Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SAB/Po 24/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
658
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Stwierdzono, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy: article: art. 119 pkt 4, art. 190 ,art. 183 §1,art. 134 § 1,art. 149 § 1, 1a, 2,art. 3 § 2 pkt 1-4,4a,8,art. 53 § 2b ,art. 161 § 1 pkt 3 ,art. 154 § 6,art. 200 i art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2015 poz 1800
law: Rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
article: art. 75,art. 165 § 1,3,art. 217, art. 210,art. 139 § 1 , art. 140,art. 125 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rennert (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Wolna – Kubicka Asesor sądowy WSA Michał Ilski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 lutego 2024 r. sprawy ze skargi M. D. i M. B. na bezczynność Prezydenta Miasta w przedmiocie stwierdzenia i zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości za rok 2017 I. stwierdza, że Prezydent Miasta dopuścił się bezczynności; II. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Prezydenta Miasta do załatwienia sprawy; IV. oddala skargę w pozostałym zakresie; V. zasądza od Prezydenta Miasta na rzecz skarżących solidarnie kwotę [...]- zł [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu 8 czerwca 2022 r. M. D. i M. B. wnieśli skargę na bezczynność Prezydenta Miasta w sprawie dotyczącej stwierdzenia i zwrotu nadpłaty w podatku od nieruchomości spadkodawczyni skarżących – M. D. – K. za 2017 r., żądając jednocześnie: stwierdzenia, że Prezydent Miasta dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa; zobowiązanie Prezydenta Miasta do załatwienia sprawy, wyznaczając dodatkowy 14-dniowy termin do jej załatwienia; wymierzenie ww. organowi grzywny w maksymalnej wysokości; przyznanie od organu na rzecz strony kwoty [...]zł na podstawie art. 149 § 1 w zw. z art. 154 § 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."). Ponadto wnieśli o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że 18 kwietnia 2022 r. skarżący wystąpili do Prezydenta o stwierdzenie i zwrot nadpłaty podatku od nieruchomości spadkodawczyni skarżących za 2017 r. Powołując się na przepisy art. 139 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm.; dalej: "Ordynacja podatkowa"), skarżący podnieśli, że rozpatrzenie ich wniosku następuje jedynie na podstawie dowodów będących w dyspozycji organu, więc nastąpić powinno niezwłocznie, nie później niż w ciągu jednego miesiąca od dnia złożenia wniosku. Tak ustalony termin bezskutecznie upłynął w dniu 18 maja 2022 r. Organ, pomimo ciążącego na nim obowiązku z art. 140 § 1 Ordynacji podatkowej, nie zawiadomił strony o niezałatwieniu sprawy w terminie i nie wskazał jakichkolwiek przyczyn niedotrzymania terminu. Analiza przepisów Ordynacji podatkowej doprowadziła skarżących do wniosku, że w przypadku braku wątpliwości co do zasadności zwrotu nadpłaty nie potrzeba żadnego dodatkowego aktu prawnego – postanowienia, decyzji, zarządzenia, za pomocą którego organ zwróciłby nadpłatę. Samo dokonanie zwrotu nadpłaty przez organ jest więc zwykłą czynnością materialno-techniczną. W przypadku, gdy organ podatkowy w toku postępowania wyjaśniającego stwierdzi, że nadpłata nie występuje, wówczas powinien odmówić zwrotu nadpłaty w formie decyzji. Skarżący wyjaśnili, że do chwili obecnej, pomimo upływu wskazanych wyżej terminów, organ nie rozpatrzył złożonego przez nich wniosku, jak również nie zawiadomił ich o niezałatwieniu go w terminie wraz ze wskazaniem przyczyn tego niezałatwienia i wyznaczeniem nowego terminu jego załatwienia. Skarżący stwierdzili, że organ dopuścił się bezczynności, co powoduje przewlekłość w jego działaniu. Jednocześnie podkreślili, że przed złożeniem skargi złożyli do S. K. O. [...] w dniu 22 maja 2022 r. ponaglenie, ale na dzień formułowania skargi nie otrzymali rozstrzygnięcia złożonego ponaglenia. Do skargi strona dołączyła m. in. ww. ponaglenie datowane na dzień 19 maja 2022 r.

W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie w całości, Prezydent podtrzymał w całości argumentację zawartą w skierowanym do skarżących piśmie z 16 maja 2022 r. W uzasadnieniu przedstawił przebieg sprawy, powołując się na wskazane powyżej pismo. Zaznaczył, że w piśmie tym odmówił stwierdzenia wnioskowanej nadpłaty, a skarżący uznali je za decyzję. Stwierdził, że rozpatrując wniosek skarżących ustalił, że decyzja podatkowa została prawidłowo doręczona spadkodawczyni na wskazany przez nią w wykazie nieruchomości adres. W taki sam sposób organ ustalał coroczny wymiar zobowiązania podatkowego, a spadkodawczyni dokonywała samodzielnie wpłat podatku w ustalonych w decyzji terminach. Nie korzystała z prawa do odwołania, ani nie podważała skuteczności doręczenia decyzji. Organ przytoczył również argumenty skarżących zawarte w odwołaniu od decyzji z 16 maja 2022 r., jak i zarzuty zawarte w skierowanym do SKO ponagleniu. Następnie stwierdził, że z uwagi na fakt, iż wniosek o stwierdzenie nadpłaty wpłynął 18 kwietnia 2022 r., decyzja została wydana przez niego 16 maja 2022 r., należy uznać, że wniosek o zwrot nadpłaty został rozpatrzony w terminie przewidzianym w art. 139 § 1 Ordynacji podatkowej. Tym samym organ wydał decyzję przed wniesieniem powyższej skargi na bezczynność, co oznacza, że brak podstaw do uznania, że pozostaje on w bezczynności.

Wyrokiem z 11 października 2022 r., sygn. akt I SAB/Po 6/22 tut. Sąd oddalił opisaną wyżej skargę na bezczynność Prezydenta. Wyrok ten został uchylony w całości orzeczeniem N. S. A. z 29 sierpnia 2023 r., sygn. akt III FSK 455/23, który przekazał sprawę do ponownego rozpoznania tut. Sądowi. NSA stwierdził zasadność zarzutu naruszenia art. 210 § 1 Ordynacji podatkowej przez nieuzasadnione przyjęcie, że pismo organu z 16 maja 2022 r. spełnia wymogi decyzji, w związku z czym organ ten zrealizował obowiązek załatwienia sprawy w terminie, nie pozostając w bezczynności. Sąd kasacyjny przyznał rację skarżącym, że ww. pismo nie mogło zostać uznane za decyzję, ponieważ nie zawiera wszystkich wymaganych elementów koniecznych do tego, aby mimo braku oznaczenia "decyzja", można było uznać je za decyzję rozstrzygającą sprawę wniosku o zwrot nadpłaty. Pismo z 16 maja 2022 r. nie wskazywało prawidłowo stron postępowania, a wskazywało jedynie M. D. jako adresata pisma, a poza sporem jest, że wniosek o zwrot nadpłaty pochodził od M. D. i M. B.. Nadto w ww. piśmie brak pouczenia o środkach zaskarżenia. Błędne była zatem stwierdzenie przez WSA, że Prezydent nie pozostaje w bezczynności z tego powodu, że wydał decyzję w sprawie, ponieważ pisma z 16 maja 2022 r. nie można uznać za decyzję. Wniesienie przez skarżących odwołania od ww. pisma należy uznać za daleko idącą ostrożność procesową i nie może stanowić argumentu przemawiającego za uznaniem spornego pisma za decyzję. Nadto SKO [...] postanowieniem z 27 lipca 2022 r. stwierdziło niedopuszczalność złożonego przez skarżących odwołania na skutek uznania, że sporne pismo nie stanowiło decyzji. Kończąc uzasadnienie, NSA nakazało tut. Sądowi przy ponownym rozpoznawaniu sprawy przyjęcie stanowiska, że pismo Prezydenta z 16 maja 2022 r. nie stanowiło decyzji.

Sąd zważył, co następuje:

Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 P.p.s.a.".

Celem sądowej kontroli w niniejszym postępowaniu, w kontekście zarzutów sformułowanych w skardze i przedstawionych przez skarżących faktów i okoliczności dotyczących biegu postępowania przed Prezydentem Miasta, zainicjowanego wnioskiem skarżących z 18 kwietnia 2022 r. o stwierdzenie i zwrot nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2017 r., jest dokonanie oceny, czy w sprawie wystąpiła bezczynność organu podatkowego, a następnie rozważenie, czy istnieją podstawy do wydania rozstrzygnięć na podstawie art. 149 P.p.s.a.

Jednakże, dokonując ponownej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd miał na uwadze zasadę wynikającą z art. 190 P.p.s.a, zgodnie z którą sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA. Wynikająca z tego przepisu zasada związania sądu, któremu sprawa została przekazana do rozpoznania, wykładnią prawa dokonaną przez N. S. A., odnosi się wyłącznie do zakresu kontroli tego Sądu wyznaczonego granicami skargi kasacyjnej stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Wyrażona w art. 134 § 1 P.p.s.a. zasada niezwiązania sądu granicami skargi, oznaczająca nakaz dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, nawet gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony doznaje, przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez sąd pierwszej instancji, ograniczenia jedynie w zakresie wynikającym z art. 190 P.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy przesądzone są zatem te kwestie materialnoprawne i procesowe, co do których wypowiedział się N. S. A. w wyroku kasacyjnym, przez dokonanie samodzielnej oceny lub wyraźne zaaprobowanie stanowiska sądu pierwszej instancji. Uchylenie natomiast przez N. S. A. w całości wyroku sądu pierwszej instancji oznacza, że odżywa skarga na akt ostateczny w zakresie, w jakim Sąd ten nie odniósł się do kwestii materialnoprawnych związanych z daną sprawą podatkową, a ocena zastosowania przez organ podatkowy tych regulacji lub dokonania ich wykładni ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli zatem NSA uchylił w całości pierwotny wyrok sądu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, to sąd ten ma obowiązek rozpoznać ją w całości, uwzględniając ocenę prawną wyrażoną przez sąd kasacyjny we wskazanym zakresie (por. wyrok NSA z 14 maja 2015 r., II FSK 68/14 - wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym wyroku dostępne są na stronie internetowej: publ. CBOSA).

W związku z powyższym, będąc związanym wykładnią dokonaną przez NSA, Sąd stwierdza, że skarga okazała się uzasadniona.

Zgodnie z art. 149 § 1 P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:

1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;

2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;

3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

Na podstawie art. 149 § 1a tej ustawy jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Istotną okolicznością warunkującą możliwość merytorycznego rozpoznania skargi na bezczynność organu w omawianym postępowaniu, było ustalenie, czy skarżący wnieśli ponaglenie, o którym mowa w art. 141 Ordynacji podatkowej. Z dokumentów dołączonych do skargi oraz odpowiedzi na nią, jak i z akt administracyjnych wynika, że wniosek skarżących o stwierdzenie i zwrot nadpłaty wpłynął do Prezydenta 18 kwietnia 2022 r. W dniu 19 maja 2022 r. skarżący złożyli do SKO [...] ponaglenie, wnosząc o spowodowanie niezwłocznego rozpatrzenia, nie później niż w terminie 7 dni, ich wniosku o stwierdzenie i zwrot nadpłaty. Natomiast skargę na bezczynność Prezydenta w powyższej sprawie wnieśli 8 czerwca 2022 r. W tej sytuacji nie ma żadnych wątpliwości, że skarżący wypełnili ustawowy wymóg zawarty w art. 53 § 2b P.p.s.a., zgodnie z którym skargę na bezczynność można wnieść w każdym czasie po uprzednim ponagleniu organu. Nie jest zatem konieczne oczekiwanie na rozpatrzenie ponaglenia, aby można było skutecznie wnieść skargę na bezczynność organu. W tej sytuacji, nawet jeżeli zostanie ona wniesiona po rozpatrzeniu ponaglenia, nie będzie miał znaczenia sposób rozstrzygnięcia tego ponaglenia, tzn. czy organ wyższego stopnia uzna je za uzasadnione bądź za nieuzasadnione.

Znaczenie w rozpoznawanej sprawie ma również fakt, że pismem z 16 maja 2022 r. Prezydent poinformował M. D., odnosząc się do złożonego przez niego wniosku o stwierdzenie i zwrot nadpłaty w podatku od nieruchomości za m. in. 2017 r., że decyzja podatkowa za ww. rok została doręczona stronie prawidłowo, zatem brak podstaw do jej uchylenia, a w rezultacie stwierdzenia nadpłaty. Wyjaśnił też, że ustanawiając pełnomocnika ogólnego strona powinna zakomunikować organowi wolę działania przez pełnomocnika. Natomiast podatniczka organu o tym nie informowała, zatem organ – w dobrej wierze – decyzję doręczył jej, a podatek był regularnie opłacany.

W tym miejscu należy dodać, że przepisy Ordynacji podatkowej nie przewidują możliwości odmownego załatwienia wniosku o zwrot nadpłaty pismem organu podatkowego, do którego wniosek ten został skierowany. Z regulacji zawartych w art. 75 Ordynacji podatkowej wynika, że w przypadku, gdy wniosek podatnika o stwierdzenie nadpłaty budzi wątpliwości, konieczne jest przeprowadzenie postępowania i wydanie decyzji rozstrzygającej ten wniosek. Nie można również zapominać, że zgodnie z art. 165 § 1 Ordynacji podatkowej, postępowanie podatkowe wszczyna się nie tylko z urzędu, ale i na żądanie strony. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi podatkowemu (art. 165 § 3 Ordynacji podatkowej), przy czym – zgodnie z art. 165a Ordynacji podatkowej - gdy żądanie to zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, na które służy zażalenie.

Z przytoczonego wyżej pisma Prezydenta z 16 maja 2022 r. wynika, że organ ten uznał brak podstaw do stwierdzenia nadpłaty. Powyższego pisma nie można uznać za postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty ani za decyzję odmawiającą stwierdzenia nadpłaty. Pismo to nie zawiera bowiem wszystkich niezbędnych elementów do uznania go za postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania, jak i decyzję odmawiającą stwierdzenia nadpłaty. Nie ma przy tym istotnego znaczenia, czy kierowana do strony korespondencja będzie zawierała nazwę "postanowienie" bądź "decyzja". Istotne znaczenie ma to, czy zawiera ona niezbędne elementy do uznania jej za jedno z powyższych rozstrzygnięć. Elementy te określa dla postanowienia art. 217 Ordynacji podatkowej, a dla decyzji art. 210 tej ustawy. Wymaganych tymi przepisami elementów powyższe pismo Prezydenta nie zawiera. Przede wszystkim zauważyć należy, że wniosek o stwierdzenie nadpłaty złożyli obaj skarżący, natomiast ww. pismo zostało skierowane tylko do jednego z nich z pominięciem drugiego wnioskodawcy, zatem strona (art. 210 § 1 pkt 3 i art. 217 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej) czy inne osoby biorące udział w postępowaniu (art. 217 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej) nie zostały w nim prawidłowo oznaczone. W ww. piśmie brak powołania podstawy prawnej (art. 210 § 1 pkt 4 i art. 217 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej), nie można bowiem za jej wskazanie uznać przytoczenia art. 43 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.). Kodeks postępowania administracyjnego, której to przepisów nie stosuje się w postępowaniu podatkowym. Brak w powyższym piśmie również rozstrzygnięcia (art. 210 § 1 pkt 5 i art. 217 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej), za które nie można uznać stwierdzenia organu: "brak jest podstaw do ich uchylenia, a w rezultacie stwierdzenia nadpłaty". Należy przypomnieć, że skarżący nie żądali uchylenia decyzji podatkowej, a jedynie stwierdzenia i zwrotu nadpłaty. Omawiane pismo nie zawiera również uzasadnienia prawnego, którego elementy wskazuje art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej – nie została wyjaśniona podstawa prawna ani przytoczone przepisy, które znalazły w sprawie zastosowanie. I wreszcie – sporne pismo nie zawiera pouczenia o środkach zaskarżenia (art. 210 § 1 pkt 7 i art. 217 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej). Złożenie przez skarżących, z ostrożności procesowej, odwołania nie może stanowić argumentu przesądzającego o uznaniu pisma Prezydenta za decyzję. Stanowisko takie zajęło również SKO [...] do którego ww. odwołanie zostało przez skarżących skierowane, stwierdzając postanowieniem z 27 lipca 2022 r. niedopuszczalność odwołania wobec stwierdzenia, że ww. pismo Prezydenta nie jest decyzją.

Przystępując zatem do merytorycznej kontroli sformułowanych w skardze zarzutów i zgłoszonych przez skarżących żądań, w pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że bezczynność w prowadzeniu postępowania przez organ administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. ma miejsce, gdy w prawnie ustalonym terminie organ administracji nie podejmuje żadnych czynności w sprawie, występując każdorazowo w momencie niewydania decyzji lub postanowienia przed upływem terminu do ich wydania. Chodzi w tym przypadku o przekroczenie terminu określonego na podstawie art. 139 § 1 Ordynacji podatkowej, względnie terminu przedłużonego zgodnie z art. 140 Ordynacji podatkowej. Pojęcie "bezczynności" w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 oraz art. 149 § 1 P.p.s.a. sprowadza się zatem do badania kwestii ewentualnego naruszenia "terminowości" działania organów administracyjnych.

Należy też dodać, że dla skuteczności skargi nie ma znaczenia, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność nie została dokonana, a w szczególności czy bezczynność w prowadzeniu postępowania została spowodowana zawinioną lub niezawinioną opieszałością organu w ich podjęciu lub dokonaniu (por. wyrok NSA z 7 marca 2017 r., II FSK 389/15).

W przypadku skargi na bezczynność organu administracji publicznej, kontrola sądu sprowadza się do sprawdzenia, czy istotnie ten organ pozostaje w zwłoce z załatwieniem sprawy, gdyż skarga na bezczynność organu ma na celu ochronę strony poprzez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Dla stwierdzenia przez sąd administracyjny bezczynności organu administracji konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: istnienia ustawowego obowiązku podjęcia określonego działania oraz braku jego podjęcia w terminach określonych przepisami postępowania. W konsekwencji zakres sądowej kontroli skargi na bezczynność sprowadza się do ustalenia, czy organ był zobowiązany do wydania aktu lub podjęcia czynności oraz czy w zakreślonym przepisami procesowymi terminie, dokonał powyższych działań (por. wyrok NSA z 20 kwietnia 2017 r., II OSK 255/16).

Analizując tok postępowania podatkowego w przedmiocie wniosku skarżących o stwierdzenie i zwrot nadpłaty, w kontekście zarzutu bezczynności organu, należy mieć na uwadze ustawowe terminy załatwiania spraw w postępowaniu podatkowym. Zgodnie z art. 139 § 1 Ordynacji podatkowej, załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania dowodowego powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone na podstawie dowodów przedstawianych przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub na podstawie faktów powszechnie znanych i dowodów znanych z urzędu organowi prowadzącemu postępowanie (§ 2). Ponadto, w myśl art. 125 § 1 Ordynacji podatkowej, organy podatkowe powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwiane niezwłocznie (§ 2). Stosownie zaś do art. 140 § 1 Ordynacji podatkowej, o każdym przypadku niezałatwienia sprawy we właściwym terminie organ podatkowy obowiązany jest zawiadomić stronę, podając przyczyny niedotrzymania terminu i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie podatkowym również w przypadku, gdy niedotrzymanie terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od organu (§ 2).

Wychodząc z powyższych założeń Sąd wskazuje, że skarżący złożyli wniosek o stwierdzenie i zwrot nadpłaty w dniu 18 kwietnia 2022 r. i tego samego dnia wniosek ten wpłynął do organu. Do wniosku skarżący dołączyli niezbędne dokumenty (m. in. akt poświadczenia dziedziczenia po M. D. – K., akt jej zgonu), natomiast organ dysponował aktami administracyjnymi postępowania dotyczącego podatku od nieruchomości za 2017 r. Zatem, zgodnie z art. 139 § 1 Ordynacji podatkowej, Prezydent powinien załatwić powyższą sprawę bez zbędnej zwłoki, ale nie później niż w ciągu miesiąca, a więc do 18 maja 2022 r. Zestawienie daty złożenia wniosku (18 kwietnia 2022 r.) i daty złożenia skargi na bezczynność (8 czerwca 2022 r.) dowodzi, że Prezydent uchybił powyższemu terminowi, a tym samym dopuścił się zarzucanej mu bezczynności. Jak już wyżej zostało wyjaśnione, skierowania do jednego ze skarżących w dniu 16 maja 2022 r. pisma, w którym Prezydent zaprezentował swoje stanowisko odnośnie do złożonego wniosku o stwierdzenie i zwrot nadpłaty, nie można uznać za załatwienie sprawy skarżących. Zatem Sąd nie zgadza się z organem podatkowym, który w odpowiedzi na skargę stwierdził, że decyzję w sprawie wydał w terminie wskazanym w art. 139 § 1 Ordynacji podatkowej, bezpodstawnie traktując swoje pismo z 16 maja 2022 r. jako decyzję kończącą postępowanie w pierwszej instancji.

W rozpoznawanej sprawie należy zwrócić uwagę, że w chwili wpływu wniosku skarżących do organu podatkowego Prezydent dysponował kompletnym materiałem dowodowym do jego rozpatrzenia, o czym świadczy również brak wezwania wnioskodawców do przedłożenia jakichkolwiek dokumentów, ani sam o takie dokumenty niegdzie się nie zwrócił. Sąd nie dopatrzył się okoliczności, które wskazywałyby na szczególnie skomplikowany charakter postępowania wywołanego wnioskiem skarżących. Na takie okoliczności nie powołuje się również Prezydent w odpowiedzi na skargę.

Podkreślenia wymaga również brak wypełnienia przez organ podatkowy wynikającego z art. 140 § 1 Ordynacji podatkowej obowiązku zawiadomienia strony o niezałatwieniu sprawy we właściwym terminie wraz z podaniem przyczyny niedotrzymania terminu i wskazania nowego terminu załatwienia sprawy. Takiego zawiadomienia, mimo upływu miesięcznego terminu od złożenia wniosku, skarżący nie otrzymali. Uchybienia tego nie usprawiedliwia błędne przekonanie Prezydenta, że pismem z 16 maja 2022 r. załatwił sprawę skarżących.

Natomiast ze względu na to, że ustawodawca nie zdefiniował kryteriów stanu rażącego naruszenia prawa, dokonanie kwalifikacji bezczynności pozostawiono uznaniu sądu orzekającego. Uznanie to zaś cechuje brak sztywnych ram wartościowania danego stanu rzeczy, opiera się ono na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego. W oparciu o tak zakreślone kryteria, zdaniem Sądu, stwierdzenie bezczynności organu nie uzasadnia w okolicznościach faktycznych badanej sprawy uznania, że miało ono miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Taka kwalifikacja będzie zasadna, gdy stan bezczynności jest oczywisty, uporczywy i nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa. Na tę ocenę rzutuje z kolei m.in. kilkukrotne przekroczenie ustawowego terminu na przeprowadzenie postępowania i ewidentna "zła wola" organu w zakresie realizacji swoich ustawowych obowiązków. Przesłanki te nie zostały spełnione w kontrolowanej sprawie. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w celu ustalenia, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Innymi słowy, samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, musi być znaczne i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być pozbawione racjonalnego (prawnego) uzasadnienia (zob. wyrok NSA z 11 września 2017 r., II FSK 1365/17).

Mimo stwierdzenia bezczynności organu podatkowego, Sąd nie zobowiązał go do wnioskowanego przez skarżących załatwienia sprawy w 14-dniowym terminie, albowiem uczynił to tut. Sąd w wydanym wcześniej wyroku z 4 lipca 2023 r. w sprawie o sygn. akt I SAB/Po 11/23. W sprawie tej Sąd rozpoznał kolejną (późniejszą, bo wniesioną 9 marca 2023 r.) skargę M. D. i M. B. na bezczynność Prezydenta w rozpatrywaniu tego samego wniosku skarżących. Stwierdzając (dalszą) bezczynność Prezydenta i to z rażącym naruszeniem prawa, Sąd zobowiązał go do załatwienia sprawy w terminie miesiąca od daty otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Wyrok uprawomocnił się 15 sierpnia 2023 r., a Prezydent otrzymał jego odpis ze stwierdzeniem prawomocności i aktami sprawy w dniu 31 sierpnia 2023 r. W sytuacji, gdy wcześniejszym wyrokiem, lecz wydanym w sprawie dalszej bezczynności organu podatkowego, Sąd zobowiązał ten organ do załatwienia sprawy, wskazując termin tego załatwienia, rozpatrzenie wniosku skarżących w powyższym zakresie w rozpoznawanej sprawie stało się bezprzedmiotowe, powodując konieczność umorzenia postępowania w tym zakresie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a.

Przechodząc do rozpoznawania kolejnych wniosków skargi, należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 149 § 2 P.p.s.a. sąd w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. W judykaturze podkreśla się, że grzywna, o jakiej mowa w art. 149 § 2 P.p.s.a., ma charakter przede wszystkim prewencyjny. Celem grzywny jest oddziaływanie mobilizujące i prewencyjne na organ, ale również represyjne, bowiem grzywna ma także stanowić karę za szczególnie naganny przypadek zwłoki. Jest ona dodatkowym środkiem dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie nagannych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, gdy oceniając całokształt działań organu można dojść do przekonania, że noszą one znamiona zamierzonego lub nieuzasadnionego racjonalnie lub prawnie unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa. Z treści omawianego przepisu wyraźnie wynika, że ustawodawca pozostawił sądowi ocenę (w przywołanych przepisach użyto słowa "może"), czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zdyscyplinowania organu, który dopuszcza się bezczynności. Zarówno więc wymierzenie grzywny czy przyznanie sumy pieniężnej - nie jest obligatoryjne (por. wyrok WSA w Gdańsku z 14 listopada 2019 r., III SAB/Gd 58/19 oraz wyroki WSA w Białymstoku z 5 października 2019 r., II SAB/Bk 75/19 i z 11 października 2018 r., II SAB/Bk 97/18).

W świetle powyższych kryteriów i bezspornych okoliczności faktycznych sprawy Sąd uznał, że nie ma uzasadnionej potrzeby dyscyplinowania organu i stosowania środków represyjnych w postaci grzywny. W okolicznościach niniejszej sprawy, jakkolwiek nawet trzytygodniowe przekroczenie terminu należy uznać za naganne, brak w ocenie Sądu przesłanek do stosowania środków represyjnych w postaci grzywny i to w maksymalnej wysokości. Tym bardziej, że w ocenie organu podatkowego pismem z 16 maja 2022 r. załatwił on sprawę.

Nie zasługuje też na uwzględnienie żądanie skargi dotyczące przyznania od organu na rzecz skarżących kwoty [...]zł na podstawie art. 149 § 1 w zw. z art. 154 § 7 P.p.s.a., choć zapewne skarżący mieli na myśli § 6 art. 154, do którego odsyła art. 149 § 2 P.p.s.a. Przyznanie sumy pieniężnej na podstawie powyższej regulacji stanowi dodatkową swoistą rekompensatę dla strony skarżącej za dolegliwości i niedogodności, jakich doznała na skutek bezczynności organu (por. wyrok NSA z 26 sierpnia 221 r., II OSK 124/21). W ocenie Sądu brak podstaw do przyjęcia, że stwierdzona w niniejszej sprawie spowodowała doznanie przez skarżących dolegliwości bądź niedogodności takiego rodzaju, które wymagałyby ich zrekompensowania. Podkreślenia wymaga, że również uzasadnienie skargi o takich niedogodnościach, czy dolegliwościach w ogóle nie wspomina.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).