Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 487/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36 do 36(9), w szczególności art. 36(8) ust. 1 i 12 pkt 4, art. 36(5) ust. 2 i 3, art. 36(4) ust. 1 art. 4 ust. 1, art. 3ust. 2 i art. 2
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: par. 5
journal: Dz.U. 2009 nr 163 poz 1302
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego.
article: art. 149 par. 3, art. 145 par. 1 pkt 4, art. 7, art. 77, art. 107 par. 3, art. 123 i art. 124 par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 106 par. 5 art. 134 art. 151,
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.) Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Protokolant ref. staż. Monika Piotrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi M. G. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] czerwca 2011 r. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

M. G. (dalej: także skarżący, zdający) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej: Komisja Odwoławcza) z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...]. Zaskarżoną uchwałą Komisja Odwoławcza utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego (w 2011 r.) z siedzibą w [...] z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] stwierdzającą, iż skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Jako podstawę prawną Komisja Odwoławcza wskazała art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tj. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm. – dalej: u.r.p.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej: k.p.a.).

Do wydania zaskarżonej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniach od 14 do 17 czerwca 2011 r. skarżący przystąpił do egzaminu radcowskiego na podstawie art. 361 ust 1 u.r.p. przed Komisją Egzaminacyjną do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...].

Po sprawdzeniu testu z pierwszej części egzaminu oraz po dokonaniu oceny każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu, Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że: z pierwszej części egzaminu radcowskiego skarżący otrzymał 78 punktów – ocenę dobrą, z drugiej części egzaminu radcowskiego – ocenę dobrą, z trzeciej części egzaminu radcowskiego – ocenę dostateczną, z czwartej części egzaminu radcowskiego – ocenę niedostateczną, z piątej części egzaminu radcowskiego – ocenę niedostateczną.

Zadanie z czwartej części egzaminu radcowskiego – zadanie z zakresu prawa gospodarczego wymagało od zdającego sporządzenia na zlecenie jednego z członków zarządu spółki akcyjnej "C.", posiadającej 250 udziałów (o wartości 150 złotych każdy) w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością "T.", umowy sprzedaż powyższych udziałów. Przy rozwiązywaniu zadania należało wziąć pod uwagę szereg założeń: wchodzenie skład zarządu spółki "C." trzech osób; występowanie w spółce "T." jeszcze dwóch wspólników; zbycie udziałów w spółce "T." wymagało zgody spółki, a wspólnicy posiadali prawo pierwszeństwa; nabywca posiada wspólność majątkową.

W oparciu o powyższe wytyczne skarżący sporządził umowę, która została następnie oceniona przez sędziego Sądu Rejonowego [...] oraz radcę prawnego [...].

Pierwszy z egzaminatorów stwierdził niezachowanie przez zdającego wymogów formalnych przewidzianych dla umowy sprzedaży udziałów przez spółkę akcyjną w umowie sprzedaży zawieranej z członkiem zarządu. Umowa ta powinna zostać sporządzona zgodnie z przepisem art. 379 § 1 Kodeksu spółek handlowych (dalej: k.s.h.), w sposób uwzględniający reprezentację spółki akcyjnej w umowie z członkiem zarządu, poprzez udział rady nadzorczej albo powołanego przez walne zgromadzenie pełnomocnika. Zdający pominął ten artykuł przyjmując reprezentację spółki przez dwóch członków zarządu, co powoduje nieważność umowy. Ustalone w pracy: cena sprzedaży i sposób zapłaty były prawidłowe i zgodne z art. 535 k.c. Zdający uwzględnił konieczność uzyskania zgody spółki zgodnie z art. 182 k.s.h., jednakże zgoda zarządu przyjęła formę oświadczenia, a nie uchwały. Uwzględniono również uzyskanie zgody od małżonka na zaciągniecie zobowiązania związanego z nabyciem udziałów, zgodnie z regulacją art. 41 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W umowie poprawnie zabezpieczono wierzytelność z tytułu zapłaty ceny poprzez ustanowienie zastawu rzeczy ruchomej. Język pracy oraz styl oceniono poprawnie. Praca została napisana starannie, jednakże terminologia z zakresu prawa spółek handlowych oraz prawa cywilnego nie zawsze była prawidłowa. W związku z niezastosowaniem się do przepisu art. 379 § 1 k.s.h. rozwiązanie zaproponowane przez zdającego nie było prawidłowe, umowa nie została sporządzono w sposób ważny i w związku z tym praca została oceniona na poziomie niedostatecznym.

Drugi z egzaminatorów stwierdził, że umowa sporządzona przez zdającego nie spełnia wymogów formalnych dla umowy sprzedaży udziałów pomiędzy spółką akcyjną, a członkiem jej zarządu, gdyż nie została sporządzona zgodnie z art. 379 § 1 k.s.h. W ocenie egzaminatora zdający nie zna podstaw reprezentacji spółki akcyjnej w umowie z członkiem zarządu, co w konsekwencji doprowadziło do zawarcia nieważnej umowy, na podstawie art. 58 § 1 k.c. Zaproponowane rozstrzygnięcie problemu jest - zdaniem egzaminatora - nieprawidłowe i nie uwzględnia interesu reprezentowania strony. Język pracy oceniono jako poprawny, zauważono wykorzystanie podstawowej terminologii z zakresu praca cywilnego i prawa spółek handlowych. W związku ze sporządzeniem umowy nieważnej, pracę oceniono na poziomie niedostatecznym.

W części piątej egzaminu, zdający pełniący rolę pełnomocnika wnioskodawcy, miał za zadanie sporządzenie skargi na postanowienie organu II instancji utrzymujące w mocy postanowienie o odmowie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną w przedmiocie zmiany sposobu użytkowania budynku gospodarczego na budynek mieszkalny. W przypadku uznania, że brak jest podstaw do sporządzenia skargi, zdający miał przygotować opinię prawną o braku podstaw do jej sporządzenia.

W przygotowanej przez zdającego skardze na postanowienie oragnu II instancji zarzucono naruszenie przepisów art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80, 85, 85 i 86 k.p.a. poprzez arbitralne wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o niedostatecznie zebrany materiał dowodowy, a w konsekwencji przyjęcie, iż działka skarżącego nie znajdowała się w obszarze oddziaływania; art. 8 k.p.a. poprzez arbitralne wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o niedostatecznie zebrany materiał dowodowy, a przez to prowadzenie do utraty przez stronę zaufania do organów Państwa; art. 124 § 2 k.p.a. poprzez wydanie postanowienia nie odpowiadającego wymogom tego przepisu, bowiem pominięto dostateczne wskazanie faktów na jakich organ oparł swoje rozstrzygnięcie. Zdający wniósł o: uchylenie zaskarżonego postanowienia; wstrzymanie decyzji na wykonanie robót budowlanych i zmianę sposobu użytkowania budynku; zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów wniesienia skargi wraz z kosztami zastępstwa prawnego.

Rozwiązanie zadania z piątej części egzaminu – z zakresu prawa administracyjnego zostało poddane ocenie sędziego NSA [...] oraz ocenie radcy prawnego [...].

Sędzia NSA oceniła, iż zarzuty skargi zostały postawione nieprawidłowo, a zdający nie rozumie istoty postępowania wznowionego, gdyż nie zauważa, że organ na tym etapie powinien jedynie badać przesłanki formalne. Zdaniem egzaminatora przyczyną odmowy nie może być brak podstaw do wznowienia postępowania wymieniony w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., gdyż prowadziłoby to do oceny podstawy wznowienia przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania. Organ rozpoznając wniosek o wznowienie postępowania nie bada, czy podmiot wnoszący wniosek o wznowienie ma przymiot strony w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną, albowiem okoliczność ta jest badana dopiero po wznowieniu. Badanie przyczyn wznowienia postępowania przed jego wznowieniem narusza bowiem art. 149 § 3 k.p.a., który to powinien stanowić podstawę skargi. Zdaniem oceniającego pracę zdający niepotrzebnie rozważył przepisy prawa budowlanego, które w tej sprawie nie miały zastosowania. W opinii egzaminatora skarżący poprawnie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji. Język pracy określono jako poprawny, natomiast wywód jako nielogiczny. W związku z powyższym egzaminator wystawiła ocenę niedostateczną.

Drugi z egzaminatorów stwierdził brak podniesienia zarzutu naruszenia art. 149 § 3 k.p.a., który dotyczy istoty problemu. Ponadto stwierdził, że w pracy nie podniesiono również zarzutu naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a. Zdaniem egzaminatora pozostałe zarzuty zostały sformułowane zbyt ogólnie, nie dotyczyły istoty zadania i nie były wystarczające. Nadto egzaminator stwierdził, że zdający nie dostrzegł istoty problemu, czyli dokonania przez organ oceny przyczyn wznowienia przed wznowieniem postępowania. Zdaniem egzaminatora świadczy to o braku zrozumienia przez zdającego, istoty postępowania wznowionego. Egzaminowany poprawnie wniósł o uchylenie postanowienia, jednak brak było wniosku o uchylenie postanowienia organu I instancji. Powyższe braki spowodowały wystawienie przez egzaminatora oceny niedostatecznej z części piątej egzaminu – prawa administracyjnego.

Mając na uwadze uzyskane przez zdającego oceny, zgodnie z treścią art. 366 ust 1. ustawy o radcach prawnych, Komisja Egzaminacyjna uchwałą z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] ustaliła, że M. G. uzyskał negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Pismem z dnia [...] lipca 2011 r. skarżący odwołał się od powyższej uchwały do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości i wniósł o:

-uchylenie uchwały Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...]lipca 2011 r. nr [...]w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego;

− dokonanie weryfikacji prac z części czwartej i piątej egzaminu radcowskiego, poprzez poddanie ich ponownej ocenie merytorycznej, a w konsekwencji wydanie ocen pozytywnych, a co za tym idzie wydanie uchwały ustalającej wynik pozytywny z egzaminu radcowskiego.

Odnośnie czwartej części egzaminu radcowskiego, skarżący wskazał za "Opisem istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa gospodarczego", iż osoba przystępująca do egzaminu winna wykazać się znajomością prawa handlowego - z zakresu reprezentacji spółki akcyjnej przy czynnościach z członkiem zarządu i zasad zbywania udziałów w spółce z o.o., cywilnego – przepisów o umowie sprzedaży oraz rodzinnego i opiekuńczego – dotyczące zgody małżonka na zaciągnięcie zobowiązania, niezbędnej dla zaspokojenia się wierzyciela z majątku wspólnego.

Jak podkreślił skarżący, w oparciu o orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 29 kwietnia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 225/11), "Opis istotnych zagadnień nie ma charakteru wiążącego i nie tworzy nowych kryteriów ocen, gdyż te zawarte są wyłącznie w ustawie. Opis ten stanowi jedynie wzór poprawnego rozwiązania zadania, zawierający standardowe oczekiwania fachowości profesjonalnego pełnomocnika". Po odniesieniu powyższego do niniejszej sprawy, w opinii skarżącego, na podstawie pozytywnych twierdzeń na temat: poprawności zastosowania art. 535 k.s.h.; spełnienia wymogów art. 182 k.s.h.; uwzględnienia wymogów art. 41 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego; uwzględnienia prawa pierwszeństwa oraz poprawności stylu i języka pracy, stwierdził, że zgodnie z opisem istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa gospodarczego oraz z wymogami ustawy o radcach prawnych, wykazał się on znajomością prawa we wskazanym zakresie i umiejętnościami jego prawidłowego stosowania. Skarżący nie zgodził się, iż nie spełnienie dyspozycji art. 379 §1 k.s.h. uzasadnia ocenę negatywną.

Wskazał on na spory w doktrynie w zakresie zastosowania tego przepisu, odniósł się również do wyroku Sądu Najwyższego (z dnia 23 marca 1999 r., sygn. akt II CKN 24/98), zgodnie z którym "art. 203 k.h. dotyczy umów między spółką, a członkami zarządu, a nie umów zawieranych z członkami zarządu działającymi jako osoby fizyczne, a więc poza pełnioną przez nich funkcją". Skarżący podniósł, iż brak jest możliwości jednoznacznego określenia czy kupujący członek zarządu C. S.A. działa w ramach pełnionej przez siebie w zarządzie spółki funkcji, czy też transakcji dokonuje jedynie jako osoba fizyczna poza pełnioną przez siebie funkcją. A zgodnie z "informacją dla zdającego" stanowiącą element zadania z zakresu prawa gospodarczego "dopuszczalne było dokonywanie dodatkowych założeń w pracy, przydatnych do uzupełnienia stanu faktycznego".

W ocenie odwołującego, nawet gdyby przyjąć, że zdający pozostaje w błędzie twierdząc, że umowa zawarta została z członkiem zarządu jako osobą fizyczną poza źródłem swoich kompetencji w spółce, tj. członkowstwem w zarządzie oraz, że art. 39 k.c. nie daje możliwości potwierdzenia przez spółkę czynności zarządu jako organu rzekomo nieuprawnionego, to wśród licznych komentarzy poświęconych materii reprezentacji spółki w umowach i sporach z członkiem zarządu panuje zgodne przekonanie, że "nie ma przeszkód, aby pełnomocnictwo udzielone uchwałą walnego zgromadzenia było dokonane na rzecz innego członka zarządu (tego, którego nie dotyczy czynność prawna). Jeżeli walne zgromadzenie uzna, że system kontroli zawierania umów z członkami zarządu zostanie zrealizowany, to pełnomocnictwo takie jest dopuszczalne" (A. Kidyba w Komentarzu bieżącym do art. 301-633 ustawy z dnia 12 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych).

W ocenie skarżącego zastosowanie przepisów prawa oraz umiejętności ich interpretacji, a także poprawność zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia z uwzględnieniem interesu kupującego, w pełni uzasadnia uzyskanie przez skarżącego oceny pozytywnej.

M. G. odniósł się w swoim uzasadnieniu również do piątej części egzaminu radcowskiego, poświęconej prawu administracyjnemu. Skarżący nie zgodził się z ocenami egzaminatorów, jakoby nie dostrzegł istoty problemu, czyli dokonania przez organ oceny przyczyn wznowienia postępowania przed jego wznowieniem. Wskazał na pozytywne elementy swojej skargi: czytelność, przejrzystość oraz poprawny język; spełnienie wymogów formalnych w zakresie sporządzenia skargi; prawidłowe wnioski o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazał, że wbrew twierdzeniom Komisji Egzaminacyjnej zdający prawidłowo zastosował przepisy prawa i wykazał się umiejętnościami ich interpretacji. Zastosował art. 7, 77§ , 80, 84 i 85 k.p.a. w sposób poprawy zarzucając skarżonemu postanowieniu arbitralne wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o niedostatecznie zebrany materiał dowodowy. Podkreślił, że taki sposób rozwiązania zadania koreluje z bogatym orzecznictwem sądów administracyjnych w tej kwestii (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 września 2007 r. sygn. akt II OSK 1241/06). W przedmiotowym wyroku NSA uznał badanie statusu strony w postępowaniu z wniosku o wznowienie postępowania za dopuszczalne i konieczne, zaś wskazując na uchybienie, których dopuściły się w sprawie administracyjnej organy obu instancji, wskazał na art. 7, 8 i 77 k.p.a. Na poparcie powyższego skarżący przedstawił orzeczenia sądów administracyjnych oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2003 r. sygn. akt II SA/Gd 579/00; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 9 czerwca 2011 r, sygn. akt II SA/Wr 197/11 oraz wyrok WSA w Lublinie w dniu 4 luty 2011 r. sygn. akt II SA/Lu 688/10). Zdaniem skarżącego powyższe pozwala dojść do przekonania, że zdający prawidłowo stosował przepisy prawa, a tym samym działał w interesie reprezentowanej przez niego strony.

Skarżący wyraził przekonanie, iż jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, przepisy prawa są mu znane, a posiadana przez niego wiedza oraz sześcioletnie doświadczenie zawodowe powodują, że skarżący może świadczyć pomoc prawną.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznawania odwołań od uchwały o wynikach egzaminu radcowskiego, który przeprowadzono w dniach 14 -17 czerwca 2011 r., po rozpoznaniu odwołania M. G., działając na podstawie art. 368 ust 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. nr 10, poz. 65 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - uchwałą z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę Komisji Egzaminacyjnej.

Komisja Odwoławcza stwierdziła, że kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia odwołania miało ustalenie, czy doszło do popełnienia przez zdającego takiego błędu, który miałby charakter dyskwalifikujący pracę z prawa gospodarczego (czwarta część egzaminu) i oznaczał, że egzaminowany nie jest wystarczająco przygotowany do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej.

Komisja Odwoławcza zwróciła uwagę, że zdający wskazał w umowie, że spółkę reprezentuje dwóch członków zarządu. Zgodnie z art. 379 k.s.h. w umowie między spółką, a członkiem zarządu, spółkę reprezentuje rada nadzorcza albo pełnomocnik powołany uchwałą walnego zgromadzenia. Wspomniany przepis ma charakter bezwzględnie wiążący i ma zastosowanie do wszystkich umów zawieranych przez spółkę z członkami zarządu, zarówno wynikających ze stosunku spółki jak i we wszystkich innych sprawach. Zawężona interpretacja Sądu Najwyższego art. 203 k.h. (wyrok z dnia 23 marca 1999 r. sygn. akt II CKN 24/98) nie znajduje oparcia w treści art. 379 § 1 k.s.h. i dlatego spotkała się z krytyką doktryny. Zdaniem Komisji Odwoławczej poprawne stanowisko w powyższej kwestii wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 marca 2001 r. (III SA 68/00) twierdząc, że "przepis art. 203 k.h. nie wprowadzał rozróżnienia między pojęciem "członek zarządu", a "członek zarządu działający jako osoba trzecia". Przepis ten używa tylko pojęcia "członek zarządu" i odnosi się do wszystkich umów, jakie członek zarządu może zawierać ze spółką."

Naruszenie przepisu art. 379 § 1 k.s.h. powoduje nieważność czynności prawnej, ze względu na treść art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 2 k.s.h. Pogląd taki dominuje w orzecznictwie sądów apelacyjnych, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Biorąc pod uwagę bardzo dobry poziom pracy, brak innych błędów, wypełnienie wszystkich poleceń egzaminacyjnych i wykazanie się dobrą znajomością innych przepisów prawa, Komisja przyjęła, iż pomimo poważnego błędu co do reprezentacji spółki, zdający wykazał się na tyle dostateczną znajomością prawa, iż zasadne jest uwzględnienie odwołania w zakresie prawa gospodarczego i podwyższenie oceny z pracy do oceny dostatecznej.

Ustosunkowując się do odwołania z zakresu prawa administracyjnego Komisja II stopnia stwierdziła, że konstruując poprawny pod względem formalnym środek zaskarżenia kandydat na radcę prawnego powinien podjąć polemikę jurydyczną w jak najszerszym zakresie. Mając na uwadze kryteria ocen wskazane w art. 364 art. 365 i art. 368 ustawy o radcach prawnych Komisja Odwoławcza stwierdziła, że sporządzona przez skarżącego skarga stanowiąca rozwiązania kazusu na egzaminie radcowskim nie dostrzega występującego w przedstawionym na egzaminie stanie faktycznym problemu.

Organ stwierdził, że autor skargi nie zauważył, iż postępowanie administracyjne wywołanie wnioskiem osoby, do reprezentacji której się zobowiązał, toczyło się w trybie przepisów o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną. Jak podnosi Komisja Odwoławcza, charakterystyczną cechą sądowej kontroli decyzji wydanej w trybie nadzwyczajnym, w tym również po wznowieniu postępowania administracyjnego, jest to, że diametralnie ulega ograniczenie zakresu stanu faktycznego i prawnego ocenianego przez sąd administracyjny. Powyższe doprowadziło do wniosku, że postępowanie prowadzone po wznowieniu nie może być wykorzystane do pełnej merytorycznej kontroli decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym. Organ zauważył, że w uzasadnieniu skargi skarżący wskazał przepisy prawa materialnego, z których miałyby wynikać - po zbadaniu okoliczności faktycznych - interes prawny wnioskodawcy (art. 28 ust 2, art. 3 pkt 20 Prawa budowlanego). Brak jest jednak zarzutu stanowiącego powiązanie tej oceny z postępowaniem w jakim wydane zostało zaskarżone rozstrzygnięcie.

Zdaniem organu skarżący nie wskazał na kwestie proceduralne postępowania o wznowienie postępowania, ani też nie dokonał żadnej analizy rozróżnienia pomiędzy fazami tego postępowania, mianowicie na fazę, w której dopuszczalne jest badanie interesu prawnego oraz fazę, w której dopiero następuje badanie przyczyny wznowienia.

Zdaniem organu konstruując poprawny pod względem formalnym środek zaskarżenia kandydat na radcę prawnego powinien podjąć polemikę jurydyczną w najszerszym(ale merytorycznie poprawnym) zakresie, uwzględniającym najbardziej korzystne rozwiązanie dla reprezentowanej strony. Organ podkreślił także, że rozbieżności orzeczniczo – doktrynalne zdający winien zawsze wykorzystać na korzyść reprezentowanej strony.

Powyższe oznacza, w opinii Komisji, że skarżący nie dokonał interpretacji przepisów prawa i nie wykazał prawidłowego rozumienia przepisów regulujących przebieg postępowania o wznowienie postępowania administracyjnego. Mając to na uwadze Komisja Odwoławcza uznała, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania w tej części i podwyższenia oceny z prawa administracyjnego do oceny dostatecznej.

Pismem z dnia [...] stycznia 2012 r. M. G. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznawania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 14-17 czerwca 2011 r. wydaną w dniu [...] stycznia 2012 r. nr [...].

Zaskarżonej uchwale zarzucił:

Naruszenie przepisów ustawy o radcach prawnych:

1) art. 365 ust 2, poprzez niezasadne przyjęcie przez Komisję Odwoławczą, iż zaproponowany przez zdającego sposób rozstrzygnięcia problemu w zadaniu z zakresu prawa administracyjnego jest nieprawidłowy, w sytuacji gdy zgodnie z opinią prof. [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. w sprawie sposobu i kierunków oceny zadania egzaminacyjnego z prawa administracyjnego podczas egzaminu radcowskiego odbytego w dniu [...] czerwca 2011 r. oraz poprawności wytycznych dla komisji egzaminacyjnych w tym zakresie "za prawidłowe rozwiązanie przedstawionego zadania uznać należy takie, według którego w treści zarzutu skargi, skarżący nie kwestionuje naruszenia art. 149 § 3 k.p.a., a odnosi się do naruszenia przepisów postępowania dowodowego, tj. art. 7 art. 77 k.p.a. z uwagi na fakt, iż przed formalnym wszczęciem postępowania wznowionego organ błędnie ocenił, iż skarżący nie posiadał przymiotu strony w postępowaniu budowlanym i z tej przyczyny nie dokonał wznowienia postępowania administracyjnego" zaś skarżący w skardze stanowiącej zadanie egzaminacyjne zarzucił naruszenie art. 7, 77 § 1, 80, 84, 85, 86, 124 § 2 k.p.a.

2) art. 365 ust 2, poprzez niezasadne przyjęcie przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia nr [...], iż zaproponowany przez zdającego sposób rozstrzygnięcia problemu w zadaniu z zakresu prawa administracyjnego jest nieprawidłowy w sytuacji, gdy zgodnie ze stanowiskiem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] wyrażonym w uchwale nr [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. "zarzuty dotyczące naruszenia art. 7 i 77 § 2 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. z powołaniem się na przepisy prawa materialnego, tj. prawa budowlanego, dowodzące, że organ nie wyjaśnił czy skarżący miał przymiot strony, należy uznać za jedno z możliwych rozwiązań" zaś skarżący w skardze stanowiącej zadanie egzaminacyjne zarzucił naruszenie m.in. art. 7, 77 § 1 i 123 § 2 k.p.a. oraz powołał art. 28 ust 2 i art. 3 pkt 20 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, a także dokonał adekwatny doń komentarz wskazując na brak wyczerpującego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie oceny czy wnoszący skargę posiada przymiot strony.

3) art. 365 ust 2, poprzez niezasadne przyjęcie przez Komisję Odwoławczą, iż rzekome uchybienia skargi w zakresie poprawności zaproponowanego rozstrzygnięcia problemu z zakresu prawa administracyjnego przesądzają o negatywnej ocenie pracy w sytuacji, gdy poprawność zaproponowanego rozstrzygnięcia stanowi tylko jedno z czterech kryteriów oceny zaś skarżący zgodnie z ocenami egzaminatorów spełnił wymogi formalne (kryterium I), uwzględnił interes reprezentowanej strony (kryterium II), zachował profesjonalny język, styl i staranność pracy (kryterium IV) zaś zaproponowany przez zdającego sposób rozstrzygnięcia jest jednym z możliwych do zastosowania w stanie faktycznym zadania (kryterium III);

4) art. 364 ust 1 w zw. z art. 366 ust. 1 poprzez niezasadne przyjęcie przez Komisję Odwoławczą, iż skarżący nie wykazał się wiedzą prawniczą z zakresu prawa administracyjnego i umiejętnością jej stosowania pozwalającą na samodzielne i poprawne wykonywanie zawodu radcy prawnego, w sytuacji gdy "zagadnienie będące przedmiotem zadania z zakresu prawa administracyjnego należy do trudnych i nie posiadających jednoznacznego rozwiązania zarówno w orzecznictwie jak i w doktrynie. O ile tylko egzaminowany wykazał się minimum wiedzy z obszaru prawa administracyjnego sugeruję przyznanie mu oceny pozytywnej" (prof. [...] w w/w opinii sporządzonej na prośbę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]);

5) art. 364 ust 1 w zw. z art. 366 ust 1 w zw. z art. 7, art. 8 i art. 77 k.p.a., poprzez niezasadne przyjęcie przez Komisję Odwoławczą, iż skarżący nie wykazał się wiedzą prawniczą z zakresu prawa administracyjnego w sytuacji, gdy z pierwszej części egzaminu radcowskiego, tj. testu mającego za zadanie przede wszystkim weryfikację wiedzy ze wszystkich dziedzin prawa w tym prawa administracyjnego materialnego, procesowego i ustrojowego uzyskał ocenę dobrą rozwiązując przy tym poprawnie co najmniej 10 pytań z omawianego zakresu co w konsekwencji oznacza, że powyższe twierdzenia Komisji Odwoławczej o rzekomym braku wiedzy skarżącego z tej dziedziny prawa jest błędne, bowiem zostało wydane z pominięciem wyniku zdającego z I części egzaminu radcowskiego.

Naruszenie przepisów postępowania administracyjnego:

6) art. 8 w zw. z art. 32 ust 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez przyjęcie przez Komisję Odwoławczą nieobiektywnych założeń, rażąco nierównych kryteriów oceniania odwołań oraz prac z zakresu prawa administracyjnego w stosunku do zdających, którzy opierali sporządzone na egzaminie radcowskim skargi do Wojewódzkiego Sądy Administracyjnego na tych samych zarzutach obrazy przepisów postępowania administracyjnego, skutkiem czego było podjęcie przez ten sam organ odwoławczy, wobec osób znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej, różnych i zupełnie rozbieżnych w swej treści uchwał. Zasada równości wobec prawa oraz prawo do równego traktowania przez władze publiczne wyraża się zaś m.in. tym, że podmioty o tym samym statusie prawnym mogą na gruncie tych samych przepisów oczekiwać takich samych rozstrzygnięć o przyznaniu lub odmowie przyznania uprawnień, które z tych przepisów wynikają.

Podnosząc powyższe skarżący wniósł o:

− uchylenie uchwały z dnia [...] stycznia 2012 r nr [...] wydanej przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwały o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 14-17 czerwca 2011 r.

− dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów cytowanych we wniesionej skardze: opinii prof. zw. dr hab. [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. w sprawie sposobu i kierunków oceny zadania egzaminacyjnego z prawa administracyjnego podczas egzaminu radcowskiego odbytego w dniu [...] czerwca 2011 r. oraz poprawności wytycznych dla komisji egzaminacyjnej w tym zakresie oraz uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznawania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 14-17 czerwca 2011 r. na okoliczność przyjęcia przez skarżącego jednego z możliwych poprawnych sposobów rozwiązania zadania egzaminacyjnego oraz stopnia skomplikowania zadanie dyskwalifikującego je jako sprawdzające przygotowanie prawnicze zdającego w rozumieniu art. 364 ust 1 ustawy o radcach prawnych.

− zasądzenie od Komisji Odwoławczej na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm prawnie przepisanych.

W uzasadnieniu do zarzutów nr 1 i 2 skarżący opiera się na opinii prof. [...], wskazującej iż zagadnienie egzaminacyjne należało do trudnych oraz nie posiadających jednoznacznego rozwiązania, przez co przyjmowanie jednoznacznego kryterium oceny nie może zostać uznane za dopuszczalne. Profesor wskazał, że sugeruje przyznanie oceny pozytywnej, każdemu kto wykazał się minimum wiedzy z obszaru prawa administracyjnego, a w szczególności zarzuty naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 2 k.p.a. z powołaniem się na przepisy prawa budowlanego należy uznać za jedne z możliwych rozwiązań.

Uzasadniając zarzut zawarty w pkt 3 skargi, skarżący przywołał argumenty poruszane już przez niego w odwołaniu od uchwały I instancji, tj. pozytywne oceny poprawnie sformułowanych wniosków; prawidłowość wniosku o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji; poprawny język; przejrzysta forma. Zauważył również, że ocena jakoby jego praca nie zasługiwała na ocenę pozytywna wydaje się nie być obiektywna.

W kwestii zarzutów zwartych w punktach: 4 i 5 skarżący ponownie podkreślił fakt pozytywnej oceny uzyskanej z pierwszej części egzaminu radcowskiego, zawierającej również pytania z zakresu prawa administracyjnego. Odniósł się on po raz wtóry do opinii prof. [...], wedle której za niepoprawną należałoby uznać pracę egzaminacyjną, w której egzaminowany zdecydowałby się nie sporządzać skargi do sądu administracyjnego, a jedynie opinię zakładającą brak zasadności składania skargi z uwagi na oczywisty brak przymiotu strony.

Ostatni ze stawianych zarzutów został uargumentowany poprzez odniesienie stanu faktycznego sprawy skarżącego rozstrzygniętej przez Komisję Odwoławczą nr [...] do, jego zdaniem, analogicznej sprawy rozstrzygniętej przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2011 r. sygn. akt [...], w której stwierdzono prawidłowość "koncepcji skargi polegającej na wykazaniu, że organy obu instancji nie zbadały wyczerpująco okoliczności faktycznych świadczących o tym, że skarżący ma interes prawny we wznowieniu postępowania". Przyjęcie tego stanowiska wpłynęło na podwyższenie oceny skarżącej do dostatecznej. Zdaniem skarżącego oznacza to, iż prace zdających zostały ocenione odmiennie przez ten sam organ odwoławczy, pomimo przyjęcia przez zdających identycznej koncepcji rozwiązania tego samego zadania, oznacza to, że zaskarżona uchwała narusza art. 8 k.p.a. w zw. z art. 32 ust 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.

Biorąc pod uwagę powyższe w ocenie skarżącego nie zachodzą podstawy do oceny jego pracy egzaminacyjnej z piątej części egzaminu jako niedostatecznej.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 14-17 czerwca 2011 r., akcentując uznaniowy charakter uchwały w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, wniosła o oddalenie skargi oraz podtrzymała w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonej uchwale.

Pismem z dnia [...] czerwca 2012 r. (złożonym osobiście) pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu – uchwały Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 14-17 czerwca 2011 r. (znak sprawy: [...]) na okoliczność przyjęcia przez skarżącego jednego z możliwych poprawnych sposobów rozwiązania zadania egzaminacyjnego oraz ustalenia przez organ, iż brak odwołania się w zadaniu egzaminacyjnym do przepisów dotyczących wznowienia postępowania nie może stanowić podstawy wystawienia oceny niedostatecznej, a ty, samym prawidłowego rozwiązania zadania z piątej części egzaminu radcowskiego (prawa administracyjnego). Do pisma zostało załączone pełnomocnictwo do działania w imieniu skarżącego oraz kserokopia poświadczona za zgodność z oryginałem powołanej wyżej uchwały.

W dalszej części pisma podniesiono, że twierdzenie Komisji Odwoławczej, jakoby brak wskazania przez zdającego w pracy egzaminacyjnej na kwestie proceduralne postępowania o wznowienie postępowania mógł stanowić przyczynę uznania, iż praca nie może zostać oceniona pozytywnie. W wyniku porównania fragmentów uchwał Komisji Odwoławczej nr [...] (orzekającej w sprawie innego zdającego) i Komisji Odwoławczej nr [...] dotyczących uzasadnienia oceny z zakresu prawa administracyjnego, strona skarżąca wskazała rozbieżności w kryteriach ocen. Skarżący poniósł ponadto, że Komisja Odwoławcza nr [...] stwierdziła, że mimo braku w skardze jakiegokolwiek odwołania się do przepisów dotyczących wznowienia postępowania, to nie może to stanowić podstawy wystawienia oceny niedostatecznej. Skarżący przywołał stanowisko Komisji Odwoławczej nr [...] , z którego wynika, że w świetle wskazanych przez NSA zapatrywań doktryny i poglądów orzecznictwa co do tego, w którym stadium postępowania następuje badanie legitymacji wnioskodawcy do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, co wiąże się z badaniem interesu prawnego wnioskodawcy, nie jest słuszny zarzut egzaminatorów, wobec pracy zdającej, że nie wskazała na badanie przez organ przyczyny wznowienia bez wznowienia postępowania i naruszenie przez ten organ art. 149 k.p.a. Zdaniem Komisji Odwoławczej nr [...] jest możliwe i aprobowane badanie przed wznowieniem postępowania, czy wnioskodawca posiada interes prawny. Jeśli tak, to po wznowieniu postępowania badana jest już tylko przesłanka nieuczestniczenia w postępowaniu bez własnej winy. Zdaniem Komisji Odwoławczej nr [...] oznacza to, że brak zarzutu naruszenia art. 149 § 1-3 k.p.a. w skardze sporządzonej przez zdającą, nie może stanowić podstawy wystawienia oceny niedostatecznej. Natomiast Komisja Odwoławcza nr [...] prowadząca postępowanie odwoławcze w niniejszej sprawie wystawiła za analogiczną pracę skarżącego ocenę niedostateczną.

Powyższe różnice w ocenach prac egzaminacyjnych obu Komisji stanowią – zdaniem skarżącego – naruszenie zasady równości obywateli wobec prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

W świetle przepisów art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późną. zm.) sądy te kontrolują zaskarżone akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, to jest z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznoprawnego z daty ich podjęcia.

Ponadto w świetle art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: "p.p.s.a.") Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skargę M. G. w tej sprawie należało oddalić, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa.

Skarżący nie zgodził się z ustalonym uchwałą Komisji Egzaminacyjnej negatywnym wynikiem egzaminu radcowskiego, któremu został poddany w dniach od 14 do 17 czerwca 2011 r., kwestionując prawidłowość oceny z części czwartej (prawo gospodarcze) i części piątej egzaminu (prawo administracyjne), z których otrzymał oceny niedostateczne. Zarzuty skarżącego w tym względzie determinowały zatem zakres rozpatrzenia tej sprawy w postępowaniu odwoławczym przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia, jak i obecnie określają ramy kontroli sądowoadministracyjnej w sprawie. Komisja Odwoławcza pozytywnie odniosła się do zarzutów odwołania dotyczących oceny z prawa gospodarczego i podniosła ocenę z tej części egzaminu do dostatecznej. Stanowisko Komisji Odwoławczej w kwestii oceny niedostatecznej z piątej części egzaminu zostało wyrażone w postaci utrzymania w mocy zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej ustalającej negatywny wynik egzaminu radcowskiego.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w przepisach art. od 36 do 369 ustawy o radcach oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 163, poz. 1302 z późn. zm.), wydanym na podstawie art. 361 ust. 16 ustawy o radcach. Zasady i sposób oceny wiedzy przyszłego radcy prawnego określono w art. 365 ust. 1 i 2 ustawy o radcach, w myśl którego test z pierwszej części egzaminu radcowskiego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego.

Zgodnie z art. 368 ust. 14 pkt 4 ustawy o radcach, Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej.

W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej lI stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego.

Zgodnie z § 5 tegoż rozporządzenia, przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego.

Uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione, w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga fakt, że werdykt egzaminatora w przedmiocie wystawienia oceny cząstkowej korzysta z "luzu decyzyjnego", na co wskazuje przepis art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, w myśl którego, oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową, sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego (art. 365 ust. 3 ustawy o radcach).

Z uwagi na treść cytowanych powyżej przepisów, określających warunki zdania egzaminu radcowskiego należy stwierdzić, że uchwała w tym zakresie wydawana jest w ramach uznania administracyjnego, gdyż Komisja Egzaminacyjna II stopnia, rozpoznając sprawę ponownie, stosownie do art. 138 k.p.a. w związku z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach, jest uprawniona do dokonania samodzielnej oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Dopiero po dokonaniu takiej oceny Komisja ustala wynik egzaminu, mając na względzie wymogi określone w art. 366 ustawy o radcach prawnych.

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 ustawy o radcach), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości. Do postępowania przed Komisją Odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a., co pozwala traktować uchwały tej Komisji jak decyzje administracyjne (por. art. 368 ust. 1 i 12 ustawy o radcach).

W wyniku rozpoznania sprawy Komisja Egzaminacyjna II podejmuje uchwałę ostateczną, biorąc pod uwagę cały materiał dowodowy, w tym oceny egzaminatorów. Jest przy tym uprawniona do samodzielnej oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o ten materiał. Czyni to w warunkach swoistego "luzu decyzyjnego, który jest związany z oceną stanu faktycznego i zasadą swobodnej oceny dowodów stan ten wyczerpujących. W tym sensie rozstrzygnięcie tego organu w kwestii ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego należy postrzegać w kategoriach charakterystycznych dla administracyjnego uznania. Ma to istotne znaczenie dla sądowej kontroli takich rozstrzygnięć, która ogranicza się w tej sytuacji do zbadania, czy na bazie materiału dowodowego sprawy organ wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami i w świetle obowiązujących przepisów miał prawo postąpić w sprawie tak, jak postąpił.

Cel egzaminu i kryteria oceny sprawdzanych prac zakreślają art. 364 ust. 1 ustawy o radcach, mówiący, iż egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego, zwanej dalej "zdającym", do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego, prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu oraz art. 365 ust. 2 ustawy o radcach stanowiący, że przy ocenie bierze się pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Zdaniem Sądu materiał dowodowy sprawy - praca pisemna skarżącego z części piątej egzaminu radcowskiego oceniona stosownie do mających zastosowanie w objętych nią kwestiach faktycznoprawnych przepisów prawa oraz poglądów orzecznictwa i doktryny - został prawidłowo uwzględniony i rozpatrzony w ustaleniach organu, zgodnie z regułami postępowania administracyjnego wyrażonymi w przepisach art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., służąc wyjaśnieniu stanu faktycznego w zakresie uzasadniającym zaskarżoną uchwałę.

W ocenie Sądu zarzuty skargi względem tej uchwały wynikają z innej niż przyjęta przez organ oceny materiału dowodowego sprawy i mają charakter polemiczny.

Przede wszystkim uchwała odwoławcza uwzględniła kryteria, które w myśl ustawy o radcach muszą być brane pod uwagę przy ustalaniu wyniku egzaminu radcowskiego, wyżej przedstawione.

Do tego zastosowanie tych kryteriów nastąpiło z uwzględnieniem celu egzaminu radcowskiego określonego przez art. 364 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 1, art. 3 ust. 2 i art. 2 ustawy o radcach, iż zdający ma się wykazać, że jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (świadczenia pomocy prawnej ze starannością wynikającą z wiedzy prawniczej oraz zasad etyki radcy prawnego mającego na celu ochronę prawną interesu podmiotów, na których rzecz jest wykonywana).

Fakt poddania według tych kryteriów przez Komisję Egzaminacyjną II materiału dowodowego w sprawie wyczerpującej analizie i ponownej ocenie – w świetle zarzutów odwołania, potwierdza przychylenie się Komisji do zarzutów dotyczących oceny z części czwartej egzaminu będące skutkiem uwzględnienia argumentacji odwołania.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia dostrzegając rozbieżności orzecznicze i doktrynalne co do elementów badanych na etapie wstępnym postępowania w sprawie wznowienia, doszła do konkluzji, że mankamenty w pracy egzaminacyjnej skarżącego były tak istotne, bo nie dotykały istoty zdania – kwestii wznowienia postępowania, że uniemożliwiały podwyższenie oceny z części piątej egzaminu radcowskiego, a w konsekwencji ustalenie jego pozytywnego wyniku w całości.

Komisja Egzaminacyjna II w ramach swoich ustaleń wykazała, że skarżący w rozwiązaniu zadania z prawa administracyjnego w ogóle nie dostrzegł istoty wyczerpującego to zadanie problemu i go nie zrozumiał; mianowicie, że dotyczy on trybu nadzwyczajnego (wznowieniowego) przed organami administracji, co podkreślono też w ocenach cząstkowych egzaminatorów, mimo że przyjęli inną koncepcję przesłanek wznowienia postępowania. W szczególności skarżący nie odniósł podniesionych w pracy egzaminacyjnej (jako skardze do sądu administracyjnego) zarzutów do postępowania wznowieniowego. Analiza tej pracy (por. akta administracyjne sprawy) potwierdza zasadność tego ustalenia.

Sąd zgadza się ze stanowiskiem, że w sytuacji rozbieżności w orzecznictwie co do stosowania i interpretacji art. 149 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. okoliczność, że praca egzaminacyjna nie opiera się na wykładni przepisów preferowanej przez egzaminatorów oceniających zadanie z ramienia Komisji Egzaminacyjnej, nie może z zasady determinować oceny tej pracy jako negatywnej. W zależności od jakości uzasadnienia objętego taką pracą rozwiązania - praca powinna być wówczas oceniona w ramach przyjętej skali ocen pozytywnych. Jednak żeby rozważać pracę egzaminacyjną w takiej skali ocen, powinna z treści tego rozwiązania wynikać znajomość przez zdającego tychże rozbieżności orzeczniczych i świadomy wybór przyjętej koncepcji rozwiązania. Tymczasem z treści skargi sporządzonej przez skarżącego w wykonaniu zadania egzaminacyjnego nic takiego nie wynika. Opierając tę skargę na zarzucie naruszenia art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego i szeregu przepisów postępowania - art. 7, 8, 77, 80, 107 § 3 i 123 i art. 124 § 2 k.p.a. skarżący nie podjął jakiejkolwiek nawet próby ich interpretacji w kontekście problemu prawnego, którego dotyczyło zadanie egzaminacyjne - odmowy wznowienia postępowania w sprawie pozwolenia budowlanego. W skardze brak analizy (szczątkowej nawet) przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących problematyki wznowieniowej – przede wszystkim art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., w oparciu o który symulowany na użytek egzaminu mocodawca skarżącego, jako radcy prawnego, ubiegał się o wznowienie tego postępowania, a którego to wznowienia mu odmówiono z powodu braku przymiotu strony, jak również analizy - art. 149 § 3 k.p.a. Nie do zaakceptowania w skali ocen pozytywnych jest skarga skierowana przeciwko orzeczeniu odmawiającemu wznowienia postępowania, w której nie podniesiono zarzutów błędnego zastosowania przepisów leżących u podstaw tej odmowy. Skarżący nie powołał ani jednego przepisu z Rozdziału 12 Działu II Kodeksu postępowania administracyjnego. Zarzuty podniesione w skardze (naruszenia ogólnych zasad postępowania administracyjnego – art. 7, 8, 77, 80, 107 § 3 i 123 § 2 i art. 124 § 2 k.p.a.) mają ogólnikowy charakter i nie dotyczą postępowania wznowieniowego; w każdym bądź razie skarżący nie powiązał ich wprost z postępowaniem wznowieniowym, a konkretnie z rozstrzygnięciem organu o odmowie wznowienia, które w drodze skargi do sądu zwalczał.

Ponadto Komisja Egzaminacyjna II zauważyła jeszcze jeden błąd w pracy skarżącej – wniosek o wstrzymanie wykonania ostatecznej decyzji Starosty W., który obszernie uzasadniła.

Wskazane uchybienia przez Komisję Egzaminacyjną II doprowadziły ten organ do wniosku, że w dniu egzaminu skarżący nie wykazał, że posiada odpowiednią wiedzę w zakresie zagadnień proceduralnych dotyczących wznowienia postępowania oraz należycie interpretuje przepisy postępowania przed sądami administracyjnymi.

Sąd nie podzielił także zarzutu skarżącego, dotyczącego podjęcia rozstrzygnięcia przez Komisje, które nie wzięły pod uwagę stanowiska prof. dr hab. M. W. w sprawie sposobu i kierunków oceny zadania egzaminacyjnego z prawa administracyjnego podczas przedmiotowego egzaminu. Należy zauważyć, że powyższa opinia została dołączona dopiero do skargi wniesionej do WSA w Warszawie. W ocenie Sądu należy traktować taki dokument jako dokument prywatny w świetle art. 245 k.p.c. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a., który nie ma mocy opinii biegłego (tak wyrok SN 2 lutego 2011 r., sygn. akt II CSK 323/10, LEX nr 738542). Zdaniem Sądu opinia prof. dr hab. [...] dołączona do skargi jako dokument prywatny podlegała ocenie, jak każdy środek dowodowy, zgodnie z regułami art. 75 k.p.a. Jednak z racji dołączenia wpomnianej opinii dopiero na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, organ odniósł się do zarzutu opartego na opinii w odpowiedzi na skargę. Sąd zauważa, ze w opinii tej podkreślono, że są dopuszczalne różne poglądy co do etapu postępowania w sprawie wznowienia, na którym bada się przymiot strony. Zatem akcentowano, że chodzi o postępowanie dotyczące wznowienia postępowania, co właśnie nie zostało wyartykułowane przez skarżącego w pracy egzaminacyjnej. Z drugiej strony w opinii podnoszono, że istotne jest przy ocenie prac, że sporządzona skarga zostanie rozpoznana z pozytywnym skutkiem dla strony przez sąd w trybie art. 134 p.p.s.a. Takie stanowisko zostało zakwestionowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku w sprawie II GSK 83/11.

Szczegółowego wyjaśnienia wymaga fakt, że korzystanie przez komisje egzaminacyjne w sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ze swoistego luzu decyzyjnego wpływa na zakres kontroli sądowoadministracyjnej. Skoro przepis prawa daje organowi administracji możliwość wyboru rozwiązania, to każdy wybór mieszczący się w ustawowych granicach jest zgodny z prawem i on sam nie może zostać zakwestionowany co do zasady przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, do których zaliczyć należy uchwały komisji egzaminacyjnych ustalające wynik egzaminu radowskiego, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne (zob. Jan Zimmermann Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 371). Pogląd ten znajduje odzwierciedlenie w wyroku z dnia 11 stycznia 2008 r. VI SA/Wa 1717/07, gdzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż luz decyzyjny, z którego korzysta organ jest związany z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza granice tego luzu może stanowić podstawę do przyjęcia wadliwości rozstrzygnięcia (orzeczenie to dotyczyło co prawda egzaminu notarialnego, niemniej jednak z uwagi na zbieżność z regulacją dotyczącą egzaminu radcowskiego znajduje niewątpliwie zastosowanie w niniejszej sprawie). Sądowa kontrola uchwał ustalających wynik egzaminu radcowskiego polega na zbadaniu, czy organy nie dopuściły się rażących uchybień, czy dysponowały niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonały wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Sądowa kontrola decyzji administracyjnych (oraz uchwał) podjętych w ramach uznania administracyjnego ma zatem zakres ograniczony co do ich zgodności z przepisami proceduralnymi (np. wyrok NSA z 23.04.1998 r. I SA/Kr 1227/97, wyrok NSA z 7 02.2001 r. ISA /Gd 1507/00), zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności. (A. Habuda, Uznanie administracyjne - zmierzch czy renesans pojęcia, Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000 s. 117) Sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu, lecz powinien wyłącznie ocenić, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracyjny z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie rozstrzygnięcia przez ten organ zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (wyrok WSA z Łodzi z 23 01 2008 r. sygn. akt II SA/Łd 852/07).

Reasumując powyższe, uchwały komisji egzaminacyjnych wydane w warunkach uznania administracyjnego, oparte na ocenach egzaminatorów dokonanej na podstawie wyżej powołanych przepisów korzystają ze swoistego luzu decyzyjnego, co oznacza, iż sądowa kontrola uchwał podejmowanych przez Komisje w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego polega na zbadaniu, czy organ dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował materiałem dowodowym uzasadniającym przyjęte rozstrzygnięcie i, czy dokonał wszechstronnej oceny wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych. Zdaniem Sądu analiza podjętego rozstrzygnięcia wskazuje, że w sprawie niniejszej organ z całą pewnością nie wyszedł poza granice uznania administracyjnego.

Sąd, analizując sprawę pod kątem zarzutu zawartego w pkt 2 skargi opartego na naruszeniu przez organ art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych stwierdził, że każda sprawa ma charakter indywidualny i nie można dokonywać porównań rozstrzygnięć dwóch różnych komisji egzaminacyjnych. Należy zauważyć, że skład Komisji Odwoławczej nr [...] i Komisji Egzaminacyjnej nr [...] stanowiły dwa odrębne zespoły egzaminatorów oceniających każdą sprawę w sposób indywidualny. Należy zatem przyjąć, że wynik postępowania odwoławczego Komisji nr [...] prowadzonego w niniejszej sprawie może różnić się od wyniku stwierdzonego przez Komisję nr [...] w innej sprawie mimo występowania w tych sprawach tożsamych zarzutów. Zwrócić należy bowiem ponownie uwagę na uznaniowy (co zostało powyżej obszernie wyjaśnione) i indywidualny charakter uchwał. Każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych, jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. Zarzut, iż podobne prace w innych komisjach były oceniane pozytywnie nie może mieć znaczenia. Zadaniem komisji nie jest analiza porównawcza prac z danej części egzaminu, ale ocena indywidualnych, konkretnych prac osób zdających. Uchwały komisji konkretyzują normy prawa materialnego wyłącznie do indywidualnie oznaczonego zdającego i w jego wyłącznie sprawie.

Odnośnie zarzutu wyrażonego w pkt 3 skargi, Sąd zwraca uwagę na regulację zawartą w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, w świetle której oceny rozwiązania każdego z zadań dotyczących pracy pisemnej, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. W związku z powyższym Sąd stanął na stanowisku, że praca pisemna winna spełniać łącznie wszystkie wymogi określone w art. 365 ust. 2 ww. ustawy, a w szczególności wymóg poprawności rozstrzygnięcia. Gdyby założyć, że ten wymóg nie musi zostać spełniony, doszłoby do sytuacji absurdalnej, w której poprawność pracy byłaby mniej istotna od wymogów formalnych. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że wymóg poprawności pracy pod względem merytorycznym jest wymogiem podstawowym, którego niespełnienie bezwzględnie powoduje ocenę negatywną.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, uwzględniony w sposób prawidłowy w ustaleniach organu wskazuje na to, iż wbrew twierdzeniu skarżącego został rozpatrzony zgodnie z regułą wyrażoną w art. 77 § 1 k.p.a. i posłużył wyjaśnieniu stanu faktycznego w takim zakresie, który do podjęcia zaskarżonej uchwały był wystarczający, zaś motywy rozstrzygnięcia objętego uchwałą zostały wskazane przez organ w sposób odpowiadający wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Odnośnie zarzutu zawartego w pkt 5 skargi Sąd podkreśla, że egzamin radcowski składa się z 5 części, przy czym każda z części jest oceniana odrębnie, a co za tym idzie pozytywna ocena z testu (w tym prawidłowo udzielone odpowiedzi z zakresu prawa administracyjnego) nie ma wpływu na ocenę pracy pisemnej sporządzonej w ramach części piątej egzaminu radcowskiego.

Mając na uwadze poczynione rozważania, Sąd podziela argumentację Komisji Egzaminacyjnej II co do istotnych jej stwierdzeń. Zdaniem Sądu wnioski tego organu zostały przedstawione po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione. Stwierdzone uchybienia w rozwiązaniu zadania egzaminacyjnego, a w szczególności niedostrzeżenie istoty problemu zadania z zakresu prawa administracyjnego przez niewskazanie w skardze o przesłance wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., a także uzasadnienie zarzutów naruszenia przepisów postępowania bez odniesienia do problematyki wznowienia postępowania, której zadanie dotyczyło - uzasadniają stwierdzenie, że zdający nie wykazał się na egzaminie z zakresu prawa administracyjnego wiedzą prawniczą i umiejętnością jej stosowania, niezbędną do samodzielnego i poprawnego wykonywania zawodu radcy prawnego. Sporządzona przez zdającego skarga nie odpowiada bowiem wymogom profesjonalnego opracowania prawniczego.

Zdaniem Sądu nie jest wystarczającym sporządzenie poprawnej formalnie skargi, skoro jej uzasadnienie nie wskazuje na zrozumienie zagadnienia zawartego w zadaniu i nie zawiera poprawnego prawniczego wywodu.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.