Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 371/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 15 i art. 33
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer (spr.), Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 października 2023 r. sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia 24 lutego 2023 r. nr NS-EP.907.2.82.2022 w przedmiocie egzekucji administracyjnej w przedmiocie szczepień ochronnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 24 lutego 2023 r., nr NS-EP.907.2.82.2022 Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Katowicach (dalej: ŚPWIS) utrzymał w mocy postanowienie z 22 grudnia 2022 r., nr [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w D. (dalej: PPIS) o uznaniu zarzutów M. S. (dalej: Skarżący) za nieuzasadnione.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

W dniu 20 listopada 2018 r. zostało wystosowane do Skarżącego wezwanie do szczepienia dziecka.

Mimo skutecznego doręczenia pisma Skarżący nie wykonał obowiązku.

Następnie w dniu 19 marca 2019 r. wystosowano upomnienie nr [...], po otrzymaniu którego Skarżący nie wykonał zaległych szczepień u dziecka.

Wobec dalszej bierności sprawę wraz z tytułem wykonawczym przekazano do Wojewody Śląskiego z prośbą o wszczęcie postępowania egzekucyjnego i nałożenie grzywny.

W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Wojewodę Śląskiego pod sygnaturą akt [...] organ egzekucyjny wydał postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia oraz wezwał Skarżącego do wykonania określonego w tytule wykonawczym obowiązku.

Następnie pismem z 5 lipca 2022 r. Skarżący złożył do Wojewody Śląskiego zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Zostały one przekazane PPIS jako wierzycielowi celem ustosunkowania się do stawianych zarzutów.

Wierzyciel w postanowieniu z 22 grudnia 2022 r. uznał wszystkie zarzuty za nieuzasadnione, a następnie pismem z 30 stycznia 2023 r. przekazał zażalenie strony ŚPWIS. Wynika z niego, że Skarżący wydanemu postanowieniu zarzucił naruszenie:

1. art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niezapoznanie się przez wierzyciela z treścią zarzutów zobowiązanego i brak ustosunkowania się do podnoszonych zarzutów w szczególności co do określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, poprzez pominięcie art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku stawienia się na badania kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia, brak wymagalności obowiązku z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień.

2. art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez ograniczenie rozpoznania zarzutów do wybiórczego wskazania poszczególnych przepisów dotyczących obowiązkowych szczepień ochronnych, brak odniesienia tych przepisów do stanu faktycznego sprawy, podczas gdy zarzuty zostały przez skarżącego uzasadnione i wskazane zostały błędy wierzyciela,

3. art. 33 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez uznanie zarzutów za nieuzasadnione mimo, że tytuł egzekucyjny nie spełnia wymogów, gdyż obowiązek został określony w sposób niedokładny i wybiórczy, wierzyciel nie wskazał jakie konkretnie działania ma podjąć zobowiązany,

podczas gdy obowiązkiem organu jest takie określnie obowiązku aby zobowiązany nie miał żadnych wątpliwości co do treści obowiązku i tego w jaki sposób powinien ten obowiązek spełnić, nadto nie została podana podstawa prawna prowadzonej egzekucji,

4. art. 7 w zw. z art. 33 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego nie zastosowanie i uznanie, że zobowiązany nie wykonał obowiązku szczepień ochronnych, podczas gdy z przedstawionych przez zobowiązanego dokumentów wynika wprost, że żadne przeciwwskazania do szczepienia nie zostały wykluczone i nie został ustalony indywidulany kalendarz szczepień.

Skarżący żądał zmiany zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego.

ŚPWS, po przeprowadzonej ponownie analizie akt sprawy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu przytoczył mające zastosowanie w sprawie regulacje prawne.

Podniósł także, że przepisy prawa nie precyzują sposobu przeprowadzania badania kwalifikacyjnego, a lekarz podczas kwalifikacji do przeprowadzenia szczepienia opiera się na zdobytej wiedzy medycznej oraz doświadczeniu. Również żaden przepis ustawy nie nakłada na lekarza obowiązku przeprowadzania testów np. na ewentualne alergie na substancje znajdujące się w szczepionkach. Inaczej będzie jednak w sytuacji, gdy przedstawiciel ustawowy lub opiekun faktyczny poinformuje lekarza, że dziecko faktycznie jest uczulone na konkretne składniki. Wówczas do obowiązków lekarza posiadającego takie szczegółowe informacje będzie należało upewnienie się, czy w skład szczepionki tenże składnik nie wchodzi. Obowiązkiem lekarza jest więc wykluczenie przeciwskazań do wykonania szczepienia, a w wypadku ich stwierdzenia odroczenie szczepienia i skierowania dziecka do konsultacji specjalistycznej. Natomiast lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, ma obowiązek odnotować w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwskazanych do stosowania lub indywidualnego kalendarza szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej. Jedynie dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko powikłań poszczepiennych są zwolnione z obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone do czasu ustania przeciwskazań zdrowotnych.

ŚPWIS podkreślił, że wszystkie preparaty szczepionkowe posiadają certyfikaty dopuszczenia do obrotu leczniczego i spełniają wymogi pozwolenia i dopuszczenia. Dodatkowo wszystkie preparaty szczepionkowe posiadają orzeczenia kontroli seryjnej wstępnej dla immunologicznych produktów leczniczych. Badania te są wykonywane przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego - Państwowy Zakład Higieny, Zakład Badania Surowic i Szczepionek. Każda seria dopuszczona do obrotu jest zgodna z zatwierdzoną specyfikacją na podstawie monografii Fannakopei Europejskiej/ Farmakopei Polskiej.

W ocenie ŚPWIS wierzyciel prawidłowo ocenił dowody dotyczące uchylania się zobowiązanego od obowiązkowych szczepień ochronnych. Nie stwierdził również okoliczności, które wskazywałyby na fakt nie spełniania przewidzianych prawem elementów tytułu wykonawczego. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza obowiązek poddania się lekarskim badaniom kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego, jak i bezpośrednio związanego z nim szczepienia. Dopiero wykonanie obu tych czynności (poddanie się badaniu i szczepieniu) może być uznane za realizację ustawowego obowiązku.

Wskazał także, że PPIS nie prowadzi postępowania egzekucyjnego, lecz wystawia upomnienie i tytuł wykonawczy jako wierzyciel, tj. przygotowuje dokumentację celem złożenia wniosku do wojewody o wszczęcie egzekucji administracyjnej. Z uwagi na to, że obowiązek wykonalny jest z mocy samego przepisu ustawy to zagrożony jest przymusem administracyjnym.

W skardze na powyższe postanowienie Skarżący podniósł zarzuty naruszenia:

1. art. 18, 26 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z art. 61 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez rozpoznanie sprawy na podstawie przepisów, które nie obowiązywały w chwili wszczęcia postępowania egzekucyjnego w administracji;

2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia tj. uznanie przez organ, że Skarżący nie wykonał obowiązku podczas gdy dla małoletniego nie został ułożony indywidualny kalendarz szczepień, nie zostały wykluczone przeciwwskazania do szczepienia, mimo stawienia się na wizytę szczepienną, co skutkuje brakiem wymagalności obowiązku;

3. art. 33 § 2 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3 e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z § 2 pkt 3 i 4 Rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy 1 Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu,

4. naruszenie art. 7a, 77, 81 a ustawy Kodeks postępowania administracyjnego poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść Skarżącego, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego.

5. naruszenie art. 15 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez brak rozpoznania przez organ zgłoszonych zarzutów, podczas gdy istotą zasady dwuinstancyjności jest ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy,

6. naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżący uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, w szczególności brak jest oświadczenia o odmowie szczepień,

Opierając się na powyższych zarzutach Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

W uzasadnieniu wskazał, że na podstawie tytułu wykonawczego z 8 listopada 2019 r. wszczęto wobec niego postępowanie egzekucyjne w celu przymuszenia do wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj. poddania małoletniego dziecka B. S. obowiązkowym szczepieniom ochronnym określonym w tytule wykonawczym. Postępowanie prowadzone było z naruszeniem szeregu przepisów,

Przede wszystkim nie sposób ustalić na podstawie jakich przepisów prowadzone jest postępowanie. Tytuł wykonawczy został wystawiony w dniu 8 listopada 2019 r., w tym samym dniu wierzyciel wystąpił do Wojewody Śląskiego o wszczęcie egzekucji. Następnie 15 czerwca 2022 r. Wojewoda Śląski tytułowi wykonawczemu nadał klauzulę, z kolei tytuł wykonawczy został Skarżącemu doręczony w dniu 29 czerwca 2022 r. Pismem z 5 lipca 2022 r. Skarżący złożył zarzuty do tytułu wykonawczego. Z uwagi na datę wszczęcia postępowania egzekucyjnego zarzuty zobowiązanego oparte zostały na art. 33 § 1 ustawy obowiązującej na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego tj. zgodnie z Dz. U. Z 2019 r. poz. 1438, 1501, 1553, 1579, 1655, 1798, 1901, 2070. Tymczasem wierzyciel rozpatrując zgłoszone zarzuty swoje rozstrzygnięcie oparł przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji obowiązujących na podstawie Dz. U. z 2020 r., poz. 1427. Z kolei przepisy ustawy k.p.a. wierzyciel w tym samym postanowieniu z dnia 22 grudnia 2022 r. opiera na przepisach obowiązujących na podstawie Dz. U. z 2022 r., poz. 2000.

Na marginesie Skarżący wskazał, że rozstrzygnięciem wierzyciela jest uznanie zarzutów za nieuzasadnione, tymczasem przepisy obowiązujące zgodnie z Dz. U. z 2020 r. nie przewidywały takiego rozstrzygnięcia w przedmiocie zarzutów.

Również podstawa prawna rozstrzygnięcia postanowienia organu II instancji z dnia 24 lutego 2023 r. jest nieprawidłowa. Organ II instancji wskazał, że podstawa prawna w zakresie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji to Dz. U . z 2022 r., poz. 479, natomiast w zakresie k.p.a. to Dz.U. z 2022 r. poz. 2000. W chwili wszczęcia postępowania powyższe przepisy nie weszły w życie.

Niezależnie Skarżący podniósł, że - o ile do sprawy miałaby zastosowanie ustawa w brzmieniu obowiązującym na podstawie Dz. U. z 2022 r. - stronie nie zostało doręczone upomnienie, o którym mowa w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3 e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z § 2 pkt 3 i 4 Rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu. Upomnienie z 19 marca 2019 r. nie zawiera nr PESEL Skarżącego, choć był on wierzycielowi znany, co potwierdza jego wskazanie w tytule wykonawczym.

W ocenie Skarżącego ŚPWIS rozpatrując zażalenie na postanowienie w przedmiocie zarzutów w ogóle się do nich nie odnosi. Organ II instancji ograniczył się do stwierdzenia, że postępowanie jest prowadzone w sposób prawidłowy.

Co do stanu faktycznego sprawy Skarżąca wskazał, że obowiązek nie jest wymagalny gdyż stawiał się kilkukrotnie na badanie kwalifikacyjne; dla dziecka nie został ustalony indywidualny kalendarz szczepień zgodnie z wymogami określonymi w PSO i nie zostało wystawione zaświadczenie o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym. Skarżący nigdy nie kwestionował obowiązku szczepień, jednakże ograniczenie podstawy prawnej do art. 5 u.z.z.z.ch.z i ogólnego wskazania na art. 17 jest niewystarczające. W tytule wykonawczym nie została wskazana podstawa prawna prowadzonej egzekucji, co jest istotnym uchybieniem. Wbrew twierdzeniom organu II instancji Skarżący nie domagał się niczego innego poza wykluczeniem przeciwwskazań do szczepienia. Na chwilę tę obowiązek nie jest wymagalny ani wykonalny. Wprawdzie harmonogram szczepień ochronnych jest ogłaszany corocznie w Komunikacie w sprawie Programu Szczepień Ochronnych, jednakże konkretyzacja terminu należy każdorazowo do lekarza, który przeprowadza lekarskie badanie kwalifikacyjne. Z zebranego materiału dowodowego nie wynika wymagalność szczepień, z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień i brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia, a postępowanie jest prowadzone z rażącym naruszeniem procedury.

W odpowiedzi na skargę ŚPWIS wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko oraz argumentację wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badaniu podlega jedynie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa procesowego i materialnego w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

Z kolei art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie ŚPWIS z 24 lutego 2023 r. utrzymujące w mocy postanowienie PPIS z 22 grudnia 2022 r., uznające zarzuty Skarżącej za nieuzasadnione.

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji.

Wymaga zaznaczenia, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a., gdyż Skarżący wystąpił z wnioskiem o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a organ nie zażądał przeprowadzenia w niniejszej sprawie rozprawy.

Podstawa prawną wydanego postanowienia był art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 200 z późn. zm.; dalej: k.p.a.) oraz art. 34 § 3 w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 479 z późn. zm.; dalej: u.p.e.a.).

Przed przystąpieniem do kontroli sprawy należy zauważyć, że miała miejsce zmiana stanu prawnego przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które miały zastosowanie w zaskarżonym postanowieniu. Z dniem 30 lipca 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 poz.2070; dalej: ustawa zmieniająca). W art. 1 pkt 20 i 21 tej ustawy, przepisy art. 33 i 34 u.p.e.a. otrzymały nowe brzmienie istotnie zmieniające zasady rozpatrywania zarzutów. Podstawy zarzutu wskazane w pkt 1-4 i 7 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r., stanowią w obecnym stanie prawnym podstawy zarzutu wyliczone w art. 33 § 2. Niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym, niedopuszczalność egzekucji administracyjnej oraz niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 stanowią w obecnym stanie prawnym podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 1-3). Niedopuszczalność zastosowanego środka egzekucyjnego oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego stanowią obecnie podstawę skargi na czynności egzekucyjne (art. 54 § 1). Przed 30 lipca 2020r. zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej były rozpatrywane przez organ egzekucyjny, który był z zasady zobligowany do uzyskania stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Stanowisko wierzyciela było przy tym wiążące w zakresie zarzutu wniesionego na podstawach, o których była mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 u.p.e.a. w ówcześnie obowiązującym brzmieniu. Nowe brzmienie art. 34 u.p.e.a. przewiduje powierzenie wierzycielowi kompetencji do rozpatrywania zarzutu w sprawie egzekucji i jest uzasadnione tym, że rozstrzygnięcie w sprawie zarzutu ma charakter merytoryczny, odnoszący się bezpośrednio do zakresu obowiązków zobowiązanego. Rozstrzygnięcia tego rodzaju nie powinny być podejmowane przez organ egzekucyjny, ponieważ zadaniem organu egzekucyjnego jest wyłącznie stosowanie przymusu egzekucyjnego w celu doprowadzenia do wykonania obowiązku ustalonego przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Związanie organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela w sprawie zarzutu prowadziło do swego rodzaju fikcji podejmowania rozstrzygnięcia przez organ egzekucyjny (P. M. Przybysz (w:) Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023, art. 34, teza 1).

Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej u.p.e.a. do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 (t.j. ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438, z późn. zm.) i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.

Ponieważ wniosek o wszczęcie egzekucji administracyjnej został w niniejszej sprawie złożony 8 listopada 2019 r., stosownie do art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej do postępowania egzekucyjnego, w toku którego wydano zaskarżone postanowienie, miały zastosowanie przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r. Mimo to w postanowieniu ŚPWIS z 24 lutego 2023 r. jako jego podstawę prawną wskazał tekst jednolity ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu ustalonym w Dzienniku Ustaw z 2022 r., poz. 479. Trzeba dodać, że ani w określeniu podstawy prawnej, ani też w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie powołano się na jakiekolwiek przepisy przejściowe zawarte w ustawie zmieniającej u.p.e.a. Organ II instancji nie odniósł się również w żaden sposób do opisanej wyżej zmiany stanu prawnego dotyczącej przepisów u.p.e.a.

Odnosząc się do przedstawionych wątpliwości Sąd zauważa, że stanowią one o naruszeniu przez organ II instancji przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, ale nie w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przez co stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. nie mogły spowodować uchylenia zaskarżonego postanowienia.

Mimo bowiem wskazania jako podstawy prawnej zaskarżonego postanowienia u.p.e.a. w brzmieniu, które w sprawie nie miało zastosowania. Nadto powołany przepis art. 14 § 1 ustawy zmieniającej stanowi o pozostaniu w mocy wysłanych upomnień, tytułów wykonawczych, postanowień, dokumentów zajęcia i innych dokumentów sporządzonych w ramach stosowanych środków egzekucyjnych w postępowaniach egzekucyjnych wszczętych na podstawie przepisów ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, co tym bardziej nie mogło powodować stosowania w sprawie u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym od 30 lipca 2020 r. to naruszenie nie miało wpływu na wynik sprawy. Zgodnie bowiem z art. 34 § 1 i 2 u.p.e.a. w starym brzmieniu, zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie.

Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. egzekucji administracyjnej podlegają m.in. obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego.

Wierzycielem w postępowaniu egzekucyjnym jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym - art. 1a pkt 13 u.p.e.a. Zgodnie z art. 5 § 1 pkt 2 tej ustawy uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. - dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa - organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności - podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku.

W rozpatrywanej sprawie podmiotem tym pozostaje Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w D., co wynika z art. 2, art. 5 pkt 3, art. 10 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 u.p.e.a.

Zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym jest osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, jak też osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.). W niniejszej sprawie jest to Skarżący - ojciec dziecka, co do którego istnieje ustawowy obowiązek poddania go szczepieniom ochronnym, który wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z.ch.z.

Jak wynika z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Celem instytucji upomnienia, o którym mowa w art. 15 u.p.e.a. jest skłonienie zobowiązanego do dobrowolnego wykonania określonego obowiązku i tym samym niedoprowadzenie do wszczęcia egzekucji. Upomnienie przypomina przy tym nie tylko o obowiązku, który znany jest zobowiązanemu, ale i o powinności jego wykonania. Zasadą jest, że upomnienie tylko jednokrotnie przypomina zobowiązanemu o powinności wykonania danego obowiązku pod rygorem jego przymusowego prawnego wyegzekwowania (wyrok WSA w Krakowie z 19 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 1178/22). Jednocześnie art. 15 § 1 u.p.e.a. nie stanowi podstawy do wyznaczenia zobowiązanemu terminu wykonania obowiązku (zob. uchwała NSA (7) z 1 czerwca 1998 r., sygn. akt OPS 2/98, OSP 1998/10, poz. 182 oraz wyrok NSA z 6 sierpnia 1999 r., sygn. akt IV SA 2776/98). Termin taki może być wyznaczony jedynie na podstawie przepisów prawa materialnego. W przypadku gdy nie ma podstawy prawnej do wyznaczenia terminu, zobowiązany powinien podjąć działania wykonawcze bezzwłocznie po tym, jak obowiązek stał się wymagalny. W tym samym czasie wierzyciel powinien przeprowadzić kontrolę wykonania obowiązku i w razie nieprzystąpienia zobowiązanego do dobrowolnego wykonania podjąć odpowiednie działania w celu wszczęcia postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok NSA z 5 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1502/97).

Z kolei stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje zasadniczo z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Z dniem 20 lutego 2021 r. wszedł w życie art. 26 § 3a u.p.e.a., zgodnie z którym wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje z chwilą:

1) doręczenia wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu, jeżeli wierzyciel nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym;

2) nadania tytułowi wykonawczemu klauzuli o skierowaniu tego tytułu do egzekucji administracyjnej, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym;

3)wystawienia tytułu wykonawczego w przypadku przekształcenia zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne.

Elementy składowe tytułu wykonawczego zawiera art. 27 § 1 u.p.e. W pkt. 3 jest nim treść podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny, a w przypadku egzekucji należności pieniężnej - także określenie jej wysokości i rodzaju, terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, oraz rodzaju i stawki tych odsetek.

PPIS, będący w tej sprawie wierzycielem z mocy art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r., w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, z art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch.z. w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 poz. 1614) – wydał 22 grudnia 2022 r. postanowienie uznające zarzuty zobowiązanego za nieuzasadnione.

Użyte w tym postanowieniu sformułowanie "uznaje zarzuty zobowiązanego za nieuzasadnione" pomimo tego, że nie jest ono przewidziane w art. 34 u.p.e.a. w zestawieniu z uzasadnieniem tego postanowienia zawierającym merytoryczną ich analizę i ocenę pozwala przyjąć, że w istocie treścią wyrażonego w tym postanowieniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów było ich oddalenie.

Wszystkie zgłoszone w sprawie zarzuty powołują się na podstawy mieszczące się w ich katalogu zawartym w art. 33 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu sprzed 30 lipca 2020 r. Dlatego błędne powołanie się przez organ II instancji na przepisy niemające w sprawie zastosowania nie miało wpływu na wynik sprawy, a naruszenie art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. polegające na braku pełnego wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa - nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.

Z tych powodów w celu rozstrzygnięcia sprawy konieczna była materialno-prawna ocena zarzutów skargi, a także zarzutów zgłoszonych przez Skarżącego w toku postępowania egzekucyjnego.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że PPIS wystawił 8 listopada 2019 r. tytuł wykonawczy nr [...], zobowiązujący Skarżącego do poddania jego syna szczepieniom ochronnym przeciwko: wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzę typu B, pneumokokom oraz odrze, śwince i różyczce. Wskazano, że realizację szczepień należy rozpocząć niezwłocznie i wykonać w ciągu 2 miesięcy, licząc od dnia doręczenia tytułu wykonawczego. Jako środek egzekucyjny wierzyciel wskazał grzywnę w celu przymuszenia.

W tytule wykonawczym w polu B. punkt 1 została podana podstawa prawna nałożonego obowiązku o charakterze niepieniężnym cyt. "Art. 5 pkt. 3 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. 2019 poz. 59); Art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239)".

Na tej podstawie Wojewoda, będąc organem egzekucyjnym w sprawie nadał klauzulę o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji. Postanowieniem z 15 czerwca 2022 r. nałożył na Skarżącego grzywnę w celu przymuszenia.

Skarżący natomiast wniósł następujące zarzuty:

1. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa,poprzez pominięcie art. 16 ust. 1 u.z.z.z.ch.z. poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku stawienia się na badanie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwskazań do szczepienia (art. 33 § 2 pkt. 2 u.p.e.a.);

2. brak wymagalności obowiązku z uwagi na nie ułożenie dla małoletniego indywidualnego kalendarza szczepień (art. 33 § 2 pkt. 6 u.p.e.a.);

3. niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 tj. brak wskazania podstawy prawnej prowadzonej egzekucji (art. 33 § 10 u.p.e.a.).

Zaskarżonym postanowieniem ŚWPIS z 24 lutego 2023 r. utrzymał w mocy o postanowienie PPIS z 22 grudnia 2022 r. o uznaniu zarzutów za nieuzasadnione.

W tym miejscu należy wskazać, że zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są podstawowym środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna (por. E. Komorowski, Zarzuty w egzekucji administracyjnej (w:) System egzekucji administracyjnej, red. J. Niczyporuk, S. Fundowicz, J. Radwanowicz, Warszawa 2004, s. 509). Wnosząc zarzuty zobowiązany zamierza wykazać zaistnienie jednej z przesłanek z art. 33 § 2 u.p.e.a., czym kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu egzekucyjnego nie dotyczy sprawy administracyjnej, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego, kwestionujący dopuszczalność wszczęcia lub dalszego prowadzenia egzekucji administracyjnej albo dopuszczalność lub zasadność zastosowania określonego środka egzekucyjnego. Ustalenia faktyczne organu egzekucyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie podstaw zgłoszonych zarzutów, a nie kwestii związanych z oceną prawną zasadności lub prawidłowości obowiązku określonego w tytule wykonawczym (por. wyrok NSA z 29 marca 2022 r., sygn. akt III FSK 546/21).

Podkreślić przy tym należy, że w postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów (por. wyrok NSA z 20 lutego 2014 r. sygn. akt II OSK 2258/12; wyrok NSA z 12 grudnia 2013 r. sygn. II OSK 1737/12; wyrok NSA z 14 września 2007 r. sygn. I OSK 522/07).

Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutów ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 22 października 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 484/22).

W przedmiotowej sprawie dla ustalenia zakresu obowiązku zastosowanie mają przepisy ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1284; dalej: u.z.z.z.ch.z.). Zgodnie zatem z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z.ch.z. osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Należy przez to rozumieć - co wynika z art. 2 pkt 26 u.z.z.z.ch.z. - podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym - o czym stanowi z kolei art. 5 ust. 2 u.z.z.z.ch.z. - w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy u.z.z.z.ch.z. I tak stosownie do art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch.z, osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi".

Natomiast według art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch.z. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.z.z.z.ch.z.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.z.ch.z.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.ch.z). Art. 17 ust. 3 i 4 u.z.z.z.ch.z stanowi zaś, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne.

W myśl art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch.z. minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2).

Podkreślenia wymaga, że w rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega sczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia.

Z wymienionych wyżej przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres (por. wyrok NSA z 29 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1494/08). Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. W konsekwencji - na co zwrócił uwagę NSA w wyroku z 6 kwietnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 32/11 - wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenia poddania dziecku szczepieniu ochronnemu. Należy przy tym zaznaczyć, że przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie że obowiązek nie jest wymagalny oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej (por. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz., wydanie IX, 2021 r. - Komentarz do art. 33 u.p.e.a.).

W ocenie Sądu podniesione w skardze zarzuty są niezasadne.

W sprawie nie jest sporne, że Skarżący jest przedstawicielem ustawowym małoletniego syna pozostającego pod jego władzą rodzicielską. Spoczywa więc na nim obowiązek oznaczony w art. 5 ust. 2 u.z.z.z.ch.z.

Skarżący nie poddał małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co skutkowało wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z 8 listopada 2019 r., wystawionego przez wierzyciela czyli PPIS, poprzedzonego upomnieniem z 19 marca 2019 r.

Nie jest możliwe - jak sugeruje to Skarżący - utożsamianie wykonania obowiązku szczepienia ochronnego tylko poprzez poddanie syna lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu. Według ugruntowanego stanowiska w orzecznictwie wykonanie lekarskiego badania kwalifikacyjnego jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie (por. wyrok NSA z 21 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3322/17; wyrok NSA z 21 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 43/18; wyrok NSA z 18 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 459/19; wyrok NSA z 8 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 343/20; wyrok WSA w Łodzi z 29 lipca 2022 r., III SA/Łd 336/22). Skoro po przeprowadzeniu lekarskiego badania kwalifikacyjnego nie stwierdzono przeciwskazań do wykonania szczepienia ochronnego a Skarżący nie doprowadził do jego faktycznej realizacji to tym samym nie wykonał ciążącego na nim obowiązku. Wobec tego zarzut wykonania obowiązku jest nieuzasadniony.

Sąd podziela stanowisko organów, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 3109/19).

W stanie faktycznym sprawy nie podlega wątpliwości, że syn Skarżącego nie został zaszczepiony przeciwko żadnej z chorób zakaźnych wymienionych w tytule wykonawczym, mimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek. Z akt sprawy wynika, że Skarżący nie dostarczyła żadnych zaświadczeń o lekarskich przeciwskazaniach do zaszczepienia dziecka.

W sytuacji więc, gdy wymagane terminy zaszczepienia już upłynęły, zaś dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko żadnej chorobie zakaźnej, to obowiązek poddania go szczepieniom stał się wymagalny. Obowiązek ten wynika bowiem z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch.z., a także z Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2172; dalej: rozporządzenie). Powyższe przepisy nie określają granicznych terminów wykonania obowiązku szczepienia. Każde dziecko i młodzież, znajdująca się w powyższym przedziale wiekowym jest obowiązana poddać się tym szczepieniom, o ile spełnia warunki ustalone w rozporządzeniu i o ile dotychczas nie została zaszczepiona (§ 4 rozporządzenia). Nie sposób bowiem z brzmienia poszczególnych jednostek redakcyjnych § 3 rozporządzenia wnioskować, że osoby które winny poddać się obowiązkowemu szczepieniu, mogą poddać się jemu w dowolnym wybranym przez siebie czasie. Uzależnienie natomiast poddania się szczepieniu dziecka Skarżącej od jej woli, w granicach czasowych wskazanych przez Skarżącą, niweczyłoby cele szczepień ochronnych, stanowiąc zagrożenie nie tylko dla zdrowia dziecka Skarżącej, ale również dla innych osób (por. wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2399/17; wyrok WSA w Białymstoku z 1 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Bk 718/22). Dokonane ustalenia wskazują, że zarzut braku wymagalności obowiązku nie zasługuje na uznanie.

W ocenie Sądu zarzut braku możliwości wykonania obowiązku wobec tego, że lekarz w trakcie badania kwalifikacyjnego nie wykluczył przeciwskazań do podania szczepienia oraz nie poinformował Skarżącej o możliwych powikłaniach po podaniu szczepionki. Jak już wskazano, wykonanie szczepień ochronnych jest ma charakter obligatoryjny, jego zakres i tryb realizacji jest ustawowo wyznaczony. W konsekwencji nie ma możliwości odmowa poddania się nim z powodów wskazanych przez Skarżącą, a które mieszczą się w zakresie art. 16 ustawy 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1545). Wskazany przepis stanowi, że pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w art. 9. Z kolei według art. 9 ust. 2 ww. ustawy pacjent, w tym małoletni, który ukończył 16 lat, lub jego przedstawiciel ustawowy mają prawo do uzyskania od osoby wykonującej zawód medyczny przystępnej informacji o stanie zdrowia pacjenta, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych i leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu, w zakresie udzielanych przez tę osobę świadczeń zdrowotnych oraz zgodnie z posiadanymi przez nią uprawnieniami. Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie art. 16 tej ustawy znajduje zastosowanie, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej (art. 15). Taką zaś odrębną ustawą jest m.in. ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom. Ustawa ta nie przewiduje praw pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz przeciwnie - statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.ch.z.). Oznacza to, że u.z.z.z.ch.z. stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta (por. wyrok NSA z 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 338/13; wyrok NSA z 4 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1509/13, wyrok WSA w Lublinie z 26 stycznia 2016 r., sygn. akt III SA/Lu 1277/15).

Zauważyć trzeba, że Skarżący nie przedłożył zaświadczenia lekarskiego o przeciwskazaniach medycznych do wykonania szczepień obowiązkowych u dziecka. Z akt sprawy nie wynika też, aby podejmowane były przez niego inne działania w kierunku zaszczepienia syna czy też stwierdzenia istnienia przeciwskazań medycznych do jego zaszczepienia. Jednoznacznie świadczy to o braku zamiaru zaszczepienia dziecka.

Konkludując, ze wskazanych przepisów wynika norma prawna ustanawiająca prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Określa ona wszystkie istotne cechy tego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Wskazać należy, że sam obowiązek wynika z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywa się według Programu Szczepień Ochronnych (PSO), który rokrocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a ogłaszany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch.z. W komunikacie tym wskazuje się, jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego jest wydawany celem wykonania obowiązku nakładanego ustawą (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch.z.). Komunikat ten jest w istocie dokumentem technicznym precyzującym obowiązki wynikające z ustawy, w którym zawarte są wiadomości z zakresu medycyny dotyczące sposobu wykonania ustalonych w ustawie obowiązków.

Zdaniem Sądu ocena powyższa pozostaje aktualna również po wydaniu w dniu 9 maja 2023 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie o sygn. akt SK 81/19, którym Trybunał orzekł, że: I. Artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, z późn. zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909.

Z uzasadnienia wyroku Trybunału wynika, że komunikat GIS wskazuje termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek. Z tego względu należało uznać, że PSO zawiera nowość normatywną, w postaci treści nieobecnych ani w ustawie o zwalczaniu chorób zakaźnych, ani w rozporządzeniu. Trybunał wskazał, że sprecyzowanie zakresu obowiązku jednostki w drodze rozporządzenia jest dopuszczalne, o ile istnieje stosowna delegacja ustawowa, tj. spełnione są przesłanki określone w art. 92 Konstytucji RP. W realiach rozpoznawanej sprawy w sposób niezamierzony nastąpiła subdelegacja kompetencji - termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek wskazuje GIS w PSO na dany rok, a minister właściwy do spraw zdrowia nakazuje przeprowadzać obowiązkowe szczepienia ochronne zgodnie z PSO. Z kolei art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch.z. wskazuje, że komunikat GIS ma uwzględniać przepisy rozporządzenia. Komunikat GIS ma mieć jedynie charakter techniczny i zawierać reguły instrumentalne kierowane do podmiotów organizacyjnie podległych GIS, jak i personelu medycznego. Uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki ma być unormowane wyłącznie rozporządzeniem. W rzeczywistości jednak komunikat GIS wywiera skutek w sferze kształtowania praw jednostki. Taka jednak dwutorowość nie jest dopuszczalna na poziomie komunikatu. Mogłaby co najwyżej wystąpić na poziomie rozporządzenia, będącego podstawą dla GIS do sformułowania reguł instrumentalnych, jak i doprecyzowania obowiązku ciążącego na jednostce. Zestawienie związkowe przepisów będących przedmiotem kontroli pozwoliło Trybunałowi na taką rekonstrukcję normy, aby wydać wyrok zakresowy, albowiem niekonstytucyjność uwidacznia się dopiero przy łącznym ujęciu tych przepisów. Trybunał zaznaczył, że intensywność ingerencji w prawo podmiotowe musi być kontrolowalna przez obywatela, tj. wynikać z prawa powszechnie obowiązującego. Poddanie jednostki obowiązkowi szczepień ochronnych, czy też - w realiach niniejszej sprawy - ponoszenie odpowiedzialności za jego niezrealizowanie przez osobę, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią, stanowi istotną ingerencję w prawa podmiotowe (art. 47 Konstytucji). Ponieważ niezrealizowanie obowiązku zostało powiązane z poważnymi konsekwencjami dla jednostki, musi ona być w stanie precyzyjnie ustalić treść tego obowiązku. Z tego punktu widzenia sytuacja, w której jego treść jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji), jest niedopuszczalna. Dlatego też, w ocenie Trybunału, art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch.z. w związku z § 5 rozporządzenia w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w PSO na dany rok, ogłaszanym przez GIS w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji.

Trybunał podniósł także, że wydany wyrok powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. W ocenie Trybunału - wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy - nie zaś art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch.z. jak i § 5 rozporządzenia jako takich - zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Istotne jest jednak to, że ingerencja ustawodawcy może nie być konieczna w razie odpowiedniego działania organu upoważnionego do wydania rozporządzenia.

Trybunał był świadomy, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował dostosowanie stanu prawnego w pierwszej kolejności przez zmianę rozporządzenia. Minister właściwy do spraw zdrowia może bowiem rozważyć określenie, w drodze rozporządzenia wydawanego na podstawie art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch.z. terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w szczególności czy takie rozwiązanie mieści się w zakresie spraw przekazanych do uregulowania w art. 17 ust. 10 pkt 2 u.z.z.z.ch.z. tj. określenia wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Powinno to umożliwić osiągnięcie efektu dwutorowej spójności normatywnej. Po pierwsze, w sposób konstytucyjnie dopuszczalny, w drodze rozporządzenia, w pełni sprecyzowany zostałby ustawowy obowiązek szczepień ochronnych ciążący na jednostce, która mogłaby ponosić odpowiedzialność w wypadku braku jego realizacji. Po drugie, PSO na dany rok, wydawany przez GIS w formie komunikatu, miałby wtedy czysto techniczny charakter. Minister właściwy do spraw zdrowia może rozważyć ponadto sugestię skarżącej, aby określić termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia. Jeżeli jednak zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją jedynie w drodze nowelizacji rozporządzenia nie będzie możliwe bez uszczegółowienia upoważnienia wynikającego z art. 17 ust. 10 lub zmiany innych przepisów ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, konieczne będzie również odpowiednie działanie ustawodawcy w tym zakresie.

Trybunał podkreślił, że wyrok ten nie pozbawia GIS kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, PSO na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Innymi słowy, termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być - w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa - wskazane w PSO na dany rok, jednakże komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy.

Jednocześnie Trybunał wskazał, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. W tym zakresie Trybunał wyjaśnił, że jako że wyrok w niniejszej sprawie nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł potrzebę dostosowania stanu prawnego, a określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej jest niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Termin 6 miesięcy, w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian.

Rozważając znaczenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego odraczającego datę utraty mocy obowiązującej przepisów stanowiących m.in. podstawę prawną stanowiska wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu, należy - w ocenie Sądu - brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnymi przepisami, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych tymi przepisami, powody dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów oraz okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy stosowania niekonstytucyjnych przepisów.

W ocenie Sądu, z treści uzasadnienia wyroku wynika, że Trybunał Konstytucyjny w ww. orzeczeniu nie zakwestionował w żaden sposób wprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych ale, jako wzorzec kontroli, przyjął przepisy o prawie do ochrony prawnej życia prywatnego (art. 47 Konstytucji RP), o zasadzie proporcjonalności przy ograniczaniu w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) oraz o źródłach powszechnie obowiązującego prawa (art. 87 ust. 1 Konstytucji RP). W ocenie Sądu wskazana przez Trybunał Konstytucyjny okoliczność konieczności zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za dalszym stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. W ocenie Sądu odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia przez Trybunał utraty ich mocy, spowodowałoby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych.

W ocenie Sądu w sprawie nie jest sporna okoliczność wywiązania się PPIS z obowiązku przesłania zobowiązanej upomnienia, o którym mowa w art. 15 u.p.e.a. Jego skuteczne doręczenie miało miejsce 19 marca 2019 r. Wymieniono w nim choroby, przeciwko którym Skarżący był zobowiązany zaszczepić syna. Te same choroby zostały następnie wskazane w tytule wykonawczym. W upomnieniu w sposób wystarczający wskazano podstawę prawną tego obowiązku. Przedmiotem zarzutu Skarżącego jest naruszenie art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. a dotyczy doręczenia zobowiązanemu upomnienia nie zawierającego jego nr PESEL. W ocenie Sądu zarzut jest nieuzasadniony. Brak PESEL Skarżącego w treści upomnienia nie dyskwalifikuje tego dokumentu z punktu widzenia jego znaczenia w postępowaniu egzekucyjnym. Ma on bowiem stanowić wezwanie do dobrowolnego wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, przypomnienie o wykonaniu obowiązku i wezwanie do dobrowolnego jego wykonania. Dostarczone Skarżącemu upomnienie cel ten osiągnęło, co wynika z jego treści. Nie ma więc podstaw do uznania, że nie doszło do skutecznego doręczenia upomnienia.

Nieuzasadniony jest zarzut skargi naruszenia art. 7a, 77, 80 i 81a k.p.a. Organy administracji w stopniu wystarczającym wyjaśniły stan faktyczny i oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny. W niniejszej sprawie jednocześnie nie wystąpiły niedające się usunąć wątpliwości co do treści norm prawnych lub co do stanu faktycznego. Zarzuty skargi w tym zakresie nie są więc uzasadnione.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.