Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1875/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 grudnia 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1868/22 w sprawie ze skargi M.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 18 maja 2022 r. nr KOA/1851/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz M.C. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 1 grudnia 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1868/22, po rozpoznaniu skargi M.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 18 maja 2022 r., nr KOA/1851/Sr/22, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w pkt 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy Młodzieszyn z dnia 5 kwietnia 2022 r. nr GOPS-ŚR.4.5211.68.2022., w pkt 2. zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz M.C. kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 25 października 2021 r. M.C. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką Z.R. (ur. [...] r.). Do wniosku dołączyła orzeczenie z dnia [...] 2021 r. nr [...] wydane do dnia 30 września 2023 r., w którym Powiatowy Zespół ds. Niepełnosprawności w Żyrardowie zaliczył Z.R. do znacznego stopnia niepełnosprawności oraz wskazał, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 12 kwietnia 2021 r. W ww. orzeczeniu podano, że niepełnosprawna wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Następnie organy orzekały w niniejszej sprawie dwukrotnie: Wójt Gminy Młodzieszyn decyzją z 23 listopada 2021 r. (odmawiając przyznania świadczenia) oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 16 lutego 2022 r. (uchylając ww. decyzję).

Kolejną decyzją z dnia 5 kwietnia 2022 r., nr GOPS-ŚR.4.5211.68.2022, Wójt Gminy Młodzieszyn ponownie odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką przyjmując, że przeszkodą do pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku jest zbyt późna data powstania niepełnosprawności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia 18 maja 2022 r., nr KOA/1851/Sr/22, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji błędnie wywodził, iż moment powstania niepełnosprawności zaważył na treści rozstrzygnięcia. Zdaniem organu, w stanie prawnym ukształtowanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt 38/13, moment ten jest bez znaczenia. Zdaniem SKO należało jednak utrzymać w mocy decyzję organu I instancji z uwagi na to, że nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 – dalej "u.ś.r.")- rezygnacji z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

SKO w Warszawie podkreśliło, że we wniosku znajduje się oświadczenie o tym, że skarżąca jest małżonką rolnika oraz, że nigdy nie prowadziła gospodarstwa rolnego, a pracę w gospodarstwie wykonywała do dnia 1 czerwca 2018 r. W oświadczeniu z dnia 11 marca 2022 r. szczegółowo wyjaśniła, że w latach 2018, 2019 i 2020 pracowała w gospodarstwie męża przy uprawie [...] i [...], sprzedawała je, otrzymywała w tym czasie środki z dopłat unijnych. W 2021 r. skarżąca pracowała u rolnika przy zbiorze [...] sezonowo. Ponadto w 2020 r. skarżąca wykonywała pracę biurową na umowę zlecenie, zaś w 2021 r. wykonywała drobne prace biurowe bez umowy polegające na [....] oraz pracy [...]. Praca odbywała się w siedzibie firmy, 3 razy w tygodniu po 4 godziny. Jak wynika dalej z oświadczenia, z pracy skarżąca zrezygnowała w połowie roku 2021 ze względu na pogarszający się stan zdrowia matki.

Kolegium podkreśliło, że badając związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nie bierze pod uwagę pracy sezonowej, gdyż z natury rzeczy jest to zajęcie tymczasowe. Podkreślono, że w istotnym zakresie skarżąca wykonywała pracę w gospodarstwie po raz ostatni w 2020 r. W ocenie organu zaprzestanie tej pracy nie miało związku z opieką nad matką, co wynika także z oświadczenia z dnia 11 marca 2022 r. Jeśli zaś chodzi o pracę biurową, to podkreślono, iż relacja między pracą a opieką musi być tego rodzaju, że opieka całkowicie wyłącza możliwość pracy.

W ocenie organu, zajęcia takie, jak: gotowanie, prasowanie, przygotowywanie ubrań, opłacanie rachunków, czytanie pism urzędowych, zapewnianie opału wykonuje się w każdej rodzinie. Podkreślono, że czynności, które polegają na prowadzeniu gospodarstwa domowego nie są czynnościami opiekuńczymi. Zdaniem organu obowiązki opiekuńcze w niniejszej sprawie dałoby się pogodzić z pracą biurową w wymiarze kilku godzin przez trzy dni w tygodniu.

SKO w Warszawie stwierdziło zatem, że skarżąca nie sprawuje takiej opieki, która uprawniałaby do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

Na powyższą decyzję M.C. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 1 grudnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę oraz orzekł o kosztach postępowania.

Sąd wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie bezsporna jest okoliczność, że skarżąca sprawuje rzeczywistą opiekę nad niepełnosprawną matką, która posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Bezspornym jest również, że z uwagi na stan zdrowia matka skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Sąd podzielił stanowisko SKO, że moment powstania niepełnosprawności nie mógł zaważyć na treści rozstrzygnięcia w tej sprawie. Z treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 wynika bowiem, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do Z.R., której daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, należało dokonać oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem tego kryterium.

Sąd wskazał, że w oświadczeniu z 11 marca 2022 r. skarżąca szczegółowo wyjaśniła, iż w latach 2018, 2019 i 2020 pracowała w gospodarstwie męża przy uprawie [...] i [...], sprzedawała je, otrzymywała w tym czasie środki z dopłat unijnych. Natomiast w 2021 r. pracowała przy zbiorze [...] sezonowo. Ponadto w 2020 r. wykonywała pracę biurową na umowę zlecenie, zaś w 2021 r. wykonywała drobne prace biurowe bez umowy, polegające na [...] i [...] oraz [...]. Praca odbywała się w siedzibie firmy, 3 razy w tygodniu po 4 godziny. Jak wynika dalej z oświadczenia, z pracy skarżąca zrezygnowała w połowie roku 2021 ze względu na pogarszający się stan zdrowia matki.

W ocenie Sądu, powyższe okoliczności zostały wadliwie ocenione przez organ odwoławczy w realiach niniejszej sprawy, (którą organy rozpatrywały dwukrotnie). W ocenie Sądu niepodejmowanie zatrudnienia w celu sprawowania opieki na osobą niepełnosprawną, jest okolicznością wystarczającą do spełnienia przesłanki przyznania świadczenia, wymaganej przez normę art. 17 ust. 1 u.ś.r. Skarżąca złożyła bowiem wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w okresie, w którym jej matka legitymowała się orzeczeniem o zaliczeniu do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zdaniem Sądu skarżąca sprawuje obecnie nad matką opiekę, której zakres wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia. Sąd podał przy tym, że organy ustaliły w sposób niebudzący wątpliwości, że mąż osoby wymagającej opieki nie żyje, a pozostałe dwoje dzieci nie mogą sprawować nad nią opieki ze względu na wykonywaną pracę oraz odległe miejsce zamieszkania.

Wobec tego, Sądu I instancji uznał, że została spełniona przesłanka przyznania świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r., jaką jest niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą bliską.

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyło SKO w Warszawie, reprezentowane przez radcę prawnego, wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi. Zrzeczono się rozprawy. W piśmie z dnia 5 kwietnia 2023 r. stanowiącym uzupełnienie skargi kasacyjnej, wniesiono o zasądzenie od M.C. na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów wpisu.

Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 – dalej "p.p.s.a."), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię:

1) polegającą na przyjęciu, że przesłanka niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest tożsama z przesłanką rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, podczas gdy wykazanie każdej ze wskazanych przesłanek wiąże się z udowodnieniem innych okoliczności faktycznych, zaś wykazanie jednej z nich przesądza o braku drugiej;

2) polegającą na stwierdzeniu istnienia bezpośredniego związku przyczynowego między sprawowaniem opieki i niepodejmowaniem zatrudnienia, podczas gdy związek taki nie mógł istnieć, ponieważ skarżąca bezpośrednio przed podjęciem opieki była zatrudniona;

3) polegającą na przyjęciu, że zakres sprawowanej opieki wykluczał podjęcie zatrudnienia, podczas gdy wykazane czynności opiekuńcze nie stanowiły przeszkody do wykonywania pracy w niepełnym wymiarze czasu, którą skarżąca wykonywała bezpośrednio przed podjęciem opieki;

4) polegającą na przyjęciu, że czynności wykonywane przez skarżącą stanowiły opiekę uprawniającą do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy były to czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz czynności wykonywane sporadycznie, które w całości mieściły się w treści obowiązku alimentacyjnego obciążającego skarżącą wobec niepełnosprawnej matki na mocy art. 129 § 1 w związku z art. 135 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zaś związek przyczynowy między realizacją obowiązku alimentacyjnego i rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (lub ich niepodejmowaniem) nie stanowi przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że przyjęcie przez Sąd I instancji, iż przyczyną sprawowania opieki jest niepodejmowanie zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) jest arbitralne i sprzeczne ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Wskazano, że skarżąca w przeszłości pracowała w gospodarstwie rolnym, sezonowo przy zbiorach [...], jako ostatnią zaś w niepełnym wymiarze czasu wykonywała pracę biurową. Zaznaczono, że skarżąca wprost wskazała, iż pracą, z której zrezygnowała ze względu na stan zdrowia matki była praca biurowa. Wskazano, że rezygnacja nastąpiła w połowie 2021 r., a więc w czasie, gdy znaczny stopień niepełnosprawności u matki skarżącej już istniał, gdyż stwierdzono go od dnia 12 kwietnia 2021 r.

W przekonaniu Kolegium powyższe okoliczności, zwłaszcza oświadczenia skarżącej, stanowią podstawy do badania wyłącznie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Wymienne stosowanie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) oraz niepodejmowania zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) prowadzi – w ocenie SKO – do zatarcia jakiegokolwiek znaczenia normatywnego przesłanki związanej z wykonywaniem działalności zarobkowej, co narusza granice prawidłowej wykładni, tak literalnej, jak też celowościowej czy aksjologicznej. Natomiast praca, z której skarżąca zrezygnowała, nie uniemożliwiała – zdaniem organu – sprawowania opieki w zakresie, jaki wynikał z materiału dowodowego. W ocenie Kolegium, obowiązki zawodowe skarżącej nie stały na przeszkodzie wykonywaniu przez nią czynności opiekuńczych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, M.C., reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie od SKO w Warszawie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy.

W uzasadnieniu nie zgodzono się ze stanowiskiem, że brak jest związku między rezygnacją przez M.C. z zatrudnienia, a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką.

Wskazano, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego o nie wystąpi.

Podniesiono, że wyroku z dnia 23 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 786/21, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych wyraźnie wskazuje się, że przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy, bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy. Z tego też powodu organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

W niniejszej sprawie istota sporu sprowadza się do oceny, czy występuje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a opieką nad niepełnosprawną matką.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych niniejszej sprawy wynika, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności Żyrardowie z dnia [...] 2021 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności – ważne do 30 września 2023 r. Wynika z niego, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność matki skarżącej (ur. [...] r.), natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 12 kwietnia 2021 r. Wskazano, że matka skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Z niespornych ustaleń faktycznych wynika także, iż matka skarżącej na dzień wydania zaskarżonej decyzji miała ponad [...] lata, a obecnie ma ponad [...] lata. Z oświadczenia skarżącej z dnia 12 października 2021 r. dotyczącego formy i zakresu opieki nad matką wynika, że skarżąca zawsze rano budzi matkę, codziennie dba o jej higienę, przygotowuje ubrania, a następnie ubiera ją, podaje leki, prowadzi do toalety, przygotowuje i podaje posiłki. Ponadto sprząta, prasuje, zawozi do lekarza, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, wychodzi z matką na spacery, czyta matce książki, pali w piecu, czasem wykonuje masaże, przewraca ją w łóżku z boku na bok (jeśli jest taka potrzeba), zdarza się, że czuwa podczas snu.

Pomimo tego jednak organ odwoławczy uznał, że brak jest związku pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a opieką nad matką, wskazując, że badając związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki, nie bierze pod uwagę pracy sezonowej, gdyż z natury rzeczy jest to zajęcie tymczasowe, zaś w istotnym zakresie skarżąca wykonywała pracę w gospodarstwie w roku 2020.

Wskazać natomiast w tym miejscu trzeba, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca przewidział dwie przesłanki przyznania świadczenia, tj. niepodejmowanie lub rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie zatrudnienia.

Podkreślić w tym miejscu należy, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują lub nie podejmują zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem zatem uregulowania art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W istocie, treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Celem ustawodawcy było bowiem zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą. Wobec tego, samo posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.

Wskazać trzeba, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki" jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia te wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowy nie istnieje. Takich ustaleń nie można utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Poza sporem bowiem jest, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia.

W tych okolicznościach, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zgodzić się z oceną organu odwoławczego, o braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad [...] letnią matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Związek ten niewątpliwie zachodzi, bowiem niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej podyktowane jest koniecznością sprawowania opieki nad matką. Z okoliczności sprawy wynika bowiem, że matka skarżącej ze względu na zaawansowany wiek i niepełnosprawność wymaga całodobowej, stałej opieki i obecności skarżącej, która będzie w pobliżu gotowa do udzielenia pomocy.

Wobec powyższego uznać należy, że Sąd I instancji zasadnie uznał za błędne stanowisko organu odwoławczego, że skarżąca może podjąć pracę, gdyż opieka sprawowana nad matką nie koliduje z podjęciem przez nią zatrudnienia.

Należy podkreślić, że art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wymaga, by skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej lecz wystarczy, by jej nie podjęła z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną – o czym była już mowa powyżej. Tak też jest w niniejszej sprawie. Zachodzi zatem oczywisty związek przyczynowy między brakiem podejmowania pracy przez skarżącą, a opieką nad niepełnosprawną, [...] – letnią matką. Należy ponadto wskazać na ugruntowane w orzecznictwie stanowisko, że pod pojęciem opieki stałej należy również rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. W konsekwencji można to uznać za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem opieka skarżącej sprawowana nad niepełnosprawną matką nosi cechy opieki stałej i długotrwałej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w realiach rozpoznawanej sprawy uznać zatem należy, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie daje jej sposobności do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Skarżąca bowiem codziennie wykonuje osobiście wszelkie czynności opiekuńcze nad matką w takim zakresie, który pozostaje adekwatny do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Stan zdrowia matki skarżącej, osoby niepełnosprawnej, wymaga bez wątpienia stałej przy niej obecności i podejmowania różnego rodzaju czynności opiekuńczych w różnych porach, w ciągu całego dnia przez cały rok. Opieka ta sprawowana jest także w święta i dni wolne od pracy. Przy tym opieka ta daje poczucie bezpieczeństwa matce skarżącej. Zauważyć też trzeba, że skarżąca przez cały czas pozostaje w gotowości do udzielenia matce wymaganej pomocy. Nawet, jeśli skarżąca nie wykonuje w danym momencie bezpośrednio czynności opiekuńczych, bowiem nie wymaga tego stan i potrzeba matki, to pozostaje w tym czasie w jej dyspozycji, co także, bez wątpienia, stanowi element sprawowanej opieki. Mając na względzie zakres i charakter sprawowanej opieki nad matką, w pełni zrozumiały jest brak możliwości pogodzenia tej opieki z podjęciem przez skarżącą zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Zatem, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy uznać, iż w niniejszej sprawie bezsprzecznie występuje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną, [...] - letnią matką. Brak podejmowania przez skarżącą zatrudniania wywołany jest bez wątpienia koniecznością sprawowania opieki nad matką, a zakres i charakter tej opieki uniemożliwia podjęcie przez skarżącą aktywności zawodowej. Zatem całkowicie nieuprawnione jest stanowisko organu skarżącego kasacyjnie o niewystępowaniu związku przyczynowo – skutkowego miedzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką.

Wobec tego uznać należy, że Sąd I instancji nie dopuścił się naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., co oznacza że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, a skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2, art. 205 § 2 p.p.s.a. – mając na uwadze stanowisko wyrażone w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 19 listopada 2012 r. sygn. II FPS 4/12, że wskazane przepisy stanowią podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów za wniesienie, sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika, odpowiedzi na skargę kasacyjną.