Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1210/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 134
journal: Dz.U. 2023 poz 2809
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j.)

SENTENCJA

| | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 listopada 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) Sędziowie SWSA Janusz Kasprzycki ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 23 maja 2024 r. znak SKO.NP/4115/97/2024 w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 23 maja 2024 r. znak: SKO.NP/4115/97/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.; dalej: u.ś.r.) oraz art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Tarnowa z dnia 19 stycznia 2024 r. znak DŚRSM-5202-1 79/23 w przedmiocie odmowy przyznania A. K. (dalej: skarżący) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad bratem J. K.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenie pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bratem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym czasowo (do 31 maja 2024 r.), ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje od wczesnego dzieciństwa, natomiast ustalony stopień tej niepełnosprawności datuje się od lutego 2014 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pomocowy wyjaśnił, że opieka nie jest sprawowana w sposób stały lub długotrwały, a jej rozmiar nie uzasadnia rezygnacji z zatrudnienia. Organ przytoczył oświadczenie brata skarżącego, zgodnie z którym jest on samodzielny, robi sam zakupy, posiłki przygotowuje mama, sam jej spożywa, ubiera się i utrzymuje higienę osobistą. Jedyną osobą, która mu pomaga jest mama. Organ ustalił, że skarżący zrezygnował z zatrudnienia w 2015 r. i do 2023 r. pobierał świadczenie pielęgnacyjne na brata, z którego zrezygnował. Nadto organ wskazał, że skarżący był zatrudniona w okresie 26 stycznia 2022 r. do 1 lipca 2022 r. na terenie Danii, zatem godził opiekę nad matką i bratem z pracą zarobkową.

W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1a i ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 7 i 77 § 1 k.p.a.

W toku postępowania odwoławczego, Kolegium, w trybie art. 136 k.p.a. zleciło organowi l instancji uzupełnienie materiału dowodowego w następującym zakresie: ustalenie faktycznego miejsca zamieszkania skarżącego oraz tego ile czasu i w jakich godzinach poświęca on opiece nad matką, a ile czasu i w jakich godzinach poświęca on opiece nad bratem, ustalenie przyczyn, dla których skarżący z dniem 1 października 2023 r. zrezygnował ze świadczenia pielęgnacyjnego nad bratem, przedłożenie akt sprawy dotyczących przyznania i uchylenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego skarżącemu w związku z opieką nad bratem za okres od 21 maja 2015 r. do 30 września 2023 r.

W dniu 8 maja 2024 r. skarżący złożył oświadczenie, w treści którego wskazał, że zamieszkuje w mieszkaniu na ul. K. [...] w T. przez cały czas co wielokrotnie oświadczał, również podczas wywiadu środowiskowego. Oświadczył, że zrezygnował z pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na brata, z powodu pogorszenia się stanu zdrowia matki, na którą złożył wniosek o świadczenie pielęgnacyjne. Podał, iż cały czas sprawuje opiekę nad matką i bratem. Opiekę nad matką sprawuje codziennie, całodobowo przez cały czas. Opieka jest ustawiczna, ciągła i pozostaje do dyspozycji matki w dzień, jak i w nocy. Opiekę nad bratem sprawuje codzienne, przez całą dobę, cały czas, w sposób ciągły, ustawiczny i pozostaje do dyspozycji brata z ciągłą gotowością niesienia pomocy o każdym czasie i każdej porze, zarówno w dzień jak i w nocy.

Jednocześnie skarżący odmówił spisania na oświadczeniu, w jakim czasie i jakich godzinach sprawuje opiekę nad matką oraz bratem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie uznało wniesione odwołanie za nieuzasadnione i opisaną na wstępie decyzją orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.

Kolegium powołało treść przepisów mających zastosowanie w sprawie i wskazało, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że brat skarżącego - wymagający opieki - mieszka z matką i skarżącym, który sporadycznie przebywa w domu (z oświadczenia skarżącego wynika, że zamieszkuje pod adresem K. [...] w T.). Brat skarżącego pozostaje w stałym leczeniu w Poradni Zdrowia Psychicznego z powodu schizofrenii paranoidalnej, ograniczonych zaburzeń psychotycznych, łuszczycy. Oświadczył on, że jest samodzielny, robi sam zakupy, posiłki przygotowuje mama, sam jej spożywa, ubiera się i utrzymuje higienę osobistą. Jedyną zaś osobą, która mu pomaga jest mama. Brat skarżącego nie został ubezwłasnowolniony. Skarżący oświadczył z kolei, że pomaga bratu: sporządza gorące posiłki, utrzymuje porządek w mieszkaniu, nadzoruje brata w utrzymaniu czystości i higieny, robi zakupy, wykupuje leki i podaje leki, załatwia sprawy urzędowe, towarzyszy w wizytach lekarskich.

W ocenie Kolegium w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z pracy lub niepodejmowaniem przez skarżącego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad bratem, zaś zakres sprawowanej opieki nie uzasadnia rezygnacji z zatrudnienia.

Następnie organ wskazał, że z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Kolegium wskazując na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazało, że wykonywanie takich czynności jak pomoc w ubraniu i poranna higiena, czy też przygotowanie posiłków (śniadania, obiadu) są czynnościami, które mogą być wykonane w godzinach porannych, przed pójściem do pracy. Wiele osób wykonuje takie czynności, chociażby rodzice w stosunku do małoletnich dzieci przed zaprowadzeniem ich do żłobka czy przedszkola i nie uniemożliwia im to podejmowania zatrudnienia. Pomoc sprowadzająca się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, nie stanowi o istnieniu związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaną opieką.

Zdaniem Kolegium zakres opieki sprawowanej nad bratem, jak również charakterystyka jego schorzeń i potrzeb, nie wykluczają podjęcia przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej chociażby w niewielkim wymiarze czasowym. W przeważającym zakresie opieka, a raczej pomoc, sprowadza się do typowych czynności dnia codziennego związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które mogą zapewne ograniczać, jednakże nie wykluczają podjęcia pracy przez skarżącego chociażby w niewielkim zakresie, a to warunkuje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium podkreśliło, że chociaż w treści orzeczenia o niepełnosprawności znajduje się zapis, zgodnie z którym brat skarżącego wymaga stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, to nie przesądza to automatycznie, że zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad bratem zostanie przez organ uznany za wykluczający rzeczywistą możliwość jego zatrudnienia. Nie zawsze bowiem osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej, lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać takiej opieki, która pozostawać będzie w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliska zatrudnienia. Z tego powodu skoro w toku postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie podlegają ocenie, wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności wskazania dotyczące osoby niepełnosprawnej (w kontekście ustalenia zakresu sprawowania rzeczywistej opieki nad taką osobą), to tym samym nie ma podstaw ku temu, aby dla ustalenia charakteru i wymiaru sprawowanej opieki organ miał obowiązek przeprowadzenia przeciwdowodu przeciw treści tego orzeczenia.

Z ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, że sprawowana przez skarżącego opieka nad bratem, z uwagi na czas i zakres wykonywania koniecznych czynności wspomagających (wg brata wnioskodawcy, pomoc otrzymuje jedynie od matki) w jego codziennym funkcjonowaniu, jak też potrzeby brata (w znacznym stopniu samodzielnego), nie spełnia wymogów opieki, o jakiej jest mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ponadto niepełnosprawność w stopniu znacznym powstała u brata skarżącego w 2014 r. Wówczas to skarżący zrezygnował z zatrudnienia (z tego tytułu do 2023 r. pobierał świadczenie pielęgnacyjne, z którego zrezygnował). Mimo koniecznej opieki nad bratem, skarżący w okresie od 26 stycznia 2022 r. do 1 lipca 2022 r., tj. w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego (w którym to okresie obowiązany był do opieki nad niepełnosprawnym bratem) był zatrudniony na terenie Danii. Powyższe oznacza, że jego obecność przy bracie i pomoc nie były konieczne. Ponadto Kolegium zaznaczyło, że brat skarżącego ma również inne rodzeństwo (siostry), które mogą pomóc na co dzień bratu i odciążyć skarżącego w jego obowiązkach, tak aby mógł podjąć zatrudnienie chociażby w niepełnym wymiarze czasu prawy. Ponadto wskazano na brak współpracy skarżącego z organem w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy. Skarżący odmówił spisania na oświadczeniu, w jakim czasie i jakich godzinach sprawuje opiekę nad matką oraz bratem. Powyższa odmowa, w zestawieniu z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, daje w ocenie Kolegium podstawy do przyjęcia, że mimo składanych oświadczeń i zapewnień w zakresie sprawowanej opieki nad matką i bratem, opieka ta nie jest przez skarżącego sprawowana w zakresie, który uniemożliwiałby mu podjęcie zatrudnienia.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa poprzez:

1) brak wszechstronnego rozważenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, nieprzeprowadzenie pełnego postępowania dowodowego, nieustalenie pełnego i aktualnego stanu faktycznego sprawy,

2) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem, a koniecznością sprawowania stałej opieki z uwagi na brak wykazania, że zakres sprawowanej opieki uniemożliwia w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, podczas gdy wykonywane czynności uniemożliwiają podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze,

3) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że rodzeństwo skarżącego ma obiektywną możliwość udzielania pomocy w opiece nad bratem albo finansowania tej opieki, podczas gdy rodzeństwo nie posiada możliwości udzielenia skarżącemu pomocy w opiece nad bratem, w stopniu umożliwiającym podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze,

4) dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w sposób sprzeczny z zasadami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego i w konsekwencji błędne przyjęcie, że skarżący nie wykazał dostatecznego zakresu wykonywanych czynności opiekuńczych prowadzących do konieczności rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, podczas gdy taki zakres skarżący wykazał,

5) naruszenie ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez pominięcie prawnie uzasadnionych celów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W oparciu o powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Zdaniem Sądu skarga jest uzasadniona.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji, stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2809, dalej: k.r.o.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ze wskazanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w nim osobom, jeżeli spełnią one łącznie wskazane w nich przesłanki.

W niniejszej sprawie niewątpliwie spełnione zostały dwie z ustawowych przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącego i jego brata w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym.

Co do znacznego stopnia niepełnosprawności, "orzeczenie lekarskie o niepełnosprawności wydane w trybie ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721) jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 2 k.p.a., a więc jest dowodem tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Nie podlega ono weryfikacji przez organ administracji publicznej w prowadzonym przez niego postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Dokument urzędowy, który spełnia wymogi określone w przepisach, ma szczególną moc dowodową w postępowaniu. Polega ona na przyjęciu dwóch domniemań, tzn. prawdziwości oraz zgodności z prawdą twierdzeń w nim zawartych. W konsekwencji organ nie może odrzucić - bez przeprowadzenia przeciwdowodu - istnienia faktu stwierdzonego w dokumencie urzędowym. W orzecznictwie podkreśla się, że skoro dokumenty urzędowe są najbardziej wiarygodnymi środkami dowodowymi, to dowody przeciwne muszą być zdecydowanie przekonywające (por. wyrok NSA z 3 marca 2011 r., II OSK 389/2010, Lexis.pl nr 2535296; wyrok WSA we Wrocławiu, z 14 maja 2013 r., IV SA/Wr 178/13, CBOSA)" (B. Godlewska-Bujok, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz - LexisNexis 2014, komentarz do art. 17).

Jak wynika z akt sprawy, brat skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym czasowo (do 31 maja 2024 r.), ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje od wczesnego dzieciństwa, natomiast ustalony stopień tej niepełnosprawności datuje się od lutego 2014 r.

Sąd wskazuje, że systemowo, świadczenia pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie u.ś.r., przysługują tylko tym osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".

System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Tymczasem zaskarżona decyzja nie zawiera wyczerpującego i precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego i odniesienia się do treści dokumentów zgromadzonych w aktach postępowania administracyjnego.

W aktach administracyjnych znajdują się zaświadczenia lekarskie z dnia 9 kwietnia 2021 r. i z dnia 3 marca 2016 r., z których wynika m.in. rozpoznanie psychozy paranoidalnej oraz organicznych zaburzeń paranoidalnych, wypowiadanie urojeń prześladowczych, negatywne nastawienie do leczenia, a także niekorzystne rokowania i wymaganą opiekę osób drugich; a także zaświadczenie psychologiczne z dnia 9 stycznia 2024 r., w którym wskazano, że podopieczny jest "leczony psychiatrycznie z rozpoznaniem F20.0 Schizofrenia paranoidalna ... W skali objawowej dominuje zespół lękowo-depresyjny z kompulsywnością, natręctwami i somatyzacją oraz tendencje do lękowo-urojeniowej, obronnej interpretacji zdarzeń, izolacji i wycofania z kontaktów społecznych. Pacjent nie ma zdolności do pracy i samodzielnej egzystencji". Tymczasem w zaskarżonej decyzji brak jest odniesienia się do tych dokumentów, ani wskazania istnienia kontrdowodu, który miałby wskazywać, że stan brata skarżącego pozwala na jego pozostawanie bez opieki czy dozoru ze strony opiekuna przez część dnia potrzebną do podjęcia zatrudnienia przez opiekuna.

W aktach administracyjnych znajduje się także karta oceny w skali Barthel matki skarżącego z dnia 22 listopada 2023 r., w której wskazano łączną liczbę punktów 35 oraz 0 pkt w zakresie poruszania się.

Tymczasem dysponując tymi dokumentami organ daje wiarę podopiecznemu, że opiekę nad nim sprawuje niepełnosprawna matka, bez jakiegokolwiek odniesienia się do jego stanu zdrowia oraz do oceny stanu zdrowia matki i rzeczywistej możliwości sprawowania opieki nad synem.

W wypadku natomiast uznania w/w zaświadczeń za niewystarczające, organy nie wezwały skarżącego do złożenia brakujących dokumentów dla wykazania czy jego brat może funkcjonować samodzielnie przez część dnia potrzebną do podjęcia pracy przez skarżącego choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy też ze względu na przyczynę niepełnosprawności, potrzebna jest stała obecność opiekuna; podczas gdy, zgodnie z art. 79a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (w rozpoznawanej sprawie wydaniem decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego). Tymczasem załączona do skargi ocena matki skarżącego na 15 pkt w skali Barthel co prawda wykonana została w dniu 31 maja 2024 r., jednak w zestawieniu z jej kartą oceny w skali Barthel z dnia 22 listopada 2023 r., w której wskazano łączną liczbę punktów 35, zatem już wówczas niską, tym bardziej podaje w wątpliwość twierdzenia podopiecznego jakoby była ona w stanie sprawować opiekę nad synem.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji, w ocenie Sądu nie spełnia zatem prawem przewidzianych wymogów. "W orzecznictwie trafnie podnosi się, że podejmowane przez organy administracji decyzje winny spełniać standardy wskazane w art. 107 § 1 k.p.a., w tym muszą zawierać powołanie podstawy prawnej oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 k.p.a.). Właściwe uzasadnienie prawne i faktyczne stanowi ważny element każdej decyzji administracyjnej, jest jej integralną częścią i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia stanowiącego dyspozytywną część decyzji. Motywy decyzji winny więc odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania, określonej w art. 11 k.p.a. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym, w toku którego nie jest możliwe uzupełnienie przeprowadzonego postępowania administracyjnego o stosowną argumentację prawną, i wyręczanie w ten sposób organów administracji w dokonaniu oceny w kwestii spełnienia przesłanek ustawowych, uzasadniających wydanie konkretnej decyzji (wyrok NSA z 17 stycznia 2018 r. I OSK 1668/17, Lex 2458448)" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 2021 r., sygn. I OSK 3071/18, opubl. w CBOSA). Wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2017 r. sygn. I OSK 2815/15 i z dnia 2 sierpnia 2022 r., I GSK 1737/21, opubl. w CBOSA), jak również w doktrynie wskazano, iż cechą dobrego - prawidłowego uzasadnienia jest logiczny związek, zgodność z rozstrzygnięciem i jego treścią, brak wywodów sprzecznych lub rozbieżnych z rozstrzygnięciem, ścisłość i dokładność wywodów, ich zwięzłość i prostota ujęcia oraz kompletność motywów (por. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. B. Adamiak, J. Borkowski wyd. 8. C.H. Beck str. 520). Wadliwe sformułowane uzasadnienie decyzji przeczy zasadom działania organów administracji publicznej, jak zasada pogłębiania zaufania obywatela do państwa (art. 8 k.p.a.), czy też zasada przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu (art. 11 k.p.a.). Przywołana zasada z art. 8 k.p.a. znajduje również swoje odzwierciedlenie w treści art. 107 § 3 k.p.a., który przewiduje, że uzasadnienie decyzji powinno zawierać ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie decyzji administracyjnej jest istotne również z uwagi na zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a., zgodnie z którą organ administracji publicznej winien wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Tym samym powinien informować strony postępowania o stanie prawnym oraz o wszystkich okolicznościach faktycznych mających znaczenie dla sprawy, przekazywać informacje zmierzające do wykazania racjonalności, słuszności i skuteczności rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. I OSK 1351/16 i z dnia 6 października 2020 r., sygn. I OSK 3235/18 (opubl. w CBOSA) podkreślił, że do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. dochodzi wtedy, gdy uzasadnienie decyzji nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie albo gdy mimo formalnej poprawności jego treść - ze względu np. na ogólnikowość stwierdzeń i argumentów - nie pozwala na skontrolowanie poprawności rozstrzygnięcia sprawy, a tym samym czyni w stopniu istotnym wątpliwym poprawność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że zaskarżona w sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została sporządzona w sposób wadliwy, bowiem odbiorca tej decyzji jest pozbawiony możliwości zapoznania się z rozstrzygnięciem w sprawie oraz motywami jakimi kierował się organ rozpoznając sprawę.

Decyzja organu, jako akt prawny jest wynikiem przeprowadzonych przez ten organ działań, analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, ustaleń w szczególności faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Tym samym, decyzja organu powinna być spójna, logiczna i poukładana, bowiem odbiorca tej decyzji, jako również Sąd w przypadku jej zaskarżenia, musi mieć możliwość zapoznania się z jej treścią i możliwością dokonania oceny przeprowadzonego postępowania. Bowiem to właśnie wynik tego postępowania znajduje odzwierciedlenie w treści decyzji i zawartego w niej uzasadnienia.

Dalej Sąd wskazuje, iż Kolegium powołując się na fakt posiadania przez skarżącego rodzeństwa, nie rozważyło tej okoliczności w świetle art. 134 k.r.o., który umożliwia uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego przez rodzeństwo względem rodzeństwa przy spełnieniu przesłanek w nim wskazanych, Tymczasem "jest to regulacja o tyle wyjątkowa, że zobowiązani w linii prostej pokrewieństwa mogą uchylić się od obowiązku alimentacyjnego wyłącznie, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (zob. art. 144(1) k.r.o.). W stosunku do obowiązku alimentacyjnego rodzeństwa ustawodawca założył istnienie dodatkowej przesłanki uchylenia się od takiego obowiązku. Przesłankę tę stanowi nadmierny uszczerbek dla zobowiązanego lub nadmierny uszczerbek dla jego najbliższej rodziny. Nadmierny uszczerbek może dotyczyć samego zobowiązanego, który nie założył rodziny, oraz zobowiązanego, który ma najbliższą rodzinę. Należy przyjąć, że w wypadku kolizji obowiązku alimentacyjnego względem rodzeństwa i obowiązku alimentacyjnego względem najbliższej rodziny kolizja rozstrzygana jest na korzyść najbliższej rodziny zobowiązanego. Pojęcie najbliższej rodziny zobowiązanego należy rozumieć wąsko w tym znaczeniu, że są to małżonek i dzieci zobowiązanego, a także ewentualnie rodzice zobowiązanego, jeżeli pozostają na jego utrzymaniu. Zobowiązany, jeśli założył już własną rodzinę, ma obowiązek w pierwszej kolejności zaspokajać potrzeby małżonka i zstępnych na podstawie art. 27 k.r.o., samych zstępnych, jeśli nie pozostaje w małżeństwie, a dopiero w dalszej kolejności świadczyć na rzecz rodzeństwa" (A. Kawałko, H. Witczak w: Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, red. M. Fras, M. Habdas, LEX/el. 2023, komentarz do art. 134).

Zdaniem Sadu okoliczność opuszczenia brata i podjęcia w okresie od 26 stycznia 2022 r. do 1 lipca 2022 r. zatrudnienia w Danii, tj. w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego (w którym to okresie obowiązany był do opieki nad niepełnosprawnym bratem), w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. sama w sobie, nie jest wystarczająca do przyjęcia braku bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawnym bratem. Ocena spełnienia tej przesłanki nie może skupiać się wyłącznie na zdarzeniach, które miały miejsce w 2022 r. bez uwzględnienia całokształtu okoliczności danego przypadku. Niewątpliwie fakt zaprzestania opieki nad niepełnosprawnym bratem jest działaniem nagannym, organ nie przeprowadził jednak postępowania dowodowego kto w tamtym czasie sprawował opiekę nad bratem skarżącego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 marca 2021 r. sygn. I OSK 2531/20 (opubl. w CBOSA) błędnym jest jednak proste założenie, że zaprzestanie opieki we wcześniejszym okresie świadczeniowym, z góry wyklucza na przyszłość uznanie istnienia związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a aktualnie sprawowaną opieką. Postępowanie dotyczące przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymaga uwzględniania szeregu okoliczności dotyczących sytuacji osobistej i rodzinnej osoby ubiegającej się o to świadczenie oraz osoby potrzebującej opieki. Stąd, dla wyprowadzenia prawidłowych wniosków będących podstawą decyzji w tym przedmiocie, zwłaszcza, gdy jest ona negatywna dla wnioskodawcy, konieczne jest zachowanie odpowiedniej staranności w zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego. Za niewystarczające w tym przypadku należy uznać dokonywanie oceny spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie przez pryzmat zdarzeń z 2022 r., bez odwołania się do całokształtu uprzednio i aktualnie sprawowanej przez skarżącego opieki nad bratem. Oczywiście, w świetle uprzednio stwierdzonych uchybień w sprawowaniu opieki nad bratem, uzasadnione, a zarazem logiczne jest założenie, że taka sytuacja może się w przyszłości powtórzyć. Jest to jednak tylko przypuszczenie, które choć znajduje podstawy we wcześniejszych zdarzeniach, nie może automatycznie wykluczać skarżącego z kręgu osób zdolnych do opieki nad bratem, do czego w istocie sprowadza się argumentacja organów w odniesieniu do tej okoliczności.

W tym stanie sprawy, uznając że skarga jest usprawiedliwiona, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.