Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 875/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2012-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Podatek rolny
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 6 c ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 136 poz 969
law: Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r, o podatku rolnym - tekst jednolity
article: art. 92 ust. 3, art. 133 § 3
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń Sędziowie NSA Maria Serafin-Kosowska /spr./ SO del. Jarosław Szaro Protokolant ref. st. Eliza Kaplita po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 lutego 2012r. sprawy ze skargi S. F. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) określa, że uchylone postanowienie nie może być wykonane do chwili uprawomocnienia się wyroku, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego S. F. kwotę 100 zł. (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] października 2011r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu wniosku S.F. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta M. z dnia [...] kwietnia 2011r. ustalającej łączne zobowiązanie pieniężne za 2009 rok – odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia tegoż odwołania.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Kolegium powołało art. 163 § 2 i art. 216 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa /Dz. U. z 2005 roku nr 8, poz. 60 z późn. zm./, zaś w uzasadnieniu tegoż postanowienia podało, że w następstwie wznowienia postępowania w przedmiocie wymiaru łącznego zobowiązania podatkowego za 2009 rok w stosunku do A. i S.F., Prezydent Miasta M. decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. znak: [....] uchylił wydaną uprzednio własną decyzję wymiarową i ustalił podatnikom łączne zobowiązanie pieniężne za 2009 rok w kwocie 2926,00 zł. Decyzję tę organ I instancji wystawił na małżeństwo – A.i S.F. i doręczył w dniu 28 kwietnia 2011r. A.F. – a więc przedmiotowa decyzja została doręczona prawidłowo.

W dniu 26 sierpnia 2011r. S.F., za pośrednictwem Urzędu Miasta, wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od wymienionej wyżej decyzji, stwierdzając iż decyzja ta przesłana została w jednym egzemplarzu i odebrana przez jego żonę, a żona nie przekazała mu egzemplarza tej decyzji. O decyzji tej dowiedział się dopiero w dniu 24 sierpnia 2011r. – poinformowała go pracownica Urzędu Miejskiego : A.U. W treści powyższego pisma zawarł także skargę na przedmiotową decyzję i podniósł zarzuty dotyczące merytorycznych podstaw wydania tejże decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu po rozpatrzeniu wniosku o przywrócenie terminu, stwierdziło iż nie znajduje on uzasadnienia. Podkreśliło, że na podstawie art. 92 § 1 Ordynacji podatkowej jeżeli - zgodnie z ustawami podatkowymi- podatnicy ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe, a zobowiązania te powstają w sposób przewidziany w art. 21 § 1 pkt 2 tejże Ordynacji, odpowiedzialnymi solidarnie, co do zasady, są podatnicy którym doręczono decyzję ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego. Przepisu tego jednak nie stosuje się do zobowiązań podatkowych pobieranych w formie łącznego zobowiązania pieniężnego /art. 92 §2 Ordynacji/ – w którym to przypadku zasady odpowiedzialności solidarnej stosuje się z chwilą doręczenia nakazu płatniczego osobie, na którą, zgodnie z odrębnymi przepisami został on wystawiony - art. 6c ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 15.11.1984r. o podatku rolnym /Dz. U. z 2006r. nr 136, poz. 969 z późn. zm./ Powołując się na art. 92 § 2 Ordynacji podatkowej oraz art. 6c ust 2 ustawy o podatku rolnym, Kolegium podkreśliło, że mimo, iż nakaz płatniczy został doręczony tylko jednemu ze współwłaścicieli, organ podatkowy może żądać zapłaty podatku również od drugiego współwłaściciela, gdyż łączne zobowiązanie pieniężne należne od przedmiotów opodatkowania stanowiących współwłasność osób fizycznych ustala się w odrębnej decyzji, którą wystawia się na któregokolwiek ze współwłaścicieli i jemu doręcza. Stwierdziło zatem prawidłowość doręczenia decyzji Prezydenta Miasta M. z dnia [...] kwietnia 2011 r. zarówno w stosunku do A.F., jak i S.F. i odmówiło wnioskodawcy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od tej decyzji stwierdzając ostatecznie, iż zarzuty podatnika zawarte we wniosku o przywrócenie terminu nie znajdują merytorycznego uzasadnienia.

S.F. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na powyższe postanowienie wnosząc o jego zmianę i przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Zarzucił, iż nie przywrócono mu terminu do wniesienia odwołania pomimo ewidentnych uchybień w zakresie doręczenia decyzji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu; dodatkowo wskazało " iż w przypadku o którym mowa w art. 92 § 3 ustawy ordynacja podatkowa, jedną stroną postępowania są małżonkowie i każdy z nich jest uprawniony do działania w imieniu obojga / art. 133 § 3 cyt. Ordynacji".

Rozpoznając wniesioną skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje:

Jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach postępowania administracyjnego oraz ustaleń zawartych w zaskarżonym postanowieniu, pierwotna decyzja Prezydenta Miasta M. /organu I instancji/ z dnia [...] marca 2009r. w sprawie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego za 2009 rok obejmująca ustalenie podatku rolnego i podatku od nieruchomości doręczona została S.F. wymienionemu w dowodzie doręczenia jako jedyny adresat; w nagłówku tej decyzji jako właścicieli wymieniono małżonków A.F. i S.F. Postanowienie tegoż organu z dnia 16 listopada 2010r. o wznowieniu postępowania w powyższej sprawie zaadresowane na A. F. i S.F. odebrane zostało przez córkę adresatów. Przedmiotowa decyzja organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2011r. nr [...] także została zaadresowana na A. i S.F., przesłana na ich adres i odebrana przez A.F. w dniu [...] kwietnia 2011r. – jak twierdzą organy, /natomiast na S.F. adresowane było upomnienie z dnia 12 lipca 2011r. – odebrane przez córkę/.

Zauważyć jednak należy, że jeśli chodzi o zalegający w aktach dowód doręczenia /kserokopia/, to jako adresatów wskazano: " A. i S.F.", zaś w rubryce "Znak sprawy, dnia" wpisano ręcznie: " FN. [...]". W aktach brak jest aktu oznaczonego numerem FN.[...], natomiast numerem [...] oznaczone jest / znajdujące w się w aktach / postanowienie organu I instancji z dnia 21 kwietnia 2011r. adresowane do A. i S. F. w przedmiocie zaliczenia nadpłaty. W piśmie organu I instancji z dnia [...] września 2011r. skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego /przesyłającym akta sprawy z wnioskiem skarżącego o przywrócenie terminu/ podano, że wobec podatników A. i S. F. zostały przez ten organ wydane decyzje podatkowe nr [...] odpowiednio za lata 2006, 2007, 2008 i 2009, które "zostały doręczone w dniu 28.04.2011r. i odebrała je podatniczka A.F. /żona/".

W związku z tym zauważyć należy, że doręczanie decyzji / postanowień i innych aktów/musi być dokonywane w sposób niebudzący wątpliwości co do przedmiotu doręczenia czyli zawartości przesyłki, a więc na dowodzie doręczenia /zwrotnym poświadczeniu odbioru/ muszą być wyraźnie wskazane daty i numery przesyłanych aktów. W opisanym wyżej przypadku sposób oznaczenia przedmiotu doręczenia na zwrotnym poświadczeniu odbioru jest niedokładny, nie wiadomo ile aktów i o jakim oznaczeniu ta przesyłka zawierała.

W piśmie z dnia [...] sierpnia 2011r. złożonym w organie I instancji w dniu [...] sierpnia 2011r. – skierowanym do organu II instancji czyli Samorządowego Kolegium Odwoławczego - podatnik S.F. na uzasadnienie wniosku o przywrócenie terminu do zaskarżenia decyzji nr [....] / omyłkowo wskazując jej datę na [...] kwietnia 2011r./ podał, że nie otrzymał tej decyzji, bo organ doręczył żonie tylko jeden egzemplarz tejże decyzji i tego egzemplarza żona mu nie przekazała – na rozprawie podał, że w istocie nie wie, jakie decyzje żona wówczas otrzymała.

Odmawiając skarżącemu S.F. przywrócenia tego terminu, organ II instancji wyraził stanowisko, że skoro decyzja organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2011r. dotycząca łącznego zobowiązania pieniężnego została doręczona podatniczce A.F. – żonie skarżącego podatnika S.F., to doręczenie to odnosi skutek także w stosunku do niego a zatem także od niego organ podatkowy będzie mógł żądać zapłaty należności podatkowej obliczonej w tej decyzji, bo po doręczeniu nakazu zapłaty choćby jednemu ze współwłaścicieli, powstaje odpowiedzialność solidarna wszystkich współwłaścicieli – w konsekwencji więc zarzuty podatnika " nie znajdują merytorycznego uzasadnienia".

Kwestię przywrócenia terminu normuje art. 162 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 8 poz. 60 z 2005r. z późn. zm./ według którego:

- termin należy przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeśli uprawdopodobni on, że uchybienie temu terminowi nastąpiło bez jego winy /§ 1/,

- zainteresowany wystąpi z takim wnioskiem w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu i równocześnie dokona tej czynności dla której termin był określony /§2/,

- nie jest dopuszczalne przywrócenie terminu 7-dniowego / o którym mowa wyżej / do złożenia wniosku o przywrócenie terminu /§ 3/.

Analiza tego przepisu wskazuje na to, że organ do którego wpłynął wniosek o przywrócenie terminu, musi przede wszystkim stwierdzić, czy rzeczywiście nastąpiło uchybienie terminowi do dokonania określonej czynności procesowej, a jeśli tak, to związany jest wskazaną w tym wniosku przyczyną uchybienia terminu i tę przyczynę poddaje swojej ocenie. Postępowanie w przedmiocie przywrócenia terminu jest bowiem postępowaniem wszczynanym na wniosek i to wnioskodawca /zainteresowany/ wskazuje okoliczność, która uniemożliwiła mu dokonanie określonej czynności procesowej w obowiązującym terminie, wnioskodawca ma uprawdopodobnić, że ta właśnie konkretna okoliczność przeszkoda nie była przez niego zawiniona i to wnioskodawca musi wyliczyć termin 7 dni od ustania tej przeszkody, żeby zachować termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu.

Podkreślić jednak przy tym należy – w nawiązaniu do nieuzasadnionego stanowiska organu wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia- że przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji dotyczy takiej sytuacji, kiedy strona otrzymała daną decyzję od której chce wnieść odwołanie ale spóźniła się z jego wniesieniem. Bieg terminu do wniesienia środka odwoławczego rozpoczyna się bowiem od zaistnienia określonego zdarzenia w określonym czasie, to jest od daty doręczenia tego aktu, od którego przysługuje środek odwoławczy /lub wystąpienia przewidzianego w obowiązujących przepisach skutku doręczenia/. Instytucja przywrócenia terminu opiera się bowiem na założeniu, że termin do dokonania czynności niewątpliwie nie tylko rozpoczął, ale i zakończył swój bieg a strona bez swojej winy terminowi temu uchybiła; sama prawidłowość doręczenia decyzji – w ocenie organu – nie stanowi uzasadnienia dla jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w przedmiocie przywrócenia terminu.

Przedmiotową decyzją z dnia [...] kwietnia 2011r. organ I instancji ustalił – we wznowionym postępowaniu – łączne zobowiązanie pieniężne małżonkom A. i S. F. obejmujące podatek od nieruchomości i podatek rolny. Jak wynika z art. 6 c ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym /Dz.U. nr 136 poz. 969 z 2006r. z późn. zm./, łączne zobowiązanie pieniężne mogą opłacać tylko podatnicy – osoby fizyczne, którzy są obciążeni obowiązkiem podatkowym w podatku rolnym oraz – jednocześnie – jeszcze jednym z podatków: albo od nieruchomości albo leśnym. W takim przypadku wysokość należnych podatków wójt /burmistrz/ ustala w jednej decyzji / nakazie płatniczym/ co do przedmiotów opodatkowania znajdujących się na terenie tej gminy /ust.1/. Jeśli przedmioty opodatkowania łącznego stanowią współwłasność /albo znajdują się w posiadaniu dwóch lub więcej osób fizycznych/, to co do przedmiotów tej współwłasności / albo współposiadania/ wydawana jest odrębna decyzja /nakaz płatniczy/ jest ona wystawiana na któregokolwiek ze współwłaścicieli /posiadaczy/. Jeśli jednak gospodarstwo rolne objęte takim sposobem opodatkowania prowadzi w całości albo jeden współwłaściciel albo jeden "współposiadacz", to taka decyzja /nakaz/ wystawiana jest na tę osobę /ust.2/.

Zaznaczyć także należy, że zgodnie z art. 3 ust. 5 powołanej ustawy, jeśli grunty podlegające opodatkowaniu podatkiem rolnym stanowią współwłasność albo znajdują się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowią odrębny przedmiot opodatkowania tymże podatkiem, zaś obowiązek podatkowy ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach /współposiadaczach/ - z zastrzeżeniem co do gospodarstwa rolnego prowadzonego przez jedną osobę, która jest wówczas obciążona tymże obowiązkiem / ust. 6/.

Taka sama zasada wyrażona jest w art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych /Dz.U. nr 121 poz. 844 z 2006r. z późn. zm./ - jeśli nieruchomość stanowi współwłasność /albo znajduje się we współposiadaniu/, to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, zaś obowiązek podatkowy obciąża solidarnie wszystkich współwłaścicieli /współposiadaczy /z zastrzeżeniem niemającym znaczenia w niniejszej sprawie/.

Jeśli chodzi o doręczanie decyzji podatkowych i skutki tego doręczenia, to według art. 92 § 1 cyt. Ordynacji podatkowej, jeśli ustawy podatkowe przewidują solidarną odpowiedzialność podatników za zobowiązania podatkowe i te zobowiązania powstają z dniem doręczenia decyzji ustalającej ich wysokość, to odpowiedzialni są ci podatnicy, którym te decyzje ustalające doręczono. Zasada określona w powyższym przepisie nie ma jednak - jak wynika z art. 92 § 2 cyt. Ordynacji – zastosowania w przypadku takich zobowiązań podatkowych, które pobierane są w formie łącznego zobowiązania pieniężnego, czyli takich , jakie ustalono w niniejszej sprawie. W takim przypadku, to jest łącznego zobowiązania pieniężnego, zasady odpowiedzialności solidarnej – czyli solidarną odpowiedzialność współwłaścicieli / współposiadaczy/ - stosuje się z chwilą doręczenia decyzji /nakazu/ osobie na którą, zgodnie z obowiązującymi przepisami, wystawia się decyzję /nakaz/. Jak wynika z powołanych wyżej przepisów – w szczególności art. 6 c ust. 2 cyt. ustawy o podatku rolnym – niewątpliwie występuje tu solidarna odpowiedzialność, natomiast decyzja / nakaz/ może być wystawiona na nazwisko któregokolwiek ze współwłaścicieli.

W art. 92 ust. 3 cyt. Ordynacji mowa jest natomiast o wspólnym opodatkowaniu małżonków na podstawie odrębnych ustaw i o ich solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe i z kolei w art. 133 § 3 tejże Ordynacji wskazano, że w takim przypadku małżonkowie są " jedną stroną postępowania" i każdy z nich jest uprawniony do działania w imieniu obojga. Przepisy wymienione w poprzednim zdaniu nie mają jednak – w ocenie Sądu – zastosowania w niniejszej sprawie, bo odnoszą się one do takich przypadków, kiedy przepis wyraźnie wymienia " małżonków" jako podatników wspólnie opodatkowanych.

W związku z tym podkreślić należy, że w powołanych wcześniej przepisach art. 92 § 2 cyt. Ordynacji, art. 3 ust. 5 cyt. ustawy o podatku rolnym i art. 3 ust. 4 cyt. ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, mowa jest o współwłaścicielach i posiadaczach określonych ogólnie jako podmioty, bez wyszczególniania rodzaju tychże podmiotów, zaś w art. 6c cyt. ustawy o podatku rolnym sprecyzowano jedynie, iż łączne zobowiązanie pieniężne ma zastosowanie tylko do podmiotów będących osobami fizycznymi, przy czym także nie wskazano na jakieś bliższe cechy tych osób./ na przykład, że chodzi tu o małżonków itd./. – a więc na gruncie powołanych wyżej przepisów małżonkowie traktowani są jako "zwykli" współwłaściciele.

Wobec powyższego, skoro przedmiotową decyzję z dnia [...] kwietnia 2011r. – jak wskazano wyżej - "wystawiono" na każdego ze współwłaścicieli czyli A.F. i S.F., to konsekwentnie zachowując wskazany wyżej przepis art. 92 § 2 cyt. Ordynacji podatkowej należało ją doręczyć oddzielnie każdemu ze współwłaścicieli /małżonków/, czego organ I instancji nie uczynił. Obowiązek doręczenia tej decyzji oddzielnie każdemu z małżonków /współwłaścicieli/ wynikał jednak – w ocenie Sądu - przede wszystkim z tego, że decyzja ta wydana została w postępowaniu wznowieniowym i w swej treści zawierała najpierw uchylenie poprzedniej decyzji z dnia [...] marca 2009r., potem stwierdzenie nadpłaty a dopiero w końcowej części - aktualny wymiar podatku. Postępowanie wznowieniowe jest odrębnym postępowaniem w stosunku do postępowania pierwotnego – wznawianego / jest to nowe postępowanie w stosunku do postępowania, które zostało przeprowadzone w zwykłym trybie/ i dla zachowania zasad procesowych muszą być o nim powiadomione wszystkie strony; w szczególności nie można pominąć strony, której pierwotną decyzję doręczono, a w niniejszej sprawie doręczono ją S.F.

W nawiązaniu do przytoczonych wyżej okoliczności, skoro przedmiotowej decyzji z dnia [...] kwietnia 2011r. nie doręczono podatnikowi S.F. / w istocie nie wiadomo także, czy doręczono ją A.F./, to niezasadne jest stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu /niezależnie od jego uzasadnienia/ w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu.

Z powyższych względów Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 z późn. zm./, zaś o niewykonywaniu uchylonego postanowienia oraz o kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie – odpowiednio – art. 152 oraz art. 200 w związku z art. 205 § 1, art. 211 i 212 § 1 tejże ustawy.