Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 173/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2012-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 2, 3, 3a i 3b, art. 32
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7.
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Błesiński, Sędziowie sędzia WSA Wiesława Pierechod (sprawozdawca), sędzia WSA Wojciech Czajkowski, Protokolant Sekretarz sądowy Monika Rząp, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 28 czerwca 2012r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]"nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżona decyzję , II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz A. N. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego .


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił w części decyzję z "[...]" nr "[...]", w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za miesiąc wrzesień 2001r. i umorzył postępowanie I instancji w tym zakresie, natomiast odnośnie odmowy umorzenia należności na to ubezpieczenie za okres od października 2001r. do czerwca 2007r., od września do grudnia 2007r. i od lutego 2008r. do lipca 2011r. utrzymał w mocy poprzednie rozstrzygnięcie.

Z motywów decyzji i akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy:

W dniu 21.10.2011r. A.N. złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie ciążących na niej zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od września 2001r. do sierpnia 2011r. W jego uzasadnieniu podała, że prowadząc działalność gospodarczą nie była świadoma obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zdecydowała się na podjęcie działalności z chęci dorobienia do emerytury. Z działalności tej osiągała jednak niewielki dochód, który jak wskazała, nie pokrywał nawet jej składki zdrowotnej.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia "[...]" wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3, art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a, art. 24 ust. 2 oraz art. 32 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2009r. nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: u.s.u.s., odmówił umorzenia należności w łącznej kwocie 31.013,15 zł (suma składek i odsetek na dzień złożenia wniosku).

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że rozpatrując wniosek przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu określenie sytuacji materialnej strony i ewentualne ustalenie istotnych okoliczności, mających wpływ na rozstrzygnięcie. Na podstawie danych z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej organ ustalił, że strona prowadziła działalność gospodarczą w okresie od 27.06.1997r. do 18.10.2011r., którą zawiesiła z dniem 19.10.2011r. Według pisma Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 30.11.2011r. nie korzysta ze świadczeń rodzinnych. Nie figuruje w ewidencji prowadzonej przez Centralną Informację Ksiąg Wieczystych. Pobiera natomiast wraz z mężem świadczenie emerytalne w wysokości 884,77 zł netto (strona), a jej mąż – 1.457,86 zł netto.

Biorąc pod uwagę pobieranie świadczenia emerytalnego oraz niewykreślenie, a jedynie zawieszenie działalności gospodarczej, Zakład przyjął, że nie wystąpiły przesłanki zawarte w art. 28 ust. 2 i 3 pkt. 3 i 5 u.s.u.s., a tym samym brak jest podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia. W związku z tym Zakład dokonał oceny wniosku pod kątem zastosowania umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) – zwane dalej w skrócie: rozporządzeniem z 31.07.2003r.

Zakład wyjaśnił, że może umorzyć przedmiotowe należności, jeżeli osoba zobowiązana wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest ona w stanie spłacić ciążących na niej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W takim przypadku na zobowiązanym ciąży jednak obowiązek przedstawienia dowodów świadczących o trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej uniemożliwiającej uregulowanie zadłużenia. W ocenie organu z przedstawionego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej wnioskodawczyni wynika, iż prowadzi ona gospodarstwo domowe wraz z mężem, łączna wysokość ponoszonych kosztów z tytułu miesięcznych opłat (światło, woda, wywóz śmieci, telefon, TV, gaz) wynosi ok. 513 zł, dodatkowo inne wydatki (podatek roczny, drzewo na opał, rejestracja samochodu, OC) to 405 zł miesięcznie. Ponadto przeznacza 200 zł miesięcznie na zakup lekarstw.

Zakład zauważył, że po uwzględnieniu w/w wydatków pozostaje na jednego członka rodziny ok. 640 zł dochodu miesięcznego. Stąd nie uznał, że wnioskodawczyni znalazła się w trudnej sytuacji majątkowej uzasadniającej umorzenie zaległości z uwagi na ubóstwo i zagrożenie egzystencji rodziny. Strona nie wykazała, że trudności mają charakter stały i pogłębiający się, zatem nie wystąpiła przesłanka z § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia z 31.07.2003r. Nie wystąpiła także przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt. 2 i 3 tego rozporządzenia. Zakład podkreślił, że wnioskująca posiada stały dochód niezależny od stanu zdrowia oraz nie dokonała wykreślenia działalności gospodarczej z ewidencji, a jedynie zawiesiła ją, co może świadczyć, że przewiduje możliwość jej wznowienia.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podniosła, że w pierwotnym wniosku o umorzenie nie podała wydatków męża na zastrzyki 750 zł i leki od 450 zł do 500 zł miesięcznie. Wyjaśniła, że mąż od lat choruje na serce i kręgosłup, chodzi o kulach i od 4 lat oczekuje na operację kolan, jak też cierpi na inne dolegliwości zdrowotne. Dodatkowo małżonkowie ponoszą wydatki na zakup odzieży i obuwia, a także koszty częstych dojazdów do lekarzy. Ponadto opłacają koszenie traw wokół posesji od maja każdego roku co 2 – 3 tygodnie za 50 zł, oraz usuwanie liści jesienią i odśnieżanie zimą posesji. Do tego dochodzą koszty remontów i napraw domowych. Jak podała strona wszystko to powoduje, że kupując jedzenie małżonkowie nie mogą sobie na zbyt wiele pozwolić.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu decyzji z dnia "[...]" uznał, że przedawnieniu uległy należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za miesiąc wrzesień 2001r., dlatego umorzył postępowanie I instancji co do tych należności.

Co do pozostałych należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne podał, że dokonał ponownej oceny wniosku strony pod kątem zastosowania umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Organ stwierdził, że nie można uznać, iż sytuacja materialno-bytowa strony uzasadnia umorzenie zaległości z uwagi na ubóstwo i zagrożenie egzystencji. Nie wystąpiła zatem przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31.07.2003r. Organ powtórzył za decyzją wydaną w I instancji, że w sprawie nie wystąpiła również przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia. Wnioskująca posiada bowiem stały dochód niezależny od stanu zdrowia oraz nadal posiada status przedsiębiorcy umożliwiający wznowienie działalności gospodarczej, a tym samym osiąganie dochodu.

Podkreślił, że przedsiębiorcy samodzielnie muszą ponosić ciężar prowadzenia działalności gospodarczej i tym samym zobowiązani są do opłacenia należności z tytułu składek w wyznaczonym ustawowym terminie płatności, niezależnie od przyczyn uniemożliwiających spełnienie takiego obowiązku. Umorzenie należnych składek na ubezpieczenie zdrowotne trwale pozbawi Narodowy Fundusz Zdrowia możliwości odzyskania swoich należności, które są niezbędne do funkcjonowania publicznej służby zdrowia. Organ zauważył, że wnioskodawczyni i jej mąż korzystają z jej usług, a Zakład w sprawach o umorzenie tych składek występuje również jako rzecznik interesu społecznego i jest zobligowany do działania z uwzględnieniem interesu NFZ, do którego ma obowiązek przekazywać wymienione składki.

Z kolei przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nakładają na ZUS obowiązek dochodzenia w trybie przymusowym składek nieuregulowanych w terminie do momentu całkowitego pokrycia zadłużenia. Przez okres uprawniający Zakład do dochodzenia należności istnieje więc ustawowy obowiązek podejmowania wszelkich czynności zmierzających do wyegzekwowania powstałego zadłużenia z tytułu składek.

A.N. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła o uchylenie powyższej decyzji, jak też poprzedzającej ją decyzji z dnia "[...]".

Zarzuciła naruszenie prawa procesowego mające wpływy na wynik sprawy – art. 7, 77 § 1, 107 ustawy z dnia 14.06.1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej: kpa, poprzez niewyjaśnienie i nieuzasadnienie szczegółowo podjętego rozstrzygnięcia, niedostateczne rozważenie zebranego materiału dowodowego i przekroczenie granicy uznania administracyjnego.

W uzasadnieniu skargi przedstawiła przepisy normujące umorzenie składek na ubezpieczenie i podała, że nie można tracić z pola widzenia faktu, iż wprawdzie w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa), ocena ta nie może być jednak sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Powołała się na wyroki sądów administracyjnych wskazując, że wynikająca z art. 7 kpa ogólna zasada postępowania administracyjnego odnosi się nie tylko do postępowania, lecz również do stosowania prawa materialnego przy wydawaniu decyzji uznaniowych. Ponadto zawsze należy brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika. W związku z tym ocena organu co do możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek winna odnosić się do aktualnej sytuacji skarżącego, a nie do zdarzeń przeszłych skutkujących powstaniem zaległości.

Skarżąca podała, że w niniejszej sprawie analiza i ocena zebranego materiału dowodowego dokonana przez ZUS nie spełnia wskazanych wymogów. Organ traktuje stronę jako przedsiębiorcę, mogącego w każdej chwili podjąć zawieszoną działalność, jednak biorąc pod uwagę jej wiek (74 lata) i wynikającą z niego znacznie ograniczoną już wydolność organizmu oraz konieczność stałej opieki nad 78-letnim małżonkiem, w sposób oczywisty przeczą takiemu założeniu. W takiej sytuacji, pomimo braku formalnego wykreślania działalności z ewidencji, przesłanka trwałego zaprzestania jej wykonywania powinna być wzięta pod uwagę.

Również przesłanka wpływu zapłaty należności składkowej na sytuację majątkową skarżącej i małżonka nie została w wystarczający sposób zbadana. ZUS arbitralnie stwierdził, że zapłata ponad 30 tys. zł nie spowoduje zagrożenia egzystencji małżonków, w sytuacji pozostawania do ich dyspozycji kwoty 974,63 zł miesięcznie na wyżywienie, środki czystości i inne bieżące wydatki.

Ponadto ZUS w żaden sposób nie wykazał interesu publicznego przemawiającego za odmową umorzenia składek. Organ jedynie lakonicznie powołał się na zasadę sprawiedliwości społecznej oraz okoliczność uprzywilejowania względem innych podmiotów, co nie zasługuje na uznanie. Nieprawdziwy jest również argument organu, jakoby umorzenie składek skutkowało uniemożliwieniem odzyskania przez NFZ swoich należności z tytułu korzystania przez skarżącą i małżonka z usług publicznej służby zdrowia. Tymczasem już samo pobieranie świadczeń emerytalnych oraz wieloletni okres zatrudniania uprawnia małżonków do korzystania z tych usług. Argument ZUS w tym zakresie nie tylko nie ma nic wspólnego z interesem publicznym i nie zasługuje na uwzględnienie, natomiast biorąc pod uwagę podeszły wiek skarżącej i jej małżonka, wydaje się wręcz niestosowny i uwłaczający.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zasady i tryb tej kontroli reguluje ustawa z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270), zwana dalej w skrócie: p.p.s.a.

Zgodnie z przepisami powołanej ustawy sąd administracyjny nie ma kompetencji do rozstrzygania sprawy merytorycznie tj. w sposób załatwiający sprawę administracyjną co do jej istoty, albowiem o uprawnieniach bądź obowiązkach stron postępowania, wynikających z przepisów prawa materialnego, rozstrzygają organy administracyjne. Rozpoznając natomiast skargę na decyzję Sąd może uchylić tę decyzję gdy stwierdzi, że przy jej wydaniu doszło do naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Podkreślić przy tym należy, że stosownie do art. 133 oraz art. 134 p.p.s.a. Sąd dokonuje oceny decyzji na podstawie akt sprawy, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania, nie będąc przy tym związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przechodząc do rozpatrywania niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że art. 28 ust. 1 - 3 u.s.u.s. dopuszcza możliwość umarzania należności z tytułu składek w całości lub w części tylko w przypadkach ich całkowitej nieściągalności, wyczerpująco określonych w jego ust. 3 pkt 1 - 6. Przy czym odnotować należy, że do składek na ubezpieczenie zdrowotne stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne m.in. w zakresie stosowania ulg i umorzeń (art. 32 u.s.u.s.).

Przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne. Art. 28 ust. 3a ustawy stanowi bowiem, że należności z tytułu składek przypadające od tych osób mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Na podstawie normy kompetencyjnej z art. 28 ust. 3b Minister Gospodarki, pracy i Polityki Społecznej w rozporządzeniu z dnia 31.07.2003r. określił szczegółowe wytyczne, którymi powinien się kierować Zakład podejmując decyzję w przedmiocie umorzenia składek. Przepis § 3 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W punktach 1, 2, 3 tego przepisu wskazano przypadki uzasadniające umorzenie tj :

– pozbawienie na skutek opłacenia należności z tytułu składek możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego i jego rodziny;

– poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących brak możliwości dalszego prowadzenia działalności;

– przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zdaniem Sądu powyższe wskazania nie wykluczają rozważenia także innych okoliczności przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie należności. Z treści § 3 ust. 3 rozporządzenia wynika bowiem, że przesłanki umorzenia zostały wskazane przykładowo, o czym świadczy użycie sformułowania "w szczególności".

Podkreślić należy, że w wyroku z dnia 21.01.2009r. sygn. akt II GSK 650/08 (publ. Lex nr 484039) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał na konieczność dostrzegania rozdzielności unormowań w zakresie możliwości umorzenia należności z tytułu składek w zależności od tego czy te należności ciążą na płatniku składek z tytułu cudzego ubezpieczenia (np. osób zatrudnionych) czy też z tytułu własnego ubezpieczenia. Zwrócił uwagę, że w tym drugim wypadku ocenie organu nie powinna podlegać kwestia całkowitej nieściągalności lecz niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny.

Przede wszystkim należy podkreślić, że w przypadku rozpatrywania wniosku o umorzenie należności zasadnicze znaczenie ma sytuacja, w jakiej wnioskodawca się znajduje aktualnie i ewentualnie z uwzględnieniem możliwości zapłacenia należności w przyszłości, gdy istnieją realne przewidywania poprawy sytuacji.

W rozpoznawanej sprawie Zakład stwierdził, że skarżąca posiada wspólnie z mężem stały dochód niezależny od stanu zdrowia oraz sama nadal posiada status przedsiębiorcy umożliwiający wznowienie działalności gospodarczej, a tym samym osiąganie dochodu. Organ zaprezentował podejście schematyczne i szablonowe, gdyż pominął zupełnie dodatkowe okoliczności, mające dla sprawy znaczenie.

W ocenie Sądu okoliczność zawieszenia działalności przez skarżącą z dniem 19.10.2011r. należy postrzegać również w perspektywie możliwości skarżącej, która co prawda nie zamyka sobie możliwości jej późniejszego podjęcia, jednak, jak sama podaje w skardze, jest świadoma swego wieku (ma 74 lata) i wynikającą z niego znacznie ograniczoną już wydolność organizmu. Przeczy to traktowaniu przez organ strony jako przedsiębiorcy. W tej szczególnej sytuacji ma rację skarżąca, że pomimo braku formalnego wykreślania działalności z ewidencji, przesłanka trwałego zaprzestania jej wykonywania powinna być wzięta pod uwagę.

Z kolei deklarowanym przez stronę dochodom z działalności gospodarczej organ nie przeciwstawił przeciwnego twierdzenia. Zatem z przedstawionego przez ZUS stanu faktycznego wynika, że skarżąca uzyskiwała z tej działalności miesięczny dochód w okresie nieopłacania należności na wymagane składki na ubezpieczenie zdrowotne (od października 2001r. do czerwca 2007r., od września do grudnia 2007r. i od lutego 2008r. do lipca 2011r.), który nie przekraczał kwoty samej składki – w 2008r. dochód miesięczny wyniósł 77,94 zł, w 2009r. – 85,83 zł, w 2010r. – 114,16 zł (wynika to z oświadczenia skarżącej z 30.11.2011r. wpiętego do nieponumerowanych akt admin.). Na tym tle za oczywiste należy uznać, że rozsądny przedsiębiorca nie decyduje się na dalsze prowadzenie działalności, która nie przynosi dochodu. Skarżąca jednoznacznie deklarowała, że kierowała się chęcią dorobienia do emerytury. Natomiast ZUS do 2011r. nie zainteresował się sprawą niepłacenia składek przez skarżącą, która pozostawała w nieświadomości o obowiązku ich regulowania przez emeryta prowadzącego jednoosobowo działalność gospodarczą. Ponadto o szczególnej sytuacji skarżącej świadczy także sprawowanie opieki nad chorym 78-letnim małżonkiem.

Organ całkowicie pominął powyższe i skupił się na wykazaniu interesu publicznego przemawiającego za odmową umorzenia składek. Zakład odmówił umorzenia powyższych należności powtarzając argumentację z uzasadnienia decyzji wydanej w I instancji, że organ nie może ponosić negatywnych konsekwencji prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej, umorzenie tych należności byłoby w istocie przeniesieniem ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej na ZUS i wskazał na bardzo wyjątkowy charakter umorzenia składek. Organ dopuścił się błędnej wykładni art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31.07.2003r. Z powołanych unormowań wynika, że umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne może nastąpić "w uzasadnionych przypadkach", których wystąpienie należy oceniać uwzględniając stan majątkowy i sytuację rodzinną zobowiązanego. W związku z tym wykluczenie, ustalonej w toku postępowania administracyjnego, sytuacji finansowej i życiowej skarżącej, jako przyczyny umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. było pozbawione podstaw i zasadzało się na błędnym zrozumieniu treści normy prawnej wyprowadzonej z powołanego przepisu. Należy podkreślić, że przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. podstawową kwestią jest ocena, czy w wyniku egzekucji zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla skarżącej i jej rodziny. W zaskarżonej decyzji ocena taka nie została przeprowadzona, co przedstawiono już wyżej, zatem postępowanie organu należy uznać za nieprawidłowe. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawiając umorzenia należności uczynił to w sposób dowolny, w oderwaniu od instytucji uznania administracyjnego przyjętej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z wyrażoną w art. 7 Kpa zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, co zasadnie podniesiono w skardze. Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącej, dając z nieznanych powodów prymat interesowi społecznemu. Podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga, by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanego i jego rodziny, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. W rozpoznawanej sprawie taka analiza nie została przeprowadzona, gdyż organ uznał, że umorzenie ich obciążałoby w konsekwencji Zakład, a sytuacja materialno-bytowa strony nie uzasadnia umorzenia zaległości z uwagi na ubóstwo i zagrożenie egzystencji. Organ nie rozważył jednak wpływu odmowy umorzenia zaległości na możliwość zapewnienia skarżącej i jej mężowi godnych warunków bytowych. W konsekwencji kierował się tylko interesem finansów ubezpieczeń, pomijając całkowicie interes skarżącej.

Zasadnie podano w skardze, że ZUS jedynie lakonicznie powołał się na zasadę sprawiedliwości społecznej oraz okoliczność uprzywilejowania względem innych podmiotów, co nie zasługuje na uznanie. Ocena organu co do możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek winna odnosić się do aktualnej sytuacji strony skarżącej, ustalonej na podstawie prawidłowo zebranego materiału dowodowego. Natomiast nie została w wystarczający sposób zbadana przesłanka wpływu zapłaty należności składkowej na sytuację majątkową skarżącej i małżonka. Z uzasadnienia zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji wynika, że ZUS arbitralnie stwierdził, iż zapłata ponad 30 tys. zł nie spowoduje zagrożenia egzystencji małżonków w nawet sytuacji pozostawania do ich dyspozycji kwoty 974,63 zł miesięcznie na wyżywienie, środki czystości i inne bieżące wydatki. Podczas, gdy zawsze należy brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika. Przy czym dopiero po przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania małżonka istnieje możliwość dochodzenia zaległości od drugiego małżonka. Organ nie poinformował też w decyzji o możliwości złożenia wniosku o rozłożenie zaległości na raty.

Dodatkowo ocenić należy jako niestosowny argument organu, iż umorzenie składek skutkowałoby uniemożliwieniem odzyskania przez NFZ swoich należności z tytułu korzystania przez skarżącą i małżonka z usług publicznej służby zdrowia. Rację ma bowiem skarżąca, że już samo pobieranie świadczeń emerytalnych oraz wieloletni okres zatrudniania uprawnia małżonków do korzystania z tych usług.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł jak w pkt. I sentencji wyroku. Stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Organ jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. O kosztach sądowych Sąd orzekł w pkt. II wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a.