Wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt III RN 30/01
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 2002-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 2 pkt 2, art. 25 ust. 4-5
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Teza: Uprawnienia wdów po kombatantach są pochodne od uprawnień pierwotnych kombatanta i z ich istoty wynika, że nie mogą istnieć bez uprawnień pierwotnych, przy czym należy to rozumieć nie tylko w tym znaczeniu, że samo prawo pierwotne istnieje, ale także w ten sposób, że nie może istnieć prawo pochodne, jeżeli istnieją przesłanki do pozbawienia prawa pierwotnego.

Jeżeli zatem osoba, od której wywodzi się uprawnienia pochodne, byłaby pozbawiona uprawnień pierwotnych, to istnieją na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 25 ust. 4 i ust. 5 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ przesłanki do pozbawienia uprawnień osoby powołującej się jedynie na uprawnienia pochodne.

TEZY

Uprawnienia wdów po kombatantach są pochodne od uprawnień pierwotnych kombatanta i z ich istoty wynika, że nie mogą istnieć bez uprawnień pierwotnych, przy czym należy to rozumieć nie tylko w tym znaczeniu, że samo prawo pierwotne istnieje, ale także w ten sposób, że nie może istnieć prawo pochodne, jeżeli istnieją przesłanki do pozbawienia prawa pierwotnego.

Jeżeli zatem osoba, od której wywodzi się uprawnienia pochodne, byłaby pozbawiona uprawnień pierwotnych, to istnieją na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 25 ust. 4 i ust. 5 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ przesłanki do pozbawienia uprawnień osoby powołującej się jedynie na uprawnienia pochodne.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy przy udziale Prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn w sprawie ze skargi Ireny G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w przedmiocie pozbawienia uprawnień wdowy po kombatancie po rozpoznaniu na rozprawie na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Łodzi z dnia 20 czerwca 2000 r., II SA/Łd 1582/98 - uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 czerwca 2000 r. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 9 czerwca 1998 r. w przedmiocie pozbawienia Ireny G. uprawnień przysługujących jej jako wdowie po zmarłym kombatancie Janie G. z uzasadnieniem, że jakkolwiek mąż skarżącej, gdyby żył, byłby pozbawiony uprawnień kombatanckich na podstawie przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ a to z powodu, że uprawnienia kombatanckie posiadał z tytułu pracy w charakterze funkcjonariusza Milicji Obywatelskiej w Zakładzie Karnym w P. w latach 1945-1947. Tego rodzaju zatrudnienie jako nie dające uprawnień kombatanckich jest wymienione w przepisie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" i "b" ustawy o kombatantach, jednakże Jan G. za życia nie został pozbawiony uprawnień i zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w obowiązującym stanie prawnym brak jest przepisów, pozwalających na pozbawienie wdowy po kombatancie prawa do uprawnień kombatanckich.

Powyższy wyrok zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, zarzucając rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/ oraz art. 20 ust. 3 w związku z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...) wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i o oddalenie skargi. W uzasadnieniu rewizja nadzwyczajna podniosła, że przewidziane w art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach uprawnienie do przyznania części przywilejów kombatanckich, określonych w ust. 2 tego przepisu, wdowom pozostałym po kombatantach, nie może być oceniane z pominięciem sytuacji prawnej kombatantów, gdyż uprawnienia wdowy są pochodne od uprawnień samego kombatanta, mogą więc być jej przyznane wyłącznie w wówczas, gdyby w dacie wydania decyzji przysługiwałyby także kombatantowi i nie byłoby do pozbawienia go tych uprawnień. Zwraca też rewizja nadzwyczajna uwagę, że skarżącej nie dotyczy przepis art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach /a więc wyjątek z ograniczeń w nabyciu uprawnień kombatanckich z powodu pełnienia służy lub zatrudnienia w latach 1944-1956 w strukturach m.in. Urzędu Bezpieczeństwa i w służbie więziennej, jeżeli osoba ubiegająca się o uprawnienia kombatanckie przedłoży dowody, że do wymienionych w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" i "b" służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub zostały przez takie organizacje zwerbowane w celu udzielenia im pomocy/, natomiast podstawę pozbawienia jej uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie stanowił przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, a więc okoliczność, że Jan G. posiadał swoje uprawnienia kombatanckie wyłącznie z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 czy art. 4 tej ustawy, w których to przepisach nie jest wymieniony okres pracy w charakterze i instytucji, w której Jan G. pracował. Powołuje się też rewizja nadzwyczajna na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1996 r. /III AZP 32/95 - OSNAPU 1996 nr 15 poz. 206/ według której można pozbawić uprawnień określonych w art. 20 ust. 2 w związku z ust. 3 ustawy o kombatantach wdowy lub wdowca-emerytów lub rencistów po osobach, które uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułów o jakich mowa w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, gdyż uprawnienia wdów i wdowców, jako prawa pochodne, nie mogą istnieć bez uprawnień pierwotnych.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona. Ubiegając się w 1985 r. o członkostwo Związku Bojowników o Wolność i Demokrację oraz o uprawnienia kombatanckie Jan G. jako jedyny okres działalności kombatanckiej wskazał pracę od 15 marca 1945 r. do 31 grudnia 1947 r. w charakterze funkcjonariusza Milicji Obywatelskiej - strażnika w Zakładzie Karnym w P., podczas której wyjeżdżał na akcje w okolice majątku Oparzelice przeciw grasującym tam bandom, co w orzeczeniu Wojewódzkiej Komisji Weryfikacyjnej ZBoWiD w P. z dnia 8 października 1985 r. uznane zostało za okres działalności kombatanckiej - utrwalanie władzy ludowej.

Nie ulega zatem wątpliwości, że w świetle przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach Jan G. zaliczony byłby do kategorii osób, które zostały pozbawione uprawnień kombatanckich. Pozbawienie uprawnień jest w takiej sytuacji obligatoryjne i nie zależy od organu. Z kolei odnośnie do uprawnień wdów po kombatantach Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 25 stycznia 1996 r., III AZP 32/95 /OSNAPU 1996 nr 15 poz. 206/ stwierdził, iż ich uprawnienia są pochodne od uprawnień pierwotnych kombatanta i z ich istoty wynika, że nie mogą istnieć bez uprawnień pierwotnych, przy czym należy to rozumieć nie tylko w tym znaczeniu, że samo prawo pierwotne istnieje, ale także w ten sposób, że nie może istnieć prawo pochodne, jeżeli istnieją przesłanki do pozbawienia prawa pierwotnego. Jeżeli zatem osoba, od której wywodzi się uprawnienia pochodne, byłaby pozbawiona uprawnień pierwotnych, to istnieją na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 25 ust. 4 i ust. 5 ustawy o kombatantach przesłanki do pozbawienia uprawnień osoby powołującej się jedynie na uprawnienia pochodne. Skład orzekający w niniejszej sprawie stanowisko powyższe podziela, co prowadzi do uznania rewizji nadzwyczajnej za uzasadnioną.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy w oparciu o art. 393[15] Kpc w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego (...) /Dz.U. nr 43 poz. 189/ orzekł jak w sentencji wyroku.