Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 939/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-07-22 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok z art. 179a ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 179a
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 24 § 1 pkt 5 oraz art. 127 § 1
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.), Sędzia WSA Monika Krywow, Sędzia WSA Borys Marasek, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 lipca 2024 r. skargi kasacyjnej B. B. od wyroku z dnia 9 kwietnia 2024 r. sygn. akt I SA/Gl 939/23 w sprawie ze skargi B. B. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 maja 2023 r. nr 4707/TW 480000/71/193381/2023 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 kwietnia 2024 r. sygn. akt I SA/Gl 939/23; 2) uchyla zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 15 maja 2023 r., nr 480000/71/193381/2023 Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS lub organ) działając na podstawie art. 83c § 1a i art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1009, ze zm., dalej: u.s.u.s.) oraz art. 33 § 2 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej: u.p.e.a.), po rozpoznaniu wniosku B.B. (dalej: strona, zobowiązana, skarżąca) o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy postanowienie z 3 kwietnia 2023 r. w sprawie nieuznania za uzasadnione zarzutów w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od TW4480023001320 do TW4480023001322.

Przedmiotowe postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

ZUS będący wierzycielem i organem egzekucyjnym prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej na podstawie tytułów wykonawczych z 23 stycznia 2023 r. o nr TW4480023001320 - TW4480023001322. Pismami z 13 lutego 2023 r. zobowiązana złożyła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w odniesieniu do wymienionych tytułów wykonawczych, wskazując na:

- nieistnienie obowiązku,

- niedopuszczalność egzekucji,

- przedawnienie zobowiązania,

- niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w ustawie.

Organ wezwał stronę do uzupełnienia braków formalnych złożonych zarzutów poprzez określenie istoty i zakresu żądania oraz dowodów uzasadniających żądanie. W piśmie z 17 marca 2023 r. strona odniosła się i załączyła:

- kserokopię wniosku z 21 grudnia 2018 r. kierowanego do S. w G.,

- wezwanie z 3 stycznia 2019 r. kierowane do Zarządu i Rady Nadzorczej S. w G.,

- wezwanie z 7 stycznia 2019 r. kierowane do Zarządu i Rady Nadzorczej S. w G.,

- kserokopia pisma z 28 marca 2019 r. od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. M.B.,

- kserokopia protokołu z 2 stycznia 2019 r. od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. M.B.,

- PIT/36L zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2018,

Informacja o wysokości dochodu (straty z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2018) PIT/B, - PIT/36L zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2019,

- Informacja o wysokości dochodu (straty z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2019) PIT/B,

- PIT/36L zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2020,

- Informacja o wysokości dochodu (straty z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2020) PIT/B,

- PIT/36L zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2021,

- Informacja o wysokości dochodu (straty z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2021) PIT/B.

Dodatkowo doprecyzowała istotę zarzutów wskazując na:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1. c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

4) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

5) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b w odniesieniu do należności objętych prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym na podstawie tytułów wykonawczych o ww. numerach.

Wniosła o uchylenie tytułów wykonawczych, umorzenie postępowania egzekucyjnego, zawieszenie w całości postępowania egzekucyjnego do czasu rozpoznania zarzutów.

Postanowieniem z 3 kwietnia 2023 r. organ uznał za nieuzasadnione zarzuty:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4. b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1. c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

4) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

5) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b w odniesieniu do należności objętych 1 prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym na podstawie tytułów wykonawczych.

Zobowiązana w terminie złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie złożonych zarzutów z 13 lutego 2023 r.

ZUS ponownie rozpoznając sprawę utrzymał w mocy rozstrzygniecie z 3 kwietnia 2023 r.

Powołał art. 33 u.p.e.a. i odnosząc się do przedłożonej przez stronę dokumentacji stwierdził, że nie ma ona wpływu na stwierdzenie nieistnienia obowiązku w zakresie zapłaty należnych składek. Wskazał, że zobowiązana jest w dalszym ciągu czynnym przedsiębiorcą, co potwierdza Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej, zobowiązana bowiem jej nie wyrejestrowała.

Dalej wyjaśnił, że z akt sprawy wynika, iż podstawą do wystawienia tytułów wykonawczych o nr TW4480023001320 - TW4480023001322 obejmujących okres od października do listopada 2022 r. były deklaracje rozliczeniowe złożone przez zobowiązaną. Należności do zapłaty w deklaracji rozliczeniowej odzwierciedlają kwoty wykazane przez wierzyciela w wystawionych tytułach wykonawczych. Tym samym zarówno obowiązek, jak i podmiot zobowiązany został prawidłowo określony przez wierzyciela w ww. tytułach wykonawczych.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu, tj. braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagalne (art. 15 u.p.e.a.), podał, że jego istotą jest indywidualne zagrożenie zastosowania środków egzekucyjnych w przypadku, gdy dobrowolnie nie wykona obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej. Ustalił, że w aktach egzekucyjnych sprawy jest zwrotne potwierdzenie odbioru upomnienia egzekucyjnego przez zobowiązaną w dniu 10 stycznia 2023 r.

Dalej ZUS podał, że wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części jest okolicznością, której wystąpienie stanowi podstawę wniesienia kolejnego zarzutu. Przesłanką wniesienia zarzutu jest więc sytuacja, w której obowiązek nie istnieje z powodu jego wykonania. W przypadku zobowiązanej nie doszło ani do wygaśnięcia obowiązku w całości, ani w części. Organ nie odnotował żadnych wpłat na poczet ww. tytułów wykonawczych, które mogły spowodować wygaśnięcie obowiązku, nawet częściowe. Nie doszło również do umorzenia należności objętych ww. tytułami wykonawczymi. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 24 pkt 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, wystawione tytuły wykonawcze obejmują składki na ubezpieczenie społeczne, składki na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - wszystkie za okres od 10/2022 do 11/2022.

Ostatnim zarzutem był brak wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny niż określona w art. 33 § 2 pkt 6 lit. a i b u.p.e.a.

Organ nie dopatrzył się innych przyczyn wpływających na brak wymagalności obowiązku, nie wystąpiły bowiem żadne przeszkody formalnopodmiotowe lub przedmiotowe. Tytuły wykonawcze zostały wystawione na podstawie deklaracji rozliczeniowej. Wyjaśnił, że w art. 66 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1285 ze zm.) wymieniony został katalog osób podlegających obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. W katalogu tym wymienione zostały między innymi osoby prowadzące działalność pozarolniczą (pkt 1 lit. c) oraz osoby pobierające emeryturę lub rentę (pkt. 16). Przepis art. 82 ust. 1 powołanej wyżej ustawy stanowi, że w przypadku, gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.

W skardze zobowiązana zarzuciła postanowieni ZUS brak podstawy faktycznej i prawnej, błędną interpretację przepisów o egzekucji i nieprawidłowe dokonanie zajęcia należności pieniężnych przez Dyrektora Oddziału ZUS. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I Instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

Wskazała, że kierowane do niej pisma są dla niej niezrozumiałe i niejasne w swej treści, powołała się również na swój stan zdrowia. W ocenie skarżącej podniesione przez nią zarzuty są uzasadnione, a organ dokonał czynności w sposób bezprawny, bowiem nie istnieją podstawy do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności rachunku bankowego.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wyrokiem z 9 kwietnia 2024 r., I SA/Gl WSA w Gliwicach oddalił skargę uznając, że nie doszło do naruszenia art. 15 u.p.e.a., jak również do wygaśnięcia obowiązku w całości, ani w części. ZUS bowiem nie odnotował żadnych wpłat na poczet tytułów wykonawczych o numerach od TW4480023001320 do TW4480023001322, które mogłyby spowodować wygaśnięcie obowiązku, nawet częściowe. Ponadto uznano, ze nie doszło do umorzenia należności objętych ww. tytułami wykonawczymi, a także nie uległy przedawnieniu należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne za okres październik-listopad 2022 r. Skarżąca nie wykazała również, że zasadności zarzutu braku wymagalności obowiązku w przypadku odroczenia terminu wykonania obowiązku lub rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej (art. 33 § 2 pkt 6 lit. a i b u.p.e.a.).

Od powyższego wyroku skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu, wniosła skargę kasacyjną, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Gliwicach do ponownego rozpoznania. Jednocześnie pełnomocnik wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej ani w części ani w całości pomocy prawnej świadczonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, tj. wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1) art.33 § 1 pkt 6 w zw. z art. 34 § 4 u.p.e.a. poprzez zaniechanie uwzględnienia uzasadnionych zarzutów skarżącej w przedmiocie niedopuszczalności egzekucji oraz niesłuszne stwierdzenie bezzasadności tychże zarzutów, podczas gdy w niniejszej sprawie zastosowany środek egzekucyjny był nadmiernie uciążliwy dla skarżącej, a nadto organ egzekucyjny zaniechał pouczenia jej o możliwości skorzystania z instytucji prawnych zmierzających do złagodzenia środka egzekucyjnego, jak chociażby poprzez złożenie wniosku o odroczenie płatności lub umorzenie składek,

2) art. 7 w zw. z art. 10 § 1 K.p.a. oraz art. 135 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na niesłusznym oddaleniu skargi w sytuacji, gdy zachodziła podstawa do jej uwzględnienia w związku z naruszeniem przez organy przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy oraz pozbawienia skarżącej prawa do czynnego udziału w tymże stadium postępowania administracyjnego, co uniemożliwiło jej skuteczną obronę jej praw, zwłaszcza że organy uchylały się od dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, co spowodowało nadto zawyżenie wartości składek w tytule wykonawczym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie rozpoznając sprawę zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 179a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej P.p.s.a.), jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna. Powyższa regulacja wprowadzająca wyjątek od zasady dewolutywności skargi kasacyjnej podyktowana jest względami ekonomiki postępowania. W ramach uprawnień autokontrolnych sąd I instancji może uchylić własne, zaskarżone orzeczenie bez przesyłania skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, jeżeli stwierdzi nieważność postępowania albo uzna, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione.

Tryb autokontrolny nie jest postępowaniem drugoinstancyjnym, lecz postępowaniem nadal toczącym się przed sądem pierwszej instancji, który w wyniku uchylenia uprzednio wydanego wyroku, ponownie rozpoznaje sprawę, jako sąd pierwszej instancji w sprawie ze skargi złożonej do tego sądu. Niezależnie bowiem od tego, czy przyczyną zastosowania trybu autokontrolnego jest nieważność dotychczasowego postępowania pierwszoinstancyjnego, czy też oczywiście usprawiedliwione podstawy skargi kasacyjnej, skutkiem prawnym zastosowania autokontroli nie jest jedynie ocena uprzedniego wyroku przez pryzmat zarzutów kasacyjnych, ale uchylenie tego wyroku i ponowne rozpatrywanie sprawy przez sąd pierwszej instancji w granicach wyznaczonych art. 134 P.p.s.a. - z uwzględnieniem zakresu zaskarżenia skargą kasacyjną. Zaznaczyć należy, że zastosowanie autokontroli w istocie prowadzi do ponownego rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej instancji w jej całokształcie. Sąd ten bowiem nie rozpoznaje skargi kasacyjnej jak sąd drugiej instancji. Zwrot normatywny "ponownie rozpoznaje sprawę", oznacza rozpoznanie sprawy w jej całokształcie, zgodnie z brzmieniem art. 134 § 1 P.p.s.a., a nie rozpoznanie sprawy w rozumieniu art. 183 § 1 p.p.s.a., tzn. w granicach skargi kasacyjnej. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2016 r., II FSK 1291/16 oraz z 14 maja 2024 r., III OSK 3168/23, wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów administracyjnych na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który to wyjątek nie ma w niniejszej sprawie zastosowania). Dokonując oceny wniesionej przez stronę skargi kasacyjnej w świetle art. 179a ww. ustawy Sąd stwierdził, że w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające zastosowanie tego przepisu. Biorąc pod uwagę przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie nie mogło zostać utrzymane w obrocie prawnym.

Sąd dopatrzył się naruszenia przepisu postępowania, jakim jest art. 24 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej: K.p.a.), którego zastosowanie wynika z art. 123 u.s.u.s., a którego naruszenie umknęło Sądowi wydającemu rozstrzygnięcie z 9 kwietnia 2024 r. Przepis art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. nakazuje wyłączenie pracownika organu administracji publicznej od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, wskazuje zatem przyczyny, których zaistnienie skutkuje z mocy prawa wyłączeniem pracownika organu od udziału w postępowaniu.

Okolicznością która przesądziła o kierunku rozstrzygnięcia Sądu jest fakt złożenia podpisu na obu postanowieniach wydanych w niniejszej sprawie przez te same osoby, tj. R.K. oraz T.W. R.K. jako zastępca Naczelnika Wydziału Realizacji Dochodów oraz T.W. jako Główny Specjalista wydali pierwsze postanowienie, tj. złożyli podpisy pod wydanym rozstrzygnięciem w pierwszej instancji, natomiast na postanowieniu wydanym w drugiej instancji złożyli podpisy obok zastępcy Dyrektora D.S.

Działanie takie w istotny sposób narusza reguły postępowania administracyjnego. Ustawodawca, decydując się na kategoryczną konstrukcję dyspozycji analizowanej normy, poprzez użycie sformułowania "podlega wyłączeniu", zrezygnował z obowiązku przeprowadzenia postępowania mającego na celu wyjaśnienie, czy wskazany wcześniej związek osoby ze sprawą miał w istocie wpływ na dalsze działania pracownika organu, a tym samym na całe postępowanie administracyjne. Uznał zatem, że już samo wypełnienie hipotezy normy z art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., polegające na udziale w wydawaniu obu orzeczeń ferowanych w każdej sprawie w wykonaniu zasady dwuinstancyjności, stwarza tak znaczne niebezpieczeństwo, że dodatkowe badanie, czy doszło do naruszenia zasady obiektywizmu, jest już zbędne. W konkluzji należy podkreślić, że współuczestnictwo tej samej osoby zarówno przy wydawaniu decyzji pierwszoinstancyjnej, jak i rozstrzygnięcia odwoławczego (tu: postanowień wydanych w obu instancjach), stanowi istotne naruszenie prawa, dające podstawę do wzruszenia decyzji ostatecznej (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 8 czerwca 2011 r., III SA/Wr 92/11).

Przepis art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. wskazuje, iż ustawodawca uznał za niepożądaną sytuację, w której w drugiej instancji przy rozpatrywaniu sprawy merytorycznie, w jej całokształcie będzie zaangażowany pracownik, który brał już udział w wydaniu decyzji w niższej (pierwszej) instancji. Daje to gwarancję, że ponowne rozpatrzenie sprawy nie będzie iluzoryczne i nie będzie sprowadzać się do bezrefleksyjnego utrzymywania w mocy zaskarżonej decyzji. Celem regulacji przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. jest zatem uniknięcie sytuacji, gdy treść rozstrzygnięcia decyzji organu drugiej instancji mogłaby być zdeterminowania wcześniejszym udziałem tej samej osoby w wydaniu decyzji w poprzedniej fazie postępowania. Pracownik, który raz już uczestniczył w czynnościach procesowych, ma przez to ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Może to z kolei nasuwać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności i obiektywizmu. "Ratio legis" instytucji wyłączenia z 24 § 1 pkt 5 K.p.a. jest zatem ochrona prawidłowości i rzetelności postępowania oraz bezstronność orzekania, czyli jedna z najistotniejszych wartości procedury administracyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 lutego 2012 r., II GSK 63/11).

W świetle przedstawionego wyżej znaczenia analizowanego pojęcia nie może budzić wątpliwości, że podpis złożony na dokumencie potwierdzającym zrealizowanie określonej czynności dowodzi udziału w tej czynności osoby, która złożyła podpis. Podpis złożony na decyzji (postanowieniu) potwierdza więc udział składającej go osoby w procesie wydania decyzji (postanowienia) i wpływ na jej treść. Bez znaczenia jest przy tym powód, dla którego określona osoba uczestniczy w wydaniu rozstrzygnięcia, chociażby poprzez jego akceptację, czy też zatwierdzenie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lutego 2018 r., I FSK 525/16; z 5 czerwca 2018 r., I GSK 1172/16 oraz z 8 stycznia 2020 r., I GSK 2159/19).

W postępowaniu prowadzonym w trybie art. 127 § 3 K.p.a. ma zastosowanie instytucja przewidziana w art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., a zatem pracownik rozpatrując ponownie sprawę podlega wyłączeniu wówczas, gdy brał on udział w pierwszej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji (postanowienia). Daje to gwarancję, że w postępowaniu, w którym nad organami wydającymi decyzje (postanowienia) w pierwszej instancji nie istnieją organy wyższego stopnia, zostanie zrealizowany cel, któremu służy zasada dwuinstancyjności oraz zapewnienie, że ponowne rozpatrzenie sprawy nie będzie iluzoryczne i nie będzie sprowadzać się jedynie do utrzymywania w mocy zaskarżonej decyzji (postanowienia). Jak podkreśla się w orzecznictwie, wyłączenie pracownika organu od udziału w postępowaniu obejmuje samo wydanie decyzji, jak też podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. Pracownik, który raz już uczestniczył w czynnościach procesowych, ma przez to ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Może to z kolei nasuwać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności i obiektywizmu. Ratio legis instytucji wyłączenia z art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. jest zatem ochrona prawidłowości i rzetelności postępowania oraz bezstronność orzekania, czyli jednych z najistotniejszych wartości procedury administracyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 lutego 2012 r., II GSK 63/11 oraz przywołane tam orzecznictwo).

Omawiane zagadnienie stanowiło także przedmiot rozstrzygnięcia w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lutego 2013 r., sygn. akt II GPS 4/12, dotyczącej brzmienia przepisu art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. obowiązującego przed dniem 11 kwietnia 2011 r., w której Naczelny Sąd Administracyjny opowiedział się za zastosowaniem tego przepisu do pracownika organu jednoosobowego w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem, o którym mowa w art. 127 § 3 K.p.a. W podsumowaniu uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślił, że instytucja wyłączenia pracownika od rozpoznania sprawy powinna być rozważana jako gwarancja prawidłowej realizacji konstytucyjnego prawa do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji RP). Służy więc realizacji konstytucyjnych standardów sprawiedliwości proceduralnej, znajdujących podstawy prawne w art. 2 Konstytucji RP. Inaczej mówiąc dzięki wyłączeniu pracownika od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał on udział w wydaniu zaskarżonej decyzji wzrasta poziom obiektywnego, rzetelnego rozpatrzenia sprawy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że jeżeli postępowanie administracyjne, w którym wskutek wniesienia środka zaskarżenia ten sam organ ponownie rozpatruje sprawę uznajemy za surogat postępowania dwuinstancyjnego, to również to postępowanie powinno odpowiadać wspomnianym standardom sprawiedliwości proceduralnej, dawać gwarancje bezstronnego i rzetelnego, ponownego rozpatrzenia sprawy.

Naruszenie omówionych wyżej przepisów zadecydowało o rozstrzygnięciu w kontrolowanej sprawie. Rozpoznając sprawę ponownie ZUS uwzględni przedstawioną powyżej ocenę prawną.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 179a P.p.s.a. uchylono zaskarżony wyrok w całości (pkt I sentencji), natomiast na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 w związku z art. 119 pkt 3 P.p.s.a. uchylono zaskarżone postanowienie (pkt II sentencji wyroku).