• art. 361 ust. 2 u.d.u.r. w zw. z art. 361 ust. 1 pkt 3) u.d.u.r., który odpowiada treści art. 209 ust. 1 pkt 3) Ustawy z 2003 poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że niezbędne było zobowiązanie Skarżącej do wykonania zalecenia z pkt I.10 Pisma KNF dotyczącego zaniechania naruszania interesów ubezpieczających, ubezpieczonych lub uprawnionych z umów Ubezpieczenia [...], Ubezpieczenia [...] oraz Ubezpieczenia [...] z uwagi na to, że Skarżąca rzekomo nie realizowała celów wynikających z ww. umów, w sytuacji gdy twierdzenia o braku realizacji takich celów opierają się wyłącznie na błędnej interpretacji dokumentacji ubezpieczeniowej i wadliwym określeniu celów produktów, zaś Skarżąca działała z należytą starannością na każdym etapie relacji z klientami i prawidłowo realizowała uzgodnione z nimi cele, uwzględniające całokształt tych produktów, w szczególności;

• Skarżąca doręczyła klientom komplet dokumentacji produktowej, w tym w szczególności Deklarację zgody wraz z załącznikami, która była sformułowana jednoznacznie, wyczerpująco i w sposób niebudzący wątpliwości - również w zakresie określenia celów ubezpieczeniowych funduszy kapitałowych (dalej "UFK") – co oznacza, że dokumentacja ta spełniała wymogi z art. 12 ust. 3 Ustawy z 2003 oraz art. 13 ust. 4 Ustawy z 2003, jak również przewidujących podobne wymogi art. 15 ust. 3 u.d.u.r. oraz art. 23 ust. 1 i 2 oraz 24 ust. 1 u.d.u.r.;

• Skarżąca lokowała aktywa UFK zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 153 Ustawy z 2003, który odpowiada treści art. 276 ust. 3 oraz art. 276 ust. 4 pkt 1) u.d.u.r., czyli w sposób uwzględniający rodzaj i strukturę oferowanych produktów, a tym samym służący realizacji ustalonych celów, które klienci akceptowali w Deklaracjach zgody stanowiących podstawowe dokumenty określające strategię inwestycyjną;

• konstrukcja produktów [...],[...] oraz [...], przewidująca przeznaczanie części wynagrodzenia z tytułu założenia lokat terminowych na pokrycie kosztów działalności Skarżącej oraz na nabycie opcji była zgodna z art. 18 ust. 2 Ustawy z 2003, który odpowiada treści art. 33 ust. 2 u.d.u.r., zaś klient był w sposób jasny i wyczerpujący poinformowany o mechanizmie wypłaty świadczenia ubezpieczeniowego z tytułu udziału w zysku, a więc również w części świadczenia ubezpieczeniowego pochodzącej z zakupu opcji."

Skarżąca wniosła o:

1. "uchylenie Decyzji w zaskarżonej części, tj. o uchylenie pkt II Decyzji w zakresie utrzymującym w mocy pkt I.2, I.3 oraz I.5 Decyzji z 2017 roku, czyli w zakresie zobowiązującym Skarżącą do wykonania zaleceń wskazanych w pkt I.3 ppkt a, pkt I.5 oraz pkt I.10 Pisma KNF";

oraz o

2. "uchylenie Decyzji z 2017 roku w zakresie pkt I.2, I.3 oraz I.5, czyli w zakresie zobowiązującym Skarżącą do wykonania zaleceń wskazanych w pkt I.3 ppkt a, pkt I.5 oraz pkt I.10 Pisma KNF".

Ponadto Organ powinien uchylić Decyzję z 2017 r. w zakresie zobowiązującym do wykonania zalecenia z pkt I.10 Pisma KNF i umorzyć postępowanie w tym zakresie na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., zaś wydając Decyzję o odmiennej treści, Organ dopuścił się w powyższym zakresie naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

W obszernym uzasadnieniu skargi Skarżąca powtórzyła i uzupełniła swoje zarzuty podnoszone we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Skarżąca podkreślała, że przy dokonywaniu wybiórczej oceny dokumentacji ubezpieczeniowej Organ pominął również, że w latach 2012-2013 konsumenci poszukiwali produktów pozwalających na optymalizację podatkową, czyli ograniczenie podatku od zysków kapitałowych. Produkty [...], [...] oraz [...] spełniały takie oczekiwania. Produkty oferowane przez Skarżącą były produktami strukturyzowanym w formie umowy ubezpieczenia na życie i dożycie z UFK. Tego rodzaju konstrukcja umożliwiała klientom połączenie ochrony kapitału na koniec inwestycji z potencjalnie wysoką stopą zwrotu, jaką mogą osiągnąć z instrumentu pochodnego, przy jednoczesnym ponoszeniu ryzyka jej nieosiągnięcia. Oznaczało to, że zysk generowany przez aktywa UFK był na bardzo niskim poziomie, czego konsekwencją była zapłata niskiego podatku od zysków kapitałowych przez klienta. Natomiast gwarantowany (czy też potencjalny zysk) z drugiego elementu produktu (Świadczenie z grupy 1 Działu I załącznika do Ustawy z 2003) pozwalał na osiągnięcie zysku na poziomie zbliżonym lub wyższym niż na lokatach bankowych, czy też z produktów strukturyzowanych oferowanych w innych formach prawnych. Oczywiście osiągnięcie zysku z drugiego elementu produktu było obarczone zarówno ryzykiem kredytowym, jak i inwestycyjnym, ale o tym klienci byli informowani i składali w tym zakresie stosowne odrębne oświadczenia (Deklaracja zgody wraz z załącznikami). Ponadto ocena dokumentacji produktowej została - zdaniem Skarżącej - dokonana z pominięciem intencji stron stosunku ubezpieczeniowego oraz uwarunkowań i tendencji rynkowych (vide pkt 2.42 i 2.43 uzasadnienia skargi).

Jednocześnie zaskarżana Decyzja (jak również Decyzja z 2017 r.) nie zawiera sprecyzowania obowiązku nakładanego na jej podstawie na Skarżącą, choć taki obowiązek organu wynika z obowiązujących przepisów prawa. Uzasadnienie Zaleceń nie obejmuje precyzyjnego określenia stwierdzonych przez Organ nieprawidłowości, które umożliwiłyby zrekonstruowanie zakresu i treści wymaganego zachowania.

Po trzecie zdaniem Skarżącej warunkiem prawidłowego wykonania decyzji wydanej na podstawie art. 361 § 2 u.d.u.r. jest precyzyjne określenie wymaganego od strony zachowania. W przeciwnym razie, konkretyzacja obowiązków zostaje przeniesiona na etap egzekucji i sankcjonowania za niewykonanie Decyzji, co jest nie do pogodzenia z zasadą praworządności i prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie strony do organów władzy publicznej.

Akcentując rozbieżność osnowy z uzasadnieniem decyzji Skarżąca wskazuje, że organ powinien uchylić Decyzję z 2017 r. i umorzyć postępowanie w zakresie odnoszącym się do zobowiązania do wykonania zalecenia z pkt I.10 Pisma KNF z takich samych przyczyn, jakie stanowiły podstawę uchylenia tej decyzji i umorzenia postępowania w zakresie zobowiązania do wykonania zalecenia z pkt I.1 Pisma KNF w części dotyczącej ubezpieczenia [...].

Zdaniem Skarżącej zobowiązania do wykonania zaleceń z pkt I.1 oraz I.10 Pisma KNF były ze sobą ściśle połączone i nie powinny być rozpatrywanie odmiennie. Z treści Pisma KNF wynika, że istota obydwu zaleceń sprowadza się bowiem do zarzucania Skarżącej nieprawidłowości w wykonywaniu przez Skarżąca umów ubezpieczenia poprzez brak realizacji celu polegającego na dążeniu do wzrostu wartości lokat Funduszy.

Dalej Skarżąca zarzuca Komisji, że język, jako pojęcie informatyczne, jest czymś innym niż język, którym posługują się ludzie w mowie i piśmie. Język komputerowy nie może być językiem polskim. W opinii Skarżącej próba przetłumaczenia języka komputerowego na język polski (próba opisania działania algorytmów w języku naturalnym) byłaby bezcelowa, gdyż taki dokument nie miałby waloru dowodowego, tj. tak przetłumaczony program komputerowy nie zostałby "zrozumiany" ani wykonany przez komputer. Dodatkowo należy podkreślić, że język programowania jest językiem sztucznym i językiem formalnym.

Następnie Skarżąca wyjaśnia, że Klienci wybierali przedmiotowe produkty m.in. właśnie ze względu na stosunkowo niski przewidywany zysk z lokat terminowych stanowiących aktywa UFK, który podlega tzw. podatkowi Belki. Niska stopa zwrotu z aktywów lokowanych w UFK była immanentną i pożądaną przez klientów cechą przedmiotowego produktu, ponieważ jak największa część zysku miała być realizowana nie w ramach UFK, lecz z świadczeń gwarantowanych przez Skarżącą, niepodlegających podatkowi od zysków kapitałowych. Konstrukcja ta była uzgodniona z klientem i zgodna z jego oczekiwaniami i to właśnie brak realizacji przez Skarżącą zobowiązań w tym zakresie prowadziłoby do naruszenia interesów klientów.

Zdaniem Skarżącej świadczy o tym niska liczba skarg i reklamacji dotyczących ocenianych produktów:

• w odniesieniu do Ubezpieczenia [...] złożono 145 reklamacji (na 14.122 ubezpieczonych). Liczba reklamacji dotyczących stopy zwrotu/zysku wyniosła zaledwie 4. Oznacza to, że odsetek tego rodzaju reklamacji w stosunku do liczby klientów wyniósł 0,03%;

• w odniesieniu do Ubezpieczenia [...] i [...] złożono 61 reklamacji (na 13.874 ubezpieczonych). Liczba reklamacji dotyczących stopy zwrotu/zysku wyniosła zaledwie 11. Oznacza to, że odsetek tego rodzaju reklamacji w stosunku do liczby klientów wyniósł 0,08%.

W odpowiedzi na skargę Komisja Nadzoru Finansowego wniosła o oddalenie skargi podtrzymując swoje stanowisko w sprawie i szczegółowo odnosząc się do zarzutów skargi.

Organ wyjaśnił, że zalecenie nie powinno polegać na stwierdzeniu potrzeby podjęcia konkretnych decyzji mieszczących się w sferze zarządzania zakładem ubezpieczeń. Zalecenie ogranicza się do wskazaniu stanu nieprawidłowego i wyrażeniu oczekiwania podjęcia działań sanacyjnych, natomiast konkretyzacja tych działań należy do adresata zalecenia. Organ nadzoru nie ma kompetencji do wskazania sposobu usunięcia określonej nieprawidłowości. Oznacza to, że w zaleceniu KNF nie może na zakład ubezpieczeń nałożyć bezpośredniego obowiązku podjęcia jakichkolwiek konkretnych działań, które zmierzałyby do usunięcia stwierdzonych naruszeń (wyrok WSA w Warszawie z 28 lutego 2007 r. , sygn. akt IV SA/Wa 1833/06, gdzie na gruncie ustawy z 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska, Sąd uznał, że niedopuszczalna jest rozszerzająca interpretacja tego przepisu, w wyniku której możliwym byłoby nałożenie na kontrolowanego bezpośredniego obowiązku podjęcia konkretnych działań mających na celu przywrócenie środowiska stanu sprzed awarii.).

Zdaniem Komisji w regulacjach umów Ubezpieczenia [...],[...] oraz [...] nie znajduje odzwierciedlenia fakt dokonywania przez Bank wypłaty na rzecz Towarzystwa wynagrodzenia w zamian za dokonywane lokaty, z którego, jak twierdzi Towarzystwo, odbywało się finansowanie kosztów działalności ubezpieczeniowej oraz finansowanie zakupu opcji, choć powyższe miało wpływ na prowadzoną politykę inwestycyjną Funduszy, a w szczególności na osiągane zyski z inwestowanych aktywów Funduszy. W tych też okolicznościach ubezpieczeni nie posiadali jakiekolwiek informacji na temat wynagrodzenia wypłacanego przez Bank Towarzystwu i jego wpływie na osiągane niższe zyski z inwestowania środków Funduszy, jak również o kupowanej ze środków pochodzących z wynagrodzenia opcji, dzięki której Towarzystwo zamierzało zrealizować na rzecz ubezpieczonych gwarantowany w umowach ubezpieczenia udział w zysku. Regulacje umów Ubezpieczenia [...],[...] oraz [...] nie dawały jakiejkolwiek możliwości na poznanie faktycznie realizowanego przez O. mechanizmu działania powyższych ubezpieczeń, zgodnie z którym wypłata udziału w zysku (w Ubezpieczeniu [...] i Ubezpieczeniu [...]) lub sumy ubezpieczenia (w Ubezpieczeniu [...]) osiągana była w wyniku niskiego oprocentowania środków ulokowanych w Funduszu.

Co prawda, organ nadzoru ustalił w ramach postępowania dowodowego, że na dzień wydawania decyzji administracyjnej objętej skargą zakończyły się okresy ubezpieczenia w ramach umowy Ubezpieczenia [...], Ubezpieczenia [...] oraz Ubezpieczenia [...]. To ustalenie w przeciwieństwie do powyżej zaprezentowanych uwag nie mogło jednak skutkować stwierdzeniem, że postępowanie administracyjne w przedmiocie zobowiązania do wykonania zalecenia stało się bezprzedmiotowe. Zdaniem organu Towarzystwo, w ramach wykonywania wzmiankowanych umów ubezpieczenia, nie realizowało z należytą starannością wskazanego w Regulaminach UFK, stanowiących element umowy ubezpieczenia, celu dotyczącego wzrostu wartości lokat tego funduszu, zwłaszcza w zakresie praktyki lokowania aktywów UFK na warunkach odbiegających od standardów rynkowych. Samo stwierdzenie, że ochrona ubezpieczeniowa wygasła w stosunku do wszystkich ubezpieczających, ubezpieczonych oraz uprawnionych z umowy Ubezpieczenia [...], [...] oraz [...]nie oznacza bynajmniej, że zalecenie w tym zakresie traci swą aktualność. Stanowisko Towarzystwa zaprezentowane w skardze w tym zakresie skupia się wyłącznie na jednym aspekcie analizowanego zalecenia. Rzeczywiście, skoro w dniu wydawania decyzji nie są wykonywane umowy Ubezpieczenia [...], Ubezpieczenia [...] oraz Ubezpieczenia [...], to trudno oczekiwać, by Towarzystwa zmieniało swe postępowanie. Jednak jest to zbyt wąskie postrzeganie omawianego zalecenia, gdyż w swej istocie zalecenie to dotyka również skutków braku realizacji z należytą starannością celu inwestycyjnego określonego w umowach ubezpieczenia i niezadawalającego z punktu widzenia ubezpieczających, ubezpieczonych oraz uprawnionych z umów ubezpieczenia zwiększenia wartości aktywów UFK. Powyższe było związane z wypłacanym przez Bank na rzecz Towarzystwa wynagrodzeniem, które, zgodnie z wyjaśnieniami Towarzystwa, przeznaczane było m.in. na finansowanie kosztów działalności Towarzystwa oraz na nabycie opcji (w odniesieniu do Ubezpieczenia [...] oraz [...] [...] ), która miała zapewnić wypłatę świadczenia z grupy 1 Działu I u.d.u.r., co nie zostało ujawnione w umowach. Bezzasadnym w tym przypadku staje się ustalenie, iż sam fakt wygaśnięcia ochrony ubezpieczeniowej czyni bezprzedmiotowym kwestię naruszenia interesów ubezpieczających, ubezpieczonych oraz uprawnionych z umowy Ubezpieczenia [...],[...] oraz [...]. Skutki tych nieprawidłowo wykonanych przez Towarzystwo umów trwają nadal i w żaden sposób nie zostały sanowane. Można przyjąć różne metody ich usunięcia, zważywszy na charakter i skalę bezprawności administracyjnej, jakich dopuściło się Towarzystwo. Specyfika wytkniętych Towarzystwu nieprawidłowości i ich charakteru sprawiają zatem, że swą aktualność zachowała konieczność zobowiązania Towarzystwa do wykonania zalecenia w omawianym zakresie. Nie chodzi tu jednak o przymuszenie Towarzystwa do podjęcia działania ukierunkowanego na zapobieżenie naruszaniu interesów ubezpieczających, ubezpieczonych oraz uprawnionych z umowy poprzez zaprzestanie prowadzenia działalności z naruszeniem wzmiankowanych dóbr, lecz o usunięcie następstw tak prowadzonej działalności ubezpieczeniowej. Skoro istnieją skutki naruszenia interesów ubezpieczających, ubezpieczonych oraz uprawnionych z umowy Ubezpieczenia [...],[...] oraz [...], to tym samym mamy do czynienia z utrzymywaniem się stanu owego naruszenia. Trzeba nadto zauważyć, że przepis art. 361 ust. 1 pkt 3 u.d.u.r. organ nadzoru może wydawać zalecenia w stosunku do zakładu ubezpieczeń w celu zapobieżenia naruszaniu interesów ubezpieczających, ubezpieczonych i uprawnionych z umów ubezpieczenia. Słownikowe znaczenie słowa "zapobiec" (M. Szymczak, Słownik języka polskiego, Warszawa 1989, t. III, s. 945) nakazuje przyjąć, ż chodzi o podejmowanie przez organ nadzoru działań ukierunkowanych na "niedopuszczenie do czegoś" albo "przeszkodzeniu w czymś". W tym wypadku chodzi o przeszkodzenie Towarzystwu w czerpaniu profitów z działalności ubezpieczeniowej prowadzonej z naruszeniem interesów ubezpieczających, ubezpieczonych oraz uprawnionych z umowy ubezpieczenia. Koncepcja prezentowana przez Towarzystwo, jakoby w omawianym zakresie konieczne było umorzenie postępowania, jako bezprzedmiotowego, faktycznie skutkuje pozbawieniem znaczenia normatywnego tej przesłanki wydania przez KNF zalecenia. Sam fakt zaprzestania prowadzenia działalności ubezpieczeniowej znamiowanej cechą naruszenia interesów ubezpieczających, ubezpieczonych oraz uprawnionych z umowy ubezpieczenia czyniłby bezzasadnym kierowanie zalecenia i wydawanie decyzji zobowiązującej, niezależnie od tego, jakie to naruszenie wywoływałoby skutki i miało następstwa. W istocie swej takie następstwa, dotykające niejednokrotnie interesów majątkowych ubezpieczających, ubezpieczonych oraz uprawnionych z umowy ubezpieczenia, są równoznaczne z naruszeniem tych dóbr. Ustalenie to nabiera tym większego znaczenia, gdy stwierdzone następstwa przybierają znaczące rozmiary finansowe, jak to się dzieje na gruncie analizowanej sprawy. Z tego względu organ nadzoru w żadnym zakresie nie miał podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie zobowiązania Towarzystwa do wykonania zalecenia wskazanego w punkcie I.10 pisma organu nadzoru z [...] kwietnia 2015 r. Kompetencja organu nadzoru z art. 361 ust. 2 u.d.u.r. zachowała swą pełną aktualność w stanie sprawy, a zaszłe zmiany okoliczności faktycznych nie uczyniły postępowania bezprzedmiotowym.

W replice Skarżąca ponownie przedstawiła obszerne argumenty przemawiające za uwzględnieniem skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

1.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W działaniu organu administracji Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca.

Zdaniem Sądu organ wnikliwie zbadał wszystkie okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. Nie doszło do naruszenia praw Skarżącej jako strony.

KNF szczegółowo odniosła się także do zgromadzonych w sprawie materiałów dowodowych.

2.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Komisja Nadzoru Finansowego dotycząca wykonania Zaleceń sformułowanych w piśmie z [...] kwietnia 2015 r.

Przedmiotem skargi są utrzymane w mocy zaskarżoną decyzją Zalecenia wskazane w pkt I.3 ppkt a, pkt I.5 oraz pkt I.10.

Zalecenie z pkt I.3 ppkt a dotyczyło dostosowania działalności do art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości i wynikało z tego, że:

a. "obowiązująca na dzień 30 czerwca 2013 r. "Polityka rachunkowości O.." przyjęta uchwałą nr 4 Zarządu z dnia 09 lipca 2013 r. (dalej: Polityka rachunkowości), składająca się zgodnie ze wskazaniem O. na zasady (politykę) rachunkowości w rozumieniu art. 10 ust. 1 ustawy o rachunkowości, nie zawierała szczegółowych zapisów dotyczących wyceny instrumentów pochodnych oraz certyfikatów strukturyzowanych, tj. zapisów umożliwiających wykonanie obliczeń do wyceny tychże instrumentów, w tym parametrów (założeń) do ich wyceny. Powyższe oznaczało, iż Towarzystwo nie posiadało kompletnej dokumentacji opisującej w języku polskim przyjętych przez nią zasad (polityki) rachunkowości, a w szczególności dotyczących metod wyceny aktywów."

Zalecenie z pkt I.5 dotyczyło dostosowania działalności do art. 24 ust. 4 ustawy o rachunkowości i wynikało z faktu, iż Towarzystwo:

a. "nie posiadało informacji o sposobie dokonywania wycen przez emitentów certyfikatów strukturyzowanych, jak również nie dokonywało weryfikacji tych wycen,

b. nie dokonywało wyceny wszystkich posiadanych opcji,

co uniemożliwiało stwierdzenie poprawności dokonanych w księgach rachunkowych zapisów, w tym działania procedur obliczeniowych, co uniemożliwiało stwierdzenie poprawności dokonanych w księgach rachunkowych zapisów, w tym działania procedur obliczeniowych.

Powyższe naruszało art. 24 ust. 1 ustawy o rachunkowości, zgodnie z którym księgi rachunkowe powinny być prowadzone rzetelnie, bezbłędnie, sprawdzalnie i na bieżąco a także art. 24 ust. 4 tej ustawy, który określa, że księgi rachunkowe uznaje się za sprawdzalne, jeżeli umożliwiają stwierdzenie poprawności dokonanych w nich zapisów, stanów (sald) oraz działania stosowanych procedur obliczeniowych."

Zalecenie z pkt I.10 dotyczyło zaniechania naruszania interesów ubezpieczających, ubezpieczonych lub uprawnionych z umów Ubezpieczenia [...], Ubezpieczenia [...] oraz Ubezpieczenia [...], poprzez brak realizacji wskazanego w Regulaminie Funduszy dla tych Ubezpieczeń celu, jakim był wzrost wartości lokat tych UFK. Zdaniem organu nadzoru cel funduszu nie został spełniony z uwagi na niskie, odbiegające od rynkowego, oprocentowanie utworzonych depozytów bankowych.

3.

Na wstępie należy poczynić kilka uwaga o charakterze ogólnym na temat roli Komisji Nadzoru Finansowego na rynku finansowym.

Zgodne z art. 2 ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym (Dz.U.2019.298 t.j. - dalej u.n.r.f.) celem tego nadzoru jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania tego rynku, jego stabilności, bezpieczeństwa oraz przejrzystości, zaufania do rynku finansowego, a także zapewnienie ochrony interesów uczestników tego rynku również poprzez rzetelną informację dotyczącą funkcjonowania rynku, przez realizację celów określonych w obowiązujących przepisach prawa W ramach tak szeroko ujętego celu Komisji mieszczą się cele, które wskazują następujące akty w tym: prawo bankowe, ustawa o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz o Rzeczniku Ubezpieczonych, ustawa o nadzorze nad rynkiem kapitałowym, rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1060/2009 z dnia 16 września 2009 r. w sprawie agencji ratingowych, ustawa o usługach płatniczych, ustawa o nadzorze uzupełniającym nad instytucjami kredytowymi, zakładami ubezpieczeń, zakładami reasekuracji i firmami inwestycyjnymi wchodzącymi w skład konglomeratu finansowego oraz ustawa o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych.

Cele nadzoru w zakresie sektora ubezpieczeniowego zostały sprecyzowane w art. 3 ustawy o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz o Rzeczniku Ubezpieczonych, gdzie wskazano, że celem nadzoru jest ochrona interesów osób ubezpieczających, ubezpieczonych, uposażonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia, członków funduszy emerytalnych oraz uczestników pracowniczych programów emerytalnych.

W ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o nadzorze nad rynkiem kapitałowym cele nadzoru zostały wskazane w art. 4 ust. 1, a należy do nich zapewnienie prawidłowego funkcjonowania rynku kapitałowego, w szczególności bezpieczeństwa obrotu oraz ochrony inwestorów i innych jego uczestników, a także przestrzegania reguł uczciwego obrotu.

Jak wynika z treści art. 329 u.d.u.r.

"Art. 329

1. Organ nadzoru sprawuje nadzór nad zakładami ubezpieczeń wykonującymi działalność ubezpieczeniową na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i zakładami reasekuracji wykonującymi działalność reasekuracyjną na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z zastrzeżeniem art. 204 ust. 3.

2. Nadzór nad zakładem ubezpieczeń i zakładem reasekuracji polega na:

1) ochronie interesów ubezpieczających, ubezpieczonych i uprawnionych z umów ubezpieczenia;

2) ochronie interesów cedentów oraz ubezpieczających, ubezpieczonych i uprawnionych z umów ubezpieczenia podlegających reasekuracji;

3) zapewnieniu przestrzegania przez zakład ubezpieczeń i zakład reasekuracji przepisów prawa, w szczególności dotyczących gospodarki finansowej w zakresie:

a. wymogów dotyczących wypłacalności,

b. zasad tworzenia i wartości rezerw techniczno-ubezpieczeniowych dla celów wypłacalności,

c. zasad tworzenia i wysokości rezerw techniczno-ubezpieczeniowych dla celów rachunkowości,

d. aktywów,

e. wysokości dopuszczonych środków własnych;

4) wydawaniu zezwoleń na wykonywanie działalności ubezpieczeniowej lub działalności reasekuracyjnej;

5) ocenie zdolności zakładu ubezpieczeń i zakładu reasekuracji do sprawnego i efektywnego zarządzania ryzykiem w ramach systemu zarządzania zakładu;

6) podejmowaniu innych działań określonych w ustawie.

Następnie stosownie do art. 342 ust. 1 udur organ nadzoru może przeprowadzać kontrolę działalności i stanu majątkowego zakładu ubezpieczeń i zakładu reasekuracji.

Stosownie do art. 344 u.d.u.r.

"Art. 344. 1. W toku kontroli zakładu ubezpieczeń i zakładu reasekuracji badaniu podlega:

1. działalność zakładu ubezpieczeń i zakładu reasekuracji w zakresie zgodności z prawem, statutem, planem działalności, interesem ubezpieczających, ubezpieczonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia, oraz interesem cedentów, ubezpieczających, ubezpieczonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia podlegających reasekuracji, a także zdolność do sprawnego i efektywnego zarządzania ryzykiem w ramach systemu zarządzania zakładu;

2. stan majątkowy zakładu ubezpieczeń i zakładu reasekuracji."

4.

W rozpoznawanej sprawie kluczowa jest kwestia zasadności utrzymania w zaskarżonej części zaleceń wydanych przez organ, sformułowanych w piśmie z [...] kwietnia 2015 r.

W pierwszym rzędzie należało zatem poddać analizie przepisy prawa, stanowiące podstawę materialnoprawną i procesową do wydania zaskarżoną decyzję.

I tak stosownie do przepisów ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej:

"Art. 209

1. Organ nadzoru może wydawać zalecenia w stosunku do zakładu ubezpieczeń w celu:

1) zapewnienia zgodności działalności zakładu ubezpieczeń z przepisami prawa, statutu lub planem działalności;

2) zapewnienia trwałej zdolności zakładu ubezpieczeń do wykonywania zobowiązań;

3) zapobieżenia naruszaniu interesów ubezpieczających, ubezpieczonych, uposażonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia.

2. W przypadku gdy zakład ubezpieczeń nie wykonuje w wyznaczonym terminie zaleceń, o których mowa w ust. 1, organ nadzoru może, w drodze decyzji, zobowiązać zakład ubezpieczeń do wykonania tych zaleceń."

W rozpoznawanej sprawie kontrola była przeprowadzona w 2013 r. Kontrola ta wykazała szereg naruszeń prawa szczegółowo opisanych w protokole kontroli.

W myśl art. 361 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (t.j.Dz.U.2018.999), która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2016 r. ( wyjątkami, o których mowa w art. 504 u.d.u.r.);

"Art. 361

1. Organ nadzoru może wydawać zalecenia w stosunku do zakładu ubezpieczeń i zakładu reasekuracji w celu:

1) zapewnienia zgodności działalności zakładu z przepisami prawa, statutu lub planem działalności;

2) zapewnienia trwałej zdolności zakładu do wykonywania zobowiązań;

3) zapobieżenia naruszaniu interesów ubezpieczających, ubezpieczonych i uprawnionych z umów ubezpieczenia;

4) zapobieżenia naruszaniu interesów cedentów oraz ubezpieczających, ubezpieczonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia podlegających reasekuracji;

5) usunięcia nieprawidłowości stwierdzonych w procesie nadzoru;

6) poprawy i wzmocnienia systemu zarządzania zakładu;

7) ograniczenia ryzyka występującego w działalności zakładu;

8) innym, określonym w ustawie.

2. W przypadku gdy zakład ubezpieczeń i zakład reasekuracji nie wykonają w wyznaczonym terminie zaleceń, o których mowa w ust. 1, organ nadzoru może, w drodze decyzji, zobowiązać zakład do wykonania tych zaleceń."

5.

W literaturze przedmiotu uważa się zalecenia za jedną z fundamentalnych i uniwersalnych uprawnień organu nadzoru, tj. uprawnienia do wydawania zaleceń. Wzmiankowane cechy zaleceń, jako instrumentu nadzorczego, wynikają zarówno z okoliczności, że tego rodzaju uprawnienie przysługuje różnym instytucjom kontrolnym i nadzorczym w polskim systemie prawa, jak i z tego, że zalecenia mogą być wydawane w stosunku do zakładów ubezpieczeń lub zakładów reasekuracji w bardzo różnych sytuacjach. Innymi słowy, jest to instrument, którego zastosowanie może być rozważane w przypadku większości nieprawidłowości stwierdzanych przez organ nadzoru.

Przepis art. 361 u.d.u.r. nie reguluje elementów zalecenia, ani jego pożądanej treści, ale uważa się, że zalecenia mają funkcję perswazyjną. Zalecenie powinno zawierać wskazanie okoliczności, która legła u podstaw jego wydania, w tym identyfikację stanu uznanego przez organ nadzoru za nieprawidłowy, jak również stosowne uzasadnienie, do którego per analogiam można stosować wymogi odnoszące się do uzasadnienia decyzji administracyjnej (art. 107 § 3 k.p.a.). Przed wydaniem zalecenia - co należy motywować ekonomiką działania organu nadzoru - zasadne jest natomiast rzetelne ustalenie stanu faktycznego.

Po drugie, zalecenia są instrumentem nadzoru, nie zaś aktami kierownictwa. Oznacza to, że zalecenie nie powinno polegać na stwierdzeniu potrzeby podjęcia konkretnych decyzji mieszczących się w sferze zarządzania zakładem ubezpieczeń (zakładem reasekuracji). Prowadzi to do konkluzji, że zalecenie polega przede wszystkim na wskazaniu stanu nieprawidłowego i wyrażeniu oczekiwania podjęcia działań sanacyjnych, natomiast konkretyzacja tych działań należy do adresata zalecenia (szerzej zob. na gruncie art. 209 u.d.u. z 2003 r. M. Orlicki, Interes ubezpieczonych jako samodzielna przesłanka działań nadzorczych, Forum dyskusyjne ubezpieczeń i funduszy emerytalnych 2006, z. 6 – "Problemy ochrony konsumenta na rynku ubezpieczeń", s. 91-94). Omawiane przesłanki odwołują się zarówno do sfery funkcjonowania przedsiębiorstwa ubezpieczeniowego od strony organizacyjno-finansowej (zob. w szczególności art. 361 ust. 1 pkt 2, 6 i 7 u.d.u.r.), jak też mogą dotyczyć relacji z ubezpieczającymi, ubezpieczonymi i uprawnionymi z umów ubezpieczenia (art. 361 ust. 1 pkt 3 u.d.u.r.). W tym ostatnim zakresie nie bez racji w piśmiennictwie wskazuje się, że jest to instrument służący w szerokim rozumieniu zagwarantowaniu rzeczywistej równości podmiotów stosunku prawnego ubezpieczenia (tamże, s. 95).

Za wystarczające, w typowych okolicznościach, uznać należałoby w tym zakresie wykazanie aktualności zalecenia oraz opisanie negatywnego wpływu stwierdzonych nieprawidłowości na realizację określonych w ustawie zadań nadzorczych. Jednocześnie warto wskazać inny aspekt uznaniowego charakteru decyzji, o której mowa w komentowanym przepisie: otóż nie można wykluczyć, że w okresie od wydania zalecenia, wobec zmian stanu faktycznego, nieprawidłowość zmieni swój charakter lub rozmiar. Okoliczności takie mogą ujawnić się w toku postępowania administracyjnego w przedmiocie zobowiązania do wykonania zalecenia. Taka sytuacja może prowadzić do konieczności - w ramach uznania administracyjnego - odstąpienia od wydania decyzji, o której mowa w komentowanym przepisie, i zastosowania innych, bardziej adekwatnych (w tym rygorystycznych) środków nadzorczych (por. Szczepańska Magdalena (red.), Wajda Paweł (red.), Ustawa o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej. Komentarz 2017 - komentarz , stan prawny: 1 października 2016 r.).

Warto jednak zaznaczyć, że pomimo tego zalecenia nie tracą swojego wyłącznie perswazyjnego charakteru, gdyż decyzja zobowiązująca do wykonania zalecenia nie wiąże się dla podmiotu nadzorowanego z żadną dolegliwością. Dopiero odmowa wykonania tej decyzji przez podmiot nadzorowany niesie bardziej rygorystyczne konsekwencje (zob. art. 362 ust. 1 u.d.u.r.).

Rację ma zatem organ wywodząc, że z treści art. 361 ust. 2 u.d.u.r. wynika, że zaskarżona decyzja ma charakter uznaniowy, na co wskazuje posłużenie się słowami "organ może".

Sąd zauważa, że uznanie administracyjne to uprawnienie organu administracji do kształtowania w danej sprawie oraz w danym stanie faktycznym, na podstawie obowiązujących reguł procesowych, skutków prawnych w sferze prawa materialnego wobec określonego podmiotu.

W świetle orzecznictwa NSA oraz wojewódzkich sądów administracyjnych o wyniku sprawy załatwianej w trybie uznania administracyjnego powinien ostateczne decydować proces zestawienia słusznego interesu strony postępowania z interesem publicznym i wyważenia obu tych wartości. Jak stwierdził NSA w wyroku z 23 czerwca 1995 r. (sygn. akt SA/Wr 2744/94 niepubl.) "Reguła wyrażona w art. 7 k.p.a. ma zastosowanie we wszystkich przypadkach, w których rozstrzygnięcie sprawy powierzone zostało tzw. uznaniu administracyjnemu, co zachodzi wówczas, gdy norma prawna nie przewiduje obowiązku określonego zachowania się organu, lecz możliwość wyboru sposobu załatwienia sprawy" (por. A.Matan, G. Łaszczyca, Cz. Martysz, Postępowanie administracyjne ogólne, CH Beck 2003,str.113)

W orzecznictwie zaznacza się, że swoboda organu w zakresie administracyjnego uznania, przynajmniej na gruncie Kodeksu postępowania administracyjnego, ograniczona jest tym, że organ stosujący prawo zobowiązany jest w toku postępowania mieć na względzie interes społeczny lub słuszny interes obywateli (por. J. Borkowski [w:] Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, wydanie 8, str. 470-472).

Zgodnie z poglądem wyrażonym przez NSA w wyrokach z 6 października 2009 r., o sygn. akt II GSK 53/09, II GSK 54/09 oraz II GSK 55/09, decyzja wydawana w ramach uznania administracyjnego powinna nie tylko spełniać wymóg zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, ale także uwzględniać szeroko rozumiane kryterium racjonalności ingerencji organu w sferę prawną obywatela, czy innego podmiotu z punktu widzenia celów, jakie swym działaniem organ zamierza osiągnąć.

6.

Skarżąca formułując zarzuty skargi twierdziła, że brak było uzasadnionych podstaw faktycznych i prawnych do podtrzymywania zaleceń, bowiem kwestionowane produkty zostały już wycofane z rynku, a ponadto wszystkie zalecenia zostały przez nią wykonane.

Sąd nie podzielił stanowiska Skarżącej. Sąd uznał słuszność stanowiska organu, że sam fakt wycofania z rynku zakwestionowanych produktów ubezpieczeniowych automatycznie nie oznacza wykonania zaleceń. Po drugie, Skarżąca nie wykazała, aby podjęła działania organizacyjne i prawne, które gwarantowałyby, że w przyszłości nie dojdzie do podobnych naruszeń interesów potencjalnych klientów.

Z drugiej strony Skarżąca jest profesjonalistą działającym na rynku, zatem nie może też oczekiwać, aby KNF wskazywała, jakie konkretnie akty mają być podjęte w tym celu, choć niewątpliwie decyzja Komisji wymusza podjęcie przez Skarżącą wewnętrznych regulacji, eliminujących zagrożenie naruszania interesów ubezpieczonych.

Jednocześnie podnoszony fakt braku reklamacji, czy też braku postępowań cywilnych, nie likwiduje automatycznie szkody, jaka była związana z wcześniejszym wprowadzaniem do obrotu tych wadliwych produktów ubezpieczeniowych.

Ponadto wskazywanie konkretnych działań przez KNF, jakie powinna podjąć Skarżąca celem wyeliminowania powstałych nieprawidłowości, nie mogło mieć miejsca także z uwagi na konstytucyjną zasadę swobody działalności gospodarczej.

Rozpoznając sprawę Sąd podzielił stanowisko Komisji, że pomimo wycofania z rynku ww. produktów, cel nadzorczy wydanych Zaleceń nie został osiągnięty.

Idąc tym tokiem rozumowania trafne są wyjaśnienia organu, zawarte w odpowiedzi na skargę, dotyczące istotnych powodów, dla których wydane Zalecenia w zaskarżonych punktach zostały podtrzymane. Sąd zwraca uwagę, że jakkolwiek wydane decyzje zawierają nader szczegółowe i fachowe ustalenia faktyczne, obejmujące wielostronicową analizę spornych produktów ubezpieczeniowych wprowadzonych na rynek przez Skarżącą oraz opisujące uchybienia Skarżącej w prowadzonej działalności ubezpieczeniowej, to w odpowiedzi na skargę organ uzupełnił swoje stanowisko w sprawie o szerokie rozważania teoretyczne, które niejako doprecyzowują to stanowisko w aspekcie zarzutów skargi.

7.

Ustosunkowując się do pozostałych zarzutów skargi, należy podkreślić co następuje.

Niezasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów procesowych. Z akt sprawy wynika, że postępowanie administracyjne toczyło się ponad 5 lat, wliczając w to także okres kontroli przeprowadzonej w 2013 r. Sąd nie dopatrzył się, na żadnym etapie tego postępowania, aby prawa Skarżącej, jako strony tego postępowania zostały w jakikolwiek sposób naruszone w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy. Przeciwnie, pomiędzy Skarżącą a Komisją prowadzona była obszerna korespondencja służąca wyjaśnieniu sprawy. Jednocześnie na żadnym etapie rozpoznania sprawy organ nie odmówił Skarżącej przyjęcia składanych dokumentów, a także, dążąc do wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności, organ wielokrotnie przedłużał termin załatwienia sprawy. Ponadto Komisja Nadzoru Finansowego na żadnym z etapów prowadzonego postępowania administracyjnego nie uchybiła, w sposób znaczący, realizacji zasady czynnego udziału strony. Organ przestrzegał także prawa strony do wypowiedzenia się, co do wyników postępowania dowodowego oraz zgromadzonych dowodów i materiałów w sprawie. Umożliwiono zatem Skarżącej zapoznanie się ze wszystkimi dowodami, zaś realizacja tej formy czynnego udziału strony w postępowaniu była dokumentowana przez organ nadzoru poprzez potwierdzenie, że strona została pouczona o prawie zajęcia stanowiska wobec całości dowodów i żądań zawartych w aktach, a także poprzez zamieszczenie oświadczenia strony, co do zebranych dowodów. Skarżąca zapoznawała się z aktami administracyjnymi sprawy i organ nie czynił jej w tym zakresie jakichkolwiek trudności. Skarżąca mogła zatem w pełni realizować prawo do przedstawiania swych oświadczeń i twierdzeń w toku prowadzonego postępowania.

Dowodem respektowania uprawnień procesowych strony postępowania w toku postępowania jest liczna korespondencja prowadzona przez Skarżącą, która uwzględniona została w toku postępowania i szczegółowo opisana w uzasadnieniu decyzji administracyjnej z [...] grudnia 2017 r. oraz decyzji administracyjnej z [...] sierpnia 2018 r., tj.: pisma Skarżącej z 14 lipca 2015 r., z 17 stycznia 2017 r., z 25 stycznia 2017 r., z 7 lutego 2017 r., z 28 marca 2017 r., z 10 kwietnia 2017 r., z 28 kwietnia 2017 r., z 5 lipca 2017 r., z 28 lipca 2017 r., z 4 sierpnia 2017 r., z16 października 2017 r., z 30 listopada 2017 r., z 7 lutego 2018 r., z 24 maja 2018 r., z 10 sierpnia 2018 r.

Za bezzasadny uznać należy także zarzut naruszenia art. 10 k.p.a.

Wprawdzie organ nie uwzględnił wniosku Skarżącej o umożliwienie jej złożenia do 31 sierpnia 2018 r. dodatkowej dokumentacji, mającej potwierdzać wykonanie zaleceń i 21 sierpnia 2018 r. wydał decyzję, jednak nie można uznać, że mogło to mieć jakikolwiek wpływ na wynik sprawy. Skarżąca nie wskazuje w skardze, w jaki sposób ta okoliczność mogłoby w tym konkretnym wypadku wpłynąć na rozstrzygnięcie i pomija całkowicie aktualne stanowisko orzecznictwa i doktryny w tym zakresie. Jednolicie przyjmuje się bowiem, że naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu stanowi naruszenie przepisów prawa procesowego, które może stanowić podstawę uchylenia decyzji, jeśli naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (por. przykładowo wyrok NSA z 18 maja 2006 r., II OSK 831/05, opubl. w ONSA WSA 2006, nr 6, poz. 157 oraz postanowienie NSA z 22 marca 2012 r., II GSK 431/12, wyrok NSA z 18 grudnia 2012 r., II OSK 1490/11 i wyrok NSA z 26 maja 2011 r., I OSK 842/11 - niepublikowane). Na stronie stawiającej zarzut naruszenia przepisów postępowania spoczywa zatem ciężar wykazania istnienia adekwatnego związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania, a wynikiem sprawy (por. wyrok NSA z 2 lutego 2011 r., I OSK 575/10, niepubl.). W sytuacji postawienia w skardze zarzutu naruszenia tego przepisu przez organ konieczne jest ustalenie, jakiej konkretnie czynności procesowej, na skutek niezawiadomienia o zakończeniu postępowania przez organ, skarżący nie mógł dokonać, jakiego dowodu w sprawie nie mógł przedstawić, i jaki wpływ na wynik sprawy mogło mieć tak stwierdzone uchybienie. Dopiero wykazanie, że naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym poprzez niepowiadomienie jej o zakończeniu postępowania przez Ministra Sprawiedliwości uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnie wskazanej czynności procesowej, a także wykazanie, że uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, daje podstawy do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 10 k.p.a. (por. wyrok NSA z 24 maja 2007 r., sygn. akt II GSK 4/07; LEX nr 351055, wyrok NSA z 8 marca 2018 r. I OSK 934/16, wyrok NSA z 21 lutego 2018 r. wyrok NSA z 27 listopada 2017 r. sygn. akt II GSK 2218/17, wyrok NSA z 18 maja 2006 r., sygn. akt II OSK 831/05).

Wbrew zarzutom skargi Skarżąca nie określiła wpływu tego naruszenia na wynik sprawy, a mianowicie nie wykazała, że zachodzące w jej mniemaniu naruszenie uniemożliwiało organowi nadzoru wydanie decyzji, w tym zwłaszcza, że uzasadnione byłoby umorzenie postępowania administracyjnego w przedmiocie zobowiązania do wykonania zalecenia. Konieczne było zatem wykazanie, że treść decyzji, przy uwzględnieniu pominiętego dokumentu, miałaby inną treść. Takiego dowodu w skardze brak.

Dlatego też Sąd - rozpoznając sprawę zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., nie dopatrzył się wpływu zarzucanego Komisji naruszenia na wynik sprawy. Również w stanowisku strony takiego - prawnie doniosłego wpływu naruszenia ww. przepisu na wynik sprawy - nie wykazano. W konsekwencji ta kwestia pozostaje bez wpływu na wynik sprawy.

8.

Pozostałe zarzuty skargi, dotyczące zarówno naruszenia przepisów procesowych, jak też przepisów prawa materialnego uzupełniają się wzajemnie, zatem Sąd rozpatrzył je łącznie.

Istotny był zarzut strony wyrażający się w przekonaniu, że skoro ochrona ubezpieczeniowa wygasła w stosunku do wszystkich ubezpieczających, ubezpieczonych oraz uprawnionych z umowy Ubezpieczenia [...], [...] oraz [...], zatem kontynuacja postępowania administracyjnego była bezprzedmiotowa.

Jednakże Sąd podzielił stanowisko Komisji, że okoliczność ta nie oznacza, że zalecenia stają się automatyczne nieaktualne. Zważywszy na opisaną na wstępie ustawową rolę KNF na rynku ubezpieczeniowym, to - wbrew zarzutom skargi – nie można było uznać, że postępowanie administracyjne było bezprzedmiotowe i należało je umorzyć w całości, bowiem zakończył się okres trwania umów ubezpieczenia i nie było już osób objętych ochroną.

Sąd przyznaje rację Komisji, że z art. 361 u.d.u.r. wynika, że instytucja zaleceń służy nie tylko do usuwania skutków naruszających prawo rozwiązań niekorzystnych dla klientów, ale także służy do podejmowania działania w celu zapobiegania naruszaniu interesów ubezpieczających, ubezpieczonych oraz uprawnionych z umowy tak, aby w przyszłości do tych naruszeń nie dochodziło. Logiczne jest zatem stanowisko organu, że zalecenia nakierowane są na wymuszenie wprowadzenia przez adresata zaleceń stosownych rozwiązań organizacyjno-prawnych, które będą chroniły interesy klientów.

Skarżąca uważa też, że decyzja administracyjna nakładająca na stronę obowiązek określonego zachowania powinna określać obowiązki w sposób precyzyjny, bez niedomówień i możliwości różnej interpretacji, a rozstrzyganie o części uprawnień i obowiązków stron w osnowie decyzji, zaś o pozostałej części w uzasadnieniu, jest niedopuszczalne.

Zdaniem Sądu Skarżąca w swoim rozumowaniu pomija, że spór dotyczy decyzji administracyjnej wydanej na podstawie wcześniejszych Zaleceń, które nie zostały wykonane przez stronę.

Jak już wyżej wspomniano, w myśl art. 361 ust. 1 i 2 u.d.u.r,. zalecenia obejmują opis stwierdzonych nieprawidłowości i wskazania co do ich naprawy. Dopiero, gdy organ stwierdzi, że zalecenia nie zostały wykonane, może wydać decyzję administracyjną, w której zobowiąże stronę do wykonania tych zaleceń.

Specyfika decyzji administracyjnej wydanej w oparciu o wcześniejsze zalecenia polega na tym, że jak zaznaczono na wstępie: "zalecenia są instrumentem nadzoru, nie zaś aktami kierownictwa". W tym aspekcie sprawy Skarżąca błędnie uważa, że Komisja powinna w decyzji (a wcześniej w zaleceniach) w sposób szczegółowy wskazać, jakie działania organizacyjne, czy też prawne (lub inne) strona powinna podjąć w celu wykonania tych zaleceń. Zdaniem Sądu, opisany wyżej charakter zaleceń nie nakłada na KNF obowiązku wskazywania stronie, jakie konkretnie działania (decyzje, uchwały, czy też inne akty), mieszczące się w sferze zarządzania zakładem ubezpieczeń, należy podjąć w celu wykonania zaleceń. To do Skarżącej, jako adresata zaleceń, należy wybór i podjęcie konkretnych działań, które będą realizacją tych zaleceń.

Idąc tym tokiem rozumowania rola Komisji sprowadza się do zapewnienia nadzoru nad prowadzeniem działalności przez zakład ubezpieczeń zgodnie z prawem także w przyszłości, a z drugiej strony chodzi o usunięcie następstw działalności ubezpieczeniowej, naruszającej podstawowe interesy ubezpieczonych. Skoro istnieją skutki naruszenia interesów ubezpieczających, ubezpieczonych oraz uprawnionych z umowy Ubezpieczenia [...], [...] oraz [...], to tym samym mamy do czynienia z utrzymywaniem się stanu owego naruszenia. Trzeba nadto zauważyć, że przepis art. 361 ust. 1 pkt 3 u.d.u.r. stanowi, że organ nadzoru może wydawać zalecenia w stosunku do zakładu ubezpieczeń w celu zapobieżenia naruszaniu interesów ubezpieczających, ubezpieczonych i uprawnionych z umów ubezpieczenia. Słownikowe znaczenie słowa "zapobiec" (M. Szymczak, Słownik języka polskiego, Warszawa 1989, t. III, s. 945) nakazuje przyjąć, że chodzi o podejmowanie przez organ nadzoru działań ukierunkowanych na "niedopuszczenie do czegoś" albo "przeszkodzeniu w czymś". Jak słusznie mówi organ w odpowiedzi na skargę, w tym wypadku chodzi o: "przeszkodzenie Towarzystwu w czerpaniu profitów z działalności ubezpieczeniowej prowadzonej z naruszeniem interesów ubezpieczających, ubezpieczonych oraz uprawnionych z umowy ubezpieczenia. Koncepcja prezentowana przez Towarzystwo, jakoby w omawianym zakresie konieczne było umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego faktycznie skutkuje pozbawieniem znaczenia normatywnego tej przesłanki wydania przez KNF zalecenia. Sam fakt zaprzestania prowadzenia działalności ubezpieczeniowej znamionowanej cechą naruszenia interesów ubezpieczających, ubezpieczonych oraz uprawnionych z umowy ubezpieczenia czyniłby bezzasadnym kierowanie zalecenia i wydawanie decyzji zobowiązującej, niezależnie od tego, jakie to naruszenie wywoływałoby skutki i miało następstwa. W istocie swej takie następstwa dotykające niejednokrotnie interesów majątkowych ubezpieczających, ubezpieczonych oraz uprawnionych z umowy ubezpieczenia są równoznaczne z naruszeniem tych dóbr. Ustalenie to nabiera tym większego znaczenia, gdy stwierdzone następstwa przybierają znaczące rozmiary finansowe, jak to się dzieje na gruncie analizowanej sprawy. Z tego względu organ nadzoru w żadnym zakresie nie miał podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie zobowiązania Towarzystwa do wykonania zalecenia wskazanego w punkcie I.10 pisma organu nadzoru z dnia [...] kwietnia 2015 r. Kompetencja organu nadzoru z art. 361 ust. 2 u.d.u.r. zachowała swą pełną aktualność w stanie sprawy, a zaszłe zmiany okoliczności faktycznych nie uczyniły postępowania bezprzedmiotowym".

Sąd nie dopatrzył się zasadności zarzutów skargi podważających celowość wydanych Zaleceń.

Zdaniem Sądu potrzeba wydania Zaleceń i okoliczności świadczące o niewykonaniu przez Skarżącą tych Zaleceń zostały niezwykle szczegółowo opisane w zaskarżonej decyzji oraz rozwinięte w odpowiedzi na skargę. Sama decyzja w zaskarżonej części zawiera wielowątkowe analizy wszystkich istotnych aspektów niniejszej sprawy z uwzględnieniem stanowiska Skarżącej prezentowanego w toku postępowania administracyjnego. Dlatego też nie ma potrzeby ich ponownego przytaczania w tym miejscu.

Sąd przychyla się do stanowiska organu, że na żadnym etapie postępowania administracyjnego Skarżąca nie wykazała, że wykonała w całości zaskarżone Zalecenia poprzez wprowadzenie wewnętrznych mechanizmów zapobiegających naruszaniu obowiązującego prawa. Argumenty Skarżącej sprowadzały się do polemiki ze słusznym stanowiskiem organu, które Skarżąca ponownie zakwestionowała w zarzutach skargi.

Zdaniem Sądu Komisja nie dopuściła się uchybień wskazywanych w skardze.

Trzeba w tym miejscu przypomnieć, że zarówno w decyzji zaskarżonej, jak też w decyzji z [...] grudnia 2017 r., Komisja w sposób niezwykle precyzyjny wyjaśniła powody, dla których zostały wydane zaskarżone Zalecenia.

I tak, co do zaleceń z pkt I.3 ppkt a (pisma z [...] kwietnia 2015 r.), to organ uznał, że w myśl art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości w związku z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o rachunkowości jednostka powinna posiadać dokumentację opisującą w języku polskim przyjęte zasady (politykę) rachunkowości, w szczególności metod wyceny aktywów i pasywów oraz ustalania wyniku finansowego. Cytowany przepis wprowadza obowiązek posiadania przez zakład ubezpieczeń dokumentacji opisującej w języku polskim przyjęte zasady (politykę) rachunkowości, a w szczególności dotyczące metod wyceny aktywów i pasywów oraz ustalania wyniku finansowego obejmuje również certyfikaty strukturyzowane, gdyż wchodzą w skład lokat zakładu ubezpieczeń, mają ponadto status jego aktywów. Zdaniem Komisji: "Dokumentacja, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości, powinna w ocenie organu nadzoru w szczególności zawierać kompletny i jednoznaczny opis metody wyceny przedmiotowych certyfikatów strukturyzowanych, tj. opis wszystkich reguł obliczeniowych (formuł). Uznać należy, że dokumentacja zawiera taki opis, jeżeli każda z występujących w regułach wielkości została zdefiniowana w sposób nienasuwający jakichkolwiek wątpliwości co do sposobu ustalenia jej wartości - w szczególności zapisy zawarte w regulacjach wewnętrznych składających się na tę dokumentację powinny być kompletne, precyzyjne i spójne. Ponadto, opis metody wyceny danego certyfikatu strukturyzowanego powinien umożliwić niezależnej osobie posiadającej wiedzę niezbędną do wyceny instrumentów finansowych zrozumienie procesu obliczeniowego oraz uzyskanych wyników, a także wszelkich ograniczeń i rodzajów ryzyka związanych ze stosowanymi modelami wyceny. Wreszcie dokumentacja, o której mowa powyżej, powinna być logicznie spójna (powinno być jasne, jakie czynności podejmuje zakład ubezpieczeń, w ramach wyceny certyfikatów strukturyzowanych, a w szczególności nie powinno być w tym zakresie luk albo wątpliwości) oraz uporządkowana w taki sposób, aby zapewnione było, że wprowadzone procedury nie tylko są ustanowione, ale także funkcjonują w praktyce. Tylko w takim przypadku rzeczoną dokumentację można uznać za obiektywną i rzetelną, gdyż jedynie w takim przypadku dokumentacja ta pozwala na osiągnięcie celów stawianych przez ustawę o rachunkowości, to jest rzetelnego i jasnego przedstawienia sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego zakładu ubezpieczeń."

Sąd zauważa, że organ, na stronach od 76 do 85, wyczerpująco wytłumaczył Skarżącej powody utrzymania tego zalecenia, ustosunkowując się jednocześnie do zastrzeżeń strony, zawartych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

Co do nie sporządzania dokumentacji w języku polskim, to zdaniem organu, zapisy art. 10 ustawy o rachunkowości należy interpretować w związku z przepisami podstawowymi regulującymi zasady ochrony języka polskiego i używania go w działalności publicznej oraz w obrocie prawnym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, czyli ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim, (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 931 ze zm.; dalej: ustawa o języku polskim). Wbrew stanowisku Skarżącej przepis art. 11 pkt 5 ustawy o języku polskim wyłącza stosowanie języka polskiego w zwyczajowo stosowanej terminologii naukowej i technicznej w odniesieniu do przepisów art. 5-10 ustawy o języku polskim, które mają zastosowanie do ochrony prawnej języka polskiego w życiu publicznym i odnoszą się do czynności urzędowych i oświadczeń woli składanych przez podmioty wykonujące zadania publiczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, umów międzynarodowych zawieranych przez Rzeczpospolitą Polską, obrotu z udziałem konsumentów oraz do wykonywania przepisów z zakresu prawa pracy. Powołane przez Skarżącą przepisy nie mają zastosowania do sporządzania dokumentacji zasad (polityki) rachunkowości przez jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej, które to kwestie reguluje ustawa o rachunkowości. Zdaniem Komisji art. 10 ust. 1 ustawy o rachunkowości wprowadza bowiem wymóg posiadania przez zakład ubezpieczeń dokumentacji opisującej w języku polskim przyjęte zasady (politykę rachunkowości) i nie zawiera w tym względzie żadnych wyjątków i wyłączeń.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd uznał, że argumenty Skarżącej są powtórzeniem jej stanowiska prezentowanego w toku postępowania administracyjnego i wobec trafnej argumentacji Komisji w tym zakresie, której Skarżąca skutecznie nie zakwestionowała, skarga okazała się niezasadna.

Analizując zalecenie z pkt I.5 pisma z [...] kwietnia 2015 r., i w tym zakresie skarga nie mogła odnieść zamierzonego skutku. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że na dzień 30 czerwca 2013 r. Skarżąca:

a) "nie posiadała informacji o sposobie dokonywania wycen certyfikatów strukturyzowanych przez emitentów, jak również nie dokonywała weryfikacji otrzymywanej od emitentów wyceny tychże certyfikatów strukturyzowanych,

b) nie dokonywała weryfikacji wyceny wszystkich opcji wykazanych w sprawozdaniu finansowym na dzień 30 czerwca 2013 r. (weryfikacja dotyczyła części posiadanych przez Towarzystwo na dzień 30 czerwca 2013 r. opcji)".

Uniemożliwiło to Komisji stwierdzenie poprawności zapisów dokonanych w księgach rachunkowych, w tym działania stosowanych procedur obliczeniowych.

Doszło zatem do naruszenia art. 24 ust. 4 ustawy o rachunkowości, zgodnie z którym księgi rachunkowe jednostki uważa się za sprawdzalne, jeżeli umożliwiają stwierdzenie poprawności dokonanych w nich zapisów, sald oraz działania stosowanych procedur obliczeniowych, w tym zapewniony jest dostęp do zbioru danych bez względu na stosowaną okres sprawozdawczy w księgach rachunkowych oraz działania stosowanych procedur do zbiorów danych pozwalających na uzyskanie w dowolnym czasie i za dowolnie wybrany okres sprawozdawczy jasnych i zrozumiałych informacji o treści zapisów dokonanych w księgach rachunkowych.

W złożonej skardze Skarżąca nie przedstawiła argumentów podważających ustalenia faktyczne organu w tym zakresie. Zawarte w skardze wyjaśnienia w tej kwestii nie zostały poparte żadnymi innymi dowodami, a zatem także należy te rozważania teoretyczne traktować jako nieskuteczną polemikę ze stanowiskiem organu.

Przechodząc do zarzucanego Skarżącej naruszenia zawartego w pkt I.10 Zaleceń, to aktualne stają się rozważania zawarte w pkt 6 uzasadnienia Sądu.

Sąd podziela stanowisko organu, że obowiązek jednoznacznego formułowania postanowień umów ubezpieczenia wynikał wprost z art. 12 ust. 3 i 4 Ustawy z 2003 r., stosownie do którego ogólne warunki ubezpieczenia oraz umowa ubezpieczenia powinny być formułowane jednoznacznie i w sposób zrozumiały, natomiast postanowienia sformułowane niejednoznacznie interpretuje się na korzyść ubezpieczającego, ubezpieczonego, uposażonego lub uprawnionego z umowy ubezpieczenia. Podobnie na podstawie art. 15 ust. 3 i 5 Ustawy z 2015 r., umowa ubezpieczenia, ogólne warunki ubezpieczenia oraz inne wzorce umowy powinny być formułowane jednoznacznie i w sposób zrozumiały, a postanowienia umowy ubezpieczenia, ogólnych warunków ubezpieczenia oraz innych wzorców umowy sformułowane niejednoznacznie interpretuje się na korzyść ubezpieczającego, ubezpieczonego lub uprawnionego z umowy ubezpieczenia. Ustawodawca dał wyraz wagi, jaką przywiązuje do powyższego wymogu, wskazując dodatkowo w art. 22 ust. 4 Ustawy z 2015 r., że informacje dotyczące umowy ubezpieczenia na życie, związanej z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, powinny być formułowane w sposób zrozumiały i niewprowadzający w błąd oraz przekazywane w sposób niebudzący wątpliwości. Wszystko to zostało przez organ szeroko wyjaśnione w uzasadnieniach obu decyzji (por. strona 90 -120 zaskarżonej decyzji).

Niewątpliwie zakład ubezpieczeń, respektując interesy ubezpieczających, ubezpieczonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia, powinien postępować z należytą starannością, wynikającą z profesjonalnego charakteru prowadzonej działalności, na każdym etapie relacji z tymi osobami, włącznie z przygotowaniem dokumentacji ubezpieczeniowej, która powinna być sformułowana w sposób zrozumiały dla kontrahenta zakładu ubezpieczeń.

Organ zaznaczył, że właściwym dokumentem określającym zasady funkcjonowania, w tym cele ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego, jest regulamin lokowania środków funduszu, który powinien stanowić integralną część umowy ubezpieczenia ( por. art. 22 Ustawy z 2015 r.). Przepis ten nakazuje przed zawarciem umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym przekazywać osobie zainteresowanej, w sposób zrozumiały, niewprowadzający w błąd oraz w sposób niebudzący wątpliwości, podstawowe informacje dotyczące tej umowy. W tym zakresie organ wskazał na dokument pod nazwą "Warunki Ubezpieczenia [...],[...] oraz [...]" oraz dokument o nazwie Regulamin Funduszu oraz Deklaracje zgody/Deklaracje przystąpienia.

Ta analiza dokumentów doprowadziła organ do prawidłowego wniosku, że z żadnego z postanowień umowy Ubezpieczenia [...],[...] oraz [...] nie wynika, że oprocentowanie depozytów będzie na poziomie znacznie niższym niż rynkowe, lub że jakikolwiek wpływ na wysokość tego oprocentowania będzie miał koszt nabycia opcji, celem wypłaty świadczenia z grupy 1 Działu I Załącznika do Ustawy z 2003 r. oraz koszt działalności Towarzystwa. Jednocześnie organ zaznaczył, że osoba ubezpieczona nie miała wiedzy ani o wypłacanym wynagrodzeniu, jego wpływie na osiągane zyski z lokat ubezpieczeniowych funduszy kapitałowych, ani też o wysokości wynagrodzenia przeznaczanej na koszty działalności ubezpieczeniowej, gdyż stosownie do umów ubezpieczenia, składki wnoszone do funduszy ubezpieczeniowych, ani aktywa funduszy, nie były obciążane żadnymi kosztami.

W tym zakresie Sąd nie podzielił argumentów Skarżącej, że w pojęciu należytej staranności zakładu ubezpieczeń mieści się to, że "każdorazowo klient był informowany o mechanizmie wypłaty świadczenia ubezpieczeniowego z tytułu udziału w zysku, w tym również świadczenia ubezpieczeniowego pochodzącej z zakupu opcji" (pkt IV lit. c zarzutów skargi), bowiem pozostaje to bez wpływu na ostateczny wynik sprawy, zaś materiał dowodowy zebrany przez organ świadczy o tym, że interesy klientów nie były należycie zabezpieczone.

Na zakończenie należy wskazać, że;

"Konieczność ustanowienia nadzoru państwa nad działalnością ubezpieczeniową wynika z faktu, iż zakłady ubezpieczeń - w trakcie realizacji swoich zadań - obracają powierzonymi środkami finansowymi, których bezpieczeństwo jest podstawową miarą oceny ich stabilności. Istotna rola instytucji ubezpieczeniowych, jaką odgrywają one w systemie finansowym państwa, oraz postrzeganie ich jako organizacji zaufania publicznego pociągają za sobą konieczność prowadzenia skutecznych form nadzoru nad rynkiem ubezpieczeń przez organy państwowe. Ponieważ ubezpieczenia mają charakter masowy, upadłość ubezpieczyciela przynosi straty nie jednostkom, lecz całemu społeczeństwu. Sytuacja taka naraża na poważnie szkody ubezpieczających, ale również podważa zaufanie do ubezpieczeń - skutkuje często rezygnacją z umów ubezpieczenia i zmniejsza możliwości zawierania nowych umów. Powyższe okoliczności uzasadniają ingerencję państwa w działalność zakładów ubezpieczeń i pośredników ubezpieczeniowych, a skuteczny nadzór staje się środkiem prowadzenia w ubezpieczeniach ogólnej polityki państwa oraz rozwoju rynku ubezpieczeń." (Szaraniec Monika, Nadzór Ubezpieczeniowy, Monografia pod. red. Bogusława Gneli, Tytuł: Ochrona konsumenta usług finansowych, Wybrane zagadnienia prawne, Oficyna 2007).

Zdaniem Sądu organ także w tym aspekcie sprawy odniósł się do argumentów Skarżącej podnoszonych w toku postępowania, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnił w sposób wyczerpujący i zgodny z wymogami Kodeksu postępowania administracyjnego.

Reasumując, w działaniu KNF Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa materialnego. Organ zbadał sprawę we wszystkich jej aspektach, natomiast zarzuty skargi mają charakter polemiczny, zaś podnoszona w nich argumentacja nie miała decydującego wpływu na ostateczny wynik sprawy.

Z tych względów Sąd uznał, że zarzuty skargi nie znajdują oparcia w przepisach prawa, a biorąc dodatkowo pod uwagę, że Sąd nie dostrzegł takich naruszeń przepisów prawa procesowego lub materialnego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy – skargę należało oddalić.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.