Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3935/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury~Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 9o ust. 11 w zw. z art. 9s ust. 3 i 5, art. 9y ust. 1, art. 9ad ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 1297
law: Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym - tekst jedn.
article: art. 128 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska sędzia NSA Rafał Stasikowski sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Protokolant asystent sędziego Łukasz Sielanko po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Inwestycji i Rozwoju od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 2508/17 w sprawie ze skargi PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Inwestycji i Rozwoju na rzecz PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. z siedzibą w W. kwotę 1800 (tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 31 stycznia 2018r. sygn. akt IV SA/Wa 2508/17, po rozpoznaniu sprawy ze skargi PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lipca 2017r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania w pkt 1. uchylił zaskarżoną decyzję; w pkt 2. zasądził od Ministra Inwestycji i Rozwoju na rzecz skarżącego PKP Polskie Linie Kolejowe S.A z siedzibą w W. kwotę 4.025,00 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:

Decyzją Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2013r. znak [...], ustalono lokalizację pod budowę i przebudowę linii kolejowej nr [...] od km 10,560 do km 23,293 wraz z budową i przebudową infrastruktury drogowej oraz obiektów służących ochronie środowiska w związku z modernizacją linii kolejowej W. – L. etap [...] - odcinek W. – S., na terenie powiatu p., w mieście P., mieście P. oraz na terenie miasta i gminy B. Zgodnie z ww. decyzją pod inwestycję została przeznaczona m.in. działka położona w B. nr [...]/8 o powierzchni 0,0031ha z obrębu [...] B. - Miasto (pkt 15 tabeli zawartej w decyzji). Działka nr [...]/8 została wydzielona z działki nr [...]/4 o powierzchni 0,1095ha. Działka pozostała z tegoż wydzielania to działka nr [...]/9 o powierzchni 0,1064ha. Jako dotychczasowych właścicieli działki [...]/6 wskazano W. i W. C. Powyższa decyzja Wojewody Mazowieckiego stała się ostateczna w dniu 19 czerwca 2013r.

Pismem z dnia 13 kwietnia 2015r. M. G. wystąpił z wnioskiem do Wojewody Mazowieckiego o wydanie decyzji w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomości przejęte ww. decyzją lokalizacyjną.

Decyzją z dnia [...] maja 2016r. Wojewoda M. orzekł o ustaleniu odszkodowania w wysokości 13.581,00zł na rzecz M. G., za przejętą z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa w użytkowanie wieczyste PKP Polskich Linii Kolejowych S.A. nieruchomość położoną w B., w obrębie [...] B.-Miasto, oznaczoną jako działka nr [...]/8 o powierzchni 0,0031ha, przeznaczoną pod budowę i przebudowę linii kolejowej nr [...] od km 10,560 do km 23,293, wraz z budową i przebudową infrastruktury drogowej oraz obiektów służących ochronie środowiska w związku z modernizacją linii kolejowej W. – L. etap [...] - odcinek W. – S., na terenie powiatu p., w mieście P., mieście P. oraz na terenie miasta i gminy B., a także zobowiązał PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. w W. do jednorazowej wypłaty odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o odszkodowaniu stanie się ostateczna. W uzasadnieniu Wojewoda wskazał w szczególności, że grunt działki nr [...]/8 o powierzchni 0,0031ha przeszedł z mocy prawa na własność Skarbu Państwa w użytkowanie wieczyste PKP Polskich Linii Kolejowych S.A. z siedzibą w W. z dniem, w którym decyzja Wojewody Mazowieckiego ustalająca lokalizację linii kolejowej stała się ostateczna, tj. z dniem 19 czerwca 2013r. Działka nr [...]/8 została wydzielona z działki nr [...]/4 o powierzchni 0,1095ha, uregulowanej w księdze wieczystej [...]. W dacie wydania decyzji lokalizacyjnej właścicielami działki nr [...]/4 byli W. C. i M. C. Umowy zamiany, zawartą w formie aktu notarialnego z dnia [...] listopada 2013r., Rep. [...] M. G. nabył odpłatnie własność działki nr [...]/4 od W. C. i M. C. Organ wskazał, iż w chwili nabycia działka nr [...]/4 nie była obciążona żadnymi prawami ograniczonymi, ani hipoteką. Umowa ta nie została wyeliminowana z obrotu prawnego, a jej skuteczność i ważność nie została podważona. Organ I instancji przyjął zatem, że wywołuje skutki w niej określone, które zostały potwierdzone wpisem do księgi wieczystej [...]. Podkreślił, iż M. G. przed wydaniem niniejszej decyzji, uzyskał status dotychczasowego właściciela nieruchomości objętej decyzją Wojewody Mazowieckiego o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej z dnia [...] kwietnia 2013r., Nr [...], któremu przysługuje odszkodowanie z tytułu jej wywłaszczenia.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. w W. zarzucając nieprawidłowe określenie podmiotu uprawnionego do otrzymania odszkodowania.

Minister Infrastruktury i Budownictwa decyzją z dnia [...] lipca 2017r. znak: [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego nr [...] z dnia [...] maja 2016r. Wyjaśnił, że jeśli chodzi o wysokość ustalonego odszkodowania, to podstawę do tego stanowił operat szacunkowy sporządzony w dniu 10 października 2015r. przez rzeczoznawcę majątkowego T. S. W dniu 27 marca 2017r. została potwierdzona aktualność operatu szacunkowego. Natomiast jeśli chodzi o podmiot, na którego rzecz należy wypłacić odszkodowanie organ wskazał, że odszkodowanie nie jest ściśle związane wyłącznie z osobą, która była właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości na dzień uostatecznienia się decyzji lokalizacyjnej. W przypadku zbycia nieruchomości po dacie wydania decyzji lokalizacyjnej i wywołanego nią skutku w postaci utraty prawa własności nieruchomości należy uznać, że wobec braku przeniesienia praw własności, które nie przysługiwało już zbywcy, doszło do zbycia roszczenia odszkodowawczego, stanowiącego substytut przedmiotu zbycia. Za interpretacją taką przemawia instytucja rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych oraz inne domniemania dotyczące ksiąg wieczystych, a także konstytucyjna zasada ochrony własności. Skoro zatem w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości, jako właściciel wpisany jest M. G., to właśnie na rzecz tego podmiotu powinno zostać ustalone odszkodowanie (vide: wyrok NSA z dnia 25 marca 2014r. sygn. akt I OSK 2090/12, https://orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Z powyższą decyzją Ministra Infrastruktury i Budownictwa nie zgodziła się PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. w W. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżonej decyzji zarzuciła m.in. naruszenie art. 9y ust. 1 ustawy z dnia 28 marca 2003r. o transporcie kolejowym (Dz.U. z 2015r. poz. 1297 ze zm.), dalej w uzasadnieniu przywoływanej jako "u.t.k.", polegające na przyjęciu, że uprawnionym do odszkodowania jest podmiot inny aniżeli ten, któremu przysługiwało prawo rzeczowe do wywłaszczonej nieruchomości, w dniu kiedy decyzja lokalizacyjna stała się ostateczna, oraz art. 2. art. 5 ustawy z 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2017r. poz. 1007 ze zm.), dalej w uzasadnieniu przywoływanej jako "u.k.w.h.", polegające na jego zastosowaniu w sytuacji gdy brak było ku temu podstaw, albowiem nie zachodziła niezgodność pomiędzy stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej nr [...], a rzeczywistym stanem prawnym.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury i Budownictwa wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił wniesioną skargę. Sąd podkreślił, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w razie zbycia części nieruchomości powstałej na skutek podziału dokonanego ostateczną decyzją o lokalizacji linii kolejowej odszkodowanie za cześć tej nieruchomości przeznaczonej pod inwestycję przysługuje osobie, która była właścicielem nieruchomości w dniu, kiedy decyzja lokalizacyjna stała się ostateczna, czy też nabywcy pozostałej części nieruchomości. Sąd zaznaczył ponadto, że w realiach niniejszej sprawy, pomimo niezgodności w chwili dokonywania czynności zamiany, a więc w dniu 18 listopada 2013r., danych z ewidencji gruntów ujawnionych w księdze wieczystej (dział I O) ze stanem geodezyjnym powstałym z dniem 19 czerwca 2013r., przedmiotem umowy zamiany była w istocie nieruchomość gruntowa stanowiąca działkę nr [...]/9 o powierzchni 0,1064ha, a zatem nieruchomość pozostała z działki nr [...]/4, po przeznaczeniu pod budowę linii kolejowej działki nr [...]/8. Sąd podkreślił, że aktualny stan księgi wieczystej [...] potwierdza ten wniosek, bowiem w księdze tej ujawniona jest działka nr [...]/9 o powierzchni 0,1064ha. Podobnie jak i stan księgi wieczystej [...], urządzonej dla nieruchomości będącej w użytkowaniu wieczystym PKP PLK, gdzie ujawniono m.in. działkę nr [...]/8 o powierzchni 0,0031ha. Sąd I instancji wskazał również, że stan przedmiotowych ksiąg wieczystych na dzień orzekania o odszkodowaniu nie został w pełni uwzględniony przez Ministra.

Następnie Sąd I instancji wyjaśnił konieczność zaakcentowania powyższego zagadnienia i wskazał, że w razie przyjęcia, iż M. G. mocą umowy zamiany z dnia 18 listopada 2013r. stał się właścicielem również działki [...]/8 o powierzchni 0,0031ha, przejętej wcześniej na rzecz Skarbu Państwa pod budowę linii kolejowej na mocy decyzji lokalizacyjnej z dnia 30 kwietnia 2013r., orzekanie o odszkodowaniu za utratę własności tej nieruchomości na rzecz wspominanej strony byłoby bezprzedmiotowe. Sąd stwierdził jednocześnie, że powyższa kwestia nie została przez ustawodawcę uregulowana, ale mając na uwadze m.in. treść i funkcję art. 9o ust. 11 w związku z art. 9s ust. 3 i 5 u.t.k. należy przyjąć, że dalszy obrót przez byłych właścicieli częściami nieruchomości przejętymi przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego na mocy ostatecznej decyzji lokalizacyjnej nie wywiera skutków prawnych.

Odnosząc się do kwestii przyznania odszkodowania Sąd I instancji odwołał się do art. 9y ust. 1 u.t.k. oraz przedstawił pojęcie dotychczasowego właściciela. Wskazał, że w realiach przedmiotowej sprawy bezspornym jest, że dotychczasowymi właścicielami byli W. C. i M. C., a nie M. G. Sąd odwołał się również do wykładni systemowej tj. art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2016r. poz. 2147 ze zm.), dalej przywoływanej w uzasadnieniu jako "u.g.n.", w związku z art. 9ad ust. 1 u.t.k. i wyjaśnił, że rekompensata z tytułu przymusowej utraty własności należy się temu, kto utracił własność na cele publiczne. Mając na uwadze powyższe Sąd I instancji stwierdził, że w przedmiotowej sprawie to W. C. i M. C. utracili własność części nieruchomości, a nie M. G.

Następnie Sąd I instancji wskazał, że bezzasadnie organ odwoławczy odwołał się do wyroku NSA z dnia 25 marca 2014r. sygn. akt I OSK 2090/12, ponieważ orzeczenie to dotyczyło innego zagadnienia prawnego, a mianowicie pozycji nabywcy udziału w spadku po byłym właścicielu. Sąd podkreślił, że w przedmiotowej sprawie brak jest w umowie zamiany jednoznacznego postanowienia, które mogłoby być uznane za przeniesienie przez W. C. i M. C. na rzecz M. G. roszczeń odszkodowawczych z tytułu utraty części nieruchomości na mocy decyzji lokalizacyjnej. Sąd wskazał ponadto, że z treści aktu wynika, że strony nie miały nawet świadomości tego, że cześć nieruchomości o powierzchni 0,0031ha stanowiła już własność Skarbu Państwa.

Sąd I instancji za zbyt daleko idące uznał żądanie stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, a tymczasem M. G. był od początku postępowania stroną w sprawie. Przyznanie odszkodowania na jego rzecz było jedynie skutkiem zwykłego naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędną ich wykładnię, a nie nałożenia obowiązku lub przyznania uprawnienia podmiotowi, który nie był nigdy stroną. Sąd wskazał, że samo roszczenie o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość może być przedmiotem obrotu, a zatem nie zawsze podmiotem uprawnionym do odszkodowania za wywłaszczoną w realiach danej sprawy musi być "dotychczasowy właściciel". Możliwość przeniesienia roszczenia odszkodowawczego przesądziła również o tym, że Sąd nie zdecydował się na zastosowanie art. 135 P.p.s.a. i uchylenie również decyzji Wojewody. Mając na uwadze zasadę szybkości postępowania (art. 12 K.p.a.) Sąd wskazał, że organ odwoławczy powinien podjąć w pierwszej kolejności działania zmierzające do uzyskania ewentualnego zgodnego pisemnego stanowiska W. C. i M. C. oraz M. G. co do tego, komu należy przyznać odszkodowanie. W razie złożenia takiego oświadczenia wskazującego na przeniesienie przedmiotowego roszczenia odszkodowawczego na M. G. możliwe będzie ponowne utrzymanie w mocy decyzji Wojewody. Natomiast jeżeli wskazane działania organu nie przyniosą powyższego skutku konieczne będzie uchylenie przez Ministra decyzji organu I instancji oraz przeprowadzenie ponownego postępowania również z udziałem W. i M. C. Sąd podkreślił, że stroną w takim postępowaniu winien być również M. G., tym bardziej, że jego dotychczasowa postawa zdaje się wskazywać, że uznaje się on za uprawnionego do otrzymania przedmiotowego odszkodowania.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł Minister Inwestycji i Rozwoju, zaskarżając go w całości i zarzucając:

- na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a., naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w związku z art. 9y ust. 1 u.t.k., przez uznanie, że uprawnioną do otrzymania odszkodowania jest wyłącznie osoba będąca właścicielem nieruchomości w dniu uostatecznienia się decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej.

Mając na uwadze powyższe skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Ponadto wniesiono o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. z siedzibą w W. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Zakres sądowej kontroli instancyjnej jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku sądu I instancji. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek.

W badanej skardze kasacyjnej postawiony został wyłącznie zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 9y ust. 1 u.t.k., przez uznanie, że uprawnioną do otrzymania odszkodowania, o którym mowa w owej przepisie, jest wyłącznie osoba będąca właścicielem nieruchomości w dniu uostatecznienia się decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej. W takiej sytuacji przypomnieć należy, że naruszenie prawa materialnego może przybrać postać błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.). Stawiając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, oraz podać jak w ocenie skarżącego kasacyjnie przepis ów powinien być rozumiany, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. Błędna wykładnia prawa materialnego może polegać na nieprawidłowym odczytaniu normy prawnej wyrażonej w przepisie, mylnym zrozumieniu jego treści lub znaczenia prawnego, bądź też na niezrozumieniu intencji ustawodawcy (vide: wyrok NSA z dnia 13 września 2005r. sygn. akt II OSK 16/05; wyrok NSA z dnia 23 lutego 2005r. sygn. akt OSK 539/04; wyrok NSA z dnia 2 lutego 2005r. sygn. akt OSK 1026/04, http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Skuteczność tak podniesionego zarzutu należy oceniać w oderwaniu od ustaleń faktycznych, a jedynie w odniesieniu do bezspornych okoliczności faktycznych sprawy i uzasadnienia (vide: J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2011, uwaga 3 do art. 174). Z kolei naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej albo że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie "podciągnięto" pod hipotezę określonej normy prawnej (vide: postanowienie SN z dnia 15 października 2001r. sygn. akt I CKN 102/99, LexPolonica nr 383196). Uzasadnieniem takiego zarzutu powinno być wyjaśnienie, dlaczego przepis przyjęty za podstawę prawną nie ma związku z ustalonym stanem faktycznym i jaki przepis sąd powinien zastosować (vide: wyrok NSA z dnia 14 października 2005r. sygn. akt I FSK 107/05, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Nadto nie ma możliwości skutecznego powoływania się na zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego w sytuacji, gdy nie zakwestionowano równocześnie ustaleń stanu faktycznego, na których oparto zaskarżone rozstrzygnięcie, bowiem błędne zastosowanie (niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też dowiedzenia ich wadliwości (vide: wyrok NSA z dnia 5 września 2014r. sygn. akt I OSK 1119/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Powyższych wymagań nie spełnia zarzut kasacyjny postawiony w niniejszej sprawie, który nie wskazuje postaci naruszenia prawa materialnego, a więc nie podaje czy naruszenie art. 9y ust. 1 u.t.k. to następstwo wadliwej jego wykładni, czy też niewłaściwego zastosowania. Powyższa nieumiejętność w formułowaniu zarzutu kasacyjnego ma natomiast kluczowe znaczenie dla zakresu kontroli jaką winien przeprowadzić Naczelny Sąd Administracyjny. Nie ulega wątpliwości, iż ze względu na ograniczenia wynikające chociażby z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich bądź w inny sposób korygować. To do autora skargi kasacyjnej należy podanie nie tylko konkretnych przepisów prawa, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji, ale i przytoczenie wskazanej przez prawo formy ich naruszenia oraz precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegała ich błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie. Uzasadnienie skargi kasacyjnej winno natomiast przedstawiać argumenty mające na celu wskazanie słuszności podstaw kasacyjnych. Systemowe odczytanie art. 176 i art. 183 P.p.s.a. prowadzi bowiem do konkluzji, że nie jest możliwe rozpoznanie merytorycznie zarzutów skargi kasacyjnej, które zostały wadliwie skonstruowane.

Odnosząc się jednak do skargi kasacyjnej w takim zakresie, który w sposób nie budzący wątpliwości wynika z treści postawionego zarzutu kasacyjnego należy wskazać, iż przepis art. 9y ust. 1 u.t.k. stanowi, iż za nieruchomości oraz ograniczone prawa rzeczowe do nieruchomości, o których mowa w art. 9s ust. 3 i 3a oraz art. 9x ust. 4 tejże ustawy, od podmiotu, na rzecz którego wydawana jest decyzja o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej, przysługuje odszkodowanie dotychczasowym właścicielom lub użytkownikom wieczystym nieruchomości, a także osobom, którym przysługują ograniczone prawa rzeczowe do nieruchomości. Sąd I instancji trafnie zakreślił pole sporu wskazując, iż kontrowersja w niniejszej sprawie sprowadzała się do udzielenia odpowiedzi na pytanie o to komu winno być przyznane odszkodowanie za nieruchomość objętą decyzją o lokalizacji linii kolejowej; podmiotowi mającemu tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości, o którym mowa w tym przepisie, w dniu wydania decyzji lokalizacyjnej, czy też jego następcy prawnemu. Odpowiedzi na to pytanie dostarcza treść powyższej regulacji, w której dla wskazania osoby uprawnionej do odszkodowania ustawodawca użył określenia "dotychczasowy" w odniesieniu do wywłaszczonego właściciela, użytkownika wieczystego czy też osoby, której przysługiwało ograniczone prawo do nieruchomości.

Nie ulega wątpliwości, iż natura prawna odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nie jest pojmowana jednolicie (vide: T.Woś, Wywłaszczenie nieruchomości i ich zwrot, LexisNexis, wydanie 5, s. 281 i nast.). W okolicznościach badanej sprawy wystarczająca winna pozostawać konstatacja, iż odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie przestaje mieć cywilnoprawnego charakteru rekompensaty za utracone prawo do nieruchomości (wyrządzoną szkodę), z tym jednak, że ustalenie tego odszkodowania odbywa się na drodze postępowania administracyjnego w oparciu o zasady ogólne wywłaszczenia nieruchomości określone w przepisach w u.g.n., oraz w przepisach ustaw szczególnych, regulujących kwestie wywłaszczenia nieruchomości dla realizacji specyficznych celów publicznych, jak chociażby w przepisach u.t.k. (vide: postanowienie SN z dnia 22 kwietnia 1998r. sygn. akt I CKN 1000/97, OSNC 1999/1/6; wyrok TK z dnia 10 lipca 2000r. sygn. akt SK 12/99, OTK 2000/5/143; wyrok NSA z dnia 15 czerwca 1993r. sygn. akt IV SA 1667/92, ONSA 1993/4/15).

W takiej sytuacji Sąd I instancji dokonując wykładni art. 9y ust. 1 u.t.k. trafnie wskazał na kontekst systemowy poprzez odwołanie się do treści art. 128 ust. 1 u.g.n. Przepis ten mówi o odszkodowaniu "na rzecz osoby wywłaszczonej". Regulacja ta wyrażnie wskazuje, że uprawnienie do odszkodowania przysługuje tej osoby, która została wywłaszczona, a więc której odjęto prawo do nieruchomości wskutek dokonanego wywłaszczenia. Jeszcze wyraźniej na osobę tą wskazuje art. 9y ust. 1 u.t.k. poprzez posłużenie się pojęciem "dotychczasowego" właściciela, użytkownika wieczystego lub osoby której przysługiwało ograniczone prawo rzeczowe do nieruchomości. "Dotychczasowy" to ten, który miał powyższy tytuł do nieruchomości do momentu jej wywłaszczenia. To w jego majątku powstała szkoda wywołana utratą określonego prawa do nieruchomości i to właśnie ta szkoda winna zostać naprawiona wskutek przyznania słusznego odszkodowania, o którym mowa w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. Na gruncie art. 9y ust. 1 u.t.k. to osoba mającą tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości w momencie jej wywłaszczenia jest uprawniona do słusznego odszkodowania.

Wypada także zwrócić uwagę, iż norma prawna łudząco podobna do tej zawartej w art. 9y ust. 1 u.t.k., wynika z art. 12 ust. 4f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz.U z 2018r. poz. 1474 ze zm.). Przepis ten wskazuje, iż odszkodowanie za pozbawienie praw do nieruchomości przejętych pod budowę dróg publicznych przysługuje dotychczasowym właścicielom, użytkownikom wieczystym oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe. Na gruncie powyższej regulacji Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, iż odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości należy się wyłącznie tym osobom, którym przysługiwało do niej prawo rzeczowe w dniu, kiedy decyzja o ustaleniu lokalizacji drogi stała się ostateczna (vide: wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2015r. sygn. akt I OSK 2843/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Pogląd ten uznać należy za aktualny także na gruncie art. 9y ust. 1 u.t.k.

Odnosząc się do treści zarzutu kasacyjnego należy dodatkowo wskazać, iż został on sformułowany w oderwaniu od okoliczności niniejszej sprawy. Wbrew treści zarzutu kasacyjnego przepis art. 9y ust. 1 u.t.k. nie wyklucza, że podmiotem uprawnionym do otrzymania odszkodowania będzie także następca prawny osoby będącej właścicielem nieruchomości w dniu uostatecznienia się decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej. Powyższe nie oznacza jednak naruszenia ww. normy w okolicznościach badanej sprawy. Trafnie wskazuje Sąd I instancji, iż M. G. na mocy umowy zamiany z dnia 18 listopada 2013r. stał się wyłącznie właścicielem działki nr [...]/9 o powierzchni 0,1064ha, powstałej po podziale działki nr [...]/4 i wydzieleniu działki nr [...]/8. Ta ostatnia działka w dniu 19 czerwca 2013r. z mocy prawa stała się bowiem własnością Skarbu Państwa, a tym samym w dniu 18 listopada 2013r. jej poprzedni właściciele - zgodnie z zasadą nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet - nie mogli przekazać praw do niej M. G. Powyższa konstatacja Sądu I instancji wyprowadzona z analizy ustalonych w sprawie okoliczności nie została zakwestionowana w skardze kasacyjnej. Ta bowiem - o czym już była mowa - zawiera wyłącznie zarzut naruszenia prawa materialnego.

Nie budzi także wątpliwości, iż w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest ustaleń wskazujących, iż doszło pomiędzy stronami umowy zamiany z dnia 18 listopada 2013r. do przekazania M. G. roszczenia wywłaszczonych o ustalenie i wypłatę odszkodowania. Nie można wykluczyć - na co trafnie wskazuje Sąd I instancji - iż strony tej umowy nie były świadome, że przedmiotem zamiany nie jest cała działka nr [...]/4 lecz jedynie ta jej część, która nie została zajęta pod budowę i przebudowę linii kolejowej decyzją lokalizacyjną z dnia 30 kwietnia 2013r. i stanowiła już własność Skarbu Państwa. To mogłoby tłumaczyć nie tylko zakres przedmiotowy owej umowy ale także jej milczenie na temat przeniesienia na nabywcę roszczenia o wypłatę odszkodowania za wywłaszczona nieruchomość. Niezależnie jednak od powyższych uwag należy potwierdzić stanowisko prezentowane w zaskarżonym wyroku, iż przekazanie roszczenia o ustalenie i wypłatę odszkodowania nie następuje automatycznie w związku ze zbyciem nieruchomości, a tym samym z pominięciem woli stron umowy. Powyższą sytuację należy odróżnić od sukcesji generalnej, w której odszkodowanie należne podmiotowi wywłaszczonemu wchodzi pod tytułem ogólnym do majątku następcy prawnego (vide: wyrok NSA z dnia 25 marca 2014r. sygn. akt I OSK 2090/12, https://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Tym samym powoływanie się w skardze kasacyjnej na powyższe rozstrzygnięcie następuje w oderwaniu od okoliczności faktycznych niniejszej sprawy.

Z pominięciem okoliczności sprawy podniesione zostały także argumenty bazujące na przepisach ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2019 poz. 2204 ze zm.). Zasadniczym celem regulacji owej ustawy jest ochrona zaufania uczestników obrotu do rejestru publicznego. Przepisy art. 3 ust. 1, art. 5 i art. 10 tejże ustawy chronią uzasadnione zaufanie do informacji ujawnionych w księdze wieczystej, które przejawia osoba dokonująca czynności prawnej odnośnie prawa wpisanego w tej księdze. Z tego punktu widzenia regulacje te mogłyby co najwyżej stanowić kanwę dla roszczeń nabywcy w stosunku do jego kontrahentów, to jednak nie jest przedmiotem badanej sprawy i trafnie nie zostało ocenione w toku prowadzonego postępowania. Natomiast dystansowanie się organu od wydanej w sprawie decyzji lokalizacyjnej, a w szczególności nie dostrzeganie jej jako źródła praw i obowiązków stron prowadzonego postępowania odszkodowawczego, w tym także jako wyznacznika praw i obowiązków stron umowy zamiany, należy uznać wyłącznie za przejawem koniunkturalizmu procesowego. Tym bardziej, że opóźnienie ujawnienia poszczególnych praw w księdze wieczystej w następstwie dokonanych czynności prawnych - co trafnie sygnalizował Sąd I instancji - miało charakter wyłącznie techniczny i w żadnym razie nie wskazywało na istnienie tego typu rozbieżności pomiędzy treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, które nakazywałoby odwołanie się wyłącznie do treści księgi wieczystej, z pominięciem dokonanych w sprawie czynności podjętych dla osiągnięcia określonych skutków prawnych, w tym z pominięciem rozstrzygnięcia będącego podstawą prowadzonego postępowania.

Jak już była o tym mowa do autora skargi kasacyjnej należy przede wszystkim podanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył sąd I instancji (vide: wyrok NSA z dnia 2 września 2016r. sygn. akt I OSK 735/15, http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Wobec nie wskazania w badanej skardze kasacyjnej zarówno konkretnych przepisów uznawanych za naruszone, jak i sposobu ich naruszenia, poczynione w uzasadnieniu tej skargi uwagi o dezaktualizacji operatu szacunkowego stanowiącego podstawę ustalenia odszkodowania, nie mogą stanowić dostatecznego powodu dla podważenia zaskarżonego wyroku.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako bezzasadną.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 P.p.s.a.