Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 766/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-10-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 19, art. 71a, art. 89 par. 1
journal: Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c), art. 185 par. 1, art. 183 par. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Jerzy Płusa, Sędzia NSA Małgorzata Wolf–Kalamala, Sędzia WSA del. Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), , Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 28 października 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 13 listopada 2009 r. sygn. akt I SA/Lu 344/09 w sprawie ze skargi Banku [...] w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 20 kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu przez dłużnika zajętej wierzytelności 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania, 2) zasądza od Banku [...] w K. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w L. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 13 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Lu 344/09, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Banku [...] w K. (dalej również jako: "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 20 kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kwoty nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu przez dłużnika zajętej wierzytelności, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 6 marca 2009 r., nr [...]. Podstawą prawną powyższego orzeczenia Sądu I instancji był art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. ), określanej dalej, jako p.p.s.a.

Ze stanu faktycznego podanego w zaskarżonym wyroku wynika, że zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w L., po rozpatrzeniu zażalenia Skarżącego, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej jako: k.p.a.) oraz w związku z art. 18 i art. 71 a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( tekst jedn. Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm. – dalej jako: u.p.e.a. ) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 6 marca 2009 r. w sprawie określenia wysokości kwoty nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu przez dłużnika zajętej wierzytelności w wysokości 320.681,61 zł. Dyrektor Izby Skarbowej w L. uzasadniał, że w toku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego w stosunku do R. K. ( zobowiązanego ), Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. ( organ egzekucyjny ) dokonał zajęcia prawa majątkowego w postaci wierzytelności u dłużnika zajętej wierzytelności ( Skarżący ) z tytułu płatności za wykonane przez R. K. usługi budowlane. W okresie od 9 maja 2005 r. do 26 czerwca 2008 r. organ egzekucyjny skierował 5 zawiadomień o zajęciu wierzytelności łącznie na 401.045,71 zł z odsetkami. Skarżący niezupełnie wywiązał się z obowiązków z art. 89 § 3 u.p.e.a. Na zawiadomienie z dnia 9 maja 2005 r. Skarżący nie zareagował w ogóle. Na zawiadomienie z dnia 23 listopada 2005 r. odpowiedział, że zobowiązany nie posiada wolnych kwot należności Skarżącego. Na zawiadomienie z dnia 27 listopada 2007 r. Skarżący odpowiedział, że zobowiązany nie posiada na rachunku środków, ani innych należności pozwalających na realizację zajęcia. Na zawiadomienie z dnia 1 kwietnia 2008 r., Skarżący poinformował o likwidacji rachunku bieżącego. Na zawiadomienie z dnia 25 czerwca 2008 r. Skarżący odpowiedział, że zobowiązany nie posiada wierzytelności. W toku dokonanych czynności organ egzekucyjny powziął informację, że Skarżący tytułem realizacji faktur za wykonane usługi budowlane dokonuje systematycznych przelewów na rachunek bankowy zobowiązanego. Dyrektor Izby Skarbowej w L. uzasadniał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. przeprowadził kontrolę u zobowiązanego na podstawie art. 71a § 1 w związku z art. 71a § 2 u.p.e.a. Wyniki kontroli wskazują, że zobowiązany stale współpracował ze Skarżącym, realizując na jego rzecz prace budowlane. Skarżący w miarę realizacji prac, przekazywał środki na rachunek bieżący oraz pomocniczy zobowiązanego. Zgromadzone środki na rachunku bankowym zobowiązanego, Skarżący rozdysponował z uwzględnieniem art. 81 § 4 - § 5 u.p.e.a., z naruszeniem art. 80 § 1, art. 89 § 1 u.p.e.a. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ egzekucyjny opisał przykłady takich działań. Organ egzekucyjny ze względu na ograniczenia dotyczące możliwości przeprowadzenia kontroli u Skarżącego ( art. 71a u.p.e.a. ) przeprowadził kontrolę u zobowiązanego. Powyższe dowodzi, że organ egzekucyjny nie wyraził zgody na działania Skarżącego, które Skarżący podejmował wbrew art. 89 § 1 u.p.e.a.

Na powyższe ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. złożono skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, dalej powoływanego jako: WSA, w którym wnoszono o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. Sprecyzowano zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych mających istotny wpływ na wynik sprawy oraz art. 71a § 9 u.p.e.a. przez przyjęcie, że Skarżący bezpodstawnie uchylał się od realizacji zajęć i utrudniał prowadzenie egzekucji. Zobowiązany od wielu lat był stałym klientem Skarżącego, posiadał tam swoje rachunki, zaciągał kredyty na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej. Od roku 2005 organ egzekucyjny dokonał 18 zajęć wierzytelności za wykonane na rzecz Skarżącego roboty budowlane na łączną kwotę 479.286,34 zł oraz 20 zajęć rachunku bankowego na łączną kwotę 611.321,61 zł. W miarę dokonywanych zajęć na rachunku zobowiązanego drastycznie zmniejszały się wpływy środków z zewnątrz, aż do całkowitego zaprzestania wpłat. W dacie dokonywania zajęć stan środków własnych zobowiązanego był zerowy, przy jednoczesnym zadłużeniu zobowiązanego wobec Skarżącego. Te okoliczności ewidentnie wskazywały na to, że zobowiązany stał w obliczu upadłości, na małe prawdopodobieństwo choćby częściowego zaspokojenia roszczeń wierzycieli, w tym głównie Skarbu Państwa z tytułu należnych podatków i składek ZUS. W wyniku dokonanych z ówczesnym Zastępcą Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. uzgodnień, Skarżący uzyskał zapewnienie, że najwłaściwszym trybem postępowania będzie powierzenie zobowiązanemu realizacji zadania inwestycyjnego, gdyż tylko w takim przypadku wierzyciele mają szansę zaspokojenia znacznej części swoich roszczeń. W dniu 1 sierpnia 2005 r. Skarżący zawarł umowę ze zobowiązanym na budowę budynku Banku [...] oddział w S. Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2009 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej w K. umorzył śledztwo w sprawie przekroczenia uprawnień przez członków Zarządu Banku, które miało polegać na zaniechaniu przekazywania Urzędowi Skarbowemu należności wpływających do Skarżącego od zobowiązanego oraz na ukrywaniu istniejących na koncie zobowiązanego środków finansowych, na szkodę organu egzekucyjnego. Skarżący argumentował, że jego postępowanie nie dowodzi negatywnego stosunku do obowiązków wynikających z u.p.e.a. Brak stosownej dokumentacji na okoliczność uzgodnień Skarżącego z organem egzekucyjnym, stanowi zaniechanie organu egzekucyjnego, za które odpowiada organ egzekucyjny.

Dyrektor Izby Skarbowej w L. w odpowiedzi na skargę, wnosił o jej oddalenie.

WSA w uzasadnieniu powołanego na wstępie wyroku uchylającego zarówno postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 20 kwietnia 2009 r. w przedmiocie określenia wysokości kwoty nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu przez dłużnika zajętej wierzytelności oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 6 marca 2009 r., między innymi zauważał, że stosownie do art. 71a § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny nie jest uprawniony do przeprowadzania u dłużnika zajętej wierzytelności, którym jest bank, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. Wprost zgodnie z art. 71a § 9 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Dalej WSA podkreślał, że w tym stanie prawnym postanowienie z art. 71a § 9 u.p.e.a., adresowane do dłużnika zajętej wierzytelności, jest wydawane na podstawie wyniku kontroli z art. 71a § 1 u.p.e.a. u dłużnika zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banku. Powołując się na poglądy prezentowane w literaturze przedmiotu, WSA stwierdził, że brak uprawnienia organu egzekucyjnego do przeprowadzenia w banku kontroli z art. 71a § 1 u.p.e.a., wyłącza uprawnienie organu egzekucyjnego do wydania w stosunku do banku postanowienia z art. 71a § 9 u.p.e.a. ( zob. System egzekucji administracyjnej pod red. J. Niczyporuka, S. Fundowicza, J. Radwanowicz, C.H.BECK 2004, s. 186 – 188). W końcowej części uzasadnienia zaskarżonego wyroku WSA zauważał, że odpowiednie stosowanie art. 71a § 1 - § 7 u.p.e.a. do zobowiązanego poszerzyło zakres stosowania art. 71a § 1 - § 7 u.p.e.a., ale nie zmieniło zakresu stosowania wprost art. 71a § 1 i § 9 u.p.e.a., z którego został wyłączony bank. Zatem w ocenie WSA, prawidłowa interpretacja art. 71a § 8 u.p.e.a. daje uprawnienie organowi egzekucyjnemu do odpowiedniego stosowania przepisów o kontroli do zobowiązanego i nie daje organowi egzekucyjnemu uprawnienia do wydania postanowienia z art. 71a § 9 u.p.e.a. w stosunku do banku. Odpowiednie stosowanie art. 71a § 1 - § 7 u.p.e.a. do zobowiązanego samo nie daje organowi egzekucyjnemu prawa do wydania postanowienia adresowanego do banku, które zostało wyłączone wprost mocą art. 71a § 1 i § 9 u.p.e.a. W tych okolicznościach faktycznych i stanie prawnym, WSA uznał, że zarzuty skargi pozostają bez wpływu na wynik sądowej kontroli legalności. Organ egzekucyjny nie był bowiem uprawniony do wydania postanowienia z art. 71a § 9 u.p.e.a. w stosunku do Skarżącego, podmiotu wyłączonego z zakresu kontroli stosownie wprost do art. 71a § 1 u.p.e.a.

W skardze kasacyjnej wywiedzionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez pełnomocnika (radcę prawnego) Dyrektora Izby Skarbowej w L., zaskarżając wyrok w całości postawiono zarzut naruszenia przepisów art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), dalej p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 p.p.s.a., poprzez wadliwe wykonanie przez Sąd l instancji funkcji kontroli działalności administracji publicznej, a także naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" oraz art. 135 p.p.s.a., poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonych postanowień Dyrektora Izby Skarbowej w L. oraz

poprzedzającego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w

K. Sformułowano także zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, na skutek błędnej wykładni przepisów art. 71a § 1, § 8 i § 9 u.p.e.a., polegającej na przyjęciu, braku uprawnienia dla organu egzekucyjnego do wydania w stosunku do banku, jako dłużnika zajętej wierzytelności postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty.

Mając na uwadze powyższe, wnoszono o uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zostały uszczegółowione powyższe zarzuty.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, gdyż ma usprawiedliwione podstawy.

Stosownie do treści przepisu art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdza się, aby zaistniały przesłanki dające podstawę do unieważnienia zaskarżonego wyroku. Oznacza to związanie sądu odwoławczego zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej, które mogą dotyczyć wyłącznie ocenianego wyroku.

Zgodnie zaś z art. 176 p.p.s.a., skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Natomiast unormowania art. 174 p.p.s.a. wskazują, iż skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie ( pkt 1 ) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( pkt 2 ). Oceniając pod tym względem skargę kasacyjną w niniejszej sprawie należy stwierdzić, iż odpowiada ona wymaganiom ustawowym.

W rozpatrywanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny za zasadny uznaje wywiedziony na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., zarzut naruszenia unormowań prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię przepisów art. 71a § 1, § 8 i § 9

u.p.e.a., polegającej na przyjęciu, braku uprawnienia dla organu egzekucyjnego do wydania w stosunku do banku, jako dłużnika zajętej wierzytelności postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty.

Na podstawie przepisu art. 71a § 1 u.p.e.a., organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2. W myśl przepisu § 2 art. 71a § 1 u.p.e.a., jeżeli środek egzekucyjny zastosowany został przez organ egzekucyjny, o którym mowa w art. 19 § 3, 4, 7 i 8, kontrolę prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego przeprowadza, z urzędu lub na wniosek tego organu, naczelnik urzędu skarbowego. Zgodnie z przepisem art. 71a § 8 u.p.e.a., przepisy § 1-7 stosuje się odpowiednio do zobowiązanego. Natomiast stosownie do treści art. 71a § 9 u.p.e.a., jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowa wykładnia powyższych regulacji zawartych w art. 71a § 9 u.p.e.a., pozostającym w związku z treścią § 1 i § 8 art. 71a u.p.e.a., nie pozwala na wyłączenie uprawnień organu egzekucyjnego do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty skierowanego do Skarżącego, jako dłużnika zajętej wierzytelności. Należy bowiem zauważyć, że w przepisie zawartym w art. 71a § 9 u.p.e.a. nie określa w sposób jednoznaczny, że możliwość przeprowadzenia kontroli odnosi się wyłącznie do dłużnika. Nie użyto bowiem stwierdzenia, na przykład "w wyniku kontroli przeprowadzonej u dłużnika". Użyty przez ustawodawcę w trybie przypuszczającym zwrot "...jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono..." (w sytuacji dopuszczającą kontrolę u zobowiązanego), odnosi się do możliwości dokonywania kontroli innych podmiotów wymienionych w przepisie art. 71a u.p.e.a. Taki sposób odczytania powyższego unormowania jest tym bardziej usprawiedliwiony, gdyż treść § 8 art. 71a u.p.e.a. wskazuje jednoznacznie, że organ egzekucyjny może przeprowadzić kontrolę także u zobowiązanego. Przecież przepisy § 1-7 art. 71a u.p.e.a. wprost stosuje się odpowiednio do zobowiązanego. Jeżeli zatem przeprowadzono kontrolę u zobowiązanego, wówczas nie podstaw twierdzić, aby w stosunku do Skarżącego (banku) nie można było wydać postanowienia, w którym określono wysokość nieprzekazanej kwoty.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie mogło być celem racjonalnego ustawodawcy uniemożliwianie organowi egzekucyjnemu wydania w stosunku do banku, jako dłużnika zajętej wierzytelności postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty. Nie powinno się bowiem ograniczać uprawnień organów egzekucyjnych, bez jednoznacznie uzasadnionej potrzeby. Również w literaturze przedmiotu podkreśla się, że "wprawdzie zgodnie z literalną wykładnią komentowanego przepisu ustawodawca pozwala organowi egzekucyjnemu na wydanie postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty po przeprowadzeniu kontroli, to należy uznać, iż jest to zasada, od której mogą być przewidziane odstępstwa, szczególnie wtedy, gdy zachowany jest cel działania" [ zob. R. Suwaj w: D.R. Kijowski (red.), Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, Warszawa 2010, s. 727-728 ].

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa także, że żaden przepis u.p.e.a. nie zawiera wprost zakazu wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty - skierowanego do banku, jako dłużnika zajętej wierzytelności. W szczególności takiego zakazu wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty w stosunku do banku, nie przewidział ustawodawca, na przykład w treści art. 89 § 1 u.p.e.a. Należy zdecydowanie podkreślić, że przepis art. 71a § 1 u.p.e.a., nie daje jedynie w stosunku do banków - jako dłużników zajętej wierzytelności, możliwości przeprowadzenia kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego.

Mając powyższe na uwadze za zasadny należy także uznać zarzut naruszenia przepisu art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 p.p.s.a., poprzez wadliwe wykonanie przez WSA funkcji kontroli działalności administracji publicznej, a także naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" oraz art. 135 p.p.s.a., poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonych postanowień Dyrektora Izby Skarbowej w L. oraz

poprzedzającego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w

K.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną jako zasługującą na uwzględnienie i stosując przepisy art. 185 § 1 p.p.s.a., oraz będąc związany wnioskami skargi kasacyjnej, poprzez treść art. 183 § 1 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku i o przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi administracyjnemu I instancji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.