Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2148/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 3 i 3a; art. 83 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3 ust. 1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Protokolant spec. - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2013 r. sprawy ze skargi W. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. E. Z. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy).


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 12 marca 2012 r. W. L. (dalej: Skarżący, wnioskodawca) wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w [...] o umorzenie należności za okres od 09/2008 do 12/2008 oraz 09/2009 do 03/2011. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że ze względu na stan zdrowia nie był świadomy obowiązku regulowania należności, wynikających z prowadzonej działalności gospodarczej. Do wniosku załączono kopię zaświadczenia lekarskiego z 12 grudnia 2011 r., którego treść wskazuje, że wnioskodawca leczony jest [...] oraz, że wymaga stałej opieki specjalistycznej.

Po przeprowadzeniu postępowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) decyzją z [...] maja 2012 r., nr [...], odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, na:

1. ubezpieczenia społeczne za okres od 09.2008 r. do 12.2008 r. w łącznej kwocie 503,01 zł (w tym z tytułu składek -363,01 zł oraz odsetek liczonych na dzień 13.03.2012 r. – 140 zł)

2. ubezpieczenie zdrowotne za okres od 09.2008 r. do 12.2008 r. i od 09.2009 r. do 03.2011 r. w łącznej kwocie 6.542,66 zł (w tym z tytułu składek – 5.280,66 zł oraz odsetek liczonych na dzień 13.03.2012 r. – 1.262,00 zł.

W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 83 ust. 1 pkt 3, w związku z art. 28 ust. 1 – 4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205 poz. 1585 ze zm., dalej: u.s.u.s.) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie).

W uzasadnieniu powyższej decyzji ZUS stwierdził, w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego oraz na podstawie analizy akt sprawy, że wnioskodawca prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą w okresach od 03.09.2008 r. do 31.12.2008 r. i od 01.09.2009 r. do 31.03.2011 r. na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nr [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wnioskodawca nie odprowadzał składek na własne ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Organ przytoczył treść art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s., który reguluje podstawy (przesłanki) pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek w przypadku całkowitej nieściągalności składek. W ocenie ZUS w sprawie z wniosku Skarżącego nie zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności, wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Brak jest informacji od właściwego organu egzekucyjnego o braku majątku Skarżącego oraz o braku możliwości płatniczych Skarżącego. Zobowiązania Skarżącego wobec ZUS z tytułu nieopłaconych składek nie były dotychczas dochodzone w trybie egzekucyjnym. Organ zauważył również, że świadczenie emerytalne Skarżącego może stanowić skuteczny środek egzekucyjny. Wskazał, że zobowiązania Skarżącego wobec wierzycieli cywilnoprawnych są dochodzone w trybie egzekucyjnym przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...], który dokonał zajęcia świadczenia emerytalnego Skarżącego co potwierdza, że prowadzone postępowanie egzekucyjne jest skuteczne.

Następnie ZUS wskazał podstawy umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, które mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia). Analizując ich zaistnienie w rozpoznawanej sprawie organ stwierdził, że Skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 1.591,65 zł brutto. Wskazał, że z uwagi na obciążenia komornicze w marcu 2012 r. kwota do wypłaty wynosiła 933,49 zł. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką M. L., która od 12 sierpnia 2011 r. zatrudniona jest na czas określony (do 11 listopada 2013 r.) w Stowarzyszeniu ,, [...]’’. Wynagrodzenie małżonki Skarżącego w marcu 2012 r. wynosiło 1.600 zł brutto, a kwota do wypłaty po potraceniu komorniczym wyniosła 1.111,88 zł. Odnosząc się do treści złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej ZUS stwierdził, że Skarżący wraz z żoną nie ponoszą żadnych kosztów związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, a wskazana kwota na leczenie wynosi jedynie 200 zł miesięcznie. Oceniając przedłożone przez Skarżącego dokumenty, w tym orzeczenie o [...] stopniu niepełnosprawności stwierdził, że Skarżący ma niewątpliwie problemy zdrowotne to jednak stan zdrowia nie ma wpływu na fakt wypłacania świadczenia emerytalnego, które stanowi źródło utrzymania Skarżącego. Natomiast żona Skarżącego pomimo orzeczenia o [...] stopniu niepełnosprawności jest zatrudniona na stanowisku przystosowanym do jej niepełnosprawności. W tej sytuacji nie można stwierdzić, że stan zdrowia bądź konieczność sprawowania stałej opieki nad chorym członkiem rodziny pozbawia wnioskodawcę możliwości uzyskiwania dochodu. Reasumując organ stwierdził, że w sprawie Skarżącego brak jest okoliczności warunkujących umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia.

W dniu 6 czerwca 2012 r. wpłynął wniosek Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek.

W treści wniosku Skarżący wskazał na trudną sytuację życiową spowodowaną chorobą [...]. Stwierdził, że pomimo systematycznego leczenia, także szpitalnego, stan zdrowia nie pozwalał i nadal nie pozwala mu na prawidłowe funkcjonowanie. Miał również wpływ na podejmowanie decyzji związanych z pracą zawodową, w tym także tych dotyczących prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący wyjaśnił, że do czasu monitu Zakładu nie był świadom wymogu opłacania składek na ubezpieczenia. Pozostawał w przekonaniu, iż brak dochodów zwalnia go z obowiązku regulowania składek. Choroba [...], na którą cierpi, przyczyniła się do utraty dorobku życia a obecnie uniemożliwia aktywność zawodową. Dochody rodziny (świadczenie emerytalne oraz wynagrodzenie żony) stanowiły w miesiącu marcu łącznie kwotę 2.045,37 zł netto. Zarówno zobowiązany jak i jego małżonka są osobami bezdomnymi. Dotychczas korzystali z gościnności rodziny i znajomych. Wydatki stałe obejmują jedynie zakup leków. Odwołujący podkreśla, iż skromny budżet domowy pozwala jedynie na zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych, co jego zdaniem przemawia za pozytywnym rozpatrzeniem sprawy. Natomiast nieświadomość co do wymogu uiszczania składek na ubezpieczenia powinna być argumentem zasługującym na uwzględnienie przy rozpatrywaniu wniosku. Zdaniem Skarżącego otrzymywana emerytura z uwagi na wysokość nie może stanowić skutecznego środka egzekucyjnego.

Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2012 r. nr [...] - ZUS utrzymał w mocy decyzję własną z [...] maja 2012 r.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że w myśl art. 28 ust 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki całkowitej nieściągalności ustawodawca wymienił enumeratywnie w ust. 3 art. 28 u.s.u.s. Wyjątek od powyższego stanowią przepisy rozporządzenia. Zgodnie z jego postanowieniami należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w szczególności w okolicznościach opisanych w § 3 ust. 1.

W ocenie ZUS organ pierwszoinstancyjny właściwie orzekł, iż w ustalonym stanie faktycznym sprawy nic zachodzą okoliczności związane z całkowitą nieściągalnością zobowiązań. Brzmienie art. 28 ust. 3 ustawy - przepisu wymieniającego taksatywnie okoliczności, w których z woli ustawodawcy, zachodzi stan całkowitej niewypłacalności dłużnika, umożliwiający ewentualne umorzenie jego zaległości wobec ZUS - wyłącza możliwość uwzględnienia sytuacji innych niż określone w powyższym unormowaniu. Ocena, odnośnie braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji, czy też wystąpienia trwałej nieściągalności długu należy wyłącznie do organu prowadzącego egzekucję a taki w niniejszej sprawie nie został dotąd powołany. O przesłance bezskutecznej egzekucji można mówić wyłącznie jeżeli nie ma wątpliwości, iż nie zachodzi żadna możliwość zaspokojenia egzekwowanej wierzytelności z jakiejkolwiek części majątku zobowiązanego, a taką pewność daje tylko stosowny akt organu egzekucyjnego. Świadczenie rentowe dłużnika zostało wprawdzie zajęte przez komornika sądowego, co nie stanowi jednak przeszkody skierowania do tego świadczenia także egzekucji administracyjnej. W tym stanie prawnym to sąd rozstrzygałby, który z organów egzekucyjnych będzie prowadził łączną egzekucję wierzytelności cywilnoprawnej i publicznoprawnej.

Powyższe dowodzi braku prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o to kryterium.

Następnie ZUS stwierdził, że dokonana przez organ pierwszoinstancyjny analiza sytuacji majątkowej wnioskodawcy przez pryzmat przesłanek umorzenia określonych w rozporządzeniu nie pozwala na postawienie zarzutu błędnej konkluzji, iż nie zachodzą nadzwyczajne okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem należności.

Przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego posługuje się sformułowaniem "niezbędnych potrzeb życiowych", a więc określeniem, które z natury rzeczy nie jest precyzyjne. Jednakże - zdaniem ZUS - tłumaczyć należy je zgodnie z literalnym brzmieniem, a skoro tak, to niezbędne potrzeby życiowe to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie/szkodliwie wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Przy czym wymaga podkreślenia, że niezbędne potrzeby życiowe należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tychże potrzeb przez wnioskodawcę. Oczywistym jest bowiem, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak zaspokojenia tychże potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb. Nie każda bowiem potrzeba to potrzeba niezbędna. Do skorzystania z dobrodziejstwa umorzenia należności z tytułu składek muszą istnieć zatem konkretne, jednoznaczne dowody wskazujące na dramatyczną i nie rokującą poprawy sytuację materialną lub zdrowotną wnioskodawcy lub członka rodziny.

Wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca nie przedłożył nowych, nieznanych w postępowaniu przed organem pierwszej instancji dowodów, a ujawnionych dotychczas okoliczności nie można ocenić jako wyjątkowych w rozumieniu powołanych przepisów. Analiza sprawy nie wskazuje by trudna sytuacja odwołującego i jego małżonki związana była z brakiem jakichkolwiek środków do życia. Z oświadczenia płatnika wynika, że małżonkowie nie ponoszą żadnych kosztów związanych z zamieszkaniem - nie opłacają czynszu, należności za energię elektryczną wodę, telefon itp. Organ wyjaśnił, że deklarowane koszty leczenia nie mogą zostać uwzględnione w bilansie domowego budżetu z powodu ich nieudokumentowania.

ZUS zauważył, że odwołujący nie wykazał, w związku z trudną sytuacją materialną, że, podjął jakiekolwiek działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego np. w formie, zasiłków lub innych form pomocy materialnej dotowanych ze środków instytucji socjalnych tym bardziej, że pomoc taka ma przecież na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Powyższe - w ocenie organu - świadczy o braku konieczności do ubiegania się o te świadczenia, co w logicznej konsekwencji dowodzi, że Skarżący nie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. ,

Organ podzielił stanowisko wnioskodawcy co do obecnej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej pozyskanie środków na jednorazową spłatę zobowiązania. Wyjaśnił jednak, że Zakład nie oczekuje od zobowiązanego uregulowania zaległości jednorazową wpłatą gdyż może on wystąpić do wierzyciela o zgodę na ratalną spłatę należności składkowych. Regulowanie należności, przypadających ZUS stanowi niewątpliwie obciążenie dla budżetu domowego zobowiązanego, jednak nie można przyjąć, aby systematyczna spłata tych zaległości, w wygospodarowanych kwotach była nadmiernym obciążeniem finansowym, które zagraża jego egzystencji.

Zdaniem ZUS nie ma podstaw do umorzenia należności w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, a więc w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Uzasadniając wyrażone stanowisko podkreślił, że w świetle omawianej regulacji okoliczność przewlekłej choroby zobowiązanego oceniana być może jedynie w odniesieniu do sytuacji pozbawienia go możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacanie należności. Odwołujący natomiast podejmował zatrudnienie w czasie, gdy dysponował orzeczeniem o [...] stopniu niepełnosprawności. Zatem prawidłowym jest wniosek, że problemy zdrowotne nie uniemożliwiają stronie osiągania dochodu. Nadto wobec faktu pobierania świadczenia emerytalnego, stanowiącego stały dochód należy uznać, iż także z tego względu powołana w rozpoznawanej sprawie okoliczność dotycząca problemów zdrowotnych, nie wypełnia dyspozycji § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

ZUS zauważył, że fakt posiadania przez Skarżącego również innego zadłużenia pozostaje bez wpływu na wynik rozpoznawanej sprawy. Zakład nie może bowiem przyznawać pierwszeństwa zadłużeniu wobec innych wierzycieli. Zwłaszcza, że niezbędna jest ochrona środków przeznaczonych na cele przezeń realizowane, co wymaga od organu należytej staranności przy rozpoznawaniu wniosków o umorzenie zaległych składek, aby nie dopuścić do sytuacji, w której pozycja ZUS jako wierzyciela miałaby być gorsza od pozycji innych wierzycieli, którzy otrzymują od zobowiązanego określone kwoty pieniężne.

W ocenie ZUS w sprawie nie zachodzą przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia bowiem obecna sytuacja materialna zobowiązanego nie została spowodowana okolicznościami o wymiarze klęski żywiołowej, czy też innego zdarzenia nadzwyczajnego. Ponadto, treść powołanego przepisu odnosi się do działalności gospodarczej aktualnie prowadzonej przez osobę ubezpieczoną, podczas gdy Skarżący nie prowadzi już takiej działalności, co oznacza brak możliwości umorzenia zadłużenia w oparciu o omawiany przepis.

Skarżący nie zgodził się z powyższą decyzją ZUS i wniósł na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W uzasadnieniu skargi stwierdził, że prowadził działalność gospodarczą tylko ,,teoretycznie’’, czego dowodem są zeznania podatkowe wskazujące na nie uzyskiwanie dochodów. Nie wiedział, że brak wyrejestrowania działalności gospodarczej skutkuje naliczaniem składek przez ZUS. Skarżący podkreślił, że jego skromna emerytura oraz wynagrodzenie żony nie mogą stanowić skutecznego środka egzekucyjnego ponieważ wspólny budżet domowy w marcu 2012 r. wynosi netto 2045,37 zł.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wnioskiem z 6 maja 2013 r. pełnomocnik Skarżącego wystąpił o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że Skarżący w dniu 25 kwietnia 2013 r. wystąpił do ZUS-u o umorzenie zaległości z tytułu własnych składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne w trybie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551). W ocenie pełnomocnika w sytuacji chociażby częściowego umorzenia należności składkowych, w trybie powyższej ustawy, w tej części postępowanie sądowoadministracyjne stanie się bezprzedmiotowe co doprowadzi do jego umorzenia. W konsekwencji rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy zależy od wyniku zainicjowanego wnioskiem Skarżącego z 25 kwietnia 2013 r. postępowania administracyjnego. Do wniosku załączono kopię wniosku Skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek.

Pismem z 14 maja 2013 r. pełnomocnik organu stwierdził brak podstaw do uwzględnienia powyższego wniosku pełnomocnika Skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podzielił też, uznając za niewadliwe, ustalenia organu w zakresie stanu faktycznego, które znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym.

Przed przystąpieniem do szczegółowej oceny prawnej zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do uwzględnienia wniosku pełnomocnika Skarżącego o zawieszenie postępowania. Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. W ocenie Sądu rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy nie zależy od wyniku rozpatrzenia wniosku

Skarżącego z 25 kwietnia 2013 r. o umorzenie zaległości z tytułu własnych składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne w trybie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność. Sąd dokonuje oceny prawnej zaskarżonej decyzji , uwzględniając stan faktyczny oraz stan prawny istniejący w dacie wydawania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wbrew stanowisku pełnomocnika Skarżącego postępowanie w sprawie ze skargi W. L. nie mogłoby się stać bezprzedmiotowe w sytuacji uwzględnienia wniosku Skarżącego z 25 kwietnia 2013 r. Z powyższych względów wniosek pełnomocnika Skarżącego należało oddalić.

Jak wynika z akt sprawy, organ rozpatrywał wniosek o umorzenie zaległych składek w kontekście dwóch podstaw prawnych, a mianowicie art. 28 ust.1-3 u.s.u.s. i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku (...); 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe (...) z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r.; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności (...); 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

ZUS zasadnie przyjął – w ocenie Sądu - że żadna z powyższych przesłanek nie zachodzi w sytuacji Skarżącego. W prawidłowo ustalonym i niespornym stanie faktycznym sprawy nie występują okoliczności wymienione w pkt 1-4 ust. 3 art. 28 u.s.u.s. W odniesieniu do pozostałych przesłanek umorzenia należności z powyższego przepisu zauważyć należy przede wszystkim, że ze świadczenia emerytalnego Skarżącego prowadzona jest skutecznie egzekucja przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] na rzecz dwóch wierzycieli bankowych, przy czym łączne zadłużenie Skarżącego wobec tych podmiotów, w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, przekraczało kilkakrotnie zadłużenie Skarżącego z tytułu zaległych składek. Nie ma podstaw również do przyjęcia, że wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - art. 28 ust. 3 pkt 4a) u.s.u.s. Słusznie ZUS zauważył, analizując przesłanki całkowitej nieściągalności z pkt 5 – 6 ust. 3 art. 28 u.s.u.s., że dotychczas zaległe należności z tytułu składek nie były dochodzone w trybie egzekucyjnym w związku z czym brak jest jakichkolwiek dowodów, które mogłyby wskazywać na nieskuteczność takiego postępowania. W świetle powyższego nie znajduje uzasadnienia twierdzenie Skarżącego, że wysokość netto miesięcznych dochodów otrzymywanych łącznie z żoną nie zapewni zaspokojenia należności wobec ZUS w postępowaniu egzekucyjnym.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia, w którym wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiałoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenia należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust.1 pkt 3).

W ocenie Sądu organ prawidłowo przeanalizował sprawę pod kątem spełnienia powyższych przesłanek, których zaistnienie daje podstawę do umorzenia należności.

Organ odnosząc się do przesłanki o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia przyjął, iż osiągane przez stronę dochody zaspokajają podstawowe potrzeby życiowe, zaś rodzina wnioskodawcy nie znajduje się w sytuacji zagrożenia bytu. W ocenie Sądu poczynione w tej kwestii przez organ ustalenia są uzasadnione. W szczególności zwrócić uwagę należy, że Skarżący wraz z małżonką, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, miesięcznie otrzymują dochody z tytułu emerytury Skarżącego oraz wynagrodzenia za pracę małżonki Skarżącego w łącznej kwocie netto (w tym po potrąceniach komorniczych z tytułu zadłużenia wobec wierzycieli bankowych) około 2000 zł, przy czym nie ponoszą żadnych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, takich jak np. opłaty z tytułu czynszu, za energię elektryczną, wodę czy telefon. Zasadnie organ zauważył również, że Skarżący nie udokumentował deklarowanych wydatków z tytułu leczenia w związku z czym nie mogły być one uwzględnione jako stały miesięczny wydatek gospodarstwa domowego Skarżącego. Trafnie organ zauważył, że Skarżący pomimo deklarowanej trudnej sytuacji materialnej nie podjął nawet prób ubiegania się o pomoc ze strony instytucji socjalnych co potwierdza informacja z Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], zgodnie z którą Skarżący nie figuruje w ewidencji ośrodka i nie korzystał z żadnej pomocy ośrodka (k- 12 akt administracyjnych).

Zdaniem Sądu, ZUS prawidłowo stwierdził, że okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy nie potwierdzają, by w sytuacji Skarżącego zachodziła przesłanka uregulowana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Bezspornie zadłużenie Skarżącego wobec ZUS nie jest następstwem klęski żywiołowej czy też innego zdarzenia nadzwyczajnego. Poza tym omawiana przesłanka znajduje odniesienie wyłącznie do działalności gospodarczej aktualnie prowadzonej przez osobę ubezpieczoną, podczas gdy Skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej.

Trafnie również organ przyjął, że w rozpoznawanej sprawie nie występuje przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, dotycząca braku możliwości uzyskiwania dochodu na regulowanie należności z tytułu składek z powodu przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Wprawdzie Skarżący jak i jego małżonka mają orzeczony [...] stopień niepełnosprawności, co potwierdza przewlekłą ich chorobę, jednakże - jak rozważył to organ orzekający - sytuacja ta nie pozbawiała Skarżącego możliwości podjęcia zatrudnienia. Prawidłowo ZUS stwierdził, że problemy zdrowotne nie pozbawiały Skarżącego możliwości osiągania dochodu. Poza tym otrzymywane przez Skarżącego świadczenie emerytalne ma charakter stały i jest niezależne od stanu zdrowia Skarżącego.

W tym miejscu przypomnieć trzeba, iż umorzenie należności jest definitywną rezygnacją z możliwości ich wyegzekwowania, w związku z powyższym taka decyzja musi być podejmowana bardzo rozważnie. Organ zobowiązany jest uwzględnić aktualne możliwości płatnicze zobowiązanego, ale także powinien mieć na względzie możliwość spłaty zadłużenia w przyszłości. W ocenie Sądu, skarżący takim potencjałem na przyszłość dysponuje.

Należy wskazać, że obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków w celu dochodzenia należności z tytułu składek w tym także środków przymusowego dochodzenia należności. Szczególna wnikliwość i staranność działania przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie należności z tytułu składek wynika z ich publicznego charakteru i celu na które są one przeznaczone. Z tego wynika także wyjątkowość instytucji umorzenia należności z tytułu składek.

W ocenie Sądu jako prawidłowe należy uznać ustalenia organu, że stwierdzona trudna sytuacja finansowa Skarżącego nie kwalifikuje się do podjęcia decyzji korzystnej dla niego. Podnieść należy, iż Sąd nie kwestionując trudnej sytuacji w jakiej znalazł się zobowiązany, stwierdza jednakże, że zgromadzony w sprawie w sposób wyczerpujący i prawidłowo oceniony materiał dowodowy nie daje podstaw do podjęcia decyzji o umorzeniu należności.

Z powyższych przyczyn nie można było doszukać się naruszenia przez organ art. 28 ust.3 pkt 3 u.s.u.s. oraz § 3 ust.1 rozporządzenia z 2003 r.

Kontrolując natomiast działania ZUS podejmowane w toku przeprowadzonego postępowania przypomnieć należy, iż ustawodawca używając w omawianych przepisach zwrotu "mogą być umorzone" przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz ZUS, który może - ale nie musi - je umorzyć. Zakład ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. lub w rozporządzeniu. Zaznaczyć jednak trzeba, iż ocena organu w tej kwestii musi być dokonana w oparciu o obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Konieczne jest, aby znalazła ona należyte odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji.

Oceniając sprawę pod tym kątem wskazać należy, że organ prawidłowo zebrał i ocenił niezbędny dla rozstrzygnięcia wniosku materiał dowodowy. Postępowanie administracyjne było prowadzone z uwzględnieniem wszystkich zasad, w szczególności Skarżący miał zapewniony czynny udział w każdym jego stadium. Zarówno decyzja I instancji, jak też decyzja wydana na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy są skonstruowane prawidłowo, powołują podstawy prawne oraz zawierają uzasadnienie faktyczne i prawne. Sąd nie dopatrzył się w działaniach ZUS naruszeń przepisów proceduralnych, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik postępowania a tylko takie uchybienia stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. stanowią podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu Sąd orzekł w pkt 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 250 p.p.s.a. i § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).