Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2658/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.45 ust 2
journal: Dz.U. 1977 nr 32 poz 140
law: Ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Runge - Lissowska Sędzia del. WSA Mirosław Wincenciak (spr.) Protokolant: st. asystent sędziego Anna Siwonia - Rybak po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 301/15 w sprawie ze skargi B.D. na decyzję Ministra [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Ministra [...] na rzecz B.D. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego .


UZASADNIENIE

I OSK 2658/15

UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 301/15 po rozpoznaniu skargi B.D. na decyzję Ministra [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...]w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra [...] z dnia [...] października 2014 r. nr [...]. U podstaw rozstrzygnięcia Sądu I instancji legły następujące ustalenia oraz ocena prawna.

Decyzją z dnia [...] lutego 1979 r. nr [...]Naczelnik Gminy w G. O. przejął na własność Państwa gospodarstwo rolne o pow. [...] ha położone we wsi K. M., stanowiące byłą własność J. i W. małżonków Ch.

Pismem z dnia [...] maja 2014 r. B.D. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w G.O. z dnia [...] lutego 1979 r.

Decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...]Minister [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w G.O. z dnia [...] lutego 1979 r.

Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpiła B.D.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] Minister [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu Minister stwierdził, że wnioskodawczyni jest następczynią prawną J. i W. małżonków Ch. Minister wskazał, że podstawą wydania decyzji Naczelnika Gminy w G.O. z dnia [...] lutego 1979 r. był przepis art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140, dalej jako "ustawa z 27 października 1977 r."). Zgodnie z tym przepisem w przypadku, gdy rolnik nie posiadał następców lub gdy następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przyjęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika mogło być przejęte na rzecz Państwa. Powyższy przepis wprowadza zatem konieczność uprzedniego łącznego spełnienia dwóch warunków: złożenia wniosku o przejęcie gospodarstwa rolnego przez rolnika oraz brak było następców albo też następca nie spełniał warunków do przejęcia tego gospodarstwa. Ponadto w przypadku woli przekazania Państwo gospodarstwa rolnego objętego współwłasnością ustawową koniecznym było uzyskanie zgody współmałżonka. W ocenie Ministra dokumentacja archiwalna jaką dysponował Naczelnik Gminy w G.O. w dacie wydania kontrolowanej decyzji wykazywała, że właścicielami przekazanego gospodarstwa byli J. i W. Ch., co wynika z atu własności ziemi z dnia [...] stycznia 1975 r. Organ wskazał, że do wszczęcia postępowania w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego wystarczającym był wniosek J. Ch. z dnia [...] stycznia 1979 r. Brak podpisu małżonki J. Ch. na wniosku nie oznacza jednocześnie, że nie wyraziła ona zgody na przekazanie gospodarstwa rolnego. Przepisy ustawy nie przewidywały bowiem konieczności zachowania konkretnej formy dla wyrażenia takiej zgody. Oznacza to, że zgodnie z kodeksem cywilnym taka zgoda mogła być wyrażona w każdej formie wyrażającej wolę W. Ch. W ocenie Ministra przejawem wyrażenia zgody przez W.Ch. był fakt braku zaskarżenia doręczonej jej decyzji o przejęciu na rzecz Państwa należącego do niej i jej małżonka gospodarstwa rolnego za rentę. Jednocześnie, w ocenie organu, fakt nieprzedstawienia przez wnioskodawczynię dokumentu potwierdzającego spełnienie przez nią kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego prowadzi do wniosku, że nie spełniała ona warunków do uznania ją za następcę rolnika w świetle art. 75 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. Odnosząc się do zarzutów wnioskodawczyni Minister stwierdził, że są one bezzasadne, albowiem w orzecznictwie sądowoadministracyjnym uznaje się stosowanie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych )Dz. U. z 1975 r., Nr 31, poz. 215 ze zm.). Jednocześnie Minister zauważył, że postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji nie jest postępowaniem mającym na celu gromadzenia materiału dowodowego mogącego stanowić podstawę do wydania kontrolowanej w tym postępowaniu decyzji, a jedynie ocenę materiału już zgromadzonego i stanowiącego podstawę wydania kontrolowanej decyzji.

Skargę na decyzję Ministra [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. wniosła B.D. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenia prawa procesowego w zakresie art. 7 k.p.a. poprzez przyjęcie, że organ podejmujący decyzję o przejęciu na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego w zamian za emeryturę dokonał wszechstronnego rozpoznania sprawy i ustalenia czy J. i W. Ch. posiadali następcę, który spełniał kwalifikacje do przejęcia gospodarstwa, art. 14 k.p.a. poprzez przyjęcie, że nie obowiązywał wymóg formy pisemnej do czynności podejmowanych w postępowaniu zakończonym kontrolowaną decyzją oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i odmowę stwierdzenia nieważności kontrolowanej decyzji. Ponadto zarzuciła naruszenie art. 44 ustawy z dnia 27 października 1977 r. poprzez niewłaściwą interpretację tego przepisu i przyjęcie, że zgoda małżonka na przejęcie gospodarstwa rolnego może być dorozumiana, art. 59 ww. ustawy poprzez przyjęcie, że do warunków jakie powinien spełniać następca rolnika ma zastosowanie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. oraz art. 12 Konstytucji PRL w zw. z art. 21 obecnie obowiązującej Konstytucji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym na wstępie wyrokiem uchylił zaskarżone decyzje. Sąd I instancji wskazał, że na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz.140), w szczególności jej przepisu art. 45 - przekazując gospodarstwo rolne, w zamian za świadczenie o charakterze rentowym, rolnik winien je przekazać przede wszystkim następcy. Dopiero, gdy taka sytuacja była niemożliwa, upoważniało to organ administracji do wydania decyzji na wniosek właściciela gospodarstwa o przejęciu gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa Oceniając materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy administracyjnej i badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd zauważył, że Naczelnik Gminy w G.O. prowadząc postępowanie zakończone wydaniem decyzji z dnia [...] lutego 1979 r. nie badał kwestii, do której zobligowany został przepisem art 45 omawianej ustawy, a mianowicie – istnienia następcy rolnika. Przy stwierdzeniu istnienia następcy – organ badania w tym zakresie zaniechał. Zdaniem Sądu I instancji nawet z wniosku złożonego przez ojca skarżącej nie wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że rodzice skarżącej nie posiadali następców prawnych – co zresztą nie odpowiadało stanowi faktycznemu. Minister [...]odmawiając stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy podał w uzasadnieniu, że skarżąca jest następczynią prawną J. i W. małżonków Ch., nadto w toku postępowania do akt administracyjnych sprawy wpłynął akt notarialny z dnia [...] października 1971 r. Repetorium Nr[...], z treści którego wynikało, że skarżąca co najmniej w dacie [...] października 1971 r. (zaświadczenie Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w G. nr[...]) posiadała kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Dodać przy tym należy, że z kolei w dacie wydania kwestionowanej decyzji istniała prawna możliwość wykazania przez następcę posiadania jedynie kwalifikacji rolniczych praktycznych (§3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych.

Okoliczność posiadania przez skarżącą wraz z mężem innego gospodarstwa rolnego w pobliskiej miejscowości, o powierzchni [...] ha, miała przy tym o tyle jeszcze znaczenie, że skarżąca mogła dokonać wyboru pomiędzy gospodarstwami (własnym i rodziców), bądź zdecydować o odmowie przejęcia gospodarstwa rodziców - organ administracji pozbawił jej tej możliwości. Sąd podkreślił, że nie od woli rolnika zależało czy gospodarstwo przejmie jego następca czy Państwo ale od wypełnienia warunków wskazanych przez ustawodawcę w przepisach omawianej ustawy. Przepis art 45 ustawy miał na celu ochronę interesów następcy rolnika, pominięcie którego w toku postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] lutego 1979 r. ocenić należy jako rażące naruszenie przepisu prawa materialnego - art.45 ustawy z dnia 27 października 1977 r.

Sąd dostrzegł również, że w toku postępowania prowadzonego przed Naczelnikiem Gminy naruszone zostały zasady procedury administracyjnej co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu oczywiste jest naruszenie przepisów art.7, 77 i 80 k.p.a. poprzez nie podjęcie czynności, które miałyby na celu wyjaśnienie i ustalenie wyczerpującego stanu faktycznego sprawy. W toku postępowania nadzorczego organy administracji winny dostrzec powyżej opisane, oczywiste naruszenia zarówno przepisu prawa materialnego, jak też zasad procedury administracyjnej. Sąd zgodził się ze stwierdzeniem organu nadzoru, że nie ma on możliwości prowadzenia postępowania dowodowego w takim zakresie w jakim czynił to organ I instancji w postępowaniu zwykłym. Postępowanie nadzorcze jest nadzwyczajnym trybem postępowania i zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, organ administracji w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, wszczyna postępowanie w nowej sprawie, w której nie orzeka co do istoty sprawy rozstrzygniętej w decyzji o stwierdzenie nieważności, której wniesiono, lecz orzeka jako organ kasacyjny. Innymi słowy orzeka wyłącznie co do nieważności decyzji albo jej niezgodności z prawem, a nie jest władny rozstrzygnąć o innych kwestiach dotyczących istoty sprawy (wyrok NSA z dnia 6 stycznia 1999 r. IV SA 1030/97).

Minister winien wydać decyzję w postępowaniu nadzorczym w oparciu o materiał zgromadzony w aktach sprawy administracyjnej. Fakt wezwania skarżącej do przedstawienia dowodu na posiadanie kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego, zapewne miał prowadzić do wykazania, że choć istniał następca rolnika to jednak nie spełniał warunku posiadania kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Organ nadzorczy nie wziął jednak pod uwagę, że skarżąca wykazała posiadanie kwalifikacji. Z uwagi na zupełne pominięcie w ustaleniach Naczelnika Gminy okoliczności istnienia następcy, kwestia posiadanych kwalifikacji (wobec złożenia aktu notarialnego przywołującego zaświadczenie, z którego wynika ich posiadanie) miała, podobnie jak brak podpisu pod wnioskiem matki skarżącej, drugorzędne znaczenie.

Skargę kasacyjną od powołanego wyroku wywiódł Minister [...] opierając ją na obu podstawach zaskarżenia. Odnośnie prawa materialnego to zarzucono jego naruszenie poprzez:

- błędną wykładnię art. 75 ust 1 pkt 2 ustawy w związku z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz.U. z 1972 r. Nr 31, poz. 215 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji Naczelnika Gminy w G. O. z dnia [...] lutego 1979 r., polegającą na przyjęciu, że wystarczającą przesłanką do uznania osoby za następcę posiadającego kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego było legitymowanie się przez nią kwalifikacjami praktycznymi, w sytuacji gdy w sprawie miał zastosowanie § 3 ust. 1 wymienionego rozporządzenia, z którego wynika, że dowodem stwierdzającym posiadanie kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego było świadectwo ukończenia szkoły rolniczej lub przysposobienia rolniczego,

- przez niewłaściwe zastosowanie art. 45 ustawy polegające na błędnym przyjęciu, że w postępowaniu zakończonym decyzją Naczelnika Gminy w G. O. z dnia [...] lutego 1979 r. pominięto następcę rolnika,

- przez niezastosowanie § 37 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 37, poz. 166 z późn. zm.),

W zakresie naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w związku z art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy oraz art. 7, 77 i art. 80 k.p.a. polegające na bezzasadnym uchyleniu decyzji Ministra [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Ministra z dnia [...] października 2014 r., odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w G.O. z dnia [...] lutego 1979 r., Nr [...] orzekającej o przejęciu na własność Państwa, za emeryturę, gospodarstwa rolnego położonego we wsi K. M., o łącznej powierzchni [...] ha, stanowiącego byłą własność J. i W. małż. Ch.

Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W motywach skargi kasacyjnej podniesiono, że z akt archiwalnych sprawy nie wynika aby w dacie wydania spornej decyzji przez Naczelnika Gminy w G.O. istnieli następcy prawni, którzy legitymowali się kwalifikacjami do prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 75 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy. Co więcej organ nadzoru przeprowadził postępowanie wyjaśniające w zakresie kwalifikacji B.D. Ustalono, że Skarżąca jest jedynym następcą byłych właścicieli gospodarstwa, jednakże nie przedłożyła żadnych wymaganych wówczas dokumentów potwierdzających formalne kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego.

W zakresie kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego wskazano, że wobec braku regulacji w ustawie jak i przepisów wykonawczych nie może budzić wątpliwości, iż w tym zakresie miało zastosowanie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych. Stosując posiłkowo przepisy ww. rozporządzenia na dzień wydania decyzji Naczelnika Gminy w G.O. dokumentem potwierdzającym wymagane kwalifikacje, stosownie do treści § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia było jedynie świadectwo ukończenia szkoły rolniczej lub przysposobienia rolniczego, którego skarżąca nie przedstawiła pomimo prowadzenia w tym zakresie przez organ nadzoru postępowania wyjaśniającego. Nie ma zatem znaczenia powołany w uzasadnieniu ww. wyroku akt notarialny z dnia [...] października 1971 r. z którego wynikało, iż co najmniej w dacie [...] października 1971 r. B.D. posiadała kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki zostały enumeratywnie wymienione w § 2 powołanego artykułu. W rozpoznawanej sprawie nieważność postępowania sądowoadministracyjnego nie występuje.

Jednocześnie zauważyć należy, iż zgodnie z art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma ona usprawiedliwionych podstaw, albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Z dyspozycji tej normy wynika, że oddalenie skargi kasacyjnej jest następstwem uznania jej przez sąd za bezzasadną. Skarga kasacyjna jest bezzasadna także wówczas gdy samo orzeczenie jest zgodne z prawem, a błędne jest jedynie jego uzasadnienie w całości lub części - por. wyr. NSA z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I OSK 344/05 (niepubl.) oraz sygn. akt I OSK 345/05 (niepubl.).

W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, podjął trafne rozstrzygnięcie uchylając zaskarżone decyzje, lecz na poparcie takiego stanowiska przedstawił częściowo błędne motywy, a zatem kwestionowany wyrok mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Podkreślić też należy, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest zarzutami skargi kasacyjnej. Zauważyć należy, że z dołączonych akt administracyjnych wynika, iż B. D. wszczynała kilkakrotnie lecz bez oczekiwanego skutku różne tryby nadzwyczajne zmierzające do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji z dnia [...] lutego 1979 r. Naczelnika Gminy w G.O. Zainicjowała także postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności powołanej decyzji, które zostało zakończone ostateczną decyzją Ministra [...] z dnia [...] września 1992 r., nr[...], na mocy której utrzymano w mocy decyzję Wojewody C. z dnia [...].04.1991 r., o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie unieważnienia wspomnianej decyzji Naczelnika Gminy w G.O. z dnia [...] lutego 1979 r.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest decyzja Ministra [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. na mocy której utrzymano w mocy decyzję tego organu z dnia [...] października 2014 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] lutego 1979 r. Naczelnika Gminy w G.O.

Stosownie do treści ustawy emerytalnej przejęcie gospodarstwa rolnego przez Państwo jest możliwe tylko w razie braku następców prawnych lub gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa albo odmówił jego przejęcia. Wynika to wprost z art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. a także ze wstępu do tej ustawy, w którym ustawodawca wskazał, że wprowadzenie sytemu zaopatrzenia emerytalnego oraz innych świadczeń dla rolników i ich rodzin miało m. in. na celu zaopatrzenie ich na starość oraz na wypadek inwalidztwa. Dlatego omawiana ustawa nie miała na celu, jak szereg wcześniejszych, innych aktów prawnych, przejęcia gruntów rolnych na własność Państwa, a chodziło w tym wypadku o zagwarantowanie źródła utrzymania tym rolnikom, którzy ze względu na wiek lub stan zdrowia nie mogli samodzielnie gospodarować. Zatem przekazując gospodarstwo rolne, w zamian za świadczenie o charakterze rentowym, rolnik winien je przekazać przede wszystkim następcy (art. 45 ustawy emerytalnej). Dopiero, gdy taka sytuacja była niemożliwa, upoważniało to organ administracji do wydania decyzji na wniosek właściciela gospodarstwa o przejęciu gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa.

Art. 75 ust. 1 pkt 1 ustawy stanowił, że pod pojęciem następcy należy rozumieć zstępnych, rodzeństwo i dzieci rodzeństwa rolnika oraz jego pasierbów i wychowanków, którzy posiadają kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego nie przekroczyli 55 lat życia i nie są inwalidami I lub II grupy; w razie braku takich osób następcą może być współwłaściciel gospodarstwa spełniający te warunki. W kwestii istnienia osób spełniających warunki do przejęcia gospodarstwa rolnego na gruncie ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, orzecznictwo sądów administracyjnych posiłkuje się, a skład orzekający to stanowisko podziela, art. 160 Kodeksu Cywilnego (przed jego uchyleniem), według którego własność nieruchomości rolnej lub jej części mogła być przeniesiona na rzecz osoby fizycznej tylko wtedy, gdy nabywca miał kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego. W myśl § 3 wymienionego przepisu rozporządzenie Rady Ministrów określało, jakie nieruchomości uważa się za nieruchomości rolne, oraz organ państwowy właściwy do stwierdzania kwalifikacji nabywcy i do wydawania zezwoleń na nabycie nieruchomości rolnej przez osoby prawne (por. wyroki NSA z dnia 31.03.2015 r., I OSK 1865/13; z dnia 05.08.2015 r., I OSK 33/14) Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych ( Dz. U. Nr. 24, poz. 199 tj. z 1970r.), wydanego na podstawie w/w upoważnienia, w dacie orzekania przez Naczelnika Gminy w G.O. , dowodem stwierdzającym posiadanie kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego przez nabywcę było świadectwo ukończenia szkoły rolniczej lub przysposobienia rolniczego.

W postępowaniu nieważnościowym prowadzonym przez Ministra wzywano B.D. do przedłożenia dokumentu potwierdzającego posiadanie kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Jednak Skarżąca dokumentu takiego nie przedstawiła. W realiach rozpoznawanej sprawy owa okoliczność nie mogła przesądzić o nieposiadaniu kwalifikacji przez B.D. Słusznie zauważa Sąd I instancji, że w aktach administracyjnych znajduje się akt notarialny z dnia [...] października 1971 r., Repertorium Nr [...] z którego wynika, że skarżąca posiadała kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego (zaświadczenie Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w G.). Myli się natomiast Sąd I instancji twierdząc, że w dacie wydania kwestionowanej decyzji istniała prawna możliwość wykazania przez następcę posiadania jedynie kwalifikacji rolniczych praktycznych. Wskazany przez Sąd I instancji § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 1964 r. składał się z pięciu ustępów. Powoływany już ust. 1 stanowił, że dowodem stwierdzającym posiadanie kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego przez nabywcę było świadectwo ukończenia szkoły rolniczej lub przysposobienia rolniczego. Ustęp 2 dotyczył posiadania kwalifikacji w okresie do dnia 31 grudnia 1975 r., jeżeli praca w gospodarstwie rolnym stanowiła dla nabywcy zawód dający główne źródło utrzymania. Ustęp 3 odnosił się do spadkobierców w okresie po 31 grudnia 1975 r., natomiast ustęp 4 dotyczył wydawania zaświadczeń stwierdzających kwalifikacje. Z kolei ustęp 5 stanowił, że przerwa w pracy w gospodarstwie rolnym z przyczyn niezależnych od nabywcy lub spadkobiercy nie stanowi przeszkody do uznania, że posiada on kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego.

W świetle przytoczonej regulacji, obowiązującej w dacie wydania decyzji przez Naczelnika Gminy, zagadnieniem kluczowym jest ustalenie treści zaświadczenia, o którym wspomina się w dołączonym akcie notarialnym z dnia [...] października 1971 r. Chodzi bowiem o ustalenie czy kwalifikacje, które poświadczono w owym zaświadczeniu wynikały z faktu pracy w gospodarstwie rolnym, która stanowiła dla B.D. zawód dający główne źródło utrzymania w rozumieniu § 3 ust. 2 rozrządzenia, czy też owe kwalifikacje wynikały ze świadectwa przysposobienia rolniczego. Ponownie prowadząc postępowanie organ poczyni w tym zakresie wyjaśnienia. W razie braku dowodu z dokumentu, co jest wysoce prawdopodobne z uwagi na znaczny upływ czasu, organ rozważy dopuszczenie osobowych środków dowodowych.

Zatem stwierdzenie Sądu I instancji, że skarżąca wykazała posiadanie kwalifikacji, należało uznać za przedwczesne, gdyż inna regulacja prawna obowiązywała w dacie zawarcia powołanego aktu notarialnego a inna w dacie wydawania decyzji przez Naczelnika Gminy w G.O.

Odnośnie zarzutu naruszenia § 37 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 37, poz. 166 ze zm.), poprzez jego niezastosowanie, to wskazać należy, iż według tego przepisu następcą rolnika powinna być osoba, która daje gwarancję należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego. Jak wynika z uzasadnienia decyzji Ministra [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. organ ten odnosząc się do pojęcia "dawania gwarancji należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego" stwierdził, że jest to pojęcie niedookreślone i w zakresie kwalifikacji następcy orzecznictwo za zasadne uznaje stosowanie rozporządzenia z dnia 28 listopada 1964 r. (strona czwarta uzasadnienia decyzji). Zatem organ przyznaje, że nie czynił rozważań pod kątem zastosowania § 37 powołanego rozporządzenia w odniesieniu do B.D. Nie można zatem czynić Sądowi I instancji zarzutu, że nie zastosował tego przepisu skoro w obu decyzjach organu jedynie wspomina się o tym przepisie, a z drugoinstancyjnej decyzji Ministra [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. zdaje się wynikać sugestia, że przepis ten nie ma zastosowania w sprawie.

Przechodząc do oceny zastosowania tego przepisu wskazać należy, że w uzasadnieniu uchwały z dnia 21 października 1982 r. III CZP 30/82 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż § 37 rozporządzenia wykonawczego do ustawy z dnia 27 października 1977 r. stawia dodatkowy warunek - prócz warunków wymienionych w art. 75 ust. 1 pkt 2 tej ustawy - osobie, która ma stać się następcą rolnika, i warunek ten został zawarty w rozporządzeniu wydanym na podstawie delegacji ustawowej, to - formalnie rzecz biorąc - ma on taką samą moc jak inne warunki ustawowe, a więc wymaga takiego samego potraktowania jak te inne warunki. Przedmiotem powołanej uchwały Sądu Najwyższego była odpowiedź na pytanie czy sąd powszechny jest uprawniony do badania w sprawie o stwierdzenie nieważności umowy o przekazaniu gospodarstwa rolnego następcy, czy następca daje gwarancje należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego określone w § 37 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 37, poz. 166). Zdaniem składu orzekającego NSA przepis ten będzie miał zastosowanie w rozpoznawanej sprawie dopiero po wykazaniu, że B.D. spełniała przesłankę posiadania kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Odnosząc się do kwestii braku podpisu pod wnioskiem matki skarżącej wskazać należy, że fakt udzielenia zgody na przejęcie gospodarstwa mógł być wyrażony w każdy sposób, byleby nastąpiła dostateczna manifestacja woli przekazania gospodarstwa Państwu w zamian za rentę. Z całokształtu okoliczności sprawy wynika, jak słusznie zauważył organ, że matka B.D. taką wolę wyraziła.

Ponownie prowadząc postępowanie organ I instancji uwzględni powyższą ocenę prawną oraz będzie miał na względzie, że ocena rażącego naruszenia prawa powinna być dokonywana według momentu wydania decyzji a nie z obecnej perspektywy (por. wyrok TK z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13).

Ze wskazanych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniesioną skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 P.p.s.a.