Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 4674/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Po rozpatrzeniu zażalenia z dnia ... maja 2015 r. wniesionego przez M. D. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z dnia ... kwietnia 2015 r. nr ... w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr ..., wystawionego przez Prezydenta Miasta ..., Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z dnia ... września 2015 r. nr ... utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygniecie.

W uzasadnieniu własnego postanowienia organ II instancji przywołał m.in. następujące okoliczności faktyczne i prawne :

Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. wszczął wobec M. D. postępowanie egzekucyjne na podstawie wystawionego przez Prezydenta Miasta ... tytułu wykonawczego z dnia ... października 2012 r. nr ..., obejmującego zaległość z tytułu zwrotu odszkodowań z tytułu wywłaszczenia nieruchomości za styczeń 1998 r. w kwocie 181.505,60 zł należności głównej.

W ramach prowadzonego postępowania organ egzekucyjny zawiadomieniami z dnia ... listopada 2012 r. o numerach ... i ... dokonał odpowiednio zajęcia prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych i zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego (w Banku ... S.A.).

Pismem z dnia ... grudnia 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiadomił, że potrącenie świadczenia M. D. wprowadzone zostało począwszy od należności za grudzień 2012 r., natomiast Bank ... S.A. pismem z dnia ... grudnia 2012 r. poinformował, że nie prowadzi rachunku bankowego na rzecz Zobowiązanej.

Zawiadomieniami z dnia ... stycznia 2013 r. o numerach ... oraz ... Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. podjął próbę zajęcia praw majątkowych stanowiących wierzytelności pieniężne odpowiednio w Banku ... S.A. i w Akademii ... w K.

W odpowiedzi na powyższe zajęcia Akademia w K. pismem z dnia ... stycznia 2013 r. poinformowała, że M. D. nie jest pracownikiem ani zleceniobiorcą tej Uczelni, natomiast Bank ... S.A. pismem z dnia ... lutego 2013 r. poinformował, iż nie jest dłużnikiem wierzytelności należnych M. D. z tytułu umowy w sprawie współpracy w zakresie obsługi i rozliczeń operacji dokonywanych kartami płatniczymi.

Pełnomocnik ww. pismem z dnia ... maja 2013 r. złożył wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Jako podstawę przedmiotowego wniosku wskazał przepisy art. 33 pkt 1 i art. 59 § 1 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ponadto pismem tym wniósł o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia zgłoszonych zarzutów.

Postanowieniem z dnia ... czerwca 2013 r. nr ... Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. odmówił uwzględnienia zarzutów z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia oraz wszczęcia postępowania w sprawie.

W dniu ... czerwca 2013 r. do Urzędu Skarbowego w O. wpłynęło pismo Pełnomocnika Zobowiązanej stanowiące uzupełnienie wniosku z dnia ... maja 2013 r.

W piśmie tym Strona podniosła, że na skutek postanowienia Wojewody ... z dnia ... czerwca 2013 r. nr ... powstał stan faktyczny i prawny wykluczający zasadność kontynuowania postępowania egzekucyjnego przeciwko M. D. Wskazane postanowienie wstrzymuje wykonanie wcześniejszej decyzji z dnia ... kwietnia 2012 r. nr ..., która przywracała Zobowiązanej prawo własności nieruchomości oraz przywracała stan obciążenia zobowiązaniem do zapłaty odszkodowania z tytułu nakładów.

Postanowieniem z dnia ... sierpnia 2013 r. nr ... Dyrektor Izby Skarbowej w W. po rozpatrzeniu zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z dnia ... czerwca 2013 r. nr ... uchylił zaskarżone postanowienie w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. rozpatrując zgłoszony wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego wobec M. D. postanowieniem z dnia ... sierpnia 2013 r. nr ... odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Skarbowej w W. po rozpatrzeniu zażalenia na ww. postanowienie, postanowieniem z dnia ... stycznia 2014 r. nr ... uchylił je w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia organ nadzoru zauważył, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. winien był samodzielnie zająć stanowisko, czy należności objęte tytułem wykonawczym uległy przedawnieniu oraz czy obowiązek wskazany w tytule wykonawczym jest zgodny z decyzją stanowiącą podstawę jego wystawienia, a nie poprzestać jedynie na uzyskaniu stanowiska wierzyciela.

Postanowieniem z dnia ... kwietnia 2015 r. nr ... Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. po ponownym rozpatrzeniu wniosku o umorzenie postępowania (z dnia ... maja 2013 r.) odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia organ egzekucyjny stwierdził, że w niniejszej sprawie nie nastąpiło przedawnienie egzekwowanego obowiązku. W dniu 1 stycznia 2010 r. weszły bowiem w życie przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2009, Nr 157, poz. 1240). Zgodnie zaś z art. 60 tej ustawy za niepodatkowe należności budżetowe uznaje się dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw. Do tej kategorii należności budżetowych można w ocenie organu egzekucyjnego zaliczyć egzekwowaną należność stanowiącą zwrot odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Wynika ona bowiem z decyzji organu administracji publicznej oraz przypada na jego rzecz, zatem wynika z jego władczych rozstrzygnięć i nie jest uzależnione od woli stron stosunku prawnego. Zgodnie natomiast z art. 67 ustawy o finansach publicznych do niepodatkowych należności budżetowych stosuje się odpowiednio dział III ordynacji podatkowej, w tym także przepisy o przedawnieniu. Ze względu na powyższe w przypadku należności będących przedmiotem tego postępowania egzekucyjnego termin przedawnienia wynosi 5 lat od końca roku w którym przypadał obowiązek jej zapłaty (art. 70 § 1 ordynacji podatkowej), przy czym bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się w dniu 1 stycznia 2010 r., tj. w dniu wejścia w życie ustawy o finansach publicznych.

Nadto organ egzekucyjny wskazał, że wyrokiem z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 804/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł o oddaleniu skargi na decyzję Wojewody ... z dnia ... kwietnia 2013 r. nr ..., która to decyzja uchyla decyzję Prezydenta Miasta ... z dnia ... marca 2012 r. nr ... orzekającą o uchyleniu z urzędu ostatecznej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w ... z dnia ... października 1997 r. nr ..., która stanowi podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. Zatem na dzień wydania przedmiotowego postanowienia decyzja stanowiąca podstawę wystawienia tytułu wykonawczego pozostaje w obrocie prawnym.

Odnosząc się do przesłanki braku zgodności pomiędzy egzekwowanym obowiązkiem a treścią obowiązku wynikającego z decyzji Urzędu Rejonowego w ... z dnia ... października 1997 r. w zakresie wysokości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. zauważył, że w/w decyzja nakładała na adresata obowiązek zwrotu odszkodowania za wywłaszczoną działkę w kwocie 161.000 zł. Jak wskazano w decyzji pierwsza rata należności w wysokości 16.100 zł. powinna zostać zapłacona w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna. Natomiast pozostałą należność należało wpłacić w 9 rocznych ratach po 16.100 zł, oprocentowanych według stopy kredytu refinansowanego udzielanego bankom przez Narodowy Bank Polski, płatnych do 15 grudnia każdego roku, począwszy od dnia 15 grudnia 1998 r. Kwota oprocentowania odsetkami kapitałowymi zgodnie z decyzją wyniosła 20.505,56 zł, co razem daje kwotę 181.505,60 zł wskazaną w tytule wykonawczym.

M. D. zaskarżyła w całości postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z dnia ... kwietnia 2015 r. Zaskarżonemu postanowieniu Strona zarzuciła niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 60 i 67 ustawy o finansach publicznych w związku z art. 2 i art. 70 ordynacji podatkowej oraz wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i o umorzenie postępowania egzekucyjnego zgodnie z wnioskiem z dnia ... czerwca 2013 r. ze względu na wygaśnięcie zobowiązania na skutek jego przedawnienia.

W uzasadnieniu przedmiotowego zażalenia Strona zauważyła, m.in., że przepisy ordynacji podatkowej przewidujące 5-cio letni okres przedawnienia dla zobowiązania, będącego przedmiotem egzekucji w niniejszej sprawie, obowiązywały w dacie rozpoczęcia biegu okresu przedawnienia, przez cały ten okres i dotychczas. W ocenie Skarżącej okres przedawnienia upłynął zatem w tej sprawie w dniu 31 grudnia 2011 r., a przerwa biegu przedawnienia nie nastąpiła.

Uznając bezzasadność wniesionego zażalenia organ II instancji wskazał, że przyczyny uzasadniające umorzenie postępowania zostały enumeratywnie wymienione w art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z powyższego artykułu wynika, że umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne i fakultatywne. W pierwszym przypadku wystąpienie określonych w ustawie okoliczności rodzi obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego, w drugim zaś, zaistnienie przesłanek wskazanych w ustawie, jedynie uprawnia organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Zgodnie z § 1 art. 59 ustawy zawierającym obligatoryjne przesłanki umorzenia, postępowanie egzekucyjne umarza się:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Zgodnie z art. 60 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyn, o których mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 tejże ustawy powoduje co do zasady uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych. W myśl zaś § 2 w/w przepisu organ egzekucyjny wydaje w razie potrzeby postanowienie dotyczące uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych wskutek umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Organ przypomina, że w niniejszej sprawie Pełnomocnik Zobowiązanej pismem z dnia ... maja 2013 r. wystąpił o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. wobec majątku M. D. z uwagi na przedawnienie egzekwowanego obowiązku oraz brak zgodności miedzy egzekwowanym obowiązkiem, a treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracji w związku z różnicą między orzeczoną w decyzji Urzędu Rejonowego wysokością odszkodowania, a wartością należności głównej oznaczoną w toku postępowania egzekucyjnego.

Podniósł również wygaśnięcie egzekwowanego obowiązku na skutek postanowienia Wojewody ... z dnia ... czerwca 2013 r. nr ... .

Wobec powyższego w przedmiotowym postępowaniu należy ocenić, czy w sprawie zaistniały, wskazane w art. 59 § 1 pkt 2 i 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Przepis ten wymienia cztery odrębne przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, których wspólną cechą jest szeroko pojęte nieistnienie obowiązku stanowiącego przedmiot egzekucji administracyjnej. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w W. w niniejszej prawie nie zaistniała żadna ze wskazanych wyżej przesłanek.

Zdaniem organu II instancji skutek w postaci umorzenia postępowania egzekucyjnego zaistnieje jedynie wówczas, gdy przesłanka braku wymagalności egzekwowanego obowiązku zaistniała przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Nie ma przy tym znaczenia, kiedy fakt ten został ujawniony. W przeciwnym wypadku, tj. jeżeli okoliczności te wystąpiły już po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, są one podstawą do jego zawieszenia, o czym przekonuje treść art. 56 § 1 pkt 1 tejże ustawy. Jeżeli zatem wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło, mimo iż w obrocie prawnym funkcjonowało orzeczenie wstrzymujące wykonanie decyzji nakładającej ów obowiązek, takie postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy ponieważ obowiązek nie był wymagalny. Jeżeli natomiast wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło jeszcze przed wstrzymaniem wykonania decyzji nakładającej obowiązek, postępowanie podlega zawieszeniu na podstawie wskazanego wyżej art. 56 § 1 pkt 1 ustawy.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy organ wskazuje, że powołanym przez Stronę postanowieniem z dnia ... czerwca 2013 r. nr ... Wojewoda ... wstrzymał z urzędu wykonanie decyzji Wojewody ... z dnia ... kwietnia 2013 r. nr ..., która uchyla decyzję Prezydenta Miasta .. z dnia ... marca 2012 r. nr ... orzekającą o uchyleniu z urzędu ostatecznej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w ... z dnia ... października 1997 r. nr ..., która stanowi podstawę wystawienia tytułu wykonawczego w niniejszej sprawie do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez sąd administracyjny. Jednocześnie wyrokiem z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 804/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł o oddaleniu skargi na decyzję Wojewody ... z dnia ... kwietnia 2013 r. nr ..., a następnie wyrokiem z dnia 29 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 18/04 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 804/13.

Mając to na uwadze organ stwierdza, że decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w ... z dnia ... października 1997 r. nr ..., będąca podstawą wystawienia na M. D. tytułu wykonawczego z dnia ... października 2012 r. nr ..., nadal istnieje w obrocie prawnym. Wynikający z niej skutek prawny (wykonalność), był jednak zawieszony w okresie od wydania przez Wojewodę ... postanowienia z dnia ... czerwca 2013 r. nr ... do czasu rozstrzygnięcia sprawy ze skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Wojewody ... z dnia ... kwietnia 2013 r. nr ..., tj. ostatecznie do wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny prawomocnego wyroku w tej sprawie. W tym przedziale czasowym nie powinno być zatem prowadzone postępowanie egzekucyjne, które na ten okres winno zostać zawieszone.

Zdaniem organu II instancji nie ulega wątpliwości, że postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec M. D. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia ... października 2012 r. nr ... zostało wszczęte przed wydaniem przez Wojewodę ... postanowienia z dnia ... czerwca 2013 r. nr .... . Okoliczność ta nie uzasadnia zatem umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Organ odwoławczy odnosząc się do podnoszonej przez Stronę kwestii przedawnienia egzekwowanego obowiązku, wskazał, iż przedmiotowa należność z tytułu zwrotu kwoty nakładów poczynionych na zwracanej działce po dacie jej wywłaszczenia została orzeczona w decyzji Urzędu Rejonowego w ... z dnia ... października 1997 r. nr ... wydanej na podstawie art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (tekst jedn. Dz. U. Nr 30, poz. 127 ze zm.). Z tego przepisu wynika, że nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego na jego wniosek, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Decyzja o zwrocie nieruchomości powinna zawierać rozliczenie miedzy Skarbem Państwa lub gminą, na których rzecz dokonano wywłaszczenia, a osobą, na której rzecz następuje zwrot. Podobne rozwiązania zostały przyjęte w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 782 ze zm.) w przepisach art. 140-142.

Organ odwoławczy podkreśla, że przepisy cytowanej ustawy nie zawierają żadnych postanowień dotyczących wykonania takiej decyzji. Jednak w zakresie ustalenia należności wynikających z rozliczeń, decyzja konkretyzuje cywilnoprawny stosunek obligacyjny, zgodnie z którym wierzyciel (Skarb Państwa lub właściwa jednostka samorządu terytorialnego) nabywa wierzytelność i może żądać od dłużnika (podmiotu, na którego rzecz został orzeczony zwrot nieruchomości) świadczenia w postaci zapłaty określonej sumy pieniężnej.

Jeżeli dłużnik nie wykonuje powyższego zobowiązania, należność określona w decyzji o zwrocie nieruchomości może zostać od niego wyegzekwowana w trybie administracyjnego postępowania egzekucyjnego, przewidzianego dla egzekucji należności pieniężnych.

Wobec powyższego przyjąć należy, iż roszczenie pieniężne o wypłatę należności z tytułu zwrotu kwoty nakładów poczynionych na zwracanej nieruchomości po dacie jej wywłaszczenia, ma charakter publicznoprawny. O roszczeniu tym orzeka się bowiem w postępowaniu administracyjnym w drodze decyzji i to zarówno pod rządami ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, jak i obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skoro tak to realizacji tego roszczenia ze wszystkimi tego konsekwencjami, a więc przede wszystkim trybem postępowania i oceną wszystkich skutków prawnych (wraz z instytucją przedawnienia) należy dokonać na podstawie przepisów materialnego prawa administracyjnego.

Organ II instancji podkreśla przy tym, że uprawnienia majątkowe w prawie publicznym ulegają przedawnieniu lub wygaśnięciu tylko wtedy, gdy zostało to wyraźnie określone przez ustawodawcę. Tymczasem ani z przepisów poprzednio obowiązującej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, ani też z przepisów obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wynika, aby dochodzenie zarówno odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości, jak i jego zwrotu miało ulegać przedawnieniu. Ta sama sytuacja dotyczy dochodzenia należności z tytułu zwrotu kwoty nakładów poczynionych na zwracanej nieruchomości po dacie jej wywłaszczenia.

Przedawnienie w/w należności mogłoby mieć miejsce tylko wówczas, gdyby wyraźny przepis prawa materialnego administracyjnego takie przedawnienie przewidywał lub ustawodawca w tym zakresie wyraźnie odesłał do przepisów kodeksu cywilnego. Stanowisko takie zostało zaprezentowane w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 219/14 (podobnie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 lutego 2007 r., sygn. akt II SA/Kr 1656/03). W niniejszej sprawie brak zatem uzasadnienia dla stosowania przy ustaleniu kwestii przedawnienia przepisów ustawy Ordynacja podatkowa oraz ustawy o finansach publicznych. Tym samym egzekwowana należność, a co za tym idzie odsetki za zwłokę oraz koszty egzekucyjne nie uległy przedawnieniu.

Odnosząc się zaś do podnoszonej przez Stronę we wniosku z dnia ... maja 2013 r. różnicy między orzeczoną w decyzji Urzędu Rejonowego wysokością odszkodowania, a wartością należności głównej oznaczoną w toku postępowania egzekucyjnego Organ podnosi, że w tytule wykonawczym z dnia ... października 2012 r. nr ... jako podstawę prawną należności wskazano decyzję Urzędu Wojewódzkiego w ... z dnia ... grudnia 1997 r. nr ... utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w ... z dnia ... października 1997 r. nr ... orzekającą o zwrocie działki nr ... o pow. 0,0293 ha położonej w ... na rzecz K. D. w całości oraz zobowiązującą –K. D. do zwrotu na rzecz Skarbu Państwa kwoty 161.000,00 zł stanowiącej należność odpowiadającą wartości nakładów poczynionych na zwracanej działce po dacie jej wywłaszczenia. Ponadto w w/w decyzji Urzędu Rejonowego w ... ustalono następujący sposób spłaty należności:

a) pierwszą wpłatę w wysokości 16.100,00 zł wraz z oprocentowaniem równym stopie procentowej kredytu refinansowego udzielanego bankom przez Narodowy Bank Polski, należało wpłacić w terminie 30 dni licząc od dnia, w którym decyzja ta stała się ostateczna,

b) pozostałą kwotę rozłożono na 9 rocznych rat po 16.000,00 zł każda, które powinny być wpłacane wraz z oprocentowaniem równym stopie procentowej kredytu refinansowego udzielonego bankom przez Narodowy Bank Polski w terminie do 15 grudnia każdego następnego roku, począwszy od dnia 15 grudnia 1998 r.

Zgodnie natomiast z postanowieniem Sądu Rejonowego w O. I Wydziału Cywilnego z dnia ... października 2010 r., sygn. akt I Ns ... spadek po zmarłym ... kwietnia 2005 r. K. D. ostatnio zamieszkałym w ... nabyły na mocy ustawy: żona M. D. i córki E. D. B. i B. D. w 1/3 części każda z nich.

Wobec powyższego na wskazaną w tytule wykonawczym z dnia ... października 2012 r. nr ... kwotę należności głównej składa się zasądzona w decyzji z dnia ... października 1997r. nr ... kwota 161.000,00 zł stanowiąca należność odpowiadającą wartości nakładów poczynionych na zwracanej działce po dacie jej wywłaszczenia oraz kwota wynikająca z oprocentowania tejże należności z uwagi na jej rozłożenie na raty zgodnie ze w/w decyzją.

Postanowienie organu odwoławczego (błędnie nazwane w skardze decyzją) zaskarżyła M. D. zarzucając mu :

1/ naruszenie art. 59 § pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez niezastosowanie tego przepisu, skutkujące bezpodstawną odmową umorzenia postępowania egzekucyjnego mimo upływu okresu przedawnienia;

2/ naruszenie art. 60 i art. 67 ustawy o finansach publicznych w związku z art. 2 i art. 70 ordynacji podatkowej poprzez niewłaściwą wykładnię tych przepisów, skutkującą błędnym ustaleniem, że nie mają one zastosowania do postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko skarżącej.

Podnosząc powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o orzeczenie o kosztach postępowania wg norm przepisanych.

Z ostrożności wniosła także o uchylenie postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. dnia ... kwietnia 2015 r. nr ..., któremu zarzuca naruszenie przepisów prawa, wskazanych w zażaleniu z dnia ... maja 2015 r.

W uzasadnieniu skargi podkreślono m.in., że przedawnienie roszczeń jest instytucją prawa o randze zasady. Racjonalny ustawodawca nie dopuszcza do powstawania sytuacji, w których określone roszczenia nie ulegają przedawnieniu wskutek upływu określonego czasu i bezczynności uprawnionego podmiotu.

Jeśli nawet na pewnym etapie stanowienia, uzupełniania i modyfikowania prawa dojdzie do powstania kategorii roszczeń nie objętych obowiązującą regulacją w zakresie przedawnienia, to o obowiązku uwzględnienia upływu czasu ze skutkiem w postaci utraty wymagalności roszczenia, decydować powinien cały system prawa, którego elementem jest wyżej wskazana zasada.

Skarżąca wskazuje, że ustawa o finansach publicznych nie zawiera przepisów międzyczasowych, które mogłyby ograniczać jej stosowanie. Stąd oczywisty wniosek, że przepisy tej ustawy - w tym art. 60 i art. 67 - mają zastosowanie do wszystkich nie zakończonych postępowań, w tym egzekucyjnych, które trwają po wejściu ustawy w życie. Gdyby miało być inaczej, to ustawodawca oznaczyłby to odpowiednio przepisami międzyczasowymi.

Zdaniem skarżącej nie istnieje i nie został wskazany w zaskarżonym postanowieniu żaden powód, dla którego kategoria roszczeń, do której należy przedmiotowe roszczenie Prezydenta Miasta ..., miałaby być przez ustawodawcę wyłączona spod regulacji dotyczących przedawnienia.

Organ, którego postanowienie jest przedmiotem skargi, uznał za słuszną odmowę umorzenia egzekucji z tego tylko względu, że - jego zdaniem - przepisy ustaw o gospodarce nieruchomościami (uprzedniej i aktualnej) nie przewidują wyraźnie przedawnienia roszczeń.

Jest to pogląd błędny. Ustawodawca nie musi regulować kwestii przedawnienia roszczeń Skarbu Państwa czy gminy w ustawach "resorowych", uchwalanych odrębnie dla prawa nieruchomości, prawa morskiego, prawa geologicznego i innych. Wszystkie te dziedziny objął bowiem łącznie regulacją zawartą w ustawie o finansach publicznych, oznaczając typ roszczenia jako "należność niepodatkową" i odnosząc do niej m.in. przepisy art. 70 ordynacji podatkowej. Mają one zastosowanie do wszystkich zobowiązań wobec Skarbu Państwa lub gminy - zarówno cywilnoprawnych jak publicznoprawnych - do których zarazem stosuje się przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Skarga podnosi, że ostatnia rata zobowiązania skarżącej była wymagalna w dniu 15 grudnia 2006 roku. Od następnego dnia biegł pięcioletni termin przedawnienia jej zobowiązania i skutecznie oraz ostatecznie upłynął 31 grudnia 2011 roku.

Badanie stanu faktycznego, przeprowadzone przez Dyrektora Izby Skarbowej w W. przed wydaniem zaskarżonego postanowienia, wykazało m.in. że tytuł wykonawczy został wydany dopiero blisko rok po upływie tego terminu (... października 2012), że żadne zdarzenie nie przerwało biegu terminu przedawnienia i że do tego zobowiązania nie ma zastosowania regulacja z art. 218 kodeksu cywilnego.

Z powyższego wynika, że nie mogły zostać nie spełnione przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego przy poprawnym, łącznym zastosowaniu przepisów:

- art. 2 § 2 i art. 70 § 1 ordynacji podatkowej - określających typ należności i okres przedawnienia;

- art. 60 i 67 ustawy o finansach publicznych - zrównujących należności różnych budżetów publicznych i odsyłających do działu III ordynacji podatkowej, w tym także na skutek regulacji zawartej w art. 3 pkt 8 ordynacji, oraz

- art. 59 § 1 pkt 2 oraz art. 60 ordynacji podatkowej – wskazujących brak wymagalności jako przesłankę umorzenia.

W ocenie skarżącej pogląd o braku cywilnoprawnego charakteru jej zobowiązania pozostaje dyskusyjny.

Zobowiązanie publicznoprawne winno odznaczać się bowiem ogólną, powszechną stosowalnością, a nie dotyczyć relacji, w jakiej na skutek decyzji administracyjnej znajduje się Państwo wobec obywatela w indywidualnej sprawie. Z zasadami państwa prawa sprzeczna jest sytuacja, gdy państwo stosuje wobec swoich należności reguły inne niż te, które obowiązują w zwykłym, cywilnym obrocie. Stan taki nie sprzyja zrozumieniu dla działań przez państwo podejmowanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Sąd zważył, co następuje :

Ocena skargi wymaga w pierwszej kolejności przypomnienia chronologii zdarzeń prawnych mających znaczenie dla kwestionowanego nią postanowienia.

I tak :

1) ... października 1997 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w ... podejmuje decyzję nr ... będącą podstawą wystawienia tytułu wykonawczego z dnia ... października 2012 roku nr ... .

2) ... marca 2012 r. Prezydent m. ... orzeka o uchyleniu ww. decyzji , decyzją nr ... .

3) ... października 2012 r. zostaje wystawiony tytuł wykonawczy nr ... przez Prezydenta m. ... na podstawie którego Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. wszczął wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne;

4) ... kwietnia 2013r. Wojewoda ... wydaje decyzją nr ..., którą uchyla decyzję o której mowa w pkt 2;

5) ... czerwca 2013 r. Wojewoda ... wydaje postanowienie nr ..., którym wstrzymuje z urzędu wykonanie decyzji wymienionej w pkt. 4;

6) 20 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wydaje wyrok (w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 804/13, mocą którego oddala skargę na decyzję o której mowa w pkt 4;

7) 29 lipca 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie I OSK 18/04 oddala skargę kasacyjną od wyroku wskazanego w pkt 6.

Z powyższego wynika, że decyzja Prezydenta m. ... z dnia ... marca 2012 r. orzekająca o uchyleniu decyzji wydanej w dniu ... października 1997 r., która była podstawą wystawienia tytułu wykonawczego z dnia ... października 2012 r. stała się ostateczna.

Co jednak istotne decyzja z dnia ... października 1997 roku orzekała o zwrocie kwoty będącej w istocie nakładem poczynionym na zwracanej skarżącej działce po dacie jej wywłaszczenia. Niespornie została ona wydana na podstawie art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniami nieruchomości (Dz.U. nr 30 z 1985 r., poz. 127 ze zm.).

Przepis ten stanowi, że nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego na jego wniosek jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Podkreślić należy, że decyzja o zwrocie nieruchomości powinna zawierać rozliczenie między podmiotem na rzecz którego dokonano wywłaszczenia a podmiotem na rzecz którego następuje jej zwrot. Sąd zwraca uwagę, iż bliźniaczo podobne rozwiązania zostały przyjęte w chronologicznie późniejszej ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (DZ.U. z 2015 r., poz. 782 ze zm.), a konkretnie w jej art. 140-142.

Co istotne przepisy ww. ustawy nie zawierają regulacji odnoszących się do wykonania wyżej wskazanej decyzji. Niewątpliwie jednak w oparciu o taką decyzję wierzyciel nabywa wierzytelność i może żądać od dłużnika świadczenia w postaci konkretnej kwoty pieniężnej. Oznacza to, że mamy tu do czynienia z świadczeniem pieniężnym, a nie jakimkolwiek innym podlegającym odmiennym rygorom.

Jeśli więc dłużnik nie wykonuje powyższego zobowiązania należność określona w decyzji o zwrocie nieruchomości może zostać od niego wyegzekwowana w trybie administracyjnego postępowania egzekucyjnego przewidzianego dla egzekucji należności pieniężnych. Sąd stoi na stanowisku, że obowiązek odszkodowawczy dotyczy wywłaszczonej nieruchomości jak i zobowiązania zwrotu wypłaconego odszkodowania (mimo jego cywilnoprawnego charakteru) regulowany jest przepisami postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez organy w oparciu o przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Wyegzekwowanie wykonania takiego obowiązku następuje jednak niewątpliwie w trybie egzekucji świadczeń pieniężnych.

Zdaniem sądu (podobnie jak i organu) odszkodowanie należne za odebranie prawa własności nieruchomości nie podsiada charakteru cywilnoprawnego ale publicznoprawny. Jest bowiem zobowiązaniem Skarbu Państwa bądź gminu wobec właściciela nieruchomości związanym z pozbawieniem go własności tejże nieruchomości. Wprawdzie odszkodowanie to ma charakter majątkowy i jest związane z pozbawieniem prawa własności jako prawa stricte cywilnego to jednak odszkodowanie za pozbawienie tego prawa nie ma charakteru cywilnoprawnego, albowiem źródłem jego powstania nie jest czynność bądź zdarzenie o takim właśnie charakterze, lecz zdarzenie prawne będące następstwem wydania decyzji administracyjnej.

W związku z tym nie ma podstaw do uznawania odszkodowania za przejęcie nieruchomości (tak jak w sprawie niniejszej pod drogi) za mające cywilnoprawny charakter, a co za tym idzie i możliwości stosowania instytucji przedawnienia wskazanej w art. 117 kodeksu cywilnego.

Wprawdzie art. 117 kodeksu cywilnego określa przedawnienie roszczeń o charakterze majątkowym, jednak uprawnienia odszkodowawcze związane z publicznoprawnym sposobem pozbawienia własności nieruchomości mogłoby ulec przedawnieniu wyłącznie wówczas gdyby ustawodawca wyraźnie przewidział taką możliwość.

Odwoływanie się przez skarżącego w tej kwestii do ogólnych reguł (zasad) wynikających z przepisów prawa nie jest tu więc wystarczające.

Powyższy pogląd znajduje oparcie w orzecznictwie sądowym (por. np. wyrok NSA z dn. 17 czerwca 2009 r. sygn. akt I OSK 874/08, oraz z dnia 6 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 335/08).

Identycznie jest (co jawi się jako oczywistość) w przypadku roszczenia pieniężnego o wypłatę należności z tytułu zwrotu kwoty nakładów poczynionych na zwracanej nieruchomości po jej wywłaszczeniu. Również ono ma charakter publicznoprawny. Orzeka się o nim bowiem w postępowaniu administracyjnym w drodze decyzji.

Było tak zarówno pod rządami ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości jak i aktualnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Powyższe oznacza, że oceny tego roszczenia w aspekcie jego realizacji należy dokonać na podstawie przepisów materialnego prawa administracyjnego (także więc gdy chodzi o jego przedawnienie).

Jeśli tak to usprawiedliwiona jest teza, że uprawnienia majątkowe w prawie publicznym ulegają przedawnieniu lub wygaśnięciu jedynie wówczas gdy ustawa wyraźnie tak stanowi. To o czym mowa znajduje oparcie tak w przepisach poprzednio obowiązującej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniem nieruchomości jak i w przepisach aktualnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nie wynika z nich bowiem expressis verbis aby dochodzone odszkodowanie tak za wywłaszczenie nieruchomości jak i w przypadku jego zwrotu podlegało przedawnieniu. To samo odnosi się również do sytuacji kiedy należność z tytułu zwrotu nakładów dochodzona jest już po jej wywłaszczeniu.

Sąd zatem zgadza się z tezą organu, że przedawnienie ww. należności mogłoby mieć miejsce tylko wówczas gdyby konkretny przepis takie przedawnienie przewidywał bądź też zawierał odesłanie do stosowania przepisów kodeksu cywilnego w tym zakresie. Taka teza znajduje oparcie w dotychczasowym orzecznictwie sądowym (por. np. wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 lutego 2007 r., sygn. akt II SA/Kr 1656/03 oraz wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 kwietnia 2014 r. , sygn. akt I SA/Gd 219/14).

Z powyższych względów sąd uznaje za bezzasadne zarzuty skargi.

Co do zarzutów naruszenia przepisów prawa wskazanych w zażaleniu na postanowienie organ I instancji to skarżąca powieliła je w skardze. Niezależnie od tego podkreślić należy, że zostały one ocenione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, a sąd ocenę tą podziela.

Podstawą wyroku jest art. 151 p.p.s.a.