Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2748/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i stwierdzono, że zaskarżone zarządzenie zostało wydane z naruszeniem prawa
Powołane przepisy: article: art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 147 § 1, art. 203 pkt 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 22 ust. 4 i 5
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędziowie sędzia NSA Zdzisław Kostka sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa po rozpoznaniu w dniu 13 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 337/18 w sprawie ze skargi B. A. na zarządzenie Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 29 kwietnia 2013 r., nr 4072/VI/13 w przedmiocie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków w Łodzi 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. stwierdza, że zarządzenie Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 29 kwietnia 2013 r., nr 4072/VI/13, zostało wydane z naruszeniem prawa w części dotyczącej ujęcia w załączniku pod pozycją [...] nieruchomości przy [...] w L.; 3. zasądza od Prezydenta Miasta Łodzi na rzecz B. A. kwotę 1287 (słownie: jeden tysiąc dwieście osiemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 15 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 337/18 (dalej wyrok z dnia 15 czerwca 2018 r.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej WSA albo sąd I instancji), działając w sprawie ze skargi B. A. oddalił skargę na zarządzenie Prezydenta Miasta Łodzi (dalej zwanego Prezydentem) z dnia 29 kwietnia 2013 r., zapadłe w przedmiocie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków w Łodzi.

Wyrok ten zapadł w oparciu o następujące okoliczności stanu prawnego i faktycznego:

Wnioskodawca zaskarżył do sądu administracyjnego zarządzenie Prezydenta Miasta Łodzi z 29 kwietnia 2013 r., w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków miasta Łodzi w części, tj. w zakresie ujęcia w załączniku do ww. zarządzenia (poz. [...]) - stanowiącej własność skarżącego - nieruchomości [...], a tym samym umieszczenia tej nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków, zarzucając zaskarżonemu aktowi naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. nr 162, poz. 1568 ze zm., dalej u.o.z.o.z.) – w zw. z § 18 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. nr 113, poz. 661 ze zm., zwanego dalej rozporządzeniem) – w zw. z art. 21 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji RP (i wynikającej z niego zasady demokratycznego państwa prawnego), polegające na braku spełnienia przez Prezydenta obowiązku dokonania sprawdzenia przed włączeniem do ewidencji zabytków tego, czy dana nieruchomość posiada walory zabytkowe i w konsekwencji włączenie nieruchomości do ewidencji w sposób arbitralny, a jednocześnie bezpodstawny i nieuzasadniony merytorycznie.

W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, że skarżący jest właścicielem nieruchomości [...]. Nieruchomość ta została wpisana do gminnej ewidencji zabytków bez poinformowania o tym skarżącego. W związku z tym, że kwestowane zarządzenie w zaskarżonej części jest całkowicie arbitralne i nieuzasadnione skarżący wystąpił dnia 9 stycznia 2018 r. do organu z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa. Zdaniem skarżącego, [...] wybudowana została według prostych, szablonowych założeń architektury modernizmu jako blok mieszkalny. Budynek ten niczym się nie wyróżnia spośród innych obiektów wzniesionych w tym czasie. Posiada proste ściany, okna i balkony oraz nie ma żadnych szczególnych elementów czy detali architektonicznych. Tego typu elementów, kreujących wartość obiektu wyższą niż przeciętna, nie zidentyfikował również sam organ. Jak wskazano bowiem przy okazji postępowania o wydanie decyzji o warunkach zabudowy (na wniosek skarżącego w zakresie planowanej inwestycji obejmującej szeroką ingerencję w bryłę budynku z uwagi m.in. na zmianę sposobu użytkowania [...] wydane zostały dwie opinie konserwatorskie: – pozytywna opinia Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (fizycznie wyrażona na projekcie decyzji o warunkach zabudowy), zezwalająca na dokonanie ingerencji w bryłę budynku zgodnie z planowanym zakresem inwestycji; – analogiczna, pozytywna opinia Miejskiego Konserwatora Zabytków z 31 grudnia 2003 r., a ponadto wstępna akceptacja miejskiego konserwatora zabytków dla projektu koncepcyjnego.

Dalej skarżący zaznaczył, że jak wynika z treści wniosku o wydanie decyzji o warunkach zabudowy i z projektu decyzji o warunkach zabudowy, planowany zakres ingerencji w bryłę budynku był znaczący i w dużym stopniu zmianie ulec miał charakter i wygląd zewnętrzny [...] z uwagi m.in. na zmianę sposobu użytkowania [...]. Pomimo tego, w zgodnej opinii konserwatorów miejskiego i wojewódzkiego, tak znacząca ingerencja była możliwa, a na przeszkodzie nie stały żadne względy ochrony konserwatorskiej.

Skarżący stwierdził, że posiadanie przez daną nieruchomość walorów zabytkowych nie powinno być zakładane, domniemywane, tylko powinno zostać udokumentowane odpowiednią ekspertyzą czy badaniami. Tymczasem bezspornym jest, że wpisu do ewidencji nie poprzedziły żadne, choćby uproszczone i rudymentarne ekspertyzy czy inne formy uzasadnienia tak dalece idącej ingerencji w konstytucyjne prawo własności skarżącego.

Wnosząc o stwierdzenie nieważności zarządzenia w określonej części skarżący zwrócił się jednocześnie o przeprowadzenie dowodu ze wskazanych w skardze dokumentów, na okoliczność dopuszczonego wcześniej zakresu ingerencji w bryłę budynku oraz braku podstaw do kwalifikowania nieruchomości jako obiektu o walorach zabytkowych, który nie powinien podlegać żadnym modyfikacjom w celu ochrony jego wartości zabytkowej, a tym samym arbitralności i bezpodstawności ujęcia nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków.

W odpowiedzi na skargę Prezydent podkreślił, że zaskarżone zarządzenie zostało podjęte w formie, na zasadach i w ramach przewidzianych prawem, tj. odpowiednio do brzmienia art. 22 ust. 4 i 5 u.o.z.o.z. Nadto nie można zgodzić się ze skarżącym, że ww. zarządzenie naruszyło jego prawem chroniony interes prawny czy jakiekolwiek jego uprawnienie. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem, na skarżącym spoczywa obowiązek wykazania się nie tylko jego indywidualnym interesem prawnym, ale także zaistniałym w dacie wnoszenia skargi naruszeniem tego prawa, czego wymaga art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2018 r., poz. 994 ze zm., zwanej dalej u.s.g.).

W ocenie organu, skarżący nie wykazał w żaden sposób, że jego interes prawny lub uprawnienie zostało w jakikolwiek sposób naruszone poprzez wydanie zaskarżonego zarządzenia Prezydenta. Organ podniósł, że skarżący wskazuje na swój interes faktyczny w wykreśleniu nieruchomości budynkowej, pozostającej w jego własności z gminnej ewidencji zabytków, podejmując na własną rękę quasi ekspercką polemikę i poddając w wątpliwość walory historyczne, naukowe i artystyczne swojej własności. Jednakże argumentacja przywołana przez skarżącego potwierdza jedynie, że dostrzega on historyczny i artystyczny fakt dotyczący jego nieruchomości, mianowicie jego przynależność do obiektów epoki modernizmu.

W ocenie organu, budynek usytuowany [...] ma wysoką wartość historyczną, artystyczną oraz naukową. [...] Jest ona reprezentatywnym przykładem architektury modernistycznej, [...], o dużej wartości w strukturze przestrzennej miasta. Z materiałów archiwalnych wynika, że na jej formę w pewnym sensie wpłynęły [...]. Budynek ten jest ważnym elementem rozwoju zabudowy mieszkaniowej w okresie międzywojennym, powstającej głównie w wyniku prywatnych działań inwestycyjnych, które funkcjonują do czasów obecnych i wyróżniają się w krajobrazie architektonicznym miasta.

Organ wyjaśnił dalej, że włączenie obiektu do gminnej ewidencji zabytków ma charakter uznaniowy. Miejskie służby konserwatorskie jako organ posiadający specjalistyczną wiedzę mają kompetencje do samodzielnej oceny wartości zabytku. Obowiązujące przepisy prawa nie przewidują wykonania dokumentacji dla obiektu, który ma zostać włączony do gminnej ewidencji zabytków, ekspertyz technicznych czy też opinii biegłego. Przedmiotem zainteresowania organu konserwatorskiego w przypadku obiektów ujętych w gminnej ewidencji zabytków jest wyłącznie zewnętrzna forma budynku. Ocena stanu technicznego nie należy do kompetencji służb konserwatorskich, a obowiązujące przepisy prawa nie przewidują wykonania dokumentacji dla obiektu, który ma zostać włączony do gminnej ewidencji zabytków, ekspertyz technicznych, czy też opinii biegłego. Włączenie obiektu do gminnej ewidencji zabytków nie wyklucza jego adaptacji czy też przekształceń i organ prowadzący gminną ewidencję zabytków nie wprowadza ograniczeń, związanych z przystosowaniem ich do nowej funkcji.

Oddalając skargę sąd I instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie analiza obiektu budowlanego należącego do skarżącego, wbrew zarzutom skargi, dokonana została w sposób rzetelny i mający umocowanie w dokumentach źródłowych, związanych z historią [...]. Zarówno bowiem stanowisko, wyrażone przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (zatem organ wyspecjalizowany), jak i dostępna literatura przedmiotu ([...]) potwierdzają zabytkowe walory budynku, położonego [...]. Okoliczności powstania oraz modernistycznego charakteru obiektu skarżący zresztą nie kwestionuje. Nie przyjmuje jedynie do wiadomości, że to właśnie ten styl architektoniczny, oszczędny w formie i wyrazie, ma szczególną wartość zabytkową i z tej przyczyny budynek objęty został ochroną konserwatorską. Nie ma zaś nic dziwnego w tym, że Miastu Łódź zależy na ochronie tego typu budynków w celu zachowania i kontynuowania swojej tożsamości w zakresie zabudowy i zagospodarowania historycznego [...].

Również powoływane przez skarżącego argumenty, odnoszące się do postępowania w sprawie ustalenia warunków zabudowy w 2003 nie przemawiają za przyjęciem, że wówczas dla organów ochrony konserwatorskiej nieruchomość skarżącego nie posiadała walorów zabytku. Gdyby tak było, to ustalenie warunków zabudowy nie wymagałoby opiniowania przez te organy.

Jak wynika z definicji legalnej, określenie zabytek nieruchomy oznacza nieruchomość, jej część lub zespoły nieruchomości, stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową (art. 3 pkt 1 i 1 u.o.z.o.z.). Nie sposób nie zauważyć, że ustawodawca definiuje zabytek za pomocą nieostrych pojęć, jak "świadectwo epoki", "wartość historyczna", które wymagają oceny. Oceny tej dokonują służby konserwatorskie. Są to organy wyspecjalizowane, posiadające szczególne uprawnienia w zakresie badania walorów historycznych obiektów podlegających różnym formom ochrony i opieki, przewidzianej w ustawie. Powoływanie przeto biegłych na okoliczność, czy dana nieruchomość jest zabytkiem czy też nie, nie znajduje uzasadnienia. Opina taka mogłaby być wymagana, gdyby istniały poważne wątpliwości co do charakteru obiektu, formułowane przez same organy lub też podmioty zainteresowane, w oparciu o dostępną wiedzę w tym zakresie. W rozpoznawanej sprawie, skarżący prócz kwestionowania stanowiska organów konserwatorskich, przyznając wszakże, o czym wyżej, okoliczności faktyczne, związane z charakterem obiektu, nie przestawił ani też nie powołał się na jakiekolwiek opracowanie, które pozwoliłoby zakwestionować zabytkowy charakter obiektu.

Nie budzi również zastrzeżeń treść wpisu, odpowiadająca wymogom § 17 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 roku w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz.U. nr 113, poz. 661), zgodnie z którym w karcie adresowej winny się naleźć następujące rubryki: nazwa, czas powstania, miejscowość, adres, przynależność administracyjna, formy ochrony, fotografia.

Wprawdzie organ dopiero na rozprawie przedłożył stosowną opinię, wyrażoną przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w trybie art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy, jednakże kwestia prawidłowości zaopiniowania projektu gminnej ewidencji zabytków została już przesądzona w prawomocnym wyroku tutejszego Sądu z dnia z 19 kwietnia 2017 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 66/17.

W ocenie Sądu, za trafne uznać należy stanowisko organu, że zabytki (w tym zwłaszcza architektoniczne) mają szczególną wartość historyczną i kulturową, zwłaszcza na terenie Łodzi, która jest miastem młodym. Jej intensywny i niespotykany w skali kraju rozwój na przełomie XIX i XX wieku był następstwem powstania przemysłu i związanego z tym rozwoju szeroko rozumianej infrastruktury i osadnictwa. Stąd też obiekty historię tę dokumentujące mają szczególne znaczenie dla zachowania tożsamości miasta. W świetle powyższego, nie budzi wątpliwości stanowisko organu co do przypisania walorów zabytku obiektowi położonemu w [...].

W skardze kasacyjnej z dnia 2 sierpnia 2018 r. B. A., reprezentowany przez adwokata, zaskarżył w całości wyrok z dnia 15 czerwca 2018 r. zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej p.p.s.a.):

1) naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz art.6 ust. l Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 20 marca 1952 r. i art. l Protokołu nr 1 do Konwencji Praw Człowieka w zw. z art.22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na dopuszczeniu ograniczenia własności przez ujęcie nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków bez zapewnienia właścicielowi nieruchomości należytych gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia oraz bez zapewnienia właścicielowi nieruchomości należytych gwarancji ochrony prawnej związanych z weryfikacją zasadności ujęcia nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków po dokonaniu takiego ograniczenia.

2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 151 ustawy p.p.s.a. w zw. z art. 64 ust. l i ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz art.6 ust. l Konwencji Praw Człowieka i art. l Protokołu nr 1 do Konwencji Praw Człowieka w zw. z art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z., polegające na bezpodstawnym oddaleniu skargi, w wyniku bezpodstawnego przyjęcia, że dopuszczalne jest ograniczenie własności poprzez ujęcie nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków bez wszechstronnego zbadania przesłanek ujęcia nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków wraz z możliwością weryfikacji tych przesłanek przez właściciela nieruchomości z zachowaniem gwarancji należytej ochrony prawnej na etapie przed i po dokonaniu takiego ograniczenia, podczas gdy prawidłowo stosując przepisy postępowania Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien rozstrzygnąć sprawę w oparciu o art. 147 § l p.p.s.a.

3) naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 22 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 3 pkt 1 u.o.z.o.z. oraz § 18 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. przez ich niewłaściwe zastosowanie i w efekcie bezpodstawne uznanie, że nieruchomość skarżącego stanowi zabytek.

4) naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji bezpodstawne uznanie, że porozumienie z wojewódzkim konserwatorem zabytków może mieć miejsce już po wydaniu zarządzenia Prezydenta w przedmiocie ewidencji zabytków, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu wymaga, aby porozumienie z wojewódzkim konserwatorem zabytków w każdym wypadku miało miejsce przed wydaniem zarządzenia prezydenta w przedmiocie ewidencji zabytków i przed umieszczeniem danej nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków.

Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez stwierdzenie nieważności zarządzenia Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 29 kwietnia 2013 r. w części, tj. w zakresie ujęcia w załączniku do tego zarządzenia (poz. [...]) nieruchomości [...] (względnie stwierdzenie, że zarządzenie Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 29 kwietnia 2013 r. w części, tj. w zakresie ujęcia w załączniku do tego zarządzenia (poz. [...]) nieruchomości [...] zostało wydane z naruszeniem prawa) oraz o zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Z ostrożności procesowej skarżący kasacyjnie zwrócił się o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi oraz o zasądzenie od organu administracji - Prezydenta Miasta Łodzi kosztów postępowania w sprawie, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną z 10 września 2018 r. Prezydent wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej.

Pismem z dnia 7 października 2018 r. skarżący kasacyjnie ustosunkował się do twierdzeń zamieszczonych w skardze kasacyjnej.

Postanowieniem z dnia 9 października 2019 r. Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie w oparciu o art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd wyjaśnił, że Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 13 czerwca 2018 r. sygn. akt II OSK 2781/17, wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym "Czy art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2017 r. poz. 2187 ze zm.) w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości poprzez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest zgodny z art. 64 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 20 marca 1952 r. (Dz.U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175 ze zm.)." Zainicjowane tym pytaniem postępowanie toczy się w Trybunale Konstytucyjnym pod sygn. P 12/18, a jego wynik ma wpływ na ocenę zarzutów skargi kasacyjnej z tego powodu, że podstawą prawną zarządzenia jest przepis, którego dotyczy pytanie prawne.

Postanowieniem z 26 maja 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął zawieszone postępowanie w oparciu o art. 128 par. 1 pkt 4 p.p.s.a. z uwagi na okoliczność, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 11 maja 2023 r. rozstrzygnął zadane pytanie prawne, tym samym ustała przyczyna uzasadniająca zawieszenie niniejszego postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

Orzekając w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny ograniczony był do sformułowanych we wniesionym środku odwoławczym podstaw, nie dopatrując się z urzędu wystąpienia którejkolwiek z przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a.

Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze zapadły dnia 11 maja 2023 r. wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt P 12/18, w którym art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, został uznany za niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu przywołanego wyroku Trybunał stwierdził wyraźnie, że osłabienie ochrony własności, przez wyłączenie udziału właściciela w postępowaniu skutkującym wpisem nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków, nie służy realizacji żadnych konstytucyjnie określonych wartości. Sytuacja, w której właściciel dowiadując się, że należąca do niego nieruchomość ma zostać wpisana do gminnej ewidencji zabytków, nie ma możliwości zajęcia stanowiska w postępowaniu administracyjnym oraz zakwestionowania działań podejmowanych przez organ administracji gminnej w porozumieniu z konserwatorem uznana została za niezgodną z fundamentami demokratycznego państwa prawnego, do których należy możliwość obrony oraz ochrony swoich dóbr. W ocenie Trybunału, postępowanie w przedmiocie wpisu do gminnej ewidencji zabytków powinno zostać oparte na możliwie jak najpełniejszych i najbardziej precyzyjnych kryteriach, wykluczających arbitralne działanie organu.

Brak zapewnienia właścicielowi nieruchomości tego rodzaju gwarancji został wskazany w ramach pierwszego i drugiego zarzutu kasacyjnego. Skarżący kasacyjnie przywołał zarówno art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z., wyeliminowany z obrotu prawnego przez Trybunał Konstytucyjny w przywołanym wyroku, jak i wzorce kontroli konstytucyjnej w postaci art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji, które doprowadziły do uznania wskazanego przepisu u.o.z.o.z. za niezgodny z Konstytucją. Z kolei za przedwczesny należało uznać trzeci spośród zarzutów, dotyczący bezpodstawnego uznania, że nieruchomość skarżącego stanowi zabytek. W świetle zaistnienia uchybień natury procesowej, dotyczących postępowania w przedmiocie wpisu do ewidencji, samo przesądzenie istnienia walorów zabytkowych nieruchomości na tym etapie postępowania nie stanowiło przedmiotu oceny Sądu. Z kolei w odniesieniu do ostatniego zarzutu, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone już w orzecznictwie sądowym co do dopuszczenia niesformalizowanej formy konsultacji pomiędzy Prezydentem a służbami wojewódzkiego konserwatora zabytków (wyrok WSA w Łodzi z dnia 19.4.2017 r., sygn. akt II SA/Łd 66/17, CBOSA). Z tego powodu zarzut ten nie zasługiwał na aprobatę.

Z art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia; przy czym Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, który według ustawy nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy. Ponadto z art. 190 ust. 2 i ust. 3 Konstytucji RP wynika zasada, że z dniem opublikowania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego we właściwym organie urzędowym przepis prawa - uznany w tym orzeczeniu za niezgodny m.in. z Konstytucją RP - traci domniemanie konstytucyjności. Z tym dniem - co do zasady - przepis ten traci również moc obowiązującą, chyba że Trybunał określił inny termin w tym zakresie. Oznacza to, że sądy są związane prawidłowo opublikowanym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie stwierdzenia przez Trybunał niekonstytucyjności przepisu prawa, dlatego nie mogą się uchylić od tego związania.

Zgodnie natomiast z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Wskazanie przez ustrojodawcę w powołanym przepisie na wzruszanie m.in. prawomocnego orzeczenia sądowego wydanego na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP powoduje, że nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie przepisu w takim jego kształcie normatywnym, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP.

Biorąc pod uwagę przedstawioną regulację konstytucyjną, a także niekwestionowany stan faktyczny, jaki zaistniał u podstaw wydania zaskarżonego wyroku, sprowadzający się do zaaprobowania przez sąd I instancji wpisu do gminnej ewidencji zabytków nieruchomości należącej do skarżącego kasacyjnie, położonej [...], rozstrzygnięcie to podlegało uchyleniu. Jednocześnie mając na względzie, że zaskarżone do sądu administracyjnego zarządzenie z dnia 29 kwietnia 2013 r. zapadło na podstawie art. 22 ust. 4 i 5 u.o.z.o.z., w tym art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z., tak samo jak zaskarżony wyrok podlegało ono wyeliminowaniu z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie jego nieważności, w zakresie objętym skargą, dotyczącym pozycji [...] załącznika, pod którą do gminnej ewidencji zabytków wpisano nieruchomość należącą do skarżącego kasacyjnie.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny w pkt 1 wyroku, działając w oparciu o art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok z dnia 15 czerwca 2018 r.

W pkt 2 wyroku Sąd działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 147 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 94 ust. 1 u.s.g. stwierdził, że zarządzenie z 29 kwietnia 2013 r. zostało wydane z naruszeniem prawa w zaskarżonej części, obejmującej ujęcie w załączniku pod pozycją [...] nieruchomości [...].

W pkt 3 wyroku Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 203 pkt 1 p.p.s.a. zasądził od Prezydenta Miasta Łodzi na rzecz B. A. kwotę 1287 (tysiąc dwieście osiemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.