Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 188/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2015-12-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca),, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Starszy asystent sędziego Anna Ostrowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 2015 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Sygn. akt II SA/Lu [...]

U Z A S A D N I E N I E

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty L. z dnia [...] września 2014 r. nr [...], odmawiającą zwrotu na rzecz M. K. gruntu stanowiącego część wywłaszczonej nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], oznaczonej dawniej numerami [...] i [...], zaś w dokumentacji geodezyjno-prawnej zarejestrowanej w Miejskim Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej Urzędu Miasta L. pod nr [...] oznaczonej jako projektowane działki nr [...] o powierzchni 0,0790 ha i nr [...] o powierzchni 0,0784 ha, w areale działki ewidencyjnej nr [...] (obręb 30, arkusz 3).

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy przedstawił następująco stan fatyczny i prawny sprawy:

Prezydent Miasta L. decyzją z dnia [...] sierpnia 1978 r. znak: [...] wywłaszczył na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w L. przy ul. [...], oznaczoną jako działki nr ewid. [...] i [...] o łącznej pow. 1,9600 ha, stanowiącą własność J. i H. małż. K.. Wywłaszczenia tego dokonano w trybie przepisów ustawy z dnia [...] marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), zgodnie z lokalizacją budowy osiedla mieszkaniowego "[...]".

We wniosku z dnia [...] września 2011 r. M. K. – spadkobierca J. i H. małż. [...] (postanowienie Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] stycznia 1991 r., sygn. akt [...] zwrócił się do Prezydenta Miasta L. o zwrot części ww. nieruchomości, położonej obecnie przy ul. [...] w L., oznaczonej w dniu wywłaszczenia jako działka nr ewid. [...] o pow. 1,8618 ha, obecnie wchodzącej w skład działek nr ewid. [...] i [...]. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że działki te nie zostały do dotychczas zagospodarowane zgodnie z decyzją o ich wywłaszczeniu.

Wobec ustalenia, że wnioskowany do zwrotu grunt stanowi własność Gminy L., Wojewoda postanowieniem z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...], na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a., wyłączył Prezydenta Miasta L. od prowadzenia przedmiotowej sprawy i wyznaczył do jej rozpatrzenia Starostę L..

W dniu [...] listopada 2012 r. organ I instancji przeprowadził oględziny, w wyniku których ustalono, że wnioskowany do zwrotu teren jest wolny od zabudowy, niezagospodarowany i porośnięty trawą. W jego obrębie występują nasadzenia w postaci 6 drzew.

Ponadto, w ramach prowadzonego postępowania dowodowego organ I instancji w piśmie z dnia [...] marca 2012 r. zwrócił się do Wydziału Architektury i Budownictwa Urzędu Miasta L. o nadesłanie poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii planu realizacyjnego osiedla "R.", obowiązującego w dacie wywłaszczenia, tj. w dniu [...] sierpnia 1978 r., obejmującego wnioskowany do zwrotu teren. W odpowiedzi na powyższe pismo Wydział Architektury i Budownictwa Urzędu Miasta L. w piśmie z dnia [...] marca 2012 r. poinformował, że ww. plan nie znajduje się w jego zasobach. Organ I instancji dysponował jednak załączoną do akt przed przekazaniem mu niniejszej sprawy kopią decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] kwietnia 1978 r. znak: [...], zatwierdzającej plan realizacyjny osiedla mieszkaniowego "R." przy ul. [...] w L. wraz z planszą graficzną osiedli "R." i "S.". Ponadto Wydział Planowania Urzędu Miasta L. przekazał Staroście przy pismie z dnia [...] kwietnia 2012 r. kopię fragmentu archiwalnego miejscowego planu szczegółowego L. – Czuby, zatwierdzonego Zarządzeniem Prezydenta Miasta L. N. 21 z dnia [...] sierpnia 1976 r., obowiązującego dla przedmiotowego terenu w dacie wywłaszczenia. Zgodnie z tekstem ww. planu oraz jego załącznikiem graficznym wnioskowany do zwrotu teren położony był w obszarze jednostki mieszkaniowej dzielnicy - C. osiedle "R." i objęty był następującymi ustaleniami planistycznymi: R 15 MW - tereny budownictwa mieszkaniowego wielorodzinnego i zieleń izolacyjna. Ponadto Wydział Planowania Urzędu Miasta L. poinformował, że w tekście ww. planu, w rozdziale I pkt 8 ustaleń ogólnych dotyczących całego obszaru w granicach opracowania, znajduje się zapis: "wszystkie linie rozgraniczające tereny o różnym sposobie użytkowania są liniami postulowanymi i w opracowaniach realizacyjnych mogą ulegać zmianie w wyniku uszczegółowień programu i warunków technicznych bez naruszenia podstawowych zasad planu".

W dniu [...] lutego 2014 r. organ I instancji przeprowadził ponowne oględziny przedmiotowej nieruchomości, w których wzięły udział strony postępowania oraz uprawniony geodeta J. Ć., który okazał granice wywłaszczonej nieruchomości w części objętej prowadzonym postępowaniem. Podczas oględzin stwierdzono, że od strony wschodniej granica działki biegnie wzdłuż alejki asfaltowej, przecinając ją od strony północnej. W części południowej przez działkę przechodzi kolejna alejka asfaltowa o przebiegu wschód - zachód. Poza powyższym, przedmiotowy teren zajęty jest pod trawnik z pojedynczymi drzewami (6 sztuk) i krzewami (2 sztuki). Obszar działki rozciąga się od ulicy [...] aż do podnóża skarpy przy bloku mieszkalnym przy ul. [...].

W oparciu o powyższe ustalenia Starosta L. stwierdził, że wnioskowany do zwrotu teren został zagospodarowany zgodnie z celem wywłaszczenia tj. pod zieleń osiedlową oraz ciągi piesze. W konsekwencji organ I instancji wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] września 2014 r. odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości.

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik M. K. – J. P. podniósł m.in., że przedmiotowy teren został zagospodarowany pod chodnik z pasem zieleni na długo po złożeniu wniosku o jego zwrot.

Prowadząc postępowanie odwoławcze Wojewoda w piśmie z dnia [...] grudnia 2014 r. zwrócił się do Spółdzielni Mieszkaniowej "C." w L. o nadesłanie planu realizacyjnego osiedla "R.", obowiązującego w dniu [...] sierpnia 1978 r. (data wywłaszczenia), obejmującego wnioskowany do zwrotu teren.

W odpowiedzi Spółdzielnia przy piśmie z dnia [...] stycznia 2015 r. przesłała kserokopię dokumentacji, będącej w jej posiadaniu, obejmującej przedmiotowy teren, tj. fragmentu planu szczegółowego zagospodarowania przestrzennego inwestycji os. R. zadanie 1, planszy bezkolizyjności os. "R." i decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] kwietnia 1978 r. znak: [...] zatwierdzającej plan realizacyjny osiedla mieszkaniowego "R.".

Organ odwoławczy stwierdził, że z powyższych dokumentów wynika, iż wnioskowany do zwrotu teren, oznaczony jako projektowane działki nr [...] i nr [...], został zagospodarowany zgodnie z ustaleniami z okresu wywłaszczenia. Grunt ten porośnięty jest trawnikiem oddzielającym pobliski budynek mieszkalny wielorodzinny od pasa drogowego ul. [...], ponadto znajdują się na nim ciągi piesze, co jest zgodne z obowiązującym w dacie wywłaszczenia miejscowym szczegółowym planem zagospodarowania przestrzennego dzielnicy "[...]", jak również planem szczegółowym zagospodarowania przestrzennego inwestycji os. "R." zadanie 1. W ocenie Wojewody oznacza to, że cel wywłaszczenia, jakim była budowa osiedla mieszkaniowego "R.", został zrealizowany. Tereny zielone i alejki stanowią bowiem infrastrukturę tego osiedla, zaplanowaną w dacie wywłaszczenia.

W konsekwencji organ odwoławczy podzielił stanowisko Starosty L., iż projektowane działki nr [...] i [...], jako wykorzystane na cel wywłaszczenia, nie mogą podlegać zwrotowi na rzecz spadkobiercy poprzednich właścicieli.

M. K. w ustawowym terminie zaskarżył powyższą decyzję ostateczną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. W skardze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty L., zarzucając im naruszenie przepisów art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 ustawy z dnia [...] sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że wnioskowany do zwrotu teren w chwili wywłaszczenia objęty był miejscowym planem szczegółowym zagospodarowania przestrzennego L. - [...], zatwierdzonym Zarządzeniem Nr [...] Prezydenta Miasta L. z dnia [...] sierpnia 1976 roku i przeznaczony był pod teren budownictwa mieszkaniowego wielorodzinnego (symbol R 15 MW) oraz pod zieleń izolacyjną. Niestety Wydział Architektury i Budownictwa Urzędu Miasta L. nie potrafił odnaleźć planu realizacyjnego osiedla "R.", zatwierdzonego decyzją z [...] kwietnia 1978 r., znak: [...] Nie można zatem – jak stwierdził skarżący – przesądzić, jakie były zapisy tego planu, "gdyż mógł on przewidywać realizację innych obiektów na tej działce, dlatego nie można tego faktu interpretować na niekorzyść wnioskodawcy".

Skarżący podkreślił, że po przeprowadzeniu oględzin wnioskowanej do zwrotu nieruchomości, ustalono że jest ona niezabudowana, a jedynie porośnięta trawą oraz drzewami. Zdaniem wnioskodawcy drzewa te rosły już jednak w chwili wywłaszczenia.

W związku z powyższym skarżący stwierdził, że przedmiotowa działka z całą pewnością nie jest zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia. Nie ma na niej bowiem ani "budownictwa mieszkaniowego wielorodzinnego", ani też nie można mówić, że jest na niej zrealizowany teren zielony. O zrealizowaniu terenu zielonego – zdaniem skarżącego – można byłoby mówić wówczas, gdyby teren ten był w jakiś sposób zagospodarowany - a więc był np. ogrodzony, ustawione byłyby na nim ławeczki, nasadzone nowe drzewa czy krzewy. W przypadku projektowanych działek nr [...] i [...] taka sytuacja nie ma miejsca. Teren ten wygląda niemal tak jak w chwili wywłaszczenia – jest zarośnięty trawą i tymi samymi drzewami. Nie było natomiast realizowanej tam żadnej inwestycji, ani mieszkaniowej, ani pod teren zielony. Fakt, iż rośnie tam trawa i drzewa, które rosły przed wywłaszczeniem, nie jest – jak podkreślił skarżący – wystarczającym przejawem zagospodarowania działki, a co za tym idzie nie jest dowodem na realizację celu wywłaszczenia.

Podsumowując skarżący podniósł, że z uwagi na wszystkie dowody w niniejszej sprawie jedynym zgodnym z prawem rozstrzygnięciem jest zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są zgodne z prawem.

Przedmiotem kontrolowanych rozstrzygnięć była kwestia zwrotu nieruchomości stanowiącej grunt wchodzący aktualnie w skład działek ewidencyjnych nr [...] i nr [...], zlokalizowanej przy ul. [...] w L., która to nieruchomość na potrzeby niniejszego postępowania w dokumentacji geodezyjno-prawnej zarejestrowanej w Miejskim Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej Urzędu Miasta L. pod nr [...] oznaczona została jako projektowane działki: nr [...] o powierzchni 0,0790 ha oraz nr [...] o powierzchni 0,0784 ha. Przedmiotowa nieruchomość stanowiła część dawnej działki nr ewid. [...], która wraz z działką nr ewid. [...], stanowiąc łącznie grunt o powierzchni 1,9600 ha, została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa od J. i H. małż. [...] na podstawie decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] sierpnia 1978 r., znak: [...], wydanej w trybie przepisów ustawy z dnia [...] marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64). O zwrot ww. nieruchomości wystąpił skarżący M. K., który – jak wynika z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w L. II Wydziału Cywilnego z dnia [...] stycznia 1991 r., sygn. akt II Ns [...] (k. 5 – tom I akt adm.) – w całości nabył spadek po J. i H. małż. [...].

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia [...] sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 1774 ze zm. dalej jako "u.g.n."), poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W myśl art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (pkt 2).

W świetle powołanych regulacji, dla oceny zbędności wywłaszczonej nieruchomości, przekładającej się na możliwość jej zwrotu, zasadnicze znaczenia ma precyzyjne ustalenie celu, na jaki dokonano jej wywłaszczenia oraz skonfrontowanie tegoż celu z aktualnym stanem zagospodarowania działki. Jako, że będąca przedmiotem niniejszej sprawy nieruchomość została wywłaszczona przed wejściem w życie przepisów u.g.n., tj. przed 1 stycznia 1998 r., podkreślić dodatkowo należy, że dla uznania, czy stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia, wystarczające było ustalenie, czy cel wywłaszczenia został w jej obrębie zrealizowany, zaś bez znaczenia dla oceny jej zbędności pozostawała kwestia zachowania terminów realizacji tego celu, określonych w art. 137 ust. 1 u.g.n. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się bowiem, że wprawdzie, ogólnie rzecz ujmując, wywłaszczona nieruchomość podlega zwrotowi, jeśli stała się zbędna na cel wywłaszczenia, przy czym przywołany przepis precyzuje terminy, od bezskutecznego upływu których zależy taka konkluzja, jednak ocena zbędności nieruchomości poprzez pryzmat tych terminów nie powinna odnosić się do wywłaszczenia dokonanego przed wprowadzeniem ich do obrotu prawnego (por. wyroki NSA: z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 1663/12; z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 2391/12 oraz z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 2876/12 – dostępne w CBOSA, a także cytowany tamże wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11).

Z niewadliwych ustaleń organów obu instancji wynika, że celem wywłaszczenia działek o dawnych numerach [...] i [...], w skład których wchodził żądany do zwrotu grunt, była budowa osiedla mieszkaniowego "R.". Ten ogólny cel wywłaszczenia został wskazany już choćby w powołanej wyżej decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] sierpnia 1978 r. Przeznaczenie ww. nieruchomości zostało natomiast sprecyzowane m.in. w miejscowym szczegółowym planie zagospodarowania przestrzennego dzielnicy "[...]" w L., zatwierdzonym zarządzeniem Prezydenta Miasta L. N. 21 z dnia [...] sierpnia 1976 r. Z załączonej do akt sprawy kopii fragmentu tegoż planu oraz jego załącznika graficznego (k. 15-27 – tom I akt adm.) – jak słusznie stwierdziły organy – wynika, że wnioskowany do zwrotu grunt, położony był w obrębie planowanego osiedla mieszkaniowego "R.", na terenie oznaczonym symbolem "R15 MW" i przeznaczonym pod budownictwo mieszkaniowe jednorodzinne i zieleń izolacyjną. Ww. plan szczegółowy, pozyskany z zasobów Wydziału Planowania Urzędu Miasta L., był zatem wystarczający dla precyzyjnego ustalenia celu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, a tym samym – wbrew zarzutom skarżącego – bez wpływu na wynik sprawy pozostaje brak możliwości pozyskania i dodatkowego zweryfikowania w tym kontekście planu realizacyjnego osiedla "R.". Wypada jednakowoż w tym miejscu podkreślić, że już sama plansza graficzna osiedli "R." i S." została - wraz z decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia [...] kwietnia 2009 r. zatwierdzającą plan realizacyjny - załączona do akt sprawy i potwierdza przeznaczenie spornej nieruchomości ustalone w oparciu o plan szczegółowy.

Zastrzeżeń Sądu nie budzą również ustalenia organów administracji odnośnie aktualnego stanu zagospodarowania żądanej do zwrotu nieruchomości. Na podstawie dwukrotnie przeprowadzonych oględzin (w dniu [...] listopada 2012 r. oraz w dniu [...] lutego 2014 r., przy czym w trakcie drugich oględzin obecny był uprawniony geodeta, który określił granice wnioskowanej do zwrotu nieruchomości) stwierdzono bowiem jednoznacznie, że przedmiotowy teren zajęty jest pod trawnik. W jego obrębie występują ponadto nasadzenia w postaci 6 drzew i 2 krzewów. Granica tej nieruchomości do strony wschodniej przebiega wzdłuż alejki asfaltowej i przecina ją od strony północnej. Alejka asfaltowa o kierunku wschód-zachód przebiega również w południowej części przedmiotowego gruntu.

W ocenie Sądu powyższe ustalenia dawały organom administracji orzekającym w niniejszej sprawie wystarczające podstawy by stwierdzić, że w obrębie żądanych do zwrotu, projektowanych działek nr [...] i [...], cel wywłaszczenia został zrealizowany. Przypomnieć należy, że przedmiotowy grunt znajduje się pomiędzy ulicą [...], a podnóżem skarpy przy bloku mieszkalnym przy ul. [...]. Sposób jego zagospodarowani (trawnik, drzewa i krzewy) sprawia zatem, iż spełnia on rolę zieleni izolacyjnej, oddzielając budynki mieszkalne od drogi.

Odnosząc się do zarzutów skargi podnieść wypada, że przy weryfikacji przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego, należy mieć na względzie, iż osiedle mieszkaniowe to nie tylko budynki mieszkalne, ale również towarzysząca jego budowie infrastruktura, w tym także tereny zielone (por. wyroki NSA: z dnia 3 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1537/09, LEX nr 745074 oraz z dnia 7 września 2007 r., sygn. akt I OSK 1324/06, LEX nr 383797). Nawet zatem, jeśli sporny teren jest obecnie zaniedbany (porośnięty trawą, chwastami, czego jednak w niniejszej sprawie nie potwierdzają ustalenia organów administracji), nie wyklucza to tego, że w jakimś okresie po dokonaniu jego wywłaszczenia, co miało przecież miejsce blisko 40 lat temu, był on wykorzystywany właśnie jako tereny zieleni izolacyjnej i w istocie, pomimo zaniedbania tej działki w chwili obecnej - nadal stanowi ona tego rodzaju element infrastruktury osiedlowej. Stanowisku temu nie zaprzecza twierdzenie, że w obrębie przedmiotowego gruntu nie wykonywano żadnych prac budowlanych, albowiem oczywistym jest, iż takich działań realizacja osiedlowych terenów zieleni co do zasady nie wymaga.

Chybiona jest także argumentacja skargi opierająca się na twierdzeniu, iż większość drzew znajdujących się na spornej nieruchomości rosła tam już przed wywłaszczeniem. Wobec bowiem pełnienia przez ten teren funkcji zieleni izolacyjnej, zrozumiał jest pozostawienie na nim drzew, jeżeli ich stan nie uzasadniał ich usunięcia.

W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że rozstrzygnięcia organów obu instancji orzekające o odmowie zwrotu na rzecz skarżącego projektowanych działek nr [...] i [...], były zasadne w świetle przepisów art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n., a nadto zostały wydane z zachowaniem zasad postepowania określonych w przepisach art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., zaś uzasadnienia decyzji odpowiadają kryteriom z art. 107 § 3 k.p.a.

Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na postawie art. 151 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.