Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 734/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-10-09 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 243 par. 1, art. 245 par. 1 i par. 3, art. 246 par. 1 pkt 2 w zw. z art. 258 par. 1 i par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 9 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. B. (B.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług, w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy;


UZASADNIENIE

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, J. B. złożył do Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu "PPF". W jego treści oznaczył, iż zakres zgłoszonego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych w części przekraczającej kwotę 250 zł.

W uzasadnieniu podniósł, iż nie jest w stanie uiścić sumy wpisów we wszystkich sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem, w których jest stroną skarżącą, wynoszącej około 15.000 zł albowiem nie osiąga wystarczająco wysokich dochodów ani majątku, którego ewentualne spieniężenie mogłoby zapewnić uzyskanie takiej kwoty.

W tym miejscy skarżący zadeklarował, że nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi, nieruchomościami ani przedmiotami o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Posiada natomiast udziały spółce z ograniczoną odpowiedzialnością o wartości nominalnej [...] zł, zaś własnością jego żony jest samochód marki [...], rok produkcji [...] oraz dom z [...] roku o powierzchni mieszkalnej [...] m2.

Miesięczny dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego wnioskodawcy wykazany został w kwocie [...] zł, na którą składają się wynagrodzenia z tytułu "zleceń" uzyskiwane przezeń w wysokości [...] zł oraz przez jego małżonkę w rozmiarze [...] zł.

Nadto skarżący wywiódł, że od roku [...] pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej, małżonka pomaga mu w utrzymaniu, lecz "nie ma dostępu do jej majątku". Z kolei posiadane udziały w spółce próbuje od dłuższego czasu zbyć, jednak bez skutku albowiem podmiot ten przynosi straty.

Ponieważ oświadczenia ujęte we wniosku uznano za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy, pismem z dnia [...] r. zwrócono się do niego o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które się powołał. W szczególności wezwano go o:

1. nadesłanie kopii zeznań podatkowych złożonych przezeń i jego małżonkę (lub ich wspólnego zeznania) za rok [...],

2. przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przezeń i jego małżonkę, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. Wskazano, że w przypadku, gdyby, np. w związku z zajęciem, uzyskanie takich wyciągów nie było możliwe, należy nadesłać zaświadczenie banku informujące o wysokości zajęć, o sposobie ich spłaty oraz o wszelkich innych obciążeniach rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, w szczególności o środkach wypłaconych na rzecz posiadacza rachunku,

3. udokumentowanie dochodu uzyskiwanego przezeń i jego małżonkę z tytułu umów zleceń. Wskazano, iż należy w tym celu nadesłać kopie rzeczonych umów i określić, czy wspomniany dochód wypłacany jest w gotówce, czy też przelewem na rachunek bankowy;

4. sprecyzowanie, w jakiej spółce prawa handlowego posiada udziały i nadesłanie dokumentów, pozwalających na ustalenie ich wartości;

5. złożenie wyjaśnień dotyczących prowadzonej przezeń w przeszłości działalności gospodarczej. Wskazano, że w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji należy przedłożyć zaświadczenie potwierdzające ten fakt oraz odpis ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych (niezbędne jest również wyjaśnienie dalszych losów środków trwałych, które zostały w niej wymienione), z kolei w razie kontynuowania rzeczonej działalności - kopię księgi przychodów i rozchodów za trzy ostatnie miesiące oraz odpisy deklaracji na podatek od towarów i usług za sześć ostatnich miesięcy.

Omawiane wezwanie zostało doręczone wnioskodawcy w dniu [...] r.

W odpowiedzi skarżący nadesłał kopię zawartej z żoną umowy o wyłączeniu z dniem [...] r. wspólności ustawowej małżeńskiej oraz dokumenty dotyczące spółki, w której posiadał udziały ("A" Sp. z o.o. w B.), to jest rachunek zysków i strat, bilans sporządzony na dzień [...] r., zestawienia obrotów i sald, zeznanie CIT-8 za rok [...] oraz wypis z Krajowego Rejestru Sądowego. Przedłożył także kopię umowy sprzedaży rzeczonych udziałów za kwotę [...] zł, zawartą w dniu [...] r.

Nadto wnioskujący nadesłał pismo procesowe datowane na [...] r., w którym wskazał, że nie ma możliwości uzyskania wymienionych w wezwaniu z dnia [...] r. zaświadczeń banków gdyż w latach [...] i [...] nie posiadał rachunków bankowych ani lokat. Dodał również, iż prowadzenie działalności gospodarczej zakończył w roku [...], natomiast cały majątek jego przedsiębiorstwa został zajęty przez komornika. W tym miejscu zobowiązał się dostarczyć do dnia [...] r. kopie zajęć dokonanych przez Urząd Skarbowy w L. oraz dokumenty "innych instytucji finansowych".

W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje.

Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym.

Odnosząc się do wniosku J. B. godzi się podkreślić, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej, prawa pomocy w zakresie częściowym (z mocy z art. 245 §3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).

Dokonana w tym kontekście analiza okoliczności sprawy doprowadziła do konkluzji, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania.

Trzeba bowiem podkreślić, że skarżący nie uzupełnił swego wniosku w stopniu czyniącym zadość powołanemu wyżej zarządzeniu z dnia [...] r. W szczególności, pomimo zawartego w tym zarządzeniu wyraźnego wezwania, nie nadesłał zeznań podatkowych złożonych przezeń i małżonkę za rok [...] lub ich wspólnego zeznania podatkowego za ten rok. Wbrew treści nadesłanego pisma z dnia [...] r. do Sądu nie wpłynęły bowiem wraz z nim żadne deklaracje w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych dotyczące J. B. lub A. B. (zamiast tego przedłożono jedynie deklarację podatkową CIT - 8 dotyczącą Spółki z o.o. "A", w której skarżący posiadał udziały).

Równocześnie wnioskodawca nie udokumentował w żaden sposób dochodu uzyskiwanego przez siebie i małżonkę z tytułu umów zleceń. Nadto, jakkolwiek oświadczył, że prowadzenie działalności gospodarczej zakończył w roku [...], to jednak nie potwierdził tego faktu w żaden sposób (np. kopią decyzji o wykreśleniu z ewidencji bądź stosownym zaświadczeniem). Nie przedłożył także dokumentów potwierdzających fakt, iż środki trwałe, które posiadał w zakresie tej działalności zostały zajęte w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego - nie uczynił tego, choć w treści swego pisma z dnia [...] r. wyraźnie zobowiązał się do nadesłania stosownych zajęć do dnia [...] r. (termin zakreślony w wezwaniu z dnia [...] r. upłynął wcześniej, a mianowicie z dniem [...] r.).

W świetle powyższego nie sposób przyjąć, aby aktualny stan majątkowy i sytuacja dochodowa strony zostały zobrazowane w sposób dostatecznie dokładny.

Tymczasem należy podnieść, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.

Trzeba również zaakcentować, iż brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w kwestii stanu majątkowego wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie zgłoszonego żądania. Sąd (w tym przypadku referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej sytuacji materialnej albo gdy nie są one do końca jasne.

W tym kontekście nie budzi wątpliwości, że wezwanie skarżącego o przedłożenie dokumentów obrazujących okoliczności związane z jego aktualną sytuacją materialną było niezbędne i w pełni uzasadnione.

Z kolei uchylenie się wnioskodawcy od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania mu rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).

Odstępując od złożenia wymienionych wyżej - żądanych w wezwaniu z dnia [...] r. - dokumentów, skarżący nie usunął wątpliwości jakie budziło oświadczenie o jego stanie majątkowym i możliwościach płatniczych a tym samym nie zachował przesłanki określonej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.

Niezależnie od powyższego w sprawie zachodzi inna okoliczność, która przemawia w sposób zdecydowany przeciwko przyznaniu wnioskodawcy prawa pomocy.

Mianowicie, należy odnotować, iż wyżej wymieniony już po złożeniu wniosku, to jest w dniu [...] r. zbył posiadane udziały w spółce prawa handlowego za kwotę [...] zł, która z powodzeniem wystarczyłaby na opłacenie sumy wpisów od skarg we wszystkich dwunastu zawisłych przed tutejszym Sądem sprawach z jego skargi.

Oceny tego faktu nie może zmienić powoływanie się przez skarżącego na okoliczność, iż wspomnianą kwotę przeznaczył na "pokrycie zobowiązań i długów". Trzeba bowiem zasygnalizować, że opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). W konsekwencji ewentualne preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego.

Zważywszy wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.