Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 95/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.83 ust. 3a, ust. 4
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 7, art. 77 , art. 107
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par.3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak, Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Asesor WSA - Michał Sowiński, Protokolant - Beata Bińkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2007 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2005r., J. D. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. o umorzenie należności składek ubezpieczeniowych, powstałych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że z dniem 8 listopada 2004 r. zmuszony był do przejścia na zasiłek dla bezrobotnych z uwagi na nierentowność jego warsztatu, nie osiąga żadnych innych dochodów, a ponadto ma na utrzymaniu dorosłego syna.

Decyzją z dnia [...] maja 2005r., o nr [...] wydaną na podstawie art. 83 ust.1 pkt 3 oraz art. 28 i art. 30 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.Nr 137, poz. 887 ze zm.) - dalej: "u.s.u.s." Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W treści uzasadnienia decyzji wskazano, że zgodnie z art. 28 ust. 2 powoływanej ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie natomiast do art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zdaniem organu w powyższej sytuacji nie zaistniały okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku płatnika o umorzenie składek, z uwagi na fakt, iż istnieje możliwość dokonania zabezpieczenia hipotecznego na powstałe zadłużenie wobec ZUS. Wskazano również, że do złożonego wniosku J. D.nie załączył żadnego dokumentu potwierdzającego możliwość zastosowania ulgi w postaci umorzenia w rozumieniu Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2005r., o nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, powtórzył argumentację organu I instancji i wyjaśnił, że wprawdzie do wniosku załączono zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w W. o statusie osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku od 8 czerwca 2005 r. oraz Ośrodka Pomocy Społecznej w A. o nie korzystaniu z pomocy finansowej, ale po analizie całości sprawy nie wpłynęło to na zmianę decyzji.

Rozpatrując wniesioną pismem z dnia [...] sierpnia 2005r., skargę J. D.na powyższą decyzję Prezesa Zakładu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 grudnia 2005r. sygn. akt III SA/Wa 2236/05 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przepisów o właściwości. Powołując w uzasadnieniu wyroku przepis art. 66 ust. 4 u.s.u.s. Sąd wskazał , iż organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wydawanych w I instancji przez ZUS jest Minister Polityki Społecznej, jako organ nadzoru w stosunku do ZUS.

Z uwagi na fakt, iż 24 sierpnia 2005r., zmianie uległa treść przepisu art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Minister Polityki Społecznej postanowieniem z dnia [...] września 2006r., przekazał wniosek J. D.do Prezesa Zakładu wskazując jednocześnie, iż stronie niezadowolonej z decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Po otrzymaniu prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, rozpatrując ponownie sprawę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną własną decyzję z dnia [...] maja 2005r., jako podstawę prawną wskazując art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.]. Organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko organu I instancji. Wskazał dodatkowo, iż rozpatrując wniosek o umorzenie należności zostały wzięte pod uwagę wszystkie dokumenty, zarówno przed organem pierwszej instancji, jak i w toku ponownego rozpoznania sprawy. Wszystkie przedłożone w toku postępowania administracyjnego dokumenty zostały zbadane pod kątem ich wiarygodności i mocy dowodowej. Badaniu w trakcie rozpoznawania sprawy poddane zostały również informacje przedstawione w kwestionariuszu o stanie majątkowym i możliwościach płatniczych. Wskazał dodatkowo, iż z uwagi na posiadanie 1/6 części działki położonej na terenie A., J. D.nie spełnia przesłanki do umorzenia zadłużenia określonej w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Powyższa nieruchomość została zabezpieczona poprzez wpis hipoteki przymusowej dokonany przez Sąd Rejonowy w W. Ponadto wskazał, iż wnioskodawca nie przedłożył dokumentów uzasadniających umorzenie należności ze względu na chorobę najbliższych członków rodziny, a co za tym idzie konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Tym samym organ odwoławczy nie znalazł podstaw do umorzenia należności zadłużenia wobec ZUS na podstawie § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Dodał również, iż sytuacja materialna wnioskodawcy może ulec zmianie w przypadku podjęcia stałego zatrudnienia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący J. D.wniósł ouchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił organowi niezastosowanie w sprawie § 3 pkt 1 ppk. 1 i 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz niewłaściwe, niewnikliwe zbadanie sytuacji wnioskodawcy pod kątem art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października o systemie ubezpieczeń społecznych. Tym samym zdaniem skarżącego został naruszony w sprawie art. 7, 77 i 107 k.p.a. W dalszej części uzasadnienia skargi, wskazał również przyczyny powstania zadłużenia wobec Zakładu m.in. brak możliwości uregulowania sprawy udziału w działce, trudności ze znalezieniem pracy oraz pogorszenie sie stanu zdrowia na skutek obrażeń powstałych w wyniku napadu rabunkowego.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, iż kognicja sądów administracyjnych w odniesieniu do spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych oraz składek na określone fundusze została ustanowiona ustawą z dnia 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264). Artykuł 10 pkt 26a tej ustawy zmienił - z dniem 1 lipca 2004 r. - brzmienie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w ten sposób, że wyłączył tę kategorię spraw z zakresu właściwości sądów powszechnych - sądów pracy i ubezpieczeń społecznych i przeniósł do właściwości sądów administracyjnych. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem i to na dzień wydania decyzji. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

W pierwszej kolejności Sąd wskazał, że zgodnie treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przez należności z tytułu składek należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych). Zgodnie z art. 28 powołanej ustawy, Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec Skarżącego. Organy orzekające w sprawie prawidłowo wskazały, że wobec Skarżącego nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 ustawy systemowej z uwagi na dokonanie zabezpieczenia należności składkowych, przez wpis hipoteki przymusowej - nieruchomości, której właścicielem w części jest J. D. Ponadto obecny stan zdrowia skarżącego nie uniemożliwia podjęcia przez niego w przyszłości pracy na skutek czego sytuacja materialna może ulec zmianie. W ocenie Sądu prawidłowo zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do Skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003r. Zgodnie z powołanym powyżej paragrafem 3 Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając sprawę pod kątem zebranego w sprawie materiału dowodowego organ odwoławczy podkreślił posiadanie przez skarżącego udziału do 1/6 własności działki w A. oraz stwierdził, że rozpatrując sprawę nie udokumentowano poniesienia strat materialnych powstałych w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Nie zostały również przedstawione dowody (dokumenty) potwierdzające możliwość umorzenia należności ze względu na chorobę najbliższych członków rodziny oraz dotyczące stanu zdrowia skarżącego. Oceniając powyższe zdaniem Sądu skarżący J. D. nie wykazał, ażeby w stosunku do niego miały zastosowanie przepisy omawianego rozporządzenia, a fakt rejestracji w Urzędzie Pracy jako osoby bezrobotnej świadczy o dobrym stanie zdrowia i gotowości podjęcia pracy. Tym samym nie jest dowolnym wniosek organów, iż stan majątkowy Skarżącego oraz jego stan zdrowia w rozpoznanej sprawie nie jest taki, aby prowadził do pozbawienia możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych przy spłacie istniejącego zadłużenia. Ponadto Sąd zauważa, iż skarżący może wystąpić do Zakładu o zawarcie układu ratalnego, co bez wątpienia ma wpływ na wysokość odsetek ze względu na opłatę prolongacyjną, która jest o połowę niższa. Wprawdzie niniejsza sprawa dotyczy umorzenia należności, niemniej jednak brak podjęcia jakichkolwiek działań w zakresie zawarcie układu ratalnego przez Skarżącego świadczy o niepodejmowaniu wszelkich możliwych starań zmierzających do zniwelowania istniejącego zadłużenia.

Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Nie można zgodzić się również z zarzutami zawartymi w skardze dot. naruszenia postępowania dowodowego tj. art. 7, 77 i 107 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu w toku postępowania administracyjnego, zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Zaskarżona decyzja zawierała uzasadnienie faktyczne oraz posiadała prawidłową podstawę prawną, co czyni zarzut naruszenia postępowania administracyjnego bezzasadnym.

W ocenie Sądu, organ trafnie orzekł, w oparciu o posiadany materiał dowodowy, że przytoczone przez skarżącego okoliczności nie dają podstaw do uznania, iż nie zachodzi w stosunku do skarżącego całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

W związku z powyższym w toku postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa).

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2006r., o nr [...] jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

-----------------------

1