Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 53/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 32 ust. 1, art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 365 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1550
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki,, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska,, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.),, Protokolant referent - stażysta Weronika Siedlaczek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 9 listopada 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2942/2023/21169 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M.J. (dalej: "Skarżąca", "Strona"), stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 9 listopada 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2942/2023/21169, wydana na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570) i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej: "k.p.a.") utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji - Prezydenta Miasta G. z dnia 30 sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.

Decyzją z dnia 9 listopada 2022 r. nr [...] organ pierwszej instancji przyznał Stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem N.J..

Na mocy wyroku Sądu Okręgowego w K. sygn. akt [...] z dnia [...] r. zostało rozwiązane małżeństwo Strony i K. J., zaś wykonywanie władzy rodzicielskiej nad synem Strony powierzono ojcu, ograniczając władzę rodzicielską Skarżącej. Wyrok nie jest prawomocny. Ponadto zgodnie z postanowieniem Sądu Okręgowego w K. sygn. akt [...] z dnia [...] r., wydanym w trybie zabezpieczenia, wykonywanie pieczy nad synem Skarżącej powierzono ojcu dziecka, zapewniając matce prawo do współdecydowania o istotnych sprawach małoletniego.

Zgodnie z ustaleniami wywiadu środowiskowego Strona sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem, który z nią zamieszkuje, zatem dziecko pozostaje pod opieką matki wbrew treści ww. postanowienia.

Decyzją z dnia 30 sierpnia 2023 r. nr [...] organ pierwszej instancji, na podstawie art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm., dalej: "u.ś.r.") uchylił decyzję własną z dnia 9 listopada 2022 r. nr [...], przyznającą Stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, wyjaśniając, że zarówno Strona, jak i ojciec dziecka oraz organy są związani ww. wykonalnym postanowieniem sądu.

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik Skarżącej podniósł zarzut naruszenia art. 17 w zw. z art. 32 ust. 1 u.ś.r., polegający na pozbawieniu Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy nie ustały przyczyny, dla których prawo do tego świadczenia zostało jej przyznane. Argumentował, iż w sprawie nie nastąpiła zmiana okoliczności, która uzasadniałaby uchylenie decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyłącznie matka dziecka – Odwołująca się, opiekuje się dzieckiem.

Podkreślił, że sam fakt, iż sąd powszechny powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej ojcu, nie ma żadnego znaczenia w niniejszej sprawie w sytuacji, gdy bezpośrednia opieka nad dzieckiem jest nadal sprawowana przez Stronę, a matka dziecka nie została pozbawiona władzy rodzicielskiej. Podał, że nie została wszczęta procedura zmierzająca do odebrania małoletniego, a nad opieką nadzór sprawuje kurator. W ocenie strony odwołującej się decyzja organu stanowi jedynie przejaw zlej woli oraz poszukiwanie oszczędności, w związku z aktualną sytuacją w kraju.

Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach opisaną na wstępie decyzją dnia 9 listopada 2023 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy po przywołaniu dotychczasowego przebiegu postępowania oraz podstawy normatywnej rozstrzygnięcia, stwierdził, iż wobec orzeczenia Sądu Okręgowego w K., Stronie nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, co skutkuje koniecznością uchylenia decyzji przyznającej to świadczenie. Wyjaśnił, że uchylenie nie może nastąpić z mocą wsteczną, lecz działać tylko na przyszłość.

W skardze sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Skarżąca podniosła względem zaskarżonej decyzji zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 1 u.ś.r. – jak w treści odwołania. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu ponowiła stanowisko przedstawione na etapie wniesionego odwołania. Zwróciła uwagę, że fakt sprawowania opieki przez matkę wynika z woli dziecka, a taka sytuacja ma miejsce niezależnie od wydanego postanowienia zabezpieczającego. Skarżąca złożyła wniosek o zmianę postanowienia, a termin posiedzenia w sprawie został wyznaczony na [...] r. Wskazała także, że sam fakt wydania postanowienia zabezpieczającego nie wpłynął na sytuację faktyczną dziecka. Do skargi przedłożono ww. zawiadomienie o terminie posiedzenia przed Sądem Okręgowym w K..

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2024 r. za strony nie stawił się nikt. Do dnia wyznaczonego terminu rozprawy pełnomocnik Skarżącej nie poinformował o wyniku posiedzenia Sądu Okręgowego w K. wyznaczonego na [...] r., na które powoływał się w treści złożonej skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Nie ulega zatem wątpliwości, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Tego rodzaju naruszeń Sąd w rozpoznawanej sprawie się nie dopatrzył. Skarga podlegała zatem oddaleniu.

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 9 listopada 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji - Prezydenta Miasta G. z dnia 30 sierpnia 2023 r. w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego

Normatywną podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z brzmieniem art. 32 ust. 1 tej ustawy, organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.

Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia 9 listopada 2022 r. nr [...] przyznano Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 września 2022 r. do 31 października 2024 r. w wysokości 2.119,00 zł (karta nr 13 akt administracyjnych), następnie decyzja została zmieniona co do wysokości świadczenia decyzją z dnia 4 stycznia 2023 r. nr [...], tj. ustalając wysokość świadczenia na 2.458,00 zł od dnia 1 stycznia 2023 r. (karta nr 19 akt administracyjnych). W dniu 20 stycznia 2023 r. zapadł wyrok Sądu Okręgowego w K. [...] sygn. akt [...] o rozwiązaniu małżeństwa Skarżącej z K.J. W pkt 2 tego wyroku Sąd orzekł o powierzeniu władzy rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem stron N.J. ojcu dziecka, ograniczeniu władzy rodzicielskiej matce do prawa współdecydowania o istotnych sprawach dziecka związanych ze zdrowiem, nauką, wyborem zawodu, organizowaniem wypoczynku i wyjazdu za granicę, oraz ustalił nadzór kuratora sądowego nad sposobem wykonywania władzy rodzicielskiej przez ojca nad małoletnim, w pkt 3 – uregulował kontakty Skarżącej z małoletnim synem, natomiast w pkt 4 obciążył kosztami utrzymania i wychowania małoletniego dziecka stron w całości ojca dziecka (karta nr 22 akt administracyjnych). W tym samym dniu zapadło postanowienie Sądu Okręgowego w K. sygn. akt [...] mocą którego wykonywanie pieczy nad małoletnim powierzono ojcu dziecka, zapewniając Skarżącej prawo do współdecydowania o istotnych sprawach dziecka, oraz z urzędu na czas toczącego się postępowania uregulowano kontakty Skarżącej z małoletnim synem (karta nr 23 akt administracyjnych). Jak wynika z przeprowadzonego w dniu 8 sierpnia 2023 r. wywiadu środowiskowego, dziecko pozostaje pod opieką matki, we wrześniu 2022 r. małoletni przeszedł operację guza mózgu, do tej pory korzystał z nauczania indywidualnego, natomiast od września 2023 r. rozpoczyna edukację w szkole podstawowej (karta nr 43 i nast. akt administracyjnych). Orzeczenie o niepełnosprawności z dnia [...] r. nr [...] zostało wydane do [...] października 2024 r. (karta nr 4 akt administracyjnych).

Przewidziany w przywołanym już przepisie art. 32 ust. 1 u.ś.r. tryb zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej uwarunkowany jest zmianą sytuacji faktycznej lub prawnej. Instytucja ta w założeniu ma zastosowanie do sytuacji faktycznych, gdy w trakcie wypłaty świadczenia wystąpiła jedna z okoliczności, o których mowa w tym przepisie, czyli zmianie uległ pierwotny stan sprawy (z chwili ustalenia prawa do świadczenia), a która spowodowała konieczność zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji. Wystąpienie chociażby jednej z wymienionych w art. 32 ust. 1 u.ś.r. przesłanek stwarza organowi administracji publicznej możliwość uruchomienia z urzędu stosownego postępowania w celu weryfikacji decyzji ostatecznej. Przepis art. 32 ust. 1 u.ś.r. jest normą lex specialis w stosunku do uregulowań zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego, a postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji prowadzone na tej podstawie jest postępowaniem w nowej sprawie.

W rozpoznawanej sprawie, Sąd w składzie orzekającym nie miał wątpliwości, że zapadłe w dniu [...] r. orzeczenie Sądu Okręgowego w K. w sprawie o sygn. akt [...] stanowiło o zmianie pierwotnego stanu sprawy, który istniał w chwili ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad małoletnim dzieckiem Skarżącej. W związku z powyższym, skoro na czas toczącego się postępowania Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia [...] r. powierzył wykonywanie pieczy nad małoletnim ojcu dziecka, a kontakty Skarżącej z synem zostały uregulowane w weekendy oraz w środy od godziny 14:00 do 19:00, to brak jest przeciwskazań do podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia. Postanowienie o zabezpieczeniu będzie obowiązywało do uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, a jak wskazała sama Skarżąca na etapie wniesionej skargi, został dopiero złożony wniosek o jego zmianę. Brak natomiast mowy o wniesieniu środka zaskarżenia.

Rozstrzygnięcie to, mające z chwilą wydania przymiot wykonalności, stanowi inną okoliczność, o której mowa w art. 32 ust. 1 u.ś.r., która zasadnie została zakwalifikowana przez organy administracji publicznej orzekające w sprawie jako podstawa uchylenia decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia rodzinnego, a faktyczne niewykonywanie postanowienia Sądu, nie mogło mieć wpływu na rozstrzygnięcie.

Jednocześnie, stosownie do treści art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz. u. z 2023 r. poz. 1550 z późn. zm.). orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Sąd administracyjny nie jest zatem władny do kwestionowania przywołanego orzeczenia sądu powszechnego zapadłego w sprawie o rozwód w przedmiocie zabezpieczenia powierzenia pieczy oraz kontaktów z dzieckiem.

Sprawując kontrolę sądowoadministracyjną Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie. W sprawie właściwie ustalono stan faktyczny, prawidłowo go rozważono z uwzględnieniem przepisów prawa materialnego, które poddano trafnej wykładni i następnie zasadnie zastosowano. W zaskarżonej decyzji organ odwołał się do stanu faktycznego sprawy i do norm prawnych mających w niej zastosowanie.

W sprawie nie doszło do naruszenia art. 17 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 1 u.ś.r. z przyczyn podanych powyżej. Zarzut skargi należało zatem uznać za chybiony.

Uchylenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. może nastąpić jedynie ze skutkiem na przyszłość, na co zasadnie zwrócił uwagę organ odwoławczy. Ze względy na ten konstytutywny charakter decyzji, może ona wywierać wyłącznie skutki ex nunc – z mocą jej wydania. Wskazana reguła również nie została naruszona w rozpoznawanej sprawie.

Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasacyjnych.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.