Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA 2633/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Umorzono postępowanie z art. 161 ustawy -PoPPSA

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Jakub Pinkowski, Asesor sądowy w WSA - Michał Sowiński (spr.), Protokolant - Marcin Jurkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2004 r. sprawy ze skargi T. J. "V." na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] maja 2003 r. Nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. z dnia [...] lutego 2003 r. Nr [...] w części dotyczącej odsetek wyrównawczych; 2. umarza postępowanie w pozostałym zakresie; 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz T. J. "V." kwotę 200 (dwieście) zł tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania sądowego; 4. stwierdza, że zaskarżona decyzja w części objętej pkt 1 sentencji nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Na podstawie zgłoszenia celnego wg SAD nr [...] z dnia [...] listopada 2000 r. dokonanego przez firmę “V." J. T. za pośrednictwem Agencji celnej “T." procedurą dopuszczenia do obrotu objęto importowaną z H. odzież używaną. Do zgłoszenia dołączona została m.in. faktura wystawiona przez eksportera, firmę P. z H. o nr [...] z dnia [...] listopada 2000 r.

Przeprowadzona u skarżącego kontrola, która objęła także weryfikację faktur handlowych za pomocą i pośrednictwem holenderskich władz celnych, doprowadziła do zakwestionowania umieszczonych na fakturach, w tym także na fakturze nr [...] z dnia [...] listopada 2000 r., deklaracji pochodzenia towaru. W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Celnego [...] w W. wszczął postępowanie w celu ustalenia prawidłowej stawki celnej oraz wymiaru cła i decyzją z dnia [...] lutego 2003 r. o nr [...] uznał zgłoszenie celne wg SAD nr [...] za nieprawidłowe w zakresie zastosowanej stawki celnej i wymiaru cła.

W związku ze złożonym przez skarżącego odwołaniem sprawę rozpatrzył Dyrektor Izby Celnej w W., który decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2003 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ celny II instancji podniósł, że importowana przez skarżącego odzież używana, objęta w/w zgłoszeniem celnym, została objęta procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym ze stawką celną obniżoną wobec udokumentowania pochodzenia towaru ze Wspólnot Europejskich. Zgodnie z art. 13 § 3 pkt 4 Kodeksu celnego Taryfa celna obejmuje obniżone stawki celne określone w umowach zawartych przez Polskę z innymi państwami bądź grupami państw. Stawki te są stosowane na wniosek zgłaszającego, o ile towar importowany spełnia warunki ich zastosowania. Art. 13 i 16 Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską z jednej strony a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi z drugiej strony, dotyczącego definicji pojęcia “produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej, podpisanego w Brukseli w dniu 24 czerwca 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 104, poz. 662 ze zm.) oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1999 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz. U. Nr 107, poz. 1217) uzależniają możliwość zastosowania obniżonych stawek celnych od wystąpienia następujących przesłanek: importowany towar pochodzi z obszaru Wspólnot Europejskich; pochodzenie to zostało udokumentowane w przewidziany sposób i został spełniony warunek bezpośredniego przywozu towaru do Polski. Zgodnie z art. 16 Protokołu nr 4 produkty pochodzące ze Wspólnot Europejskich korzystały przed 1 maja 2004 roku w imporcie do Polski (i odwrotnie) z obniżonych stawek celnych pod warunkiem przedłożenia jako dowodu pochodzenia świadectwa przewozowego EUR 1 albo deklaracji złożonej przez eksportera na fakturze, specyfikacji wysyłkowej lub innym dokumencie handlowym. W niniejszej sprawie skarżący przedłożył fakturę nr [...], która zawierała deklarację pochodzenia odzieży z obszaru Wspólnot Europejskich.

Przeprowadzona u importera na podstawie art. 83 Kodeksu celnego tzw. “kontrola postimportowa", która objęła także weryfikację faktur handlowych oraz umieszczonych na nich deklaracji eksportera o pochodzeniu towaru w trybie art. 32 Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego, wykazała, co potwierdziły h. władze celne pismem z dnia [...] sierpnia 2002 r., że przedmiotowy towar nie posiada statusu produktu pochodzącego ze Wspólnot Europejskich, a nadto, że h. eksporter nie wystawił deklaracji pochodzenia towaru na fakturze załączonej do zgłoszenia celnego. Jak podniósł Dyrektor Izby Celnej, wiążący charakter weryfikacji prowadzonej przez władze celne kraju eksportera potwierdza orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, m.in. wyrok NSA z dnia 6 listopada 2000 r. (I SA/Ka 1082/99), w którym podkreślono, że środki dowodowe określające pochodzenie towaru ze Wspólnot Europejskich zostały ograniczone do form przewidzianych w Układzie Europejskim a ich wiarygodność może być zakwestionowana wyłącznie w trybie tamże przewidzianym, tj. w drodze urzędowej weryfikacji dokumentu. Także NSA w wyroku z dnia 3 marca 2000 r. (I SA/Lu 1330/98) stwierdził, że podczas oceny wiarygodności i autentyczności świadectwa pochodzenia jedynymi wiarygodnymi dla władz celnych kraju importera są informacje uzyskane od administracji celnej kraju eksportu. W ocenie Dyrektora Izby Celnej negatywna weryfikacja umieszczonej na fakturze deklaracji pochodzenia towaru wyłącza możliwość zastosowania obniżonych stawek celnych. Z drugiej strony natomiast, wobec przedłożenia przez skarżącego świadectwa niepreferencyjnego pochodzenia towaru nr [...] z dnia [...] stycznia 2001 r. wystawionego przez h. Izbę Przemysłowo–Handlową, uprawnione było zastosowanie wobec importowanej odzieży używanej, jako towaru objętego sekcją XI Taryfy celnej i wymienionego w Wykazie nr 3 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobów jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia (Dz. U. Nr 130, poz. 851), konwencyjnej stawki celnej.

Odnosząc się do przedstawionych przez skarżącego w odwołaniu od decyzji organu celnego I instancji zarzutów co do zasadności przeprowadzenia postępowania weryfikacyjnego oraz bezkrytycznego przyjęcia ustaleń holenderskiej administracji celnej, Dyrektor Izby Celnej wskazał na płynące z art. 83 Kodeksu celnego uprawnienie organu celnego do dokonania z urzędu kontroli zgłoszenia celnego już po zwolnieniu towaru oraz odwołał się do postanowień Protokołu nr 4 i opisanej tam procedury weryfikacji świadectwa pochodzenia towaru. Odpowiedź h. władz celnych spełniała wszystkie wymogi przewidziane dla weryfikacji świadectwa pochodzenia i dlatego organ celny nie mógł, ani nie miał potrzeby jej kwestionować.

Dyrektor Izby Celnej uznał ponadto za uzasadnione rozstrzygnięcie organu celnego I instancji w kwestii wymiaru odsetek wyrównawczych, wskazując iż zgodnie z § 1 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 listopada 1997 r. w sprawie określenia wypadków i warunków pobierania odsetek wyrównawczych oraz sposobu ich naliczania (Dz. U. Nr 143, poz. 958 ze zm.), wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 222 § 5 Kodeksu celnego, organy celne są zobowiązane do pobrania odsetek wyrównawczych w wypadku, gdy kwota wynikająca z długu celnego została zarejestrowana na podstawie nieprawidłowych lub niekompletnych danych podanych przez zgłaszającego w zgłoszeniu celnym, z wyjątkiem sytuacji, gdy dłużnik udowodni, że podanie nieprawidłowych lub niekompletnych danych spowodowane było szczególnymi okolicznościami, nie wynikającymi z jego zaniedbania lub świadomego działania. Powołując się na ustalenia holenderskich władz celnych, iż deklaracja pochodzenia na fakturze nie była wystawiona przez eksportera, Dyrektor Izby Celnej uznał, że skarżący posłużył się nią nielegalnie, a tym samym, że podanie przez niego w zgłoszeniu nieprawidłowych danych odnośnie pochodzenia towaru nie było spowodowane szczególnymi okolicznościami, wynikającymi z zaniedbania lub świadomego działania skarżącego. Ponieważ w tych warunkach doszło do przesunięcia daty powstania długu celnego, a tym samym – zdaniem organów celnych - strona odniosła korzyść finansową, obciążenie skarżącego odsetkami wyrównawczymi było uzasadnione.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Celnej w W. i poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. oraz zasądzenie od Dyrektora Izby Celnej w W. kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, jednocześnie zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:

– art. 121 § 1, 122, 123 § 1, 124, 126, 127, 187 § 1, 191 oraz 200 Ordynacji podatkowej;

– art. 13 § 1, § 3 pkt 2 i 4 oraz § 4, art. 83 § 3 i art. 85 § 1-3 Kodeksu celnego;

– art. 5, 6, 16, 21, 24, oraz 32 Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską z jednej strony a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi z drugiej strony, dotyczącego definicji pojęcia “produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej;

– przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1999 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że strona została w postępowaniu pozbawiona możliwości wzięcia czynnego udziału, ponieważ naczelnik Urzędu Celnego poinformował pełnomocnika strony o możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego pismem, które zostało doręczone w dniu [...] lutego 2003 r., podczas gdy już w dniu [...] lutego 2003 r. wydał decyzję w sprawie jako organ I instancji. Jako chybioną skarżący uznał argumentację organów celnych obu instancji opartą o art. 150 Ordynacji podatkowej, ponieważ wobec faktu doręczenia pisma przez pocztę adresatowi nie mogły mieć zastosowania przepisy o doręczeniu zastępczym. Nadto skarżący podniósł, że organ celny nie wskazał przesłanek wszczęcia postępowania weryfikacyjnego, a zgodnie z postanowieniami Protokołu 4 weryfikacja dowodów pochodzenia przeprowadzona może być wyłącznie po zaistnieniu uzasadnionych wątpliwości organów celnych kraju importu. W przedmiotowej sprawie zaś weryfikacja deklaracji na fakturze dotyczyła wyłącznie jednej kwestii, tj. statusu pochodzenia sprowadzonego towaru. Zdaniem skarżącego organy celne w świetle obowiązującego prawa mogły doprowadzić do wszczęcia postępowania weryfikacyjnego dopiero po zidentyfikowaniu określonych wątpliwości w toku postępowania kontrolnego prowadzonego w trybie art. 83 Kodeksu celnego.

Skarżący uznał za nieuzasadnione działanie organów celnych w kwestii zakwestionowania deklaracji na fakturze przedłożonej przez stronę przy zgłoszeniu celnym, podkreślając, że gdy przedkładał fakturę organom celnym działał w dobrej wierze i przedstawiał wszystkie wymagane dokumenty, w tym i świadectwo pochodzenia, zgodnie z wówczas obowiązującymi przepisami. Podniósł, iż organy celne bezpodstawnie uznały jako dowód ustalenia celnych władz h. odnośnie weryfikacji prawdziwości deklaracji pochodzenia towaru, gdyż jakkolwiek weryfikacja świadectw pochodzenia jest przy spełnieniu określonych przesłanek dopuszczalna, to jednak powinna się odbywać w ramach postępowania wyjaśniającego prowadzonego w kraju przez polski organ celny i zgodnie z obowiązującymi w Polsce przepisami. Co najmniej zaś, zdaniem skarżącego, odpowiedź weryfikacyjna władz h. podlega takim samym kryteriom w zakresie oceny, jak wszystkie inne dowody w postępowaniu celnym.

Za całkowicie bezzasadne skarżący uznał także wymierzenie odsetek wyrównawczych, ponieważ działał jako strona w sprawie w dobrej wierze, zaś przedstawiona przez niego wraz ze zgłoszeniem celnym faktura potwierdzała preferencyjne pochodzenie towarów.

Konkludując skarżący podniósł, iż w sprawie należałoby rozważyć możliwość zastosowania art. 32 ust. 6 Protokołu nr 4, z uwagi na spełnienie obu wymienionych w przepisie przesłanek do odstąpienia przez władze wnioskujące o weryfikację od zastosowania negatywnych wyników przeprowadzonej weryfikacji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o oddalenie skargi, przedstawiając argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Skarżący w piśmie z dnia [...] stycznia 2004 r. przedstawił dodatkowo wydane przez Prokuraturę Rejonową w W. postanowienie o umorzeniu dochodzenia przeciwko T. J., podejrzanemu o narażenie Skarbu Państwa na uszczuplenie cła w wysokości 92.056 złotych i podatku VAT w wysokości 20.252 złotych i wprowadzenie w błąd organów celnych przez przedstawienie do odpraw celnych faktur z deklaracjami eksportera stwierdzającymi niezgodnie z prawdą unijne pochodzeniu towaru w celu uzyskania obniżonej stawki celnej tj. o przestępstwo skarbowe określone w art. 87 § 3 Kodeksu karnego skarbowego, co jednoznacznie wskazuje jego zdaniem na bezzasadność działania organów celnych w przedmiocie wymierzenia odsetek wyrównawczych. Dodatkowo na rozprawie T. J. złożył do akt oświadczenie, że nigdy nie działał świadomie w celu pomniejszenia należnych Skarbowi Państwa należności celnych.

W trakcie rozprawy skarżący poparł skargę tylko w zakresie zarzutów dotyczących bezzasadnego wymierzenia odsetek wyrównawczych, w pozostałej części zaś cofnął skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.) przedmiotowa sprawa jako nie rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny przed dniem 1 stycznia 2004 r. podlega rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny. W oparciu o treść art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do przepisu art. 60 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarżący może cofnąć skargę. Cofnięcie skargi wiąże sąd, chyba że zmierza do obejścia prawa lub spowodowałoby utrzymanie w mocy aktu lub czynności dotkniętych wadą nieważności. W rozpatrywanej sprawie Sąd nie stwierdził, aby wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania wymienionych w art. 247 Ordynacji podatkowej. Sąd również nie dopatrzył się w sprawie przesłanek wskazujących, aby cofnięcie skargi miało prowadzić do obejścia prawa. W tych warunkach decyzja skarżącego wiązała Sąd, który na zasadzie art. 161 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi umorzył postępowanie w zakresie, w jakim skarżący skutecznie skargę cofnął.

W pozostałym zakresie, w którym skarżący swoje żądania podtrzymał, tj. w odniesieniu do orzeczenia odsetek wyrównawczych, Sąd uznał skargę za uzasadnioną i to co najmniej z dwóch powodów.

Po pierwsze należy przyznać rację organom celnym, że to strona dokonująca obrotu towarowego odpowiada w postępowaniu celnym za prawidłowe zgłoszenie towaru a organ celny nie ma obowiązku każdorazowo weryfikować prawidłowości takiego zgłoszenia. Powołując się na § 1 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 listopada 1997 r. w sprawie określenia wypadków i warunków pobierania odsetek wyrównawczych oraz sposobu ich naliczania organ celny wskazał, iż jest zobligowany wymierzyć i pobrać odsetki wyrównawcze w wypadku, gdy kwota wynikająca z długu celnego została zarejestrowana na podstawie nieprawidłowych lub niekompletnych danych podanych przez zgłaszającego w zgłoszeniu celnym, z wyjątkiem gdy dłużnik udowodni, że podanie nieprawidłowych lub niekompletnych danych spowodowane było szczególnymi okolicznościami, nie wynikającymi z jego zaniedbania lub świadomego działania. Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wyłączających odpowiedzialność dłużnika, ponieważ skarżący załączył do zgłoszenia celnego fakturę opatrzoną nieprawdziwą klauzulą o pochodzeniu towaru, a co więcej – jak wynika z odpowiedzi holenderskiej administracji celnej – nie została ona wystawiona przez eksportera a prawdopodobnie przez polskiego importera. Opierając się na tej informacji organ celny stwierdził, iż klauzula ta została najprawdopodobniej sfałszowana.

Zdaniem Sądu art. 32 Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego stanowi jedyną podstawę do weryfikacji dowodów pochodzenia towaru w zakresie nim objętym. Słusznie zatem organ celny argumentował, że informacja h. władz celnych udzielona w tym trybie jest jedyną i wystarczającą w tej sprawie podstawą do tego, by wobec importowanego towaru odmówić zastosowania obniżonej stawki celnej. Nie można się jednak zgodzić z sugestią organu celnego zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że przypuszczenie holenderskich władz celnych odnośnie sfałszowania faktury w jakikolwiek sposób wiązało polskie organy celne albo zwalniało je z obowiązku właściwego wyjaśnienia sprawy, zgodnie z regulacjami zawartymi w Ordynacji podatkowej, w szczególności zaś jej art. 122 i 187, w kwestii zasadności obciążenia strony odsetkami wyrównawczymi. W tym zakresie organ celny nie przeprowadził żadnych dowodów, nawet wnioskowanego przez skarżącego w piśmie z dnia [...] lutego 2003 r. dowodu z opinii biegłego grafologa (k. 90 wspólnych akt adm.). Wobec braku reakcji na zgłoszony przez skarżącego wniosek dowodowy retorycznym musi pozostać pytanie, jak inaczej skarżący mógł udowodnić, że podanie nieprawidłowych lub niekompletnych danych spowodowane było szczególnymi okolicznościami, nie wynikającymi z jego zaniedbania lub świadomego działania. Brak jednoznacznego wyjaśnienia tej kwestii stanowi zdaniem Sądu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Niezależnie od powyższej oceny zaskarżona w zakresie wymiaru odsetek wyrównawczych decyzja nie może być oceniona jako odpowiadająca prawu z jeszcze jednego powodu. Nawet gdyby nie można było organom przypisać naruszenia przepisów postępowania, decyzja ta byłaby niezgodna z przepisami Kodeksu celnego w brzmieniu z dnia dokonania zgłoszenia celnego. Zgodnie z art. 222 § 4 Kodeksu celnego, w brzmieniu na dzień dokonania zgłoszenia celnego, organ celny miał prawo i obowiązek pobrać odsetki wyrównawcze, jeżeli przesunięcie daty powstania długu celnego lub zarejestrowania kwoty wynikającej z tego długu powoduje uzyskanie korzyści finansowej przez dłużnika. W przypadku skarżącego zaś organ w żaden sposób nie wykazał, aby uzyskał on jakąkolwiek korzyść finansową, samo zaś stwierdzenie organu celnego II instancji zawarte w uzasadnieniu skarżonej decyzji, że przesunięcie daty powstania długu celnego spowodowało jej powstanie, należy uznać za dalece niewystarczające. Brak dowodu, iż strona odniosła korzyść finansową i obciążenie skarżącego odsetkami wyrównawczymi stanowiło zatem naruszenie przepisów ustawy w zakresie w jakim upoważniały organy celne do wymierzenia odsetek wyrównawczych.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) uchylił decyzje organów obu instancji w części dotyczącej odsetek wyrównawczych, jako wydane z naruszeniem prawa materialnego i procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Zawarte w wyroku rozstrzygnięcie w części kosztów postępowania zostało wydane przez Sąd na podstawie art. 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.