Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1681/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1,3,3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1681/08 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 lutego 2009 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Długosz – Ślusarczyk, Sędzia: WSA Beata Cieloch, Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski (spr.), Protokolant: Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2009 r., sprawy ze skargi S.P., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 28 października 2008 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, - skargę oddala -


UZASADNIENIE

W dniu [...] listopada 2007 roku S. P. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem, uzupełnionym pismem z dnia [...] .03.2008 r., o umorzenie całości zadłużenia figurującego na jego koncie, ewentualnie rozłożenie go na raty na 5 lat (z karencją do czasu znalezienia zatrudnienia). Wniosek swój płatnik uzasadnił trudną sytuacją finansową i zdrowotną, w jakiej obecnie się znajduje. W treści wniosku wskazał na okoliczności, które przyczyniły się do powstania zadłużenia składkowego. Podał, iż w sierpniu 2007 roku zmuszony był, z uwagi na wypowiedzenie umowy najmu lokalu, w którym prowadził działalność gospodarczą, ją zlikwidować (prowadził bar. w który zainwestował 80 000.00 zł). Podejmowane próby wznowienia działalności nie przyniosły pozytywnego skutku, na co miały wpływ ceny najmu oraz sytuacja finansowa zobowiązanego. Aktualnie ma 58 lat i jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku oraz z małymi i możliwościami zatrudnienia. Na utrzymaniu ma dwie studiujące córki. Z powodu złej sytuacji finansowej oraz w celu zmniejszenia kosztów, Wnioskodawca zmuszony był zamienić mieszkanie na mniejsze.

Decyzją z dnia [...]. znak; [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wyrażenia zgody na umorzenie zadłużenia z tytułu nie opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, natomiast umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe w części dotyczącej składek należnych za zatrudnionych pracowników na ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez samych ubezpieczonych oraz ubezpieczenie zdrowotne finansowane z własnych środków przez ubezpieczonych.

Korzystając z prawa przyznanego na mocy art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11 z 2007r. póz. 74 z późn. zm. ) S. P. złożył wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W oparciu o zgromadzony w sprawie, materiał dowodowy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 28.10.2008 r. nr [...] utrzymał mocy decyzję organu pierwszej instancji . Rozpatrując wniosek ponownie w oparciu o dodatkowo zgromadzony materiał dowodowy ustalono następujący stan faktyczny.

S. P. prowadząc działalność gospodarczą jako płatnik nie dopełnił obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia własne i pracowników stosownie do zasad określonych w przepisach prawa.

Zadłużenie powstałe na koncie płatnika zostało skierowano do przymusowego dochodzenia, dokonano zajęcia rachunku bankowego, jednak , saldo rachunku w Banku [...] należącego do P. było niewystarczające do rozpoczęcia realizacji tytułów wykonawczych.

Wnioskodawca aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej oraz nie jest nigdzie zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Od sierpnia 2008 roku zarejestrowany jest w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Nie posiada również żadnego majątku.

Posiadał natomiast książki i obrazy w charakterze pamiątki rodzinnej o szacunkowej wartości około 10 000,00 zł. oraz samochód osobowo marki Fiat 125P z 1978 r. o wartości około 400 zł.

Dodatkowy dochód Zobowiązanego stanowią: 500 zł otrzymywane przez córki kwartalnie z polisy po matce oraz stypendia córek. Ponadto wspomagany jest (raczej rzeczowo) przez brata oraz siostrę.

S. P. jest wdowcem (żona zmarła w 2001 roku). Na utrzymaniu ma dwie studiujące córki w wieku 23 i 19 lat. Rodzina zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu przy ul. P. w K., płacąc miesięcznie czynsz w wysokości 601.20 zł plus opłaty za media. Korzysta ponadto z dodatku mieszkaniowego przyznanego przez Prezydenta Miasta na okres: [...].11.2007 r.- [...].04.2008 r.w kwocie 323.63 zł

Z dokonanego przez Zobowiązanego zestawienia miesięcznych wydatków dokonanych w grudniu 2007 roku wynika, iż przychody za ten okres wyniosły 3 552 zł, na co złożyły się: sprzedaż obrazu J. - 2 000.00 zł. stypendium córki A. - 519 zł. stypendium córki M. - 310 zł. praca córki A. w ramach promocji świątecznej - 400 zł oraz dofinansowanie do czynszu -323 zł, zaś rozchody kształtowały się w wysokości 2 577.03zł. w tym: czynsz - 834.05 zł, kredyt [...] Bank - 396.01 zł. kredyt [...] -108,68 zł, pożyczka Inicjatywa [...] - 333,87 zł. energia elektryczna - 137.42 zł oraz żywność - 800 zł. Poza zaległościami obciążającymi płatnika w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Posiada szereg innych zobowiązań w bankach komercyjnych jak i w Urzędzie Pracy,

Prezes ZUSu zaznaczył , iż podstawę prawną umorzenia należności z tytułu składek, stanowią przepisy art. 28 ust. 1 ustawy o ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Dz. U. Nr 11 z 2007r. póz. 74 z późn. zm.) zwana dalej u.s.u.s. W myśl ust. 1 tego artykułu, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przepis art. 28 ust. 2 ustawy stanowi, iż należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust 3a, natomiast w przepisie art. 28 ust. 3 ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Zdaniem organu w niniejszej sprawie zgromadzone dowody jednoznacznie wskazują na stan całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek . S. P. nie prowadzi działalności gospodarczej nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej i jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Przedstawione przez wnioskodawcę dowody nie pozostawiają wątpliwości, że znajduje się on w ciężkiej sytuacji finansowej i osobistej, co dodatkowo potęguje jego ciężki stan zdrowia Zgromadzona w tej sprawie dokumentacja medyczna wskazuje bowiem, że cierpi on z powodu chorób serca, kwalifikuje się do operacji i zgodnie z zaświadczeniem lekarskim nie powinien podejmować pracy. W tej sytuacji organ przyjął, że choroba i wiek S. P. w bardzo poważny sposób ograniczają, jeśli nie uniemożliwiają mu podejmowania pracy zarobkowej i uzyskiwania dochodu na opłacenie zaległych należności.

Organ ocenił również sytuację S. P. w oparciu o przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s.,, oraz wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b przedmiotowej ustawy, rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, póz. 1365), zgodnie z którymi należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać tych należności, ponieważ pociągnęłoby to ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadkach;

• gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych,

• poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogło by pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

• przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jednak i w tym przypadku zdaniem organu interes S. P. i jego córek nie zasługuje na ochronę. Zobowiązany- pomimo udokumentowanych problemów zdrowotnych stwierdzonych zaświadczeniem lekarskim, o którym mowa wyżej, nie został uznany za osobę niezdolną do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Zainteresowany może korzystać i korzysta z rzeczowej pomocy pozostałych członków swojej rodziny. Wzięto także pod uwagę, że córki S. P. po ukończeniu studiów (planowo [...].09.2009 r. i 30.09.2010 r.) mogą podjąć pracę odpowiadającą ich kwalifikacją zawodowym i przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, o których mowa wyżej.

Jednocześnie na zmianę niniejszego rozstrzygnięcia nie mogą mieć wpływ okoliczności, na które powoływał się Wnioskodawca wskazując, że nie miał on szansy na odzyskanie pieniędzy zainwestowanych w rozwój działalności gospodarczej, gdyż zbyt wcześniej wypowiedziano mu umowę najmu lokalu w którym działalność te prowadził. Zdarzenie to-zgodnie z relacją strony stanowiło przyczynę powstania zaległości w opłacaniu składek. Organ uznał jednak, że powoływane przez Wnioskodawcę okoliczności związane są z ryzykiem podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej, które obciąża każdego przedsiębiorcę. Brak w tym wypadku podstaw do uznania wypowiedzenia umowy najmu lokalu (które to wypowiedzenie nastąpiło w terminach przewidzianych w umowie najmu) za zdarzenie nadzwyczajne, wykraczające znacznie poza zakres wspomnianego ryzyka gospodarczego. W związku z tym brak jest podstaw do uznania tego zdarzenia za wypadek, o którym mowa w przepisach art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Na to rozstrzygnięcie została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono , iż wszystkie materiały zgromadzone w procesie dowodowym wyczerpują przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki , Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. co zostało przyznane niejednokrotnie w obszernym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji . Organ również stwierdził całkowitą nieściągalność należności . Pomimo powyższych ustaleń organ stwierdza brak słusznego interesu strony w umorzeniu przedmiotowej należności . Zdaniem Skarżącego w interesie Państwa jest ochrona obywateli , zwłaszcza tych poszkodowanych przez los . Prawo wskazuje sytuacje , które to umożliwiają . Jego zdaniem przesłanki do umorzenia należności występowały w przedmiotowej sprawie lecz zostały pominięte . Podjęta arbitralna decyzja jest sprzeczna z prawem i zasadami współżycia społecznego i etyki urzędnika.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji .

Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem w świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stwierdzić należy, iż

wbrew zarzutom skargi decyzja ta nie narusza ani przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Skarga nie zasługuje zatem na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4 tego artykułu. Artykuł 28 ust. 2 u.s.u.s. określa jednoznacznie, iż należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a, który przewiduje możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W takim przypadku należności, ale wyłącznie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Wytyczne, którymi powinien się kierować Zakład podejmując decyzję w tym zakresie, precyzuje rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Przepis § 3 rozporządzenia stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanką umożliwiającą umorzenie należności jest także, w myśl powołanych przepisów, przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie wyżej wymienionych przepisów , ma również zastosowanie instytucja tzw. uznania administracyjnego. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności.

Tym samym, sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to, bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który jak zaznaczono powyżej, może je umorzyć ale nie musi . Kontrola ta obejmuje, zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności.

W związku z tym ustalenie przez ZUS , że istnieją przyczyny z art. 28 ust 3 i 3a u.s.u.s., oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 07.2003 r. , które uzasadniałyby ewentualne umorzenie należności , stanowi konieczną przesłankę do rozważenia możliwości umorzenia , ale samo przez się nie zobowiązuje organu podatkowego do wydania decyzji umarzającej należność z tytułu składek .

Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia ani też nie ma legitymacji do umorzenia należności , w sytuacji gdy organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek . Oznacza to , że uprawnione jest jedynie do rozpatrzenia sprawy i skontrolowania decyzji organu jak również postępowania, które doprowadziło do wydania decyzji pod względem legalności.

W szczególności kontroli podlega czy w toku postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego , czy zebrano dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej, czy zastosowano właściwe przepisy oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego. Sam wybór rozstrzygnięcia , dokonywany w kryteriach słuszności i celowości , pozostaje poza kontrolą Sądu Administracyjnego .

Sąd dokonując analizy akt sprawy stwierdził , iż zasadność umorzenia odsetek za zwłokę była rozważana przez ZUS , w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy , w świetle argumentów natury społeczno-gospodarczej, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności oraz argumentów podnoszonych przez skarżącego we wniosku o udzielenie ulgi.

Dokonując oceny sytuacji skarżącego ZUS wziął pod uwagę, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. wszelkie dokumenty złożone przez Stronę oraz wszelkie podniesione przez nią okoliczności. Uwzględnił sytuację materialną Zainteresowanego w kontekście możliwości zatrudnienia , aktualnie osiągane dochody oraz fakt utrzymywania rodziny oraz stan majątkowy. Jednocześnie organ uwzględnił zobowiązania finansowe Strony, jak również wysokość ponoszonych w rodzinie kosztów utrzymania. Na podstawie złożonej do akt sprawy dokumentacji medycznej organ wziął również pod uwagę stan zdrowia Skarżącego. Do wszystkich tych okoliczności i dowodów organ odniósł się w zaskarżonej decyzji, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie w świetle przesłanek mających tu zastosowanie, a uregulowanych w § 3 cyt. powyżej rozporządzenia.

Z wymienionych powodów Sąd nie podziela zarzutów skargi dotyczących w istocie naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a- u.s.u.s. poprzez błędne przyjęcie, że sytuacja majątkowa i rodzinna nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o umorzenie należności wobec ZUS.

Podkreślić w tym miejscu należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ - wskazując na przedwczesny charakter ewentualnej decyzji pozytywnej - dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne.

Sąd zauważa również, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do kolejnego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia należności może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie zmianie.

Mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski należy powiedzieć, iż brak jest ustawowych przesłanek do uwzględnienia skargi, w związku z czym należało ją oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).