Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 707/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 23 października 2024 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 2 maja 2024 r., nr SKO Gd/5874/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

I. R. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z dnia 16 stycznia 2023 r. I.R. zwróciła się o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, L. I.

Z akt sprawy wynika, że L. I. (ur. 20 czerwca 1936 r.) jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 28 listopada 2022 r. wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Wejherowie. Symbol przyczyny niepełnosprawności to 07-S. Nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 14 października 2022 r. Orzeczenie wydano na stałe. Niepełnosprawna wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie, a także korzystania z systemu środowiskowego wsparcia samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług specjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki.

Na podstawie ustaleń przeprowadzonych przez pracownika socjalnego w trakcie wywiadów środowiskowych w dniach: 7 lutego 2023 r. oraz 15 września 2023 r. oraz na podstawie złożonych przez wnioskodawczynię oświadczeń ustalono, że L. I. choruje przewlekle na choroby serca oraz nadciśnienie tętnicze. Ma wszczepiony stymulator serca, pozostaje pod stałą opieką poradni kardiologicznej (wizyty 2 razy w roku) oraz otolaryngologicznej. Ma silny niedosłuch — wymaga aparatu słuchowego. Niepełnosprawna ma problemy z poruszaniem się z uwagi na osłabienie organizmu i zmęczenie związane z problemami kardiologicznymi i chorobami wieku starczego. Po mieszkaniu porusza się na krótkich odcinkach, podtrzymując się przedmiotów tj. mebli i ścian. Po schodach i na zewnątrz wymaga asekuracji i pomocy osoby drugiej. Z uwagi na pogarszający się stan zdrowia nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować w domu i wymaga stałej opieki. Niepełnosprawna pozostaje sama w domu tylko na 30 minut dziennie (obawa o zawroty głowy, zadyszki).

Matka wnioskodawczyni jest wdową. Oprócz wnioskodawczyni niepełnosprawna ma jeszcze syna, który nie jest w stanie zapewnić jej całodobowej opieki (pracuje zawodowo i mieszka w innej miejscowości). Syn utrzymuje stały kontakt telefoniczny z matką.

Ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, 14-letnią córką oraz matką. Aby zapewnić matce opiekę wnioskodawczyni podjęła decyzję o rezygnacji z zatrudnienia i z dniem 30 listopada 2022 r. zamknęła działalność gospodarczą (firma sprzątająca), którą prowadziła od 2 sierpnia 2021 r.

I. R. przygotowuje i podaje posiłki, dba o higienę osobistą oraz czystość pomieszczeń, w których chora przebywa. Nadzoruje proces leczenia, umawia wizyty lekarskie, realizuje recepty, zapewnia dojazdy i towarzyszy podczas wizyt lekarskich. W zależności od warunków atmosferycznych raz dziennie wychodzi z matką na spacer.

W ocenie pracownika socjalnego, z uwagi na aktualny stan zdrowia niepełnosprawnej matki wnioskodawczyni, sprawowanie nad nią opieki jest niezbędne. Zakres sprawowanej opieki uniemożliwia córce podjęcie zatrudnienia.

Decyzją z dnia 15 lutego 2023 r. Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wejherowie, działając z upoważnienia Wójta Gminy Wejherowo, odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy"), po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 17 sierpnia 2023 r. uchyliło rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania.

Na skutek ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji, decyzją z dnia 25 września 2023 r. powtórnie odmówił wnioskodawczyni przyznania żądanego świadczenia. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej jako "u.ś.r."), albowiem w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Decyzją z dnia 2 maja 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo uznał, że w sprawie nie istnieje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy sprawowaniem opieki i zaniechaniem przez stronę aktywności zarobkowej. W pierwszej kolejności Kolegium zwróciło uwagę, że matka wnioskodawczyni nie jest osobą leżącą, porusza się bez pomocy kul czy balkonika, samodzielnie korzysta z toalety i nie jest pampersowana. Nie wymaga także pomocy podczas jedzenia czy zażywania lekarstw. Sprawowanie opieki polega głównie na pomocy w zakresie utrzymania higieny osobistej. Zdaniem organu odwoławczego czynności te nie wykluczają podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Pranie, sprzątanie, robienie zakupów, gotowanie należą do czynności dnia codziennego. Przygotowanie posiłków, czy pomoc w innych pracach domowych nie są czynnościami wykluczającymi jakąkolwiek aktywność zawodową. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego są wykonywane również przez osoby zatrudnione w pełnym wymiarze czasu pracy.

Kolegium zwróciło również uwagę, że jedynym udokumentowanym przez wnioskującą okresem aktywności zawodowej była zarejestrowana w okresie od 2 sierpnia 2021 r. do 30 listopada 2022 r. tj. przez okres 1 roku i 4 miesięcy działalność gospodarcza.

Niezależnie od powyższego Kolegium podkreśliło, że niepełnosprawna, oprócz wnioskodawczyni, ma jeszcze syna, który jest aktywny zawodowo i ma wobec matki obowiązek alimentacyjny. W realiach niniejszej sprawy powyższe oznacza, że istnieje możliwość zapewnienia niepełnosprawnej odpłatnej, specjalistycznej opieki z jego udziałem, przynajmniej finansowym. Taka opieka niewątpliwie odciążyła by wnioskującą w obowiązkach opiekuńczych względem matki i umożliwiła jej realizację planów zawodowych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku I. R., reprezentowana przez pełnomocnika zawodowego, wniosła uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez jego niewłaściwą wykładnię znajdującą wyraz w przyjęciu przez organ, że:

- sprawowanie opieki nad osobą tego wymagającą, o której mowa we wskazanym przepisie, polegające na wykonywaniu zwykłych czynności życia codziennego nie może prowadzić do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem w każdym przypadku (zdaniem organu) czynności takie nie stoją na przeszkodzie podjęciu zatrudnienia, podczas gdy prawidłowe rozumienie tego przepisu, prowadzi do wniosku, że rozstrzygając o ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, organ winien wziąć pod uwagę wszelkie czynności wykonywane na rzecz osoby objętej opieką przez domagającego się ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, niezależnie od tego, czy w innych przypadkach zdarza się, iż są one wykonywane również przez osoby wykonujące jednocześnie pracę zarobkową;

- sprawowanie opieki nad osobą tego wymagającą, o której mowa we wskazanym przepisie polegające na pomocy, która byłaby udzielana, nawet gdyby osoba objęta opieką nie byłaby osobą niepełnosprawną nie może prowadzić do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy prawidłowe rozumienie tego przepisu, prowadzi do wniosku, iż rozstrzygając o ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, organ winien wziąć pod uwagę wszelkie czynności wykonywane na rzecz osoby objętej opieką przez domagającego się ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, niezależnie od tego, czy w innych przypadkach zdarza się, iż są one wykonywane również na rzecz osób, wobec których nie stwierdzono niepełnosprawności;

- dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest wymaganie przez osobę niepełnosprawną całodobowej opieki i wsparcia przy wykonywaniu najdrobniejszych nawet czynności życia codziennego, podczas gdy prawidłowa, ugruntowana w orzecznictwie sądów administracyjnych wykładnia wskazanego przepisu nie daje podstaw do takiego wniosku;

- okoliczność, iż domagająca się ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego ma niewielki udokumentowany okres aktywności zawodowej jest przesłanką negatywną lub choćby okolicznością jakkolwiek istotną w kontekście ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy prawidłowa, ugruntowana w orzecznictwie sądów administracyjnych wykładnia w/w przepisu nie daje podstaw do takich wniosków;

- okoliczność, iż obok osoby ubiegającej się o świadczenie są również inne osoby, na których w tym samym stopniu ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej i które mogłyby w pewnym zakresie opiekować się tą osobą lub udzielać jej wsparcia finansowego, jest przesłanką negatywną lub choćby okolicznością jakkolwiek istotną w kontekście ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy prawidłowa, ugruntowana w orzecznictwie sądów administracyjnych wykładnia w/w przepisu nie daje podstaw do takich wniosków, które to naruszenia miały wpływ na wynik sprawy, albowiem doprowadziły do błędnego zaakceptowania przez organ II instancji odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Zarzuciła ponadto naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 75 § 1, art. 77 oraz art. 80 zw. z art. 140 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 572 ze zm.; dalej jako: "k.p.a.") polegające na:

- błędnej, tj. sprzecznej z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego, a przy tym pozbawionej przymiotu wszechstronności ocenie dowodów w postaci: orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 28 listopada 2022 r., wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności, wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 15 września 2023 r. wraz z załączonym doń wykazem czynności oraz wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 7 lutego 2023 r. wraz z załączonym doń wykazem czynności, znajdującego wyraz w przyjęciu, jakoby zakres opieki, jakiej wymaga L. I. oraz czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą względem jej matki nie były przyczyną rezygnacji skarżącej z pracy zarobkowej i nie uniemożliwiają skarżącej podjęcia zatrudnienia, podczas gdy:

* z pierwszego ze wspomnianych wyżej dokumentów wynika, że matka skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji,

* z drugiego ze wspomnianych wyżej dokumentów wynika, że matka skarżącej cierpi na niedosłuch (w związku z którym jej możliwości samodzielnego kontaktu z otoczeniem są znacznie ograniczone), ma problemy z pamięcią (zdarza się jej zostawić włączony gaz), nie jest w stanie samodzielnie ubierać się, utrzymywać higieny, przygotowywać posiłków, ani zachowywać kontaktów z otoczeniem, choruje na przewlekłą chorobę serca, a nadto w opinii pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad: "Pani L. I. ze względu na stan zdrowia i pojawiające się zaniki pamięci krótkotrwałej nie może samodzielnie funkcjonować w środowisku i wymaga stałej pomocy w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb. Wspólnie zamieszkująca córka ww. Pani I. R. zrezygnowała z aktywności zawodowej na rzecz zapewnienia opieki matce",

* z trzeciego ze wspomnianych wyżej dokumentów wynika, że matka skarżącej ze względu na stan zdrowia pozostaje sama w domu tylko na 30 minut.

W ocenie strony powyższe naruszenia miały wpływ na wynik sprawy, albowiem doprowadziły do błędnego zaakceptowania przez organ II instancji odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Ponadto w skardze zarzucono naruszenia polegające na:

- niedokonaniu przez organ II instancji porównania stanu zdrowia L.I. w stanie na dzień 12 czerwca 2022 r., wynikającego z pisma Szpitala Specjalistycznego im. F Ceynowy z dnia 12 czerwca 2022 r. zatytułowanego jako "Wskazówki do dalszego postępowania", ze stanem zdrowia wspomnianej wyżej chorej w stanie na dzień 28 listopada 2022 r., wynikającego z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 28 listopada 2022 r., wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem organ nie ustalił zakresu zmian w sytuacji zdrowotnej L. I., jakie nastąpiły między dniem 12 czerwca 2022 r., a dniem 28 listopada 2022 r., skala których to zmian, w świetle zasad doświadczenia życiowego potwierdza, iż rezygnacja skarżącej z dalszego prowadzenia działalności gospodarczej związana była pogorszeniem się stanu zdrowia jej matki, powyższe w konsekwencji mogło zaś doprowadzić do błędnego zaakceptowania przez organ II instancji odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej;

- błędnej, tj. sprzecznej z zasadami doświadczenia życiowego oraz zasadami wiedzy, a przy tym pozbawionej waloru wszechstronności ocenie dowodów w postaci zaświadczenia o zameldowaniu oraz zaświadczenia o zatrudnieniu, znajdującej wyraz w przyjęciu, jakoby w/w dokumenty nie wnosiły nic nowego do sprawy, podczas gdy dowodzą one, iż brat skarżącej nie ma możliwości udzielania na co dzień pomocy L. I., podczas gdy decyzja organu I instancji oparta była na założeniu odmiennym, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem organ II instancji nie poddał analizie tego, w jakim zakresie brat skarżącej jest w stanie pomagać w opiece nad ich wspólną matką, powyższe zaś w konsekwencji mogło doprowadzić do błędnego zaakceptowania przez organ II instancji odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W razie nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do treści art. 134 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w graniach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożył pełnomocnik skarżącej, a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 2 maja 2024 r. utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy Wejherowo z 25 września 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej na jej wniosek świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką Sąd stwierdził, że nie narusza ona prawa.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej jako: "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanego unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Należy podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia.

Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną, w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

Rolą organów administracji w takiej sytuacji było zatem ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wymagało to ustalenia zindywidualizowanych i konkretnych okoliczności niniejszej sprawy, które pozwoliłyby na zweryfikowanie istnienia rzeczywistego związku pomiędzy biernością zawodową skarżącej a sposobem zaspakajania potrzeb opiekuńczych w stosunku do matki. Samo bowiem posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, sprawuje opiekę w sposób wykluczający go z jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W rezultacie organy muszą zatem ustalić, czy niepodejmowanie zatrudnienia wynika z rzeczywistej potrzeby opieki i pomocy, której zakres wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej, w tym choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Należy przy tym podkreślić, że ustawodawca nie wymaga, aby możliwość zatrudnienia odnosiła się do pracy w pełnym jej wymiarze. W tym zakresie istnieje możliwość dostosowania warunków i czasu pracy do potrzeb własnych i rodziny. Definicja zawarta w art. 3 pkt 22 u.ś.r. (obejmująca zatrudnienie i inną pracę zarobkową) jest szeroka - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 15 lutego 2023 r., II SA/Gd 944/22; wszystkie powoływane w sprawie orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że L. I. choruje przewlekle na choroby serca oraz nadciśnienie tętnicze. Ma wymieniony i rozbudowany stymulator serca, pozostaje pod stałą opieką poradni kardiologicznej oraz otolaryngologicznej. Ma silny niedosłuch — wymaga aparatu słuchowego. Niepełnosprawna ma problemy z poruszaniem się z uwagi na osłabienie organizmu i zmęczenie związane z problemami kardiologicznymi oraz chorobami wieku starczego.

W ramach sprawowanej opieki skarżąca pomaga matce w czynnościach higienicznych, a także w ubieraniu się, przygotowuje posiłki, podaje leki, sprząta, zajmuje się domem, robi zakupy, realizuje recepty, organizuje wizyty lekarskie i towarzyszy w nich. Z oświadczenia skarżącej oraz z ustaleń dokonanych na podstawie wywiadów środowiskowych wynika, że L. I. jest osobą samodzielną w spożywaniu posiłków i podawanych leków. Od skarżącej zależna jest w zakresie przygotowania posiłków i dbania o higienę osobistą. Matka skarżącej po domu porusza się na krótkich odcinkach samodzielnie, podtrzymując się przedmiotów tj. mebli i ścian. Po schodach i na zewnątrz wymaga asekuracji i pomocy osoby drugiej.

Zgodnie ze złożonym oświadczeniem skarżąca wykonuje przy matce takie czynności jak: pomoc przy czynnościach higienicznych, przygotowuje i podaje posiłki (pięć razy dziennie) oraz leki (dwa razy dziennie), dwa razy dziennie przygotowuje odzież i pomaga w ubieraniu się. Raz dziennie mierzy matce ciśnienie, sporadycznie dokonuje pomiaru cukru. Jeżeli pogoda na to pozwala, skarżąca wyprowadza mamę raz dziennie na spacer. Ponadto skarżąca regularnie wykonuje czynności gospodarstwa domowego związane ze sprzątaniem i praniem. Robi także zakupy, realizuje recepty, opłaca rachunki, organizuje wizyty lekarskie (3-4 razy w roku wizyty w poradni kardiologicznej, w razie potrzeby dodatkowe wizyty).

Jako przyczynę rezygnacji z ostatniego zatrudnienia skarżąca wskazała pogarszający się stan zdrowia jej matki.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że całokształt ujawnionych okoliczności faktycznych przeczy istnieniu związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej matce w związku z jej znacznym stopniem niepełnosprawności.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika bowiem, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak wyroki NSA: z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15).

Należy zgodzić się z Kolegium, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że czynności aktualnie wykonywane przez skarżącą w ramach opieki nad matką nie wyczerpują normatywnie określonego zakresu opieki wymaganego przy osobie z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Należy zauważyć, że pomimo niepełnosprawności, matka skarżącej wykazuje się pewną samodzielnością - nie jest osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki, samodzielnie spożywa posiłki i leki, samodzielnie załatwia również potrzeby fizjologiczne. Samodzielność matki skarżącej w tym zakresie potwierdzają obserwacje pracownika socjalnego, który w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 15 września 2023 r. potwierdził, że matka skarżącej samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne, a także samodzielnie spożywa posiłki przygotowane przez córkę.

Znaczna część z opisanych przez stronę czynności, jakie wykonuje w związku z opieką nad matką, składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (robienie zakupów, realizacja recept, przygotowywanie i podawanie posiłków oraz leków, sprzątanie), które w zależności od stanu zdrowia i kondycji podopiecznego mogą stanowić również czynności z zakresu niezbędnej opieki, gdy podopieczny nie jest im w stanie sprostać samodzielnie, a wespół z pozostałymi czynnościami opiekuna zajmują one większość czasu kosztem wygospodarowania choćby części na pracę zawodową. W niniejszej sprawie jednak taka sytuacja nie zachodzi, albowiem matka skarżącej wykazuje taki stopień samodzielności, który wyklucza potrzebę pozostawania w ciągłej gotowości do świadczenia jej pomocy.

Oceniając wskazany powyżej zakres opieki świadczonej przez skarżącą, Sąd podziela w konsekwencji dokonaną przez Kolegium ocenę, z której wynika, że nie uniemożliwia on skarżącej podjęcia zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Mimo podeszłego wieku matki skarżącej opisany wyżej zakres opieki sprawowanej przez skarżącą wobec podopiecznej potwierdza, że matka skarżącej jest osobą stosunkowo samodzielną. Świadczona pomoc w przeważającej mierze sprowadza się do czynności związanych z utrzymaniem higieny osobistej oraz związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, bowiem matka skarżącej samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne, samodzielnie spożywa posiłki, samodzielnie porusza się po domostwie, nie wymaga też żadnych specjalistycznych czynności związanych ze stanem zdrowia (np. ćwiczeń rehabilitacyjnych czy czynności rehabilitacyjnych). Sąd w składzie orzekającym podziela ocenę organów administracji, że zakres sprawowanej opieki nad L. I. nie może być uznany za wykluczający jakąkolwiek aktywność zawodową. Tym bardziej, że w gospodarstwie domowym pozostaje jeszcze dwójka domowników, a z akt sprawy nie wynikają żadne okoliczności wskazujące na brak możliwości sprawowania przez nich opieki chociaż przez kilka godzin dziennie.

W ocenie Sądu, za nieuzasadnione należałoby uznać przyznanie świadczeń ze środków publicznych związanych z rezygnacją z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) z powodu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w sytuacji, gdy opieka ta sprowadza się w przeważającej części do wykonywania zwykłych czynności typowego gospodarstwa domowego (m.in. sprzątanie, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, umawianie wizyt lekarskich), a w gospodarstwie domowym pozostają inne osoby, którym stan zdrowia i zobowiązania zawodowe (bądź ich brak) nie przeszkadzają w sprawowaniu takiej opieki.

W okolicznościach niniejszej sprawy wskazane przez skarżącą czynności, które wykonuje jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków) dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 858/21). Podobnie czynności pielęgnacyjne, odpowiednio zorganizowane, nie muszą stanowić przeszkody do aktywizacji zawodowej skarżącej.

Nie kwestionując i nie deprecjonując pomocy świadczonej matce przez skarżącą, za uzasadnione należało uznać stwierdzenie, że jej zakres nie usprawiedliwia bierności zawodowej skarżącej. Nie wykonuje ona bowiem przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałby ją nieustannie i wymagały ciągłej obecności przy niej w domu, nie pozwalając na jakąkolwiek aktywność zawodową, czyli czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych (fizjologicznych), gdyż L. I. nie wymaga takiej szczególnej pielęgnacji. W dacie czynienia ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie nie można było matki skarżącej uznać za osobę, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności i która wymaga nieustannego dozoru.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć żadnej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (zob. wyrok WSA w Łodzi z 25 sierpnia 2022 r., II SA/Łd 229/22).

Na marginesie należy zauważyć, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika ponadto, że skarżąca przez większość swojego życia pozostawała bierna zawodowo. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem wnioskodawczyni, aby zapewnić matce opiekę podjęła decyzję o rezygnacji z zatrudnienia i z dniem 30 listopada 2022 r. zamknęła działalność gospodarczą (firma sprzątająca), którą prowadziła od 2 sierpnia 2021 r. Okoliczność, że skarżąca zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej dwa dni po uzyskaniu przez matkę orzeczenia o niepełnosprawności prowadzi do wniosku, że strona nawet nie podjęła próby pogodzenia sprawowania opieki z aktywnością zawodową. Jednocześnie jednak zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, że stan zdrowia niepełnosprawnej wymagał sprawowania nieustannej opieki nad nią.

W rezultacie uznać należy, że niniejszej sprawie nie wykazano, aby zaangażowanie skarżącej w opiekę nad matką było przeszkodą w podjęciu jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Należy zgodzić się z organem odwoławczym, że stan fizyczny matki skarżącej i zakres wykonywanych przez nią samodzielnie czynności życia codziennego nie stoją na przeszkodzie podjęciu przez skarżącą zatrudnienia. Nie wykonuje ona bowiem przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałaby ją nieustannie i wymagały jej ciągłej obecności, nie pozwalając tym samym na aktywność zawodową, nawet w zmniejszonym wymiarze godzin.

Zaznaczyć należy również, że ustalenia związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Ocena spełnienia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku wymaga ustalenia czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia wynikającego z treści orzeczenia o niepełnosprawności (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20, z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21, z 7 maja 2020 r., I OSK 1049/19).

W ocenie Sądu bez znaczenia dla oceny przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje kwestia na ile brat skarżącej jest w stanie sprawować osobistą opiekę nad matką. Ustawowe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się wyłącznie z oceną sytuacji osoby ubiegającej się o takie świadczenie. Z tego względu sytuacja (osobista, majątkowa czy rodzinna) innych członków rodziny (np. pozostałych dzieci osoby niepełnosprawnej) nie ma związku z oceną na ile zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) przez osobę wnioskującą o świadczenie pielęgnacyjne.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.