Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1661/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1 b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 80
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 184, art. 193 zd. drugie ustawy
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 97/23 w sprawie ze skargi K.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 20 grudnia 2022 r., nr SKO Gd/3974/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 97/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu skargi K.K. (dalej również: "wnioskująca", "odwołująca się", "strona", "skarżąca"), uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej również: "organ II instancji", "organ odwoławczy", "SKO", "Kolegium", "skarżący kasacyjnie") z 20 grudnia 2022 r., nr SKO Gd/3974/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, zarzucając:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: "uśr"), wyrażającą się w przyjęciu przez Sąd I instancji, że sprawowanie opieki wyłączającej możliwość zatrudnienia, o jakiej mowa w tym przepisie, to nie tylko czynności związane z bezpośrednią troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej, oraz przyjęcie, że pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym nie wyczerpuje treści tego pojęcia, ale także wyręczanie matki od jej normalnych, codziennych czynności życiowych, których nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność stanowi przejaw opieki nad nią, a ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricte z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a więc istoty świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy prawidłowo rozumiana norma wyrażona art. 17 ust. 1 uśr uzależnia prawo do omawianego świadczenia m.in. od sprawowania nad niepełnosprawnym członkiem rodziny opieki charakteryzowanej jako konieczna, stała lub długotrwała, związana ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a zatem opieki bezpośrednio związanej z samą osobą niepełnosprawną, która przez swój czasowy wymiar, ścisły związek z potrzebami osoby niepełnosprawnej i charakter (brak możliwości zaplanowania oraz czasowego łączenia z inną aktywnością wykonywanych w jej ramach czynności) sama i tylko sama, a więc bez związku z inną aktywnością opiekuna, nie pozwala podjąć zatrudnienia nawet pomimo dochowania wymaganej w danych warunkach staranności;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 uśr, wyrażającą się w przyjęciu przez Sąd I instancji, że wykonywanie przez stronę skarżącą czynności związanych ze zwykłym prowadzeniem gospodarstwa domowego należy uznać za sprawowanie opieki wyłączającej możliwość zatrudnienia, o jakiej mowa w tym przepisie, podczas gdy prawidłowo rozumiana norma wyrażona art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr uzależnia prawo do omawianego świadczenia m.in. od braku aktywności zawodowej (zatrudnienia) spowodowanej wyłącznie i bezpośrednio koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny;

3. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: "kpa") oraz art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "ppsa"), wyrażające się w zastosowaniu przez Sąd I instancji normy uzależniającej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia związku przyczynowego pomiędzy nie podejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w sytuacji, gdy stan faktyczny

rozpatrywanej sprawy nie wypełniał hipotezy tej normy, co nastąpiło w wyniku błędnego przyjęcia przez Sąd I instancji, że przesłanka faktyczna "nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną" spełniona jest także wówczas, gdy podjęciu zatrudnienia stoi na przeszkodzie nie wyłącznie opieka i pielęgnacja osoby niepełnosprawnej, ale także czynności dnia codziennego dotyczące zajmowania się domem, podczas gdy prawidłowo zastosowania norma wyrażona art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, w okolicznościach niniejszej sprawy winna prowadzić do wniosku, że brak aktywności zawodowej spowodowana, choćby po części, innymi okolicznościami niż konieczność bezpośredniej opieki i pielęgnacji osoby niepełnosprawnej, np. prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego, nie może być uznany za okoliczność uzasadniającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które to naruszenie doprowadziło Sąd I instancji do błędnych ocen w zakresie podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia;

4. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w zw. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, wyrażające się w bezpodstawnym ograniczeniu zakresu, w jakim orzekające organy mogą i muszą dokonywać oceny zebranego materiału dowodowego, a w konsekwencji nieuprawnionym zanegowaniu przez Sąd I instancji dokonanej przez wnoszącego skargę kasacyjną oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, zgodnie z którą brak jest związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną przez nią nad matką opieką, co doprowadziło Sąd I instancji do przypisania orzekającym organom naruszeń prawa materialnego i procesowego, które w sprawie nie miały miejsca oraz do naruszenia art. 151 ppsa, poprzez odmowę zastosowania wyrażonej nim normy w sprawie;

5. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 §1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 106 § 1 oraz art. 133 § 1 oraz w zw. z art. 3 § 1 ppsa w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, polegające na przekroczeniu granic sądowej kontroli administracji poprzez sformułowanie przez Sąd w miejsce zanegowanej oceny orzekającego organu, własnej oceny zebranych w sprawie dowodów i wynikających z nich okoliczności faktycznych sprawy, co doprowadziło do błędnego zastosowania prawa materialnego i nieuzasadnionego uchylenia wydanej w sprawie decyzji;

które to naruszenia doprowadziły Sąd pierwszej instancji do:

6. naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 153 ppsa, poprzez nieuzasadnione uchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy w sprawie nie doszło do naruszenia przez orzekający organ norm prawa materialnego i procesowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, prowadząc do uwzględnienia skargi w miejsce jej oddalenia.

Podnosząc powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi oraz o obciążenie kosztami postępowania Skarbu Państwa.

Jednocześnie skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się rozpoznania sprawy na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie wskazanych wyżej zarzutów.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ppsa, ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia.

Stosownie do art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wskazane enumeratywnie w art. 183 § 2 ppsa, nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa).

W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarzuty dotyczące naruszenia zarówno prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. W tym miejscu zauważyć należy, że zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W analizowanej sprawie w sposób bezpośredni wiążą się one z zarzutem naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do zasadniczego problemu w sprawie.

Istotą sporu jest spełnienie przez skarżącą przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia, wobec konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką (art. 17 ust. 4 uśr). Organ odwoławczy stwierdził, że w stanie faktycznym sprawy brak jest określonego w ww. normie związku przyczynowo-skutkowego. Skargą kasacyjną zakwestionowano również przyjętą przez WSA ocenę zakresu opieki, która zdaniem SKO: 1. nie jest konieczna, a zatem, wykracza poza niezbędne do zaspokojenia potrzeby niepełnosprawnego, obejmuje potrzeby, które przy zachowaniu przez osoby zobowiązane do alimentacji obiektywnej miary staranności mogłyby być zaspokojone w inny sposób niż poprzez rezygnację z zatrudnienia; 2. nie jest stała lub długotrwała, a więc jest sprawowana doraźnie, w krótkich lub nieregularnie po sobie następujących okresach czasu albo jest przerywana okresami zabezpieczenia potrzeb niepełnosprawnego w inny sposób; 3. obejmuje czynności niezwiązane ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji osoby niepełnosprawnej oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji, jak np. czynności związane z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego; 4. nie wyklucza podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a zatem ze względu na swoją intensywność, wymiar czasowy, możliwości rozplanowania w ciągu doby, obiektywnie rzecz biorąc, możliwa jest do pogodzenia z zatrudnieniem.

Powyższe okoliczności stały się podstawą odmowy ustalenia przez organ odwoławczy prawa do wnioskowanego świadczenia. Stanowiska tego nie podzielił Sąd Wojewódzki, uchylając zaskarżoną decyzję Kolegium.

W sprawie natomiast sporne nie jest, że skarżąca należy do osób uprawnionych do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia, ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnej matki, oraz że osoba podlegająca opiece legitymowała się wymaganym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W tym miejscu przypomnieć należy, że stosownie do art. 17 ust. 1 uśr, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w pkt 1-4 tej normy, jeżeli nie podejmują one zatrudnienia lub rezygnują z niego, bądź z innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, albo orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis ten formułuje więc warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia (bądź innej pracy zarobkowej), który należy brać pod uwagę dokonując oceny spełnienia przesłanek koniecznych do ustalenia prawa do ww. świadczenia.

W świetle powyższego, osoba ubiegająca się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który obiektywnie zmusza ją do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Istotna jest tu również ocena, czy zakres sprawowanej opieki wypełnia ustawowe przesłanki, warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Podkreślenia wymaga, że okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia oraz brak możliwości jego podjęcia powinny być oceniane na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie wnioskowanej pomocy.

Zdaniem Składu orzekającego w sprawie, bez znaczenia pozostaje przy tym, czy wnioskodawczyni zrezygnowała z pracy zarobkowej wcześniej (z innych przyczyn), jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca opiekunowi podjęcie zatrudnienia. Stanowisko to wywodzić należy bezpośrednio z brzmienia art. 17 ust. 1 uśr, który determinuje konieczność oceny korelacji zachodzącej pomiędzy możliwością kontynuowania/podjęcia aktywności zawodowej przez opiekuna, a zakresem sprawowanych czynności opiekuńczych, związanych z indywidualnymi ograniczeniami dotyczącymi samodzielnej egzystencji osoby legitymującej się stosownym orzeczeniem. Podkreślić w tym miejscu należy, że ww. norma nie wymaga, by strona zrezygnowała z pracy zarobkowej, a wystarczającym jest, by nie miała realnej możliwości jej podjęcia z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną.

Sytuacja taka miała miejsce w analizowanej sprawie. Zarzuty podniesione w złożonym środku zaskarżenia koncentrują się bowiem wokół rezygnacji strony z pracy (ostatnia umowa obowiązywała do 30 czerwca 2021 r.) i pozostawaniu przez nią bez zatrudnienia przed 18 maja 2022 r., gdy jej matce ustalono znaczny stopień niepełnosprawności. Sytuacja ta, ocenie skarżącego kasacyjnie, wykazuje brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a koniecznością sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad marką. SKO wywodzi, że sprawowanie opieki musi być bezpośrednio uzależnione od obowiązków wynikających z zajmowaniem się podopieczną, gdy w analizowanej sprawie wnioskująca zakończyła aktywność zawodową w związku z likwidacją jej wcześniejszego miejsca pracy i od tamtego czasu pozostaje bez zatrudnienia. Nadto organ odwoławczy twierdzi, że nieprawidłowym jest pogląd Sądu Wojewódzkiego, że zakres sprawowanych czynności opiekuńczych obejmuje również tzw. "czynności dnia codziennego", gdy – zdaniem Kolegium – działania związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego nie mogą być objęte pojęciem stałej i długotrwałej opieki, nie mogą być więc zrównane z opieką. SKO wskazało, że czynności opiekuńcze, charakteryzują się ścisłym związkiem z potrzebami osoby niepełnosprawnej i jednocześnie wykluczają aktywność zawodową opiekuna. Skarżący kasacyjnie argumentuje, że w analizowanej sprawie, wykonywania działań innych niż stricte opiekuńcze, nie można łączyć z opieką w rozumieniu art. 17 ust. 1 uśr. W konsekwencji uznać należy, że sam fakt sprawowania przez stronę opieki nad matką, nie wymusza na niej niepodejmowania zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium nie kwestionuje przy tym, że matka strony wymaga pomocy osób trzecich w związku z licznymi poważnymi schorzeniami (choruje na nowotwór złośliwy odbytnicy i narządów rodnych, nadciśnienie tętnicze, przewlekłą chorobę wieńcową, ma problemy z krążeniem, obrzęki nóg, zawroty głowy, zaburzenia koncentracji i równowagi). Podopieczna nie jest niesprawna ruchowo, porusza się bez sprzętu rehabilitacyjnego, jednak wymaga asekuracji w związku z zaburzeniami równowagi, zawrotami głowy. Konieczne jest również wspieranie matki strony w zakresie czynności higienicznych, kąpieli, korzystania z toalety. Wszystkie czynności pielęgnacyjne, opiekuńcze, gospodarcze, związane z wizytami lekarskimi, badaniami, zabiegami wykonuje wnioskodawczyni. Powyższy zakres czynności nie niweczy jednak – zdaniem Kolegium - kontunuowania przez skarżącą świadczenia pracy i pozostaje bez bezpośredniego związku z jej niepodejmowaniem.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela ww. argumentacji skargi kasacyjnej. Jak wskazano już wyżej – przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w sytuacji konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, oceniać należy każdorazowo w sposób zindywidualizowany. Istotne jest, by była to ocena aktualna, obejmująca walidację zakresu potrzeb podopiecznego, czynności, których wykonywanie jest konieczne w celach pomocowych oraz czasu, który wnioskujący o świadczenie poświęca na ich sprawowanie. Następnie należy odnieść powyższe do możliwości kontynuowania zatrudnienia, bądź podjęcia pracy przez opiekuna.

Przenosząc powyższe na grunt analizowanej sprawy zauważyć należy, że wynikający z akt stan zdrowia podopiecznej oraz zakres i wymiar czasu sprawowanej opieki nie pozwala na przyjęcie, że strona mogłaby aktualnie poza czynnościami opiekuńczymi być aktywna zawodowo. Jak wskazał Sąd I instancji, matka skarżącej cierpi na liczne ww. schorzenia, może pozostawać bez opieki do 1,5 godziny, jednak w tym czasie wskazany jest monitoring telefoniczny. Podopieczna samodzielnie spożywa posiłki, przyjmuje przygotowane leki, czasami wymaga zaopatrzenia w pieluchomajtki, częściowo samodzielnie korzysta z toalety w zależności od stanu psychofizycznego. Matka skarżącej mieszka z drugą córką, która jest osobą aktywną zawodowo i przebywa poza domem w godz. 7.00-18.30. Innych członków rodziny mogących świadczyć opiekę, poza wnioskodawczynią, nie ma. Sąd Wojewódzki, oceniając stan sprawy przyjął, że od września 2021 r. skarżąca w sposób stały zajmuje się niepełnosprawną matką w związku z pogorszeniem się jej stanu zdrowia. Wobec wskazanego wyżej zakresu czynności pomocowych nie jest ona w stanie pogodzić pracy zarobkowej z opieką nad niepełnosprawną (opieka zajmuje około 6 do 10 godzin dziennie). Wskazano równie na oświadczenie wnioskodawczyni, z którego wynika, że problemy zdrowotne mamy zaczęły się we wrześniu 2021 r., gdy trafiła ona do szpitala z podejrzeniem udaru. Wówczas wnioskodawczyni zaczęła aktywnie uczestniczyć w życiu codziennym matki. Skarżąca podała również, że poważne kłopoty pojawiły się na przełomie marca i kwietnia 2022 r., kiedy to u jej mamy zdiagnozowano nowotwór złośliwy odbytnicy i narządów rodnych, co znaczenie pogorszyło jej stan zdrowia fizycznego i psychicznego. Od tej pory podopieczna miewa krwawienia, biegunki, zawroty głowy, duszności, zachwiania równowagi, kłopoty z koncentracją, słabą kondycję psychiczną. Radioterapia spowodowała zaś brak sił i jadłowstręt. Stan zdrowia wnioskodawczyni pozwala na wykonywanie pracy, ale ze względu na stan matki zmuszona jest do rezygnacji z podjęcia zatrudnienia.

W tych okolicznościach, Sąd I instancji uznał, że zakres i charakter czynności, które wykonuje strona w związku z opieką nad matką uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, także w niepełnym wymiarze czasu pracy. W konsekwencji wskazano na zaistnienie związku przyczynowo – skutkowego, pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. WSA stwierdził przy tym, że stanowisko Kolegium, że ww. czynności obejmujące m.in. prowadzenie gospodarstwa domowego nie wymuszają na niej rezygnacji z zatrudnienia, jest wynikiem zbyt pobieżnej oceny okoliczności tej sprawy.

Ocenę taką Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za trafną i znajdującą oparcie w zebranym materiale dowodowym. Trudno bowiem przyjąć, że matka skarżącej, legitymująca się znacznym stopniem niepełnosprawności, potrzebująca stałej pomocy przy poruszaniu się, czynnościach higienicznych oraz obecności innej osoby (może pozostać bez opieki do 1,5 godz.), cierpiąca na szereg ww. schorzeń, nie wymaga poświęcenia czasu i uwagi opiekuna w zakresie, który umożliwiałby skarżącej jednoczesne świadczenie pracy. Dodatkowo zauważenia wymaga, że przytoczone powyżej czynności opiekuńcze wykonywane są przez stronę na stałe, codziennie oraz obejmują działania powtarzane wielokrotnie w ciągu dnia. Niekwestionowane jest również, że matka strony opieki w pełnym zakresie wymaga i bez tego typu pomocy ze strony innych osób nie może samodzielnie funkcjonować. W tej sytuacji zasadnym było uznanie przez Sąd I instancji, że zakres czynności opiekuńczych spełnia więc przesłanki stałej i długotrwałej opieki.

Sytuacja zawodowa skarżącej pozostaje w tej sytuacji w niewątpliwym i bezpośrednim związku ze stanem zdrowia i sprawności jej matki, a więc również z zakresem faktycznie sprawowanej opieki. W tym kontekście za pozbawione zasadności uznać należy stanowisko Kolegium, że czynności opiekuńcze przez nią wykonywane mają charakter czynności dnia codziennego i nie kolidują z możliwością kontynuowania przez nią pracy.

Podkreślić tu należy, że w odniesieniu do sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych szczególnego rozważenia wymaga charakter wykonywanych przez nie czynności opiekuńczych – nawet tych związanych z przygotowaniem posiłku, utrzymaniem czystości w mieszkaniu, podaniem leków, etc. To właśnie czynności dnia codziennego, konieczne do wykonania w każdym gospodarstwie domowym w połączeniu z działaniami stricte obsługowymi wobec niepełnosprawnego członka rodziny, stają się naturalnie bardziej czasochłonne i absorbujące, w związku z czym mogą wypełnić opiekunowi cały dzień. Zakres czynności i częstotliwość z jaką skarżąca pomaga matce w codziennym funkcjonowaniu w istotny sposób ogranicza ją czasowo i tym samym eliminuje z rynku pracy.

Błędne zatem jest stanowisko Kolegium, że strona może podjąć pracę, gdyż opieka sprawowana nad matką nie koliduje z podjęciem przez nią aktywności zawodowej. Należy ponownie podkreślić, że art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr nie wymaga, by strona zrezygnowała z pracy zarobkowej w dacie wydania orzeczenia o niepełnosprawności podopiecznego (czy od dnia powstania ustalonego stopnia niepełnosprawności) - wystarczy by jej nie podejmowała z uwagi na aktualną i w pełni ją absorbującą opiekę nad osobą niepełnosprawną. Tak też jest w analizowanej sprawie. Zachodzi zatem oczywisty związek przyczynowy między brakiem podejmowania pracy przez skarżącą, a opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (matką).

Z tych względów, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zaakceptować stanowiska SKO odnośnie braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką strony.

Powyższe z kolei skutkuje brakiem uzasadnienia dla podniesionego w środku zaskarżenia zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, dotyczącego niewłaściwego zastosowania tej normy prawa materialnego. Kolegium stawiając go podniosło, że stan faktyczny sprawy nie wypełniał hipotezy ww. normy a więc zarzut ten zmierzał do zakwestionowania ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd Wojewódzki. Ponieważ z przyczyn wskazanych powyżej zarzuty dotyczące ustaleń faktycznych ocenione zostały jako niezasadne, również ten zarzut należało uznać za chybiony.

Odnosząc się do wskazanych w środku zaskarżenia zarzutów o charakterze procesowym, zaprezentowana przez skarżącego kasacyjnie argumentacja nie znajduje aprobaty Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W kwestii naruszeń art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 151 ppsa, po pierwsze: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa dotyczy naruszeń o charakterze materialnoprawnym, wobec czego nie można czynić Sądowi Wojewódzkiemu tego rodzaju zarzutu odnosząc go do naruszeń procesowych; po drugie: oparcie w analizowanej sprawie wyroku na art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa, zamiast na postulowanym przez skarżącego kasacyjnie art. 151 ppsa, uwarunkowane było jedynie oceną prawną, którą wyraził Sąd I instancji – do czego był uprawniony i zobowiązany orzekając w sprawie. Przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa oraz art. 151 ppsa zawierają przeciwstawne normy wynikowe, alternatywnie regulując sposób rozstrzygnięcia. Bez stwierdzenia naruszenia innych przepisów, w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania (co w kontrolowanej sprawie nie miało miejsca), zarzuty naruszenia ww. norm odniesienia nie są trafne. W kontrolowanej sprawie Sąd I instancji prawidłowo nie zastosował art. 151 ppsa.

Odnośnie zaś zarzutu naruszenia art. 153 ppsa, konstytuującego zasadę, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie, jest on nieuzasadniony. Podkreślić dodatkowo należy, że ocena prawna, o której mowa w art. 153 ppsa, może dotyczyć wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, jak i stanu faktycznego sprawy, co z perspektywy przedstawionych powyżej uwag, czyni zarzut naruszenia ww. przepisu prawa nieusprawiedliwionym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku dokonał analizy i oceny całokształtu sprawy i wydał wyrok, w motywach rozstrzygnięcia przedstawiając wiążącą ocenę prawną. Samo zaś przywołanie w skardze kasacyjnej opisywanej normy i krytyczne stanowisko Kolegium wobec rozstrzygnięcia, nie stanowi naruszenia art. 153 ppsa.

Chybiony jest również zarzut naruszenia dyspozycji art. 3 § 1 ppsa. Przepis ten ma charakter jedynie ustrojowy, określa bowiem właściwość sądów administracyjnych. Jego naruszenie oznaczałoby zaś uchylenie się przez Sąd Wojewódzki od kontroli zaskarżonej decyzji bądź wydanie wyroku w oparciu o kryterium inne niż zgodność z prawem – do sytuacji takiej w sprawie nie doszło.

WSA słusznie stwierdził, że organy zebrały kompletny materiał dowodowy, dokonały jednak jego nieprawidłowej oceny. Kolegium, podkreślając konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną, wskazuje bowiem, że czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego matki, obok działań o charakterze stricte pomocowym (opiekuńczym) wykluczają wypełnienie definicji sprawowania opieki, przez sam tylko fakt ich wykonywania przez stronę. Jak wskazano już wyżej – na opiekę i pomoc osobie niepełnosprawnej składają się również działania związane z prowadzeniem jej gospodarstwa domowego – jasnym jest bowiem, że osoba schorowana, legitymująca się znacznym stopniem niepełnosprawności nie ma możliwości samodzielnego ich wykonania. W konsekwencji powyższego w sprawie doszło do naruszenia przez nie art. 80 kpa. Sąd I instancji zasadnie również zwrócił uwagę, że Kolegium przy dokonywaniu oceny sprawy winno bowiem wziąć pod uwagę jej całokształt, a więc stan zdrowia podopiecznej, zakres koniecznych do przyjęcia sprawowania opieki czynności oraz wpływ powyższego na potencjalną możliwość podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, na datę złożenia wniosku. Bez znaczenia pozostaje przy tym data faktycznego zakończenia zatrudnienia przez stronę, gdy w momencie złożenia żądania o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, nie ma ona realnej możliwości pogodzenia czynności pomocowych z ewentualnym zarobkowaniem.

Wobec przyjętej przez SKO nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr – co wskazano już powyżej – i przy bezspornie ustalonym stanie faktycznym sprawy (tak w zakresie stanu zdrowia podopiecznej, jak i następczego braku możliwości podjęcia przez stronę zatrudnienia) nie można Sądowi I instancji zarzucić naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 133 § 1 ppsa. WSA wydał wyrok i dokonał oceny postępowania przed organami w oparciu o kompletny materiał dowodowy zebrany w aktach administracyjnych. Skarżący kasacyjnie zdaje się nie odróżniać poddania sądowej kontroli działalności administracji publicznej na podstawie materiału innego niż akta sprawy, od wydania wyroku na podstawie akt sprawy z przyjęciem oceny materiału dowodowego zawartego w tych aktach.

Do naruszenia art. 133 § 1 ppsa dochodzi wówczas, gdy sąd oddali skargę, mimo niekompletnych akt sprawy, gdy pominie istotną część tych akt, albo przeprowadzi postępowanie dowodowe z naruszeniem przesłanek wskazanych w art. 106 § 3 ppsa i oprze orzeczenie na własnych ustaleniach, tzn. dowodach lub faktach, nie znajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 ppsa. Do powyższego w analizowanej sprawie nie doszło. Podkreślić w tym miejscu należy, że z opisywanego przepisu wynika nakaz wyprowadzania oceny prawnej na gruncie faktów i dowodów znajdujących odzwierciedlenie w aktach sprawy i taka ocena została przeprowadzona. WSA w Gdańsku orzekł w granicach sprawy, opierając się na dokumentacji akt administracyjnych i wydając wyrok – samo zaś rozstrzygnięcie sprawy, niezgodne z oczekiwaniem skarżącego kasacyjnie, nie może być utożsamiane z uchybieniem ww. normie.

Niezrozumiałym jest wskazanie w pkt 4 zarzutów skargi kasacyjnej naruszenia art. 106 § 1 ppsa, w myśl którego: po wywołaniu sprawy rozprawa rozpoczyna się od sprawozdania sędziego, który zwięźle przedstawia na podstawie akt stan sprawy ze szczególnym uwzględnieniem zarzutów skargi. Zauważyć w tym miejscu należy, że rozpoznanie sprawy przez WSA odbyło się na posiedzeniu niejawnym (w trybie art. 119 pkt 2 ppsa), wobec czego norma powyższa nie miała zastosowania. Dodatkowo ani w petitum środka zaskarżenia, ani też w jego uzasadnieniu, zarzut powyższy nie został doprecyzowany i uzasadniony. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zobowiązany do jego oceny.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, na podstawie art. 184 ppsa.

Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 in fine ppsa.