Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 378/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2024-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Romanczuk, Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 września 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Suwałkach z dnia 6 maja 2024 r. nr KO.801/94/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 6 maja 2024 r. nr KO.801/94/24 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Suwałkach utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia 10 kwietnia 2024 r. nr GOPS.5211.9.2024 w przedmiocie odmowy przyznania M. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad D. S.

Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z dnia 25 stycznia 2024 r. M. S. (dalej powoływana jako: "skarżąca", "wnioskodawczyni") wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad D. S.

Po rozpatrzeniu ww. wniosku decyzją z dnia 26 lutego 2024 r. nr GOPS.5211.7.2024 Wójt Gminy G. (dalej powoływany jako: "Wójt Gminy", "organ I instancji") odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując że strona nie należy do kręgu osób uprawnionych do jego pobierania, ponieważ nie jest w stosunku do osoby z niepełnosprawnością ani opiekunem faktycznym ani rodziną zastępczą spokrewnioną, nie ciąży też na niej obowiązek alimentacyjny.

W wyniku rozpatrzenia odwołania złożonego przez wnioskodawczynię od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Suwałkach (dalej powoływane jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") uchyliło tę decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium podzieliło zarzuty odwołania w zakresie nieprawidłowego zastosowania art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r.

o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm., dalej jako: "ustawa

o świadczeniu wspierającym") i procedowania w oparciu o niewłaściwy stan prawny. W związku z tym zaleciło stosowanie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 323, dalej jako: "u.ś.r.") w brzmieniu nadanym ustawą o świadczeniu wspierającym.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wójt Gminy decyzją z dnia 10 kwietnia 2024 r. nr GOPS.5211.9.2024 ponownie odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając że wnioskodawczyni nie jest osobą uprawnioną wskazaną w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Podkreślił przy tym, że osoba wymagająca opieki ukończyła 18. rok życia.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła zarzuty naruszenia:

1) prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. poprzez niezastosowanie w sytuacji, gdy przepis ten stanowi podstawę przyznania świadczenia osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia

25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r. poz. 2809, dalej jako: k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,

2) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako: k.p.a.) poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz niewyjaśnienie istoty sprawy, jak również pominięcie istotnych w sprawie dowodów oraz przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, co w rezultacie skutkowało wydaniem wadliwej decyzji.

W uzasadnieniu odwołania wnioskodawczyni nadmieniła, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Augustowie z dnia [...] września 2023 r. w sprawie [...] została ustanowiona opiekunem prawnym D. S.

Zaskarżoną decyzją z dnia 6 maja 2024 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W jej uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy u.ś.r. wprowadzone z dniem 1 stycznia 2024 r. na mocy art. 43 ustawy o świadczeniu wspierającym. Kolegium przywołało treść art. 17 ust. 1 u.ś.r., zwracając następnie uwagę, że kluczowa z punktu widzenia niniejszej sprawy jest końcowa część wskazanego przepisu, w której ujęto przesłankę natury przedmiotowej, tj. sprawowanie opieki nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia. W ocenie organu odwoławczego przesłanka ta nie została spełniona, gdyż skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym D. S., jednakże podopieczna strony ukończyła już 18. rok życia (urodzona 11 stycznia 2003 r.).

Kolegium stwierdziło również, że ustanowienie skarżącej opiekunem prawnym nie rodzi po jej stronie obowiązku alimentacyjnego względem powinowatej. Według ustaleń organu w sprawie D. S. nie toczyło się postępowanie

o przysposobienie, nadmieniono przy tym, że zgodnie z art. 114 § 1 i 2 k.r.o. przysposobić można osobę małoletnią. Organ odwoławczy zauważył, że kwestia ta byłaby jakkolwiek istotna, gdyby trzeba było przesądzić czy wnioskodawczyni jest opiekunem faktycznym dziecka w rozumieniu art. 3 pkt 14 u.ś.r., jednak wniosek został złożony przez opiekuna prawnego w związku z opieką nad pełnoletnią osobą niepełnosprawną, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy pouczył stronę, że jako opiekun prawny może w imieniu D. S. ubiegać się o świadczenie wspierające, informując też, że zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym postępowanie w sprawie świadczenia wspierającego prowadzi oraz świadczenie to wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją Kolegium, skarżąca wywiodła skargę do tut. sądu, zatytułowaną jako "Odwołanie".

W uzasadnieniu skargi wskazała, że nie może zgodzić się z otrzymaną decyzją. Podkreśliła, że pozostająca pod jej opieką D. S. jest ubezwłasnowolniona całkowicie i niepełnosprawna w stopniu znacznym. Wyjaśniła, że jej podopieczna nie jest zdolna do samodzielnego życia, wskazując szczegółowo na wymagania związane z opieką nad nią. Stwierdziła, że opiekunem prawnym podopiecznej jest także jej mąż T. S., zarazem brat podopiecznej, jednak zajmuje się zapewnieniem utrzymania całej rodziny. Podkreśliła przy tym, że jako mężczyzna nie może zająć się dorastającą kobietą. Wskazała również, że wcześniej opiekunem prawnym podopiecznej była jej babcia, która jednak zmarła we wrześniu 2023 r. Zauważyła, że żadna z sióstr podopiecznej nie podjęła się opieki nad nią. Ponadto wyjaśniła, że ojciec pozostającej pod opieką A. S. jest pozbawiony praw rodzicielskich, zaś jej matka nie żyje od ponad 10 lat.

Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o pozytywne rozpatrzenie jej sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Suwałkach z dnia 6 maja 2024 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia 10 kwietnia 2024 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym D. S.

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że objęte skargą decyzje organów obu instancji zostały wydane po dniu 31 grudnia 2023 r. tj. w okresie, gdy obowiązywało już zmienione brzmienie przepisu art. 17 u.ś.r. a więc wykluczające możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu konieczności opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym osobą pełnoletnią. W tym miejscu wyjaśnić należy, że zmiana zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego została wprowadzona ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023r., poz. 1429). Przepisem art. 43 pkt 4 ww. ustawy zmieniono brzmienie art. 17 u.ś.r., który obecnie stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jednocześnie w przepisie przejściowym – art. 63 ust.1 ustawy o świadczeniu wspierającym, ustawodawca stwierdził, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Przepis przejściowy uzależnia zatem jednoznacznie zastosowanie przepisów dotychczasowych od powstania prawa, a nie jego stwierdzenia w deklaratywnej decyzji. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza zaistnienie wymaganych przez prawo przesłanek w chwili złożenia wniosku, a deklaratywna decyzja jedynie potwierdza albo wyklucza ich istnienie (vide: wyrok WSA w Poznaniu z 17 kwietnia 2024r. sygn. akt IV SA/Po 190/24, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: "CBOSA").

O tym jaki stan prawny należało przyjąć jako podstawę orzekania w niniejszej sprawie prawidłowo rozstrzygnięto w oparciu o datę złożenia wniosku. Skoro został on złożony po 31 grudnia 2023 r. organy nie mogły prowadzić postępowania na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r. i de facto badać, czy możliwym było przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego bezspornie wynika, że skarżąca po raz pierwszy ubiega się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad D. S., która orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2024 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Wniosek inicjujący niniejsze postępowania wpłynął do organu w dniu 25 stycznia 2024 r. W świetle powyższego trafnie zatem przyjęły organy, że w sytuacji skarżącej nie mogły mieć zastosowania przepisy art. 63 ustawy zmieniającej. Prawo skarżącej do świadczenia w związku z opieka nad D. S. nie powstało bowiem przed 1 stycznia 2024 r.

Wobec tak sformułowanych przez ustawodawcę przepisów przejściowych uznać należało, że o możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przesądzić miało spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 u.ś.r. na dzień złożenia wniosku

Tymczasem, jak to już wskazano wyżej ustawodawca w obecnym stanie prawnym przewidział, że o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby w nim wymienione z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. Mając na uwadze powyższe trafnie zauważył organ odwoławczy, że kluczową z punktu widzenia niniejszej sprawy jest końcowa cześć przepisu art. 17 u.ś.r., w której ujęto przesłankę natury przedmiotowej, tj. sprawowanie opieki nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia. Odnosząc bowiem powyższe do stanu niniejszej sprawy przyjąć należy za organami obu instancji, że skarżącej nie może być przyznane wnioskowane świadczenie, a to z uwagi na fakt, że sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną w stopniu znaczymy, która ukończyła już 18. r życia. Jak wynika z akt sprawy D. S. urodziła się [...] stycznia 2003 r., zatem w chwili składania przez skarżącą wniosku z 25 stycznia 2024 r. miała 21 lat.

Co więcej, już nie jako marginalnie podnieść należy, że skarżąca nie jest spokrewniona z osobą wymagającą opieki, jest jej bratową – niepełnosprawna jest siostrą męża skarżącej. Ustanowienie zaś skarżącej opiekunem prawnym nie jest równoznaczne z byciem opiekunem faktycznym, nie rodzi też po jej stronie obowiązku alimentacyjnego względem powinowatej. W sprawie D. S. nie toczyło się też postępowanie o jej przysposobienie, nie ma zatem podstaw do wywodzenia obowiązku alimentacyjnego z ewentualnego stosunku przysposobienia. Jednocześnie wskazać należy, że rozstrzygnięcie powyższej kwestii miałoby znaczenie tylko wówczas, gdyby trzeba było przesądzić czy skarżąca jest opiekunem faktycznym. Tymczasem jak to już wyżej wskazano wniosek został złożony przez opiekuna prawnego w związku z opieką nad osobą niepełnosprawna ale pełnoletnią, co wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia w obecnym stanie prawnym.

Reasumując, w sprawie zastosowanie miał art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., który poza dotychczasowymi przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, którymi są: niepodejmowanie zatrudnienia lub faktyczna rezygnacja z wykonywanej dotychczas pracy, jeżeli takie działanie ma na celu sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wprowadził dodatkową przesłankę, zgodnie z którą o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby w nim wymienione z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. Opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18 rok życia zostali pozbawieni możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Innymi słowy, ustalenie, że osoba z niepełnosprawnością ukończyła 18. rok życia, a także że skarżąca nie jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych zadecydowało o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ziściły się zatem ani przesłanki podmiotowe, ani przedmiotowe przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z wyżej wymienionych przyczyn zaskarżonej decyzji nie można czynić zarzutu naruszenia prawa materialnego. Organy nie uchybiły też przepisom postępowania, dokonując w szczególności wszechstronnej analizy wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w zakresie niezbędnym do jej prawidłowego rozstrzygnięcia. Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wynikającej z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej podjęły wszystkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Zakwestionowane w skardze decyzje wydane zostały w oparciu o właściwie i wyczerpująco ustalony stan faktyczny i przy prawidłowym zastosowaniu obowiązujących przepisów prawa w tym zakresie. W sprawie zebrano wystarczający materiał dowodowy i dokonano jego właściwej oceny, biorąc również pod uwagę wyjaśnienia skarżącej.

Końcowo podkreślić należy, że zarówno organy administracji publicznej jak i Sąd w żadnej mierze nie kwestionują zaangażowania skarżącej w opiekę nad D. S. Niemniej jednak podkreślić należy, że decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego ma charakter związany, co oznacza wyłączenie jakiejkolwiek dowolności w podejmowaniu rozstrzygnięcia. Również względy słuszności czy zasady współżycia społecznego nie mogą modyfikować treści norm prawnych, odczytywanych na podstawie bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa.

Pouczyć natomiast należy skarżącą, że jako opiekun prawny może w imieniu D. S. ubiegać się o świadczenie wspierające. Na podstawie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, osobie niepełnosprawnej w wieku od ukończenia 18 roku życia przysługuje świadczenie wspierające. Zgodnie zaś z art. 7 ust. 1 ww. ustawy postępowanie w sprawie świadczenia wspierającego prowadzi oraz świadczenie wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

W związku zatem z tym, że podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.