Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 536/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2013-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art. 39 ust. 1
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 10 lipca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.) Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek Protokolant Specjalista Marcelina Chmielecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2013 roku sprawy ze skargi L. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości - oddala skargę. LS


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta Ł., decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 104 i art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. nr 98 z 2000r, poz.1071 ze zm.) w związku z art. 129 i art. 4 pkt 9 b1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz.U. nr 102 z 2010r., poz.651 ze zm.) odmówił L. B. ustalenia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 3 o pow. 466,56 m2, stanowiącej zgodnie z księgą wieczystą Rep. hip. [...] własność A. i C. małż. R..

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej miasta Ł. z dnia [...], nr [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa m.in. nieruchomość położoną w Ł., przy ul. A 3 o pow. 466,56 m2, stanowiącą własność A. i C., małżonków R.. Wywłaszczenia nieruchomości dokonano z przeznaczeniem na cele użyteczności publicznej w oparciu o przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 24 września 1934r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. nr 86, poz. 776 ze zm.) i dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 -1945r. (Dz. U. nr 20, poz.138) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 30 grudnia 1949r. o zmianie niektórych przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945r. (Dz. U. z 1949r., nr 65, poz. 527).

Dalej wyjaśniono, iż w dniu 15 maja 2012r. L. B. wystąpiła do Prezydenta Miasta Ł. z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość położoną w Ł. przy ul. A 3, wywłaszczoną w/w orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej miasta Ł. z dnia [...]. Z treści wniosku wynika, że "rodzice wnioskodawczyni małżonkowie A. i C. R. zostali pozbawieni własności przedmiotowej nieruchomości" oraz "przedmiotowa nieruchomość w roku 1953 uregulowana była na rzecz rodziców mocodawczyni w księdze wieczystej rep. hip. [...]". Do wniosku załączono m.in. prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego dla Ł. w Ł. z dnia [...], sygn. akt: [...], zgodnie z którym spadek po A. vel A. R. vel R. synu M. H. R. i S. R. R. z domu K., zmarłym w dniu [...] po C. vel S. R. vel R. z domu S. vel Z., córce J. S. i F. S. z domu K., zmarłej w dniu [...] nabyła L. vel L. C. B. z domu R. w zakresie praw rzeczowych do nieruchomości położonych na terenie Rzeczypospolitej Polskiej.

Organ wyjaśnił dalej, że jak wynika z art. 36 ust 3 ustawy z dnia 10 maja 1990r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. nr 32, poz. 191 ze zm.) za zobowiązania i wierzytelności rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego i stopnia wojewódzkiego wynikające z prawomocnych orzeczeń sądowych i decyzji administracyjnych, wydanych przed dniem 27 maja 1990r. oraz zobowiązania i wierzytelności powstałe w związku z wykonaniem tych orzeczeń sądowych i decyzji administracyjnych odpowiada Skarb Państwa.

Nadto, zgodnie z art. 129, w związku z art. 4 pkt 9 b1 ustawy o gospodarce nieruchomościami do orzekania w sprawach odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone właściwy jest starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, którym w stosunku do nieruchomości położonych na terenie miasta Ł. jest Prezydent Miasta Ł., wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej.

Zdaniem organu, dla rozstrzygnięcia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość bez znaczenia jest aktualne położenie nieruchomości, obecny właściciel oraz oznaczenie geodezyjne, bowiem bezspornym jest, iż podmiotem uprawnionym do występowania z roszczeniami w odniesieniu do nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 3 jest wyłącznie spadkobierca byłych właścicieli, który udowodni swe prawa do spadku w oparciu o postanowienie polskiego sądu. Z treści postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł. w Ł. z dnia [...] wynika, iż prawa spadkowe po byłych właścicielach w/w nieruchomości nabyła L. vel L. C. B. z domu R. córka A. vel A. R. vel R. i C. vel S. R. vel R.. Podkreślono także, iż organ administracji publicznej jest związany prawomocnym orzeczeniem wydanym przez sąd i nie ma możliwości kwestionowania jego treści. W toku postępowania wyjaśniającego, prowadzonego w niniejszej sprawie organ I instancji uzyskał wyciąg z ewidencji ludności w T. w tłumaczeniu z języka hebrajskiego na język polski, dokonanego w Wydziale Konsularnym Ambasady RP w T.. Dane te porównano z treścią postanowienia Sądu z dnia [...] oraz z treścią archiwalnego wyciągu z wykazu hipotecznego wywłaszczonej nieruchomości, co doprowadziło do ujawnienia istotnych rozbieżności w danych osobowych, zawartych w tych dokumentach. Zdaniem organu rozbieżności te dotyczą imienia matki (w postanowieniu sądu – C. vel S., w wyciągu z ewidencji ludności przesłanym przez Ambasadę RP – B. S.) oraz imienia czy też imion osoby, występującej z roszczeniem (w postanowieniu sądu – L. vel L. C., w wyciągu z ewidencji ludności – L., drugiego imienia brak).

W konsekwencji pismem z dnia 5 września 2012r. Prezydent Miasta Ł. wezwał wnioskodawczynię do wyjaśnienia zaistniałych rozbieżności, jednakże w udzielonej odpowiedzi nie wyjaśniono zasygnalizowanych rozbieżności, dotyczących imienia matki. Następnie, pismami z dnia 5 września 2012r. i z dnia 2 października 2012r. wystąpiono do Żydowskiego Instytutu Historycznego o udzielnie informacji na temat pisowni imienia C. (C.) w języku hebrajskim. Z treści załączonego do akt sprawy pisma Żydowskiego Instytutu Historycznego im. Emanuela Ringelbluma z dnia 29 listopada 2012r. wynika, iż "imię " C. " vel "C. " nie jest tożsame z imieniem " B. S.".

W dniu 15 listopada 2012r. wnioskodawczyni poinformowała organ o usunięciu rozbieżności w swych danych osobowych wraz ze sporządzonym w języku hebrajskim wyciągiem z rejestru ludności, wydanym w dniu 7 listopada 2012r. przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Izraela oraz tłumaczeniem tego wyciągu, dokonanym w dniu 15 listopada przez tłumacza przysięgłego. Z treści w/w dokumentów wynika, iż rodzicami urodzonej w Polsce obywatelki Izraela L. C. B. byli A. i C.. Tym samym udowodniono, że osoba występująca w niniejszym postępowaniu z wnioskiem o ustalenie odszkodowania jest spadkobierczynią byłych właścicieli dawnej nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 3. Ponadto zmianie uległ również zapis dotyczący daty urodzenia wnioskodawczyni (poprzednio – [...], po zmianie – [...]).

Dalej organ przypomniał, iż stosownie do treści art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 1951r., zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952r., nr 4, poz. 25) w sprawach wymienionych w art. 6 tej ustawy (tj. prowadzonych m.in. na podstawie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 -1945r.), w których nie zapadły ostateczne orzeczenia odszkodowawcze, w zakresie wysokości i trybu ustalenia odszkodowania zastosowanie miały przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Zgodnie zaś z treścią art. 33 ust. 1 tego dekretu ustalenie odszkodowania następowało na wniosek stron. Stosownie do art. 39 powyższego dekretu roszczenia odszkodowawcze przedawniały się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Bezskuteczny upływ tego terminu skutkował przedawnieniem roszczeń odszkodowawczych.

Organ dodał, że przepisy dekretu utraciły moc obowiązującą, w związku z wejściem w życie ustawy dnia 12. marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961r., nr 18, poz. 94 ze zm.) lecz w przypadku, gdy decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości stała się ostateczna, upływ czasu przedawnienia roszczeń odszkodowawczych należy oceniać zgodnie z jego przepisami. Ponadto wskazano, iż orzeczenie o wywłaszczeniu m.in. nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 3 stało się ostateczne z dniem 6 marca 1958r., co potwierdzają dokumenty znajdujące się w aktach archiwalnych m.in. pieczęć z klauzulą ostateczności nadaną w dniu 17 listopada 1973r. na egzemplarzu orzeczenia oraz wniosek Prezydium Rady Narodowej miasta Ł., nr [...] z dnia [...]r. Z uwagi na powyższe, w ocenie organu roszczenie odszkodowawcze, wynikające z orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia [...] uległo przedawnieniu z dniem 6 marca 1961r., zaś w toku postępowania nie odnaleziono dowodów złożenia przez jakikolwiek podmiot wniosku o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w terminie, który skutkowałby przerwaniem biegu terminu przedawnienia. Poza tym w oświadczeniu z dnia 4 września 2012r. Prezydent Miasta Ł. reprezentujący interesy Skarbu Państwa stwierdził, iż nie zrzeka się korzystania z przysługującego stosownie do treści art. 39 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, zarzutu przedawnienia roszczeń dotyczących ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. Wobec tego organ stwierdził, że przedawnienie roszczeń odszkodowawczych wyłącza możliwość ustalenia odszkodowania na rzecz spadkobierczyni byłych właścicieli nieruchomości.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła L. C. B., wskazując w jego treści, iż jej zdaniem przepisy na podstawie których nastąpiło wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nie zakreślały terminu do złożenia wniosku o ustalenie odszkodowania przez właścicieli. Zgodnie bowiem z art. 31 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934r. (Dz. U. nr 86 poz. 776) w brzmieniu ustawy z dnia 30 marca 1939r. (Dz. U. nr 31, poz. 205) wniosek o ustalenie odszkodowania wywłaszczający składa wojewodzie najpóźniej przed upływem trzech miesięcy od daty doręczenia ostatecznego orzeczenia o wywłaszczeniu. Jeżeli wywłaszczający nie zgłosi się w tym terminie wniosku, wywłaszczony może sam wystąpić z żądaniem ustalenia odszkodowania. Zgodnie natomiast z art. 4 ust. 1 pkt 6 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 "ustalenie odszkodowania dokonywane jest na wniosek właściciela". Zatem przepisy stanowiące podstawę wywłaszczenia w przedmiotowej sprawie nie zakreślały terminu do złożenia wniosku o ustalenie odszkodowania przez byłych właścicieli, przez co należy uznać, iż roszczenie o ustalenie odszkodowania nie wygasło.

W dalszej części odwołania wskazano, iż kwestionowaną decyzję cechuje naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie możliwych do zrealizowania dowodów pozwalających na poczynienie ustaleń faktycznych, a w szczególności ustaleń pozwalających na uwzględnienie wniosku o wypłatę odszkodowania, tj.:

- nie wyjaśniono w sposób nie budzący wątpliwości kwestii zamieszczenia stosownych ogłoszeń o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego oraz ogłoszeń o zapadnięciu orzeczenia z 26 lutego 1953r. o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości, czyli gdzie oraz na jaki czas zostały umieszczone lub opublikowane takowe obwieszczenia;

- nie wyjaśniono kiedy wskazane wcześniej orzeczenie Prezydium Rady Narodowej miasta Ł. z dnia [...] stało się ostateczne;

- nie wyjaśniono w jaki sposób obliczona została przez ówczesny podmiot administracyjny droga uzyskania przymiotu ostateczności dla orzeczenia wywłaszczającego, bowiem dokumenty z których organ wywodzi datę ostateczności są sprzeczne z innymi zgromadzonymi w sprawie dokumentami archiwalnymi (np. pismem z dnia 19 listopada1953r., zaświadczeniem z tego samego dnia, pismem z dnia 10 maja1954r., co budzi uzasadnione wątpliwości co do faktycznego momentu uprawomocnienia się orzeczenia wywłaszczającego, zwłaszcza że klauzula ostateczności nadana 17 listopada 1973r., w którą zaopatrzony jest odpis orzeczenia jest niewyraźna i mało czytelna, a data tam figurująca "6 marzec 1958" równie dobrze można odczytywać jako " 6 marzec 1968";

- nadto brak jest wystąpienia z wnioskiem do Archiwum Państwowego lub zakładowego UM Ł. o odszukanie dodatkowych dokumentów dotyczących sprawy, w szczególności pozwalających ustalić, czy od orzeczenia wywłaszczeniowego zostało złożone odwołanie, co pozwoliłoby ustalić, czy i kiedy decyzja stała się ostateczna, oraz czy został złożony wniosek o ustalenie odszkodowania;

- nie ustalono także, czy druga strona postępowania wywłaszczeniowego w myśl art. 33 § 1 zdanie 1 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, złożyła stosowny wniosek o ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.

Ponadto, zdaniem strony, przedmiotową decyzję cechuje naruszenie art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945, w związku z § 74 rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym, poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że trzyletni termin przedawnienia do ustalenia odszkodowania upłynął pomimo, iż strony postępowania wywłaszczeniowego nie były pouczone o terminie do wniesienia wniosku o odszkodowanie, a tym bardziej terminie przedawnienia roszczenia. Organ administracji w wadliwej decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] pouczył jedynie o terminie, sposobie wniesienia odwołania i skutkach uchylenia ww. terminu, a jak wiadomo w latach 50-tych strony nie miały dostępu do aktów prawnych, a zatem i wiedzy o terminie w jakim mogą złożyć wniosek o odszkodowanie. Dodano, że w obecnym stanie prawnym zasady i tryb ustalania odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości reguluje ustawa z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, której przepisy ustanawiają zasadę jednoczesności orzekania (w jednej decyzji) o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu z tego tytułu odszkodowania.

Zwrócono także uwagę, że brak przyznania odszkodowania za pozbawienie własności pozostawałby w sprzeczności z art. 1 Pierwszego Protokołu Dodatkowego do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonego w dniu 20 marca 1952r., a ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994r. (Dz. U. z 1995r. nr 26 poz. 175), który podkreśla konieczność utrzymywania uzasadnionego prawnie zaufania obywateli do Państwa i prawa pochodzącego od Państwa, jako elementu składającego się na zasadę praworządności i zobowiązującego władze do eliminowania dysfunkcyjnych regulacji z systemu prawnego i naprawiania pozaprawnych praktyk.

Podkreślono, że art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma zastosowanie do zdarzeń sprzed wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami i może mieć zastosowanie do wydania decyzji o odszkodowaniu w sprawach, w których przed 1 stycznia 1998r. wydano decyzję o wywłaszczeniu, nie ustalając jednocześnie odszkodowania. Za takim rozumieniem tego przepisu przemawia bowiem wykładnia prokonstytucyjna i prounijna. Wskazano, iż art. 21 ust. 2 Konstytucji gwarantuje prawo do słusznego odszkodowania za wywłaszczenie prawa własności nieruchomości a art. 64 tejże chroni prawo własności. Nie można także pominąć tego, że brak przyznania odszkodowania za pozbawienie własności pozostawałby w sprzeczności z art. 1 w/w Pierwszego Protokołu Dodatkowego do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności

Wojewoda [...], decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy wskazaną na wstępie decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...].

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Wojewoda wskazał, iż stosownie do treści art. 7 ustawy zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych w sprawach wymienionych w art. 6 tej ustawy (tj. prowadzonych m.in. na podstawie przepisów tegoż dekretu, w których nie zapadły ostateczne orzeczenia odszkodowawcze, w zakresie wysokości i trybu ustalenia odszkodowania zastosowanie miały przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 roku o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Stosownie do treści art. 33 ust. 1 owego dekretu ustalenie odszkodowania następowało na wniosek stron. Zgodnie zaś z art. 38 a) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 29 grudnia 1951r. zmieniającą dekret z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Dalej wskazano, że przepisy dekretu utraciły moc obowiązującą w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości lecz w przypadku, gdy decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości stała się ostateczna, upływ czasu przedawnienie roszczeń odszkodowawczych należy oceniać zgodnie z jego przepisami.

Podkreślono, iż decyzja o wywłaszczeniu m.in. nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 3 stała się ostateczna z dniem 6 marca 1958r., co potwierdzają dokumenty znajdujące się w aktach archiwalnych m.in. pieczęć z klauzulą ostateczności. Wobec tego, w ocenie organu odwoławczego, Prezydent Miasta Ł. słusznie wskazał, że roszczenie odszkodowawcze wynikające z orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia [...] uległo przedawnieniu z dniem 6 marca 1961r. Zdaniem Wojewody, organ pierwszej instancji zasadnie zauważył, iż w toku postępowania nie odnaleziono dowodów złożenia przez jakikolwiek podmiot wniosku o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w terminie, który skutkowałby przerwaniem biegu terminu przedawnienia. Dodano, że w oświadczeniu z dnia 4 września 2012r. Prezydent Miasta Ł., reprezentujący interesy Skarbu Państwa stwierdził, że nie zrzeka się korzystania z przysługującego stosownie do treści art. 39 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, zarzutu przedawnienia roszczeń dotyczących ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. Stąd słusznie stwierdzono, że przedawnienie roszczeń odszkodowawczych wyłącza możliwość ustalenia odszkodowania na rzecz spadkobierczyni byłych właścicieli nieruchomości.

Odnosząc się do kwestii ostateczności decyzji, w ocenie organu odwoławczego wskazano na pieczęć z klauzulą ostateczności, wyjaśniając, że zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a. dokumenty urzędowo sporządzone w przypisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. W ocenie organu odwoławczego, Prezydent Miasta Ł. również prawidłowo jako bezzasadny określił zarzut braku wystąpienia przez organ orzekający "do Archiwum Państwowego lub zakładowego UM Ł. o odszukanie dodatkowych dokumentów". Uwierzytelnione kopie załączone do akt sprawy są kopiami dokumentów archiwalnych nr [...], należących do zasobów Archiwum Zakładowego Urzędu Miasta Ł.. Ponadto Prezydent wskazał, że dysponuje spisami zdawczo-odbiorczymi akt znajdujących się w archiwum oraz w prowadzonych postępowaniach administracyjnych korzysta z elektronicznej bazy danych dotyczącej zasobów archiwalnych Archiwum Państwowego w Ł.. Nie ma więc potrzeby występować z pisemnymi wnioskami do ww. archiwów w sprawie zawartości tych zasobów.

L. B. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, zarzucając jej naruszenie:

- art. 7 k.p.a., poprzez zaniechanie kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przy uwzględnieniu słusznego interesu społecznego i obywatelskiego, co do uzyskania rekompensaty za wywłaszczoną przez władzę publiczną nieruchomość należącą do skarżącej;

- art. 77 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie przez organ obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, a tym samym nieprzeprowadzenie możliwych do zrealizowania dowodów pozwalających na poczynienie ustaleń faktycznych, a w szczególności ustaleń pozwalających na uwzględnienie wniosku o wypłatę odszkodowania;

- art. 80 k.p.a., poprzez zaniechanie oceny materiału dowodowego na podstawie całokształtu materiału dowodowego, tj. zastosowanie oceny wybiórczej z pominięciem dowodów z dokumentów archiwalnych, które wywołują wątpliwość co do rzeczywistej ścieżki uzyskania waloru ostateczności orzeczenia o wywłaszczeniu spornej nieruchomości;

- art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945, w związku z § 74 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym, w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że 3 letni termin przedawnienia roszczenia dla ustalenia odszkodowania upłynął.

W uzasadnieniu skargi podtrzymano zarzuty podniesione w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w treści zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do postanowień art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" – "c" p.p.s.a.). Zgodnie z treścią przepisu art. 151 p.p.s.a., sąd skargę oddala, w razie jej nieuwzględnienia.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Sąd zważył, że organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe, ustaliły stan faktyczny i wydały rozstrzygnięcia odpowiadające zebranym dowodom oraz przepisom prawa.

Bezspornie, z dokumentów załączonych do akt administracyjnych wynika, że do wywłaszczenia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa doszło na mocy orzeczenia Prezydium Rady Narodowej z dnia [...], nr [...], przy czym wywłaszczenia nieruchomości dokonano z przeznaczeniem na cele użyteczności publicznej w oparciu o przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 24 września 1934r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. nr 86, poz. 776 ze zm.) i dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 (Dz. U. nr 20, poz. 138) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 30 grudnia 1949r. o zmianie niektórych przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 roku (Dz. U. nr 65, poz. 527). Orzeczenie to, jak wynika widniejącej na nim klauzuli, stało się ostateczne z dniem 6 marca 1958r.

Z akt administracyjnych wynika także, iż spadkobierca ówczesnych właścicieli nieruchomości, a w chwili obecnej skarżąca, wystąpiła z wnioskiem o wypłatę odszkodowania za wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości w dniu 15 maja 2012r. (data nadania w urzędzie pocztowym).

W ustalonym stanie faktycznym organy obu instancji zgodnie uznały, że roszczenie o wypłatę odszkodowania, przedawniło się, zaś w ocenie składu orzekającego, rozstrzygnięcie takie jest prawidłowe.

Jak już wspomniano, przepisami prawa materialnego, na podstawie których dokonano wywłaszczenia nieruchomości objętych postępowaniem, był dekret z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 -1945r., który to akt prawny uchylony został z dniem 5 kwietnia 1958r. przez ustawę z 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości – art. 56 ust. 1 pkt 1 (Dz. U. z 1974r., nr 10, poz. 64 ze zm.).

Zgodnie z art. 4 ust. 1 w/w dekretu, postępowanie wywłaszczeniowe prowadzone było na podstawie przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. nr 86, poz. 776), w brzmieniu ustawy z dnia 30 marca 1939r. (Dz. U. nr 31, poz. 205), ze zmianami szczegółowo wskazanymi w tym przepisie, w których to zmian jedna dotyczyła odszkodowania, ustalanego na wniosek właściciela (art. 4 ust. 1 pkt 6 dekretu).

Z kolei na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1951r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952r., nr 4, poz. 25), utraciły moc wszystkie przepisy dotychczasowe w sprawach dotyczących wywłaszczenia nieruchomości, a w szczególności rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym, z zastrzeżeniem, że postępowania wywłaszczeniowe prowadzone na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. miały być prowadzone na tej samej podstawie aż do czasu wydania ostatecznego orzeczenia o wywłaszczeniu (art. 6 tej ustawy). Natomiast niezakończone postępowania z wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 -1945r., miały być prowadzone dalej na zasadach dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, zarówno co do wysokości i trybu ustalania odszkodowania, jak i co do sposobu wypłaty odszkodowania (art. 7 ustawy). Jednocześnie ustawa z dnia 29 grudnia 1951r. w art. 9 uregulowała terminy przedawnienia roszczeń odszkodowawczych. Ustawa powyższa weszła w życie z dniem ogłoszenia, tj. 31 stycznia 1952 r.

Z kolei dekret z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U z 1952r., nr 4, poz. 31) w art. 39 ust. 1 stwierdzał, że roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Natomiast przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. utraciły moc obowiązującą na podstawie art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961r., nr 18, poz. 94 ze zm.). Zgodnie z tymże przepisem przejściowym do ustawy z 1958 roku, postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy jeszcze nie zakończone, będzie prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem przepisów niniejszej ustawy dotyczących właściwości organów orzekających. Czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostają w mocy, a odszkodowanie ustala się według zasad odszkodowania przewidzianych w ustawie z 1958 roku, jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu 1 lipca 1956 roku, a dotychczas nie ustalono odszkodowania. W pozostałych przypadkach odszkodowanie ustala się według przepisów dotychczasowych.

W niniejszej sprawie postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte przed dniem 1 lipca 1956 roku (w 1949 roku), a odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało ustalone do chwili obecnej. Fakty te jednoznacznie wskazują, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość powinno było zostać ustalone wówczas według zasad przewidzianych w dekrecie z dnia 26 kwietnia 1949r. Wobec tego jest oczywiste, że roszczenie odszkodowawcze uległo przedawnieniu z mocy art. 39 ust. 1 owego dekretu, którego tekst jednolity opublikowano w Dzienniku Ustaw z 1952r., nr 4 poz. 31, przy czym należy pamiętać, że w myśl art. 9 ustawy zmieniającej terminy przedawnienia roszczeń odszkodowawczych w sprawach, w których orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane ostatecznie w toku instancji lub uprawomocniło się przed wejściem w życie ustawy z 29 grudnia 1951r. – zaczynają biec od daty wejścia jej w życie. Ustawa z 1951 roku, po myśli przepisu art. 14 tejże, weszła w życie z dniem ogłoszenia, czyli z dniem 31 stycznia 1952r.

W konsekwencji uznać należy, iż z treści powyższych zapisów, organy prawidłowo wywiodły, że roszczenia odszkodowawcze przedawniły się z dniem 6 marca 1961r., skoro jak wynika z akt administracyjnych decyzja o wywłaszczeniu spornej nieruchomości stała się ostateczna z dniem 6 marca 1958r. Tymczasem wniosek o wypłatę odszkodowania został złożony przez skarżącą w roku 2012., a zatem po przedawnieniu się roszczenia o wypłatę tegoż odszkodowania. W tym zakresie stanowisko organów orzekających jest prawidłowe i nie może być skutecznie kontestowane.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze należy wyjaśnić, iż w myśl art. art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności w okresie wojny 1939 – 1945 w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 30 grudnia 1949r. o zmianie niektórych przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. (...), zawiadomienia i doręczenia do rąk właściciela lub posiadacza nieruchomości w toku czynności wstępnych postępowania przygotowawczego i wywłaszczenia (art. 6 – 25) zastępuje się przez ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie odpisu tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego. W realiach niniejszej sprawy przyjąć należy, iż tryb tego doręczenia został zachowany. Zarówno znajdujące się w dokumenty archiwalne, oznaczone nr [...], należące jak wskazał organ do zasobów Archiwum Zakładowego Urzędu Miasta Ł., a przede wszystkim klauzula stwierdzająca ostateczność orzeczenia nadana w dniu 17 listopada 1973r. przez Prezydium Rady Narodowej miasta Ł., z której jednoznacznie wynika, że orzeczenie o wywłaszczeniu jest ostateczne z dniem 6 marca 1958r., potwierdzają spełnienie przesłanek doręczenia w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 4 powołanego powyżej dekretu. Wobec tego za niewadliwe należało przyjąć ustalenie organów, iż orzeczenie o wywłaszczeniu spornej nieruchomości stało się ostateczne z dniem 6 marca 1958r., a zatem termin do złożenia wniosku o ustalenie odszkodowania upłynął w dniu 6 marca 1961r. Nadto w oświadczeniu z dnia 4 września 2012 r. Prezydent Miasta Ł. stwierdził, iż nie zrzeka się przysługującego mu z mocy art. 39 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych zarzutu przedawnienia roszczeń dotyczących ustalenia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomość. W konsekwencji organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że roszczenie to uległo przedawnieniu i nie może być obecnie dochodzone przez skarżącą, która nie przedstawiła jakiegokolwiek dowodu, potwierdzającego złożenie wniosku o odszkodowanie, co skutkowałoby przerwaniem biegu przedawnienia. Brak pouczenia o terminie przedawnienia roszczenia odszkodowawczego w treści orzeczenia wywłaszczeniowego nie stanowi natomiast o jego wadliwości, nie mogąc również "reaktywować" skarżącej możliwości skutecznego ubiegania się o jego ustalenie. Tryb orzekania w przedmiocie odszkodowania, w tym również termin przedawnienia ubiegania się o jego wypłatę, określały bowiem powszechnie obowiązujące przepisy prawa.

W świetle powyższego nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania, a to art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., skoro zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia, a ocena tego materiału w żadnym wypadku nie została dokonana z naruszeniem zasady wyrażonej w art. 80 k.p.a. Również nie można przypisać zaskarżonym decyzjom naruszenia art. 107 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., bowiem utrzymując w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. organ odwoławczy podzielił zasadnicze ustalenia organu pierwszej instancji, które znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym.

Odnosząc się natomiast do postulowanej w skardze potrzeby jej rozstrzygania w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz.U. nr 102 z 2010r., poz. 651 ze zm.) z odwołaniem się do prowspólnotowej i prokonstytucyjnej wykładni wspomnianego przepisu podkreślenia wymaga, że jakkolwiek przepis ten pozwala na wydanie odrębnej decyzji o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie, nie dotyczy to jednak sytuacji, w których roszczenie odszkodowawcze na skutek przedawnienia, nie może być skutecznie egzekwowane. (por. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 2 listopada 2004r., sygn.akt II SA/Łd 1447/03, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 lutego 2011r., sygn.akt II SA/Po 638/10 i z dnia 8 maja 2013r., sygn.akt II SA/Po 103/13, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 18 lipca 2012r., sygn.akt II SA/Rz 488/12 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 8 października 2009r., sygn.akt II SA/Ke 446/09 wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzezcenia.nsa.gov.pl).

Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi, wobec braku podstaw do jej uwzględnienia.

a.tp.