Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 273/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 70 b
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska Sędziowie NSA Janina Antosiewicz (spr.) Paweł Miładowski Protokolant Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 7 października 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 listopada 2008 r. sygn. akt III SA/Łd 441/08 w sprawie ze skargi Zakładu Doskonalenia Zawodowego w Ł. - Centrum Kształcenia Zawodowego w P. Oddział Terenowy na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dofinansowania kosztów nauki młodocianego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 listopada 2008 r., sygn. akt. III SA/Łd 441/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Masłowice z dnia [...] marca 2008 r. nr [...].

W uzasadnieniu Sąd przytoczył następujący stan faktyczny i prawny:

Decyzją z dnia 14 marca 2008 r., wydaną na podstawie art. 70b ust. 6 w związku z art. 70b ust. 1–2 i 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) i art. 104 K.p.a. oraz § 2, § 3, § 6 i § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz.U. Nr 60, poz. 278 ze zm.), § 10 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz.U. Nr 113, poz. 988 ze zm.), przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 8 maja 2004 r. w sprawie klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego (Dz.U. Nr 114, poz. 1195 ze zm.), Wójt Gminy Masłowice odmówił przyznania Zakładowi Doskonalenia Zawodowego w Ł. –Centrum Kształcenia Zawodowego w P. dofinansowania kosztów nauki zawodu młodocianego pracownika R.W., urodzonego 12 października 1988 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że z § 9 pkt 1 statutu Stowarzyszenia ZDZ w Ł. wynika, że swój cel zakład realizuje poprzez organizację i prowadzi kształcenie oraz doskonalenie zawodowe w szkołach ponadgimnazjalnych i zawodowych, ośrodkach kształcenia zawodowego, warsztatach szkoleniowych, zgodnie z ustawą o systemie oświaty, klasyfikacją specjalności i zawodów szkolnictwa zawodowego oraz zawodów gospodarczych dla potrzeb rynku. Z art. 1 ust. 8 statutu ZSZ Centrum Kształcenia Zawodowego w P. – Oddział Terenowy wynika, że "praktyczną naukę zawodu" uczniowie odbywają w charakterze pracowników młodocianych lub uczniów. Praktyczna nauka zawodu młodocianych jest organizowana przez pracodawcę, który zawarł z nimi umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego. Praktyczna nauka zawodu uczniów jest organizowana przez szkolę i może być prowadzona poza szkołą na podstawie umowy, jaką zawiera dyrektor szkoły z podmiotem przyjmującym uczniów na praktyczną naukę zawodu. W dniu 28 lutego 2008 r. strona dostarczyła ponadto porozumienie zawarte w dniu 19 października 2005 r. pomiędzy Związkiem Rzemiosła Polskiego a Zarządem Głównym Związku Zakładów Doskonalenia Zawodowego, zgodnie, z którym strony zobowiązywały się do organizowania – na wniosek ZDZ – egzaminów czeladniczych i mistrzowskich w zawodach odpowiadających danemu rodzajowi rzemiosła i wyjaśniła, iż na tej podstawie przeprowadza egzaminy czeladnicze na zakończenie nauki zawodu.

Organ I instancji wskazał, że przepis art. 70 ust. 1 o systemie oświaty wymienia w sposób wyczerpujący miejsca, w których dopuszczalne jest organizowanie praktycznej nauki zawodu, która odbywa się na podstawie umowy zawartej pomiędzy szkołą a podmiotem wskazanym w przepisie, przy czym umowa powinna określać w szczególności sposób ponoszenia kosztów realizowania praktycznej nauki zawodu. Szczegółową treść umowy o praktyczną naukę zawodu organizowaną poza daną szkołą określa § 7 ust. 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2003 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu. Stosownie do § 2 ust. 2 tego rozporządzenia analogiczną umowę zawiera ze szkołą również pracodawca, który zatrudnił młodocianych w celu odbycia przez nich przygotowania zawodowego. Organ I instancji stwierdził, iż w rozpatrywanej sprawie strona nie spełniła powyższej przesłanki, bowiem nie zawarła takiej umowy ze szkołą.

Wójt Gminy Masłowice wskazał, że przesłanką dofinansowania pracodawcy kosztów kształcenia młodocianych pracowników jest w pierwszej kolejności posiadanie przez pracodawcę lub osobę prowadzącą zakład w imieniu pracodawcy albo przez osobę zatrudnioną u pracodawcy kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych. Druga przesłanka dofinansowania pracodawcy kosztów kształcenia młodocianych, określona w art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty, obejmuje ukończenie nauki zawodu lub przyuczenia zawodowego i zdanie egzaminu, zgodnie z odrębnymi przepisami. Zdaniem organu przez ukończenie nauki zawodu lub przyuczenia zawodowego należy rozumieć odbycie pełnego cyklu kształcenia, które zapewnia młodocianemu zdobycie zarówno teoretycznej, jak i praktycznej podbudowy do wykonywania pracy w danym zawodzie.

Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych, egzaminy przeprowadzane na zakończenie nauki zawodu odbywają się na następujących zasadach: 1) młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem, dokształcający się w zasadniczej szkole zawodowej zdaje egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe bezpośrednio po uzyskaniu świadectwa ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej, zgodnie z przepisami dotyczącymi warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych; 2) młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem, dokształcający się w ośrodku dokształcania i doskonalenia zawodowego lub u pracodawcy zdaje egzamin kwalifikacyjny na tytuł wykwalifikowanego robotnika, zgodnie z przepisami dotyczącymi zasad i warunków podnoszenia kwalifikacji zawodowych i wykształcenia ogólnego dorosłych; 3) młodociany zatrudniony u pracodawcy będącego rzemieślnikiem zdaje egzamin kwalifikacyjny na tytuł czeladnika przeprowadzany przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych, zgodnie z przepisami dotyczącymi egzaminów kwalifikacyjnych na tytuły czeladnika i mistrza w zawodzie – tj. ustawą z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 979 ze zm.) oraz rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 października 2005 r. w sprawie egzaminów na tytuły czeladnika i mistrza w zawodzie, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych (Dz.U. Nr 215, poz. 1820). Powyższe rozporządzenie w sposób wyczerpujący określa rodzaj przeprowadzanych egzaminów na zakończenie nauki zawodu i nie zawiera żadnej delegacji umożliwiającej modyfikacje powyższych zasad, w tym decydowanie przez pracodawcę o rodzaju zdawanego przez młodocianego egzaminu na zakończenie nauki zawodu.

Zdaniem Wójta przedstawione przez stronę porozumienie nie zabrania jej organizowania i przeprowadzania egzaminów czeladniczych, niemniej jednak nie mogą one być uznane, w świetle regulacji rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych, za egzaminy kończące naukę zawodu młodocianych pracowników u strony, bowiem nie ma ona statusu rzemieślnika. Z uwagi na fakt, że strona nie posiada statusu rzemieślnika, świadectwa czeladniczego młodocianego R.W. nie można uznać za dokument ukończenia nauki zawodu. W ocenie organu strona nie spełniła określonych w art. 70b ustawy o systemie oświaty warunków, aby otrzymać koszty dofinansowania kształcenia młodocianego pracownika.

Od powyższej decyzji odwołał się Zakład Doskonalenia Zawodowego w Ł. Centrum Kształcenia Zawodowego w P.. Strona odwołująca wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i przyznanie dofinansowania kosztów nauki zawodu młodocianego pracownika. W uzasadnieniu Zakład podał, że w tym przypadku dokształcanie młodocianych odbywało się w zasadniczej szkole zawodowej prowadzonej przez CKZ w P.. W tym modelu kształcenia praktycznego szkoła nie ma obowiązku zawierania z pracodawcą umowy o organizację przygotowania zawodowego młodocianego w formie nauki zawodu. Zdaniem odwołującego, w świetle powyższego zarzut o braku umowy ze szkołą jest bezzasadny. Ponadto strona odwołująca podniosła, iż dopełniła wszelkich starań, aby pomóc młodocianym w przystąpieniu do egzaminu. Młodociani nie złożyli deklaracji o zdawanie egzaminu w trybie rozporządzenia MEN z dnia 30 kwietnia 2007 r., lecz skorzystali z prawa przystąpienia do egzaminu czeladniczego na podstawie § 6 pkt 5 rozporządzenia MEN z dnia 12 października 2005 r. w sprawie egzaminów na tytuły czeladnika i mistrza w zawodzie, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych.

Decyzją z dnia 16 czerwca 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy wynika, że Zakład Doskonalenia Zawodowego w Ł. Centrum Kształcenia Zawodowego w P. – Oddział Terenowy zawarł z R.W. umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego odbywanego przez naukę zawodu w dniu 1 września 2004 r. Z przedłożonego przez Zakład świadectwa ukończenia szkoły zawodowej, wydanego w dniu 22 czerwca 2007 r., wynika, że R.W. dokształcał się w Zasadniczej Szkole Zawodowej Centrum Kształcenia Zawodowego w P. – Oddział Terenowy, o trzyletnim okresie nauczania, w zawodzie stolarz, którą to szkołę ukończył w roku szkolnym 2006/2007. Zgodnie z § 11 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania nauka zawodu młodocianego kończy się egzaminem, przy czym młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem, dokształcający się w zasadniczej szkole zawodowej zdaje egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe bezpośrednio po uzyskaniu świadectwa ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej, zgodnie z przepisami dotyczącymi warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych. Te przepisy, w okresie odpowiednim do rozpatrywanej sprawy, zawarte były w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 września 2004 r., zastąpionym z dniem 1 września 2007 r. przez rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. (Dz.U. Nr 83, poz. 562 ze zm.).

Kolegium stwierdziło, iż w przedmiotowej sprawie młodociany nie zdał egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe bezpośrednio po uzyskaniu świadectwa ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej, zgodnie z przepisami dotyczącymi warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych. Zdał natomiast w dniu 30 czerwca 2007 r. egzamin czeladniczy przed Komisją Egzaminacyjną Izby Rzemieślniczej w Ł., uzyskując tytuł czeladnika w zawodzie stolarz. Obowiązujące przepisy w zakresie nauki zawodu młodocianego stanowią o zdawaniu przez młodocianego egzaminu kwalifikacyjnego na tytuł czeladnika przeprowadzanego przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych, zgodnie z przepisami dotyczącymi egzaminów kwalifikacyjnych na tytuły czeladnika i mistrza w zawodzie, jednakże dotyczy to wyłącznie sytuacji, gdy młodociany zatrudniony jest u pracodawcy będącego rzemieślnikiem. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie występuje. Stosownie do § 6 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 października 2005 r. w sprawie egzaminów na tytuły czeladnika i mistrza w zawodzie, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych, do egzaminu czeladniczego izba rzemieślnicza dopuszcza osobę, która spełnia jeden z następujących warunków: 1) ukończyła naukę zawodu u rzemieślnika oraz dokształcanie teoretyczne w szkole lub w formach pozaszkolnych; 2) posiada świadectwo ukończenia gimnazjum albo ośmioletniej szkoły podstawowej oraz uzyskała umiejętności zawodowe w zawodzie, w którym zdaje egzamin, w formie pozaszkolnej; 3) posiada świadectwo ukończenia gimnazjum albo ośmioletniej szkoły podstawowej oraz co najmniej dwuletni lub trzyletni staż pracy w zawodzie, w którym zdaje egzamin, odpowiednio do okresu kształcenia w danym zawodzie przewidzianego w klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego, określonej w odrębnych przepisach; 4) posiada świadectwo ukończenia gimnazjum albo ośmioletniej szkoły podstawowej oraz co najmniej dwuletni lub trzyletni staż pracy w zawodzie, w którym zdaje egzamin, odpowiednio do okresu nauki w danym zawodzie ustalonym przez Związek Rzemiosła Polskiego, jeżeli zawód nie występuje w klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego, o której mowa w pkt 3; 5) posiada świadectwo ukończenia szkoły ponadgimnazjalnej albo dotychczasowej szkoły ponadpodstawowej, prowadzącej kształcenie zawodowe o kierunku związanym z zawodem, w którym zdaje egzamin; 6) posiada tytuł zawodowy w zawodzie wchodzącym w zakres zawodu, w którym zdaje egzamin, oraz po uzyskaniu tytułu zawodowego co najmniej półroczny staż pracy w zawodzie, w którym zdaje egzamin. Zdaniem Kolegium do osób, których przygotowanie zawodowe odbywa się przez naukę zawodu odnosi się tylko pkt 1 § 6 tego rozporządzenia, stanowiąc, że chodzi o ukończenie nauki zawodu u rzemieślnika. W myśl przepisów tego rozporządzenia ukończenie nauki zawodu u innych podmiotów nie pozwala na dopuszczenie przez izbę rzemieślniczą danej osoby do egzaminu czeladniczego. Przypadki, o których mowa w § 6 ust. 2–6 nie odnoszą się do sytuacji związanych z "ukończeniem nauki zawodu". Stanowią natomiast o dopuszczeniu przez izbę rzemieślniczą do egzaminu czeladniczego osób, które posiadają stosowne świadectwa ukończenia szkół, bądź stosowny tytuł zawodowy. Organ II instancji stwierdził, że w omawianym przypadku wnioskujący o dofinansowanie nie przedstawił stosownego dyplomu (wydanego przez komisję okręgową) potwierdzającego spełnienie warunku określonego w ust. 1 pkt 2 art. 70b tej ustawy. Dyplomu tego, w odniesieniu do ww. młodocianego – nie może zastąpić świadectwo czeladnicze wydane w trybie innych przepisów i przez inny organ. W tej sytuacji dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego nie przysługuje.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, przyznanie należnego dofinansowania w kwocie 7706,96 zł wraz z odsetkami ustawowymi do dnia zapłaty, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zdaniem strony skarżącej decyzja SKO w Piotrkowie Trybunalskim została wydana niezgodnie z obowiązującym prawem, bowiem art. 70 b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty mówi o egzaminie, zgodnym z odrębnymi przepisami. Z kolei § 11 w pkt 2 rozporządzenia RM w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania mówi już o egzaminie potwierdzającym kwalifikacje zawodowe, który w tym wypadku winien odbywać się w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych. Strona skarżąca podniosła, że młodociany ukończył przygotowanie zawodowe i otrzymał na świadectwie ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej ocenę klasyfikacyjną z tego przygotowania. Młodociani (i uczniowie zasadniczej szkoły zawodowej) nie mają natomiast obowiązku przystępowania do egzaminu przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną w celu potwierdzenia swoich kwalifikacji zawodowych, przystępują do zdawania egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe, pod warunkiem, że w odpowiednim terminie zadeklarowali wolę zdawania takiego egzaminu. Skarżący podniósł, że nie mógł, kierując się choćby dobrze pojętym interesem młodocianego, czy własnym; zmuszać go do zdawania takiego egzaminu. W rozpatrywanym przypadku młodociany nie złożył dyrektorowi ZSZ deklaracji o zamiarze przystąpienia do egzaminu zawodowego bezpośrednio po ukończeniu szkoły. Poprzez fakt ten nie pozbawił się możliwości potwierdzenia kwalifikacji w zawodzie stolarza bezpośrednio po uzyskaniu świadectwa ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej, gdyż zdał egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe, co zostało udokumentowane świadectwem czeladniczym. Zdaniem strony skarżącej, w opisanym przypadku zostały spełnione przesłanki z art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty, albowiem młodociany ukończył naukę zawodu oraz bezpośrednio po uzyskaniu świadectwa ukończenia ZSZ zdał egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wnosiło o jej oddalenie.

Rozpoznając wniesioną skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. stwierdził, iż badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji wykazało, że są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie.

W uzasadnieniu Sąd zauważył, iż dofinansowanie z budżetu państwa kosztów kształcenia młodocianych pracowników odbywa się w ramach dotacji celowej na zadania własne, co wynika z art. 70b ust. 9 ustawy o systemie oświaty. Warunkiem skutecznego ubiegania się o dofinansowanie kosztów kształcenia jest więc łączne spełnienie przez wnioskodawcę wymienionych w przepisach art. 70 b ust. 1 pkt 1 i pkt 2 oraz ust. 7 ustawy o systemie oświaty przesłanek.

Sąd uznał za zasadny postawiony w skardze zarzut błędnej wykładni przez organy administracji art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty. Nie jest bowiem do zaakceptowania interpretacja powyższego przepisu przyjęta przez organy administracji orzekające w niniejszej sprawie, że w sytuacji, gdy młodociany po ukończeniu nauki zawodu u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem nie przystąpi bezpośrednio po zakończeniu nauki do egzaminu potwierdzający kwalifikacje zawodowe, zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobów oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 83, poz. 562 ze zm.), a zda egzamin na tytuł czeladnika, zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 października 2005 r. w sprawie egzaminów na tytuły czeladnika i mistrza w zawodzie, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych, to pracodawcy nie przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia tego młodocianego. Przepis § 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych wprawdzie określa, że w sytuacji, gdy młodociany był zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem i dokształcał się w zasadniczej szkole zawodowej, zdaje egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe, bezpośrednio po uzyskaniu świadectwa ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej, zgodnie z przepisami dotyczącymi warunków i sposobów oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych, a więc stosownie do przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r.

Zdaniem Sądu, powyższe przepisy nie wyczerpują jednak katalogu przepisów odrębnych, określonych w art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty. Młodociany pracownik zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, może bowiem zdać egzamin na tytuł czeladnika zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 października 2005 r., tym bardziej, że w § 6 tego rozporządzenia ustawodawca przewidział możliwość dopuszczenia przez izbę rzemieślniczą do egzaminu czeladniczego nie tylko osobę, która ukończyła naukę zawodu u rzemieślnika, ale także osobę, która posiada świadectwo ukończenia szkoły ponadgimnazjalnej albo dotychczasowej szkoły ponadpodstawowej, prowadzącej kształcenie zawodowe o kierunku związanym z zawodem, w którym zdaje egzamin (§ 6 pkt 5 rozporządzenia).

W ocenie Sądu I instancji warunek zdania egzaminu, zgodnie z odrębnymi przepisami, wskazany w art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty, będzie spełniony także wówczas, gdy młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem zda egzamin na tytuł czeladnika. Zawarte w art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty sformułowanie "i zdał egzamin, zgodnie z odrębnymi przepisami" odnosi się do wszystkich tych odrębnych przepisów, które pozwalają młodocianemu zdać egzamin po zakończeniu nauki. Gdyby ustawodawca zakładał zdanie egzaminu przez młodocianego wyłącznie zgodnie z § 11 pkt 1–4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania, wskazałby to wprost w art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty. Skoro tego nie uczynił, to brak jest podstaw do stosowania wykładni przyjętej przez organy administracji w niniejszej sprawie.

Sąd zauważył, że skoro pracodawca niebędący rzemieślnikiem nie może zmusić młodocianego, z którym zawarł umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, do zdania egzaminu zgodnie z przepisami dotyczącymi warunków i sposobów oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych, to nie może być obciążony negatywnymi konsekwencjami czegoś, co nie jest zależne od niego. Ponadto skoro istnieje możliwość zdania egzaminu na podstawie innych przepisów, a ustawa nie precyzuje jakie konkretnie przepisy powinny mieć zastosowanie, to tym bardziej nie można interpretować, iż w tym konkretnym przypadku chodzi wyłącznie o egzamin zdany zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r.

Sąd I instancji zwrócił także uwagę, że określona w ustawie o systemie oświaty pomoc finansowa dla pracodawców zatrudniających osoby młodociane jest formą zachęty do zatrudniania takich osób oraz oznacza wyrównanie szans rynkowych tych pracodawców w konkurencji z innymi, zatrudniającymi osoby wykwalifikowane. W tej sytuacji rozbieżności w interpretacji przepisów nie powinny powodować utraty przez pracodawcę przysługującego mu prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że zmiana ustawy o systemie oświaty, polegająca na dodaniu art. 70b miała być formą zachęty dla pracodawców do zatrudniania młodocianych pracowników, zaś interpretacja przyjęta przez organ może wywołać odmienne skutki, niezgodne z wolą ustawodawcy. Dlatego też nie do zaakceptowania jest bardzo formalistyczna interpretacja przepisu ustawy o systemie oświaty, przyjęta przez organy w niniejszej sprawie, nie znajdująca zresztą oparcia nawet w literalnej wykładni art. 70b ust. 1 pkt 2. Sąd stwierdził, że skoro w niniejszej sprawie młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał egzamin na tytuł czeladnika w zawodzie stolarza z wynikiem pozytywnym, to pracodawcy przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego na podstawie art. 70b ustawy o systemie oświaty. Organ administracji decydujący o przyznaniu dofinansowania i sprawdzający zgodnie z art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty, czy młodociany pracownik zdał egzamin zgodnie z odrębnymi przepisami, nie jest uprawniony do wkraczania w kompetencje komisji egzaminacyjnej izb rzemieślniczych. Świadectwo czeladnicze, jako wyraz dopuszczenia danej osoby do egzaminu jest dla organu wiążące. Niezasadne jest więc stanowisko organu administracji, że ukończenie nauki zawodu u innych podmiotów nie pozwala na dopuszczenie przez izbę rzemieślniczą, danej osoby do egzaminu czeladniczego.

Sąd I instancji zauważył też, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim nie wynika, czy kwestionowano również w sprawie przesłankę wynikającą z art. 70b ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie oświaty. Stanowisko organu II instancji w tej kwestii ma o tyle istotne znaczenie, że strona skarżąca w odwołaniu odnosiła się do stanowiska organu I instancji przedstawionego w uzasadnieniu jego decyzji, a dotyczącego niezawarcia umowy o praktyczną naukę zawodu pomiędzy szkołą a pracodawcą. Ponadto organ I instancji w uzasadnieniu decyzji stwierdził, że w sprawie nie zostały spełnione warunki z art. 70b ustawy, co należy rozumieć, że kwestionuje spełnienie obu przesłanek określonych w art. 70b ustawy o systemie oświaty, chociaż nie wyjaśnił tego w sposób zrozumiały w uzasadnieniu decyzji. Niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności w sprawie oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy naruszało, zdaniem Sądu, podstawowe zasady postępowania.

Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty, poprzez błędną jego wykładnię, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy oraz do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a., i orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku z art. 135 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą P.p.s.a.

Ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku wystąpiło do Naczelnego Sądu Administracyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, reprezentowane przez radcę prawnego, domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i oddalenia skargi oraz przyznania kosztów postępowania. Skarga kasacyjna oparta została na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a., a zaskarżonemu wyrokowi postawiono zarzut naruszenia prawa materialnego:

– art. 70b ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 70b ust. 7 pkt 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty,

– § 11 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania,

poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, że:

– warunek zdania egzaminu, zgodnie z odrębnymi przepisami, wskazany w art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty, będzie spełniony, gdy młodociany, którego przygotowanie zawodowe odbywa się przez naukę zawodu, zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem, dokształcający się w zasadniczej szkole zawodowej, (tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie) zda egzamin na tytuł czeladnika, stosownie do przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 października 2005 r. w sprawie egzaminów na tytuły czeladnika i mistrza w zawodzie, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych (Dz. U. z 2005 r. Nr 215, poz. 1820),

– w przypadku młodocianego zatrudnionego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem, dokształcającego się w zasadniczej szkole zawodowej, przepisami odrębnymi, w rozumieniu art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty, nie będą jedynie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania, i przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych, lecz zawarte w art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty sformułowanie "i zdał egzamin zgodnie z odrębnymi przepisami" odnosi się do wszystkich odrębnych przepisów dotyczących w ogóle zdawania egzaminów zawodowych.

W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej stwierdził, iż stosownie do przepisów art. 70b ust. 1 pkt 2 i art. 70b ust. 7 pkt 3 ustawy o systemie oświaty, jednym z warunków przyznania pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, dofinansowania kosztów kształcenia, jest to, że młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z odrębnymi przepisami, przy czym wymogiem formalnym wniosku o dofinansowanie jest dołączenie do niego kopii dyplomu, świadectwa lub zaświadczenia potwierdzającego spełnienie warunku określonego w art. 70b ust. 1 pkt 2 ww. ustawy.

W przedmiotowej sprawie młodociany, którego przygotowanie zawodowe odbywało się przez naukę zawodu, zatrudniony był u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem i dokształcał się w zasadniczej szkole zawodowej, a zatem winien zakończyć naukę zawodu zdaniem egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. i otrzymać dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe, wydany przez komisję okręgową, którego kopię pracodawca winien dołączyć do wniosku o przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego. Młodociany nie zdał jednak takiego egzaminu, a zatem i pracodawca nie dołączył do wniosku o dofinansowanie wymaganego dyplomu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe. Młodociany przystąpił natomiast do egzaminu czeladniczego i uzyskał świadectwo czeladnicze, którego kopię pracodawca dołączył do wniosku o dofinansowanie kosztów kształcenia.

Zdaniem kasatora przepisy § 11 rozporządzenia w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania stanowią o zdawaniu przez młodocianego egzaminu kwalifikacyjnego na tytuł czeladnika, przeprowadzanego przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych, zgodnie z przepisami dotyczącymi egzaminów kwalifikacyjnych na tytuły czeladnika i mistrza w zawodzie, jednakże dotyczy to wyłącznie sytuacji, gdy młodociany zatrudniony jest u pracodawcy będącego rzemieślnikiem (§ 11 ust. 4 tego rozporządzenia). Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie występuje. Do młodocianych, których przygotowanie zawodowe odbywa się przez naukę zawodu odnosi się tylko § 6 pkt 1 rozporządzenia w sprawie egzaminów na tytuły czeladnika, stanowiąc, że chodzi o osobę, która ukończyła naukę zawodu u rzemieślnika oraz dokształcanie teoretyczne. Przepis ten koresponduje z § 11 ust. 4 rozporządzenia z dnia 28 maja 1996 r. W myśl przepisów rozporządzenia w sprawie egzaminów na tytuły czeladnika, ukończenie nauki zawodu u podmiotów niebędących rzemieślnikami nie pozwala na dopuszczenie przez izbę rzemieślniczą młodocianego do egzaminu czeladniczego. Przypadki, o których mowa w § 6 pkt 2–6 tego rozporządzenia nie odnoszą się do sytuacji związanych z ukończeniem nauki zawodu. Nauka zawodu młodocianego u pracodawcy niebędacego rzemieślnikiem kończy się egzaminem, o którym mowa w § 11 ust. 2 i 3 rozporządzenia w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Dodać należy, że zgodnie z art. 3 ust. 6 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2002 r. Nr 112, poz. 979 ze zm.), izba rzemieślnicza lub z jej upoważnienia cech, właściwe ze względu na siedzibę rzemieślnika, sprawują nadzór nad przebiegiem przygotowania zawodowego pracowników młodocianych tylko w rzemiośle, a zatem tylko u pracodawców będących rzemieślnikami, przy czym pracodawca będący rzemieślnikiem ma obowiązek zawiadomić izbę rzemieślniczą właściwą ze względu na siedzibę rzemieślnika o zawarciu z młodocianym umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego.

Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł., że wystarczy zdać jakikolwiek egzamin, nie znajduje uzasadnienia w przywołanych przepisach dotyczących zatrudniania młodocianych zawartych w Kodeksie pracy i wydanym na podstawie tej ustawy rozporządzeniu w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania, bowiem tylko zdanie egzaminu przewidzianego w tym rozporządzeniu kończy naukę zawodu i uprawnia do uzyskania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego. Gdyby ustawodawca zamierzał wprowadzić regulację pozwalającą na wybór egzaminu kończącego naukę zawodu, to niewątpliwie by to uczynił. Natomiast przepisy powyższe ściśle określają sam proces kształcenia, jak i zdawanie egzaminu, a zatem nie można przyjąć, że zdanie jakiegokolwiek egzaminu przez młodocianego uprawnia pracodawcę do dofinansowania kosztów kształcenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zaś sformułowane w niej zarzuty błędnej wykładni przepisów prawa materialnego Sąd odwoławczy uznał za niezasadne. Wskazany jako błędnie zinterpretowany przepis art. 70b ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572) przewiduje dla pracodawców, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego dofinansowanie kosztów kształcenia jeżeli pracodawca lub osoba prowadząca zakład w jego imieniu albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada wymagane kwalifikacje do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych oraz jeżeli młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał egzamin zgodnie z odrębnymi przepisami. W myśl art. 70b ust. 7 pkt 3 tej ustawy dofinansowanie przyznawane jest na wniosek pracodawcy złożony w terminie 3 miesięcy od ukończenia przez młodocianego nauki zawodu lub przyuczenia do wykonywania określonej pracy, a do wniosku należy dołączyć m.in. kopie dyplomu, świadectwa lub zaświadczenia potwierdzającego spełnienie warunku określonego w ust. 1 pkt 2. Przepisy § 11 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (zw. dalej rozporządzeniem z 1996 r.) regulują kwestie ukończenia nauki (ust. 1). Młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem zdaje egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe bezpośrednio po uzyskaniu świadectwa ukończenia szkoły, zgodnie z przepisami dotyczącymi warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (ust. 2). Młodociany zatrudniony u rzemieślnika zdaje egzamin kwalifikacyjny na tytuł czeladnika przeprowadzany przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych, zgodnie z przepisami dotyczącymi egzaminów na tytuły czeladnika i mistrza w zawodzie.

Powstały w niniejszej sprawie spór o wykładnię art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty odnosi się do tego jak należy rozumieć użyte w tym przepisie pojęcie zdania egzaminu "zgodnie z odrębnymi przepisami". Kolegium uważa, że przepisami odrębnymi w rozumieniu powyższego przepisu są przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. i związane z nimi te, o których mowa w § 11 ust. 2 i 4. W ocenie kasatora młodociany zatrudniony przez pracodawcę niebędącego rzemieślnikiem może ukończyć naukę zawodu tylko egzaminem złożonym na podstawie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (Dz.U. Nr 83, poz. 562 ze zm. – zw. dalej rozporządzeniem MEN z 2007 r.), natomiast naukę młodocianego zatrudnionego u rzemieślnika kończy egzamin zdany w trybie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 października 2005 r. w sprawie egzaminów na tytuły czeladnika i mistrza w zawodzie przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych (Dz.U. Nr 215, poz. 1820 – zw. dalej rozporządzeniem MEN z 2005 r.). Tylko świadectwa i dyplomy uzyskane w trybie wymienionych wyżej przepisów uprawniają pracodawców do otrzymania dofinansowania kosztów kształcenia.

Powyższe stanowisko należy uznać za błędne, zaś przypisany Sądowi I instancji zarzut pominięcia przepisu § 11 rozporządzenia z 1996 r. jako niezasadny.

Trafnie Wojewódzki Sąd Administracyjny odniósł się do literalnego brzmienia art. 70b ust. 1 pkt 2, które pozwala przyjąć, iż zawarte w tym przepisie sformułowanie "i zdał egzamin zgodnie z odrębnymi przepisami" odnosi się do wszystkich odrębnych przepisów, według których młodociany może zdać egzamin po ukończeniu nauki. Zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny odwołał się do wykładni celowościowej zwracając uwagę na to, że wprowadzenie przepisu art. 70b do ustawy o systemie oświaty nowelą z dnia 20 kwietnia 2004 r. (Dz.U. Nr 145, poz. 1532) miało na celu umożliwienie młodocianym naukę zawodu, zaś dla pracodawców stanowiło formę zachęty do zatrudniania takich osób. Celem dofinansowania było wyrównanie szans pracodawców zatrudniających młodocianych w konkurencji z podmiotami zatrudniającymi pracowników wykwalifikowanych.

Na aprobatę zasługuje także odniesienie się przez Sąd I instancji do uzasadnienia projektu rządowego noweli, z którego wynika, iż wprowadzając dofinansowanie pracodawców zastąpiono dotychczasową tzw. ulgę uczniowską, jako bardziej efektywny sposób promowania młodocianych pracowników przy jednoczesnym stosowaniu instrumentu zachęcającego pracodawców do zatrudniania tej kategorii pracowników.

Powyższą argumentację Sąd wsparł powołaniem się na przepis art. 70 ust. 1 Konstytucji RP, zapewniający młodym ludziom prawo do nauki, a także konieczność interpretowania przepisów w zgodzie z wolą ustawodawcy. Formalistyczna wykładnia przepisu ustawy o systemie oświaty, ograniczająca możliwość uzyskania rekompensaty przez pracodawcę w zależności od rodzaju zdanego egzaminu prowadziłaby do skutków niezgodnych z wolą ustawodawcy. Podkreślenia wymaga to, że dofinansowanie przyznawane jest po spełnieniu określonych warunków przez pracodawcę oraz młodocianego. Pracodawca ma jedynie wpływ na spełnienie warunku określonego w art. 70b ust. 1 pkt 1, natomiast ograniczony wpływ ma na to jaki egzamin zda młodociany.

Wybór rodzaju egzaminu spośród dopuszczonych przez prawo decydowałby o tym, czy pracodawca otrzyma rekompensatę, czy też będzie jej pozbawiony. Z art. 32 ust. 1 Konstytucji wypływa obowiązek równego traktowania przez władze publiczne i zakaz dyskryminacji z jakichkolwiek przyczyn. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego przyjęto, iż zasada ta nakazuje, aby wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu były traktowane równo tzn. bez różnicowań zarówno faworyzujących, jak i dyskryminujących (m.in. wyrok TK z 4 stycznia 2000 r. K 18/99). Interpretacja przyjęta przez organy godziłaby w konstytucyjną zasadę równości stawiając w gorszej pozycji tych pracodawców, których młodociani pracownicy wybrali zdanie egzaminu czeladniczego.

Z uwagi na to, iż zdanie takiego egzaminu dopuszczają przepisy prawa, jako warunek uzyskania kwalifikacji w zawodach za nieracjonalne należałoby uznać pozbawienie dofinansowania pracodawcy, który wyszkolił młodocianego, nie miał natomiast wpływu na wybór przez niego rodzaju zdawanego egzaminu. Istotnym jest zatem w świetle art. 70b ust. 1 pkt 2, aby egzamin ten został złożony z wynikiem pozytywnym zgodnie z odrębnymi przepisami.

Przy stosowaniu przepisu § 11 ust. 2 i 4 rozporządzenia z 1996 r. należy także mieć na uwadze to, iż akt ten został wydany na podstawie art. 191 § 3 i 195 § 2 Kodeksu pracy. Nadto zauważyć należy, iż omawiany przepis art. 70b ust. 1 wprowadzony został dopiero w 2004 r. Przy wzajemnej zależności powyższych norm należy mieć na uwadze zasadę prymatu normy ustawowej późniejszej nad przepisem wykonawczym. Skoro więc ustawodawca w art. 70b ust. 1 pkt 2 powołał się na przepisy odrębne nie stawiając żadnych ograniczeń to uwzględniając wcześniejsze wywody należy przez to rozumieć zarówno przepisy rozporządzenia MEN z 12 października 2005 r., z 30 kwietnia 2007 r. jak również rozporządzenia z 1996 r. z uwzględnieniem późniejszej regulacji ustawowej.

Jeżeli młodociany ukończy naukę zawodu złożeniem egzaminu na podstawie któregokolwiek z powołanych rozporządzeń spełniony zostanie warunek do uzyskania przez pracodawcę dofinansowania, o którym mowa w art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty.

Z powyższych względów nie można było uznać za zasadne zarzucanych Sądowi I instancji błędów interpretacyjnych, czy też błędów w zakresie stosowania prawa. Z tych względów na podstawie art. 184 ustawy P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.