Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 279/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 maja 2024 r. sprawy ze skargi J.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 5 stycznia 2024 r. nr SKO.4106.1462.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 14 listopada 2023 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta C. (dalej: organ pierwszej instancji), na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.) oraz art. 2 pkt 2, art. 3, art. 17, art. 20 ust. 2 i 3, art. 24 ust. 2a i 4, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390) odmówiono J. M. (dalej: Strona, Skarżący) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką B. M. (dalej: osoba wymagająca opieki).

Postępowanie zostało wszczęte na wniosek strony z dnia 3 października 2023 r. Organ ustalił, że osoba wymagająca opieki jest mężatką, a małżonek B. M. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z ustaleniami wywiadu środowiskowego matka Strony jest osobą leżąca, przewlekle chorą, bez kontaktu słownego i wzrokowego, karmiona jest poprzez żywienie dojelitowe PEG, podłączona jest do pomp podtrzymujących funkcje życiowe. Syn świadczy pomoc i opiekę dla matki całodobowo. Matka Strony posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zatem organ stwierdził, że nie zostaje spełniony warunek zawarty w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 2a tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, ponieważ współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższe stanowiło przyczynę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Decyzja została doręczona w dniu 21 listopada 2023 r.

Strona w ustawowym terminie wniosła odwołanie od opisanej wyżej decyzji. Odwołujący się zwrócił uwagę, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 organ nie może opierać decyzji na fragmencie przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który został uznany za niekonstytucyjny. Wskazał, iż decyzja narusza prawa określone w Karcie Praw Podstawowych Unii Europejskiej, w szczególności art. 21 (zakaz dyskryminacji m.in. ze względu na niepełnosprawność i wiek), art. 34 (uprawnienie do świadczenia społecznego i ochrona w razie choroby, podeszłego wieku) i art. 35 (ochrona zdrowia). Poddał, iż wykonywane czynności opiekuńcze uniemożliwiają mu podjęcie pracy zawodowej. Podkreślił, że małżonek osoby wymagającej opieki ma 83 lata, nie jest w stanie wykonywać żadnych zaawansowanych czynności takich jak: obsługa urządzeń dotleniających, odsysanie ssakiem ciśnieniowym wydzieliny z układu oddechowego i płuc, które wykonywane są kilkanaście razy na dobę, podawanie dojelitowo leków i posiłków oraz ich precyzyjnego dozowania w płynie kilka razy na dobę, podobnie czynności pielęgnacyjnych. Odwołujący się natomiast został przeszkolony przez personel medyczny. Nadto koszty pobytu w szpitalu są wielokrotnie wyższe niż koszty opieki domowej, a chora chce przebywać w domu. Sprecyzował także, że był zatrudniony do grudnia 2021 r. po czym przebywał na zwolnieniu z powodu bólu kręgosłupa, który ujawniał się od czasu, gdy matka przestała całkowicie chodzić tj. od sierpnia 2021 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. art. 1, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 21, art. 17, art. 24 ust. 1, ust. 2, ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, decyzją z dnia 5 stycznia 2024 r. nr SKO.4106.1462.2023, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił aktualny stan sprawy, przywołał podstawę prawną rozstrzygnięcia, ustalił stan faktyczny w sposób zbieżny z ustaleniami poczynionymi przez organ pierwszej instancji, a następnie wskazał, iż dostrzega istniejącą konieczność pomocy matce Odwołującego się oraz intensywność opieki sprawowanej przez syna. Wyjaśnił, że decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową, a organ ograniczony jest ściśle ustalonymi kryteriami ustawowymi, nie może zatem kierować się zasadami współżycia społecznego czy słuszności. Małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się natomiast orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a to na nim, a nie na Stronie ciąży przede wszystkim obowiązek sprawowania opieki. Zwrócił uwagę, że obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny innych osób. Argumentując swoje stanowisko powołał orzeczenia sądów administracyjnych, a także odwołał się do uchwały 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22.

Odnosząc się do wskazanej przez organ pierwszej instancji przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na moment powstania niepełnosprawności Kolegium wskazało, że nie zgadza się z argumentacją organu w tym zakresie, ponieważ wobec wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na niespełnienie warunku określonego w art. 17 ust. 1b ustawy nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania Stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad matką.

Decyzja Kolegium została doręczona Stronie w dniu 9 stycznia 2024 r.

Z rozstrzygnięciem nie zgodził się Skarżący wnosząc w dniu 30 stycznia 2024 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

W skardze podniósł, że zaskarżona decyzja jest wadliwa i krzywdząca, ponieważ nie rozstrzyga całości istoty sprawy, organ bowiem ograniczył się do stwierdzenia obowiązku alimentacji ojca wobec matki, a pominął całą sferę zakresu czynności pielęgniarskich i innych związanych z obsługą matki przez całą dobę jaką wykonuje Skarżący każdego dnia. Wskazał, iż przedłożył do akt kserokopie dokumentacji medycznej zawierającej wykaz obowiązkowych czynności wykonywanych w ramach sprawowanej opieki, tj. dźwigania bezwładnego ciała, przewracania na boki, oklepywania, mycia, wymiany pieluch, wymiany bielizny pościelowej i podkładów, prania, zaopatrzenia, podawania leków zgodnie z harmonogramem, które podawane są w płynie dojelitowo, dbania o higienę wokół rurki tracheostomijnej i drenu, profilaktykę przeciwodleżynową, wykonywania elementów rehabilitacji, wymiany podkładek, poduszek, ciągłe przestrzeganie zasad higieny, odsysanie wydzieliny z drzewa oskrzelowego za pomocą elektro-mechanicznego ssaka, pomiary pulsoksymetrem, natomiast organ nie uwzględnił wszystkich tych czynności. Podkreślił, że praca ta jest tyle wyczerpująca, że nie pozwala na podjęcie pracy zawodowej. Zdaniem Skarżącego organy nie uwzględniły także, że praca, którą wykonuje Strona jest przydatna społecznie, a czasami wiąże się także z narażeniem własnego zdrowia i życia. Ponadto osoba wymagająca opieki została zakażona w szpitalu bakterią klebsiella pneumoniae, co wywołuje dodatkowy stres dla Skarżącego. W dalszej części uzasadnienia opisał zagadnienia związane z obowiązkiem alimentacyjnym i wskazał, że jego ojciec ze względu na podeszły wiek i stan zdrowia nie byłby w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawną małżonką. Zwrócił uwagę, że przytoczone przez organ odwoławczy orzeczenia wydane zostały w indywidualnych sprawach. Wskazał, że nieprawidłowe jest ustalenie organu, że Strona prowadzi gospodarstwo domowe odrębne od gospodarstwa domowego rodziców. Wyraził niezrozumienie dla sytuacji, że 83-letni ojciec nieposiadający orzeczenia o niepełnosprawności miałby sprawować intensywną całodobową opiekę nad małżonką, a w pełni sił syn mieszkający z rodzicami miałby fakt ten zignorować. Podał, że osoba wymagająca opieki ma niską odporność i nie może być obsługiwana przez osobę z zewnątrz. Skarżący zwrócił także uwagę, że organ odwoławczy nie ustosunkował się do przywołanej w odwołaniu Karty Praw Podstawowych oraz twierdzeń w tym zakresie. Końcowo wskazał, że wnioskowane świadczenie jest dla Strony istotne, ponieważ ponosi koszty zawodowe, zdrowotne, w tym psychiczne i fizyczne. Zdaniem Skarżącego, czynnik ludzki, opiekuńczy, rodzinny powinien przewyższać nad argumentacją Kolegium odnośnie kwestii alimentacyjnych, których nie można utożsamiać z opieką pielęgnacyjną.

Skarżący wniósł o zamianę zaskarżonej decyzji oraz przyznanie wnioskowanego świadczenia. Do skargi przedłożono kserokopię orzeczenia o niepełnosprawności oraz dokumentacji medycznej osoby wymagającej opieki, zaświadczenia lekarskiego B. M. oraz umowy zlecenia z dnia 1 czerwca 2021 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W dniu 15 kwietnia 2024 r. do akt wpłynęło pismo Skarżącego, do którego przedłożono kserokopie dokumentacji medycznej B. M.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na wstępie, odnosząc się do wniosku skargi, wyjaśnienia wymaga, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Nie ulega zatem wątpliwości, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Mając na uwadze tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zarzuty skargi okazały się niezasadne.

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 5 stycznia 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji – Prezydenta Miasta C. z dnia 14 listopada 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności przepis art. 17 tej ustawy. Stosownie do treści ust. 1 wskazanej regulacji (w brzmieniu obowiązującym na dzień wszczęcia niniejszego postepowania), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W rozpatrywanej sprawie organy administracji publicznej orzekające w sprawie odmówiły przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Organ pierwszej instancji wyjaśniając przyczynę odmowy wskazał na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1b) oraz na pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a). Rozpoznając sprawę organ odwoławczy zasadnie wyjaśnił, iż przyczyna odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać oparta na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1079/17, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny.

Organ odwoławczy uznał słuszność drugiej z podanych przyczyn odmowy. Skarżący akcentował natomiast, że organy nie uwzględniły wszystkich czynności opiekuńczych sprawowanych podczas opieki przy matce, która jest na tyle wyczerpująca, że nie pozwala na podjęcie pracy zawodowej, natomiast małżonek osoby wymagającej opieki z uwagi na wiek oraz stan zdrowia nie jest w stanie sprawować intensywnej całodobowej opieki nad żoną.

Przechodząc do wskazanej przez organy rozpoznające sprawę przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, Sąd zważył co następuje.

Postępowanie zostało wszczęte na wniosek Strony złożony w dniu 3 października 2023 r. Osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia 28 lutego 2023 r. nr [...]. W ramach sprawowanej opieki nad matką, Skarżący wykonuje czynności wskazane w treści wywiadu środowiskowego z dnia 24 października 2023 r., którego ustalenia korespondują z oświadczeniami Skarżącego złożonymi w toku postępowania (pismo z dnia 3 listopada 2023 r., oświadczenie Skarżącego złożone do wniosku). Osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z B. M., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie do treści przywołanego wyżej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W pierwszej kolejności obowiązek opieki spoczywa na małżonku. Na gruncie rozpoznawanej sprawy małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Na tle przywołanej regulacji prezentowano w orzecznictwie sądów administracyjnych dwa poglądy co do wykładni, wskazanej w tym przepisie, negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mianowicie, jeden z poglądów oparto o stosowanie wykładni rozszerzającej w odniesieniu do przyczyn, które uzasadniają sprawowanie opieki przez inną osobę zobowiązaną do alimentacji niepełnosprawnego, nawet jeśli małżonek osoby wymagającej opieki sam nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podnosiło się, iż nie jest wykluczone na gruncie obowiązujących przepisów, przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego również w sytuacji, gdy małżonek osoby wymagającej opieki sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny do uczynienia zadość temu obowiązkowi (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 1113/15, z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 744/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Po 293/21 i sygn. akt II SA/Po 466/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 22 września 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 709/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 27 października 2021 r. sygn. akt II SA/Ke 757/21). Jest to pogląd, na który w istocie powołuje się Skarżący zarówno w treści odwołania jak i złożonej skargi.

Odmienny pogląd opiera się natomiast na założeniu, że skoro decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, to przy jednoznacznym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a omawianej ustawy, jedynym warunkiem umożliwiającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą, która pozostaje w związku małżeńskim, jest posiadanie przez małżonka tej osoby, orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca nie pozwala zatem organowi przyznać świadczenia kierując się np. zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, nawet w razie ciężkiej sytuacji życiowej małżonków (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. z dnia 23 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 1015/21, z dnia 14 października 2021 r. sygn. akt I OSK 627/21, z dnia 24 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2422/20, z dnia 18 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2164/20, z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 599/20, z dnia 23 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2462/19, z dnia 16 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1232/21). Pozostawanie osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1285/21, podobnie: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1244/21, z dnia 23 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 2298/21, z dnia 17 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1212/21, z dnia 14 października 2021 r. sygn. akt I OSK 635/21, z dnia 23 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 1015/21, z dnia 26 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1351/21). Na gruncie regulacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustawodawca bowiem przewidział wprost negatywną przesłankę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2391/20: "niewłaściwa jest wykładnia prowadząca do rozszerzenia ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim o sytuację, w której współmałżonek takiej osoby nie musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalenia w zakresie zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą ma czynić samodzielnie organ, który wydaje decyzję w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego" (podobnie m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 2298/21, z dnia 23 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 1015/21). Ani organ, ani Sąd nie posiada wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby ocenić, czy stan zdrowia danej osoby, zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia jej sprawowanie opieki (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2021 r. sygn. akt I OSK 635/21). Taką ocenę może przedstawić tylko kompetentny organ właśnie w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1232/21).

Co jednak szczególnie istotne, w powyższej materii wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny podejmując uchwałę w dniu 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22, stosownie do której "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a)". W uzasadnieniu podjętej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Regulacja ta nie jest również sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej.

Na gruncie niniejszej sprawy z niekwestionowanego stanu faktycznego wynika, że Skarżący jest synem osoby wymagającej opieki, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie ustalono, że matka Skarżącego pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie została spełniona negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a omawianej ustawy, zatem skarga musiała ulec oddaleniu.

Zasadnie organ administracji publicznej przywołał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ww. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wobec niespornych ustaleń, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, którą odmówiono przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Odnotowania wymaga, iż organy orzekające w sprawie w żaden sposób nie zanegowały stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej, konieczności udzielania jej pomocy i opieki, faktycznie sprawowanej opieki przez Skarżącego, jego zaangażowania, przeszkolenia medycznego oraz wykonywanych czynności opiekuńczych, a także aktualnego stanu zdrowia małżonka osoby wymagającej opieki – a ojca Skarżącego. Powyższe okoliczności nie pozostawały w sprawie sporne, jednakże wobec związania Sądu stanowiskiem zaprezentowanym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego, pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie.

Z przyczyn szczegółowo wskazanych powyżej, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego, w tym art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zaakcentować należy, iż wykładnia zawarta w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego ma moc wiążącą w stosunku do sądów administracyjnych. Jak zauważa się w literaturze przedmiotu, powyższy stan powoduje, że strony oraz inni uczestnicy postępowania są pośrednio związani mocą prawną uchwał, która polega na tym, iż podmioty te nie są w stanie swoją interpretacją przełamać wykładni przyjętej w uchwale (zob. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, Lex el. 2021).

Przeprowadzona w sprawie kontrola sądowoadministracyjna prowadzi do wniosku, że postępowanie zostało przeprowadzone w sposób zgodny z regułami wynikającymi z przepisów postępowania. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na dokonanie oceny przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia oraz nie wymagał w ocenie Sądu uzupełnienia. Motywy podjętego rozstrzygnięcia zostały uzasadnione stosownie do wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd zauważa, że organ odwoławczy nie odniósł się do podniesionej w odwołaniu kwestii naruszenia przepisów Karty Praw Podstawowych, jednakże uchybienie to nie miało wpływu na rozstrzygnięcie, a tylko takie mogłoby stać się podstawą do skorzystania z uprawnień kasatoryjnych.

W odniesieniu natomiast do załączników skargi wyjaśnienia wymaga, iż Sąd nie prowadzi postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikuje legalność wydanych przez organy administracji aktów. Możliwości dowodowe Sądu są bardzo ograniczone, stosownie do treści art. 106 § 3 p.p.s.a.

Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasacyjnych.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści skargi oraz odpowiedzi na skargę wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.).

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.