Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 1004/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 129 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi R. G., A. G., J. S., S. G. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 25 października 2022 r. nr NSP-VIII.7581.1.90.2022.DL w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 25 października 2022 r. nr NSP-VII.7581.1.90.2022.DL Wojewoda Pomorski, po rozpatrzeniu odwołania R. G., A. G., J. S. i S. G. od decyzji Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 13 kwietnia 2022 r. nr PNO.6821.73.2020.WS w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za pozbawienie prawa własności nieruchomości, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny.

Decyzją z dnia 28 września 1967 r. nr USW III 6/60/26/67 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku, na wniosek Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich w Gdyni, orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Państwa części nieruchomości położonej w Gdyni przy ul. K., wpisanej w księdze wieczystej nr [...], oznaczonej katastralnie jako parcela nr [...] o pow. 372 m2, z całej nieruchomości o powierzchni 36.203 m2. Na podstawie ww. decyzji prawo własności nieruchomości zostało odjęte J. G. Wywłaszczenia dokonano na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961 r., Nr 18, poz. 94), z przeznaczeniem na budowę ulicy. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na podstawie art. 8 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości odszkodowanie "nie należy się za grunt".

Wnioskiem z dnia 22 lipca 2020 r. spadkobiercy J.G. – R. G., A. G., J. S. i S. G. (dalej: strona, skarżący) wystąpili do Prezydenta Miasta Gdyni, wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej, o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przejętą na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o ww. decyzję z dnia 28 września 1967 r., nieruchomość oznaczoną w dacie wywłaszczenia jako parcela nr [...] o pow. 372 m2, stanowiącą w momencie przejęcia własność J. G.

Na podstawie informacji otrzymanej z Referatu Katastru Nieruchomości Wydziału Gospodarki Nieruchomościami i Geodezji Urzędu Miasta Gdyni ustalono, że dawna parcela nr [...] o pow. 372 m2 stanowi w chwili obecnej działkę nr [...] o pow. 372 m2 (KW nr [...]), obr. [...], będącą własnością Gminy Miasta Gdyni.

Decyzją z dnia 24 marca 2021 r. nr PNO.6821.73.2020.WS Prezydent Miasta Gdyni, wykonujący zadania starosty z zakresu administracji rządowej, działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020r., poz. 256), dalej "k.p.a." umorzył postępowanie. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2021 r., poz. 1899), zwanej dalej u.g.n., starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. W orzecznictwie wypracowano pogląd o możliwości zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, dotyczy to jednak spraw, w których wydano pozostający w obrocie prawnym akt w zakresie odjęcia własności nieruchomości, a nie zostało do tej pory ustalone i wypłacone odszkodowanie z tego tytułu, mimo że przepisy na podstawie których nastąpiło przejęcie, takie odszkodowanie przewidywały. Zdaniem organu I instancji, w aktualnym stanie prawnym brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy ustalenia odszkodowania za ww. nieruchomość, z uwagi na brak normy prawnej stanowiącej materialnoprawną podstawę do ustalenia i wypłaty odszkodowania za grunt przejęty na podstawie art. 8 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Od ww. decyzji skarżący wnieśli odwołanie do Wojewody Pomorskiego, wskazując, iż organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni art. 8 ust. 7 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, co przemawia za uchyleniem decyzji w całości i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Decyzją z dnia 10 czerwca 2021 r., nr NSP-VIII.7581.1.68.2021.DL Wojewoda Pomorski uchylił decyzję Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 24 marca 2021 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Wojewoda stwierdził, że w decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 28 września 1967 r. nie orzeczono o odszkodowaniu, a jedynie o wywłaszczeniu, w związku z czym nie zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa pomiędzy sprawą rozstrzygniętą ww. decyzją a sprawą niniejszą. Dalej Wojewoda wskazał, że dla zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. bez znaczenia jest, czy niewypłacenie odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nastąpiło wbrew obowiązującym wówczas przepisom, czy też – jak w niniejszym przypadku – było z tymi przepisami zgodne. W ocenie organu odwoławczego stan faktyczny zaistniały w niniejszej sprawie odpowiada hipotezie normy z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., bowiem pozbawienie praw do nieruchomości nastąpiło bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące obecnie przepisy, przede wszystkim art. 128 u.g.n., przewidują jego ustalenie. Oznacza to, że organ I instancji jest zobowiązany do merytorycznego rozpoznania wniosku na podstawie art. 129 ust. 5 u.g.n. i ustalenia odszkodowania według zasad określonych obecnie obowiązującymi przepisami.

Rozpatrując sprawę ponownie Prezydent Miasta Gdyni decyzją z dnia 13 kwietnia 2022 r. nr PNO.6821.2020.WS orzekł o umorzeniu postępowania.

Organ I instancji, odmiennie aniżeli Wojewoda Pomorski, ocenił treść decyzji z dnia 28 września 1967 r. uznając, że zawiera ona rozstrzygnięcie w przedmiocie należnego w związku z dokonanym wywłaszczeniem odszkodowania (stwierdzając brak podstaw do jego przyznania) oraz że jest dla organów orzekających wiążąca, zgodnie z art. 16 k.p.a. Konsekwencją jest brak zastosowania art. 233 u.g.n. w związku z przepisem art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

Ponadto, w ocenie organu I instancji, wbrew stanowisku Wojewody Pomorskiego, stan faktyczny zaistniały w niniejszej sprawie nie odpowiada również hipotezie normy z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Przepis ten nie może stanowić samoistnej podstawy do ustalenia odszkodowania, a materialnoprawny obowiązek ustalenia odszkodowania musi wynikać z odrębnych podstaw prawnych. W niniejszej sprawie wywłaszczenie parceli nr [...] nastąpiło bez ustalenia odszkodowania, gdyż zgodnie z ówcześnie obowiązującym przepisem art. 8 ust. 7 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, jeżeli wywłaszczenie gruntu w mieście lub osiedlu następowało na cele budowy lub poszerzenia ulicy lub placu albo na wyrównanie granic zieleni publicznej, wywłaszczenie części działki budowlanej nie przekraczającej 25% jej obszaru odbywało się bez odszkodowania. Odszkodowanie należało się według zasad określonych w ust. 6 tylko za część wywłaszczanego gruntu, która przekraczała 25% obszaru nieruchomości. Skoro zatem dokonanie wywłaszczenia bez ustalenia odszkodowania było zgodne z obowiązującymi w dacie wywłaszczenia przepisami, to przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie może być podstawą do orzekania o jego ustaleniu obecnie. Podstawy zastosowania przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. do ustalenia odszkodowania za przejętą na rzecz Skarbu Państwa, w oparciu o decyzję Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 28 września 1967 r., parcelę nr [...], nie można wywieść również z postanowień Konstytucji RP oraz regulacji art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, bowiem ww. akty prawne weszły w życie po wydaniu ww. decyzji.

Wobec powyższego organ I instancji na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podnieśli, że organ I instancji nie zastosował się do wskazanych w decyzji kasatoryjnej z 10 czerwca 2021 r. okoliczności potwierdzających zasadność ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Zarzucili błędne przyjęcie, że decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 28 września 1967 r. rozstrzyga poza wywłaszczeniem także o odmowie przyznania odszkodowania, w ich ocenie bowiem takiego rozstrzygnięcia nie zawiera, choć powinna. W ich ocenie zachodzą wszystkie przesłanki do przyznania im odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, została ona bowiem wywłaszczona bez odszkodowania, a obowiązujące przepisy jak i przepisy istniejące w dacie wydania decyzji o wywłaszczeniu przewidywały jego ustalenie.

Opisaną na wstępie decyzją z dnia 25 października 2022 r. Wojewoda Pomorski utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 13 kwietnia 2022 r., podzielając stanowisko o zasadności umorzenia postępowania w tej sprawie.

W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że pomiędzy sprawą niniejszą toczącą się na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. a sprawą rozstrzygniętą decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 28 września 1967 r. nie zachodzi tożsamość uniemożliwiająca orzekanie, bowiem wskazana decyzja nie rozstrzygała o odszkodowaniu, tylko o wywłaszczeniu, odmienna jest również podstawa prawna rozstrzygnięcia w obu sprawach.

Wojewoda podkreślił, że decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 28 września 1967 r. jest prawomocna, a jako taka korzysta z domniemania legalności i dopóki funkcjonuje w obrocie prawnym, dopóty organ zobowiązany jest do jej uwzględnienia przy wydawaniu swojego rozstrzygnięcia. W dacie wywłaszczenia (w dniu 28 września 1967 r.) obowiązywał art. 8 ust. 7 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, w myśl którego jeżeli wywłaszczenie gruntu w mieście lub osiedlu następuje na cele budowy lub poszerzenia ulicy lub placu albo na wyrównanie granic zieleni publicznej, wywłaszczenie części działki budowlanej nie przekraczającej 25% jej obszaru odbywa się bez odszkodowania. Odszkodowanie należy się według zasad określonych w ust. 6 tylko za część wywłaszczanego gruntu, która przekracza 25% obszaru nieruchomości.

W chwili obecnej podstawą prawną do orzekania o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość - o ile nie orzeczono o nim w decyzji wywłaszczeniowej - jest przepis art. 129 ust. 5 u.g.n. Zgodnie z pkt 3 powołanego przepisu starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

Powołując się na aktualne orzecznictwo sądowoadministracyjne dotyczące art. 8 ust. 7 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, organ odwoławczy doszedł do wniosku, że nie ma możliwości rozstrzygnąć przedmiotowej sprawy w sposób merytoryczny. Dokonując wykładni art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., należy mieć bowiem na uwadze, że aktualnie obowiązujące przepisy nie zawierają regulacji przewidującej wprost ustalenie odszkodowania za nieruchomość przejętą w trybie art. 8 nieobowiązującej już ustawy. Co więcej, treść przywołanego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że pozbawienie własności w trybie tego przepisu następowało bez odszkodowania. W sytuacji, gdy utrata własności nieruchomości następowała w oparciu o przepis, który przewidywał przejęcie jej na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania, nie można do skutków takiego przejęcia stosować art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

W świetle powyższego należało zdaniem Wojewody dojść do wniosku, że dla zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma znaczenie, czy niewypłacenie odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną przed wejściem w życie u.g.n. nastąpiło wbrew obowiązującym wówczas przepisom, czy też - jak w niniejszym przypadku - było z tymi przepisami zgodne, jak słusznie wskazał organ I instancji. Pozbawienie prawa do odszkodowania za wywłaszczenie dawnej parceli nr [...] odbyło się zgodnie z obowiązującym poprzednio porządkiem prawnym. Poza tym, w obecnych regulacjach nie istnieje norma prawna, która przewidywałby możliwość wypłaty odszkodowania za grunt przejęty w trybie art. 8 ust. 7 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

W konsekwencji, zdaniem Wojewody, zasadne było umorzenie postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania prowadzonego na podstawie przepisów u.g.n. ze względu na jego bezprzedmiotowość.

W ocenie Wojewody Pomorskiego fakt, że w poprzedniej decyzji z dnia 10 czerwca 2021 r. stanął na stanowisku, iż należy ustalić odszkodowanie za dawną parcelę nr [...], nie stoi na przeszkodzie podjęciu przedmiotowego rozstrzygnięcia, bowiem stanowisko to nie ma charakteru wiążącego. Organy administracji publicznej nie mogą, rozpatrując sprawę, oprzeć się jedynie na swoich wcześniejszych decyzjach wydawanych w tych samych lub w podobnych postępowaniach z uwagi na fakt, że w tych sprawach przepisy są niejednoznaczne i najczęściej praktykę wyznaczają wyroki sądów administracyjnych, a zmiana poglądów orzecznictwa nie jest rzadkim zjawiskiem i wymaga od organów administracji publicznej śledzenia najnowszych wyroków sądów administracyjnych i cywilnych.

R. G., A. G., J. S. i S. G. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na powyższą decyzję, żądając jej uchylenia i wnosząc o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucili:

mające wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości poprzez błędną jego wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że przepis ten nie mógł stanowić podstawy ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, pomimo tego, że wywłaszczona działka spełniała przesłanki zastosowania tego przepisu i ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, gdyż przedmiotem wywłaszczenia była cała działka, a nie jej część nieprzekraczająca 25% jej obszaru, a ponadto działka ta nie miała charakteru działki budowlanej, gdyż był to teren uliczny;

mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów, tj:

art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez błędne i sprzeczne z zebranym materiałem dowodowym ustalenia faktyczne polegające na przyjęciu, iż doszło do wywłaszczenia części działki nieprzekraczającej 25% jej powierzchni, w sytuacji gdy wywłaszczono całą działkę,

art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak jakichkolwiek ustaleń faktycznych w zakresie tego, iż wywłaszczona działka nie była działką budowlaną, lecz był to teren ulicy,

107 § 3 k.p.a. poprzez brak odniesienia się do wszystkich zarzutów odwołania od decyzji organu I instancji, a dotyczących wykładni art. 8 ust. 7 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości prezentowanej przez doktrynę prawa wywłaszczeniowego, zgodnie z którą w niniejszej sprawie należało się odszkodowanie za wywłaszczoną w 1967r. nieruchomość,

art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 233 u.g.n. i art. 128 ust. 1 u.g.n. poprzez ich niezastosowanie, pomimo istnienia przesłanek do ustalenia odszkodowania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że wykładnia art. 8 ust. 7 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przedstawiona przez Wojewodę pozostaje w całkowitym oderwaniu od brzmienia tego przepisu. W przepisie tym wyraźnie wskazano, że wywłaszczenie bez odszkodowania następuje wyłącznie w sytuacji gdy przedmiotem wywłaszczenia jest do 25% powierzchni działki. Jeżeli przedmiotem wywłaszczenia była część działki przekraczająca obszar ponad 25% jej powierzchni to wówczas za ten obszar ponad 25% powierzchni dziatki należało się odszkodowanie. Ponadto w przepisie tym zawarto także inne przesłanki, których dopiero łączne spełnienie pozwalało na wywłaszczenie działki bez ustalenia odszkodowania i dotyczyło to wyłącznie wywłaszczanej części nie przekraczającej 25% działki.

Wskazano, że przywołane przez organ orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie I OSK 2800/198 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w sprawie II SA/Kr 1228/21 są zgodne z wykładnią art. 8 ust. 7 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości prezentowaną przez skarżących. Tym, co różni jednak sprawy niniejszą i te, w których zapadły oba ww. wyroki, jest stan faktyczny i prawny. Orzeczenia te zapadły w sprawach, w których przedmiotem wywłaszczenia były części działek stanowiące mniej niż 25% powierzchni każdej z nich. Wojewoda nie odniósł się do podniesionego w odwołaniu zarzutu, w ramach którego skarżący dodatkowo powołali się na wykładnię art. 8 ust. 7 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości prezentowaną przez doktrynę prawa ukształtowaną w okresie wywłaszczenia działki będącej przedmiotem niniejszego postępowania. Ówczesny specjalista w zakresie wywłaszczeń, a jednocześnie pracownik urzędów administracji (w tym Komisji Odwoławczej do spraw wywłaszczeń) Walenty Ramus wskazywał: "Należy podkreślić, iż przepis o wywłaszczeniu bez odszkodowania części działki odnosi się do konkretnej działki w jednej obwodnicy i np. jeśli z działki A o powierzchni 1000 m2 ulega wywłaszczeniu 300 m2, a właściciel posiada jeszcze inną działkę B o powierzchni 500 m2, to nie można brać pod uwagę łącznej powierzchni obydwu działek, lecz tylko powierzchnię działki A i ustalić odszkodowanie za część wywłaszczoną przekraczającą 25% tej działki, tj. za 50 m2" ("Biegły w postępowaniu wywłaszczeniowym" - Wydawnictwo Prawnicze 1968r. str. 33 oraz Walenty Ramus w "Opinia biegłego w sprawach wywłaszczeniowych" - Wydawnictwo Prawnicze 1973r. str. 29). Dlatego gdyby wywłaszczana działka miała charakter budowlany (a nie był to teren uliczny jak w niniejszej sprawie), to odszkodowanie należałoby się za jej obszar ponad 25% powierzchni. Z kolei w takim przypadku odszkodowanie nie należałoby się za obszar do 25% powierzchni. Sytuacja taka nie miała jednak miejsca w niniejszej sprawie, gdyż przedmiotem wywłaszczenia była cała działka stanowiąca teren uliczny, wobec czego odszkodowanie należało się za całą wywłaszczoną działkę.

Zdaniem skarżących, Wojewoda Pomorski, wydając skarżoną decyzję dopuścił się naruszenia art. 8 ust. 7 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w brzmieniu z dnia wydania decyzji o wywłaszczeniu, co niewątpliwie powoduje wadliwość zaskarżonej decyzji.

Dalej podniesiono, że w niniejszej sprawie nie zostały zrealizowane 2 z 4 przesłanek uprawniających do wywłaszczenia nieruchomości bez ustalenia odszkodowania. Wywłaszczana nieruchomość nie stanowiła bowiem działki budowlanej, a teren ulicy. Ponadto wywłaszczono całą działkę, a nie obszar do 25% jej powierzchni. Tym samym organ poczynił w tym zakresie błędne ustalenia faktyczne co do wywłaszczenia całej działki i jednocześnie nie poczynił jakichkolwiek ustaleń co do ustalenia faktycznego charakteru wywłaszczanej działki, która była terenem ulicy, a nie działką budowlaną.

Nawet gdyby jednak wywłaszczona dz. [...] była w dacie wywłaszczenia działką budowlaną, to brak był podstaw do zastosowania kryterium powierzchniowego z art. 8 ust. 7 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w odniesieniu do pozostałej części nieruchomości, która nie została właścicielom wywłaszczona w ramach postępowania prowadzonego w sprawie USW III 6/60/26/67. Przesłanka 25% powierzchni, za którą nie ustalano odszkodowania, mogła się odnosić tylko bezpośrednio do wywłaszczonej dz. [...] o pow. 371 m2, a nie co do całej nieruchomości właścicieli o pow. 36.203 m2. Dz. [...] była samodzielną, wydzieloną działką geodezyjną, co potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy dokumenty w postaci opisu i mapy oraz decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku.

Z uwagi na te istotne błędy w zakresie ustaleń faktycznych, Wojewoda nie dostrzegł, iż art. 8 ust. 7 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nie miał zastosowania w postępowaniu wywłaszczeniowym i odszkodowawczym.

Zarzuty te potwierdzają zasadność żądania skarżących co do ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, zgodnie z zasadą przyjętą na gruncie ustawy wywłaszczeniowej pełnego odszkodowania za wywłaszczenie. Przejęcie nieruchomości nieodpłatnie stanowiło wyjątek od tej zasady. Zgodnie zaś z ogólnie przyjętymi regułami wykładni (obowiązującymi również w 1967r.) przepisy szczególne oraz wyjątki od ogólnie przyjętych zasad należy interpretować ściśle. Niezastosowanie tych przepisów jest konsekwencją błędnych ustaleń faktycznych lub ich braku, jak również błędnej wykładni art. 8 ust. 7 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Organ pominął to, iż nawet na gruncie przepisów tej ustawy, zasadą było wywłaszczenie za odszkodowaniem (art. 7 ust. 1 w brzmieniu na dzień wydania decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku).

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 8 ust. 7 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, organ nie zgodził się z twierdzeniem, iż przepis ten odnosił się jedynie do działki, a nie nieruchomości. Wskazano, że faktycznie w pierwszym zdaniu pojawia się sformułowanie "wywłaszczenie części działki", jednakże w drugim zdaniu wyraźnie wskazano, iż "odszkodowanie (...) tylko za część wywłaszczanego gruntu, która przekracza 25% obszaru nieruchomości". W sytuacji, kiedy w skład nieruchomości wchodzi tylko jedna działka ewidencyjna, pojęcie nieruchomości odnosi się do tej jednej, konkretnej działki. Natomiast założenie księgi wieczystej oznacza, że jest tyle nieruchomości, ile jest ksiąg wieczystych. Działki gruntu graniczące ze sobą, należące do tego samego właściciela i objęte jedną księgą wieczystą, stanowią w rozumieniu art. 46 § 1 kodeksu cywilnego jedną nieruchomość gruntową. W niniejszej sprawie księga wieczysta nr [...] była prowadzona dla nieruchomości o pow. 3,6203 ha, stanowiącej własność J. G.

Z kolei odnosząc się do stwierdzenia, iż działka nr [...] nie miała charakteru budowlanego, organ zauważył, że ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nie zawierała definicji działki budowlanej. W opinii Wojewody Pomorskiego jest to działka przeznaczona do zabudowy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) – zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Przedmiotem skargi jest decyzja Wojewody Pomorskiego oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta Gdyni o umorzeniu postępowania prowadzonego na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w sprawie ustalenia na rzecz skarżących odszkodowania za wywłaszczenie parceli nr [...] (obecnie – działka nr [...]) o pow. 372 m2, stanowiącej część nieruchomości położonej w Gdyni przy ul. K., wpisanej w księdze wieczystej nr [...] o łącznej powierzchni 36.203 m2. Wywłaszczenia dokonano na podstawie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 28 września 1967 r., nr USW III 6/60/26/67, na wniosek Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich w Gdyni. Na podstawie ww. decyzji prawo własności nieruchomości zostało odjęte J. G., spadkodawcy skarżących. Wywłaszczenia dokonano na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961 r., Nr 18, poz. 94), z przeznaczeniem na budowę ulicy. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na podstawie art. 8 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości odszkodowanie "nie należy się za grunt". Zgodnie z tym przepisem, jeżeli wywłaszczenie gruntu w mieście lub osiedlu następuje na cele budowy lub poszerzenia ulicy lub placu albo na wyrównanie granic zieleni publicznej, wywłaszczenie części działki budowlanej nie przekraczającej 25% jej obszaru odbywa się bez odszkodowania. Odszkodowanie należy się według zasad określonych w ust. 6 tylko za część wywłaszczanego gruntu, która przekracza 25% obszaru nieruchomości.

Słusznie stwierdził Wojewoda Pomorski, że pomiędzy sprawą rozstrzygniętą w decyzji z dnia 28 września 1967 r. a sprawą niniejszą rozpatrywaną na podstawie art. 129 ust. 3 pkt 5 u.g.n. nie zachodzi tożsamość przedmiotowa odnoszona do podstawy prawnej żądania strony, co w konsekwencji wykluczałoby możliwość ponownego jej rozpoznania. Zasada trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych wyrażona w art. 16 k.p.a. jest jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego w Polsce. Jej naruszenie stanowi bardzo poważne uchybienie przepisom postępowania, skutkujące nieważnością decyzji (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.). W systemie prawa administracyjnego funkcjonuje zakaz ponownego rozpatrywania spraw, które już wcześniej zostały rozstrzygnięte decyzją ostateczną.

Warunkiem dokonania prawidłowej oceny omawianej kwestii jest ustalenie tożsamości spraw – pod względem przedmiotowym i podmiotowym. Jak wskazuje B. Adamiak "Na sprawę administracyjną składają się elementy podmiotowe oraz przedmiotowe. Ustalenie tożsamości sprawy administracyjnej pod względem podmiotowym sprowadza się do stwierdzenia identyczności strony (stron) w danych postępowaniach administracyjnych z uwzględnieniem następstwa prawnego. Pod względem przedmiotowym na sprawę administracyjną składa się treść żądania strony (jej uprawnienia) lub treść obowiązku, podstawa prawna oraz stan faktyczny. Identyczność tych elementów przesądza o tożsamości spraw. Z tożsamością spraw administracyjnych mamy więc do czynienia wtedy, gdy pokrywają się ze sobą zarówno ich elementy podmiotowe, jak i przedmiotowe" (Adamiak Barbara. Podstawy stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia. W: Metodyka pracy sędziego w sprawach administracyjnych. Wolters Kluwer, 2015).

W sprawie niniejszej tożsamość przedmiotowa nie zachodzi, bowiem każda z tych decyzji została wydana na podstawie różnych regulacji materialnego prawa administracyjnego. Ostateczna decyzja z dnia 28 września 1967 r., nr USW III 6/60/26/67 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku wydana została na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961 r., Nr 18, poz. 94), natomiast sprawa niniejsza rozpatrywana była na podstawie art. 129 ust. 3 pkt 5 u.g.n.

Organy zatem prawidłowo przeszły do oceny przesłanek zastosowania w sprawie art. 129 ust. 3 pkt 5 u.g.n. Z przepisu tego wynika, że starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej może również wydać odrębną decyzję o odszkodowaniu między innymi w sytuacji, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. W takiej sytuacji muszą zostać spełnione dwa warunki, aby aktualnie możliwe było ustalenie odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone w przeszłości, mianowicie musi nastąpić pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania (1), a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie (2). Wskazać należy, że o ile w przedmiotowej sprawie pierwsza ze wskazanych przesłanek została spełniona, to jednak - biorąc pod uwagę specyfikę przedmiotowej sprawy - nie może być mowy o spełnieniu drugiej z nich.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie ma sporu, że - co do zasady - art. 129 ust. 5 u.g.n. może mieć zastosowanie do przypadków pozbawienia praw do nieruchomości, które miały miejsce przed dniem wejścia w życie tej ustawy. Nie zawęża on podstaw prawnych, na jakich mogło dojść do pozbawienia praw do nieruchomości, co pozwala brać pod uwagę szeroki zakres przypadków. Pozbawienie prawa do nieruchomości bez odszkodowania to tylko jedna z przesłanek określonych w analizowanym przepisie. Zawiera on jeszcze jeden warunek – aby obowiązujące przepisy przewidywały ustalenie odszkodowania. W tej części przepis ma wyraźnie charakter blankietowy, nakazując wskazanie normatywnej podstawy do ustalenia odszkodowania w obowiązującym stanie prawnym (tak: wyrok NSA z 26 lutego 2020 r., I OSK 3938/18).

Dokonując wykładni art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., należy mieć na uwadze, że aktualnie obowiązujące przepisy nie zawierają regulacji przewidującej wprost ustalenie odszkodowania za nieruchomość przejętą w trybie art. 8 nieobowiązującej już ustawy. Co więcej, treść przywołanego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że pozbawienie własności w trybie tego przepisu następowało bez odszkodowania. Sąd podziela dominujący obecnie pogląd, że w sytuacji, gdy utrata własności nieruchomości następowała w oparciu o przepis, który przewidywał przejęcie jej na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania, nie można do skutków takiego przejęcia stosować art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. (tak: wyrok NSA z 26 stycznia 2021 r., I OSK 2011/20). Art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie jest samoistną normą materialną i sam przez się nie tworzy sprawy administracyjnej (odszkodowawczej) (tak: wyrok NSA z 19 lipca 2019 r., I OSK 2472/17; wyroki WSA: w Krakowie z 21 maja 2019 r., II SA/Kr 210/19; w Gdańsku z 7 czerwca 2017 r., II SA/Gd 197/17; w Bydgoszczy z 23 listopada 2018 r., II SA/Bd 784/17; w Poznaniu z 16 października 2019 r., IV SA/Po 225/19). Również w uchwale z 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OPS 1/20 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że możliwość domagania się ustalenia odszkodowania przez spadkobiercę wywłaszczonego właściciela wchodzi w grę, gdy obowiązujące w dacie wywłaszczenia przepisy taką możliwość przewidywały.

Strona skarżąca nie kwestionuje, że w sytuacji pozbawienia prawa własności nieruchomości na podstawie art. 8 ust. 7 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tj. bez odszkodowania), nie można do skutków takiego wywłaszczenia stosować art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., argumentuje jednak, że w sprawie niniejszej wywłaszczenie nie nastąpiło na podstawie wskazanego przepisu, nie zostały bowiem spełnione dwie z czterech jego przesłanek, tj. wywłaszczana nieruchomość nie stanowiła działki budowlanej ponadto wywłaszczono całą działkę, a nie obszar do 25 % jej powierzchni. Zarzuca w związku z tym Wojewodzie Pomorskiemu naruszenie art. 8 ust. 7 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przy wydawaniu zaskarżonej decyzji.

Skuteczność podniesionego zarzutu wymaga jednak w pierwszej kolejności odpowiedzi na pytanie, czy na podstawie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 28 września 1967 r. przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona w trybie "bez odszkodowania" na podstawie art. 8 ust. 7 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, jak przyjęły organy, czy w trybie "za odszkodowaniem", acz bez jego równoczesnego ustalenia, jak twierdzą skarżący. Odpowiedź na to pytanie determinuje bowiem to, czy Wojewoda powinien był w sprawie zastosować art. 8 ust. 7 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (co otwiera też drogę do rozważań w jaki sposób przepis ten powinien być zastosowany), czy też przepisu tego stosować nie mógł, związany był bowiem treścią ostatecznej decyzji przesądzającej o sposobie jego zastosowania.

W sporze tym rację należy przyznać organom. W ocenie Sądu analiza treści decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 28 września 1967 r. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości odbyło się bez odszkodowania w trybie art. 8 ust. 7 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Przede wszystkim świadczy o tym powołanie się przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku w uzasadnieniu analizowanego orzeczenia na ten przepis ze wskazaniem, że na jego podstawie odszkodowanie "nie należy się za grunt", jak również przedstawienie w decyzji okoliczności faktycznych uzasadniających zastosowanie tej normy prawnej, tj. wskazanie, że przedmiotem wywłaszczenia jest parcela nr [...] o powierzchni 372 mkw z całej nieruchomości o powierzchni 3.6203 ha oraz że celem wywłaszczenia jest budowa ulicy.

Taką wolę organu (i wiedzę wywłaszczonego J. G.) jednoznacznie potwierdzają również dokumenty sporządzone w ramach postępowania na etapie poprzedzającym wydanie orzeczenia wywłaszczeniowego, których poświadczone kopie znajdują się w przedstawionych Sądowi aktach administracyjnych. Już w treści pisma z dnia 7 marca 1967 r. Okręgowa Dyrekcja Inwestycji Miejskich w Gdyni zawiadomiła J. G., że należąca do niego część nieruchomości położona w Gdyni przy ul. K., działka nr [...] o pow. 372 mkw wpisana w księdze wieczystej państwowego Biura Notarialnego w Gdyni KW [...], jest niezbędna do wykonania przez Okręgową Dyrekcję Inwestycji Miejskich w Gdyni jej zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych pod budowę ulicy i w związku z tym podlega wywłaszczeniu na rzecz Państwa na warunkach określonych w ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W piśmie tym w trybie art. 6 tej ustawy zwrócono się do J. G. z propozycją dobrowolnego odstąpienia powyższej działki. Ponadto wskazano, że zgodnie z art. 8 ust. 7 ustawy odszkodowanie należy się tylko za część wywłaszczonego gruntu która przekracza 25% obszaru nieruchomości. Wg księgi wieczystej KW [...] cały obszar nieruchomości wynosi 3.62.03 ha. Ponieważ pod budowę ulicy niezbędny jest grunt o pow. 372 mkw, odszkodowanie nie przysługuje. Z pisma tego niewątpliwie J. G. dowiedział się, że planowane jest wywłaszczenie parceli nr [...] bez odszkodowania na podstawie art. 8 ust. 7 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Następnie pismem z dnia 8 kwietnia 1967 r. zawiadomiono J. G. o wszczęciu z dniem 3 kwietnia 1967 r. postępowania wywłaszczeniowego na wniosek Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich w Gdyni oraz poinformowano o terminie rozprawy. W aktach sprawy znajduje się również wykonana w dniu 14 września 1967 r. opinia szacunkowa dotycząca działki nr [...], w której wskazano, że parcela, która jest przedmiotem szacunku nie stanowi jedynej własności właściciela na terenie Gdyni, a ponieważ grunt przejmowany jest na cele urządzenia ulicy, 25% tego gruntu przejmowane jest bez odszkodowania. Wskazano, że J. G. posiada 36.203 mkw gruntu, 25% powierzchni wyniesie 9.051 mkw. Ponieważ wywłaszczeniu podlega grunt o mniejszej powierzchni, jego przejęcie następuje bez odszkodowania.

Wszystko to w ocenie Sądu uprawnionym czyni wniosek, że przy wydawaniu decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 28 września 1967 r. zostało przesądzone, iż odszkodowanie za przejęty grunt nie przysługuje.

Nie ma przy tym istotnego znaczenia fakt, że w rozstrzygnięciu decyzji nie znalazło się sformułowanie o odmowie przyznania odszkodowania czy o nieprzyznaniu odszkodowania. Wskazać należy, że zgodnie z ustawą o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości o odszkodowaniu organ orzekał z urzędu, a elementem obligatoryjnym decyzji o wywłaszczeniu było ustalenie odszkodowania i terminu zapłaty odszkodowania (art. 22 ust. 1 pkt 3). Regulacja ta, co oczywiste, dotyczyła bowiem przypadków, gdy wywłaszczenie odbywało się za odszkodowaniem, gdyż tylko wówczas pojawiała się konieczność jego "ustalenia" i "zapłaty" w rozumieniu art. 22 ust. 1 pkt 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W żadnym razie przywołana regulacja nie rodziła zaś obowiązku zamieszczania w osnowie orzeczenia wywłaszczeniowego rozstrzygnięcia "w przedmiocie odszkodowania" (o braku uprawnienia do odszkodowania) w przypadku wywłaszczeń dokonywanych bez odszkodowania na podstawie art. 8 ust. 7 ww. ustawy. Skutek w postaci pozbawienia odszkodowania następował bowiem w takich przypadkach ex lege – na mocy samego przepisu – zaś na organie spoczywał wówczas jedynie obowiązek poinformowania strony (art. 9 k.p.a.) o znajdującej zastosowanie regulacji, z którego to obowiązku w niniejszej sprawie organ wywłaszczający bez wątpienia się wywiązał.

W świetle powyższego należy stwierdzić, że stanowiąca zasadniczą część skargi argumentacja zmierzająca do wykazania, że skarżącym jednak należy się odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, bowiem art. 8 ust. 7 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nie miał zastosowania, stanowi polemikę z ostateczną decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 28 września 1967 r., w której stwierdzono, że za wywłaszczoną nieruchomość odszkodowanie się nie należy, właśnie ze względu na zastosowanie wskazanego przepisu. Argumentacja ta nie mieści się w "granicach sprawy" w rozumieniu art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a., w obrębie których sprawowana jest kontrola działalności administracji publicznej. Zmierza ona bowiem do weryfikacji ostatecznej decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 28 września 1967 r., co jest obecnie możliwe jedynie w ramach któregoś z administracyjnych postępowań nadzwyczajnych.

Mając na względzie zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych (art. 16 k.p.a.) – z której wynika, że decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 28 września 1967 r. póki nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego (np. wskutek stwierdzenia jej nieważności), póty korzysta z domniemania prawidłowości i mocy obowiązującej – w niniejszej sprawie Sąd musiał poprzestać na stwierdzeniu, że z treści tego orzeczenia oraz dokumentów postępowania wywłaszczeniowego jednoznacznie wynika, że przepis art. 8 ust. 7 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości rzeczywiście został wówczas przez organ (Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku) zastosowany, a więc, że przejęcie na własność Państwa przedmiotowej działki nastąpiło bez odszkodowania (tzw. nieodpłatne wywłaszczenie).

Jednocześnie nie ulega wątpliwości, że aktualnie brak przepisu prawa, który regulowałby możliwość dochodzenia rekompensaty za grunty przejęte bez odszkodowania na podstawie 8 ust. 7 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

W konsekwencji, na gruncie rozpatrywanej sprawy, nie było podstawy prawnej do wypłaty odszkodowania, a pozbawienie prawa do odszkodowania odbyło się zgodnie z obowiązującym poprzednio porządkiem prawnym. W kontekście niniejszej sprawy na względzie należy mieć również art. 233 u.g.n. zgodnie z którym do spraw wszczętych, lecz niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami z 21 sierpnia 1997 r. (tj. przed 1 stycznia 1998 r.) postępowanie prowadzi się na podstawie jej przepisów. W odniesieniu do przedmiotowego postępowania, nie ma wątpliwości, iż sprawa dotycząca bezpłatnego wywłaszczenia nieruchomości zakończona została ostatecznie przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ówcześnie obowiązujące przepisy nie przewidywały bowiem kontynuacji w postaci ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Mając zatem na względzie, że w sytuacji, gdy utrata własności nieruchomości następowała w oparciu o przepis, który przewidywał przejęcie jej na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania, nie można do skutków takiego przejęcia stosować art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. (por. wyrok NSA z 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 624/11). Tym samym za chybiony należy uznać zarzut naruszenia ww. przepisu.

W kontekście poczynionych powyżej rozważań stwierdzić zatem należy, że organy obu instancji słusznie uznały, że w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały przesłanki z art. 105 § 1 k.p.a., a wobec tego postępowanie powinno być umorzone.

Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiekolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

W orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, że bezprzedmiotowość, o której mowa w tym przepisie, oznacza brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania danej sprawy. Wiąże się to z brakiem któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, co skutkuje tym, że nie można załatwić sprawy przez jej rozstrzygnięcie co do istoty. Zachodzi ona zatem w sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego nie mamy do czynienia ze sprawą administracyjną mogącą być przedmiotem postępowania. Bezprzedmiotowość może mieć charakter podmiotowy, jak i przedmiotowy. Zawsze jednak oznacza brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Organ umarza więc postępowanie w sytuacji, gdy brak jest podstaw prawnych lub faktycznych do prowadzenia postępowania administracyjnego i do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Przyjmuje się także, że istota bezprzedmiotowości postępowania polega na nastąpieniu takiego zdarzenia prawnego lub faktycznego, które spowodowało, że przestała istnieć ta szczególna relacja między faktem (sytuacją faktyczną danego podmiotu) a prawem (sytuacją prawną danego podmiotu), z którą prawo łączy obowiązek konkretyzacji normy w postaci wydania decyzji administracyjnej. Decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach stron i jest równoznaczna z brakiem przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy (por. wyrok NSA z 6 lipca 2020 r., sygn. akt II OSK 818/20, i powołane tam orzecznictwo; wyrok NSA z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 2078/19). Umorzenie postępowania nie jest zależne ani od woli organu administracji, ani tym bardziej pozostawione do uznania organu - organ ten jest zobowiązany do umorzenia postępowania w przypadku stwierdzenia jego bezprzedmiotowości.

Z tych powodów, nie dopatrując się jakiegokolwiek naruszenia prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).