Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1219/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Anna Mierzejewska Sędzia WSA – Sławomir Fularski (sprawozdawca) Sędzia WSA – Danuta Kania Protokolant – specjalista Marek Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2013 r. sprawy ze skargi M. K. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego W. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenie w drodze wyjątku – oddala skargę –


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. znak [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm., dalej jako "ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych") odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniej M.K. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego W.K.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Jak wynika z powyższego przepisu - przyznanie renty rodzinnej na podstawie art. 83 jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki:

- wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,

- nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,

- nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,

- nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

Jednocześnie organ nadmienił, że warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że wnioskodawca udokumentował jedynie 6 lat, 8 miesięcy i 6 dni okresów składkowych oraz 2 lata, 2 miesiące i 22 dni okresów nieskładkowych matki dziecka, która zmarła w wieku 52 lat. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych.

W ocenie organu nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w dniu [...] sierpnia 1977 r. matka dziecka ukończyła 18 lat, a pierwsze zatrudnienie poparte opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne podjęła [..] lipca 1984 r., tj. w wieku 24 lat. Ponadto w latach 1987 -2007 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. W sprawie nie zostały więc wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec matki dziecka nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

W konkluzji swojego rozstrzygnięcia organ dodał, że przy rozpatrywaniu wniosku ocenie podlegała również sytuacja materialna ale nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w imieniu małoletniej córki M.K. złożył jej ojciec – W.K. wnosząc o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu wskazał, że ze względu na swój wiek i stan zdrowia nie jest w stanie podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi. Obecnie ma bowiem 77 lat, od wielu lat leczy się z powodu [...] i [...], wymaga stałego leczenia farmakologicznego i stosowania diety. Są to stałe wysokie koszty, które obciążają budżet jego rodziny. Córka ma dopiero 12 lat, dlatego również nie może podjąć pracy. Nie mają zaś bliskich, którzy mogliby wspomóc ich materialnie. Choroba [...] matki dziecka – K.B. mogła się rozwijać przez okres kilku lub kilkunastu lat. Kobieta pracowała przez kilkanaście lat bez umowy o pracę, wykonywała różnorodne prace dorywcze, często ciężkie fizycznie, bez możliwości podjęcia pracy na umowę (bo tak niestety sugerowali sami pracodawcy). Matka dziecka nie nabyła praw do posiadania renty. W czasie choroby poczynił pożyczki na leczenie (choroba [...] to wysokie wydatki związane z dojazdem do lekarza, badaniami, stosowaniem diety itp.). Miał nadzieję, że chorobę da się zatrzymać i wszystko będzie dobrze, jednak stan zdrowia K.B. bardzo się pogorszył na wiosnę ubiegłego roku i niestety w lipcu 2012 r. zmarła. Dodatkowo podniósł, że mieszka w wynajętym mieszkaniu i ponosi wysokie koszty utrzymania.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu ww. wniosku, decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako "K.p.a."), utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2013 r.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełni warunki z ww. przepisu. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku organ nie stwierdził jednak istnienia przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych renta rodzinna jest pochodną świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny po osobie zmarłej. Zatem z art. 83 ww. ustawy wynika konieczność wykazania, że ubezpieczony, którego praca stanowiła źródło uprawnień pozostałej po nim rodziny, nie wypracował prawa do świadczenia na ogólnych zasadach w następstwie zaistnienia szczególnych okoliczności, które mu to uniemożliwiły. Będzie to zatem zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową połączoną z ubezpieczeniem społecznym, z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków.

Organ zauważył, że na przestrzeni 52 lat życia matki dziecka udokumentowano jedynie 8 lat, 10 miesięcy i 28 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Wyjaśnił przy tym, że okres ubezpieczenia powinien być adekwatny do wieku matki dziecka, a tylko wykazanie, że niespełnienie warunków do ubezpieczenia spowodowały okoliczności niemożliwe do przezwyciężenia, może skutkować przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku. W okresach: od ukończenia 18 lat w dniu [...] sierpnia 1977 r., do podjęcia pierwszego zatrudnienia popartego opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne w dniu [...] lipca 1984 r., od [...] października 1992 r. do [...] lipca 2002 r. i od [...] czerwca 2003 r. do [...] listopada 2007 r., matka dziecka nie podejmowała zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Z akt sprawy nie wynika, aby w wykazanych okresach ubezpieczona nie mogła kontynuować zatrudnienia, na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że nie orzeczono wobec matki dziecka całkowitej niezdolności do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiały kontynuowanie zatrudnienia, w celu uzyskania uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Organ wyjaśnił przy tym, że przerwy w zatrudnieniu od [...] września 1987 r. do [...] października 1992 r. i od [...] lipca 2002 r. do [...] czerwca 2003 r. spowodowane sprawowaniem opieki nad dziećmi zostały zaliczone jako okresy nieskładkowe.

Następnie odnosząc się do argumentacji zawartej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ podniósł, że podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne ma ten skutek, iż osoba, która podejmie takie zatrudnienie, świadomie godzi się z powstaniem negatywnych konsekwencji z zakresu przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Fakt ten nie może zostać uznany za okoliczność, która mogłaby zostać potraktowana jako zdarzenie wyjątkowe i niezależne od woli ubezpieczonego w rozumieniu okoliczności szczególnej z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Osoby wykonujące prace dorywcze bez rejestracji, nie tylko nie ponoszą kosztów ubezpieczenia społecznego, ale również nie uiszczają stosownych podatków. Podkreślenia zaś wymaga, że instytucja ubezpieczenia społecznego zakłada pewną solidarność ubezpieczonych, którzy opłacają składki, aby w przyszłości korzystać z ubezpieczenia.

Z kolei odnosząc się do argumentacji dotyczącej wcześniejszych problemów zdrowotnych matki dziecka które skutkowały brakiem podjęcia przez nią pracy, organ zauważył, że samo wystąpienie schorzenia nie jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Początków niezdolności do pracy nie można opierać na dowolnych przypuszczeniach, lecz konieczne są dowody zawierające dokładne dane, pozwalające na niewątpliwe bądź z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie daty lub czasu powstania niezdolności. Wnioskodawca takich dowodów jednak nie przedstawił.

Następnie organ zauważył, że również okres pozostawania bez pracy, nawet potwierdzony formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy, nie może zostać uwzględniony, ponieważ w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie stanowi ani okresu składkowego, ani nieskładkowego. Zgodnie zaś z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych sam fakt bezrobocia nie stanowi okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 ww. ustawy.

Reasumując organ uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, że matka dziecka nie spełniła warunków do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych na skutek szczególnych okoliczności, co wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. Przedstawiona sytuacja materialna jest niewątpliwie trudna, jednakże nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Przedmiotowe świadczenie nie jest bowiem świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy te potrzeby są uzasadnione.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła M.K. reprezentowana przez W.K. jako przedstawiciela ustawowego (dalej jako "skarżąca"), wnosząc o jej uchylenie.

W uzasadnieniu autor skargi przedstawił trudną sytuację materialną rodziny skarżącej powtarzając wcześniej prezentowaną argumentację. Wyjaśnił, że dziecko obecnie uczęszcza do VI klasy szkoły podstawowej. Ojciec skarżącej ma obecnie 78 lat i również z tego powodu nie jest w stanie wykonywać dodatkowej pracy zarobkowej, jest w tzw. "wieku poprodukcyjnym". Ponadto jego stan zdrowia nie jest najlepszy. Mieszka w lokalu, za który ponosi wysokie koszty utrzymania. Utrzymuje się z emerytury i dodatku pielęgnacyjnego w kwocie 984 zł, posiada zasiłek rodzinny na córkę w kwocie 106 zł oraz dodatek z tytułu samotnego wychowywania 170 zł miesięcznie. Przedstawiciel ustawowy skarżącej podkreślił, że pragnie dobrze wychować córkę i wykształcić ją - a do osiągnięcia przez nią pełnoletniości pozostało jeszcze 6 lat.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

W piśmie procesowym z dnia 30 października 2013 r. ojciec skarżącej ponownie wskazując na swój wiek, stan zdrowia, konieczność przyjmowania leków i ponoszenia w związku z tym stałych wydatków, jak również wiek córki wniósł o wnikliwe rozpatrzenie sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że kontrola sądowoadministarcyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania przed właściwymi organami. Podkreślenia wymaga, że sąd administracyjny posiada wyłącznie uprawnienia kasacyjne, nie może natomiast orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając stronie określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków.

W ocenie Sądu, skarga analizowana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2013 r. nie narusza prawa.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w myśl którego ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Każda z przesłanek podlega przy tym osobnej ocenie poprzez odniesienie hipotezy normy prawnej do okoliczności faktycznych, istniejących w danej sprawie. Decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia w omawianym trybie podejmowana jest dopiero po ustaleniu, że okoliczności faktyczne odniesione do wymagań normatywnych mogą skutkować przyznaniem uprawnienia w sposób zgodny z celem tego przepisu.

Istotnym jest, że w odróżnieniu od ogólnych zasad określających warunki przyznawania prawa do świadczeń z zabezpieczenia społecznego (tj. świadczeń finansowanych i zależnych od zgromadzonych na ten cel na indywidualnych kontach ubezpieczonych środków pochodzących ze składek ubezpieczeniowych), art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest regulacją szczególną. Pozwala ona na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania prawa do emerytury lub renty w trybie zwykłym. Przewidziane w powołanym przepisie świadczenia finansowane są z budżetu państwa (art. 84 ustawy), nie zaś z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, kwestia ich przyznania pozostawiona została uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Omawiany przepis posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." świadczenie w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w tym trybie. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest więc ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc, czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy.

Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym względzie. Na organie administracyjnym prowadzącym postępowanie administracyjne, również w sytuacji działania w ramach uznania administracyjnego, ciąży obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w związku z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W ocenie Sądu, decyzjom organu nie można jednak przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego. Analiza akt sprawy oraz zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpatrzył wyczerpująco wszystkie okoliczności faktyczne sprawy oraz dokonał obiektywnej ich oceny.

Przede wszystkim zaznaczyć należy, że wnioskowana renta rodzinna w drodze wyjątku jest świadczeniem pochodnym od świadczenia jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Organ był zatem obowiązany w pierwszej kolejności zbadać spełnienie przesłanek wymienionych w powołanym przepisie przez zmarłą matkę dziecka.

Jak wynika z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przyznanie świadczenia możliwe jest w sytuacji kumulatywnego wystąpienia trzech zasadniczych przesłanek: (1) braku możliwości podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu wieku lub całkowitej niezdolności do pracy osoby wnioskującej, (2) braku niezbędnych środków utrzymania, (3) wystąpienia szczególnych okoliczności jako powodu niespełnienia wymagań dających prawo do emerytury lub renty.

Ostatnia z wymienionych przesłanek określona została przez ustawodawcę w postaci zwrotu ocennego, wymagającego od organu ustalenia odpowiednich faktów oraz ich oszacowania co do skali czy natężenia ich wystąpienia tak, aby można było tym faktom przypisać status okoliczności szczególnych. Dopiero kiedy ma miejsce ustalenie wystąpienia powyższych przesłanek, uruchomiona zostaje konstrukcja decyzji uznaniowej, na gruncie której organ może przyznać przedmiotowe świadczenie. Oznacza to, że nawet wówczas, gdy przesłanki te wystąpią, decyzja organu nie musi być decyzją przyznającą świadczenie, jeśli jakieś inne okoliczności (np. stan środków finansowych) to uniemożliwiają. Ponadto, świadczenie to może być przyznane "na zasadzie wyjątku", co wzmacnia uznaniowy charakter decyzji oraz wskazuje na zaostrzenie sposobu szacowania w ramach oceny faktów "szczególnych okoliczności", stanowiących najistotniejszą przesłankę merytoryczną, decydującą o zaktualizowaniu się możliwości przyznania tego świadczenia (v. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 130/10, publ. CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Za szczególne okoliczności w sprawach z zakresu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych uznaje się jakieś konkretne zdarzenie lub trwały stan, które mogą powodować niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty, czyli wykluczać aktywność zawodową osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ miał podstawę do przyjęcia, że w sprawie nie zachodzą okoliczności szczególne, które uniemożliwiły zmarłej matce dziecka przezwyciężenie przeszkód do wykonywania zatrudnienia i nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że na przestrzeni 52 lat życia matka dziecka posiadała udowodniony łączny okres ubezpieczenia wynoszący jedynie 8 lat, 10 miesięcy i 28 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Wprawdzie z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2012 r. wynika całkowita niezdolność do pracy zmarłej matki dziecka, ale co istotne - niezdolność ta miała miejsce dopiero od dnia [...] maja 2011 r. Brak jest zaś dokumentacji medycznej potwierdzającej istnienie jakichkolwiek schorzeń, które mogłyby ograniczać przed ww. datą aktywność zawodową zmarłej matki dziecka. Zgodzić należy się ze stanowiskiem organu, że początków niezdolności do pracy nie można opierać na dowolnych przypuszczeniach, lecz konieczne są dowody zawierające dokładne dane, pozwalające na niewątpliwe bądź z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie daty lub czasu jej powstania. W sprawie nie wykazano zaś, że stan zdrowia matki dziecka uniemożliwiał jej przed dniem [...] maja 2011 r. podejmowanie zatrudnienia. Całkowita niezdolność do pracy, oznaczająca niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy w normalnych warunkach winna być bowiem potwierdzona stosownym orzeczeniem (patrz wyroki NSA : z dnia 9 sierpnia 2001 r. sygn. akt II SA 646/01, LEX nr 121924, z dnia 14 listopada 2002 r., sygn. akt II SA 2243/02, LEX nr 142310, z dnia 12 maja 2003 r., II SA 16/03, LEX nr 156910 ). Oczywiście można przyjąć, że problemy zdrowotne zmarłej matki dziecka, występujące jeszcze przed wydaniem orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, mogły utrudniać jej podjęcie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi. Jednakże, nie można uznać, że stanowiły one szczególną okoliczność, wskutek której matka dziecka nie spełniła warunków wymaganych do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych.

Z ustaleń poczynionych przez organ rentowy wynika nadto, że matka skarżącej nie podejmowała legalnego zatrudnienia, w związku z czym nie odprowadzano z tego tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne. Trafnie przy tym organ zauważył, że osoba decydująca się na taką formę pracy musi mieć świadomość określonych konsekwencji w sferze ubezpieczeń społecznych, które są równoznaczne z utratą stosownego okresu składkowego. Podejmowanie pracy zarobkowej bez odprowadzania składek rentowo-emerytalnych nie może być również kwalifikowane jako szczególna okoliczność w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych również sam fakt bezrobocia czy istnienie problemów na rynku pracy nie stanowi okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Powoływanie się na trudności w znalezieniu pracy jako szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ww. ustawy jest nieprzekonywujące. Takie stanowisko jest uzasadnione tym, że w postępowaniu przed organem nie wykazano jakichkolwiek dowodów potwierdzających faktyczną aktywność matki dziecka w poszukiwaniu zatrudnienia. Sama zaś rejestracja w charakterze bezrobotnego nie może stanowić szczególnej okoliczności przemawiającej o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku (patrz - wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 540/06, LEX nr 306963). Również sama trudna sytuacja na rynku pracy nie może być podstawą do przyznania świadczenia, jednakże za taką okoliczność może być uznane aktywne poszukiwanie pracy poparte systematycznym podnoszeniem kwalifikacji zawodowych (patrz – wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 listopada 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 866/06, LEX nr 306971). Założenie zaś, że sama trudna sytuacja na rynku pracy jest szczególną okolicznością w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, stanowiłoby zaprzeczenie tej przesłance, bowiem przy znanych nagminnie trudnościach w znalezieniu pracy, stałaby się regułą.

Konkludując, stwierdzić należy, że przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku jest możliwe tylko w przypadku, gdy można wykazać, iż zmarły ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności, nie mógł zrealizować wymagań do uzyskania zwykłego świadczenia i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia jego dziecku jest zasadne. Brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty podlega badaniu w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanej przez niego emerytury czy renty. Należności wypłacane przez organ rentowy nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne lub rentowe stanowi więc wypadkową okresu, przez który uprawniony budował kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma zatem okres czasu przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu, który winien być adekwatny do wieku uprawnionego, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi wynikać ze szczególnych okoliczności (v. wyrok NSA z dnia 17 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 1173/05, publ. LEX nr 194870). W rozpatrywanej sprawie wskazana adekwatność nie występuje, gdyż okres, przez jaki zmarła matka skarżącej pozostawała w ubezpieczeniu nie jest odpowiedni do jej wieku.

Prawidłowo również organ wskazał, że sama trudna sytuacja materialna rodziny skarżącej nie może stanowić wyłącznej przyczyny uzasadniającej przyznanie wnioskowanego świadczenia. Świadczenie o którym mowa w ww. przepisie nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się przez stronę skarżącą o świadczenie z tytułu pomocy społecznej oraz inne formy pomocy materialnej dla osób znajdujących się w niedostatku. Wyjaśnić także wypada, że wiek i stan zdrowia ojca skarżącej nie ma wpływu na uprawnienia rentowe jego córki przysługujące jej po zmarłej matce.

W związku z powyższym, zdaniem Sądu wydane przez organ rozstrzygnięcie jest prawidłowe, zostało w wystarczający sposób uzasadnione i nie jest dowolne. Przedstawione w zaskarżonym rozstrzygnięciu stanowisko organu co do stanu faktycznego sprawy i oceny jej skutków na gruncie prawnym jest zasadne, znajduje oparcie w obowiązujących w tej materii przepisach prawa, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych. Sąd nie stwierdził zaś takiego naruszenia przez organ przepisów postępowania, które mogłoby uzasadniać uchylenie wydanej decyzji.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.