Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 41/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2012-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64e par. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska, Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski,, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.), Protokolant Gabriela Porzezińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 maja 2012 r. sprawy ze skargi T. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 25 listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego z dnia 30 września 2011 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej w S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej zwanej "K.p.a.") i art. 64e§ 1 i § pkt 1,2,3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 z późn. zm., dalej zwanej "u.p.e.a."), po rozpatrzeniu zażalenia T.B.

na postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w S. z dnia

[...] nr [...] w sprawie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł powstałych w trakcie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] do nr [...] oraz od nr [...] do [...]- utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W jego uzasadnieniu podano, że Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego

w S. otrzymał do egzekucyjnej realizacji ww. tytuły wykonawcze wystawione na rzecz skarżącej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. Organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 30 kwietnia 2010 r. dokonał skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. W dniu 17 marca 2011 r. poborca skarbowy sporządził z udziałem T.B. protokół o jej stanie majątkowym. Następnie zawiadomieniem z dnia 28 marca 2011r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności u Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w S., co doprowadziło do wygaśnięcia zobowiązań objętych tytułami egzekucyjnymi od nr [...]. Na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] oraz od nr [...] do nr [...] organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 16 maja 2011 r. dokonał zajęcia świadczenia emerytalnego T.B. wypłacanego przez ZUS Oddział w S. W konsekwencji powyższego, Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w S. - naliczył w przedmiotowej sprawie egzekucyjnej koszty egzekucyjne w łącznej kwocie [...] zł od dokonanych w toku postępowania wyżej opisanych czynności.

Dalej w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że w dniu

30 maja 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. zawarł

z T.B. umowę o rozłożeniu na raty należnych składek na ubezpieczenie społeczne w wysokości [...] zł na 227 rat (ostatnia rata płatna w terminie

do 3.04.2030r.), ubezpieczenie zdrowotne w wysokości [...] zł na 107 rat (ostatnia rata płatna w terminie do 3.04.2020r.) i fundusz pracy w wysokości [...] zł na 36 rat (ostatnia rata płatna w terminie do 5.05.2014r.). Postanowieniem

z dnia 9 czerwca 2011 r., na wniosek wierzyciela, organ egzekucyjny zawiesił postępowanie egzekucyjne wstrzymując realizację zajęcia świadczenia emerytalnego T.B.

Pismem z dnia 27 czerwca 2011 r. T.B. złożyła wniosek

o umorzenie kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł z uwagi na trudną sytuację materialną.

Z dokonanych w toku postępowania przez organ egzekucyjny na podstawie przedłożonych przez zobowiązaną dokumentów ustaleń wynikało, że T.B. jest właścicielką mieszkania o powierzchni 59,40 m ², nie deklaruje posiadania innych nieruchomości, ruchomości, kapitałów pieniężnych, papierów wartościowych

i przedmiotów wartościowych, oszczędności. Gospodarstwo domowe prowadzi

z mężem uzyskującym emeryturę w wysokości [...] zł netto, a sama otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł netto. Stwierdzono także, że miesięczne obciążenia związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego według załączonych rachunków wynoszą [...] zł.

W wyniku powyższych ustaleń i ich oceny, Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w S. postanowieniem z dnia [...] Nr [...] odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł.

W złożonym od tego rozstrzygnięcia zażaleniu, skarżąca wnosząc o jego zmianę i umorzenie kosztów egzekucyjnych wskazała, że jej zdaniem organ egzekucyjny nie powinien egzekwować kosztów egzekucyjnych z uwagi na zawarcie z wierzycielem w dniu 30 maja 2011 r. umowy o układzie ratalnym. Ponadto podniosła, że wobec wyegzekwowania przez organ tytułem kosztów egzekucyjnych kwoty [...] zł, pozostała do uregulowania kwota [...] zł. Zwróciła także uwagę na swój wiek (66 lat) oraz trudną sytuację finansową, wyjaśniając, że po potrąceniu rat w kwocie [...] zł z emerytury na utrzymanie pozostaje jej jedynie [...] zł.

Rozpoznając powyższe zażalenie, Dyrektor Izby Skarbowej w S., podał, że zgodnie z art. 64e § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Wskazano, że przepis § 2 tego artykułu zawiera zamknięty katalog przesłanek umożliwiających umorzenie kosztów egzekucyjnych i stanowi, że koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli:

- stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej,

- za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny,

- ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

Organ odwoławczy podkreślił, że wymienione w art. 64e § 1 u.p.e.a. przesłanki należy traktować jako oddzielne podstawy uprawniające do umorzenia kosztów egzekucyjnych oraz, że ocena ich wystąpienia opiera się na uznaniu administracyjnym.

Dyrektor Izby Skarbowej dalej w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia stwierdził, że organ I instancji słusznie przyjął, że nie wystąpiła w sprawie żadna przesłanka przewidziana w art. 64e § 2 u.p.e.a.

Podzielił zatem ocenę organu, co do niewystąpienia przesłanki nieściągalności od zobowiązanej dochodzonego obowiązku, a także, że ustalenia faktyczne dotyczące sytuacji finansowej zobowiązanej nie wskazują, że nie jest ona w stanie bez uszczerbku dla tej sytuacji ponieść kosztów egzekucyjnych. Badając sytuację finansową [...], ustaloną przez organ I instancji, organ odwoławczy wskazał, że jest ona właścicielką mieszkania o powierzchni 59,40 m ², otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł netto, a jej małżonek, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe uzyskuje emeryturę w wysokości [...] zł netto (razem [...] zł). Wskazał także, że miesięczne wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego wynoszą [...] zł oraz że spłaca w ratach po [...] zł należności wobec ZUS (razem wydatki [...] zł). Na podstawie powyższych ustaleń stwierdził,

że skoro zobowiązana posiada mienie (mieszkanie) i stałe źródło przychodu

w postaci emerytury nie można stwierdzić w tych okolicznościach nieściągalności kosztów egzekucyjnych, bądź braku ich uregulowania z powodu znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej. Wyjaśnił także, że o nieściągalności można mówić wówczas, gdy przy zastosowaniu wszelkich środków egzekucyjnych uzyskanie dochodzonej kwoty, choćby ze względu na brak jakiegokolwiek majątku, jest niemożliwe.

Dyrektor Izby Skarbowej w S., stwierdził także, że organ I instancji zasadnie uznał, iż za umorzeniem kosztów egzekucyjnych nie przemawiał ważny interes publiczny. W tym kontekście, organ odwoławczy wskazał, że to w interesie publicznym jest, aby strona, która nie płacąc należnych zobowiązań i spowodowała powstanie kosztów egzekucyjnych, wydatki te poniosła. Wyjaśnił również, że ważny interes publiczny to pojęcie nieostre, niesprecyzowane w ustawie i powinno być oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowania takich sytuacji, w których rezultatem braku zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami egzekucji. Podkreślił także, że na pewno jednak interes publiczny nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia tych kosztów. Przy ocenie tej okoliczności należy uwzględnić zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy. Dyrektor Izby Skarbowej w S. wyjaśnił, że użycie tego pojęcia podkreśla wyjątkowość zastosowania instytucji umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego z uwagi na tenże interes; a także, że są to należności związane z przymusowym dochodzeniem zapłaty.

W ocenie organu odwoławczego interes publiczny należy również rozumieć jako zapewnienie wpływu należnych dochodów do budżetu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z którego wypłacane są świadczenia dla uprawnionej, szerokiej grupy społecznej. W interesie publicznym, a także w interesie wierzycieli, na rzecz których działa organ egzekucyjny prowadzący postępowanie, jest uzyskanie powstałych

w toku egzekucji administracyjnej kosztów.

Organ odwoławczy, w odniesieniu do przesłanki powstania niewspółmiernych wydatków egzekucyjnych, podzielił ocenę organu I instancji, że wymieniona podstawa nie wystąpiła. Zdaniem organu, brak jest podstaw, aby organ egzekucyjny, który poniósł stosowne wydatki w związku z dokonanymi czynnościami został ich pozbawiony wskutek umorzenia.

Odnosząc się do zażalenia skarżącej, Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił,

że koszty egzekucyjne o umorzenie, których wniosła, nie są związane z zawartym przez T.B. układem ratalnym z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia 30 maja 2011 r. lecz wynikają z podjętych wcześniej czynności organu egzekucyjnego. W ocenie organu odwoławczego, strona nie może zatem oczekiwać, iż okoliczność spłaty zadłużenia w zawartym z wierzycielem układzie ratalnym uzasadnia umorzenie wcześniej powstałych kosztów egzekucyjnych. Przy czym organ odwoławczy nie zgodził się z tym zakresie z oceną organu I instancji, że z umowy ratalnej wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zobowiązany do uregulowania należnych kosztów egzekucyjnych. Wskazując

na wyjątkowy charakter instytucji umorzenia dodatkowo argumentował, że przesłanki

z art. 64e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie podlegają rozszerzającej interpretacji, nawet z uwagi na wiek zobowiązanej.

Od tego postanowienia T.B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.

W skardze skarżąca zwróciła się o ponowne przeanalizowanie sprawy, wskazując – podobnie jak w zażaleniu – na umowę zawartą z wierzycielem w dniu

30 maja 2011 r. o rozłożenie na raty należnych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i fundusz pracy, co jej zdaniem czyni bezprawnym dalsze potrącanie

z emerytury kosztów egzekucyjnych. Ponadto podniosła, że otrzymuje emeryturę

w kwocie [...] netto zł, z której na poczet realizacji układu ratalnego przekazuje kwotę [...] zł, w związku z czym na życie i częściowo opłaty pozostaje jej kwota [...] zł.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w S. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej zwanej "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej m.in. poprzez badanie legalności, czyli zgodności z prawem wydawanych aktów, w tym postanowień administracyjnych. Z treści art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika zaś, że sąd uchyla zaskarżone orzeczenie, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, gdy naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz gdy sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji odmawiające umorzenia kosztów egzekucyjnych, wydane na podstawie art. 64 e u.p.e.a., który to przepis w § 2 przewiduje możliwość umorzenia kosztów egzekucyjnych, jeżeli:

- stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej (pkt 1);

- za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny (pkt 2);

- ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (pkt 3).

Podkreślić przy tym należy, iż użycie przez ustawodawcę średnika kończącego poszczególne punkty przepisu art. 64e § 2 u.p.e.a. wskazuje, że wymienione w nich przesłanki należy traktować jako oddzielne podstawy uprawniające do umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Jak wynika z akt sprawy organy podatkowe uznały, że w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na zastosowanie wnioskowanej ulgi.

W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych

na zasadzie uznania administracyjnego, nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia kosztów egzekucyjnych dysponuje w tym przypadku organ egzekucyjny, który może, ale nie musi, wydać rozstrzygnięcia pozytywnego dla zobowiązanego. Należy jednak podkreślić, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego orzeczenia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca.

Jakkolwiek ustawodawca pozostawił organom swobodę w podejmowaniu rozstrzygnięcia, to nie może budzić wątpliwości, iż jest ono uwarunkowane dokonaniem szczegółowej analizy prowadzonej sprawy pod kątem wskazanych

w przepisie dyrektyw wyboru oraz prowadzenia postępowania zgodnie z przepisami procedury, w rozpoznawanej sprawie przepisami K.p.a. Dlatego też sądowa kontrola legalności rozstrzygnięć wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do zbadania, czy wydanie postanowienia w przedmiocie odmowy umorzenia zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, a mianowicie, czy organ prawidłowo zebrał materiał dowodowy i rozważył wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi.

Sąd badający zaskarżone postanowienie bada zatem, czy nie nosi ono cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych, a także czy właściwie uzasadnił swoje stanowisko. Art. 107 § 3 K.p.a. stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji (postanowienia) powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W szczególności zaś rozstrzygnięcia odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z rozstrzygnięć takich musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego.

W ocenie Sądu, zaskarżone postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej

w S. oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji wymagają uchylenia, gdyż wbrew obowiązkowi określonemu w art. 107 § 3 K.p.a. nie zostały należycie uzasadnione.

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji podjęły działania zmierzające do wyjaśnienia stanu faktycznego gromadząc dowody w celu ustalenia wystąpienia ustawowych przesłanek, o których mowa w art. 64e § 2 pkt 1-3 u.p.e.a. i zajęły stanowisko co do każdej przesłanki z osobna. Jednakże w ocenie Sądu, rozważenie tych przesłanek nie jest pełne i wystarczające, co uniemożliwia Sądowi kontrolę, czy w sprawie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego.

Zwrócenia uwagi wymaga - biorąc pod uwagę wynikającą z wniosku skarżącej oraz jej zażalenia argumentację zmierzającą do wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej - że organy nie uzasadniły w sposób wyczerpujący, a zatem przekonujący, że jest inaczej, ograniczając się jedynie do przytoczenia faktów w postaci wskazania dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i prowadzącego z nią wspólne gospodarstwo domowe męża, wysokości ponoszonych wydatków, posiadanego majątku w postaci mieszkania o pow. 59 m ² oraz do wywodu, że okoliczności te przesądzają o niewystąpieniu przesłanek zastosowania wnioskowanej ulgi.

Poza sporem pozostaje, że skarżąca ma stałe źródło dochodów w postaci emerytury w wysokości [...] zł netto. Jej mąż otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł netto. Z powyższych dochodów, po uwzględnieniu wszystkich koniecznych potrąceń w postaci opłat oraz rat z tytułu należności składkowych, w budżecie domowym na inne podstawowe potrzeby życiowe dwóch osób pozostaje kwota ok. [...] zł. Jedyny majątek jaki posiada skarżąca, to zajmowane przez nią mieszkanie o pow. 59,40 m ². Organy oceniły, że w takiej sytuacji realne jest uregulowanie kwoty kosztów egzekucyjnych w wysokości ponad [...] zł. Na tej podstawie wywiodły, że w przypadku skarżącej nie można stwierdzić nieściągalności kosztów egzekucyjnych, bądź braku ich uregulowania z powodu znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej. Zdaniem Sądu, jednak nie uwzględniły w swojej ocenie wszystkich okoliczności faktycznych występujących w rozpoznawanej sprawie, a mianowicie, wieku skarżącej i jej męża ani stanu ich zdrowia, jak teżi faktu, że wymaga to ponoszenia zwiększonych wydatków związanych z opieką lekarską, odpowiednią dietą, jak i nie oceniły, czy realnie występują dodatkowe możliwości zarobkowe. W zaskarżonych postanowieniu brak jest jakiegokolwiek odniesienia się do faktu, że łączna kwota dochodów (ok. [...] zł), jakimi dysponuje skarżąca na utrzymanie dwóch dorosłych osób (w tym chorującego męża) świadczy, że podstawowe potrzeby życiowe są zaspokajane, skoro są zaspokajane na poziomie poniżej minimum socjalnego, co z kolei uprawnia do skorzystania z innej formy pomocy Państwa, tj. ze świadczeń z pomocy społecznej, określonych w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U z 2009 r., Nr 175, poz. 1362, ze zm.). Wykazane okoliczności świadczą - w ocenie Sądu – wręcz o ubóstwie rodziny, niedostatecznych warunkach bytowania, nieadekwatnych do przeciętnego poziomu życia w kraju. Za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych należy uznać takie warunki bytowe osoby zobowiązanej, które powodują trwałe zagrożenie dalszej egzystencji poprzez niezapełnienie minimum socjalnego (ubóstwo). Zdaniem Sądu, organy w sposób niedostateczny rozważyły powyższe okoliczności i nie oceniły, czy skarżąca i jej mąż nie pozostaną bez środków do życia i będą musieli ubiegać się o świadczenia z pomocy społecznej. Sąd stwierdził, nie przesądzając sprawy, zwłaszcza, że rozstrzygnięcie ma charakter uznaniowy, gdzie ustawodawca organowi pozostawił swobodę co do przyznania lub odmowy udzielenia ulgi nawet przy wystąpieniu wskazanych przesłanek, że w uzasadnieniu merytorycznego rozstrzygnięcia powinny znaleźć się powyższe kwestie.

Powyższe okoliczności należało odnieść także do przesłanki, o której mowa w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a., czyli ważnego interesu publicznego. Co do zasady rację ma organ odwoławczy, że w interesie publicznym jest ściągnięcie należności,

a o zasadności wniosku nie przesądza subiektywne przekonanie strony. Należy jednak mieć również na uwadze, że każdy przypadek powinien być rozpoznawany indywidualnie. Przeważający przy ocenie okoliczności sprawy nie może być bowiem interes społeczny, czy interes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Interes publiczny nie wyraża się bowiem tylko w realizacji zasady powszechności opodatkowania lub zapewnieniu wpływów do budżetu z tytułu podatków, czy innych należności, ale jest prawie zawsze wynikiem wyważenia kilku różnych, ale równie ważnych wartości życiowych, nie tylko prawnych.

Należy mieć bowiem na uwadze, że umorzenie jakichkolwiek należności publicznoprawnych istotnie ma charakter wyjątkowy, ale nie ulega jednak wątpliwości, że w tego typu sprawach, organ jest zobowiązany do wyważenia interesu społecznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego (wyrok NSA z dnia 8 października 2002 r., SA/Wr 1458/01, POP 2004, z. 3, poz. 59). Organ musi mieć w polu widzenia, jak podkreślił NSA w wyroku z dnia 22 kwietnia 1999 r., w sprawie sygn. akt SA/Sz 850/98, że: "interes publiczny oznacza sytuację, gdy zapłata zaległości podatkowej powoduje (spowoduje) konieczność ubiegania się przez podatnika o środki z pomocy państwowej, gdyż nie będzie w stanie zaspokajać własnych potrzeb materialnych. Z uwagi zatem na brak określenia pojęcia "interesu publicznego", jako przesłanki rozstrzygnięcia, należy oceniać ją przez pryzmat skutków (konsekwencji) wydawanej decyzji. Akt stosowania prawa powinien więc to uwzględniać i powinno to znaleźć odzwierciedlenie

w uzasadnieniu wydanego aktu". W tym też kontekście podkreślić należy,

że z niedookreślonego (nieostrego) terminu nie wynika swoboda wykładni prawa, lecz obowiązek precyzyjnego jego wyjaśnienia oraz kompetencja posługiwania się w jego stosowaniu zasadami prawa oraz ocenami pozaprawnymi. Nie budzi przy tym wątpliwości, że musi być on osadzony (determinowany) w realiach stanu faktycznego sprawy.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, jak i postanowienia organu I instancji, nie wynika takie szerokie rozumienie "ważnego interesu społecznego". Zdaniem Sądu, organy w ogóle nie uwzględniły, że niski poziom życia skarżącej i jej rodziny oraz konieczność zapłaty kosztów egzekucyjnych może skutkować poszukiwaniem wsparcia finansowego z innej pomocy publicznej (społecznej), co świadczy, że w tym kontekście nie zostało zatem należycie rozważone wystąpienie przesłanki ważnego interesu publicznego co do możliwości pobierania świadczeń socjalnych, co jest niezgodne ze wspomnianym wyżej standardem wynikającym z art. 2 Konstytucji RP. Takiego lakonicznego sposobu rozpatrzenia sprawy Sąd nie akceptuje.

Sąd zwrócił także uwagę na gruncie stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, na dobrą wolę skarżącej, która nie uchyla się od odpowiedzialności za spłatę należności wobec ZUS (realizując je dobrowolnie w drodze układu ratalnego), które zresztą powstały we wcześniejszym okresie, gdy prowadziła działalność gospodarczą. Skarżąca w chwili obecnej działalności gospodarczej już nie prowadzi, jednak jej jedynym źródłem utrzymania dwuosobowego gospodarstwa domowego stanowią dochody z emerytury. Strona nie posiada także oszczędności, a jej mienie to niewielki lokal mieszkalny, który zaspokaja potrzeby mieszkaniowe rodziny. Zdaniem Sądu, w przyjętym stanie faktycznym sprawy, analizując przesłanki umorzenia zarówno z pkt 1 jak i 2 przepisu § 2 art. 64e u.p.e.a. nie przeprowadzono wyczerpujących rozważań dotyczących skutków egzekucji przedmiotowych kosztów egzekucyjnych. Organy pominęły, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego co do zasady nie może doprowadzić do naruszenia egzystencji strony, ponieważ sytuacja bytowa strony chroniona jest przez przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które przewidują przecież określone wyłączenia spod egzekucji tych przedmiotów i wartości oraz ograniczenia zajęcia, które są niezbędne dla zobowiązanego oraz członków jego rodziny. Powyższe okoliczności nie mogą również pozostawać bez znaczenia dla oceny w realiach niniejszej sprawy – przesłanek nieściągalności dochodzonego obowiązku, uszczerbku dla sytuacji finansowej oraz ważnego interesu publicznego w rozumieniu nadanym im art. 64e § 2 pkt 1 i 2 u.p.e.a.

Brak wyczerpującej argumentacji oraz prawidłowego wyważenia w zaskarżonym postanowieniu oraz postanowieniu je poprzedzającym wskazanych wyżej okoliczności, uniemożliwia Sądowi ocenę motywów organów co do podjętego rozstrzygnięcia, a tym samym ich kontrolę w kontekście ustalenia, czy w sprawie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego, czy też nie. Poza sporem jest bowiem, że uznanie administracyjne nie może stanowić swoistego rodzaju "aktu łaski" organu administracji publicznej wobec obywatela. Podważałoby to standardy demokratycznego państwa prawnego determinowane między innymi zasadami godności i równości obywateli wobec prawa.

Brak stanowiska w powyższym zakresie prowadzi do wniosku, że zaskarżone postanowienia zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego,

a mianowicie art. 7, 77, 80 i art. 107 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., co obliguje Sąd do ich uchylenia na podstawie przepisu art. 145 §1 pkt.1 lit. c p.p.s.a., o czym orzekł

w sentencji wyroku.

Wobec powyższego Sąd uznał, że sprawa powinna być ponownie przeanalizowana w dużo szerszym zakresie, niż uczyniono to w zaskarżonym postanowieniu i poprzedzającym je postanowieniu pierwszoinstancyjnym, a organ ponownie rozpoznający sprawę powinien bardziej szczegółowo odnieść się do sytuacji życiowej strony w kontekście zaistnienia ww. ustawowych przesłanek umożliwiających umorzenie kosztów, w szczególności do sytuacji, gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, co oznacza, że nie jest w stanie ich ponieść kosztem zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb życiowych, tutaj wyżywienia, kosztów niezbędnych do utrzymania "dachu nad głową" (mieszkania), kosztów leczenia z uwagi na wiek strony skarżącej i jej męża.

Rozpatrując sprawę ponownie, organ obowiązany będzie zatem w pierwszej kolejności zbadać, zgodnie z przepisami art. 7 oraz art. 77 K.p.a., w sposób wyczerpujący aktualną sytuację finansową skarżącej, a następnie ocenić, w świetle zebranego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), czy istnieją przesłanki umorzenia wymienione w art. 64e § 2 pkt 1, 2 i 3 u.p.e.a. Dokonując oceny przesłanki wymienionej w pkt 1 i 2 powołanego przepisu, organ nie tylko wskaże, na czym polega "ważny interes publiczny", ale też oceni istnienie takiego interesu

w kontekście przesłanki umorzenia przewidzianej w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a., tj. faktycznej sytuacji skarżącej, uwzględniając w tej ocenie wiek strony i jej męża, stan zdrowia, niskie dochody pozostałe na wspólne utrzymanie małżonków kształtujące się poziomie poniżej minimum socjalnego, a także konieczne wydatki rodziny. Organ powinien także szczegółowo rozważyć, czy przymusowa spłata kosztów egzekucyjnych spowoduje zagrożenie egzystencji skarżącej i konieczność korzystania z pomocy społecznej. Organ podatkowy przy ponownym rozpoznaniu sprawy - mając na uwadze ww. wskazania Sądu co do kierunku postępowania - winien szczegółowo rozważyć, czy w świetle zebranego materiału dowodowego w sprawie w stosunku do skarżącej znajdują zastosowanie przesłanki, o jakich mowa ww. przepisach, z uwzględnieniem wyczerpującej motywacji rozstrzygnięcia. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości co do okoliczności istotnych dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy zaistniałych na gruncie zgromadzonego materiału dowodowego, organ ma obowiązek przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie (art. 136 K.p.a.).

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.