Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 56/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2021-04-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 23a ust. 5, art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 8 par. 1, art. 15, art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędzia WSA Beata Kozicka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi W. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 16 listopada 2020 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 3 września 2020 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez W. N. (zwaną dalej również skarżącą lub wnioskodawczynią) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (dalej w skrócie: SKO lub Kolegium) z dnia 16 listopada 2020 r., nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 3 września 2020 r., nr [...], uznającą, że wypłacone skarżącej świadczenia rodzinne są nienależnie pobranymi świadczeniami i podlegają zwrotowi.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia 4 lutego 2014 r., nr [...], Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Krapkowicach (dalej w skrócie: OPS), działając z upoważnienia Burmistrza Krapkowic, przyznał skarżącej zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 stycznia 2016 r.

Pismem z dnia 26 kwietnia 2019 r. Wojewoda Opolski poinformował OPS, że w przedmiotowej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od 1 listopada 2013 r. do 31 lipca 2015 r.

W związku z powyższym decyzją z dnia 28 maja 2019 r., nr [...], Kierownik OPS, działając z upoważnienia Burmistrza Krapkowicach - na podstawie m.in. art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych - uchylił ww. decyzję z dnia 4 lutego 2014 r. ze skutkiem od 1 listopada 2013 r. do 31 lipca 2015 r.

Następnie Wojewoda Opolski decyzją z dnia 22 lipca 2019 r., nr [...] - na podstawie m.in. art. 23a ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych - odmówił przyznania skarżącej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 1 listopada 2013 r. do 31 lipca 2015 r.

Pismem z dnia 7 sierpnia 2020 r. Wojewoda Opolski zawiadomił skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, wypłaconych na podstawie decyzji Burmistrza Krapkowic z dnia 4 lutego 2014 r., oraz ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Decyzją z dnia 3 września 2020 r. Wojewoda Opolski orzekł, że świadczenia rodzinne wypłacone skarżącej na podstawie decyzji Burmistrza Krapkowic z dnia 4 lutego 2014 r. w okresie od 1 listopada 2013 r. do 31 lipca 2015 r. w łącznej kwocie 3.213 zł są nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie art. 21, art. 23a ust. 9 oraz art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3 oraz ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą. W uzasadnieniu decyzji organ opisał przebieg dotychczasowego postępowania i wskazał na treść przepisów stanowiących podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia. Następnie stwierdził, w oparciu o materiał dokumentacyjny sprawy, że skarżąca podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu w [...] od 25 kwietnia 2013 r. do 25 sierpnia 2015 r., co oznacza, iż w sprawie świadczeń rodzinnych pobieranych w Polsce mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczania społecznego w okresie od 1 listopada 2013 r. do 31 lipca 2015 r. W związku z powyższym organ właściwy decyzją z dnia 28 maja 2019 r., wydaną na podstawie art. 23a ust. 5 ustawy, uchylił decyzję własną z dnia 4 lutego 2014 r. przyznającą wnioskodawczyni w tym okresie zasiłek pielęgnacyjny w Polsce. Organ wyjaśnił również, że ustalenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych następuje za okres, za który organ właściwy uchylił decyzję przyznającą świadczenia rodzinne, a Wojewoda Opolski odmówił skarżącej prawa do nich. Dodał też, że z przekazanego harmonogramu wynika, iż na podstawie decyzji Burmistrza Krapkowic z dnia 4 lutego 2014 r. wypłacono skarżącej w podanym okresie zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł miesięcznie, tj. łącznie 3.213 zł, który jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Nadto wskazał, że kwota odsetek na dzień wydania decyzji wynosi 1.403,03 zł, a szczegółowe ich wyliczenie zostało przedstawione w załączniku. Łączna kwota zobowiązania na dzień wydania decyzji wynosi 4.616,03 zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem Wojewody i stwierdziła, że kwestionowana decyzja jest dla niej krzywdząca. Podniosła także, że właściwa komisja lekarska orzekła o jej niepełnosprawności i tym samym spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w Polsce. Dodała, że nie ubiegała się o podobne świadczenia w innym kraju.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Kolegium decyzją z dnia 16 listopada 2020 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy zrelacjonował przebieg dotychczasowego postępowania i wskazał na przepisy ustawy, w tym art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 2b i ust. 8, a także art. 21 ust. 1 oraz art. 23a ust. 5, ust. 6 i ust. 9. Następnie wyjaśnił, że w przypadkach przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego, przy ubieganiu się tych osób o świadczenia rodzinne może występować element koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego poszczególnych państw członkowskich, która to kwestia uregulowana jest przepisami prawa wspólnotowego, tj. rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166, s. 1, z późn. zm.) oraz rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącym wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284, s. 1, z późn. zm.). W ocenie Kolegium Wojewoda Opolski prawidłowo przyjął, że skoro mąż skarżącej – J. N. pracuje w [...] od 1998 r., co wynika z jego oświadczenia z dnia 16 marca 2016 r., i zgłosił do ubezpieczenia zdrowotnego swoją małżonkę jako członka rodziny osoby uprawnionej na podstawie przepisów o koordynacji ([...] z [...]) w okresie od 25 kwietnia 2013 r. do 25 sierpnia 2015 r., to w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie od 1 listopada 2013 r. do 31 lipca 2015 r. Zdaniem Kolegium mąż skarżącej, będąc pracownikiem najemnym w [...], podlegał pod zakres podmiotowy ww. rozporządzenia nr 883/2004 i zgodnie z art. 67 w zw. z art. 11 ust. 3a tego rozporządzenia miał prawo do świadczeń rodzinnych w tym państwie na członka rodziny mieszkającego w Polsce. W świetle dokonanych ustaleń w zakresie zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego Burmistrz Krapkowic był zobligowany, zgodnie z art. 23a ust. 5 ustawy, do uchylenia decyzji przyznającej świadczenia rodzinne za okres, co do którego Wojewoda ustalił, że osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, co też uczynił, wydając decyzję z dnia 28 maja 2019 r. Natomiast Wojewoda Opolski decyzją z dnia 22 lipca 2019 r. odmówił przyznania skarżącej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w przedmiotowym okresie. Powyższe uprawniało Wojewodę do wydania zaskarżonej decyzji na podstawie art. 23a ust. 9 oraz art. 30 ust. 8 oraz art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy. W przekonaniu organu odwoławczego w sprawie zaistniały przesłanki określone w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy, warunkujące uznanie wypłaconego skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne. Nie budziło też wątpliwości organu odwoławczego przedstawione przez Wojewodę wyliczenie wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z ustawowymi odsetkami. Dalej Kolegium wywiodło, że zaskarżona decyzja jest następstwem wcześniej podjętych rozstrzygnięć, a sam fakt zaistnienia przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy, czyli wypłacania świadczeń rodzinnych w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 ustawy, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, stanowi podstawę uznania tych świadczeń za nienależnie pobrane. Ponadto stwierdziło, że podniesione w odwołaniu zarzuty nie mają wpływu na prawidłowość zaskarżonej decyzji i podkreśliło, że wydanie decyzji w przedmiocie stwierdzenia nienależnego pobrania świadczeń rodzinnych nie zależy od uznania organu rozpatrującego sprawę, lecz zdeterminowane jest przytoczonymi wyżej przepisami prawa, co oznacza, że przy spełnieniu określonych warunków ustawowych organ zobligowany jest do określonego działania.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca ponownie podniosła, że wydane rozstrzygnięcie jest dla niej bardzo krzywdzące. Podkreśliła, że sporny zasiłek pobierała zgodnie z prawem. Natomiast w momencie, gdy zaistniały zmiany mające wpływ na przyznany zasiłek, tj. podjęcie zatrudnienia przez męża w [...], zgłosiła tę okoliczność w OPS w Krapkowicach. Zdaniem skarżącej dopełniła wszystkich formalności związanych ze zmianą jej sytuacji, zaś organ nie podjął żadnych działań w celu weryfikacji prawa do zasiłku, czym naraził wnioskodawczynię na naliczenie wysokich odsetek. Skarżąca zarzuciła też, że brak reakcji ze strony organu spowodował, iż nie była w stanie zwrócić pobranego świadczenia. Poza tym długotrwałe prowadzenie postępowania przez organ (6 lat) przyczyniło się - bez winy skarżącej - do naliczenia odsetek w maksymalnej wysokości. Ponadto zwróciła uwagę, że pomimo przysługującego jej prawa do zasiłku w [...] ani ona, ani jej mąż nie pobierali żadnych świadczeń zagranicznych, ponieważ uniemożliwiały to przepisy obowiązujące w tym kraju. W przekonaniu skarżącej obowiązkiem organu było ustalenie wszystkich powyższych okoliczności. Końcowo wniosła o "oddalenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w części nienależnego zasiłku" oraz o "umorzenie zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego w spornym okresie" i o umorzenie odsetek.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko oraz wywody zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo stwierdziło, odnosząc się do zarzutów skargi, że w przypadku regulacji z art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy nie można brać pod uwagę m.in. świadomości strony do spełnienia przesłanek ustawowych ani oceniać skutków braku pouczenia o prawie do określonego świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie, według podanych powyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody Opolskiego z dnia 3 września 2020 r. wykazała, że akty te wydano z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Uzasadniając dokonaną ocenę, w pierwszej kolejności przypomnieć trzeba, że postępowanie administracyjne objęte kontrolą Sądu dotyczyło ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Od razu też należy zastrzec, że ocena w niniejszej sprawie nie obejmowała kwestii merytorycznych związanych z rozpoznaniem sprawy o przyznanie przedmiotowego świadczenia, w tym co do podstaw faktycznych i prawnych jego przyznania bądź odmowy przyznania. Miała ona na celu wyłącznie rozstrzygnięcie, czy w świetle obowiązującego stanu prawnego i ustalonego stanu faktycznego prawidłowo orzekły organy, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone skarżącej na podstawie decyzji Burmistrza Krapkowic z dnia 4 lutego 2014 r. w okresie od 1 listopada 2013 r. do 31 lipca 2015 r., w łącznej kwocie 3.213 zł, jest nienależnie pobranym świadczeniem i podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Materialnoprawną podstawę ocenianych decyzji stanowiły przepisy cytowanej wcześniej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, nadal zwanej w skrócie "ustawą".

Obowiązek zwrotu pobranych nienależnie świadczeń rodzinnych uregulowany został w art. 30 ust. 1 ustawy. Przepis ten wyraźnie stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Stosownie do treści art. 30 ust. 3 i ust. 5 ustawy ustalenie nienależnych pobranych świadczeń rodzinnych i orzeczenie o ich zwrocie następuje w drodze decyzji, przy czym obie te kwestie rozstrzygane są w tym samym postępowaniu, jedną decyzją. Z kolei katalog przypadków, z jakimi ustawodawca wiąże uznanie świadczenia za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi, określony został w art. 30 ust. 2 ustawy. W niniejszej sprawie kwestionowane rozstrzygnięcia podjęte zostały na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Przypadek określony w art. 23a ust. 5 ustawy, do którego odsyła regulacja z art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy, związany jest z ustaleniem przez Wojewodę, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i uchyleniem z tej przyczyny przez właściwy organ decyzji przyznającej świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby, przebywający poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w tym państwie, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wówczas właściwy organ (wójt, burmistrz, prezydent miasta) występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Kompetencja wojewody do dokonania takich ustaleń została określona w art. 23a ust. 4 ustawy. Ich pozytywny wynik, zgodnie z art. 23a ust. 5 ustawy, stanowi z kolei obligatoryjną przesłankę do uchylenia przez właściwy organ decyzji przyznającej świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu innego państwa w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

W rozpoznawanej sprawie, pismem z dnia 26 kwietnia 2019 r., Wojewoda Opolski poinformował właściwy organ, że w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego skarżącej decyzją z dnia 4 lutego 2014 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie od dnia 1 listopada 2013 r. do 31 lipca 2015 r. W efekcie z upoważnienia Burmistrza Krapkowic wydana została ostateczna decyzja z dnia 28 maja 2019 r. uchylająca wskazaną wyżej decyzję ustalającą skarżącej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, ze skutkiem od dnia 1 listopada 2013 r. do 31 lipca 2015 r. Następnie ostateczną decyzją z dnia 22 lipca 2019 r. Wojewoda Opolski orzekł o odmowie przyznania skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 1 listopada 2013 r. do 31 lipca 2015 r.

Stosownie do tego stwierdzić by można, że zaistniały obiektywne, obligatoryjne podstawy dla podjęcia zaskarżonego rozstrzygnięcia w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i obowiązku ich zwrotu. Niemniej jednak, zdaniem Sądu, istotne dla oceny legalności kontrolowanych decyzji okazało się to, że organy w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy nie ustaliły, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony, tj. w wyniku jej świadomego działania lub zaniechania, i w konsekwencji, czy świadczenie to miało charakter nienależnie pobranego. Inaczej mówiąc, organy nie zbadały, czy strona była świadoma tego, że świadczenie jej się nie należy. Skutkiem tego Sąd stwierdził, że organy - pomijając powyższą kwestię - nie rozpoznały sprawy w sposób prawidłowy i wyczerpujący, czym naruszyły art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w stopniu istotnym, mającym wpływ na wynik sprawy.

W związku z tym wyjaśnić trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, że od pojęcia "świadczenia nienależnie pobranego" należy odróżnić pojęcie "świadczenia nienależnego", zaś w odniesieniu do art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie uznać trzeba świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Jak słusznie podkreśla się w orzecznictwie, omawiane pojęcia nie są tożsame, a obowiązek zwrotu nie dotyczy "nienależnego świadczenia", lecz "świadczenia nienależnie pobranego". Przy czym "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Zatem, pojęcie to nie nawiązuje do świadomości czy woli jakiejkolwiek osoby. Inaczej jest jednak w przypadku "świadczenia nienależnie pobranego". Obowiązek zwrotu pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych oświadczeń, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, tj. czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia. Skuteczność oznacza formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, a więc nie wystarcza powołanie się na przepis prawa. Ponadto należy wskazać grożące stronie sankcje za wprowadzenie w błąd. Pouczenie takie powinno odpowiadać wymaganiom z art. 8 i art. 9 K.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 3417/18 oraz powołane tam orzecznictwo, dostępny na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie nie ustalono, że skarżąca pobierając sporny zasiłek pielęgnacyjny wiedziała o tym, że nie zachodzą przesłanki do przyznania jej tego świadczenia. Jak wynika z jej wyjaśnień, przedkładając wymagane w sprawie dokumenty, była przekonana, że wypełniła ciążące na niej obowiązki, a uzyskując pozytywną decyzję przyznającą jej świadczenie nie miała świadomości, że świadczenie jej nie przysługuje. Wskazywała też, że poinformowała organ o zatrudnieniu męża w [...]. Organ powinien odnieść się do podnoszonych przez skarżącą okoliczności i ocenić świadomość jej działania. Ustalenia takie nie zostały jednak poczynione. Przede wszystkim ani Wojewoda, ani Kolegium nie prowadziły postępowania wyjaśniającego w kierunku ustalenia, czy skarżąca była należycie, w sposób prosty, zrozumiały i adekwatny pouczona o konsekwencjach przysługiwania świadczenia w innym państwie członkowskim i czy w związku z tym pobierała świadczenie w złej wierze. Organy nie dokonały oceny m.in. w zakresie pouczenia zamieszczonego w formularzu wniosku o przyznanie świadczenia.

Jeszcze raz podkreślić należy, że uznanie świadczenia na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy za nienależnie pobrane wymaga nie tylko zaistnienia okoliczności wskazanych w art. 23a ust. 5 ustawy i wydania decyzji na podstawie art. 23a ust. 6 ustawy, ale także wyjaśnienia, czy zaistniała przesłanka subiektywna świadomości strony co do "nienależności" świadczenia. W tym kontekście dla stwierdzenia, że świadczenie zostało nienależnie pobrane konieczne jest wykazanie negatywnego zachowania osoby, która pobrała świadczenie, ukierunkowanego na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych. Tak więc organy powinny zbadać i ocenić, czy strona była świadoma tego, że świadczenie jej się nie należy. Tymczasem w niniejszej sprawie nie poczyniono w tej kwestii ustaleń oraz rozważań, chociaż skarżąca podnosiła, że informowała organ przyznający i wypłacający następnie zasiłek pielęgnacyjny o pobycie jej męża w celach zarobkowych w [...]. Jak już podniesiono wcześniej, organy nie przeprowadziły też postępowania wyjaśniającego w kierunku ustalenia, czy skarżąca była należycie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń. Z powyższych względów, zdaniem Sądu, kwalifikacja świadczenia jako nienależnie pobranego nie została w niniejszej sprawie dokonana właściwie, co przemawia za koniecznością uchylenia kwestionowanych decyzji. Obowiązkiem organu jest bowiem dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i rozpoznanie jej w całokształcie na podstawie wyczerpująco zebranego i rozpatrzonego całego materiału dowodowego, stosownie do wymogów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. W myśl zasady ustalonej w art. 8 § 1 K.p.a. organy administracji zobowiązane są przy tym prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, co wyraża się m.in. w podejmowaniu czynności zmierzających do dokonania wyczerpującej oceny. Tymczasem w niniejszej sprawie organy niewątpliwie nie zbadały świadomości skarżącej w omówionym powyżej zakresie, co czyni niemożliwym uznanie, że pobrała świadczenie "nienależnie". Skoro zatem organy nie dokonały wskazanych ustaleń i oceny, to - zdaniem Sądu - nie ustaliły w sposób prawidłowy stanu faktycznego sprawy.

Reasumując, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodatkowo Sąd uznał, że wykazane powyżej wadliwości postępowania organów świadczą o naruszeniu zasady budowania zaufania obywateli do działań administracji publicznej. Natomiast Kolegium, akceptując sposób procedowania Wojewody Opolskiego oraz przyjmując za prawidłowe poczynione przez ten organ ustalenia, bez ponownego ich zbadania w całokształcie sprawy, naruszyło też zasadę dwuinstancyjności postępowania określoną w art 15 K.p.a. oraz błędnie zastosowało art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Z tych przyczyn należało uchylić wydane w sprawie decyzje, dlatego za niecelowe Sąd uznał dalsze ich badanie w kontekście pozostałych zarzutów skargi, zwłaszcza że odniesienie się do większości z tych zarzutów będzie możliwe dopiero po dokonaniu ustaleń we wskazanym przez Sąd zakresie.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a.