Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 3996/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 1, art. 64c par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sylwester Golec (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Maciej Kurasz, sędzia WSA Jarosław Trelka, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 września 2018 r. sprawy ze skargi T. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz T. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. (dalej: NUS, organ I instancji) wszczął postępowanie egzekucyjne wobec majątku T. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: Skarżąca, Strona, Spółka) na podstawie własnego tytułu wykonawczego nr [...] z 20 grudnia 2016 r. obejmującego zaległość z tytułu podatku od towarów i usług za 01/2011 r. w kwocie należności głównej 12.365,00 zł plus odsetki za zwłokę. Jako podstawę prawną obowiązku wskazano decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] listopada 2016 r nr [...] (poprzedzonej decyzją Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w W. z [...] sierpnia 2016 r.).

W celu realizacji należności dochodzonej m.in. przedmiotowym tytułem wykonawczym, NUS na podstawie art. 80 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2017 r., poz. 1201 z późn. zm., dalej: u.p.e.a.), zastosował skuteczne zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego na podstawie zawiadomienia nr [...] z 20 grudnia 2016 r., które skierował do [...] S.A. Zawiadomienie o zajęciu doręczono Bankowi 20 grudnia 2016 r., zaś Spółce wraz z odpisem tytułu wykonawczego 23 grudnia 2016 r.

22 grudnia 2016 r. Skarżąca zapłaciła egzekwowane zobowiązanie podatkowe.

Spółka, pismem z 30 grudnia 2016 r. wniosła zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z 20 grudnia 2016 r. Postanowieniem z [...] marca 2017 r. NUS uznał za niezasadne zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego. Następnie postanowieniem z [...] czerwca 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: DIAS, organ II instancji) utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. Przedmiotem rozpoznania były zarzuty dotyczące kwestii: wykonania obowiązku wynikającego z decyzji z [...] listopada 2016 r., braku doręczenia upomnienia zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

Na wniosek Strony z 8 czerwca 2017 r., NUS wydał zawiadomienie z 14 czerwca 2017 r. nr [...] dotyczące wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku Spółki na podstawie tytułu wykonawczego z 20 grudnia 2016 r.

Strona, 4 lipca 2017 r. złożyła wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych pobranych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] oraz o zwrot nieprawidłowo pobranych kosztów egzekucyjnych. Spółka wskazała na naruszenie w toku postępowania egzekucyjnego:

– art. 15 § 1 u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 31 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz.U. z 2017 r., poz. 131, dalej: rozporządzenie MF), przez podjęcie czynności egzekucyjnej przy braku uprzedniego doręczenia upomnienia,

– art. 59 § 1 pkt 1 w zw. z art. 45 § 1 i art. 7 § 3 u.p.e.a. przez dokonanie czynności egzekucyjnej, mimo dobrowolnego wykonania przez Spółkę egzekwowanego obowiązku i przedstawienia odpowiednich dowodów potwierdzających jego wykonanie,

– art. 6 § 1 w zw. z art. 7 § 1, 2 i 3 u.p.e.a. oraz art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257, dalej: k.p.a.) przez zastosowanie zbędnego, a tym samym uciążliwego dla Spółki środka egzekucyjnego, mimo dobrowolnego spełnienia przez nią egzekwowanego obowiązku.

Postanowieniem z [...] sierpnia 2017 r. NUS określił wysokość kosztów egzekucyjnych oraz odmówił zwrotu pobranych kosztów egzekucyjnych.

W uzasadnieniu NUS wskazał, że w związku ze skutecznym zajęciem rachunku bankowego z 20 grudnia 2016 r. na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. powstała opłata za czynność stanowiąca 5% kwoty egzekwowanej należności tj. 973,24 zł. Na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. powstała również opłata manipulacyjna wynosząca 1% kwoty egzekwowanych należności tj. 194,65 zł. Po zaokrągleniu kosztów egzekucyjnych do pełnych dziesiątek groszy koszty egzekucyjne wyniosły 1.167,90 zł.

Spółka wniosła zażalenie podnosząc naruszenie:

– art. 64c § 3 w zw. z art. 64c § 7 u.p.e.a., przez określenie wysokości niesłusznie pobranych kosztów egzekucyjnych oraz odmowę zwrotu tych kosztów;

– art. 59 § 1 pkt 1 w zw. z art. 45 § 1 i art. 7 § 3 u.p.e.a. oraz art. 6 § 1 w zw. z art. 7 § 1, 2 i 3 u.p.e.a. i art. 8 k.p.a., przez przyjęcie, że koszty egzekucyjne wynikające z dokonania zbyt uciążliwej dla Spółki czynności egzekucyjnej, mimo dobrowolnego wykonania przez Spółkę egzekwowanego obowiązku i przedstawienia odpowiednich dowodów potwierdzających jego wykonanie zostały pobrane prawidłowo; Spółka wskazała, że 22 grudnia 2016 r. dokonała szeregu przelewów na rachunek bankowy NUS w łącznej kwocie 1.901.846 zł, więc w jej ocenie zaległość podatkowa będąca przedmiotem postępowania egzekucyjnego została przez Spółkę zapłacona dobrowolnie przed rzeczywistym zajęciem rachunku bankowego Spółki;

– art. 33 § 1 pkt 7 w zw. z art. 6 § 1b u.p.e.a. oraz w zw. z art. 7 k.p.a., przez odmowę zwrotu niesłusznie pobranych kosztów egzekucyjnych, pomimo niepodjęcia przez organ egzekucyjny wobec Spółki działań informacyjnych zmierzających do dobrowolnego wykonania obowiązku przez Spółkę, przed zastosowaniem środków służących doprowadzeniu do przymusowego wykonania obowiązku;

– art. 33 § 1 pkt 7 w zw. z art. 15 § 1 u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 2 rozporządzenia MF przez odmowę zwrotu niesłusznie pobranych kosztów egzekucyjnych, mimo że postępowanie egzekucyjne prowadzone było przy braku uprzedniego doręczenia upomnienia;

– art. 124 § 2 w zw. z art. 11 k.p.a., przez niewyjaśnienie w przekonywujący sposób motywów wydanego postanowienia, przy jednoczesnym braku odpowiedniego odniesienia się do argumentów podniesionych przez Spółkę we wniosku, dotyczących braku odstąpienia od czynności egzekucyjnych mimo dobrowolnego wykonania przez nią egzekwowanego obowiązku, a także zastosowania zbędnego, a przy tym uciążliwego dla Spółki środka egzekucyjnego.

Spółka podniosła, że w wyroku z 28 czerwca 2016 r. o sygn. SK 31/14 Trybunał Konstytucyjny uznał przepis stanowiący podstawę naliczenia kosztów egzekucyjnych (art. 64 u.p.e.a.) za niekonstytucyjny.

Postanowieniem z [...] września 2017 r. DIAS utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

DIAS uznał, że wykonanie obowiązku przez Stronę po wszczęciu postępowania egzekucyjnego oznaczało, że został osiągnięty cel postępowania egzekucyjnego. Postępowanie było postępowaniem wszczętym i prowadzonym zgodnie z prawem, dlatego koszty egzekucyjne obciążają zobowiązaną Spółkę.

Organ odwoławczy uznał za niezasadne zarzuty zażalenia, w których wskazano, że organ egzekucyjny nie wyjaśnił motywów wydanego postanowienia, przy jednoczesnym braku odpowiedniego odniesienia się do argumentów podniesionych przez Spółkę we wniosku z 4 lipca 2017 r. DIAS wskazał, że zastrzeżenia zawarte we wniosku zostały już rozpoznane przez organ egzekucyjny w postanowieniu z 28 marca 2017 r. dotyczącym zarzutów egzekucyjnych. W postanowieniu wydawanym w trybie art. 64c § 7 u.p.e.a., organ egzekucyjny nie mógł ponownie rozpoznawać kwestii, w których wydano już ostateczne postanowienie.

Odnosząc się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 DIAS wskazał, że Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 64 § 8 u.p.e.a., w zakresie w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

W ocenie DIAS takie ujęcie niekonstytucyjności przepisu oznacza, że jest to wyrok stwierdzający niekonstytucyjność pominięcia ustawodawczego, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził konieczność podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych. Wyrok dotyczący pominięcia ma jedynie skutek zobowiązujący ustawodawcę do uchwalenia odpowiedniej nowelizacji, usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną. Wyroki te nie powodują utraty mocy obowiązującej regulacji. Skutkiem takiego rozstrzygnięcia jest obalenie domniemania konstytucyjności normy wyrażonej w art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 8 u.p.e.a. oraz nałożenie na ustawodawcę obowiązku jak najszybszego podjęcia działań zmierzających do eliminacji niekonstytucyjnej luki prawnej.

W ocenie organu odwoławczego, należy przyjąć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 nie wywołuje samoistnie żadnych skutków prawotwórczych, polegających na ustanowieniu nowej normy prawnej, pozwalającej na uczynienie zadość roszczeniom Strony.

Do czasu zakończenia prac legislacyjnych związanych z przygotowaniem nowelizacji u.p.e.a. będącej wykonaniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, organ egzekucyjny wydając postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych, może jedynie opierać się na obowiązujących przepisach regulujących kwestię tych kosztów. Wysokość kosztów egzekucyjnych wynika wprost z obowiązujących przepisów prawa i organ egzekucyjny nie ma na nią wpływu. Wysokość opłaty manipulacyjnej wynika z art. 64 § 6 u.p.e.a. Organ egzekucyjny pobiera opłatę za czynności egzekucyjne w wysokości i warunkach opisanych w art. 64 § 2 u.p.e.a. Z powołanych przepisów nie wynika, aby ustawodawca uzależniał wysokość naliczonych opłat od zapłaty przez podmiot zobowiązany egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. Strona wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania.

Strona podniosła w skardze zarzuty tożsame jak w zażaleniu na postanowienie organu I instancji z [...] sierpnia 2017 r. Skarżąca wskazała, że zgodnie z art. 7a k.p.a. wątpliwości co do treści normy prawnej powinny być rozpatrzone na korzyść Strony.

W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o oddalenie skargi oraz podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty były słuszne.

Złożona w sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej "P.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, co miało miejsce w niniejszej sprawie.

Na wstępie uzasadnienia należy przybliżyć kwestię występowania w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym różnorodnych środków ochrony prawnej, wśród których można wskazać zarzuty. Zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego jest podstawowym środkiem prawnym przysługującym wyłącznie zobowiązanemu w toku prowadzonego postępowania. Podstawą zarzutu mogą być tylko okoliczności enumeratywnie wymienione w punktach 1-10 art. 33 u.p.e.a., tworzące zamknięty katalog sytuacji, które mogą być podstawą do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym. Ich wniesienie wszczyna postępowanie, zmierzające do ich rozpoznania i wydania rozstrzygnięcia w formie postanowienia na które służy zażalenie.

Stosownie do art. 64c § 1 u.p.e.a. opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 u.p.e.a. oraz w art. 64a u.p.e.a. wraz z wskazanymi w art. 64b § 1 i 2 u.p.e.a. wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Na podstawie art. 64c § 6a organ egzekucyjny zawiadamia:

1) zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych na wniosek złożony w terminie 6 miesięcy od dnia:

a) wyegzekwowania wykonania obowiązku, a w przypadku wyegzekwowania obowiązku w egzekucji z nieruchomości - od dnia, w którym postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości stało się ostateczne,

b) w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne;

2) wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela.

Na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w § 6a. Na postanowienie to przysługuje zażalenie.

Z treści powołanych przepisów wynika, że w postanowieniu wydanym na podstawie tego przepisu organ wskazuje wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego lub wierzyciela. Postanowienie to z uwagi na to, że służy na nie zażalenia na podstawie art. 124 § 2 w zw. z art. 18 u.p.e.a. powinno zwierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Skoro jego przedmiotem jest wskazanie wysokości kosztów, które obciążają zobowiązanego lub wierzyciela to w uzasadnieniu tego postanowienia powinny być wskazane przepisy u.p.e.a. na podstawie, których obowiązek poniesienia kosztów obciąża te podmioty oraz przepisy, z których wynika wysokość tych kosztów. W uzasadnieniu postanowienia powinny też być wskazane okoliczności faktyczne występujące w postępowaniu egzekucyjnym, które zostały wskazane w hipotezach przepisów rozstrzygających o obowiązku poniesienia kosztów i ich wysokości.

Żądanie ustalenia kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64c § 6a i § 7 u.p.e.a. nie może być konkurencyjne w stosunku do wniesienia zarzutów na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a. Oba te środki oprócz odrębnego uregulowania w u.p.e.a. mają różny przedmiot i służą różnym celom. Przedmiotem postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych jest wykazanie jakie koszty obciążają zobowiązanego lub wierzyciela natomiast przedmiotem postanowienia w przedmiocie zarzutów jest prawidłowość wszczęcia i prowadzenia egzekucji. Przedmioty te jednocześnie wyznaczają cele tych środków w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wskazane odrębności powodują, że środki te nie mogą być konkurencyjne względem siebie, co oznacza że przedmiotem zarzutów nie mogą być koszty egzekucyjne a przedmiotem rozstrzygnięcia o kosztach egzekucyjnych nie może być ustalenie, czy w sprawie wystąpiły okoliczności wskazane w art. 33 § 1 pkt 1-10 u.p.e.a. Sąd przyznaje rację organowi, że zobowiązany nie może w fazie ustalania wysokości kosztów egzekucyjnych podnosić okoliczności wskazujących na wadliwe wszczęcie i prowadzenie egzekucji i istnienie wad postępowania, powodujących przejście na wierzyciela lub organ egzekucyjny odpowiedzialności za koszty egzekucyjne, które nie zostały stwierdzone w odrębnych rozstrzygnięciach wydanych w toku postępowania egzekucyjnego.

Należy podkreślić, że Skarżąca złożyła zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne w odpowiednim trybie. Zarzuty te obejmowały okoliczności podnoszone przez nią też we wniosku o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych (brak upomnienia, wykonanie obowiązku, zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego), świadczące o niezgodnym z prawem wszczęciem i prowadzeniem egzekucji. Zarzuty te zostały rozpoznane przez NUS postanowieniem z 28 marca 2017 r. i uznane za niezasadne. Postanowienia organu pierwszej instancji zostało utrzymane w mocy przez organ drugiej instancji. Organy obu instancji stwierdziły, że zastrzeżenia Spółki nie są zasadne oraz wskazały, że postępowanie egzekucyjne wobec Skarżącej zostało wszczęte i prowadzone prawidłowo.

Skarżąca we wniosku o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych oraz w toku postępowania nie powołała się na żadne rozstrzygnięcie które stwierdzałoby, że egzekucja została wszczęta i była prowadzona niezgodnie z prawem. Nie przedstawiono żadnego takiego rozstrzygnięcia, wydanego w następstwie wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, skargi na czynności egzekucyjne (art. 54 u.p.e.a.), względnie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego (59 § u.p.e.a.).

W tym stanie rzeczy organ rozstrzygając kwestię kosztów egzekucyjnych nie był uprawniony do samodzielnego badania, czy egzekucja była wszczęta i prowadzona niezgodnie z prawem, a w konsekwencji nie mógł uznać tej przesłanki za spełnioną.

W świetle tych konstatacji Sąd uznał za bezzasadne zarzuty skargi dotyczące obciążenia Skarżącej kosztami egzekucyjnymi w postępowaniu egzekucyjnym, w którym wystąpiły: brak upomnienia przed wszczęciem egzekucji zapłaty egzekwowanego zobowiązania, wykonanie obowiązku, zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

W rozpoznanej sprawie postępowanie egzekucyjne, jak i egzekucja administracyjna zostały wszczęte 20 grudnia 2016 r. kiedy to wystawiono tytuł wykonawczy i doręczono bankowi zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego. Natomiast, co niesporne, Spółka dokonała zapłaty podatku wynikającego z decyzji 22 grudnia 2016 r. Organ I instancji ustalił wysokość kosztów egzekucyjnych naliczonych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego na łączną kwotę 1.167,90 zł. Koszty egzekucyjne tytułem opłaty za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej zostały naliczone w wysokości wynikającej z art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., tj. przy przyjęciu odpowiednio stawek 5% kwoty egzekwowanej należności i 1% opłaty manipulacyjnej kwot egzekwowanej należności, objętej tym tytułem wykonawczym. W sprawie zastosowano art. 64 § 8 u.p.e.a., który stanowi, że zapłata egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych nie zwalnia od obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej oraz opłat za czynności egzekucyjne i wydatków egzekucyjnych.

Rozpoznając sprawę Sąd ocenił jako trafny zarzut naruszenia wskazanych w skardze przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dotyczących kosztów egzekucyjnych przez pryzmat wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 (Dz.U. z 2016 r. poz. 1244), którym stwierdzono niekonstytucyjność ww. przepisów, na podstawie których wydano zaskarżone postanowienie. W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że:

1. Art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

2. Art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

3. Art. 64 § 8 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

4. Art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji.

Z wyroku tego wynika, że stwierdzona przez Trybunał niekonstytucyjność przepisów prawa, będąca wynikiem zaniechania ustawodawcy zawarcia w nich pewnych regulacji, nie zwalnia organów, do czasu naprawy przez ustawodawcę tej wady, od obowiązku wydania rozstrzygnięcia respektującego wymogi wynikające z Konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu tego wyroku wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Wskazał jednakże, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za których podjęcie opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określnego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał Konstytucyjny wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Sąd w niniejszej sprawie podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażone w wyroku o sygn. akt III SA/Wa 3616/16 z 20 grudnia 2017 r., że z uzasadnienia powyższego wyroku należy wyprowadzić wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

W ponownym postępowaniu organ odwoławczy powinien dokonać ponownej oceny postanowienia organu I instancji z uwzględnieniem argumentów wyrażonych w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Organ zwróci uwagę, że skutkiem wymienionego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych), jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, w tym opłat. Jednakże podstawa do takiego postępowania nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W razie braku interwencji ustawodawcy do czasu ponownego orzekania w sprawie zadaniem organu będzie określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie na gruncie tej sprawy należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji, mając na uwadze współmierność poniesionych kosztów organu egzekucyjnego, nakład pracy w związku z wyegzekwowaniem należności do kosztów egzekucyjnych, jakimi faktycznie zostaje obciążona strona.

Stanowisko zajęte w niniejszej sprawie przez Sąd w zakresie skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 31/14 jest zbieżne ze stanowiskiem NSA wyrażonym w wyrokach: z 6 czerwca 2018 r., sygn. II FSK 2501/17; z 11 maja 2018 r., sygn. II FSK 3071/17; 26 kwietnia 2018 r. sygn. II FSK 2621/17 ( dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i b P.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i § 4 i art. 209 P.p.s.a. Na koszty postępowania w kwocie 357 zł złożyły się uiszczony wpis od skargi w wysokości 100 zł, ustalony na podstawie § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) oraz koszty zastępstwa procesowego w kwocie 240 zł, określone na podstawie § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. Nr 31, poz.153) i opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).