Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1517/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2005-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6369 Inne o symbolu podstawowym 636
6413 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące województwa; skargi organów samorządu województwa na czynności nadzorcze
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stankowski (spr.) Sędziowie: WSA Maciej Dybowski WSA Bożena Popowska Protokolant: referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi Województwa [...] na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody z dnia [...] listopada 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odwołania ze składu Rady Muzeum s k a r g ę o d d a l a /-/B.Popowska /-/J.Stankowski /-/M.Dybowski


UZASADNIENIE

IV SA/Po 1517/04

U Z A S A D N I E N I E

Uchwałą z dnia [...] października 2004 r., nr [...], na podstawie art. 11 ust. 4 ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (Dz. U. z 1997 r., nr 5, poz. 24 ze zm.) Sejmik województwa odwołał T. C. ze składu Rady przy Muzeum – Zespół Pałacowo – Parkowy w D. W uzasadnieniu wskazano, że radni Sejmiku, akceptując kandydaturę T. C. na członka Rady Naukowej Muzeum w D., nie wiedzieli o Jego działalności jako namiestnika W. L. N. P., zarejestrowanej jako stowarzyszenie. Jednocześnie przytoczono wypowiedź T. C., zawartą w publikacji "Gazety [...]" z dnia [...] października 1999 r., pt. "[...]", w której stwierdził, że nikt nie może liczyć na kontakt z [...] oddziałem W. L. N. – [...], której członkowie "będą działać w sposób utajniony, nie podając siedziby organizacji". Zdaniem radnych tego rodzaju organizacja popada w konflikt z art. 13 Konstytucji RP, który zakazuje istnienia m. in. organizacji przewidujących utajnienie struktur lub członkostwa, a przynależność T. C. do takiej organizacji uzasadnia jego odwołanie z funkcji Rady Muzeum.

Rozstrzygnięciem nadzorczym z dnia [...] listopada 2004 r., nr [...], na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. z 2001 r., nr 142, poz. 1590 ze zm.) Wojewoda stwierdził nieważność powyższej uchwały w całości, ze względu na istotne naruszenie prawa. Organ nadzoru uznał, że działalność T. C. w W. L. N. P. nie może stanowić podstawy odwołania ze składu Rady Muzeum z uwagi na fakt, że wspomniana loża funkcjonuje w ramach obowiązującego w Polsce porządku korporacyjnego i prowadzi swoją działalność jako zarejestrowane stowarzyszenie. Wojewoda wyraził pogląd, że ewentualne naruszenie art. 13 Konstytucji RP musi zostać udowodnione w postępowaniu sądowym i dopiero prawomocny wyrok delegalizujący daną organizację może stanowić podstawę do podejmowania jakichkolwiek działań w stosunku do jej członków. Tymczasem – zdaniem organu nadzoru – samodzielna ocena takiej zgodności dokonana przez Sejmik narusza wyrażoną w art. 32 ust. 2 Konstytucji zasadę równości i zakaz dyskryminacji, skoro efektem tej oceny było odwołanie osoby działającej w legalnie istniejącym stowarzyszeniu.

Wojewoda stwierdził ponadto, że zakwestionowana uchwała została wydana z naruszeniem art. 11 ust. 3 ustawy o muzeach, gdyż pogwałciła wyrażoną w tym przepisie zasadę kadencyjności członków rady muzeum. W ocenie organu nadzoru odwołanie i powołanie nowych członków należy uznać za wyjątek, mogący mieć miejsce wyłącznie w nadzwyczajnych okolicznościach.

Marszałek Województwa wniósł w imieniu Województwa skargę na powyższe rozstrzygnięcie nadzorcze, zarzucając mu naruszenie art. 11 ust. 4 ustawy o muzeach oraz art. 79 i 82 ust. 1 ustawy o samorządzie województwa. W uzasadnieniu jednoznacznie wyrażono pogląd, że niezależnie od brzmienia art. 11 ust. 3 ustawy o muzeach Sejmik ma prawo na mocy art. 11 ust. 4 tejże ustawy odwołać członka rady muzeum przed upływem kadencji na zasadzie swobodnego uznania. Odmienny pogląd Wojewody polega – zdaniem Skarżącego – na dowolnych ustaleniach a nie na kontroli zgodności uchwały z prawem, przez co naruszony został również art. 79 i 82 ust. 1 ustawy o samorządzie województwa. Ponadto Marszałek zaprzeczył, jakoby Sejmik za podstawę swego rozstrzygnięcia przyjął art. 13 Konstytucji RP, który był tylko "składnikiem merytorycznego uzasadnienia uchwały", które z kolei nie odnosi żadnych skutków prawnych. Marszałek zakwestionował również możliwość bezpośredniego stosowania przez Wojewodę art. 32 ust. 2 Konstytucji, skoro przepis szczególny uprawnia sejmik do odwołania członka rady muzeum na zasadzie uznania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał w całości swą dotychczasową argumentację zaznaczając, iż w rozstrzygnięciu nadzorczym nie zakwestionowano możliwości odwołania członka rady przed upływem kadencji, lecz wskazano jedynie, że musi odbyć się to z poszanowaniem innych przepisów prawa. Ponadto odparto zarzut o wkraczaniu w kompetencje Trybunału Konstytucyjnego poprzez bezpośrednie stosowanie Konstytucji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna, choć nie wszystkie poglądy wyrażone w zaskarżonym rozstrzygnięciu nadzorczym są prawidłowe.

Zgodnie z art. 11 ust. 4 ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (Dz. U. z 1997 r. , nr 5, poz. 24 ze zm.) sejmik może odwołać członka rady muzeum przed upływem kadencji. Odwołanie takie jest aktem uznaniowym, który nie może naruszać celu samego uznania, przepisów ogólnych ani praw i wolności obywatelskich danej osoby. Sens tego przepisu w żaden sposób nie podważa art. 11 ust. 3 cyt. ustawy, który określa jedynie długość kadencji rady muzeum. Bezzasadny jest zatem pogląd Wojewody (z którego co prawda wycofał się on w odpowiedzi na skargę), jakoby sejmik mógł odwołać członka rady jedynie w "sytuacji wyjątkowej". Odwołanie jest możliwe zawsze, jeśli nie przekracza granic uznania.

Przewidziana w art. 12 i 58 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wolność zrzeszania się zapewnia swobodę zakładania i przynależności do stowarzyszeń, których cele i struktury nie są sprzeczne z porządkiem prawnym Rzeczypospolitej. Jest to wolność konstytucyjna, która zgodnie z art. 31 Konstytucji może być ograniczona tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.

Sejmik w uzasadnieniu uchwały, której nieważność stwierdził wojewoda powołał się na art. 13 Konstytucji RP, zgodnie z którym zakazuje się istnienia organizacji, których program lub działalność przewiduje utajnienie struktur lub członkostwa. Uzasadnienie jest zawsze integralną częścią rozstrzygnięcia podejmowanego przez jakikolwiek organ administracji publicznej.

W świetle argumentów przytoczonych w uchwale trzeba wskazać, że loża masońska, do której należy T. C. jest stowarzyszeniem zarejestrowanym zgodnie z procedurą przewidzianą w ustawie z dnia 7 kwietnia 1989 r. o stowarzyszeniach (t.j. Dz. U. z 2001 r., nr 79, poz. 855 ze zm.). Należy przyjąć, że rejestracja taka domniemuje legalność stowarzyszenia i zgodność jego statutu (a więc celów i struktur) z prawem. Kwestie te bada sąd w postępowaniu rejestracyjnym. Powoływanie się na niezgodność działalności jakiegokolwiek zarejestrowanego stowarzyszenia z art. 13 Konstytucji nie jest zatem możliwe bez wcześniejszego wzruszenia postanowienia sądu rejestrowanego albo wszczęcia procedury określonej w art. 28 i następnych ustawy o stowarzyszeniach. Do tego momentu przysługuje zarejestrowanemu stowarzyszeniu domniemanie legalności i słuszne jest w tym zakresie uzasadnienie rozstrzygnięcia nadzorczego. Pogląd ten pozostaje również w zgodności z deklarującym wolność zrzeszania się art. 58 Konstytucji RP, który stanowi swoiste uszczegółowienie art. 12 Konstytucji. Art. 58 ust. 2 stwierdza co prawda, iż zrzeszenia, których cel lub działalność są sprzeczne z Konstytucją lub ustawą są zakazane, jednak o zakazie działalności takiego zrzeszenia musi orzec sąd.

Skład orzekający analizował również dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 listopada 1938 r. o rozwiązaniu zrzeszeń wolnomularskich (Dz. U. nr 91, poz. 624), w którym uznano zrzeszenia wolnomularskie za rozwiązane z mocy samego prawa. Należy jednak zauważyć, że dekret ten został wydany w innej sytuacji społeczno – politycznej, w której być może wówczas znajdował swe uzasadnienie. W dzisiejszych realiach społecznych trzeba przyjąć, że dekret nie znajduje już swego uzasadnienia i zastosowania, gdyż trudno byłoby wskazać przekonywające argumenty na rzecz delegalizacji właśnie tego rodzaju stowarzyszeń. Zastosowaniu postanowień cytowanego dekretu, nawet gdyby uznać go za obowiązujący, stałby również na przeszkodzie powołany wyżej art. 58 ust. 2 Konstytucji. W konsekwencji należy uznać, że loże masońskie zarejestrowane po wojnie jako stowarzyszenia na podstawie ustawy z 7 kwietnia 1989 r. o stowarzyszeniach są – o ile postanowienie o rejestracji nie zostało uchylone lub zmienione – legalnymi stowarzyszeniami. Odwołanie T. C. z Rady Muzeum w D. należy zatem uznać za naruszenie wolności i praw konstytucyjnych zainteresowanego, w szczególności zasady równości i zakazu dyskryminacji, określonych w art. 32 oraz wolności zrzeszania się, zadeklarowanej w art. 58 ust. 1 Konstytucji RP, a w konsekwencji za przekroczenie granic uznania uprawnionego organu, określonego w art. 11 ust. 4 ustawy o muzeach.

Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzeczono jak w sentencji.

/-/B.Popowska /-/J.Stankowski /-/M.Dybowski

KB/