Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 351/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska (sprawozdawca), Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 listopada 2024 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 20 maja 2024 r., nr SKO/RŚ-423/95/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta Chojnowa z dnia 5 kwietnia 2024 r., nr ŚR-433-000053/24; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy na rzecz J. M. kwotę 480,00 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 20 maja 2024 r., nr SKO/RŚ-423/95/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy (dalej: SKO, Kolegium), działając na podstawie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania J. M. (dalej: strona, skarżąca) utrzymało w mocy wydaną przez działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta Chojnowa, Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Chojnowie (dalej: organ I instancji) decyzję z dnia 5 kwietnia 2024 r., nr ŚR-433-000053/24 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad J. S. (dalej: matka strony, podopieczna).

Kwestionowana decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym:

W dniu 23 października 2023 r. strona, reprezentowana przez pełnomocnika, złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką (ur. 23 lutego 1948 r.). Do wniosku dołączono m.in. orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Legnicy z dnia 1 lutego 2022 r., z którego wynika, że matka strony została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności do dnia 28 lutego 2025 r. (symbol przyczyny niepełnosprawności 10-N - choroby neurologiczne). W orzeczeniu wskazano, że początkowej daty niepełnosprawności nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 3 grudnia 2021 r. Strona dołączyła również wypis z treści orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 8 października 2001 r., którym uznano matkę strony za całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji. W oświadczeniu załączonym do wniosku skarżąca podała, że nie podejmuje zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką z którą zamieszkuje, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych ani nie posiada własnego orzeczenia o niepełnosprawności.

Z treści rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką i faktycznie sprawuje nad nią opiekę. W dokumencie wskazano, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia w przychodni w celu sprawowania od października 2023 r. opieki nad matką. Matka strony choruje przewlekle na choroby poudarowe, przeszła trzy udary, w następstwie czego cierpi na: niedowład mięśni, niedowład lewostronny, nadciśnienie tętnicze oraz choroby współistniejące. Matka strony porusza się jedynie przy pomocy kuli/laski, potrzebuje 24-godzinnej opieki, wymaga pomocy przy przemieszczaniu się (w tym do toalety). Do codziennych obowiązków skarżącej związanych z opieką nad matką należą: poranna toaleta, podawanie leków, przygotowywanie i podawanie posiłków, wizyty lekarskie, sprzątanie, pranie odzieży, zmiany pościeli, ćwiczenia rehabilitacyjne, spacery wokół domu (wyłącznie pod opieką skarżącej), załatwianie spraw urzędowych i wszystkich innych czynności życia codziennego. Z oświadczenia strony wynika, że matka wymaga stałej opieki - bez jej pomocy nie jest w stanie funkcjonować. Skarżąca opuszcza dom tylko w sytuacji, gdy wyjeżdża na zakupy - wówczas pozostawia matkę pod opieką męża lub córki. Strona wyjaśniła, że ma brata, który nie deklaruje pomocy przy opiece nad matką.

Organ I instancji wskazaną na wstępie decyzją z dnia 5 kwietnia 2024 r., działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 1, art. 2 pkt 2, art. 17, art. 19, art. 20, art. 23, art. 24, art. 25, art. 26 i art. 27 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej: u.ś.r.) i rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 6 lipca 2023 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1340), odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia organ I instancji uzasadnił tym, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. w związku z tym, że z orzeczenia o niepełnosprawności matki strony wynika, iż nie da się ustalić początkowej daty istnienia niepełnosprawności, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 3 grudnia 2021 r., kiedy matka strony miała 73 lata. Ponadto organ I instancji uznał, że między niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad matką nie zachodzi związek przyczynowy, który wykluczałby jakąkolwiek aktywność zarobkową i zawodową skarżącej.

SKO zaskarżoną decyzją z dnia 20 maja 2024 r., po rozpoznaniu odwołania strony, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium wskazało w pierwszej kolejności, że skoro nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia na podstawie przepisu, w stosunku do którego - w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - odpadło domniemanie zgodności z Konstytucją, to w niniejszej sprawie oceny spełnienia przez skarżącą przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należało dokonać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki.

Jednocześnie SKO, powołując treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., podzieliło stanowisko wyrażone w decyzji pierwszoinstancyjnej, zgodnie z którym w rozpatrywanej sprawie brak przesłanki związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem lub rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką oraz zakres sprawowanej opieki wykluczał możliwość przyznania stronie wnioskowanego świadczenia.

Kolegium wywodziło z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Zauważyło przy tym, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Organ podkreślił, że wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zarazem wykazać, że rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z tym, że sprawuje stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i że zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia.

W ocenie Kolegium, zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie stanowił przeszkody do wykonywania przez nią pracy zarobkowej. SKO wskazało, że wszystkie okoliczności, na które powołuje się skarżąca, miały rzeczywiście miejsce, ale nie mają one bezpośredniego związku z rezygnacją przez stronę z zatrudnienia. Podopieczna faktycznie przeszła trzy udary, które niewątpliwie pozostawiły ślad na jej zdrowiu, ale ostatni z nich miał miejsce w 1997 r., a więc 27 lat temu. Przez ten okres strona podejmowała zatrudnienie i stan zdrowia matki nie był przeszkodą w wykonywaniu przez nią pracy zarobkowej. Kolegium podkreśliło, że przywołane przez stronę okoliczności (złamanie przez podopieczną kończyny dolnej oraz zabieg wyrostka robaczkowego) miały miejsce w 2022 r., a więc w czasie, gdy strona pracowała. Tymczasem skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia dopiero z dniem 30 września 2023 r. i - zdaniem SKO - nie można tego w żaden sposób połączyć ze stanem zdrowia matki, która już w 2001 r. miała orzeczoną trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. W ocenie Kolegium, z zebranej w sprawie dokumentacji nie wynika zatem, aby podopieczna wymagała stałej, ciągłej i pennanentnej opieki ze strony skarżącej, gdyż pomimo posiadanej niepełnosprawności, porusza się po mieszkaniu samodzielnie przy pomocy kul łokciowych, nie jest osobą leżącą, nie wymaga leczenia odleżyn, ran, nie wymaga pielęgnacji przetok czy stomii. Ponadto nie wymaga karmienia przez sondę, nie używa cewnika, nie korzysta z pieluchomajtek, posiłki spożywa samodzielnie, samodzielnie przemywa twarz. W konsekwencji SKO podzieliło zdanie organu I instancji, że wynikający z posiadanej niepełnosprawności zakres koniecznej opieki nad matką, nie uniemożliwiał skarżącej wykonywania pracy zarobkowej. Podkreśliło, że matka strony jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji od dnia 8 października 2001 r., znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 3 grudnia 2021 r., a strona zrezygnowała z pracy dopiero z dniem 30 września 2023 r. Zatem rezygnacji z pracy nie można w przypadku strony w żaden sposób łączyć z koniecznością sprawowania opieki nad matką. W ocenie Kolegium skarżąca nie wykazała, aby w jej przypadku nastąpił związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia, czy też muszą z niego zrezygnować w związku z koniecznością sprawowania stałej, permanentnej i regularnej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i to w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy. Tym wymogom nie odpowiada, ustalony w toku postępowania, zakres pomocy jaką świadczy Skarżaca swojej matce. Strona oświadczyła, że mama wymaga jej opieki od około 2 lat. W tym czasie godziła opiekę nad matką z pracą na pełen etat. Natomiast dokumentacja zebrana w sprawie nie wskazuje na to, aby stan zdrowia matki strony pogorszył się w ostatnim czasie. W ocenie Kolegium, faktu rezygnacji z zatrudnienia w żaden sposób nie można łączyć z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Natomiast przywołane wyżej okoliczności sprawy dają podstawy do przyjęcia, że jedynym powodem wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego była chęć uzyskania zastępczego źródła dochodu oraz zmiana przepisów od dnia 1 stycznia 2024 r. w zakresie przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a nie faktyczny brak możliwości pogodzenia opieki nad matką z wykonywaną pracą zarobkową.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona, reprezentowana przez adwokata, wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a także wystąpiła o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, oraz art. 80 w związku z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych, przyjętych na podstawie wadliwie ocenionego przez organ materiału dowodowego, przez przyjęcie, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie wyklucza możliwości zatrudnienia, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego ustalenia, iż nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez stronę, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że zakres opieki sprawowanej nad matką wynika ze złożonych w sprawie dokumentów, oświadczeń oraz z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Skarżąca podkreśliła, że zakres wsparcia, które musi zapewnić matce, w znacznym stopniu przekracza czynności polegające na zwykłym prowadzeniu gospodarstwa. Poza czynnościami opiekuńczymi wykonywanymi stricte przy matce, strona angażuje się w czynności związane z dbaniem o dom, zapewnieniem matce odpowiednich warunków życia dostosowanych do jej niepełnosprawności, zaopatrzeniem itp. Ponadto skarżąca jest przez cały czas w pełnej gotowości do niesienia pomocy podopiecznej.

Przywołując treść wyroków sądów administracyjnych, w których poruszono problematykę dotyczącą związku przyczynowego między niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki oraz zakresu sprawowanej opieki przez opiekuna, skarżąca podniosła m.in., że w orzecznictwie wypracowany został pogląd, iż opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby.

Zdaniem strony, uwzględniając zakres sprawowanej przez nią opieki nad niepełnosprawną matką i jej czasowy wymiar, nie można dojść do innego wniosku niż ten, że organy obu instancji błędnie oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy. Zakres sprawowanej opieki uniemożliwia bowiem stronie podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze. W ocenie skarżącej, nie ma znaczenia przy ocenie spełnienia przesłanek z art. 17 u.ś.r., moment złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Złożenie wniosku jest bowiem prawem, a nie obowiązkiem, osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną i to one mają prawo decydować, kiedy o takie świadczenie wystąpią. Ważne jest jedynie to, czy w momencie składania wniosku strona mogłaby podjąć zatrudnienie, a rezygnuje z niego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zdaniem skarżącej, świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane nawet osobom, które nigdy wcześniej nie pracowały. Istotne w kwestii przyznania świadczenia jest bowiem wyłącznie to, czy strona jest zdolna do podjęcia pracy, ale nie może tego uczynić ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, przy czym zakres tej opieki uniemożliwia jakąkolwiek aktywność zawodową. Strona podkreśliła, że niepodejmowanie przez nią zatrudnienia pozostaje w ścisłym bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Końcowo skarżąca wskazała, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest zrekompensowanie utraty uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjalnego dochodu. Rezygnacja z podjęcia pracy lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, które nie mogą jej podjąć, tak jak w przypadku skarżącej. Strona nie może być zatem "karana" przez organ za to, że pomimo konieczności sprawowania opieki nad matką, próbowała łączyć zatrudnienie z opieką, aby uzyskać środki finansowe konieczne dla utrzymania siebie i rodziny, co ostatecznie okazało się niemożliwe i strona zmuszona była zrezygnować z pracy.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.), albowiem zarówno Strona, jak i organ, wnieśli o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Podkreślić należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zanim Sąd przejdzie do rozważań nad zasadniczymi motywami zapadłego wyroku, należy zwrócić uwagę na to, że Kolegium prawidłowo wskazało na brak możliwości zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., który w zakresie, w jakim uzależnia się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności w stopniu znacznym jest niezgodny z Konstytucją RP. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 stwierdził, że niezgodnym z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP jest przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim uzależnia się przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego. Jest to tzw. wyrok zakresowy, w którym co prawda Trybunał Konstytucyjny nie deroguje, tj. nie eliminuje z obrotu prawnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego, jednakże w zakresie, w jakim orzeczono jego niekonstytucyjność nie może stać się podstawą prawną w procesie stosowania prawa (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s. 42).

W konsekwencji należy rozważyć możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia z pominięciem ww. kryterium, lecz przy konieczności zbadania innych przesłanek wynikających z art. 17 u.ś.r.

W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, i z niekwestionowanych okoliczności niniejszej sprawy wynika, iż matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wskazującym na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W świetle art. 17 ust. ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie ulega też wątpliwości, że skarżąca, jako zobowiązana do alimentacji względem matki, należy do kręgu podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy w okolicznościach sprawy skarżąca spełnia określoną w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłankę przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, tj. czy występuje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych niniejszej sprawy wynika, że matka skarżącej, urodzona w dniu 23 lutego 1948 r., legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Legnicy z dnia 1 lutego 2022 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności. (symbol przyczyny niepełnosprawności 10-N - choroby neurologiczne). Wynika z niego, że nie da się ustalić, od kiedy istnienie niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 3 grudnia 2022 r. Orzeczenie wydano do dnia 28 lutego 2025 r. W ww. orzeczeniu wskazano, że matka skarżącej wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki osoby innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu tego orzeczenia podano, że w celu pełnienia ról społecznych, matka skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Ponadto orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 8 października 2001 r. uznano matkę strony za całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Z kolei w wywiadzie środowiskowym z dnia 5 marca 2023 r. wskazano, że matka skarżącej mieszka wraz z córką, która sprawuje nad nią opiekę – pomaga w ubieraniu się, czynnościach higienicznych, przygotowuje i podahe posiłki, podaje matce leki, wykonuje z matką ćwiczenia rehabilitacyjne, umawia wizyty lekarskie, sprząta, pierze, zmienia pościel, załatwia sprawy urzędowe i wszystkie czynności dnia codziennego. Wskazano, że matka skarżącej choruje przewlekle na choroby poudarowe, przeszła trzy udary czego następstwem jest niedowład mięśni, niedowład lewostronny, nadciśnienie tętnicze oraz choroby współistniejące. Porusza się jedynie o kuli oraz lasce, potrzebuje pomocy przy poruszaniu się. Nie dojdzie sama do toalety. Potrzebuje 24 godzinnej opieki osoby drugiej. Bez pomocy nie jest w stanie sama funkcjonować. Ma swój pokój przystosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnością. Ponadto z opinii "Lekarza pierwszego kontaktu lub :ekarza prowadzącego" z dnia 23 listopada 2023 r. z Przychodni Rejonowej w C. wynika, że matka strony z uwagi na stan zdrowia wymaga pomocy osoby drugiej, w szczególności: 1. zaspokajanie podstawowych potrzeb zyciwoych, w tym: karmienia, podawania leków, zapewnienia higieny osobitej i pielęgnacji całego ciała, pomocy w ubieraniu, utrzymaniu stałego kotaktu z lekarzem w celu monitorowania stanu zdrowia, pomocy przy wstawaniu z łóżka, krzesła; 2 Matka strony: porusza się przy pomocy kul, porusza się przy pomocy wózka inwalidzkiego; 3. Matka strony nie może pozotać sama w domu na kilka godzin bez opieki innej osoby.

Zatem stwierdzić należy, że – jak wynika z powyższego – niepełnosprawna i schorowana, 76 letnia (na dzień wydania niniejszego wyroku oraz na dzień wydania zaskarżonej decyzji) – matka skarżącej wymaga pomocy w codziennym funkcjonowaniu oraz zaspokajaniu wszystkich potrzeb dnia codziennego. Jej stan zdrowia wymaga sprawowania całodobowej opieki.

Pomimo tego organy uznały, że brak jest związku pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a opieką nad matką. Wskazać natomiast należy, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca przewidział dwie przesłanki przyznania świadczenia, tj. niepodejmowanie lub rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie zatrudnienia. Podkreślić w tym miejscu należy, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują lub nie podejmują zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem zatem uregulowania art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W istocie, treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Celem ustawodawcy było bowiem zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą.

Wskazać trzeba, że w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca nie zawęził charakteru sprawowanej opieki, w szczególności nie wskazał aby opieka ta musiała być opieką stałą, wykonywaną bez przerwy, przez 24 godziny na dobę. Nie wskazał nawet na obowiązek zamieszkiwania opiekuna ze swoim podopiecznym. Przyjmuje się zatem, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (zob. P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17 oraz przywołane tam orzecznictwo sądów administracyjnych). Sprawowanie opieki, w powyższym rozumieniu tegoż pojęcia, nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować aktywności adekwatnych dla swego stanu zdrowia, w szczególności, że nie może mieć "czasu dla siebie". Podejmowanie takich aktywności nie podważa sprawowanej opieki, która winna być odpowiednią do charakteru istniejącej niepełnosprawności, potwierdzonej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika bowiem charakter i zakres stwierdzonej niepełnosprawności i orzeczeniem tym pozostają związane organy orzekające o świadczeniu pielęgnacyjnym. Skutki naruszenia sprawności organizmu osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności oznaczają całkowitą zależność osoby od otoczenia. Zakres sprawowanej opieki nad taką osobą oznacza pielęgnację dotyczącą higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem (§ 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (DZ. U. z 2021 r., poz. 857). Jednocześnie sprawowanie opieki w myśl przepisów ustawy nie musi polegać na opiekowaniu się osobą wyłącznie leżącą. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20). Co istotne, legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad tą osobą (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, wszystkie cytowane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl – CBOSA).

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, w ocenie Sądu, nie można się zgodzić się z oceną o braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad 76 letnią niepełnosprawną matką, która legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i cierpi na liczne schorzenia. W realiach rozpoznawanej sprawy zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką nie daje jej sposobności do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Skarżąca bowiem codziennie wykonuje osobiście wszelkie czynności opiekuńcze nad matką w takim zakresie, który pozostaje adekwatny do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Stan zdrowia matki skarżącej, osoby niepełnosprawnej, wymaga bez wątpienia stałej przy niej obecności i podejmowania różnego rodzaju czynności opiekuńczych w różnych porach, w ciągu całego dnia przez cały rok. Opieka ta sprawowana jest także w święta i dni wolne od pracy. Przy tym opieka ta daje poczucie bezpieczeństwa matce skarżącej. Zauważyć też trzeba, że skarżąca przez cały czas pozostaje w gotowości do udzielenia matce wymaganej pomocy. Nawet, jeśli skarżąca nie wykonuje w danym momencie bezpośrednio czynności opiekuńczych, bowiem nie wymaga tego stan i potrzeba matki, to pozostaje w tym czasie w jej dyspozycji, co także, bez wątpienia, stanowi element sprawowanej opieki. Mając na względzie zakres i charakter sprawowanej opieki nad matką, w pełni zrozumiały jest brak możliwości pogodzenia tej opieki z podjęciem przez skarżącą zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że orzekające w sprawie organy dokonały wadliwej oceny materiału dowodowego i wydały decyzje naruszające w konsekwencji zarówno wskazane powyżej przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego regulujące właściwe rozpoznanie sprawy administracyjnej, w tym przede wszystkim art. 7 i art. 8 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.. Uchybienia te polegają przede wszystkim na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką. Ponadto organ I instancji w sposób nieuprawniony odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na przesłankę określoną w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

O kosztach orzeczono w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Złożyły się na nie koszty zastępstwa w kwocie 480 zł, których wysokość ustalono w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r., poz. 1964).

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ uwzględni stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu wyroku i oceni ponownie wniosek strony o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego będąc na podstawie art. 153 p.p.s.a. związanym dokonaną oceną prawną i wykładnią prawa.

Oceny spełnienia przez skarżącą przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki.