Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 224/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2024-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16 par. 1, art. 28,  art. 145 par. 1 pkt 1-8, art. 145a par. 1, art. 145b par. 1, art. 148 par.1-2, art. 149 par. 1-3, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 24 ust. 2, art. 27 ust. 5,
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Judecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 listopada 2023 r., nr SKO.40.2115.2023.śr w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego we wznowionym postępowaniu oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez J. W. (dalej jako: "Skarżący" bądź "Strona") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (dalej jako: "Kolegium") z dnia 29 listopada 2023 r., nr SKO.40.2115.2023.śr, którą, po wznowieniu postępowaniu na wniosek Strony, w pkt. 1. uchylono w całości ostateczną decyzję Kolegium z dnia 31 marca 2023 r., nr SKO.40.3690.2022.śr; w pkt. 2. uchylono w całości decyzję Wójta Gminy Skoroszyce (dalej także jako: "organ I instancji") z dnia 2 listopada 2022 r., nr GOP.5212.29.-1.2022.BK, odmawiającą przyznania Stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką na niepełnosprawną żoną i orzekając co do istoty sprawy: odmówiono przyznania Stronie świadczenia pielęgnacyjnego od 1 marca 2022 r. do 31 października 2022 r. oraz ustalono Stronie świadczenie pielęgnacyjne na okres: od 1 listopada 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. w wysokości 2 119 zł miesięcznie, od 1 stycznia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. w wysokości 2 458 zł miesięcznie oraz od 1 stycznia 2024 r. do 31 marca 2026 r. w wysokości 2 988 zł miesięcznie.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Kolegium, decyzją z dnia 31 marca 2023 r., po rozpatrzeniu odwołania Strony, uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy Skoroszyce z dnia 2 listopada 2022 r., którą organ I instancji odmówił Stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną i orzekając co istoty sprawy: odmówiło przyznania Stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną na okres od 1 marca 2022 r. do 31 października 2022 r. oraz ustaliło Stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. w wysokości 2 119 zł miesięcznie oraz na okres od 1 stycznia 2023 r. do 28 lutego 2023 r. w wysokości 2 458 zł miesięcznie. Decyzję doręczono Stronie 11 kwietnia 2023 r.

Skarżący, pismem z 14 kwietnia 2023 r., wystąpił z wnioskiem o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Kolegium z dnia 31 marca 2023 r. We wniosku podniósł, że okres przysługującego świadczenia pielęgnacyjnego (od 1 listopada 2022 r. do 28 lutego 2023 r.) został ustalony na podstawie złożonego w sprawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N. z 11 lutego 2019 r., na podstawie którego jego żona uznana została za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym do 28 lutego 2023 r. Jednakże, w trakcie postępowania odwoławczego, wydane zostało przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N. nowe orzeczenie z 30 marca 2023 r., którym uznano żonę za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym do 31 marca 2026 r. W jego ocenie wyszły zatem na jaw nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji Kolegium z dnia 31 marca 2023 r., mające wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, które nie zostały wzięte pod uwagę przez organ orzekający w sprawie. O okoliczności tej Skarżący dowiedział się w dniu doręczenia decyzji Kolegium z 31 marca 2023 r., tj. 11 kwietnia 2023 r. Do wniosku dołączył kopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N. z 30 marca 2023 r.

Kolegium, postanowieniem z 27 października 2023 r., działając na podstawie art. 149 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 i art. 147 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm. – dalej jako: "k.p.a."), wznowiło postępowanie administracyjne w sprawie zakończonej decyzją własną z 31 marca 2023 r.

Następnie Kolegium wydało opisaną we wstępie decyzję z 29 listopada 2023 r. obecnie zaskarżoną do tut. Sądu.

W jej podstawie prawnej Kolegium powołało m.in. art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji w pierwszej kolejności omówiło kwestię wznowienia. Wskazało i przytoczyło treść przepisów o wznowieniu postępowania mających w sprawie zastosowanie: art. 145 § 1 pkt 5, art. 147, art. 149 § 1, art. 150 i art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. Mając ich treść na uwadze Kolegium wyjaśniło, że o wydanym w dniu 30 marca 2023 r. orzeczeniu Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N., którym uznano małżonkę Skarżącego za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym do 31 marca 2026 r., uzyskało informację dopiero w dniu 25 kwietnia 2023 r. (w dacie wpływu do Kolegium wniosku Strony z dnia 14 kwietnia 2023 r. o wznowienie postępowania). W ocenie Kolegium, uzyskanie kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności żony Skarżącego do 31 marca 2026 r. stanowi nową okoliczność faktyczną, która ma istotne znaczenie w sprawie dla ustalenia prawa Strony do świadczenia pielęgnacyjnego. W decyzji Kolegium z dnia 31 marca 2023 r. zostało ono bowiem ustalone tylko do dnia 28 lutego 2023 r. Zatem, w ocenie Kolegium, w sprawie zaistniała przesłanka wznowienia postępowania o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Dalej Kolegium w uzasadnieniu prawnym decyzji własnej poddało szczegółowej analizie prawne uwarunkowania nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń przytaczając obowiązujące na dzień wydania decyzji przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 poz. 390 ze zm. – dalej jako: "u.ś.r.").

Badając spełnienie przesłanki podmiotowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium uznało, że art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ma w pełni zastosowanie do małżonka, ubiegającego się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Odnosząc się do wskazanych przez organ I instancji przyczyn odmowy przyznania Stronie wnioskowanego świadczenia (tj. faktu, że niepełnosprawność żony jako osoby wymagającej opieki powstała później niż do ukończenia przez nią 25 roku życia) Kolegium zanegowało zaprezentowaną przez Wójta Gminy Skoroszyce wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. (tj. brak uprawnienia strony do świadczenia z uwagi na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki). W tym względzie przywołało orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2021 r. (sygn. akt K 38/13) orzekające o niezgodności ww. zapisu z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyjaśniło, że przepis u.ś.r. winien być odczytywany w świetle zasad wyrażonych w powołanym orzeczeniu Trybunału, co oznacz, że data powstania niepełnosprawności nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Co do przesłanki przedmiotowej przyznania świadczenia Kolegium za niesporny uznało fakt, że Skarżący sprawował opiekę nad niepełnosprawną żoną, bo miał z tego tytułu ustalone, przez organ I instancji, decyzją z 8 listopada 2021 r., prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. Sprawowanie opieki nad żoną, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, przesądzało zatem o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną.

Jeżeli chodzi o czasookres przyznania świadczenia do dnia 31 października 2022 r. Kolegium wskazało na dwa uwarunkowania takiego stanu rzeczy. Po pierwsze, że Strona miała przyznany decyzją organu I instancji z dnia 8 listopada 2021 r. specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. Nie jest zatem możliwe – w ocenie Kolegium - ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek o to świadczenie, gdyż naruszałoby to art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r.

Po drugie, mając na uwadze przytoczone w uzasadnieniu decyzji regulacje art. 24 ust. 2, 2a i 4 u.ś.r. Kolegium stwierdziło, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez Stronę 14 marca 2022 r., a więc po upływie trzech miesięcy liczonych od daty wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 11 lutego 2019 r. Zatem art. 24 ust. 2a u.ś.r. nie znajdzie w sprawie zastosowania. Jednocześnie jak wyżej wywiedziono datą początkową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może być 1 marca 2022 r., gdyż do 31 października 2022 r. Strona miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zatem datą początkową jest 1 listopada 2022 r., a końcową 31 marca 2026 r.

Nie godząc się z treścią powyższej decyzji Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł skargę do tut. Sądu, zaskarżając decyzję Kolegium z 29 listopada 2023 r. w części, tj. w zakresie w jakim odmówiono wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 marca 2022 r. do dnia 31 października 2022 r.

Zaskarżonej części decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, i gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce. Na podstawie tak sformułowanych zarzutów Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 marca 2022 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wnioskował również o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W motywach skargi Skarżący podniósł, że we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniósł o uchylenie decyzji przyznającej prawo do zasiłku w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia - a zatem dokonał wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. Podkreślił, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Dodał też, że już w dacie złożenia wniosku dokonał wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako świadczenia korzystniejszego, dlatego nie może zostać pozbawiony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko oraz wywody zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm. – dalej jako: "p.p.s.a.".) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Badana jest zatem wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Sąd nie ma zatem możliwości merytorycznego orzekania w sprawie rozstrzygniętej przez organy administracji publicznej aktami administracyjnymi poddanymi jego kontroli. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który nie miał w sprawie zastosowania.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd ją oddala zgodnie z art. 151 p.p.s.a.

Dodać jeszcze należy, iż zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie uwzględniając stanowisko organu i strony w zakresie rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym, Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej części decyzji wykazała, że nie narusza ona prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno, co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa. W ocenie Sądu postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym.

Sąd w pierwszej kolejności skontrolował kwestie wznowienia postępowania.

Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada trwałości decyzji administracyjnych. Zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a., decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Tryb w jakim zapadło objęte skargą rozstrzygnięcie jest trybem nadzwyczajny o wznowienie postępowania przewidzianym w art. 145 i nast. k.p.a. Jako taki ma on zatem charakter wyjątku od zasady. Tym samym, przesłanki dopuszczalności wznowienia i samego wznowienia określone w art. 145 i nast. k.p.a., podlegają wykładni ścisłej (exceptiones non sunt extendendae). Pewność obrotu wymaga, aby decyzje administracyjne były stabilne i aby można było je wzruszyć tylko w nadzwyczajnych sytuacjach i wyłącznie z ważnych powodów (podobnie, w odniesieniu do nadzwyczajnego trybu stwierdzenia nieważności decyzji, NSA w wyroku z dnia 19 października 2023 r., sygn. akt II OSK 1286/22).

Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w trybie nadzwyczajnym wznowieniowym. Procedura wznowienia postępowania przebiega dwuetapowo. Wniesienie podania o wznowienie uruchamia fazę wstępną postępowania. Jego celem jest ustalenie, czy wznowienie postępowania jest w określonym przypadku dopuszczalne. Dopuszczalność wszczęcia uzależniona jest od stwierdzenia, że: z żądaniem wznowienia postępowania wystąpił podmiot do tego uprawniony, a zatem strona, której przysługuje interes prawny (art. 28 k.p.a.); podmiot ten powołał się w złożonym podaniu na okoliczność stanowiącą jedną z przesłanek wznowienia (art. 145 § 1 pkt 1 - 8, art. 145a § 1 i art. 145b § 1 k.p.a.); wskazana przesłanka wznowienia zaistniała w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną (art. 145 § 1 k.p.a.); jak też podanie o wznowienie postępowania zostało złożone w przewidzianym w art. 148 § 1 i 2 k.p.a. terminie jednego miesiąca. Termin ten, w przypadku złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania (por. art. 148 § 1 k.p.a.). Fazę wstępną postępowania kończy postanowienie w przedmiocie wznowienia postępowania (art. 149 § 1 i 3 k.p.a.).

W zakresie badania dopuszczalności wznowienia Sąd stwierdził:

W ocenie Sądu prawidłowo Kolegium wydało, na podstawie art. 149 § 1 k.p.a., postanowienie z dnia 27 października 2023 r. o wznowieniu co do wskazanej w nim przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. (k. 8 akt adm. Kolegium). Stanowiło ono podstawę do przeprowadzenia postępowania w sprawie co do przyczyn wznowienia i rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Zostało ono wydane na wniosek Skarżącego o wznowienie postępowania i dotyczyło ostatecznej decyzji Kolegium z 31 marca 2023 r. W postanowieniu tym wskazano podstawę wznowienia z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Kolegium prawidłowo uznało podaną przez Skarżącego przyczynę wznowienia jako odpowiadającą podstawie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz zachowanie miesięcznego terminu do złożenia podania z dnia 14 kwietnia 2023 r. o wznowienie z art. 148 § 2 k.p.a., liczonego od dnia w którym Skarżący dowiedział się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W wniosku z dnia 14 kwietnia 2023 r. (k. 1 akt adm. Kolegium) Skarżący wyraził stanowisko, że w dniu wydania przez Kolegium decyzji z 31 marca 2023 r. istniał dowód mający wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie. Dowodem tym jest orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N. z 30 marca 2023 r. Z prostego zestawienia daty jego wydania 30 marca 2023 r. z datą wpływu wniosku o wznowienie do Kolegium 25 kwietnia 2023 r. wynika, że termin miesięczny do złożenia wniosku został przez Stronę zachowany.

Mając powyższe na uwadze za prawidłowe Sąd uznał wznowienie postępowania w sprawie i przejście przez Kolegium do drugiego, rozpoznawczego etapu postępowania wznowieniowego.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że przedmiotem rozpoznawczego etapu postępowania wznowieniowego, zgodnie z art. 149 § 2 k.p.a., jest: 1) ustalenie istnienia podstaw wznowienia postępowania (tj. wad wyliczonych enumeratywnie w przepisach prawa procesowego opisanych w art. 145 § 1, art. 145a § 1 i art. 145b § 1 k.p.a.) oraz - 2) w razie pozytywnego wyniku tych czynności - przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu ponownego rozstrzygnięcia istoty sprawy będącej przedmiotem weryfikowanej decyzji ostatecznej. Ten etap postępowania kończy się wydaniem jednej z decyzji na podstawie art. 151 k.p.a.

W ocenie Sądu Kolegium prawidłowo zbadało i ustaliło kwestie pozwalających na przeprowadzenie omawianego postępowania nadzwyczajnego w zakresie wystąpienia przesłanki, na której opiera się podstawa wznowienia z cytowanego powyżej art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W dacie wydania przez Kolegium decyzji z 31 marca 2023 r. istniał bowiem dowód mający wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie tj. orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N. z 30 marca 2023 r. zaliczające, w pkt I i III, żonę Skarżącego, do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 marca 2026 r. (przy k. 2 akt adm. Kolegium). Dowód ten nie został wzięty pod uwagę przez Kolegium. Kolegium o nim nie wiedziało i nie miało go w aktach sprawy. Stwierdzona w nim okoliczność rzutowała z kolei na czasookres przyznanego Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. W decyzji Kolegium z 31 marca 2023 r. przyznano je bowiem na okres krótszy do 28 lutego 2023 r. (k. 8 akt adm. Kolegium), zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N. z dnia 11 lutego 2019 r. (przy k. 1 akt adm. organu I instancji). W rezultacie Sąd uznał, że Kolegium zgodnie z prawem rozpatrzyło sprawę pod kątem wystąpienia przesłanki, na której oparło podstawę wznowienia z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania istoty sprawy rozstrzygniętej decyzją dotychczasową Sąd stwierdza:

W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że Skarżący za okres od dnia 1 marca 2022 r. do dnia 31 października 2022 r. spełniał część przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Za ten okres żona Skarżącego legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jest nadto bezsporne, że Skarżący nie był zatrudniony ani nie wykonywał innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną, co potwierdza materiał dokumentacyjny sprawy. Spełniał zatem przesłanki warunkujące prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W ocenie Sądu, za prawidłowe należy uznać stanowisko Kolegium, że w przypadku Skarżącego spełniony został warunek ustalony w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trafnie w tym zakresie przyjęto - stosownie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - że w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny uznał ww. przepis za niezgodny z Konstytucją RP, to nie jest zasadna odmowa przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia w oparciu o okoliczności, o których mowa w tym przepisie. Przeciwne stanowisko organu I instancji jest wadliwe.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii, czy w okolicznościach faktycznych sprawy istniały uzasadnione podstawy do orzeczenia o odmowie przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 marca 2022 r. do dnia 31 października 2022 r. Sporna była początkowa data przyznania świadczenia tj., czy świadczenie przysługuje od daty złożenia wniosku o przyznanie świadczenia (tu: od 1 marca 2022 r.), czy też od daty wygaśnięcia uprawnienia do przyznanego Stronie specjalnego zasiłku opiekuńczego (tu: od 1 listopada 2022 r.). Zainteresowanemu, na podstawie decyzji organu I instancji z dnia 8 listopada 2021 r., przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną na okres od dnia 1 listopada 2021 r. do dnia 31 października 2022 r. (nieponumerowana k. w aktach adm. organu I instancji). Zatem w takiej sytuacji dochodziłoby do zbiegu obu świadczeń jako przyznanych z tego samego tytułu.

W orzecznictwie sądów administracyjnych, w sprawach dotyczących możliwości i określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy lub zasiłek dla opiekuna, prezentowane są dwa odmienne stanowiska. Według pierwszego z poglądów, świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane stronie, która ma przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy lub zasiłek dla opiekuna, od miesiąca w którym złoży ona wniosek o przyznanie tego świadczenia wraz z oświadczeniem o rezygnacji z już otrzymywanego świadczenia. Zgodnie natomiast z drugim stanowiskiem prezentowanym przez sądy administracyjne, świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane stronie dopiero, gdy z obrotu prawnego zostanie wyeliminowana wcześniejsza decyzja, przyznająca tej osobie specjalny zasiłek opiekuńczy lub zasiłek dla opiekuna (zob. wyroki: WSA w Gdańsku z dnia 14 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 907/23 i WSA we Wrocławiu z dnia 30 stycznia 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 339/23 i dokonane w nich kwerendy rozbieżnych wyroków NSA).

Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd prawny NSA z drugiej grupy. Mieści się w nich także stanowisko wyrażone przez NSA z wyroku dnia 6 marca 2024 r. (sygn. akt I OSK 545/23) oddalający skargę kasacyjną od wyroku WSA w Opolu z dnia 17 listopada 2022 r. (sygn. akt II SA/Op 254/22), który Sąd dalej przytacza.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Natomiast w myśl art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Z powołanych przepisów jasno wynika zatem, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie tylko jedno z tych świadczeń, a co wyklucza - jak słusznie zresztą zauważa WSA w Opolu ww. wyroku z dnia 17 listopada 2022 r. - możność równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może bowiem otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania.

Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest zatem brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Innymi słowy, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy lub zasiłek dla opiekuna, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. W świetle przytoczonych przepisów nie jest bowiem możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego zasiłku dla opiekuna. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie.

W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania. Tym samym, gdyby strona miała przyznane jednocześnie dwa świadczenia - nie byłoby podstaw prawnych, aby nie mogła ich pobierać (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 stycznia 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 339/23).

Stosownie do treści do art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Zauważyć jednak należy, iż zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia (zob. Małysa-Sulińska Katarzyna (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, opubl. LEX 2015 oraz R. Babińska-Górecka (w:) R. Babińska-Górecka, M. Lewandowicz-Machnikowska, Świadczenia rodzinne/komentarz, Wrocław 2010, s. 296 oraz literatura i orzecznictwo tam przywołane).

W sytuacji zatem, gdy w momencie wydawania decyzji jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Oczywistym jest bowiem, iż określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś - jak wyżej wskazano - nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia.

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że do 31 października 2022 r. funkcjonowała w obrocie prawnym decyzja organu I instancji z dnia 8 listopada 2021 r. przyznająca Skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną na okres od dnia 1 listopada 2021 r. do dnia 31 października 2022 r. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że powyższa decyzja przyznająca specjalny zasiłek opiekuńczy nie została przez końcem jej obowiązywania derogowana (na wniosek Strony lub z urzędu). Była ostateczna oraz prawomocna.

Okoliczność ta zaś – czego zdaje się nie dostrzegać Skarżący – miała w rozpoznawanej decydujące znaczenie dla określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazać bowiem należy, iż na mocy art. 16 § 1 k.p.a., ostateczna decyzja organów administracji publicznej korzysta z domniemania legalności i zgodnie z zasadą trwałości decyzji, funkcjonuje w obrocie prawnym. Z tego powodu organ, podobnie zresztą jak i sąd, administracyjny, zobowiązany jest do jej uwzględnienia przy wydawaniu kolejnego rozstrzygnięcia.

Zgodzić się zatem należy z Kolegium, iż - w realiach rozpoznawanej sprawy - to dopiero wygaśnięcie prawa do zasiłku dla opiekuna orzeczonego w decyzji z dnia 8 listopada 2021 r. wyeliminowało negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w postaci posiadania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dopiero od dnia 1 listopada 2022 r.

Mając na uwadze treść art. 24 ust. 2 u.ś.r., jak też okoliczność, iż w decyzji z dnia 8 listopada 2021 r. wskazano okres na jaki przyznano Skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, czyli od dnia 1 listopada 2021 r. do dnia 31 października 2022 r., to należało ostatecznie przyjąć, że nie przysługiwało jemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad żoną w tym okresie, gdyż nie było prawnej możliwości orzeczenia o przyznaniu tego świadczenia. W tym bowiem okresie Skarżącemu przysługiwało jeszcze prawo do konkurencyjnego świadczenia, a co - jak wyżej wspomniano – wykluczało możliwość jednoczesnego pobierania przez niego świadczenia pielęgnacyjnego.

Dodać przy tym trzeba, że decyzja z dnia 8 listopada 2021 r. - z uwagi na treść art. 134 § 1 p.p.s.a. nakazującego sądowi administracyjnemu orzekanie w granicach danej sprawy – nie mogła być przedmiotem badania w niniejszym postępowaniu, gdyż nie była objęta skargą. W związku z tym, Sąd nie mógł dokonać innych ustaleń w zakresie daty ustania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, niż wynikająca z treści ww. prawomocnej decyzji organu I instancji z dnia 8 listopada 2021 r. Tym samym, zdaniem Sądu, Kolegium prawidłowo odmówiło przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną za okres od dnia 1 marca 2022 r. do dnia 31 października 2022 r., bowiem w okresie tym wystąpiła przesłanka negatywna jego przyznania.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Wyżej powołane wyroki są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na internetowej stronie pod adresem: www.nsa.gov.pl.