Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 376/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 104 ust. 4
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Sędziowie Asesor WSA Aneta Brzezińska (sprawozdawca), Sędzia WSA Andrzej Nikiforów, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kiermacka, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 19 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 4 czerwca 2024 r. nr SKO.4514.42.2024 w przedmiocie ustalenia wysokości należności podlegającej zwrotowi tytułem zwrotu wydatków wniesionych zastępczo przez gminę za pobyt w domu pomocy społecznej i ustalenie terminu zwrotu wydatków oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

W okresie od 28 czerwca 2013 r. do 7 lutego 2024 r. A. M. (dalej: skarżąca) była mieszkanką Domu Pomocy Społecznej we W. dla osób przewlekle somatycznie chorych przy "ul. [...]".

Decyzją z 28 czerwca 2013 r. (MOPS/373/13/ODP/214000/001322/13) Prezydent Wrocławia (dalej: organ I instancji) ustalił skarżącej opłatę za pobyt ww. Domu Pomocy Społecznej od dnia przyjęcia tj. 28 czerwca 2013 r. w wysokości 70% jej dochodu. Następnie organ ten, decyzją z 1 września 2023 r. (MOPS/DPIN/373/13/ODP/214000/002393/2023), zmienił ww. decyzję i ustalił opłatę od 1 kwietnia 2023 r. (w wysokości 6.203 zł). Po rozpoznaniu odwołania od tej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: SKO) decyzją z 4 grudnia 2023 r. (SKO.4514.48.2023) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Od niniejszej decyzji skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który wyrokiem z 8 sierpnia 2024 r. o sygn. akt IV SA/Wr 123/24 oddalił skargę w całości. Orzeczenie to ma walor prawomocności. Ponadto, postanowieniem z 7marca 2024 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Z uwagi na okoliczność, że skarżąca nie uiszczała ww. należności, uczyniła to Gmina Wrocław, która zastępczo wniosła opłatę za okres od 1 kwietnia 2023 r. do 7 lutego 2024 r. w wysokości 36.674,36 zł.

Decyzją z 16 kwietnia 2024 r. (MOPS/DPIN/373/13/ODP/1/2024) organ I instancji ustalił wysokość należności podlegającej zwrotowi tytułem zwrotu wydatków wniesionych zastępczo przez Wrocław (w kwocie 36.674,36) za pobyt skarżącej w Domu Pomocy Społecznej we W. dla osób przewlekle somatycznie chorych przy "ul. [...]", w okresie od 1 kwietnia 2023 r. do 7 lutego 2024 r. oraz termin jej zwrotu. Skarżąca - reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika - odwołała się od pierwszoinstancyjnej decyzji. W odwołaniu podniosła szereg zarzutów dotyczących zasadności ustalenia jej opłaty w wysokości wynikającej z decyzji z 16 kwietnia 2023 r. W ocenie skarżącej doszło do nieuprawnionego ustalenia opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej we W. na kwotę 6.203 zł miesięcznie.

Po rozpoznaniu ww. odwołania SKO, decyzją z 4 czerwca 2024 r. (SKO.4514.42.2024), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z 16 kwietnia 2023 r. W uzasadnieniu decyzji SKO – po przywołaniu treści art. 61 ust. 3 i art. 104 ust. 3 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.), dalej: u.p.s. – podniosło, że w pierwszej kolejności konieczne jest wydanie decyzji administracyjnej ustalającej obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, a dopiero później możliwe jest wydanie decyzji o obowiązku zwrotu opłat poniesionych przez gminę. Co też miało miejsce w sprawie i na co zasadnie powołał się organ I instancji, wskazując własną decyzję z 1 września 2023 r., która została utrzymana w mocy przez SKO i stała się ostateczna. SKO podkreśliło nadto, że w przypadku nieuiszczenia przez osobę zobowiązaną na mocy decyzji organu opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, opłatę tę wnosi zastępczo gmina. Organ może zaś dochodzić zwrotu należności odpowiadającej nieuiszczonej opłacie zastępczo wniesionej przez gminę. Zwrocie podlega opłata (ta jej część), której zobowiązany nie uiścił za dany okres. To z kolei oznacza, że dla ustalenia należności podlegającej zwrotowi z tytułu zastępczo wniesionej opłaty organ musi uwzględnić wysokość ustalonej opłaty w poszczególnych okresach oraz to, czy i w jakiej wysokości opłaty te zostały przez zobowiązanego uiszczone. Dlatego też, fakt nieuiszczenia przez osobę zobowiązaną na mocy decyzji organu, może uruchomić postępowanie w trybie określonym w art. 61 ust. 3 u.p.s. w zw. z art. 104 ust. 3 u.p.s.

Dalej SKO wskazało, że z art. 104 ust. 4 u.p.s. - który w sprawie znajduje odpowiednie zastosowanie - wynika z kolei, że obowiązek zwrotu ustalonej należności nie ma charakteru bezwzględnego. Organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, co wymaga jednak, jak wyraźnie wskazuje przepis, wniosku pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej. Należy zatem zauważyć, że w toku postępowania organ informował stronę, o możliwości złożenia takiego wniosku, jednak skarżąca z możliwości tej nie skorzystała. SKO miało na uwadze, że zgodnie ze stanowiskiem judykatury postępowanie w przedmiocie zwrotu należności oraz odstąpienia od żądania ich zwrotu jest jednym postępowaniem. Wynika z tego, że wszczynając z urzędu postępowanie o zwrot poniesionych zastępczo wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej, organ administracji właściwy do wydania decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s. w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s., obowiązany jest w myśl art. 104 ust. 4 u.p.s. ocenić, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu należności, jednak w sytuacji, w której skarżąca nie ubiega się o opisaną w tym przepisie ulgę, pomimo wskazań organu dotyczących takiej możliwości, zasadne pozostawało ustalenie obowiązku zwrotu w kwocie stanowiącej różnicę pomiędzy ustalonymi należnościami, a kwotami uiszczonymi przez skarżącą. SKO podkreśliło, że również w odwołaniu nie sformułowano wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu należności, ze względu na przypadek szczególnie uzasadniony, w szczególności na to że żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomoc. Zresztą skarżąca - mimo że działa przez profesjonalnego pełnomocnika - nadal kwestionuje zasadność ustaleń dokonanych w innym postępowaniu, które zostało zakończone decyzją ostateczną, a nie odnosi się w ogóle do przesłanek wydania zaskarżonej decyzji, ani nie formułuje wniosków, które w takim postępowaniu jej przysługują. O zasadności poniesienia przez skarżąca opłaty w określonej wysokości rozstrzygnięto w odrębnym postępowaniu, zaś zasadność tego rozstrzygnięcia - w związku ze skargą złożoną przez skarżącą - będzie poddana kontroli sądowej. SKO podkreśliło, że odrębną od tego postępowania sprawą jest zaś ta, która dotyczy zwrotu wydatków wniesionych zastępczo przez gminę. Tym samym powielenie w odwołaniu od decyzji ustalającej obowiązek zwrotu wydatków wniesionych zastępczo przez gminę argumentów podnoszonych w sprawie dotyczącej ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej nie mogło wpłynąć na sposób rozstrzygnięcia sprawy przez SKO, gdyż z rozpatrywaną sprawą argumenty te nie miały nic wspólnego.

Końcowo SKO zaznaczyło, że akta sprawy dokumentują wysokość należności skarżącej za okres od 1 kwietnia 2023 r. do 7 lutego 2024 r. oraz wysokość dokonanych wpłat. Kwota ustalona w zaskarżonej decyzji jako podlegająca zwrotowi stanowi różnicę między sumą należnych kwot za ten okres, a sumą dokonanych wpłat i jako taka jest prawidłowa.

Od niniejszej decyzji skarżąca – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zarzucając jej naruszenie:

1) art. 7 k.p.a. w zw. z 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a, poprzez niezastosowanie zasady prawdy obiektywnej, bowiem organ nie zebrał w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego w sprawie, ponadto poprzez nierozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego, błędną ocenę materiału dowodowego oraz błędne ustalenie, iż skarżąca otrzymała dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. ponadto, iż dochód ten należy uwzględnić w dochodzie skarżącej, nałożenie na skarżącą obowiązku zwrotu opłaty zastępczo uiszczonej w kwocie 36 674,36 zł, w przypadku gdy nie jest ona w stanie ponieść takiego kosztu, nigdy nie otrzymała dochodu, który uzasadniłby naliczenie opłaty za pobyt w DPS w takiej wysokości, jest osobą niepełnosprawną, jej jedynym dochodem jest renta wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym, natomiast żądanie od obywatela zapłaty opłaty za pobyt w DPS w takiej wysokości jawi się, jako rażąco niesprawiedliwe oraz krzywdzące dla skarżącej, ponadto z powodu wstrzymania przez WSA we Wrocławiu wykonalności decyzji ustalającej wysokość opłaty za pobyt skarżącej w DPS, wobec czego bezzasadne jest uiszczenie przez gminę kwoty 36 674,36 zł tytułem zwrotu wydatków wniesionych zastępczo przez gminę Wrocław za pobyt skarżącej w DPS,

2) art. 8 § 1 k.p.a. poprzez nałożenie na skarżącą obowiązku zwrotu opłaty zastępczo uiszczonej w kwocie 36 674,36 zł, w przypadku gdy nie jest ona w stanie ponieść takiego kosztu, ponadto poprzez umieszczenie w decyzji błędnych pouczeń, iż od zaskarżonej decyzji skarga do WSA nie przysługuje, a przysługuje natomiast sprzeciw, czym organ wprowadził skarżącą w błąd,

3) art. 9 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 73 § 1 k.p.a. oraz art. 81 k.p.a. poprzez niepoinformowanie pełnomocnika skarżącej o zakończeniu postępowania i prawie do wglądu w akta sprawy, co skutkuje nieudowodnieniem faktów, na które powołuje się organ w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w szczególności, co do okoliczności zadecydowania przez gminę ponoszenia opłat zastępczo, otrzymania dochodu przez skarżącą oraz jego wysokości,

4) art. 107 § 1 pkt 6 oraz § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie w decyzji uzasadnienia faktycznego oraz prawnego zaskarżonej decyzji,

5) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 105 k.p.a. poprzez ich błędne zastosowanie i utrzymanie zaskarżonej decyzji organu I instancji w mocy, w przypadku gdy organ winien był uchylić decyzję organu I instancji w całości oraz umorzyć postępowanie pierwszej instancji w całości,

6) art. 61 § 1, § 2 pkt 1 oraz § 3 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przez organ postanowienia WSA we Wrocławiu wydanego w sprawie, zgodnie z którym Sąd wstrzymał wykonalność decyzji, wobec czego bezzasadne jest uiszczenie przez gminę kwoty 36.674,36 zł, tytułem zwrotu wydatków wniesionych zastępczo przez gminę Wrocław za pobyt skarżącej w DPS we W. przy "ul. [...]" w okresie od 1 kwietnia 2023 r. do 7 lutego 2024 r. w związku ze wstrzymaniem na czas trwania postępowania sądowego wykonalności obowiązku uiszczenia opłaty za pobyt skarżącej w DPS,

7) art. 112 k p a. w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 64a p.p.s.a. w zw. z art. 45 oraz art. 78 Konstytucji RP poprzez zamieszczenie błędnych pouczeń w treści decyzji SKO, które stanowią o braku uprawnienia skarżącej do złożenia skargi do WSA, w przypadku gdy organ SKO wydał decyzję utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzje, wobec czego nie ziściła się przesłanka do złożenia sprzeciwu w przedmiotowej sprawie, a w konsekwencji skarżąca została narażona na pozbawienie jej prawa do zaskarżenia decyzji oraz prawa do rozpatrzenia jej sprawy przez Sąd;

8) art. 8 ust. 3, 11 oraz 12 u.p.s. poprzez ich błędne zastosowanie, polegające na niewskazaniu przez organ kwoty osiąganego dochodu przez skarżąca, wobec czego braku wskazania podstawy do oszacowania wysokości kosztów pobytu w DPS, a w konsekwencji naliczenie opłaty w pełnej wysokości i bezzasadne nałożenie obowiązku zwrotu kwoty 36 674,36 zł zastępczo uiszczonej przez gminę za pobyt za pobyt w Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych we W. przy "ul.[...]" w okresie od 1 kwietnia 2023 r. do 7 lutego 2024 r.,

9) art. 17 ust. 1 pkt 16 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie i nieponiesienie przez gminę odpłatności z tytułu pobytu skarżącej w DPS, w przypadku gdy ponoszenie odpłatności z tytułu pobytu skarżącej w DPS należy do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym,

10) art. 61 ust. 1-3 u.p.s. poprzez ich błędne zastosowanie i nieprawidłowe naliczenie opłaty za pobyt skarżącej w DPS,

11) art. 21 ust. 1 pkt 3b oraz pkt 3c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych poprzez ich niezastosowanie (...),

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi podtrzymując w sprawie dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze. zm.), dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozpoznając skargę rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozważanym wypadku. Jeżeli zaś podczas tej kontroli sąd nie dopatrzy się naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c), oddala skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W tak zakreślonych granicach kontroli legalności poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z 4 czerwca 2024 r. (SKO.4514.42.2024) utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Wrocławia 16 kwietnia 2024 r. ustalającą wysokość należności podlegającej zwrotowi tytułem zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Wrocław za pobyt skarżącej w Domu Pomocy Społecznej we W. przy "ul. [...]" w okresie od 1 kwietnia 2023 r. do 7 lutego 2024 r. oraz termin jej zwrotu.

Podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 104 ust. 1, 3 i 4 w zw. z art. 61 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.), dalej: u.p.s.

Zgodnie z art. 61 ust. 1-3 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio.

Stosownie natomiast do art. 104 ust. 1, ust. 3 i 4 u.p.s. należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 104 ust. 1 u.p.s.). Wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (art. 104 ust. 3 u.p.s.).

W przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty (art. 104 ust. 4 u.p.s.).

Zdaniem Sądu, analiza akt postępowania administracyjnego wszczętego zawiadomieniem z 6 marca 2024 r. dowodzi okoliczności, iż w rozpoznawanej sprawie niewątpliwie ziściły się przesłanki materialnoprawne do wydania decyzji w sprawie zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Wrocław za pobyt skarżącej w Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych przy "ul. [...]", w okresie od 1 kwietnia 2023 r. do 7 lutego 2024 r. Z powołanych przepisów wynika bowiem, że aby mogło dojść do skutecznego żądania przez gminę zwrotu wydatków poniesionych zastępczo za inne zobowiązane osoby na rzecz utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, konieczne jest (uprzednie) spełnienie łącznie dwóch warunków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 3187/14) w postaci określenia w decyzji administracyjnej lub umowie wysokości opłaty do wnoszenia której zobowiązana zostaje konkretnie określona osoba tytułem współfinansowania kosztów pobytu mieszkańca domu pomocy społecznej oraz niewywiązywania się przez osobę zobowiązaną z nałożonego obowiązku. W rozpoznawanej sprawie warunki te zostały spełnione. Po pierwsze bowiem, w obrocie prawnym funkcjonują decyzje

ustalające skarżącej wysokość opłaty za jej pobyt w Domu Pomocy Społecznej we W. Pierwotnie bowiem, decyzją z 28 czerwca 2013 r. (MOPS/373/13/ODP/214000/001322/13) organ I instancji ustalił skarżącej opłatę za pobyt Domu Pomocy Społecznej we W. od dnia przyjęcia tj. 28 czerwca 2013 r. w wysokości 70% jej dochodu. A następnie organ ten, decyzją z 1 września 2023 r. (MOPS/DPIN/373/13/ODP/214000/002393/2023), zmienił ww. decyzję i ustalił opłatę od 1 kwietnia 2023 r. w wysokości 6,203 zł. Po rozpoznaniu odwołania od tej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: SKO) decyzją z 4 grudnia 2023 r. (SKO.4514.48.2023) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. I co istotne w sprawie, skarżąca od decyzji tej wywiodła skargę do tutejszego Sądu, który wyrokiem z 8 sierpnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 123/24, oddalił skargę w całości. Wyrok w tej sprawie jest prawomocny.

PO wtóre zaś, skarżąca nie uiściła należnych z tego tytułu opłat, które zostały zastępczo pokryte z budżetu Gminy za okres od 1 kwietnia 2023 r. do 7 lutego 2024 r. w łącznej wysokości 36,674,36 zł. Okoliczności tej nie przeczy skarżąca, a jednocześnie dowodzi jej teść pisma Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z 14 lutego 2024 r. (MCUS/DKS,0500-05/2024) zawierającego zestawienie ww. okresie zaległości skarżącej w opłatach za pobyt w Domu Pomocy Społecznej. Powyższe dawało zatem organom uzasadnioną podstawę do podjęcia działań w trybie art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s., co też organy uczyniły, wydając zaskarżone decyzje, nie naruszając przy tym wskazanego przez skarżącą art. 17 ust. 1 pkt 16 u.p.s. (pkt 9 skargi).

Dalej zgodzić się należy z organami, że w ramach prowadzonego przez nie postępowania w trybie art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s., które to zostało poddane kontroli sądowej w tej sprawie, oceniane są wyłączenie okoliczności dotyczące istnienia obowiązku konkretnej osoby, wywiązania się z jego realizacji przez osobę zobowiązaną i zakresu opłat zastępczo poniesionych przez właściwą gminę. Nie weryfikuje się w nim zatem (już), ani zasadności ponoszonych opłat, ani podmiotu zobowiązanego, ani też wysokości tych opłat, czy ich sposobu naliczania (wyroki WSA we Wrocławiu z 7 lutego 2023 r., sygn. akt IV SA/Wr 343/23 i IV SA/Wr 344/23, CBOSA). Tymczasem jak wynika z treści zarzutów podniesionych zarówno w odwołaniu od decyzji organu I instancji z 16 kwietnia 2024 r., jak też w skardze, skarżąca (choć reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika) zakwestionowała tak de facto nie samą decyzję ustalającą skarżącej kwotę zwrotu opłat ponoszonych zastępczo przez gminę za jej pobyt w domu pomocy społecznej (stanowiącą przecież przedmiot postępowania), lecz decyzję ustalającą kwotę opłaty, jaką była zobowiązana uiszczać za pobyt w Domu Pomocy Społecznej. Podczas gdy, co już zostało wyżej wywiedzione, kontrola decyzji ustalających kwotę opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej we W. jest poza zakresem niniejszego postępowania i co więcej zakończyła się już prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu z 8 sierpnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 123/24. Dlatego też, wszystkie te zarzuty, które polemizują z zasadnością ustaleń poczynionych w uprzednim (odrębnym) postępowaniu dotyczącym ustalenia kwoty opłaty za pobyt skarżącej w Domu Pomocy Społecznej: czyli zarzuty odnoszące się do nieprawidłowego zaliczenia zasądzonych na rzecz skarżącej świadczeń rentowych do "dochodu" w rozumieniu art. 8 u.p.s. (pkt 1 skargi), niewskazania kwoty osiąganego przez skarżąca dochodu (pkt 8 skargi), nieprawidłowego naliczenia opłaty za pobyt skarżącej w Domu Pomocy Społecznej (pkt 10 skargi), niezastosowania art. 21 ust. 1 pkt 3b i 3c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (pkt 11 skargi), jako zarzuty dotyczące innego postępowania, nie mogły zostać w rozpoznawanej sprawie uwzględnione. Zarzuty te stanowią zresztą powielenie zarzutów podniesionych przez skarżącą i rozpoznanych przez tutejszy Sąd w postępowaniu sądowadministracyjnym w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 123/24. Poza tym, w sprawie o wskazanej powyżej sygnaturze tutejszy Sąd, postanowieniem z 7 marca 2024 r. (wbrew twierdzeniom skarżącej) odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ustalenia skarżącej opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej (decyzja SKO z 4 grudnia 2023 r., nr SKO.4514.48.2023). Tym samym nie sposób zgodzić się z zarzutem "nieuwzględniania postanowienia WSA we Wrocławiu wydanego w sprawie, zgodnie z którym sąd wstrzymał wykonalność decyzji, wobec czego bezzasadne jest uiszczenie przez gminę kwoty 36.674,36 zł (pkt 6 skargi).

Dalej, wskazać należy, że Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podziela pogląd wyrażany w orzecznictwie sądowym i powielony przez SKO w zaskarżonej decyzji z 4 czerwca 2024 r., że postępowanie w przedmiocie zwrotu należności ponoszonych zastępczo przez gminę oraz odstąpienia od żądania ich zwrotu jest jednym postępowaniem. Zatem w ramach tego jednego postępowania konieczne jest wyjaśnienie, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, zwłaszcza z uwagi na sytuację osoby zobowiązanej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 października 2021 r., sygn. akt I OSK 520/21; wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego: w Gliwicach z 9 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 1072/19 oraz z 22 września 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 65/21; we Wrocławiu z 24 maja 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 593/21, wyrok WSA we Wrocławiu z 27 czerwca 2023 r. IV SA/Wr 44/23, CBOSA).

Decyzja, o której mowa w art. 104 ust. 3 u.p.s. jest wydawana jedynie w celu przeprowadzenia egzekucji obowiązku niezrealizowanego przez osobę zobowiązaną i stanowi tytuł egzekucyjny będący podstawą prawną do przeprowadzenia egzekucji administracyjnej. Zaś regulacja z art. 104 ust. 4 u.p.s. winna być interpretowana w świetle zasad i celów pomocy społecznej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1933/18, CBOSA). Przy czym, rozstrzygnięcie wydawane na tej podstawie (art. 104 ust. 4 u.p.s.) jest decyzją uznaniową, która musi zostać wydana, jeżeli został zgłoszony wniosek na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s. w ramach postępowania dotyczącego zwrotu należności poniesionych zastępczo przez gminę. W tym zakresie organ nie może zatem działać z urzędu, przy czym w świetle zasad ogólnych postępowania, w szczególności zaś zasady prawdy obiektywnej, zasady zaufania i zasady informowania art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a., obowiązkiem organu jest pouczenie strony postępowania o jej uprawnieniach i możliwości złożenia takiego wniosku.

Zdaniem Sądu, w ramach kontrolowanego postępowania organy sprostały ww. wymaganiom i nie naruszyły omawianych powyżej przepisów, gdyż jak wynika z treści zawiadomienia o wszczęciu postępowania z 6 marca 2024 r. (MOPS/DPIN/373/13) skutecznie doręczonego na ręce pełnomocnika skarżącej 18 marca 2024 r. pouczyły stronę o treści art. 104 ust. 2 u.p.s. Natomiast skarżąca, choć reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, (nawet pomimo pouczeń organu w tym zakresie) na żadnym etapie postępowania administracyjnego (w tym również w odwołaniu) nie wystąpiła z wnioskiem odstąpienia od żądania zwrotu należności, ze względu na przypadek szczególnie uzasadniony. Tym samym nie sposób zgodzić się z zarzutem naruszenia art. 8 § 1 k.p.a. poprzez nałożenie na skarżąca obowiązku zwrotu opłaty zastępczo uiszczonej w kwocie 36 674,36 zł, w przypadku gdy nie jest ona w stanie ponieść takiego kosztu (pkt 2 skargi), gdyż skarżąca choć prawidłowo pouczona i reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie złożyła w tym zakresie żadnego wniosku (na żadnym etapie postępowania administracyjnego), z którego wynikałoby, że poniesienie przez nią ww. opłat "stanowiłoby dla niej nadmierne obciążenie".

Sąd nie znalazł nadto podstaw do uwzględnienia pozostałych zarzutów procesowych skargi, o których mowa w pkt 3, 4 i 5, 7. Co do "braku zawiadomienia pełnomocnika o zakończeniu postępowania dowodowego oraz prawie wglądu w akta sprawy" (pkt 3 skargi) podnieść należy, że uwzględnienie tego rodzaju zarzutu jako podstawy do uchylenia decyzji byłoby możliwe (jedynie) pod warunkiem wykazania w skardze istotnego wpływu tego uchybienia na wynik sprawy. Skoro zatem (jak wynika z treści skargi) poza sformułowaniem tego zarzutu nie wykazano tego rodzaju wpływu, to zarzut ten należało uznać za bezzasadny.

Dalej, wskazać należy, że niewątpliwie jednym z obligatoryjnych składników uzasadnienia decyzji, stosownie do treści art. 107 § 1 k.p.a., jest pouczenie, czy i w jakim trybie oraz terminie służy od niej środek zaskarżenia. Pouczenie to powinno być sformułowane w sposób przejrzysty, zrozumiały i niebudzący obiektywnie jakichkolwiek wątpliwości. Niemniej jednak, choć w zaskarżonej decyzji rzeczywiście nieprawidłowo pouczono skarżącą o możliwości wniesienia sprzeciwu do WSA we Wrocławiu (zamiast skargi), to jednak nieprawidłowość ta nie spowodowała naruszenia jej praw procesowych i jako taka nie miała wpływu na wynik sprawy. Skarżąca prawidłowo bowiem (w terminie) wywiodła skargę do WSA we Wrocławiu, która to została rozpoznana przez tutejszy Sąd (w trybie uproszczonym) 19 grudnia 2024 r. Tym samym, nie sposób również uznać, aby w tej sytuacji doszło do naruszenia przepisów wskazanych przez nią w pkt 7 skargi.

Sąd nie dostrzegł także przy wydawaniu zaskarżonych decyzji naruszenia zasad postępowania, gdyż w sprawie zebrano i oceniono wszystkie istotne okoliczności faktyczne, co znalazło odzwierciedlenie w treści ich uzasadnienia. Wątpliwości Sądu nie budzi również prawidłowość uzasadnienia zaskarżonej decyzji SKO. Zawiera ona opis stanu faktycznego oraz szczegółowo przywołuje i omawia materialne przepisy u.p.s. znajdujące zastosowanie w sprawie Poza tym, SKO prawidłowo odniosło się do podniesionych w odwołaniu zarzutów, wskazując na ich niezasadność oraz odrębność postępowań w zakresie ustalenia opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej, czy też zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę. Skoro zaś SKO uznało decyzję organu I instancji za prawidłową, to w konsekwencji tego (wbrew twierdzeniom skargi) obowiązane było na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. do utrzymania jej w mocy, co też prawidłowo uczyniło w zaskarżonej decyzji z 4 czerwca 2024 r.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę w całości.