Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1906/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-03-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 200,art. 205 § 2,art.133 par. 1, art. 134 par. 1, art. 135
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1647
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jednolity
article: art. 169 par. 1, art. 146 par. 1, par. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 marca 2016 r. sprawy ze skargi [...] sp. z o.o. w [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie [...] z dnia [...] r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz [...] sp. z o.o. w [...] kwotę [...] zł ([...] złotych 00/100 ) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] listopada 2014r., podpisanym przez XA jako pełnomocnika A Sp. z o.o. (zwanej dalej Spółka), Spółka wniosła o zawieszenie postępowania w sprawie określenia wysokości solidarnego zobowiązania w podatku od nieruchomości na 2014 r., do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy toczącej się przed Sądem Rejonowym [...] i [....] o zniesienie współwłasności na podstawie art. 201 §1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015r., poz. 613) dalej O.p.

Prezydent Miasta [...] postanowieniem z dnia[...]marca 2015r. odmówił zawieszenia postępowania wskazując, że w przedmiotowej sprawie nie ziściła się przesłanka określona art. 201 §1 pkt 2 O.p., a tym samym na organie podatkowym nie ciążył obowiązek zawieszenia niniejszego postępowania. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, postanowienie zostało doręczone na adres spółki upoważnionemu pracownikowi w dniu[...]marca 2015r.

W dniu [...] marca 2015r. Spółka złożyła w kancelarii Urzędu zażalenie na opisane powyżej postanowienie podpisane przez pełnomocnika XA, wraz z załączonym pełnomocnictwem z dnia [...] marca 2015 r. Pełnomocnik w imieniu Spółki zaskarżył wymienione postanowienie i wniósł o jego uchylenie w całości oraz zawieszenie przedmiotowego postępowania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy toczącej się przed Sądem Rejonowym [....] i [...] Wydział I Cywilny o zniesienie współwłasności.

W toku postępowania odwoławczego, Spółka pismem z dnia [....] kwietnia 2015r. skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] zakwestionowała datę doręczenia postanowienia, a nadto domagała się wyjaśnienia, kiedy przesyłka zawierająca zażalenie została doręczona pełnomocnikowi skarżącej i kiedy ów pełnomocnik pokwitował odbiór orzeczenia.

W uzasadnieniu pisma wskazano, że po zapoznaniu się w dniu [...] kwietnia 2015 r. z treścią akt sprawy stwierdzono, że jakkolwiek na potwierdzeniu odbioru (k. 276 akt) znajduje się, obok nieczytelnego podpisu osoby przyjmującej korespondencję, data "[...].2015", to jednak w książce korespondencji Spółki (kopia w załączeniu) było szereg pism z Urzędu Miasta[....], w tym na stronie z datą [...] marca 2015 r. Równocześnie niżej podpisana pełnomocnik Spółki zaprzecza, jakoby przekazano jej w dniu [...] marca 2015 r. jakąkolwiek korespondencję od Prezydenta Miasta[....]. W ocenie strony zgodnie z zasadą prawdy materialnej Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinno podjąć odpowiednie działania w celu ustalenia stanu faktycznego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2015r. stwierdziło uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia. W uzasadnieniu wskazano, że stosownie do art. 236 § 2 pkt 1 O.p. zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia stronie. W analizowanej sprawie siedmiodniowy termin do wniesienia zażalenia upłynął [....] marca 2015r. (był to piątek - dzień roboczy). Zażalenie zostało złożone po terminie. Organ zauważył, że pełnomocnik nie wskazał odrębnego adresu dla doręczeń, a na wszystkich sygnowanych przezeń pismach widnienie adres siedziby Spółki:[...] , ul.[....] . Organ I instancji wysłał orzeczenie na adres Spółki, a przesyłkę odebrał upoważniony pracownik firmy. Zdaniem organu odwoławczego nie można wymagać, by listonosz poszukiwał w siedzibie firmy konkretnej osoby. W każdej instytucji istnieje bowiem komórka powołana do odbioru korespondencji przychodzącej (kancelaria, sekretariat, biuro podawcze itp.) i osoby z zewnątrz (listonosze, gońcy) tylko do niej mają dostęp. Przekazywanie korespondencji do "finalnych" adresatów należy do służb danej firmy. Nadawca ( w tym wypadku Urząd) ani operator pocztowy nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za wewnętrzny obieg dokumentów w siedzibie adresata. Nie ma on też znaczenia dla prawnych skutków doręczenia, które występują już z chwilą dostarczenia przesyłki do kancelarii (biura podawczego, sekretariatu) instytucji.

SKO powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych podkreśliło, że domniemywać należy, iż pracownik dysponujący pieczęcią jednostki i potwierdzający odbiór korespondencji jest osobą upoważnioną do odbioru pism oraz, że obowiązkiem jednostki organizacyjnej (osoby prawnej) jest takie zorganizowanie odbioru pism, by dokonywała tego osoba upoważniona, dlatego też doręczyciel korespondencji, nie ma obowiązku sprawdzania, czy pismo odbiera uprawniona osoba. W ocenie organu sam fakt przybicia na "zwrotce" pieczęci Spółki dowodzi, że korespondencja trafiła do jej siedziby.

SKO podkreśliło również, że jeśli chodzi o rejestry korespondencji, to nie mogą one stanowić dowodu przeciwko treści zwrotnego potwierdzenia odbioru z pieczęcią adresata.

Mając na uwadze powyższe jak również to, że Spółka nie wnosiła o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, Kolegium uznało, iż w sprawie zachodzi podstawa do zastosowania art. 228 § 1 pkt 2 w zw. z art. 239 O.p.

W złożonej pismem z dnia [...] września 2015r. skardze Spółka zakwestionowała prawidłowość doręczenia orzeczenia I instancji utrzymując, że zostało ono wysłane do strony zamiast do pełnomocnika. W ocenie Spółki zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem:

a) art. 145 § 2 O.p. poprzez błędne przyjęcie, iż postanowienie organu I instancji zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi Spółki,

a w konsekwencji,

b) art. 236 § 2 O.p. poprzez błędne przyjęcie, iż w odniesieniu do Spółki rozpoczął swój bieg termin do wniesienia zażalenia na postanowienie organu I instancji,

a w konsekwencji,

c) art. 228 § 1 pkt 2 O.p. w zw. z art. 239 O.p. poprzez błędne przyjęcie, iż zaistniała podstawa do wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi na wniesienie zażalenia,

d) art. 228 § 1 pkt 1 O.p w zw. z art. 239 O.p. poprzez niestwierdzenie niedopuszczalności zażalenia z uwagi na brak skutecznego doręczenia postanowienia organu I instancji.

Z uwagi na powyższe Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie od organu na rzecz Spółki zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że w sprawie Spółka miała ustanowionego pełnomocnika, co potwierdza rubrum postanowienia z dnia [...] sierpnia 2015r. Ponadto w treści ww. orzeczenia organ wskazał, że postanowienie z dnia [...] marca 2015 r. doręczono [...] marca 2015 r. na adres siedziby Spółki, wydając ją pracownikowi Spółki, nie zaś pracownikowi pełnomocnika ani pełnomocnikowi. Na kopercie, w której umieszczono pismo, organ wskazał adres i firmę Spółki, bez wskazania nazwiska pełnomocnika. Nie można zatem czynić zarzutu pracownikowi Spółki, że w imieniu Spółki odebrał kopertę (skoro była zaadresowana do Spółki) i przybił pieczątkę Spółki na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, jednakże takie doręczenie nie było doręczeniem pełnomocnikowi.

Organ stwierdził uchybienie przez Spółkę terminowi na wniesienie zażalenia, podczas gdy z materiału zgromadzonego w aktach sprawy i z ustaleń zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wynika, że doręczenia postanowienia z dnia [...] marca 2015 r. (wobec którego Spółka złożyła zażalenie, jakoby uchybiając terminowi), dokonano Spółce, nie zaś ustanowionemu przez nią pełnomocnikowi, przez co termin do wniesienia zażalenia nie zaczął biec i nie mogło dojść do uchybienia.

Zdaniem skarżącej stanowisko organu jest nieprawidłowe, gdyż z treści art. 145 § 2 O.p. wynika jasno, że jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi (a nie stronie). W związku z powyższym brak prawidłowego doręczenia oznacza, że postanowienie z dnia [...] marca 2015 r. nie weszło do obrotu prawnego - nie rozpoczął się bieg termin do wniesienia zażalenia.

W ocenie Spółki bez znaczenia dla sprawy pozostają orzeczenia przywołane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] sierpnia 2015 r., gdyż dotyczą sytuacji, gdy rozstrzygnięcie było doręczane stronie, która nie ustanowiła pełnomocnika i decyzje w związku z tym mogły być doręczone bezpośrednio osobie prawnej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podtrzymało w całości swoje stanowisko i wniosło o oddalenie skargi, uznając zarzuty strony za bezzasadne. Organ podkreślił, że jakkolwiek art. 145 § 2 O.p. przewiduje doręczanie pism pełnomocnikowi, jeżeli takowy został przez stronę ustanowiony, to jednak praktyczne znaczenie tego uregulowania ujawnia się jedynie w przypadkach gdy pełnomocnik jest podmiotem zewnętrznym w stosunku do strony. W analizowanej sprawie taki przypadek nie wystąpił, gdyż XA była pracownikiem skarżącej, wyznaczonym do jej reprezentowania w sprawie podatkowej. Potwierdzeniem zatrudnienia XA w firmie A są informacje ogólnie dostępne w Internecie. Co więcej, w pismach sygnowanych przez XA, kierowanych do organów podatkowych (także w odwołaniu) zawsze wskazywano adres Spółki.

W piśmie procesowym z dnia [...] października 2015r. pełnomocnik strony podtrzymał wszystkie dotychczasowe twierdzenia i wnioski, a nadto podniósł, że organ dokonuje, opartego na pozaustawowych kryteriach, rozróżnienia na pełnomocników będących pracownikami mocodawcy i pozostałych. Tymczasem przepis art. 145 § 2 O.p. nie wiąże żadnych skutków prawnych z rodzajem stosunku prawnego łączącego pełnomocnika z mocodawcą (umową o pracę, umową o zastępstwo procesowe, umową o zarząd nieruchomością etc.), poza samym stosunkiem pełnomocnictwa.

Pełnomocnik strony podkreślił, że w niniejszym postępowaniu pismo nie powinno zostać w ogóle skierowane do osoby prawnej (A), ale do osoby fizycznej, będącej jej pełnomocnikiem. Skoro pisma doręcza się pełnomocnikowi, należy je więc adresować do pełnomocnika. Tymczasem na kopercie zawierającej przedmiotowe postanowienie umieszczono tylko firmę A, bez wskazania, że adresatem jest pełnomocnik.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2014r., poz. 1647).

Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012r. poz. 270 ze zm. – zwanej dalej jako p.p.s.a.) uchyla go lub stwierdza jego nieważność.

Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że konieczne jest skorzystanie z uprawnienia wynikającego z art. 135 p.p.s.a. i stwierdzając naruszenie prawa uchylić zarówno zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego jak i postanowienie Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] marca 2015 r. odmawiające zawieszenia postępowania.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest sądowa kontrola postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w[...] z dnia [...] sierpnia 2015r. stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia zażalenia od postanowienia Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] marca 2015r. o odmowie zawieszenia postępowania w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2014. Organ przyjął, że

1) postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania zostało wydane na wniosek Spółki reprezentowanej przez pełnomocnika XA;

2) wydane postanowienie zostało skarżącej Spółce doręczone prawidłowo w dniu [...] marca 2015r.,

3) termin złożenia zażalenia upłynął w dniu [...] marca 2015r.

Zdaniem Sądu biorąc pod uwagę okoliczności ujawnione w sprawie stanowisko organu należało uznać za błędne.

Z analizy akt sprawy wynika, że wniosek o zawieszenie postępowania podpisała jako pełnomocnik A Sp. z o.o. XA. W aktach sprawy dotyczącej określenia zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2014 r. do dnia doręczenia orzeczenia w sprawie wniosku o zawieszenie postępowania nie przedłożono pełnomocnictwa do reprezentowania spółki w sprawie. Pełnomocnictwo z dnia [...] marca 2015 r. upoważniające do reprezentowania spółki A sp. z o.o. w sprawie określenia wysokości solidarnego zobowiązania w podatku od nieruchomości położonej w [....] przy ul. [...] za 2013 i 2014 r. zostało złożone dopiero wraz z zażaleniem w dniu [...] marca 2015r.

Wydając postanowienie o odmowie zawieszenie postępowania, organ I instancji rozpatrzył wniosek, jednocześnie nie ustalając, czy osoba podpisana pod wnioskiem jest upoważniona do reprezentowania spółki. Przed rozpatrzeniem wniosku organ nie wezwał strony skarżącej do jego uzupełnienia poprzez dołączenie pełnomocnictwa dla osoby podpisanej pod wnioskiem. Natomiast brak dokumentu pełnomocnictwa stanowi brak formalny, który winien być uzupełniony w trybie art. 169 § 1 O.p. ( por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 06.08.2013 r., sygn. akt III SA/Gl 1145/12, wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 27.10.2009 r., sygn. I SA/Go 439/09- dostępne www.orzeczenia.gov.pl). Zgodnie z treścią ww. artykułu jeżeli podanie nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa, organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia. Z analizy treści tego przepisu wynika, że przepis ten przewiduje uruchomienie sankcji w postaci pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku, przy czym zanim jednak dojdzie do takiego sposobu załatwienia sprawy, przepis art. 169 § 1 O.p. nakazuje, by jeszcze uprzednio wezwać wnioskodawcę do usunięcia dostrzeżonych braków w terminie 7 dni, wraz z pouczeniem o konsekwencjach niedopełnienia owej czynności. Dopiero niewykonanie zobowiązania organu I instancji mogłoby skutkować pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia.

Organ I instancji bez wezwania do wykazania, że wniosek został złożony przez umocowaną osobę, postanowieniem z dnia [...] marca 2015r. rozpatrzył wniosek, jednocześnie wskazując w treści uzasadnienia, że został on złożony przez pełnomocnika Spółki. Tym samym nie można rozstrzygnąć sporu co do prawidłowego doręczenia postanowienia z dnia [....] marca 2015 r.

Natomiast nie do zaakceptowania jest stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia w zakresie skuteczności doręczenia.

Należy podkreślić, że zgodnie z obowiązującym prawem jeśli Spółka jest reprezentowana przez pełnomocnika, wszelką korespondencję organ powinien kierować do pełnomocnika Spółki, bez względu, czy jest nim pracownik spółki, czy inna osoba fizyczna.

Zgodnie z przepisem art. 145 § 1 O.p. pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi. Jak stanowi natomiast § 2 ww. przepisu, jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi.

Z powyższych przepisów wynika, że od chwili zgłoszenia się pełnomocnika procesowego w postępowaniu podatkowym, organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zawiadamiać go o wszystkich czynnościach podejmowanych w sprawie i wzywać do udziału w nich nie na równi ze stroną, ale w pierwszej kolejności, przed stroną. Wprawdzie ustanowienie pełnomocnika nie nadaje mu przymiotu strony (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., I SA/Lu 157/96), jednak musi on być traktowany w postępowaniu jako postać pierwszoplanowa.

W doktrynie zgodnie przyjmuje się nawet, że w sensie proceduralnym pełnomocnik jest osobą ważniejszą niż strona postępowania. Na przykład jednoczesne doręczenie pisma stronie i pełnomocnikowi strony wywołuje jedynie ten skutek, że strona jest poinformowana o treści pisma. Natomiast skutki prawne, w tym w szczególności bieg terminu do wniesienia środka odwoławczego, związane są z datą skutecznego doręczenia pisma pełnomocnikowi (postanowienie NSA z dnia 11 marca 1997 r., I SA/Po 1333/96). Inaczej mówiąc pełnomocnik - z chwilą ustanowienia - ma decydującą rolę w postępowaniu.

Zasada pierwszeństwa pełnomocnika dotyczy każdego etapu postępowania i wszystkich terminów. Pełnomocnik, działający w sprawie, powinien mieć zapewniony czynny udział w postępowaniu, tak samo jak strona, gdyby działała samodzielnie. Pominięcie pełnomocnika w czynnościach procesowych, co w praktyce dotyczy przede wszystkim wadliwego doręczania pism procesowych i rozstrzygnięć, traktuje się tak samo jak pominięcie strony (por. B. Adamiak i inni, Ordynacja podatkowa - Komentarz 2004, Wrocław 2004 r., s. 553, także wyrok NSA z 10 lutego 1987 r., sygn. akt SA/Wr 875/86).

Jeśli pełnomocnik jest pracownikiem Spółki i nie wskazano innego adresu niż adres spółki, pisma doręcza się ustanowionemu pełnomocnikowi, wskazując jego imię i nazwisko na adres Spółki.

W niniejszej sprawie organ odwoławczy nie zbadał i nie wyjaśnił okoliczności, które stanowiły podstawę do uznania, że w sprawie osoba uprawniona złożyła wniosek rozpoznany postanowieniem o odmowie zawieszenia postępowania, tym samym na tym etapie nie można stwierdzić, czy doszło do uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia.

Sprawa dotycząca wniosku o zawieszenie postępowania musi być rozpoznana przez organ I instancji po ustaleniu, czy osoba podpisana pod wnioskiem miała umocowanie do reprezentowania Spółki w prowadzonym postępowaniu, ewentualnie wyłącznie do złożenia wskazanego wniosku.

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) orzekł jak sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.