Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 464/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2024-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 54, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 134 w zw. z art. 17 pkt 1 i art. 127 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk,, sędzia WSA Marek Leszczyński, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 września 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 19 czerwca 2024 r. nr 406.573/E-8/26/2024 w przedmiocie niedopuszczalności odwołania od decyzji w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżone postanowienie


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 19 czerwca 2024 r. nr 406.573/E-8/26/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku stwierdziło niedopuszczalność odwołania R. S. od decyzji Burmistrza Łap z 11 stycznia 2024 r. nr O.SR.530.000003.2024.AŁ.

Postanowienie wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z 11 stycznia 2024 r. nr O.SR.530.000003.2024.AŁ Burmistrz Łap przyznał J. K. (przedstawicielce ustawowej A. S. i S. S.) świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości po 500 zł miesięcznie na okres od 1 grudnia 2023 r. do 30 września 2024 r. na ww. małoletnich.

Zawiadomieniem z 15 stycznia 2024 r. Burmistrz Łap poinformował R. S. jako dłużnika alimentacyjnego o wydaniu decyzji.

W piśmie z 12 lutego 2024 r. zatytułowanym "Odwołanie na decyzję numer O.SR.530.000003.2024.AŁ z dnia 11 stycznia 2024 r. doręczoną mi 1 lutego 2024 r." R. S. wywiódł do SKO w Białymstoku odwołanie jak w tytule pisma.

Postanowieniem z 4 kwietnia 2024 r. znak 406.296/E-8/26/2024 SKO stwierdziło niedopuszczalność odwołania skarżącego od zawiadomienia z 15 stycznia 2024 r. Kolegium wyjaśniło, że organ pierwszej instancji wystosował do skarżącego informację zawiadamiającą go o decyzyjnym przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Pismo to nie stanowi decyzji administracyjnej, zatem warunki do skutecznego wniesienia odwołania nie zostały zachowane z przyczyn przedmiotowych. Uzasadniało to, zdaniem SKO, stwierdzenie niedopuszczalności odwołania (art. 134 k.p.a.).

Skargę na powyższe postanowienie wywiódł R. S. (pismo z 1 maja 2024 r., nadane 9 maja 2024 r.). Wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zobowiązanie Centrum Usług Społecznych w Łapach do udostępnienia sądowi wszystkich akt sprawy dotyczących przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Skarżący podkreślił, że SKO błędnie zidentyfikowało przedmiot odwołania jako odwołanie od zawiadomienia o decyzji, podczas gdy skarżący odwołał się od decyzji z 11 stycznia 2024 r. Pomyłka ta powinna prowadzić do uchylenia zaskarżonego postanowienia. W opinii skarżącego jako osoba obciążona alimentami z funduszu alimentacyjnego jest bezpośrednio zainteresowany i posiada pełną legitymację do wniesienia odwołania. Decyzja o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych na rzecz jego dzieci reguluje jego prawa finansowe, wpływa na jego sytuację prawną i majątkową.

Nie przesyłając ww. skargi do sądu administracyjnego wraz z odpowiedzią na nią - postanowieniem z 10 czerwca 2024 r. znak 406.296/1/E-8/26/24, wydanym w trybie autokontrolnym na podstawie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.), SKO uwzględniło skargę (nazywając skarżącego R. S. a nie S.) z 1 maja 2024 r. i uchyliło w całości postanowienie własne z 4 kwietnia 2024 r. Wskazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na błędne zidentyfikowanie przez poprzedni skład Kolegium przedmiotu zaskarżenia, tj. jako zawiadomienia a nie decyzji.

Kolejnym postanowieniem z 19 czerwca 2024 r. nr 406.573/E-8/26/2024 SKO, na podstawie art. 134 w zw. z art. 17 pkt 1 i art. 127 § 1 i 2 k.p.a., stwierdziło niedopuszczalność odwołania R. S. od decyzji z 11 stycznia 2024 r. nr O.SR.530.000003.2024.AŁ. W uzasadnieniu zaznaczyło, że w sprawie mamy do czynienia z niedopuszczalnością odwołania z przyczyn podmiotowych, która zachodzi gdy odwołanie wniosła osoba nieposiadająca legitymacji do jego wniesienia. Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Z powyższego wyraźnie wynika powiązanie określonego podmiotu z interesem prawnym. SKO dalej wyjaśniło, że w niniejszej sprawie wniesienie odwołania jest niedopuszczalne. Organ pierwszej instancji wystosował do skarżącego zawiadomienie z 15 stycznia 2024 r. o przyznaniu decyzją świadczeń z funduszu alimentacyjnego, natomiast decyzję tę doręczył nie skarżącemu lecz stronie postępowania. Odwołanie wniesione przez skarżącego od wymienionej decyzji jest niedopuszczalne, bowiem żaden konkretny przepis nie przyznaje mu prawa strony oraz żaden przepis k.p.a. nie upoważnia go do wniesienia odwołania w zaistniałej sytuacji.

Skargi na postanowienia SKO w Białymstoku z 4 kwietnia 2024 r., 10 czerwca 2024 r. oraz z 19 czerwca 2024 r. wywiódł do sądu administracyjnego R. S. Uczynił to w jednym piśmie z 10 lipca 2024 r., które nadał w urzędzie pocztowym 11 lipca 2024 r.

SKO w Białymstoku, przesyłając do tutejszego sądu ww. skargi w dniu 26 lipca 2024 r. – załączyło również wcześniej wniesioną skargę (pismo z 1 maja 2024 r.) na postanowienie z 4 kwietnia 2024 r.

W tych okolicznościach zarządzeniami z 30 lipca 2024 r. Przewodniczący Wydziału II WSA w Białymstoku dokonał rejestracji skarg w ten sposób, że:

- skargę na postanowienie SKO z 4 kwietnia 2024 r. (stwierdzające niedopuszczalność odwołania od zawiadomienia z 15 stycznia 2024 r.) zawartą w pismach z 1 maja 2024 r. i z 10 lipca 2024 r. zarejestrował pod sygnaturą II SA/Bk 462/24. Postępowanie to pozostaje zawieszone do uprawomocnienia się wyroku w sprawie II SA/Bk 463/24;

- skargę na postanowienie SKO z 10 czerwca 2024 r. (autokontrolne) zawartą w piśmie z 10 lipca 2024 r. zarejestrował pod sygnaturą II SA/Bk 463/24 (sprawa niniejsza);

- skargę na postanowienie SKO z 19 czerwca 2024 r. (stwierdzające niedopuszczalność odwołania od decyzji z 11 stycznia 2024 r.) zawartą w piśmie z 10 lipca 2024 r. zarejestrował pod sygnaturą II SA/Bk 464/24.

Niniejsza sprawa dotyczy skargi R. S. na postanowienie SKO z 19 czerwca 2024 r. Skarżący wniósł o jego uchylenie i zobowiązanie organu pierwszej instancji do udostępnienia mu wszystkich akt sprawy dotyczących przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jako podstawę prawną żądań wskazał: art. 127, art. 134, art. 155, art. 162, art. 163, art. 77 § 1, art. 104 § 1, art. 57 § 5 pkt 2, art. 28, art. 29 k.p.a. Wyjaśnił, że w toku postępowania mogły zostać naruszone następujące regulacje Konstytucji RP: art. 2 (zasada demokratycznego państwa prawa), art. 7 (zasada legalizmu), art. 32 (zasada równości), art. 45 (prawo do sądu), art. 77 ust. 2 (prawo do odszkodowania za niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej), art. 78 (prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji) i art. 61 (prawo do informacji o działalności organów władzy publicznej). Zdaniem skarżącego postanowienie autokontrolne SKO narusza kluczowe zasady Kodeksu postępowania administracyjnego i artykuły konstytucyjne, które gwarantują stronie prawo do obrony praw oraz prawidłowego rozpatrzenia sprawy.

Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił:

1. naruszenie przepisów procedury administracyjnej i postępowania przed sądami administracyjnymi:

- nieprzekazanie skargi do sądu administracyjnego: zgodnie z art. 54 p.p.s.a., co stanowi naruszenie obowiązujących przepisów,

- wydanie nowego postanowienia w dniu 10 czerwca 2024 r. zamiast przekazania skargi do sądu. Takie działanie może być uznane za niezgodne z art 54 p.p.s.a.,

2. wydanie nowego postanowienia przed upływem terminu do złożenia skargi do sądu administracyjnego: wydanie postanowienia z 19 czerwca 2024 r., przed upływem terminu na złożenie skargi do sądu administracyjnego, narusza prawo strony do pełnego wykorzystania przysługującego terminu do złożenia skargi,

3. brak zachowania stabilności decyzji administracyjnych: działanie organu administracyjnego polegające na wydawaniu sprzecznych postanowień w krótkich odstępach czasu może naruszać zasady pewności prawa i stabilności decyzji administracyjnych, co jest jednym z fundamentów postępowania administracyjnego,

4. nieprawidłowe stosowanie przepisów dotyczących postanowień o niedopuszczalności odwołania:

- art. 134 k.p.a.: SKO stwierdziło niedopuszczalność odwołania w dwóch różnych kontekstach, co wskazuje na brak spójności i konsekwencji w stosowaniu przepisów,

- art. 127 § 1 k.p.a.: mogło dojść do nieprawidłowego uznania, co stanowiło decyzję administracyjną, a co nie,

5. brak jasności i jednoznaczności postanowień: wydanie sprzecznych postanowień (jedno uchylające skargę, a drugie stwierdzające niedopuszczalność odwołania) może wprowadzać zamieszanie i naruszać zasady zaufania do organów administracyjnych,

6. wątpliwości dotyczące bezstronności i prawidłowości postępowania dowodowego (wskazał na nepotyzm i wpływ osobistych powiązań na wydanie decyzji),

7. naruszenie prawa do odwołania (art. 127 § 1 k.p.a.): postanowienie odrzucające odwołanie jako niedopuszczalne narusza fundamentalne prawo strony do korzystania z instancji odwoławczej, co jest podstawą demokratycznego państwa prawnego,

8. przesłanki uchylenia decyzji (art. 155, 162,163 k.p.a.): błędna interpretacja przepisów przez organ administracyjny doprowadziła do sytuacji, w której decyzja wymaga ponownego rozpatrzenia w świetle interesu społecznego lub słusznego interesu strony,

9. procedura dowodowa (art. 77 § 1 k.p.a.): niewłaściwa ocena zgromadzonych dowodów oraz ich niepełne rozważenie przez organ odwoławczy podważa zasadność zaskarżonego postanowienia,

10. nieprawidłowe zrozumienie przedmiotu odwołania (SKO błędnie zidentyfikowało przedmiot odwołania, jako od zawiadomienia a nie od decyzji);

11. naruszenie procedur i błędy w procesie decyzyjnym opisane w skardze;

12. naruszenie prawa do bycia stroną w postępowaniu: odrzucenie odwołania z przyczyn podmiotowych, pomimo posiadania pełnej legitymacji do wniesienia odwołania jako osoba bezpośrednio zainteresowana,

13. kwestionowanie podstaw przedmiotowych niedopuszczalności odwołania: odwołanie zostało złożone od wyraźnej decyzji administracyjnej, która weszła do obrotu prawnego, co podważa argumenty Kolegium o braku podstaw do zaskarżenia decyzji,

14. status decyzji administracyjnej: Kolegium odwoławcze błędnie stwierdziło, że informacja z dnia 11 stycznia 2024 r. o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie stanowi decyzji administracyjnej,

15. zachowanie terminu na wniesienie odwołania (art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a.): termin na wniesienie odwołania został zachowany zgodnie z przepisami prawa, co powinno być wzięte pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy,

16. wykładnia pojęcia "nabycie praw" w kontekście art. 154 i 155 k.p.a.: decyzja o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego kształtuje prawa i obowiązki strony, co uzasadnia ponowne rozpatrzenie sprawy w świetle błędnej interpretacji zasad dotyczących możliwości zaskarżenia tej decyzji.

Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodów m.in. z akt wcześniej prowadzonych postępowań przed sądem powszechnym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. Podkreślił, że podstawę zaskarżonego postanowienia stanowi przepis art. 134 k.p.a. Na jego podstawie można stwierdzić niedopuszczalność odwołania z przyczyn przedmiotowych (przypadki braku przedmiotu zaskarżenia bądź braku możliwości zaskarżenia decyzji w toku instancji) lub podmiotowych (która obejmuje sytuacje wniesienia odwołania przez osobę niemającą legitymacji do wniesienia tego środka zaskarżenia zgodnie z art. 28 k.p.a.). Organ wyjaśnił, że jeżeli ze złożonego odwołania wynika w sposób niebudzący wątpliwości, iż wnoszący nie ma w sprawie interesu prawnego, to organ odwoławczy stwierdza niedopuszczalność odwołania na podstawie art. 134 k.p.a. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w sprawie. Zdaniem SKO kwestia braku przymiotu strony u dłużnika alimentacyjnego w postępowaniu o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest jednolicie rozstrzygana w orzecznictwie sądów administracyjnych – na rzecz odmowy przyznania mu tego interesu prawnego. SKO doprecyzowało, że gdyby ustawodawca uważał dłużnika alimentacyjnego za stronę postępowania w takiej sprawie - przepis art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 poz. 993) byłby zbędny z tego względu, że stronie postępowania są doręczane wszystkie rozstrzygnięcia zapadające w sprawie, w związku z czym nie ma potrzeby przekazywania stronie odrębnej informacji o wydanym orzeczeniu. W konsekwencji dłużnik alimentacyjny nie jest też stroną postępowania zmierzającego do ustalenia, czy osoba uprawniona pobrała należnie czy nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

W dniu 6 września 2024 r. skarżący przedłożył do akt dodatkowe dokumenty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W przedmiotowym postępowaniu kontroli sądowej podlega postanowienie SKO z 19 czerwca 2024 r. stwierdzające niedopuszczalność odwołania skarżącego od decyzji z 11 stycznia 2024 r. Postanowienie to zostało wydane w następstwie postanowienia z 10 czerwca 2024 r., którym SKO, na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a., uwzględniło skargę R. S. (nazwanego S.) z 1 maja 2024 r. i uchyliło w całości własne postanowienie z 4 kwietnia 2024 r.

Zaskarżone postanowienie (podobnie jak postanowienie z 4 kwietnia 2024 r.) wydano na podstawie art. 134 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że skarżący nie był stroną postępowania zakończonego decyzją z 11 stycznia 2024 r. Skierowanie przez skarżącego na tę decyzję odwołania, ze względu na fakt, że żaden przepis k.p.a. takiego upoważnienia dla strony nie zawiera, czyniło niemożliwym jego merytoryczne rozpoznanie przez organ wyższego stopnia.

W niniejszym postępowaniu kluczowe znaczenie ma jednak to, że zaskarżone postanowienie jest bezpośrednim skutkiem wydania postanowienia autokontrolnego z 10 czerwca 2024 r. Zdaniem sądu legalność bądź niezgodność z prawem postanowienia autokontrolnego wywołuje bezpośrednie konsekwencje dla bytu prawnego postanowienia z 19 czerwca 2024 r.

Legalność postanowienia autokontrolnego z 10 czerwca 2024 r. wydanego na podstawie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., zakwestionował tutejszy sąd w sprawie II SA/Bk 463/24. Wskazał, że przepis ten umożliwia organowi administracji publicznej weryfikację własnego działania bez konieczności angażowania sądu administracyjnego w ocenę zgodności tego działania (lub braku działania czy też przewlekłości działania) z prawem. Przepis ten daje organowi administracji publicznej możliwość dokonania autokontroli aktu, który został zaskarżony do sądu administracyjnego. Sąd podkreślił, z powołaniem się na orzecznictwo, że warunkiem skorzystania przez organ z instytucji autokontroli jest uwzględnienie skargi w całości, co oznacza uznanie za zasadne zawartych w skardze zarzutów, podstawy prawnej i wniosków (zob. m.in.: wyrok NSA z 10 grudnia 2008 r., II OSK 1575/07, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ podejmujący rozstrzygnięcie w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. jest związany treścią żądania skarżącego i nie ma możliwości wybiórczego uwzględnienia skargi. Przez uwzględnienie skargi w całości należy rozumieć doprowadzenie do stanu, w którym istota sprawy zostaje rozstrzygnięta ostatecznie, zgodnie z oczekiwaniem strony wynikającym z jej skargi skierowanej do sądu. Przy czym oczekiwania strony co do załatwienia (zakończenia) sprawy, należy odnosić do meritum sprawy a nie do formalnej kwestii brzmienia rozstrzygnięcia (zob. np. wyrok z 21 marca 2014 r., II SA/Kr 19/14). Sąd w sprawie II SA/Bk 463/24 podkreślił, że w przypadku gdy organ nie podziela zarzutów skargi, powinien zrezygnować z wydania rozstrzygnięcia w trybie autokontroli i przekazać skargę do rozpoznania sądowi, który – zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. - w przeciwieństwie do organu nie jest związany granicami skargi, ani jej wnioskami czy zarzutami (por. wyrok NSA z 5 lutego 2008 r., I OSK 581/07). Dalej również wskazał, że redakcja przepisu art. 54 § 3 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości, iż w orzeczeniu autokontrolnym należy zamieścić rozstrzygnięcie w przedmiocie tego, czy działanie (bezczynność, przewlekłe prowadzenie sprawy) organu miały miejsce bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Stwierdzając naruszenie prawa organ jest zobowiązany wskazać na konkretne naruszenie, które miało miejsce w ramach zaskarżonego działania (zaniechania). Ma to znaczenie przy ewentualnym dochodzeniu odszkodowania przez adresata niezgodnego z prawem działania organu (por. np. wyrok w sprawie II SA/Bk 208/22). Końcowo sąd wskazał, że co do zasady również uwzględnienie w ramach autokontroli skargi nie może się ograniczyć do uchylenia własnego aktu organu. Dokonując autokontroli organ ma obowiązek orzec w sposób ostateczny w sprawie administracyjnej, przez jej rozstrzygnięcie co do istoty, bądź przez umorzenie postępowania. Podsumowując podkreślono, że możliwości orzekania przez organy administracji z wykorzystaniem instytucji autokontroli są ograniczone, tzn. nie mogą one tej instytucji zastosować, jeśli nie podzielają zarzutów i wniosków strony skarżącej; jeśli się na nią zdecydują, powinny także orzec czy działanie (bezczynność, przewlekłe prowadzenie sprawy) organu miały miejsce bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

Mając to na uwadze sąd w sprawie II SA/Bk 463/24 negatywnie ocenił legalność postanowienia autokontrolnego z 10 czerwca 2024 r. jako takiego, które nie realizuje wymagań art. 54 § 3 p.p.s.a. i tym samym narusza ten przepis. Kolegium bowiem nie tylko nie zamieściło w nim rozstrzygnięcia o tym czy działanie organu miało miejsce bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (a nie mogło od tego odstąpić, bowiem przepis ten ma zastosowanie również do postanowień, jak też nie mogło wskazać na czym polegała nieprawidłowość wyłącznie w uzasadnieniu tego postanowienia). Sąd wskazał, że załatwiona przez SKO w trybie autokontrolnym skarga z 1 maja 2024 r. zawierała wniosek (kierowany do sądu) o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, natomiast w uzasadnieniu jej zarzutów skarżący wyraźnie wskazywał, że posiada pełną legitymację do bycia stroną postępowania i wniesienia odwołania od decyzji z 11 stycznia 2024 r. (s. 3 skargi z 1 maja 2024 r.), co należało rozumieć jako domaganie się merytorycznego rozpoznania odwołania po uchyleniu postanowienia z 4 kwietnia 2024 r. (a nie wyłącznie jego uchylenia). Trudno więc mówić o uwzględnieniu skargi w całości, w sytuacji kiedy głównym celem skarżącego było uznanie jego pełnej legitymacji do wniesienia odwołania oraz merytoryczne rozpoznanie tego środka zaskarżenia (w opinii sądu w sprawie II SA/Bk 463/24 nie jest uwzględnieniem skargi w całości, o którym mowa w art. 54 § 3 p.p.s.a., uchylenie zaskarżonego postanowienia bez rozstrzygnięcia o odwołaniu). Sąd sformułował stanowisko, zgodnie z którym powstają uzasadnione wątpliwości, czy Kolegium w ogóle w tym konkretnym przypadku mogło zastosować instytucję autokontroli, skoro nie zamierzało przyznać skarżącemu legitymacji do wniesienia odwołania, a tego się przecież w istocie domagał. Dodatkowo wskazano na wyrok WSA w Gdańsku z 23 stycznia 2014 r. w sprawie III SA/Gd 883/13, zgodnie z którym późniejsze wydanie odrębnego rozstrzygnięcia merytorycznego nie ma podstawy prawnej, gdyż powinno się ono znaleźć w rozstrzygnięciu autokontrolnym. Pominięcie tego rażąco narusza powyższy przepis. Innymi słowy wyłączenie rozstrzygnięcia następczego (po uchyleniu w ramach autokontroli zaskarżonego skargą orzeczenia) do odrębnego postępowania powoduje, że uwzględnienie skargi staje się "pozorne" i nie realizuje wszystkich wymagań art. 54 § 3 p.p.s.a. W takich bowiem okolicznościach zostaje co prawda osiągnięty cel w postaci wyeliminowania błędu organu, ale nie zostaje zaspokojony interes skarżącego, któremu ww. przepis ma również służyć. Jak wskazał sąd w sprawie II SA/Bk 463/24, poza wskazaniem w postanowieniu z 10 czerwca 2024 r., że organ odwoławczy postanowił uwzględnić skargę w całości, do jej uwzględnienia w rzeczywistości nie doszło, gdyż w postanowieniu nie zawarto m.in. rozstrzygnięcia dotyczącego istoty sprawy. I to rozstrzygnięcia zgodnego z oczekiwaniami strony. SKO w zaskarżonym postanowieniu wskazało jedynie, że uwzględnia skargę w całości i uchyla zaskarżone postanowienie.

Skład orzekający w sprawie niniejszej w całości powyższy wywód ze sprawie II SA/Bk 463/24 podziela i uznaje za własny.

W konsekwencji wydania postanowienia z 10 czerwca 2024 r., SKO wydało postanowienie z 19 czerwca 2024 r. i dopiero w nim załatwiło odwołanie skarżącego od decyzji z 11 stycznia 2024 r. Skoro jednak jest ono konsekwencją postanowienia autokontrolnego, które nie może się ostać (zostało uchylone wyrokiem tutejszego sądu z 19 września 2024 r. w sprawie II SA/Bk 463/24), to nie może się ostać również postanowienie z 19 czerwca 2024 r. Wydanie w takiej sytuacji procesowej kolejnego postanowienia (po zastosowaniu przez organ trybu z art. 54 § 3 p.p.s.a. w sposób w istocie pozorny i nierealizujący celów tego przepisu, tj. nieuwzględniającego skargi w całości) – powoduje konieczność oceny postanowienia z 19 czerwca 2024 r. jako wydanego przedwcześnie a nawet bez podstawy prawnej, a także wpisującego się w założenie naprawy pierwotnego błędu Kolegium w ramach konstrukcji obchodzącej prawidłowe zastosowanie art. 54 § 3 p.p.s.a.

Nie może też w tym kontekście ujść uwadze, że działając w ten sposób Kolegium odmówiło ostatecznie uznania legitymacji skarżącego do wniesienia odwołania od decyzji z 11 stycznia 2024 r., czego domagał się skarżący. Ta okoliczność stanowi dodatkowe potwierdzenie, że uwzględnienie skargi było "pozorne". Przyjęty przez organ w niniejszej sprawie i sprawie II SA/Bk 463/24 sposób procedowania - przez wydanie dwóch odrębnych postanowień spowodował "obejście" dyspozycji przepisu art. 54 ust. 3 p.p.s.a. i w konsekwencji, mimo formalnego wpisania do postanowienia autokontrolnego "uwzględnienia skargi w całości", materialnie koncepcji autokontroli nie odpowiada.

W ocenie sądu wydając postanowienie z 19 czerwca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze z jednej strony przedwcześnie rozstrzygnęło, nie czekając na uprawomocnienie się postanowienia z 10 czerwca 2024 r. (co mogłoby legitymować postanowienie z 19 czerwca 2024 r.), a z drugiej - kontynuowało w ten sposób ciąg zdarzeń tworzących łącznie konstrukcję formalnie autokontrolną, ale nierealizującą założenia ustawodawcy przypisanego postępowaniu autokontrolnemu z art. 54 § 3 p.p.s.a. Na uwzględnienie zasługiwały więc zarzuty skarżącego dotyczące naruszeń art. 54 p.p.s.a.

Wyjaśnić wypada także, iż w przypadku zastosowania instytucji autokontroli istnieje pewna sekwencja zdarzeń, której nie można pominąć. W przypadku równoczesnego zaskarżenia do sądu zarówno orzeczenia pierwotnego i uchylającego go orzeczenia kontrolnego – byt prawny orzeczenia pierwotnego zależy od wyniku rozpoznania skargi na postanowienie autokontrolne. Jeśli się ono nie ostanie w sposób prawomocny – "odżywa" moc prawna orzeczenia pierwotnego. Tym bardziej więc nie jest uprawnione wydawanie orzeczeń następczych po orzeczeniu autokontrolnym w sytuacji, gdy jest ono nieprawomocne. Zrozumiały jest w sprawie niniejszej zamiar naprawy sytuacji, ale obrany sposób tej naprawy jest nieprawidłowy i narusza zarówno art. 54 § 3 p.p.s.a., jak i art. 134 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Uprawomocnienie się wyroków w sprawie niniejszej i II SA/Bk 464/24 spowoduje podjęcie zawieszonego postępowania sądowego o sygnaturze II SA/Bk 462/24 ze skargi R. S. na postanowienie SKO z 4 kwietnia 2024 r. stwierdzające niedopuszczalność odwołania od zawiadomienia z 15 stycznia 2024 r.

Z uwagi na opisaną wyżej specyfikę postanowienia autokontrolnego oraz charakter stwierdzonej przez sąd wadliwości postanowienia zaskarżonego w sprawie niniejszej, sąd nie może odnieść się do zarzutów skargi związanych z naruszeniem prawa materialnego. Prowadziłoby to do oceny prawidłowości wydania postanowienia Kolegium z 4 kwietnia 2024 r. (czyli rozstrzygnięcia, względem którego dokonano pozornego uwzględnienia skargi). Będzie to przedmiotem kontroli sądowej WSA w Białymstoku w sprawie o sygn. II SA/Bk 462/24.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. sąd uchylił zaskarżone postanowienie jako wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Sąd nie orzekał o kosztach postępowania sądowego z uwagi na ustawowe zwolnienie sprawy niniejszej z obowiązku ponoszenia tych kosztów przez skarżącego (art. 239 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.).