Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 67/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 72, art. 95 pkt 1, art. 96 ust. 7, 10, art. 103 ust. 1, art. 116 ust. 1, 2, 3
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik Sędzia NSA Adam Mikusiński Protokolant St. sekr. sąd. Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2009 r. sprawy ze skargi F.M. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie żołnierzy zawodowych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień w B. z [...]r. nr [...]


UZASADNIENIE

F. M. pozostawał w służbie w Wojskowej Komendzie Uzupełnień w B. (w stopniu młodszego chorążego sztabowego, bądź starszego chorążego) – pierwotnie do dnia 30 września 2003 r., kiedy to upłynął okres skróconego wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego przez Dowódcę [...] Okręgu Wojskowego decyzją z dnia [...], która stała się ostateczną bez zaskarżenia. W związku z tym faktem uzyskał on zagwarantowane ustawą świadczenia wypłacone przez dowódcę jednostki wojskowej oraz organ emerytalno-rentowy. Następnie pobierał należną mu emeryturę.

Decyzja z dnia [...] mocą decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] została uznana za nieważną na zasadzie art.157 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., przy czym stała się ostateczną bez zaskarżenia. W jej wyniku – wedle twierdzeń organów wypowiadających się w sprawie – żołnierza "przywrócono do zasadniczej służby wojskowej...przystąpił on do wykonywania obowiązków służbowych" (uzasadnienie decyzji Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień z dnia [...] i z dnia [...]) "podjął pełnienie dalszej służby wojskowej" z dniem [...] (odpowiedź na skargę w niniejszej sprawie). Na skutek jego wniosku "o naliczenie i wypłacenie należności za okres pozostawania poza zawodową służbą wojskową" (brak go w aktach administracyjnych) Dowódca Wojskowej Komendy Uzupełnień w B. decyzją z dnia [...] przyznał mu wyrównanie uposażenia za okres od 1 października 2003 r. do 31 grudnia 2006 r. w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu podał, iż stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego, a następnie przywrócenie do służby i faktyczne wykonywanie obowiązków służbowych oznacza, że nigdy nie został on zwolniony ze służby, co uzasadnia żądanie. Wszak należy je ograniczyć o wypłacone świadczenia przez organ emerytalno– rentowy, bowiem po myśli art.41 ust.2 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i członków ich rodzin emerytury lub renty inwalidzkiej oraz dodatków nie wypłaca się za okres, za który żołnierz otrzymał uposażenie. Dlatego w ocenie organu wypłacie podlega jedynie różnica pomiędzy należnym uposażeniem w kwocie [...] zł a pobranymi świadczeniami od organu rentowego w kwocie [...] zł. Po rozpatrzeniu odwołania F. M. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. decyzją z dnia [...], na zasadzie m.in. art.138 § 1 pkt 1 k.p.a., art.104, art.72, art.74 ust.1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.), art.2 ust.1, art.3 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy w brzmieniu sprzed dnia 1 lipca 2004 r. (Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 693 ze zm.), utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy. W jej uzasadnieniu organ odwoławczy przywołał ustalenia stanu faktycznego sprawy dokonane przez organ pierwszej instancji oraz jego rozważania. Stwierdzenie nieważności decyzji uchyla jej wszelkie skutki prawne, a sprawa, którą rozstrzygała wraca do stanu sprzed rozstrzygnięcia. Zatem w jego opinii wypowiedzenie stosunku służbowego odwołującemu się nie było skuteczne, toteż za okres pozostawania poza służbą należy mu się uposażenie wraz z dodatkami. Jednakowoż jego zdaniem zasadnym jest zaliczenie na poczet tych należności świadczeń wypłaconych przez Wojskowe Biuro Emerytalne, w szczególności uposażenia za okres jednego roku wynikającego z art.18 ust.5 ustawy o uposażeniu żołnierzy z 17 grudnia 1974 r. oraz emerytury. Pobieranie tych świadczeń i równolegle uposażenia uznał organ za sprzeczne z prawem, zwłaszcza w świetle brzmienia art. 41 ust.2 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i członków ich rodzin.

Na mocy rozkazu Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] F. M. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej i przeniesiony do rezerwy wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego, co nastąpiło z dniem upływu skróconego okresu wypowiedzenia – 31 stycznia 2008 r. Decyzją Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w K. z dnia [...] ustalono prawa do świadczenia pieniężnego obejmującego m.in. należność za 12 miesięcy wynikającą z art.95 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy w kwocie 46.800 zł brutto.

Na skutek skargi F. M. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 7 lipca 2008 r. uchylił decyzję z dnia [...] i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...]. W przekonaniu Sądu naruszały one bowiem przepisy prawa materialnego i procesowego w stopniu skutkującym koniecznością ich usunięcia z obrotu prawnego. Jego zdaniem żołnierzowi powracającemu do służby należy się uposażenie, z którego jednak dopiero po ustaleniu wysokości w decyzji winien on zwrócić wypłacone mu przez organ emerytalno-rentowy świadczenia. Obowiązujące przepisy nie dają bowiem organom uprawnień do zbilansowania obu tych należności i przyznania w decyzji kwoty po dokonaniu tej operacji. Oba świadczenia mają inną podstawę i różne tytuły, nadto podlegają kontroli przez różne piony sądownictwa. Na poparcie tej tezy powołał się Sąd m.in. na treść wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia [...] sygn. akt[...], mocą którego zwolniono skarżącego z obowiązku zwrotu świadczenia emerytalnego pobranego w okresie od 1 października 2003 r. do 31 grudnia 2006 r., które nie zostało uznane za świadczenie nienależne. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego działania organów wojskowych zmierzające do przyznania skarżącemu wyłącznie jednego z omawianych świadczeń, jakkolwiek zgodne ze standardami państwa prawa, nie mają jednak oparcia prawnego, a wykładnia przepisu art.41 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin jest nieprawidłowa. Rzeczą organu w toku ponownego rozpatrzenia sprawy miało być wydanie odpowiedniego rozstrzygnięcia na podstawie przedstawionej wykładni przepisów i wskazań co do kolejności działań.

W następstwie tego wyroku organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] przyznał skarżącemu wyrównanie uposażenia za okres od 1 października 2003 r. do 31 grudnia 2006 r. w kwocie [...] zł brutto. W jej uzasadnieniu, powołując się na bezsporny stan faktyczny, wskazał, iż za ten okres należy się żołnierzowi uposażenie wraz z dodatkami, bowiem nie został on faktycznie zwolniony, skoro decyzja o wypowiedzeniu stosunku służbowego okazała się nieważna. Powołał się na cytowany powyżej wyrok Sądu Okręgowego w K., jak podał, potwierdzony przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 11 września 2008 r., sygn. akt III UZP 1/08. Jednak w jego ocenie uposażenie w wysokości [...] zł należy obniżyć o kwotę [...] zł przyznaną i pobraną w związku ze zwolnieniem ze służby w 2003 r. na podstawie ówczesnego odpowiednika obecnego art.95 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r., gdyż to świadczenie zostało mu przyznane w wyniku zwolnienia w 2008 r. w kwocie wyższej, bo w wysokości [...] zł oraz – czego wyraźnie nie napisał – o kwotę wypłaconą na mocy decyzji z dnia [...] tj. [...] zł. Na koniec stwierdził, iż rozstrzygnięcie uwzględnia wskazania zawarte w przywołanym wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Odwołując się od tej decyzji F. M. zakwestionował poprawność potrącenia mu kwoty [...] zł, dowodząc m.in. naruszenia wiążących wytycznych i stanowiska zawartego w wyroku z dnia 7 lipca 2008 r.

Zaskarżoną decyzją, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art.104, art.72, art.74 ust.1, art.95 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.), utrzymano w mocy decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w B. z dnia [...] W jej uzasadnieniu przytaczając stan faktyczny sprawy, organ odwoławczy wywiódł, iż skoro w 2008 r. na podstawie legalnego wypowiedzenia stosunku służbowego wypłacono odwołującemu się kwotę [...] zł tytułem należności w wysokości uposażenia za 12 miesięcy opartej o przepis art.95 pkt 1 cytowanej ustawy z dnia 11 września 2003 r., to wypłacona na tej samej podstawie w wyniku nieważnego zwolnienia ze służby kwota [...] zł stanowi świadczenie nienależnie pobrane, bowiem odpadła ku temu przyczyna, zatem podlega ono zwrotowi. Dowodził, iż stwierdzenie nieważności decyzji niweluje wszelkie jej skutki, w tym uprawnienie do tego świadczenia. Wyraził wreszcie pogląd, że należne jest ono tylko jeden raz, na poparcie którego przytoczył orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, powołując się na jej sprzeczność z zapadłym w tej sprawie wyrokiem z dnia 7 lipca 2008 r. podważającym zasadność dokonywania potrąceń z należnego mu zaległego uposażenia. Nadto zaprezentował stanowisko o naruszeniu przez organy orzekające przepisu art.103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych zakazującego potrąceń niemających oparcia w przepisach prawa albo zgodzie żołnierza, nadto podważył trafność orzekania o przedmiocie sprawy w drodze decyzji administracyjnej.

Odpowiadając na skargę organ postulował jej oddalenie, akcentując dotychczasowe twierdzenia i wywody. Sprecyzował stan faktyczny podając, że skarżący podjął pełnienie służby po stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] z dniem [...] oraz że w decyzji organu pierwszej instancji ujęto kwoty pobranego świadczenia na podstawie art.95 pkt 1 ustawy oraz kwotę przyznaną pierwszą zapadłą w sprawie decyzją. W jego ocenie nie dokonano bezprawnych potrąceń, bo nie są to kwoty emerytury, a więc należności z zakresu ubezpieczeń społecznych, a kwoty przysługujące w wyniku zwolnienia ze służby, w tym wypadku nienależne. Dowodził, iż należność oparta o cytowany przepis może być wypłacona tylko raz, przeto skoro skarżący pobrał ją w wyższej kwocie w 2008.r, winien zwrócić kwotę pobraną w roku 2003.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga musiała odnieść skutek, aczkolwiek zasadniczo z powodów w niej niepodniesionych. Dokonując bowiem – w myśl art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) – kontroli legalności m.in. decyzji administracyjnych, sądy administracyjne badają nie tyko zarzuty skargi, ale są zobowiązane do uwzględnienia z urzędu wszystkich okoliczności mających wpływ na tę ocenę, a to na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) – dalej Ppsa. W toku realizacji tego procesu sądy te badają czy kwestionowane decyzje nie uchybiają przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź stanowiącym podstawę wznowienia postępowania, jak też badają czy owe decyzje nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną uzasadniającą ich nieważność (p. art.145 ostatnio przywołanej ustawy). W ramach oceny zgodności z prawem decyzji jej poddanej obowiązkiem sądu administracyjnego w sprawach, które były już przedmiotem takiego badania dokonanej przez inny skład tego sądu, jest m.in. ustalenie czy zapadłe po uchyleniu poprzednich decyzje są zgodne z oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w uzasadnieniu wyroku uchylającego. Bowiem po myśli art.153 Ppsa taka ocena i takie wskazania wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Uchybienie temu przepisowi stanowi uchybienie procesowe, które zwykle ma istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem uchybienie, które uzasadnia uchylenie decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 7 lipca 2008 r. uchylił decyzje organów obu instancji przyznające skarżącemu zaległe uposażenie po obniżeniu go o pobrane świadczenia wypłacone przez wojskowy organ emerytalno-rentowy. Wszak Sąd wyraźnie uchylenia nie ograniczył do pewnego tylko składnika tych świadczeń, bo zresztą organy orzekające nie zadały sobie trudu wyraźnego ich określenia. Przeto wyraził generalny pogląd w kwestii dopuszczalności potrąceń i kolejności działań, przede wszystkim eksponując konieczność najpierw ustalenia wielkości należności, a dopiero potem możliwość ewentualnego jej obniżenia. Bowiem organ pierwszej instancji w motywach decyzji z dnia [...] składników świadczenia wypłaconego przez organ emerytalno-rentowy nie wyspecyfikował, zaś organ odwoławczy wskazał jedynie jego elementy, bez określenia konkretnych kwot z tego tytułu. Z uzasadnienia decyzji z dnia[...] Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. wynika, że na poczet zaległego uposażenia zaliczono zarówno świadczenie emerytalne, jak i oparte o przepis art.18 ust.5 (winno chyba być art.18 ust.1 pkt 1 albo przynajmniej w związku z tym przepisem) ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. należność za 12 miesięcy w wysokości miesięcznego uposażenia. Sąd w uzasadnieniu wspomnianego wyroku wyraźnie wskazał, iż organy nie mają uprawnień do zbilansowania (w decyzji) należności przysługujących żołnierzowi zawodowemu za czas pozostawania poza służbą z wypłaconymi mu wcześniej środkami w ramach świadczeń emerytalnych, nadto, że prawidłowe jest żądanie zwrotu wypłaconych świadczeń emerytalno-rentowych dopiero po otrzymaniu przysługującego uposażenia (str.6). Co prawda stwierdzenia powyższe obejmują świadczenia emerytalne, wśród których zasadniczo nie mieści się należność obecnie przewidziana w art.95 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, to jednak po pierwsze uchyleniem zostały objęte całe decyzje, a więc również w tym zakresie, po wtóre Sąd nie zróżnicował w motywach wyroku obu rodzajów należności, po trzecie zostały one łącznie wypłacone przez wojskowy organ emerytalno-rentowy na podstawie art.96 ust.7 ustawy z dnia 11 września 2003 r. Dlatego też w ocenie obecnego składu Sądu ocena prawna i wskazania co do dalszego toku postępowania zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 lipca 2008 r. obejmują oba elementy świadczenia odjętego od ustalonego uposażenia. Jednakowoż tych wytycznych nie miały na uwadze organy orzekające ponownie, bowiem dokonały obniżenia uposażenia skarżącego o kwotę należności z art.95 pkt 1 cytowanej powyżej ustawy. Obniżyły też je o wypłaconą już kwotę [...] zł, co jest nowym elementem sprawy, wszak podlegającym akceptacji co do zasady, lecz nie co do sposobu realizacji. Kwotę tę można bowiem traktować jako świadczenie częściowe, bowiem ma ona ten sam tytuł, co świadczenie dochodzone, lecz podobnie jak pozostała część, nie realizuje wiążących wskazań sądu administracyjnego. W cytowanym wyżej wyroku zabroniono dokonywania jakichkolwiek obniżeń należności, a więc również bezspornych, przed ustaleniem w decyzji zasady i kwoty należnej skarżącemu. Dopiero po takim ustaleniu dopuszczalna jest weryfikacja kwoty pozostałej do wypłaty o inne kwoty. Ten aspekt sprawy organy pominęły, co już skutkuje koniecznością uchylenia zapadłych decyzji.

Uchylenie obu tych decyzji jest też uzasadnione brakiem w ich motywach jednoznacznych wskazań kwot i obliczeń matematycznych. W decyzji pierwszoinstancyjnej podano tylko kwotę należności ([...]zł) oraz kwotę "potrącenia" ([...]zł), zaś w decyzji odwoławczej tę wadliwość powielono. W tej sytuacji decyzje te uchylają się spod kontroli legalności, gdyż niemożliwe jest sprawdzenie poprawności operacji, a sądy administracyjne nie są władne dokonywać wyliczeń, ustaleń, czy prowadzenia domysłów. Przy czym obie wskazane wyżej kwoty nie mają żadnego odzwierciedlenia w dokumentacji, zatem nie poddają się weryfikacji. Tymczasem zgodnie z obowiązującą procedurą administracyjną organy obu stopni są obowiązane do rozpatrzenia sprawy, a więc zgromadzenia materiału dowodowego, oceny jego wiarygodności, dokonania ustaleń faktycznych, rozważań prawnych, które winny znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji. Organ odwoławczy nie jest instancją kontrolującą decyzje wydane przez organ niższego stopnia.

W tym miejscu godzi się odnieść do zarzutu skargi braku podstawy do wydania decyzji w przedmiotowej materii. Otóż przed zasadniczymi rozważaniami w tym zakresie trzeba wskazać właściwy reżim prawny w sprawie, bowiem ma to znaczenie dla oceny wszelkich jej aspektów. W dacie orzekania przez organy, co jest istotnym wskaźnikiem ustalenia tej okoliczności, obowiązywała ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Poprzednia ustawa z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy zawodowych została nie tyle uchylona, co w wyniku niezwykłego zabiegu legislacyjnego, doszło do zmiany jej tytułu i w większości treści, w taki sposób, że nie ma ona zastosowania do skarżącego. Nie dotyczy bowiem od 1 lipca 2004 r. żołnierzy zawodowych. Przeto jakkolwiek sprawa niniejsza wkracza w jakiś sposób w zaszłości także sprzed jej wejścia w życie, zastosować w sprawie należało przepisy ustawy z dnia 11 września 2003 r. Tym bardziej, że jej art.169 nakazuje stosować przepisy dotychczasowe wyłącznie do spraw wszczętych, lecz niezakończonych ostateczną decyzją przed dniem 1 lipca 2004 r. Tymczasem w niniejszej sprawie postępowanie nie zostało wszczęte przed tym dniem, toteż brak jest łącznika z poprzednio obowiązującymi przepisami. Taki można wywieść wyłącznie w odniesieniu do zakresu i wysokości należności oraz kwot wypłaconych, jako faktów mających znaczenie dla sprawy, nie wszak w zakresie reżimu prawnego. W art.8 ust.1 ustawa z dnia 11 września 2003 r. statuuje generalną zasadę wydawania decyzji administracyjnych w sprawach określonych w ustawie, zatem bez specjalnego ich określenia. Uregulowanie to znalazło wyraz m.in. w treści art. 96 ust.9 i 10. Wedle pierwszego z nich wypłaty należności ujętych w art.95 pkt 1 dokonuje się na podstawie decyzji wojskowego organu emerytalnego, natomiast według brzmienia drugiego z nich należności pieniężne związane ze zwolnieniem ze służby zawodowej, inne niż wymienione w art. 95 pkt 1 i 6, wypłaca się na podstawie decyzji dowódcy. Analiza tej regulacji oraz zastrzeżenie formy decyzji także dla dodatków do uposażenia (art.80 ust.4 tej ustawy), przy braku wskazania formy ustalenia zaległego uposażenia, a więc braku wyłączenia trybu decyzyjnego, prowadzi do konkluzji o konieczności wydania decyzji w tej sprawie. Zresztą ten stan rzeczy podzielił poprzednio orzekający skład sądu administracyjnego. Jeżeli więc organy przybrały taki kierunek rozpatrzenia żądania, to miał on oparcie co do formy w przytoczonych przepisach. Zatem ten zarzut skargi okazał się chybiony.

Niezależnie wszak od kwestii podniesionych wyżej, w ocenie obecnego składu Sądu zapadłe decyzje są wadliwe z innych jeszcze przyczyn. Oto bowiem umknęła organom wypowiadającym się w sprawie treść przepisu art.116 ustawy z dnia 11 września 2003 r. Wedle jego ust.1 (który nie tylko odnosi się do wskazanych tam jednostek redakcyjnych art.111 i 112 ustawy) w razie m.in. stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby zawodowej lub wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej dokonanego przez organ wojskowy, ulegają uchyleniu skutki, jakie wynikły dla żołnierza z tego tytułu. Generalnie zatem, co ma także uzasadnienie w utrwalonej ocenie skutków stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych, nieważność oddziałuje na decyzję objętą jego stwierdzeniem ex tunc, czyli do początku. Jednakowoż niepodobna uznać, że podlegają temu skutkowi wszelkie płaszczyzny oddziaływania decyzji uznanej za nieważną. Sąd Najwyższy w przywołanej w sprawie uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 11 września 2008 r., sygn. akt III UZP 1/08, wypowiedział się w ten sposób, że skutki te należy rozumieć zawężająco, a więc wyłącznie w odniesieniu do samej decyzji objętej stwierdzeniem nieważności. Natomiast nie sięgają one skutków pośrednich, a więc praw lub obowiązków objętych nieważną decyzją. Zatem nieważna decyzja nie obowiązuje od dnia jej wydania, a sprawa zwolnienia ze służby wraca do stadium sprzed wydania decyzji. Stwierdzenie nieważności decyzji nie oddziałuje na inne zaszłości (w uchwale chodziło tylko o świadczenia emerytalne), nie dotyczy praw lub obowiązków, o których w decyzji pierwotnej. W ocenie Sądu Najwyższego nieważna decyzja do czasu stwierdzenia nieważności wywoływała skutki prawne, których nieważność nie niweluje, bo obejmuje tylko oddziaływanie bezpośrednie. Co prawda materia uchwały dotyczy tylko tej sprawy w zakresie zwrotu emerytury, co zostało zresztą uwzględnione zarówno przez Sąd (mimo, że orzekał przed jej uchwaleniem), jak i organy wydające kontrolowane obecnie decyzje, to jednak wywody zawarte w jej uzasadnieniu mają walor szerszy. Przede wszystkim wynikający z autorytetu, jakim cieszy się Sąd Najwyższy, zwłaszcza wydający orzeczenia w poszerzonym składzie. Po wtóre z faktu odzwierciedlenia jego wywodów w brzmieniu przepisów cytowanej ustawy z dnia 11 września 2003 r. Ich analiza przeprowadzona na gruncie niniejszej sprawy prowadzi do konkluzji takiej, że nieważność odnosi się do samej decyzji z dnia [...] i wcale nie oznacza automatycznej reaktywacji, czy przywrócenia do służby, bądź podobnych określeń. Stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego nie prowadzi więc bezpośrednio do jego ponownego "odrodzenia". Skutki nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby należy oceniać zwłaszcza w świetle brzmienia następnych ustępów art.116. Jak głosi jego ust.2 w takim wypadku data zwolnienia nie ulega zmianie, przy czym uznaje się, że zwolnienie żołnierza zawodowego nastąpiło w drodze wypowiedzenia stosunku służbowego. W przekonaniu Sądu jest to wyraz intencji ustawodawcy zachowania trwałości skutków zwolnienia ze służby i dążenia do utrzymania jego status quo bez względu nawet na legalność decyzji, której skutki po wyeliminowaniu z obrotu prawnego pozostają w mocy. Oznacza to tylko tyle, że w każdym razie zwolnienie nadal jest aktualne, datą zwolnienia jest nadal data ujęta w nieważnej decyzji, a zmianie ulega tylko sposób ustania stosunku służbowego. W odniesieniu do skarżącego decyzja z dnia [...] o stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia[...] nie ma w tym aspekcie większego znaczenia albowiem stosunek służbowy ustał na podstawie wypowiedzenia, tak jak fikcyjnie zakłada to cytowany przepis, a data zwolnienia jest taka sama jak poprzednio. W ust. 3 art. 116 cytowanej ustawy uregulowano rekompensatę wadliwego ustania stosunku służbowego z przyczyn określonych w ust.1. Jest nim odszkodowanie w wysokości sześciokrotności kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami. W przekonaniu obecnego składu Sądu regulacja ta całościowo zamyka kwestię skutków stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby i należności z tego tytułu. Nie wyklucza to jednak ponownego nawiązania stosunku służbowego oraz wypłaty odszkodowania za szkodę poniesioną w związku z nieważnym zwolnieniem ze służby, jeżeli wykazane zostaną stosowne przesłanki.

Organy orzekające w niniejszej sprawie nie wyjaśniły intencji skarżącego, w szczególności czy domagał się on należności uregulowanych w art.116 ust.3, jak też nie ustaliły dokładnie przedmiotu żądania w sprawie. Przedmiot ten jest trudny do ustalenia w sytuacji braku w aktach podania wszczynającego postępowanie. Wydaje się natomiast bezsporne, że skarżący zgłosił się do służby i został przyjęty, w wyniku czego wykonywał od dnia 1 stycznia 2007 r. do dnia 31 stycznia 2008 r. obowiązki służbowe. Zatem żądaniem mógł zostać objęty okres sprzed tej pierwszej daty. W ocenie obecnego składu Sądu stosunek służbowy po tej dacie został nawiązany ponownie, miał byt niezależny od poprzedniego, który definitywnie się zakończył. Skarżący nie skorzystał z regulacji ust.3 art.116, nadto nie odwołał się od wypowiedzenia, wszak zdaje się miał zamiar pozostać w stosunku służbowym, przeto za okres od dnia stwierdzenia nieważności do dnia 31 grudnia 2006 r. mógł domagać się odszkodowania. Jednakowoż odszkodowanie to wymagało poczynienia ustaleń i rozważań, których organy nie dokonały. Ponadto w tej materii sądy administracyjne nie są właściwe, a ewentualne spory rozstrzygają sądy powszechne. Natomiast nawiązany po tej dacie stosunek służbowy jest nowym stosunkiem, który rządzi się regułami dotyczącym każdego stosunku służbowego zawodowego żołnierza. Z chwilą wypowiedzenia należą mu się przepisane świadczenia, w tym oparte o przepis art.95 pkt 1 ustawy. Przeto błędny jest pogląd organów, że doszło do nienależnego jego wypłacenia po raz wtóry. Skoro skarżący pozostawał w dwóch stosunkach służbowych, należą mu się dwa świadczenia związane z ich ustaniem. Przy czym należność z art.95 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. nie jest odprawą, bo taką przewiduje art.94 tej ustawy. Poza tym pozostało do rozważenia, czy skarżący powinien ponosić konsekwencje rzekomo nienależnej wypłaty tego świadczenia. Nota bene wadliwie organy orzekające dokonały zmniejszenia kwoty przyznanej wypłaty, bo nie uwzględniły brzmienia art.103 ust. 1 ustawy. Jeżeli bowiem co do zasady określiły należność podlegającą wypłacie jako zaległe uposażenie, to po myśli tego przepisu dokonanie potrąceń zeń jest możliwe w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, z zastrzeżeniem ust.2-4 (w ust.2 z uposażeniem zrównuje się należność wynikającą z art.95 pkt 1). W niniejszej sprawie organy nie wskazały jednak, które przepisy umożliwiają dokonanie takiego zabiegu. Jakkolwiek by nie kwalifikować prawnie tej czynności, pomniejszenie wielkości kwoty uposażenia jest potrąceniem, które odpowiada potocznemu rozumieniu tego zwrotu i jest adekwatne do jego interpretacji dokonywanej na gruncie prawa pracy. Upraszczając zagadnienie instytucja ta występuje w kontekście szczególnej ochrony wynagrodzenia (uposażenia) m.in. poprzez dopuszczenie potrąceń jedynie we wskazanych ustawowo wypadkach. Są nimi przykładowo przepisy art.87 i art.91 kodeksu pracy. Co prawda przywołane przepisy nie zawierają definicji tego zwrotu, co nakazywałoby posłużenie się definicją zawartą w kodeksie cywilnym (art.498), lecz w omawianym przypadku nie zostały spełnione jej przesłanki. Nie może to wszak oznaczać dopuszczalności zmniejszenia uposażenia na zasadzie dowolności. Definicja kodeksowa oznacza potrącenie jednej wierzytelności z wierzytelności drugiej strony, przy czym instytucja ta obwarowana jest szczególnymi warunkami. Są nimi m.in. status wierzyciela i dłużnika względem siebie dwóch osób, wymagalność wierzytelności, możliwość dochodzenia ich przed sądem. Skutkiem potrącenia obie wierzytelności umarzają się do wysokości wierzytelności niższej. Przy czym po myśli art.505 pkt 4 k.c. nie mogą być w ten sposób umorzone wierzytelności, co do których potrącenie jest wyłączone przez przepisy szczególne. Wątpliwości budzi status skarżącego i organu w tej sprawie, jak też wymagalność świadczeń i możliwość ich dochodzenia przed sądem. Wydaje się też, że świadczenie potrącone przez organ jest objęte ochroną prawną. Przeto w tej sprawie jawi się brak podstawy prawnej dla potrącenia (zmniejszenia należności), jak uczyniły to organy wydające kontrolowane w sprawie decyzje.

Rozważania powyższe nie kolidują z wywodami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zamieszczonymi w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 lipca 2008 r., gdyż po pierwsze Sąd ten skupił się na kwestii dopuszczalności bilansowania świadczeń emerytalnych i należności uposażeniowych, po wtóre nie dysponował uchwałą Sądu Najwyższego cytowaną powyżej, która naświetliła inaczej interpretację faktów istotnych dla oceny prawnej sprawy. Mówiąc o powrocie do służby Sąd ten skupił się na ocenie stanu faktycznego dokonanej przez organy, zanalizował samą zasadę, a każdym razie nie przesądził niedopuszczalności ponownego nawiązania (nowego) stosunku służbowego skarżącego.

W konsekwencji tych wywodów zapadłe decyzje przyszło uznać za chybione, gdyż w ustalonym stanie faktycznym skarżącemu po pierwszym i po drugim zwolnieniu ze służby należały się świadczenia, które są niezależne od niepodlegających zwrotowi i kompensacie świadczeń emerytalnych. Rzeczą organów było ich ustalenie w treści decyzji i ewentualnie skorygowanie realnej kwoty przeznaczonej do wypłaty o należności powodujące ich zmniejszenie. W okolicznościach sprawy, w ocenie Sądu, może to być wyłącznie kwota wypłacona na mocy decyzji z dnia [...] Niemniej jednak ten kierunek załatwienia sprawy może okazać się błędny. Oto bowiem organy nie wyjaśniły rzeczywistych intencji skarżącego i podstaw prawnych dla przyznania mu jakichkolwiek kwot, a więc nie ustaliły jednoznacznie przedmiotu sprawy. Skarżący powinien też sprecyzować żądanie poprzez wskazanie, z jakiego tytułu domaga się świadczenia. Ocena jego zasadności zależna będzie od ustalenia czy skarżący może być traktowany jako pełniący służbę nieprzerwanie do dnia 31 grudnia 2006 r. (to założenie opiera się na fikcji pominięcia skutków nieważnego zwolnienia i braku nowego aktu w tym przedmiocie, bowiem niwelacja skutków nieważnej decyzji skoro polega na powrocie sprawy do pierwotnego stadium wymagała podjęcia przez organy konkretnych nowych decyzji czy czynności), czy też po pierwszym zwolnieniu pełnił ją ponownie od dnia 1 stycznia 2007 r. W pierwszym wypadku należy mu się uposażenie za cały okres, a realnie może ono być pomniejszone o wypłacone świadczenie częściowe i ewentualnie o inne kwoty. W drugim natomiast skarżącemu służą świadczenia każdorazowo związane z ustaniem stosunku służbowego, a nadto odszkodowanie za nieważne zwolnienie wynikające z art.116 ust.3 ustawy z dnia 11 września 2003 r., które pełni funkcję odszkodowania w rozumieniu art.47(1) w związku z art.45 § 1 k.p. Ustawodawca nie przewidział bowiem możliwości przywrócenia żołnierza do służby w stanie faktycznym sprawy, co nie wyłącza dopuszczalności ponownego jego przyjęcia na nowych warunkach. Wskazane odszkodowanie nie wyklucza przy tym żądania naprawienia szkody poniesionej z tytułu bezprawnego zwolnienia ze służby, którą może być różnica pomiędzy otrzymywanymi świadczeniami a możliwym do uzyskania uposażeniem. Szkodę tę może naprawić organ poprzez dobrowolną wypłatę należności, bądź takiej naprawy może żądać skarżący przed sądem powszechnym. W tym zakresie nie istnieje bowiem właściwość sądów administracyjnych. Te okoliczności organ ustali w drodze przeprowadzenia właściwych dowodów, a następnie rozważy i wyda właściwej treści decyzję, którą umotywuje stosownie do wymogów art.107 § 3 k.p.a.

Na koniec należy podnieść, że eksponowane przez organ orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego i przedstawione w ich uzasadnieniach poglądy nie zostały w niniejszej sprawie uwzględnione, albowiem nie mają wpływu na wynik sprawy. Po pierwsze nie są wiążące dla innych sądów administracyjnych, gdyż wiążą tylko w danej sprawie, po wtóre dotyczą innych stanów faktycznych i innych kierunków rozpoznania spraw, nieuwzględniających zaprezentowanej powyżej wykładni przepisów prawa materialnego.

Co mając na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na zasadzie art.145 § 1 pkt 1 lit. a i c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku.