Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 829/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-01-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 15a, art. 23a ust. 5 i art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
journal: Dz.U.UE.L 1971 nr 149 poz 2 art. 12 ust. 1, art. 73
law: Rozporządzenie Rady nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] sierpnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych; I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ J. Zieliński /-/W.Batorowicz


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie, po rozpatrzeniu odwołania B. K., utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] 2010 r. (nr [...]) Kierownika [...] Ośrodka Pomocy Społecznej w T., działającego z upoważnienia Burmistrza [...] T. Utrzymaną w mocy przez Kolegium decyzją organ I instancji uchylił decyzję Burmistrza [...] T. z dnia [...] 2004 r. (nr [...]) ustalającą prawo do zasiłku rodzinnego na dzieci B. K.: D. i P. K. oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na wyżej wymienione dzieci, w części dotyczącej okresu, na jaki przyznano zasiłek rodzinny i ustalił nowy okres przyznania tego świadczenia - od dnia [...] sierpnia 2004 r. do dnia [...] września 2004 r. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia Kolegium powołało między innymi art. 23a, art. 25 ust. 1, art. 30, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.).

Opisując przebieg ponownie przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania organ odwoławczy wskazał, co następuje.

W uzasadnieniu wyżej opisanej decyzji organu I instancji z dnia [...] 2010 r. podniesiono, iż decyzją z dnia [...] 2004 r. zostały przyznane stronie świadczenia rodzinne w postaci zasiłku rodzinnego na D. K. i P. K., w wysokości po [...] zł na każde dziecko, na okres od [...] sierpnia 2004 r. do [...] sierpnia 2005 r. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na D. i P. K. w wysokości 90 zł jednorazowo na każde z dzieci.

W dniu [...] marca 2010 r. do organu I instancji wpłynęło pismo informujące, że małżonek strony - J. K. w okresach: od dnia [...] września 2004 r. do dnia [...] listopada 2004 r., od dnia [...] listopada 2004 r. do dnia [...] grudnia 2004 r., od dnia [...] marca 2005 r. do dnia [...] maja 2005 r. oraz od dnia [...] czerwca 2005 r. do dnia [...] lipca 2005 r. podlegał ustawodawstwu niemieckiemu z tytułu wykonywania pracy sezonowej na terenie Niemiec.

Na uzasadnienie rozstrzygnięcia podjętego w zaskarżonej decyzji organ I instancji przytoczył treść przepisów art. 21, art. 23a ust. 2 i 5, art. 25 ust.1, art. 30 oraz art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Od decyzji organu I instancji z dnia [...] 2010 r. odwołanie wniosła B. K. podnosząc, że nie zgadza się z uchyleniem decyzji z dnia [...] 2004 r. nr [...].

Organ I instancji nie znalazł podstaw do zmiany swojej decyzji na podstawie art. 132 kpa.

Na podstawie materiału zgromadzonego w niniejszej sprawie Kolegium ustaliło następujący stan faktyczny:

- decyzją z dnia [...] 2004 r. organ I instancji przyznał odwołującej zasiłek rodzinny na D. K. i P. K., w wysokości po [...] zł na każde dziecko, na okres od [...] sierpnia 2004 r. do [...] sierpnia 2005 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na D. i P. K. w wysokości 90 zł jednorazowo na każde z dzieci;

- w dniu [...] marca 2010 r. do organu I instancji wpłynęło pismo Marszałka Województwa Wielkopolskiego informujące, że małżonek strony J. K. w okresach: od dnia [...] września 2004 r. do dnia [...] listopada 2004 r., od dnia [...] listopada 2004 r. do dnia [...] grudnia 2004 r., od dnia [...] marca 2005 r. do dnia [...] maja 2005 r. oraz od dnia [...] czerwca 2005 r. do dnia [...] lipca 2005 r. podlegał ustawodawstwu niemieckiemu z tytułu wykonywania pracy sezonowej na terenie Niemiec i w tych okresach mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego;

- decyzją z dnia [...] 2010 r. organ I instancji uchylił B. K. decyzję Burmistrza [...] T. z dnia [...] 2004 r. nr [...] w części dotyczącej zakresu przyznanego zasiłku rodzinnego na wyżej wymienione dzieci, ustalając nowy okres przyznania tego świadczenia od dnia [...] sierpnia 2004 r. do dnia [...] września 2004 r.; decyzja ta została uchylona decyzją Kolegium z dnia [...] maja 2010 r., a sprawa została przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu prawnym Kolegium wskazało na treść art. 4 ust. 2 oraz art. 5 ust. 1, art. 3 pkt 2 i art. 8 pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Ponadto zwróciło uwagę na przepis art. 21 ust. 1 pkt 1 - 2 powołanej ustawy, stanowiący, że samorząd województwa realizuje zadania w zakresie świadczeń rodzinnych jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. Do zadań tych należy: 1) pełnienie funkcji instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczana się osób w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego; 2) wydawanie decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Dalej organ wskazał na obowiązki właściwego organu pomocy społecznej związane z sytuacjami, w których członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a wynikające z przepisów art. 23a ust. 1 i 2 tej ustawy.

W ocenie Kolegium organ I instancji działając w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych był uprawniony do weryfikacji prawa do świadczeń rodzinnych i do zmiany decyzji w sposób określony w art. 23a ust. 5 powołanej ustawy, zgodnie z którym to przepisem w przypadku gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie, świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Kolegium wskazało, iż pismem z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w P. powiadomił organ I instancji, że w okresie od dnia [...] października 2007 r. do dnia [...] grudnia 2007 r. : od dnia [...] września 2004 r. do dnia [...] listopada 2004 r., od dnia [...] listopada 2004 r. do dnia [...] grudnia 2004 r., od dnia [...] marca 2005 r. do dnia [...] maja 2005 r. oraz od dnia [...] czerwca 2005 r. do dnia [...] lipca 2005 r. w sprawie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych zastosowanie miały przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, bowiem J. K. podlegał ustawodawstwu niemieckiemu z tytułu wykonywania pracy sezonowej na terytorium Niemiec i organem właściwym do wydania decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych przysługujących z polskiego ustawodawstwa jest Marszałek Województwa Wielkopolskiego.

W tym stanie faktycznym i prawnym Kolegium uznało, iż organ I instancji wydał zaskarżoną decyzję w zgodzie z obowiązującymi tym zakresie przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odpowiedzi na podniesione w odwołaniu zarzuty strony, iż nie poczuwa się do winy i do zwrotu wypłaconych świadczeń, organ odwoławczy wyjaśnił, iż zaskarżona decyzja organu I instancji nie określa kwoty nienależnie pobranych przez stronę świadczeń rodzinnych, jak również zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie stanowi również przedmiotu niniejszego postępowania. Z tych przyczyn Kolegium uznało, iż nie może odnieść się do tych kwestii.

W skardze na powyższą decyzję B. K. domagała się ponownego rozpatrzenia sprawy w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych i uchylenia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż poinformowała organ I instancji tym, że jej mąż uzyskał dochód międzynarodowy z pracy za granicą, zatem już w czasie składania dokumentów o przyznanie świadczenia organ I instancji powinien był wiedzieć o sytuacji, o której poinformował Urząd Marszałkowski, ponadto dniu [...] 2005 r. organ I instancji "podpisał" (...) [stronie] dokumenty do urzędu niemieckiego potwierdzające prawo do świadczeń rodzinnych (pieniądze na dzieci) w kraju członkowskim w którym mieszkają członkowie rodziny, zatem już w dniu [...] 2005 r. organ wiedział, że strona stara się o uzyskanie świadczeń rodzinnych w Niemczech. Zdaniem strony decyzja organu I instancji z dnia [...] 2010 r. w zasadzie niczym nie różni się od wcześniejszej uchylonej decyzji z dnia [...] 2010 r. Strona wyraziła swoje poczucie pokrzywdzenia wydaną decyzją, skoro to organ I instancji popełnił błąd i nie przekazał pomiędzy 2005 a 2007 r. wniosku wraz z dokumentami do marszałka województwa. Strona dodała, iż jej obawy co do żądania zwrotu wypłaconych jej kwot wynikają z treści art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto podała, iż organ I instancji "podbijał jej papiery do rodzinnego", o które od 2005 r. starał się jej małżonek i otrzymał przedmiotowe świadczenie za granicą pomniejszone o wypłacane w Polsce świadczenie, co skarżąca cały czas potwierdzała dokumentacją z niemieckiego urzędu. Jej sytuacja dochodowa i rodzinna nie zmieniała się dopiero od 2007 r., kiedy jej małżonek stracił źródło dochodu w zagranicznego i przedłożył o tym informacje Urzędzie [...] w T. W swojej ocenie strona spełniła wraz z mężem wszystkie wymaganie wymienione w Rozporządzeniu rady (EWG) Nr 1408/71 w sprawie systemów zabezpieczenia społecznego dla pracowników (...) oraz rozporządzenia (EWG) nr 574/72 w sprawie wykonania rozporządzenia Rady Nr 1408/71/EWG. Skoro organ I instancji nie był właściwy w sprawie i nie skierował sprawy do właściwego urzędu marszałkowskiego, to strona za takie błędy organu odpowiadać nie może.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Rozpoznając sprawę w zakresie kognicji wynikającym z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 oraz art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.), Sąd stwierdził, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego i postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] 2010 r. (nr [...]) organu I instancji, którą to decyzją organ I instancji uchylił decyzję Burmistrza [...] T. z dnia [...] 2004 r. (nr [...]) ustalającą prawo do zasiłku rodzinnego na dzieci skarżącej: D. i P. K. oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na wyżej wymienione dzieci, w części dotyczącej okresu, na jaki przyznano zasiłek rodzinny i ustalił nowy okres przyznania tego świadczenia - od dnia [...] sierpnia 2004 r. do dnia [...] września 2004 r. Decyzja organu I instancji została wydana w oparciu o treść art. 23a ust. 5 i art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Fakt wydania powyższych decyzji jest niewątpliwy, podobnie jak okresy pomiędzy [...] marca 2004 r. a [...] grudnia 2007 r., w których mąż skarżącej - J. K. podlegał ustawodawstwu niemieckiemu z tytułu wykonywania pracy sezonowej na terenie Niemiec.

Zgodnie z art. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przedmiotowe świadczenia przysługują osobom, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Przy czym, mając na uwadze definicję zawartą w przepisie art. 3 pkt 15a ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy uznać, że w tym zakresie obowiązywały rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego dla pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.Urz. UE L 71.149.2) oraz rozporządzenia wykonawcze Rady (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia EWG nr 1408/71 (obecnie zastąpione rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (EWG) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego – Dz.Urz. UE L 041 66.1) - por. wyrok NSA z dnia 13 października 2010 r. I OSK 771/10 (dostępny w bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zawarte w tych aktach prawnych przepisy pozwalają na wyeliminowanie skutków podlegania różnym systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw, przede wszystkim w związku ze zmianami miejsca pobytu lub zamieszkania.

Sposób działania polskich organów właściwych w sprawach świadczeń rodzinnych w sprawach, w których dochodzi do zbiegu podlegania systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw członkowskich określają przepisy art. 23a ust. 3-7 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy czym jest on zróżnicowany w zależności od tego czy dany stan faktyczny podlega pod przepis ust. 1 (gdy członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego) czy ust. 2 (wyjazd członka rodziny do państwa, o którym mowa w ust. 1, po wydaniu decyzji przyznającej prawo do świadczeń). W każdym przypadku marszałek województwa winien ustalić, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, iż w przypadku gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Art. 32 ust. 1 przewiduje, iż organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. W ust. 2 tego artykułu wyrażono zasadę, iż w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Dodać należy, iż przepisy art. 23a oraz zmiana brzmienia art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zostały wprowadzone do ustawy z dniem 6 lipca 2007 r. (Dz.U. z 2007 r. Nr 109, poz. 747).

Odnosząc powyższe przepisy prawne do przedmiotowego postępowania wskazać należy, iż decyzją organu I instancji z dnia [...] 2004 r. przyznano skarżącej świadczenia rodzinne na okres od [...] sierpnia 2004 r. do [...] sierpnia 2005 r. Mając na uwadze ustalone okresy, w których J. K. podlegał ustawodawstwu niemieckiemu z tytułu wykonywania pracy sezonowej na terenie Niemiec, przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego miały w tym wypadku zastosowanie w okresach: od dnia [...] września 2004 r. do dnia [...] listopada 2004 r., od dnia [...] listopada 2004 r. do dnia [...] grudnia 2004 r., od dnia [...] marca 2005 r. do dnia [...] maja 2005 r. oraz od dnia [...] czerwca 2005 r. do dnia [...] lipca 2005 r. W konsekwencji organ właściwy (organ I instancji) nieprawidłowo zastosował art. 23a ust. 5 powołanej ustawy, bowiem decyzją z dnia [...] 2010 r. uchylił decyzję z dnia [...] 2004 r. co do całości okresu, na jaki zostały przyznane świadczenia rodzinne. W przekonaniu Sądu decyzja organu I instancji z dnia [...] 2010 r., wydana na podstawie art. 23a ust. 5 powołanej ustawy, nie powinna obejmować okresu od [...] sierpnia 2004 r. do [...] sierpnia 2005 r., lecz zgodnie z pismem Marszałka Województwa Wielkopolskiego (Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w P.) z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] odnosić się odrębnie do poszczególnych okresów podlegania J. K. ustawodawstwu państwa członkowskiego [od dnia [...] września 2004 r. do dnia [...] listopada 2004 r., od dnia [...] listopada 2004 r. do dnia [...] grudnia 2004 r., od dnia [...] marca 2005 r. do dnia [...] maja 2005 r. oraz od dnia [...] czerwca 2005 r. do dnia [...] lipca 2005 r.]. Skoro w pozostałych okresach mąż skarżącej nie podlegał ustawodawstwu niemieckiemu z tytułu wykonywania pracy sezonowej na terenie Niemiec, to rzeczą organu było wszechstronne rozważenie okoliczności sprawy co do tych okresów (interwałów pomiędzy okresami podlegania ustawodawstwu niemieckiemu) i zastosowanie art. 23a ust. 5 tylko do ustalonych okresów podlegania ustawodawstwu państwa członkowskiego.

Zważyć również należy, iż koordynacja krajowych systemów zabezpieczenia społecznego opiera się na czterech podstawowych zasadach, w tym na zasadzie zachowania praw nabytych. Rozporządzenie Rady nr 1408/71 zapobiega kumulowaniu świadczeń tego samego rodzaju, z tego samego okresu ubezpieczenia (art. 12 ust. 1 rozporządzenia Rady nr 1408/71). Należy w tym miejscu także zauważyć, iż art. 73 rozporządzenia Rady nr 1408/71 nie pozbawia członków rodziny pracownika uprawnień przysługujących im w państwie miejsca zamieszkania, które na okres pobierania świadczeń w ramach koordynacji ulegają zawieszeniu. Tak więc poza okresem pracy męża skarżącej za granicą, skarżącej co do zasady przysługiwało prawo do pobierania świadczeń przyznanych decyzją organu właściwego w rozumieniu art. 3 pkt 11 powołanej ustawy - czyli wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (tak tutejszy Sąd w wyroku z dnia 22 października 2010 r. sygn. akt II SA/Po 582/10, dostępny w bazie orzeczeń jw.).

Trzeba także w niniejszej sprawie wytknąć, iż ustalenie z mocą wsteczną okresu przyznania świadczenia rodzinnego nie może nastąpić na podstawie art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W wyroku NSA z dnia 19 stycznia 2009 r. trafnie zauważono, iż na podstawie art. 32 ust. 1 powołanej ustawy uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie może nastąpić z mocą wsteczną. W sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 decyzji przyznającej świadczenie. W takim wypadku zastosowanie znajduje już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (sygn. akt I OSK 535/09, LEX nr 499576).

Niewątpliwie organ I instancji błędnie zastosował w sprawie art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem uchylił decyzję przyznającą świadczenia rodzinne w innym zakresie niż ustalone okresy podlegania J. K. ustawodawstwu niemieckiemu, które nie pokrywają się z okresem zasiłkowym w niniejszej sprawie. Ponadto w pozostałym zakresie błędnie zastosował art. 32 tej ustawy, skoro z mocą wsteczną (ex tunc) ustalił okres zasiłkowy na [...] sierpnia 2004 r. - [...] września 2004 r., mimo że co do tego okresu w ogóle nie powinien był uchylać decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Co więcej, wbrew dyspozycji art. 7 i art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa organ w uzasadnieniu nie przedstawił żadnych rozważań dotyczących przerw (interwałów) w podleganiu przez J. K. ustawodawstwu niemieckiemu i nie wypowiedział się co do tego okresu.

W tym miejscu warto przypomnieć, że w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż uzasadnienie decyzji ma szczególne znaczenie nie tylko przy ocenie prawidłowości decyzji przez organ wyższego stopnia, ale także daje stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia zawartego w decyzji możliwość polemiki ze stanowiskiem organu i to zarówno, jeśli idzie o ustalenia faktyczne poczynione w sprawie, jak i dokonaną przez organ wykładnię przepisów prawa będących podstawą wydanego rozstrzygnięcia. Brak uzasadnienie decyzji w sposób właściwy z kolei narusza uprawnienia strony i podstawowe zasady postępowania administracyjnego (art. 7 - 10 kpa), a tym samym stanowi podstawę do uchylenia takiej decyzji (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: 25 listopada 2009 r., sygn. I OSK 558/09, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych; z dnia 16 marca 1998 r., sygn. II SA 96/98, publ. Lex nr 41681; z dnia 28 października 1998 r., sygn. I SA/Gd 1651/96; z dnia 13 grudnia 1988 r., sygn. II SA 497/88 publ. ONSA 1989/2/68, Lex nr 10079 i z dnia 8 maja 1998 r., sygn. I SA/Lu 380/97 - niepublik.).

Kolegium powieliło w niniejszej sprawie ustalenia organu I instancji, jak i zaakceptowało jego rozstrzygnięcie pomimo wyżej wskazanych uchybień. Tym samym dopuściło do podobnych błędów w sprawie, mimo że dysponowało możliwościami dowodowymi z art. 136 kpa i posiadało kompetencję do uchylenia lub zmiany decyzji organu I instancji (art. 138 § 1 pkt 2 i § 2 kpa).

W odpowiedzi na zarzuty skargi dotyczące ewentualnego egzekwowania od skarżącej kwoty wypłaconych świadczeń w części, w jakiej została uchylona decyzja własna organu przyznająca przedmiotowe świadczenia, stwierdzić należy, iż art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, iż osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Przepis ten uprawnia organy administracji publicznej do wydawania decyzji o zwrocie wypłaconych świadczeń rodzinnych, jeśli w rozumieniu tego przepisu stanowią one świadczenia nienależne. Oznacza to, że tylko w przypadku spełnienia wszystkich przesłanek świadczenia nienależnego organ może wydać decyzję o obowiązku zwrotu wypłaconego świadczenia rodzinnego. W art. 30 ust. 2 tej ustawy określono, w jakich sytuacjach wypłacone uprawnionemu świadczenia są świadczeniami nienależnie pobranymi. Kwestia uznania świadczeń rodzinnych wypłaconych rodzinie skarżącej w spornym okresie za nienależnie pobrane i ewentualne żądania ich zwrotu nie stanowi przedmiotu niniejszej sprawy, wymaga przeprowadzenia odrębnego postępowania administracyjnego i wydania odpowiedniej decyzji. Wobec tego argumenty dotyczące tych zagadnień nie mogły wpływać na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji.

Stwierdzone w niniejszym postępowaniu błędy z zakresie zastosowania prawa materialnego - przepisów art. 23a ust. 5 i art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych popełnione przez organy obydwu instancji miały niewątpliwy wpływ na treść rozstrzygnięcia, a zatem na wynik sprawy. Uchybienia w zakresie stosowania przepisów postępowania administracyjnego mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazane wyżej uchybienia, jakich dopuściły się organy obu instancji - organ odwoławczy nie dostrzegł i nie naprawił uchybień organu I instancji - nie skutkowały jednak koniecznością uchylenia obydwu decyzji, dlatego też Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w pkt I wyroku uchylił jedynie zaskarżoną decyzję.

Kolegium ponownie rozpatrując sprawę winno mieć na uwadze wyżej sformułowane rozważania i po przeprowadzeniu uzupełnionego postępowania odwoławczego powinno rozstrzygnąć co do dalszych losów prawnych decyzji organu I instancji. W szczególności należy baczyć by prawidłowo zastosować w sprawie art. 23a ust. 5 powołanej ustawy i nie stosować art. 32 ust. 1 tej ustawy wobec upływu okresu, na jaki przyznano skarżącej świadczenia rodzinne. Ponadto w uzasadnieniu decyzji należy zawrzeć wszystkie istotne kwestie, o których mowa w powyżej przedstawionych rozważaniach.

Uwzględnienie skargi w konsekwencji zaktualizowało obowiązek orzeczenia z urzędu o niemożności wykonania zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 p.p.s.a.).

/-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ J. Zieliński /-/ W. Batorowicz

MP