Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2325/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 190, art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c,  art. 200,  art. 205  par.  2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 5  ust. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1090
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Referent stażysta Dorota Szczepek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2019 r. sprawy ze skargi A.T. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wojewody [...] z dnia[...] listopada 2016 r., nr [...] ; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącego A. T. kwotę 980 (dziewięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] marca 2017 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...], odmawiającą potwierdzenia A. T. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. T. udziału w prawie własności nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w gminie [...], pow. [...], województwo [...], stanowiące majątek "[...]".

Decyzja Ministra została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu [...] sierpnia 2014 r. A. T. złożył do Wojewody [...] wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w gminie [...], powiat [...], woj. [...], stanowiącej majątek "[...]".

We wniosku A. T. powołał się na nowelizację ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w trybie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie powołanej ustawy z 2005 r. oraz na sprawę nr [...], dotyczącą potwierdzenia W. M. Prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez wnioskodawczynię udziału w prawie własności nieruchomości stanowiącej majątek "[...]". Następnie w protokole z dnia [...] listopada 2014 r., sporządzonym w [...] Urzędzie Wojewódzkim w [...], A. T. doprecyzował, że złożony przez niego wniosek dotyczy jego matki Z. T., która na dzień opuszczenia byłego terytorium RP była współwłaścicielką majątku "[...]". Oświadczył również, że powodem dla którego ani on, ani Z. T. nie zwrócili się z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przed dniem 31 grudnia 2008 r. był fakt, że chorowali. W tym samym protokole A. T. wskazał, że na ocenę spełnienia przez Z. T. wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej miały wpływ zmiany dokonane ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r. i oświadczył, że Z. T. do wybuchu II Wojny Światowej była zameldowana w majątku "[...]", natomiast przed 1 września 1939 r. opuściła tereny byłej Rzeczypospolitej Polskiej w celu podjęcia pracy w [...]. Ponadto wskazał, że Z. T. wykonując zawód nauczyciela w [...] nigdy nie wymeldowała się z majątku "[...]", natomiast posiadała inne, tymczasowe miejsca zamieszkania na terytorium obecnie należącym do Rzeczypospolitej Polskiej.

Przesłuchana w charakterze świadka D. M. zeznała, że Z. T. zamieszkała w majątku "[...]" w drugiej połowie lat 20-tych wraz z rodzicami i było to jej stałe miejsce zamieszkania do wybuchu II Wojny Światowej oraz, że Z. T. posiadała inne, dodatkowe miejsca zamieszkania na terenach obecnie należących do Rzeczypospolitej Polskiej, związane z wykonywaną przez nią pracą nauczyciela w [...]. D. M. oświadczyła, że Z. T. przed wojną wyjechała z majątku "[...]" w celu podjęcia pracy.

Wojewoda [...], pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r., wezwał stronę, do uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty odnoszące się do miejsca zamieszkania Z. T. w okresie poprzedzającym dzień 1 września 1939 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, A. T. nie przedłożył żadnych dodatkowych dokumentów odnoszących się do stałego miejsca zamieszkania Z. T. Organ wskazał, że A. T. nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, ponieważ nie wykazał, że na ocenę spełnienia wymogu zamieszkiwania przez M. K. w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium państwa polskiego mają wpływ zmiany dokonane ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. Wojewoda [...] zwrócił się do Archiwum Państwowego w [...], Archiwum Państwowego w [...] oraz Archiwum Narodowego w [...] z prośbą o przeszukanie zasobów archiwalnych w celu odnalezienia dokumentów potwierdzających zatrudnienie Z. T. w okresie poprzedzającym dzień 1 września 1939 r. W odpowiedzi na powyższe pismo, jedynie w Archiwum Narodowym w [...] odnaleziono teczkę Z. K. - kierownika Państwowego Gimnazjum Rolniczego [...] w [...].

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...] odmówił potwierdzenia A. T. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. T. udziału w prawie własności nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w gminie [...], pow. [...], województwo [...], stanowiące majątek "[...]".

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] marca 2017 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2016 r. Organ odwoławczy uznał, że Z. T. z domu K., po opuszczeniu majątku "[...]", w okresie poprzedzającym dzień 1 września 1939 r. miała tylko jedno miejsce zamieszkania, które znajdowało się w miejscowości [...], w woj. [...], na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem organu twierdzenie to wynika bezpośrednio z oświadczenia złożonego przez Z. T. pod rygorem odpowiedzialności karnej w Ankiecie z dnia [...] maja 1952 r. oraz w uwierzytelnionej kserokopii Karty Osobowej Z. T. wystawionej [...] marca 1951r., gdzie Z. T. jednoznacznie wskazała, że miejscem jej zamieszkania do 1939 r. był [...] w woj. [...]. Ponadto w ocenie organu z w/w dokumentów jednoznacznie wynika, że Z. T. nie posiadała w dniu 1 września 1939 r. miejsca zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz. U. Z 2014 . poz. 1090 ze zm., dalej również jako "ustawa zabużańska").

Minister podał, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia [...] września 2011 r., sygn. akt [...], o nabyciu spadku po zmarłej [...] listopada 1945 r. w [...] M. K., Z. T. uzyskała prawo do 1/6 części spadku po zmarłej M. K., a więc prawo współwłasności majątku "[...]" dopiero w 1945 r. W związku z powyższym organ stwierdził, że Z. T. na dzień opuszczenia byłego terytorium RP nie była współwłaścicielką nieruchomości pozostawionej w gminie [...], powiat [...], woj. [...], stanowiącej majątek "[...]". Ponadto organ wskazał, że – jak wynika z oświadczenia złożonego przez A. T. w dniu [...] listopada 2014 r. – przyczyną niezłożenia przez stronę wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu prawa współwłasności do nieruchomości stanowiącej majątek "[...]" nie było przekonanie o niekorzystnym wyniku ewentualnego postępowania, ale choroba A. T. i jego matki Z. T. W związku z tym organ odwoławczy uznał, że wniosek złożony przez A. T. w dniu [...] sierpnia 2014 r. nie spełnia przesłanek wynikających z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r., a organ I instancji prawidłowo odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. T. udziału w prawie własności nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w gminie [...], pow. [...], woj. [...], stanowiącej majątek "[...]".

Na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2017 r. A. T. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

I. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1. naruszenie art. 7, 77 § 1 i 4 oraz art. 80 kpa, polegające na nie dokonaniu wszechstronnej oceny całokształtu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie wyrażającej się zwłaszcza w:

pominięciu dokonania oceny znaczenia i wartości wszystkich zebranych w sprawie dowodów, a także w braku wskazania przyczyn odmowy przyznania niektórym zebranym dowodom waloru wiarygodności.

w tym dowodom z:

zeznań D. M.,

przesłuchania strony /wnioskodawcy/ A. T.,z których wynika, że Z. T. z domu K. na dzień 1 września 1939 r. posiadała dwa miejsca zamieszkania, w tym [...] w woj. [...] oraz majątek [...], powiat [...], woj. [...];

treści dokumentu - Dowodu Osobistego Z. K. seria i numer [...] wydany przez Starostę Powiatowego w [...] dnia [...] sierpnia 1935 r. wskazującego jako miejsce zamieszkania [...],

treści dokumentu - Świadectwa Dojrzałości Z. K. z dnia [...] maja 1929 r. wydanego po ukończeniu nauki w gimnazjum w [...],z których wynika, że miejscem gdzie ześrodkowane były stosunki osobiste i gospodarcze Z. T. z domu K. do wybuchu II Wojny Światowej były dawne Kresy Rzeczypospolitej, w tym miejscowości [...] i [...] - co jest spójne z treścią zeznań D. M. i przesłuchaniem A. T.

treści dokumentu - Książeczki Turystycznej Z. K., numer [...], wydanej [...] czerwca 1938 r. w [...] przez Dyrekcję Okręgową Kolei Państwowych z siedzibą w [...], w której Z. K. wskazuje jako miejsce zamieszkania szkołę rolniczą w [...] /koło [...]/, co jest spójne z zeznaniami zarówno D. M., o tym że Z. T. jeszcze przed wojną zaczęła pracować w "[...]" m.in. "na [...]" jak i A. T. który zeznaje, że Z. T. jeszcze przed 1 września 1939 roku podjęła prace w "[...]" rozsianych po całej Polsce wymieniając m.in. miejscowość [...], zmieniając często swoje dodatkowe miejsca zamieszkania poza majątkiem "[...]",

pominięciu przy dokonywaniu oceny wiarygodności dowodów zgromadzonych w sprawie w postaci: Karty Osobowej Z. T. wystawionej dnia [...] marca 1951 r. oraz Ankiety Z. T. złożonej dnia [...] maja 1952 r. do Powiatowego Biura Dowodów Osobistych faktu powszechnie znanego w postaci systemowego wymazywania kultury Kresów w okresie PRL oraz prześladowania "kresowiaków", w tym w szczególności w okresie stalinowskim w Polsce /1948 - 1956/, co miało wpływ na treść złożonych oświadczeń przez Z. T. w przedmiocie miejsca zamieszkania do 1939 roku /Ankieta/ czy do 1 września 1939 r. /Karta Osobowa/ i wskazania przez Z. T. jako miejsca zamieszkania jedynie miejscowości [...] w województwie [...], przy jednoczesnym pominięciu w przedmiotowych oświadczeniach majątku "[...]", podczas gdy z całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że Z. T. posiadała w dniu 1 września 1939 r. także inne miejsce zamieszkania położone poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - majątek "[...]" i w konsekwencji przyjęcie, przez organ II instancji, że jedynym miejscem zamieszkania Z. T. w dniu 1 września 1939 r. był [...] w woj. [...], podczas gdy Z. T. posiadała na dzień 1 września 1939 r. co najmniej dwa miejsca zamieszkania w tym m.in. [...] w woj. [...] oraz majątek [...] woj. [...].

naruszenie art. 75 § 1 KPA i wyrażonej w nim zasady równej mocy środków dowodowych przejawiające się w oparciu się przez organ administracji wyłącznie na dowodzie z dokumentów zawierających oświadczenie Z. T. tj. - Ankieta z dnia [...] maja 1952 r. oraz Karta Osobowa Z. T. z dnia [...] marca 1951 r., przy całkowitym pominięciu dowodów z zeznań D. M., dowodu z przesłuchania wnioskodawcy A. T., a także dowodów z innych dokumentów złożonych do sprawy w szczególności: dowodu z treści Dowodu Osobistego Z. K., Świadectwa Dojrzałości Z. K. oraz Książeczki Turystycznej Z. K.

naruszenie art. 107 § 3 KPA poprzez brak należytego sporządzenia uzasadnienia zaskarżonej decyzji, przejawiający się w tym, iż nie wyjaśnił należycie motywów zaskarżonej decyzji w zakresie ustalonego przez organ II instancji stanu faktycznego oraz nie wskazał, którym dowodom dał wiarę i dlaczego.

naruszenie art. 15 KPA i wyrażonej w nim zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego poprzez:

orzekanie przez organ odwoławczy w zakresie innym niż to uczynił przed nim organ pierwszoinstancyjny albowiem organ I instancji analizą spełnienia przesłanki wskazanej w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie posiadania przez właściciela miejsca zamieszkania na byłym terytorium państwa polskiego objął M. K. z domu F., natomiast organ II instancji badaniem spełnienia ww. przesłanki objął Z. T.

brak w motywach zaskarżonej decyzji organu II instancji jakiegokolwiek ustosunkowania się do zarzutów wniesionego przez skarżącego odwołania dotyczących naruszenia przepisów postępowania przez organ I instancji, a to:

3. art. 107 § 3 kpa poprzez brak należytego sporządzenia uzasadnienia decyzji organu I instancji, przejawiający się w tym, iż organ I instancji nie wyjaśnił należycie motywów zaskarżonej decyzji w zakresie objęcia analizą spełnienia przesłanek określonych w art. 2 pkt 1 ustawy przez M. K. z domu F., a nie jak wskazano we wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty przez Z. T. z domu K.

4. art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa, polegające na tym, że organ I instancji niewyczerpująco rozpatrzył materiał dowodowy oraz dokonał jego dowolnej oceny wyrażającej się zwłaszcza w pominięciu przy rozpatrywaniu materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie, zeznań D. M., na co wskazuje brak chociażby wzmiankowania o przedmiotowych zeznaniach w uzasadnieniu decyzji organu I instancji.

II. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:

art. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu zarówno organ I jak i II instancji, że w świetle treści tych przepisów należy uznać, iż prawo do rekompensaty przysługuje wyłącznie osobom, które w chwili opuszczenia byłego terytorium RP byli właścicielami nieruchomości, podczas gdy przepisy ustawy zabużańskiej nie zawierają wymogu, aby w momencie opuszczania byłego terytorium RP osoba, która w związku z wojną terytorium to opuszczała, była właścicielem nieruchomości.

art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U.2014.195/ przez błędną jego wykładnię poprzez przyjęcie, zarówno przez organ I jak i II instancji, że w związku ze złożonym przez A. T. oświadczeniem o tym, że przyczyną niezłożenia przez niego wniosku o rekompensatę przed 31 grudnia 2008 r. była choroba wnioskodawcy oraz jego matki, skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki określonej w tym przepisie, podczas gdy z zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący oparł swój wniosek o stwierdzenie prawa do rekompensaty na twierdzeniu, że Z. T. z domu K. na dzień 1 września posiadała dwa miejsca zamieszkania, w tym m.in. [...] w woj. [...] oraz majątek [...] woj. [...], a w konsekwencji, że na ocenę spełnienia przez Z. T. wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany ustawy dokonane ww. nowelizacją.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji w całości, a także poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 834/17, oddalił skargę. Zdaniem Sądu kwestia prawa do złożenia przez A. T. wniosku po dniu 31 grudnia 2008 r. (art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej) nie ma istotnego znaczenia w przedmiotowej sprawie. Z akt wynika bowiem, że wniosek o przyznanie rekompensaty za majątek "[...]" złożyła w dniu [...] listopada 1990 r. W. M. (siostra Z. T.). Na skutek złożenia przez nią wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. potwierdził na jej rzecz prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez nią udziału w prawie własności nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej stanowiącej majątek "[...]" w powiecie [...] oraz ustalił na rzecz wnioskodawczyni wysokość przysługującej jej rekompensaty. Decyzja ta stała się ostateczna z dniem 29 lipca 2014 r., co wynika ze znajdującej się na niej adnotacji z dnia 12 lutego 2015 r. Jednocześnie decyzja ta, zdaniem Sądu, ma znaczenie w niniejszej sprawie z uwagi na treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r., sygn. akt OPS 3/17, w której stwierdzono, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy. Oznacza to, że złożenie wniosku przez D. M. w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej (tj. do 31 grudnia 2008 r.) skutkowało wszczęciem postępowania również w stosunku do A. T. (następcy prawnego Z. T., współwłaścicielki majątku "[...]" w powiecie [...]). W tej sytuacji Sąd uznał, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2014 r., wydana jedynie w stosunku do W. M., jest decyzją częściową w rozumieniu art. 104 § 2 kpa.

W związku z powyższym Sąd uznał, że w niniejszej sprawie należało zbadać spełnienie przesłanek uprawniających A. T. do uzyskania prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej przez Z. T. Sąd wskazał przy tym, iż kluczowe dla oceny miejsca zamieszkania przez Z.T.w uwarunkowaniach prawnych okresu międzywojennego, w sytuacji gdy w grę wchodzić mogło mieszkanie przez nią w kilku miejscowościach, było ustalenie, w której z nich ześrodkowała swoje centrum życiowe, tj. gdzie koncentrowało się jej życie osobiste, zawodowe i rodzinne. W ocenie Sądu I instancji zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że w okresie poprzedzającym dzień 1 września 1939 r. zamieszkiwała w miejscowości [...]. Wynika to w szczególności z oświadczeń samej Z. T. złożonych w karcie osobowej z dnia [...] marca 1951 r. oraz w warunkach uprzedzenia o odpowiedzialności karnej w ankiecie z [...] maja 1952 r. Pośrednio wynika to również z pisma ojca Z. T., A. K. z [...] listopada 1939 r., w którym podał, że jego córka Z. po ukończeniu szkoły gospodarczej w [...] – [...] była kierowniczką [...] szkół rolniczych dla [...] przy izbie rolniczej w [...], a obecnie przebywa najprawdopodobniej w [...]. Sąd uznał zatem, że skoro w okresie poprzedzającym wybuch wojny Z. T. zawodowo związana była z tą miejscowością, nie sposób uznać, by jej centrum życiowe zlokalizowane było w oddalonym o kilkaset kilometrów majątku "[...]". Nie może zmieniać tej oceny, ani ukończenie przez nią gimnazjum w [...] w 1929 r., ani wydany w 1935 r. dowód osobisty. Te dokumenty dotyczą bowiem okresu wcześniejszego niż 1939 r. a w tej sprawie właśnie okres poprzedzający wybuch II wojny światowej ma najistotniejsze znaczenie.

Wobec powyższego Sąd uznał, że w tej sytuacji Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji mógł odmówić mocy dowodowej zeznaniom D. M., które są sprzeczne z w/w dokumentami. Sąd podkreślił przy tym, że kodeksowa zasada swobodnej oceny dowodów przez organy administracyjne, wynikająca z art. 80 kpa, wyłącza zasadniczo możliwość odmiennej oceny przez sąd administracyjny wiarygodności i mocy dowodowej zebranego w sprawie materiału, chyba że ustalenia zawarte w decyzji mają charakter dowolnych. W ocenie Sądu I instancji nie można zatem było uznać za uzasadniony zarzut naruszenia swobodnej oceny dowodów tylko dlatego, że wnioski organu oparte o materiał dowodowy zgromadzony w aktach są inne, niż twierdzenia strony, przy zachowaniu przez organ administracji reguł logiki prawniczej, jednoznacznego uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia a także oparcia się na całości materiału dowodowego rozpatrywanego we wzajemnej łączności ze sobą. Trafności powyższego rozumowania nie podważają również wyjaśnienia skarżącego, w których utrzymuje, że miejscem zamieszkania Z. T. był majątek "[...]", a nie [...], czy też [...] koło [...], gdzie przebywała tylko czasowo. Nie zostało to bowiem potwierdzone innym dokumentem. Poza tym skarżący wiedzy o tych okolicznościach, ze względu na swą datę urodzenia w 1950 r. w sposób oczywisty nie mógł poczynić samodzielnie.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 listopada 2018 r., sygn. akt I OSK 1013/18, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej A. T. od powyższego wyroku Sądu I instancji, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu orzeczenia wskazał, iż w myśl art. 2 i 3 ustawy zabużańskiej, prawo do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej może zrealizować, będący obywatelem polskim, spadkobierca właściciela tychże nieruchomości wówczas, gdy właściciel pozostawionej nieruchomości był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów przedwojennych, wymienionych enumeratywnie w tym art. 2 pkt 1 powołanej ustawy. Zatem, wprawdzie przepisy ustawy zabużańskiej nie wymagają, by w samej dacie opuszczenia nieruchomości położonych na dawnych kresach opuszczający je byli ich właścicielami, o czym szerzej wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 16 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 11/13, to jednak nie powinno budzić wątpliwości, że prawo do rekompensaty wiąże się z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego majątku nieruchomego, który co najmniej w momencie wybuchu II Wojny Światowej był jego własnością, względnie po tej dacie (a przed pozostawieniem) był przez niego na własność nabyty. Wynika to wprost z brzmienia art. 2 ustawy zabużańskiej, tj. z samej istoty zdarzenia, z jakim związane jest uprawnienie, tj. pozostawienie nieruchomości w okolicznościach określonych w art.1 powołanej ustawy.

Wobec tego NSA stwierdził, że ze względu na ukształtowane ustawą zabużańską przesłanki uzyskania prawa do rekompensaty, w postępowaniu administracyjnym należało ustalić: kto był właścicielem pozostawionej nieruchomości. (tylko bowiem właściciel lub jego spadkobierca może być beneficjentem prawa do rekompensaty, które – zgodnie z wyraźną dyspozycją art. 4 ustawy – jest niezbywalne), czy posiadał w dniu 1 września 1939 r. obywatelstwo polskie i zamieszkiwał na terenach dawnej Rzeczypospolitej Polskiej oraz czy je opuścił w związku z wojną 1939 r.

NSA wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie A. T. domaga się przyznania mu rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej majątku "[...]" w gminie [...], powiecie [...], woj. [...]. Przy czym z akt sprawy bezspornie wynika, że przedwojenną właścicielką tego majątku była M. K. z domu F., która posiadała obywatelstwo polskie. We wniosku z dnia [...] sierpnia 2014 r. A. T. domagał się przyznania mu rekompensaty z tytułu pozostawienia majątku właśnie przez swoją babkę M. K. Jednak na skutek stanowiska organu wyrażonego w piśmie z dnia [...] września 2014 r., według którego M. K. nie spełnia wymogów ustawy, gdyż zmarła w [...], A. T. wskazał swoją matkę Z. T., jako współwłaścicielkę pozostawionego majątku "[...]". Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji odmawiającej przyznania rekompensaty rozważał spełnienie wymogu zamieszkiwania na byłym terytorium państwa polskiego przez M. K., ale wobec niewykazania przez wnioskodawcę, że na ocenę spełnienia wymogu zamieszkiwania przez M. K. w dniu 1 września 1939 r. na Kresach Wschodnich mają wpływ zmiany dokonane ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty (....), wydał decyzję odmowną. Natomiast organ odwoławczy w decyzji z dnia [...] marca 2017 r. rozważał wyłącznie spełnienie przesłanek ustawy zabużańskiej przez Z. T., przyjmując, że skoro M. K. zmarła w [...], to nie spełnia ona wymogów ustawy zabużańskiej. Przy czym NSA podkreślił, że po rozpoznaniu skargi A. T. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie poczynił żadnych rozważań dotyczących M. K., koncentrując się na ocenie spełnienia przesłanki zamieszkiwania przez Z. T. na byłym terytorium państwa polskiego. Sąd pierwszej instancji nie odniósł się w szczególności do zebranego w sprawie materiału dowodowego dotyczącego okoliczności opuszczenia majątku "[...]" przez M. K. Natomiast z zeznań D. M. wynika, że dnia [...] kwietnia 1940 r. M. K. z dziećmi została wywieziona do [...], jej mąż zaś aresztowany przez NKWD i rozstrzelany. W listopadzie 1945 r. M. K. udało się wraz z dziećmi wrócić do [...] celem dalszej repatriacji do [...] (k. 99 akt postępowania z wniosku D. M.). Jednocześnie z zeznań D. M. i jej wniosku z dnia [...] listopada 1990 r. wynika, że jej matka M. K. zmarła w [...] w czasie repatriacji do Polski. W aktach sprawy znajduje się również karta ewakuacyjna z dnia [...] października 1945 r. wydana przez Komisję Mieszaną do spraw ewakuacji w [...] dla M. K. (k. 97). Zatem, w ocenie NSA, nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wskazanych dokumentów i brak oceny spełnienia przesłanek ustawy przez M. K. mogło mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Wobec czego NSA wskazał, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd pierwszej instancji odniesie się do stanowiska skarżącego kasacyjnie, że M. K. po opuszczeniu w 1940 r. majątku "[...]" już nigdy do niego nie powróciła, a jej przebywanie w [...] na przełomie października i listopada 1945 r. w trakcie akcji przesiedleńczej, nie może zostać uznane za powrót na byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący nie godzi się bowiem z prezentowanym przez organy stanowiskiem, że M. K. nie opuściła byłego terytorium RP, co oparte jest wyłącznie na fakcie jej zgonu w [...] w dniu [...] listopada 1945 r. bez odniesienia się do okoliczności jej śmierci tj. doznania zawału w transporcie repatriacyjnym z [...] na tereny dzisiejszej RP. Zatem zdaniem NSA Sąd I instancji powinien ponownie dokonać oceny znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego dotyczącego okoliczności opuszczenia przez M. K. majątku "[...]". Uwzględniając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 czerwca 2004 r. sygn. akt I SA 2441/02, zgodnie z którym w stosunku do osoby, która została poddana procedurze repatriacyjnej, również należy zastosować zasady przyznawania ekwiwalentu za majątek nieruchomy pozostawiony przez obywateli polskich na terenach nie wchodzących obecnie w skład obecnego obszaru Państwa, natomiast to, że zgon właścicielki mienia nastąpił poza obecnymi granicami Polski nie ma znaczenia prawnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego słusznie natomiast Sąd pierwszej instancji uznał, że miejscem zamieszkania przez Z. T. tuż przed dniem 1 września 1939 r. był [...]. Taka okoliczność wynika bowiem z dokumentacji niniejszej sprawy. Tym samym, w dniu 1 września 1939 r. nie miała ona miejsca zamieszkania na byłym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wymaga podkreślenia, iż zgodnie z art. 190 z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej ppsa) Sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla sądu pierwszej instancji zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego i postępowania sądowoadministracyjnego. Oznacza to, że Sąd zobowiązany jest rozpoznać sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach.

Ocena prawna to wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w tej konkretnie rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania, co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje tej oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. W konsekwencji należy uznać, iż związanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w rozumieniu art. 190 ppsa, oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2017 r., utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2016 r., o odmowie potwierdzenia A. T. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. T. udziału w prawie własności nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w gminie [...], pow. [...], województwo [...], stanowiące majątek "[...]".

Podstawę materialnoprawną służącą rozstrzyganiu przedmiotowej sprawy stanowi ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Warunkiem przyznania prawa do rekompensaty jest łączne spełnienie przesłanek wskazanych w tej ustawie. W związku z tym prawo do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej może zostać zrealizowane tylko wówczas, gdy właściciel pozostawionej nieruchomości był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkałym w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je w wyniku wypędzenia z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie umów ewakuacyjnych z lat 1944-1945 lub w wyniku przymusowego opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. (art.1 i 2 ustawy).

NSA w wyroku o sygn. akt I OSK 1013/18, który jest dla Sądu w przedmiotowej sprawie wiążący, wskazał że ze względu na ukształtowane ustawą zabużańską przesłanki uzyskania prawa do rekompensaty, w niniejszej sprawie należało ustalić: kto był właścicielem pozostawionej nieruchomości (tylko bowiem właściciel lub jego spadkobierca może być beneficjentem prawa do rekompensaty, które – zgodnie z wyraźną dyspozycją art. 4 ustawy – jest niezbywalne), czy posiadał w dniu 1 września 1939 r. obywatelstwo polskie i zamieszkiwał na terenach dawnej Rzeczypospolitej Polskiej oraz czy je opuścił w związku z wojną 1939 r.

NSA przesądził, że we wniosku z dnia [...] sierpnia 2014 r. A. T. domagał się przyznania mu rekompensaty z tytułu pozostawienia przez jego babkę M. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w gminie [...], pow. [...], województwo [...], stanowiące majątek "[...]". M. K. była przedwojenną właścicielką ww. Majątku i posiadała w dniu 1 września 1939 r. obywatelstwo polskie. Jednocześnie wystąpienie przez D. M., jej córkę, w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej z wnioskiem o przyznanie prawa do rekompensaty za majątek "[...]" skutkowało również wszczęciem postępowania także w stosunku do A. T.

W powołanym orzeczeniu NSA zakwestionował także tok rozumowania organów orzekających w sprawie, wskazujących, że skoro M. K. zmarła w [...] w dniu [...] listopada 1945 r., to nie spełnia ona wymogów ustawy zabużańskiej. Według organów fakt jej śmierci w [...] w 1945 r. świadczy, iż nie opuściła ona byłego terytorium RP. Zdaniem NSA z materiału dowodowego sprawy wynika natomiast, że M. K. w dniu [...] kwietnia 1940 r. opuściła byłe terytorium RP w związku z wojną, na skutek wypędzenia i przymusowej wywózki do [...] – na co wskazują. m.in. znajdujące się w aktach sprawy zeznania D. M. z [...] maja 2012 r. Z zeznań tych wynika, że dnia [...] kwietnia 1940 r. M K. wraz z dziećmi została wywieziona do [...], a jej mąż został aresztowany przez NKWD i rozstrzelany. W listopadzie 1945 r. M. K. udało się wraz z dziećmi wrócić do [...], celem dalszej repatriacji do [...] (k. 99 akt postępowania z wniosku D. M.). Jednocześnie, jak wynika z zeznań D. M. i jej wniosku z dnia [...] listopada 1990 r., M. K. zmarła w [...] w czasie repatriacji do Polski. W aktach sprawy znajduje się karta ewakuacyjna z dnia [...] października 1945 r., wydana przez Komisję Mieszaną do spraw ewakuacji w [...] dla M. K. (k. 97), na podstawie której M. K. wraz z dwiema córkami podlegała ewakuacji z terytorium [...] do Polski. Na odwrocie tej karty widnieje informacja, iż ww. skierowano do [...] w podróż bezpłatną PKP [...], na podstawie rozporządzenia Ministra Komunikacji z dnia [...] grudnia 1944 r., [...]. M. K. w trakcie akcji przesiedleńczej wraz z dziećmi przyjechała w listopadzie 1945 r. do [...], gdzie na dworcu były podstawione pociągi dla przesiedleńców ze Wschodu. Jednakże już w trakcie odbywania podróży do Polski doznała ataku serca i przewieziono ją do szpitala w[...], gdzie zmarła dnia [...] listopada 1945 r. Zatem w stosunku do M. K. została rozpoczęta procedura repatriacyjna, a jej zgon w [...] był następstwem nieszczęśliwego zbiegu okoliczności, które wystąpiły w trakcie podróży do Polski. To, iż śmierć M. K. nastąpiła poza obecnymi granicami Polski nie ma znaczenia prawnego w sprawie, gdyż osoba ta była już w trakcie procedury repatriacyjnej. Stanowisko takie wynika z orzecznictwa (vide wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 czerwca 2004 r., sygn. akt I SA 2441/02).

Dlatego też niezasadne jest stanowisko organów, iż M. K. nie opuściła byłego terytorium RP, wyłącznie w oparciu o fakt jej zgonu w[...] w dniu [...] listopada 1945 r. bez uwzględnienia okoliczności jej zgonu, tj. śmierci w trakcie transportu repatriacyjnego do Polski.

Reasumując Sąd uznał, że organy orzekające błędnie oceniły zgromadzone w sprawie dowody, tj. z zeznań świadka D. M. i karty repatriacyjnej M. K., co miało wpływ na wynik przedmiotowej sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę, organy uwzględnią przedstawioną wyżej ocenę prawną i stanowisko Sądu.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w zw. art. 205 § 2 ppsa.