Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 157/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-12-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4, art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ostrowie Wielkopolskim od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 października 2018 r. sygn. akt III SA/Po 333/18 w sprawie ze skargi Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ostrowie Wielkopolskim na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 28 marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenie wysokości opłaty komorniczej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ostrowie Wielkopolskim 560 (pięćset sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: Sąd I instancji) wyrokiem z 3 października 2018 r., sygn. akt III SA/Po 333/18 oddalił skargę Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ostrowie Wielkopolskim (dalej: strona, skarżący) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z 28 marca 2018 r. w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty komorniczej pobranej w toku egzekucji.

Jak wynika z akt sprawy Prezydent Miasta Poznania przejął do łącznego prowadzenia egzekucję wierzytelności z rachunku bankowego PK na podstawie dwóch tytułów wykonawczych, wystawionych na kwotę 500 i 50 zł. W dniu 13 lipca 2017 r. dłużnik zajętej wierzytelności przekazał całość środków w wysokości 616,10 zł na pokrycie zaległości objętej zawiadomieniem o zajęciu.

W dniu 10 sierpnia 2017 r. Prezydent Miasta Poznania przekazał na rachunek bankowy Naczelnika US w Ostrowie Wielkopolskim kwotę o łącznej wysokości 557,55 zł pomniejszoną o opłatę komorniczą w kwocie 25,83 zł oraz 3,52 zł. W związku z tym – wobec złożenia stosownego wniosku przez Naczelnika US w Ostrowie Wielkopolskim – Prezydent Miasta Poznania ustalił – w drodze postanowienia z 12 października 2017 r. – wysokość opłaty komorniczej w kwotach wyżej wskazanych. Za podstawę rozstrzygnięcia uznano treść art. 66 § 6 i art. 1a pkt 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2017.1201 ze zm., dalej: u.p.e.a.) oraz art. 124 k.p.a.

Powyższy akt administracyjny został utrzymany w mocy postanowieniem SKO w Poznaniu z 28 marca 2018 r.

W ocenie tego organu na skutek przejęcia egzekucji do dalszego prowadzenia przez inny organ egzekucyjny następuje utrata przez organy egzekucyjne prawa do kontynuowania egzekucji, ale również utrata statusu organów egzekucyjnych. W przedmiotowej sprawie Prezydent Miasta Poznania przejął postępowanie egzekucyjne, co spowodowało utratę przez Naczelnika US w Ostrowcu Wielkopolskim statusu organu egzekucyjnego. Nie jest on wobec tego uprawniony do otrzymania opłaty komorniczej.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ostrowie Wielkopolskim wniósł o uchylenie przedmiotowego postanowienia.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że wbrew stanowisku organu II instancji należy mu się opłata komornicza, gdyż organ ten dokonał określonych czynności w postępowaniu egzekucyjnym, przejętym następnie przez inny organ.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.

Oddalając skargę Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 66 § 3 u.p.e.a. wierzyciel, na rzecz którego organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnej jest zobowiązany do uiszczenia opłaty komorniczej. Jedyną przesłanką powstania po stronie wierzyciela obowiązku uiszczenia opłaty komorniczej jest zatem dokonanie na jego rzecz przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych.

Z art. 66 § 4 u.p.e.a. wynika kiedy nie pobiera się opłaty komorniczej, tj. od:

1) od kwot wpłaconych po wystąpieniu wierzyciela z żądaniem zawieszenia albo umorzenia postępowania egzekucyjnego;

2) należności ściągniętych przez organ egzekucyjny będący jednocześnie ich wierzycielem;

3) należności dochodzonych na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez naczelnika urzędu skarbowego, ministra właściwego do spraw finansów publicznych, ministra właściwego do spraw instytucji finansowych albo ministra właściwego do spraw budżetu;

4) należności dochodzonych na podstawie jednolitego tytułu wykonawczego, zagranicznego tytułu wykonawczego albo tytułu wykonawczego obejmującego należności pieniężne, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 lit. g.

Sąd wskazał, że w myśl art. 7 u.p.e.a. "organ egzekucyjny" to organ uprawniony do stosowania, w całości lub w części, określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków.

Sąd orzekający w kontrolowanej sprawie podzielił stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione w wyroku 13 stycznia 2016 r., sygn. akt II FSK 2939/13 (publ.orzeczenia.nsa.gov.pl), że skutkiem przejęcia egzekucji przez organ egzekucyjny do łącznego prowadzenia w trybie przewidzianym w art. 63 § 1 u.p.e.a. jest uzyskanie przez ten organ uprawnienia do stosowania określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanego także tych obowiązków, które uprzednio egzekwował organ egzekucyjny, od którego prowadzenie egzekucji przejęto. W następstwie przejęcia prowadzenia egzekucji organ egzekucyjny, od którego egzekucję przejęto, pozbawiony zostaje możliwości jej dalszego prowadzenia, a więc dalszego stosowania środków służących doprowadzeniu do wykonania obowiązków objętych tytułem wykonawczym. Organ, który nie jest już uprawniony do stosowania wymienionych środków, przestaje być organem egzekucyjnym, gdyż jego status nie odpowiada definicji organu egzekucyjnego, zawartej w art. 1a pkt 7 u.p.e.a.

Prowadzi to zatem do wniosku, że skutkiem przejęcia egzekucji do łącznego ich prowadzenia przez Prezydenta Miasta Poznania, Naczelnik US w Ostrowie Wielkopolskim, w odniesieniu do obowiązków objętych przejęciem i następnie łącznym prowadzeniem egzekucji przez inny organ egzekucyjny, utracił przymiot organu egzekucyjnego. Zatem przejęcie przez Prezydenta Miasta Poznania na podstawie art. 63 § 1 u.p.e.a. egzekucji administracyjnej do łącznego prowadzenia obliguje Naczelnika US, jako wierzyciela do uiszczenia opłaty komorniczej na podstawie art. 66 § 3 u.p.e.a.

Skargę kasacyjną – stosownie do treści art. 173 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wywiódł Naczelnik US w Ostrowie, a zaskarżając wyrok w całości, zarzucił:

I. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego poprzez:

1) błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 63 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym od 8 września 2016 r., nadanym ustawą z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy – kodeks cywilny, ustawy – kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2015.1311), polegającą na przyjęciu, że w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego, organ egzekucyjny, który stał się organem właściwym do dalszego łącznego prowadzenia egzekucji uzyskuje kompetencje do prowadzenia egzekucji w całości z majątku zobowiązanego, tj. z wykorzystaniem wszystkich prawnie dopuszczalnych środków egzekucyjnych, w następstwie czego inny organ egzekucyjny (którym w przedmiotowej sprawie jest Naczelnik US w Ostrowie Wielkopolskim) zostaje pozbawiony możliwości jej dalszego prowadzenia, a więc do dalszego stosowania środków egzekucyjnych służących doprowadzeniu do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym i tym samym pobierania należnej od wyegzekwowanych w wyniku dokonanych czynności egzekucyjnej kwoty opłaty komorniczej;

2) błędną wykładnię art. 1a pkt 7 u.p.e.a., polegającą na mylnym uznaniu, że w świetle treści tego przepisu organ egzekucyjny, który w związku ze zbiegiem egzekucji administracyjnej przekazał egzekucję z określonego składnika majątkowego zobowiązanego do dalszego łącznego prowadzenia innemu administracyjnemu organowi egzekucyjnemu, utracił całkowicie swój status organu egzekucyjnego;

3) błędną wykładnię art. 66 § 3 u.p.e.a., polegającą na bezpodstawnym stwierdzeniu, że przejęcie przez Prezydenta Miasta Poznania na podstawie art. 63 § 1 u.p.e.a. egzekucji administracyjnej do łącznego prowadzenia w wyniku zbiegu egzekucji do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego, obliguje Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ostrowie Wielkopolskim, jako wierzyciela, do uiszczenia opłaty komorniczej od przypadających na jego rzecz kosztów egzekucyjnych.

II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 133, art. 134 § 1, art. 141 p.p.s.a. oraz art. 6, art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez zaakceptowanie przez Sąd I instancji dokonanych przez organy administracji publicznej ustaleń stanu faktycznego i prawnego, a w konsekwencji uznanie, że w przedmiotowym stanie faktycznym nie jest konieczne dokonanie dalszej analizy stanu prawnego wynikającego z normy prawnej art. 66 u.p.e.a., polegającego na określeniu właściwego organu egzekucyjnego, uprawnionego do pobrania opłaty komorniczej od wyegzekwowanej w wyniku zbiegu egzekucji administracyjnej należności pieniężnej.

W efekcie zażądano uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, a także zasądzenia na rzecz skarżącego organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W motywach wskazano argumenty przemawiające za uwzględnieniem skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną SKO w Poznaniu wniosło o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła. Sąd zatem jest związany granicami skargi kasacyjnej.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy naruszenia przepisów postępowania, ale tylko takiego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze fakt, że w niniejszej sprawie zostały sformułowane zarzuty na obydwu podstawach, przeto w pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii naruszenia norm prawa procesowego gdyż stosowanie norm materialnych może mieć miejsce wówczas, kiedy prawidłowo został ustalony stan faktyczny w następstwie niewadliwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego.

Nie ulega wątpliwości, że Sąd I instancji nie odniósł się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu skargi do WSA w Poznaniu. Sąd – w części "historycznej" uzasadnienia – relacjonując jej treść, przytoczył jedynie zawarty tam wniosek "o uchylenie przedmiotowego postanowienia". Nie wskazał jakie zarzuty – względem postanowienia SKO w Poznaniu – zostały tam zawarte – i w związku z tym, w motywach uzasadnienia, w ogóle się do nich nie odniesiono.

Wskazać – w kontekście powyższych uwag – należy, że stosownie do treści art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeśli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Oznacza to, że sąd administracyjny ma nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia (wypowiedzenia się w przedmiocie zgodności z prawem skarżonego aktu administracyjnego), ale i umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia, w tym wskazania przyczyn zajęcia danego stanowiska, jak i powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez stronę są lub nie są zasadne. Argumentacja uzasadnienia musi umożliwiać stronie zrozumienie racji, jakimi kierował się Sąd I instancji badając legalność zaskarżonego działania/zaniechania organu, a w przypadku, gdy strona z wyrokiem się nie zgadza, uzasadnienie wyroku musi umożliwić jej merytoryczną polemikę z argumentacją sądu, a sądowi odwoławczemu kontrolę instancyjną (por. np. wyroki NSA z 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 1931/11; z 27 lutego 2008 r., sygn. akt II FSK 1771/06; z 20 stycznia 2009 r., sygn. akt I GSK 1185/07; z 17 lipca 2009 r., sygn. akt II FSK 592/08; z 10 października 2007 r., sygn. akt II GSK 204/07; z 7 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 601/10). Motywy wyroku muszą być przy tym jasne i przekonujące, stanowić konsekwentną i logiczną całość (por. wyrok NSA z 9 marca 2006 r., sygn. akt II OSK 632/05, czy wyrok NSA z 4 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 2304/13). Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. zasadniczo w sytuacji, gdy nie zawiera ono stanowiska odnośnie stanu faktycznego przyjętego, jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia, lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu, albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia, jak również, gdy jest ono sporządzone w sposób uniemożliwiający instancyjną kontrolę zaskarżonego wyroku (wyrok NSA z 19 września 2018 r., sygn. akt II OSK 63/18, LEX nr 2578626), do czego ewidentnie doszło w niniejszej sprawie. Uniemożliwia to całkowicie weryfikację stanowiska Sądu I instancji w kontekście argumentacji podniesionej w skardze oraz w skardze kasacyjnej. Okazał się więc zasadny zarzut nr II petitum skargi kasacyjnej tak w zakresie samego zarzutu, jak też wskazanych przepisów.

Nie ulega wątpliwości, że powyższe uchybienie wymaga sanacji przez Sąd I instancji, a wiec konieczne będzie odniesienie się do treści uzasadnienia skargi. W tej sytuacji analizę zarzutów mających oparcie w treści art. 174 pkt 1 p.p.s.a. należy uznać za przedwczesną.

Mając na uwadze treść art. 185 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z treścią art. 203 pkt 1 p.p.s.a.