Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 2834/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 183 § 1, art. 183 § 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 71a § 9, art. 89 § 1, art. 89 § 2.
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 4 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P.-L. sp. z o.o. z siedzibą w M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 czerwca 2020 r. sygn. akt I SA/Gl 1738/19 w sprawie ze skargi P.-L. sp. z o.o. z siedzibą w M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 25 października 2019 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od P.-L. sp. z o.o. z siedzibą w M. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 25 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 1738/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawie ze skargi P.-L. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w M. (Skarżąca) oddalił skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 25 października 2019 r., nr 2401-IEE1_.711.561.2019.3.DJ.214651 w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności.

Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosła P.-L. Sp. z o.o. w M., zaskarżając wyrok w całości. Pełnomocnik strony skarżącej zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

Na podstawie art. 174 P.p.s.a.:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego :

- art. 65 i art. 353 (1) w zw. z art. 354 i art. 353 Kodeksu cywilnego oraz art. 101 Prawa wekslowego poprzez niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że w dacie zajęcia istniały wierzytelności nadające się do zajęcia, przyjęcie, że weksel nie mógł stanowić zapłaty za wierzytelności przyszłe a jedynie pełnił funkcję zabezpieczającą podczas gdy na dzień zajęcia nie istniała żadna wierzytelność podlegająca zajęciu, a weksel stanowił formę zapłaty za wierzytelność, w tym wierzytelności przyszłe i doszło do powstania nowego abstrakcyjnego zobowiązania z weksla,

względnie naruszenie

- art. 65, art. 353 (1) w zw. z art. 354 i art. 353, art. 455 kodeksu cywilnego oraz art. 101 Prawa wekslowego poprzez niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że w wyniku wręczenia weksli przez Skarżąca nie został zmieniony termin zapłaty za należności;

2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 71a § 9 u.p.e.a. i art. 89 § 2 u.p.e.a., poprzez jego błędne zastosowanie, skutkujące nieuwzględnieniem skargi mimo naruszenia przez organy w toku postępowania administracyjnego przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy; w szczególności, poprzez błędne przyjęcie, że Skarżąca bezpodstawnie uchyla się od wykonania przekazania zajętej wierzytelności a fakt wystawienia weksli jest obojętny dla stosowania przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a., podczas gdy nie doszło do skutecznego zajęcia wierzytelności a także, że w chwili zajęcia doszło również do zajęcia wierzytelności przyszłych pomimo, tego, że wierzytelności przyszłe wynikają z umów, które nie istniały w dacie doręczenia zawiadomienia o zajęciu.

Pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach i zasadzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Jednocześnie oświadczył, że Skarżąca zrzeka się rozprawy.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasadzenie na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Jednocześnie wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej w trybie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023, poz. 1634 z zm., dalej jako: P.p.s.a.), sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna podlega oddaleniu.

Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 P.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.

Zarzuty skargi kasacyjnej oparto na naruszeniu przepisów prawa materialnego jak i przepisów postępowania. W tej sytuacji, w pierwszej kolejności – co do zasady – rozpoznaniu podlega zarzut naruszenie przepisów postępowania, bowiem dopiero wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego.

Sąd I instancji przyjął za prawidłowe ustalenia organów, że w chwili dokonania zajęcia innych wierzytelności pieniężnych z tytułu zawartych umów, wykonywanych usług, wystawionych faktur, wzajemnych rozliczeń z K. S. (Zobowiązany) istniały wierzytelności z faktur nr 35/18 i nr 38/18 oraz istniała pomiędzy Skarżącą spółką a K. S. umowa współpracy (nie zawarta w formie pisemnej). Stanowiło to podstawę do przyjęcia, że w momencie zajęcia podmioty te łączył stosunek prawny. Jednocześnie organ ustalił wysokość kwoty zajętej wierzytelności Zobowiązanego, nieprzekazanej organowi w wysokości 294 349,20 zł. Sąd uznał, że w sprawie weksle nie były wręczane Zobowiązanemu jako forma zapłaty za świadczenia tego podmiotu i nie skutkowały modyfikacją terminu płatności za świadczenie Zobowiązanego na rzecz Spółki wynikające z faktur nr 35/18 i nr 39/18, a stanowiły one zabezpieczenie spełnienia zobowiązania.

W sprawie zarzut naruszenia przepisów postępowania sprowadza się do zakwestionowania przez Stronę skarżącą prawidłowości przyjęcia przez Sąd I instancji, iż Skarżąca bezpodstawnie uchyla się od wykonania przekazania wierzytelności, podczas gdy takiego obowiązku nie miała. W jej ocenie z chwilą wręczenia weksli, wierzytelności z tytułu faktur nr 35/18 z dnia 16 marca 2018 r. i nr 39/18 z dnia 30 marca 2018 r. wygasły i na dzień 30 kwietnia 2018 r. (dzień zajęcia wierzytelności) istniała tylko jedna wierzytelność i była to wierzytelność z weksla, przy czym nie była ona wierzytelnością wymagalną, ponieważ termin zapłaty weksla został określony na 2023 r. Zatem fakt wystawienia ww. weksli jest obojętny dla stosowania art. 71a § 9 u.p.e.a. i w związku z tym nie doszło do skutecznego zajęcia wierzytelności. Ponadto Skarżąca podważa zasadność uznania przez Sąd I instancji, że w chwili zajęcia doszło do zajęcia wierzytelności przyszłych, gdzie wierzytelności te wynikają z umów, które nie istniały w dacie doręczenia zawiadomienia o zajęciu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego strona skutecznie nie zakwestionowała przyjętego jako podstawę orzekania stanu faktycznego, a w konsekwencji wbrew temu, co twierdzi Skarżąca Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie naruszył art. 71a § 9 i art. 89 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (DZ. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej jako: u.p.e.a.) przez jego błędne zastosowanie. Zgodnie art. 71a § 9 u.p.e.a., jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie. Przez zajęcie egzekucyjne rozumie się czynność organu egzekucyjnego w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Podmiot do którego zajęcie jest kierowane staje się dłużnikiem zajętej wierzytelności pieniężnej, o której mowa w art. 89 § 1 u.p.e.a., z chwilą doręczenia mu stosownego zawiadomienia, w przypadku gdy wierzytelność, tj. uprawnienie do świadczenia pieniężnego istnieje i przysługuje dłużnikowi na podstawie określonego stosunku prawnego. Zgodnie z art. 89 § 2 u.p.e.a., zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług.

W niniejszej sprawie Sąd I instancji słusznie uznał, iż wystawione weksle z określonym terminem ich wykupu nie modyfikują treści art. 71a § 9 u.p.e.a. Faktury nr 35/18 i nr 39/18 są konsekwencją wykonania świadczenia przez K. S. na rzecz Spółki, co zrodziło powstanie wierzytelności. Z kolei organ wykazał, że wystawione weksle, jako dokument stanowiący gwarancję płatności w ustalonym terminie, pełniły rolę zabezpieczenia ww. wierzytelności. Sama Strona wskazała, że weksle stanowiły zabezpieczenie (gwarancję) spełnienia zobowiązania (pismo Spółki z dnia 18 czerwca 2019 r. k. 102 akt adm.). Nie można zgodzić się ze Skarżąca, iż z chwilą wręczenie ww. weksli wierzytelności z tytułu faktur nr 35/18 i 39/18 wygasły na skutek zapłaty. Skarżąca w toku postępowania nie wykazała, że między stronami zobowiązania doszło do porozumienia, iż wierzytelność zostanie uregulowana przez wręczenie weksla, a tym samym dojdzie do umorzenia zobowiązania a w jego miejsce powstanie nowy stosunek zobowiązaniowy tj. zobowiązanie wekslowe. Nie wykazała, że poprzez wystawienie weksli (w dacie wystawienia faktur) zmienił się termin wymagalności roszczenia wynikającego z tych faktur. W spornych fakturach wykazano miesięczny termin zapłaty, a w dacie wystawienia faktur wystawiono również przedmiotowe weksle. Uzasadnione w okolicznościach sprawy było stwierdzenie, że weksle z pięcioletnim terminem wykupu, nie mogą stanowić zapłaty ww. faktur, skoro faktury te są z miesięcznym terminem zapłaty. Zatem uzasadnione było stwierdzenie, że na dzień 30 kwietnia 2018 r. (dzień dokonania zajęcia) istniały nierozliczone przez Spółkę płatności (wierzytelności) za wykonane świadczenia wynikające z faktur nr 35/18 i 39/18.

Następnie dochodziło do kolejnych transakcji. Spółka w okresie od października 2018 r. do stycznia 2019 r. otrzymała od K. S. 66 faktur na łączną kwotę 884.543,51 złotych, uregulowanych gotówką w dniu ich sporządzenia. Powyższe było wystarczającym do przyjęcia, że Skarżąca w ramach działalności gospodarczej współpracowała z K. S., tym bardziej, że Strona powyższego nie niegowała. Organ ustalił, że pomiędzy Spółką a Zobowiązanym istniała "niepisana umowa współpracy". Zobowiązany na rzecz Skarżącej wykonywał różnego rodzaju roboty budowlane oraz dostawy sprzętu służącego eksploatacji telefonów komórkowych. Świadczenia te udokumentowane zostały fakturami wystawionymi w okresie od października 2018 r. do stycznia 2019 r. Tego ustalenia faktycznego strona skarżąca nie zakwestionowała. W konsekwencji należało przyjąć, wbrew twierdzeniu Strony, że w dacie dokonania zajęcia wierzytelności istniała umowa z której po dokonaniu przez organ zajęcia, powstały wierzytelności wobec Zobowiązanego.

W tym miejscu należy również wskazać, że w zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. możliwość zakwestionowania ustalonego przez organy i zaaprobowanego przez Sąd I instancji stanu faktycznego wymagałaby istnienia zarzutów sformułowanych co do naruszenia przepisów postępowania, traktujących o prawidłowości toku postępowania i wiążącego charakteru ustaleń faktycznych sprawy. Ustalenia stanu faktycznego powinny być dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.). Skarga kasacyjna takich zarzutów nie zawiera.

Podsumowując, trafnie Sąd I instancji uznał, że twierdzenie Strony, mówiące o braku pisemnej umowy o współpracy z Kontrahentem i doraźne wybieranie go do realizacji świadczeń, nie może uzasadniać tezy o niespełnieniu przesłanki zajęcia wierzytelności, wynikającej z art. 89 § 2 u.p.e.a. Pomiędzy podmiotami bowiem w dacie zajęcia wierzytelności w dniu 30 kwietnia 2018 r. istniały relacje umowne na podstawie których w przyszłości mogą powstać wierzytelności, które mogłyby być przekazane do organu egzekucyjnego.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego tj. art. 65 i art. 3531 w zw. z art. 354 i 353 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r., poz. 1145 z zm., dalej jako: K.c.). Zdaniem Spółki przekazane weksle Zobowiązanemu nie pełniły funkcji zabezpieczającej wierzytelności z faktur nr 35/18 i 39/18, stanowiły formę zapłaty, w tym wierzytelności przyszłych. Na dzień zajęcia nie istniała żadna wierzytelność podlegająca zajęciu. Istniała tylko jedna wierzytelność i była to wierzytelność z weksla przy czym nie była ona wierzytelnością wymagalną gdyż termin zapłaty weksla został określony na 2023 r.

Zgodnie z treścią art. 65 K.c. oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. Sąd I instancji, w zgodzie z tą regulacją i w odniesieniu do okoliczności sprawy stanął na stanowisku, że weksle wręczone Zobowiązanemu nie stanowiły formy zapłaty a były jedynie zabezpieczeniem spełnienia zobowiązania udokumentowanego fakturami nr 35/18 i 39/18. Skarżąca skutecznie nie zakwestionowała stanowiska Sądu I instancji. Nie wykazała, że zamiarem wręczenia weksli była zapłata za konkretne zobowiązania istniejące pomiędzy Zobowiązanym a Spółką. Za tego rodzaju okoliczności nie mogły być uznane wyjaśnienia Skarżącej składane przed organami. Wyjaśnienia te nie są okolicznościami, które skłaniałyby do obiektywnej oceny, pozwalającej na ustalenie wystąpienia w sprawie po stronie Skarżącej i Zobowiązanego zgodnego zamiaru uregulowania (zapłaty) powstałych wierzytelności w formie weksli. Sama Skarżąca bowiem w piśmie z dnia 18 czerwca 2019 r. wskazuje, że weksle wręczone Zobowiązanemu stanowiły zabezpieczenie spełnienia powstałego zobowiązania.

Nie można też zasadnie twierdzić, że w sprawie doszło do wygaśnięcia dotychczasowego zobowiązania między stronami i powstało nowe zobowiązanie do spełnienia świadczenia w przyszłości. Zgodnie z art. 506 § 2 K.c. w razie wątpliwości poczytuje się, że zmiana treści dotychczasowego zobowiązania nie stanowi odnowienia. Dotyczy to w szczególności wypadku, gdy wierzyciel otrzymuje od dłużnika weksel lub czek. Z przepisu tego wynika, że nowacji się nie domniemywa. Strony muszą wyrazić zamiar umorzenia istniejącego zobowiązania. Zamiar ten niekoniecznie musi być wyraźny, może być dorozumiany, jednak na tyle dostatecznie uzewnętrzniony, by nie powstała wątpliwość, czy w ogóle zaistniał. Animus novandi powinien wynikać z wyraźnego oświadczenia stron lub w sposób niewątpliwy z okoliczności sprawy. (zob. wyrok SA w Katowicach z 19 lutego 2016 r., I ACa 816/15).

Ponadto Skarżąca nie wykazała na czym polegało naruszenie przez Sąd I instancji przepisów art. 3531 w zw. z art. 354 i 353 K.c. Zgodnie z pierwszą regulacją, Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego (art. 3531 K.c.). Następnie art. 353 K.c. wskazuje, że zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić (§ 1). Świadczenie może polegać na działaniu albo na zaniechaniu (§ 2). Z kolei przepis 354 K.c. stanowi zaś, że dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje - także w sposób odpowiadający tym zwyczajom (§ 1). W taki sam sposób powinien współdziałać przy wykonaniu zobowiązania wierzyciel (§ 2). Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby ocena sądu I instancji, że doręczone Zobowiązanemu weksle stanowią zabezpieczenie powstałej wierzytelności, była wadliwa i sprzeczna z zasadą swobody umów wyrażoną w tych przepisach.

Strona skarżąca nie wykazała również na czym polegać by miało naruszenie przez Sąd I instancji, poprzez niewłaściwą wykładnię, art. 101 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe (Dz. U. z 2016 r., poz. 160 z zm.). Sąd I instancji bowiem nie kwestionował braku ustawowych elementów weksli. Podnieść w tym miejscu należy, że Naczelny Sąd Administracyjny związany granicami skargi kasacyjnej, nie może domniemywać woli czy też intencji składającego skargę kasacyjną i domyślać się, w czym skarżący dopatruje się naruszenia prawa.

Podsumowując, należy wskazać, że nie znajduje uzasadnienia zarzut naruszenia w toku postępowania administracyjnego art. 71a § 9 oraz art. 89 § 2 u.p.e.a., bowiem organ egzekucyjny miał podstawy twierdzić, że Skarżąca bezpodstawnie uchyla się od przekazania na rzecz organu zajętych kwot. Natomiast według art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem, wnosząca skargę kasacyjną powinna była wykazać, że Sąd I instancji dokonał kontroli zaskarżonego postanowienia według niedopuszczalnych kryteriów, lub też z przekroczeniem dopuszczalnych granic tej kontroli, w wyniku czego doszło do zastosowania niewłaściwego środka, czego w niniejszej skardze kasacyjnej zabrakło.

Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzekł zgodnie z art. 204 pkt 1 P.p.s.a.

|Sędzia WSA (del.) |Sędzia NSA |Sędzia NSA |

|Anna Juszczyk-Wiśniewska |Jolanta Sokołowska |Paweł Borszowski |