Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 501/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2021-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 15 zzs4
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Asesor WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi A.Ł. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lipca 2020 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział (dalej: ZUS), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: K.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej: u.s.u.s.), utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...] kwietnia 2020 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Uzasadniając decyzję organ wskazał, że 25 lutego 2019 r. do ZUS wpłynął wniosek, w którym A.Ł. zwrócił się z prośbą o umorzenie należności z tytułu składek. Wnioskodawca poinformował, że o zaległości dowiedział się podczas wizyty w ZUS prosząc o informację w sprawie niezłożonej deklaracji. Oznajmił, że po rozliczeniu konta dowiedział się, że są to zaległości na ubezpieczenie zdrowotne, które zdaniem wnioskodawcy powstały w czasie pobierania zasiłku rehabilitacyjnego w wysokości około 300,00 zł. O wysokości zadłużenia dowiedział się dopiero z pisma RWA [...], gdzie kwota zaległości wynosiła 3 893,95 zł. Dodał, że jest niezrozumiałe, że kwota zaległości nie została zbilansowana oraz że nie został wcześniej poinformowany o zaległościach. Wyjaśnił, że nie posiada żadnych dochodów, posiada orzeczenie o niezdolności do pracy, lecz z tego tytułu nie otrzymuje żadnego świadczenia, z uwagi na fakt, że zabrakło kilku miesięcy ciągłości pracy w okresie ostatnich dziesięciu lat pracy. Oświadczył, że nawet nie jest możliwa ratalna spłata zadłużenia. Poinformował również, że dokumentacja medyczna dostępna jest w ZUS.

W dalszej części uzasadnienia decyzji ZUS wyjaśnił, że [...] czerwca 2019 r. wydał decyzję nr [...] o odmowie umorzenia należności, na którą A.Ł. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. (dalej: WSA), wnosząc o jej uchylenie.

W skardze wskazał przede wszystkim na swoją sytuację zdrowotną uniemożliwiającą podjęcie działalności zarobkowej. Wyjaśnił, że nie rejestrował się w PUP, gdyż nie jest gotowy i zdolny do pracy, z uwagi na swój stan zdrowia. Podał, że obecnie jest na utrzymaniu matki i nie korzystał ze świadczeń opieki społecznej bo sądził, że po odmowie przyznania renty taka pomoc także nie przysługuje. Ponownie opisał okoliczności powstania zaległości wobec ZUS.

Wyrokiem z 7 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Go 522/19 WSA uchylił zaskarżoną decyzję.

ZUS po ponownym przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia decyzją z [...] kwietnia 2020 r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ: - nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.; - nie wykazano zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego; - nie wskazano, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; - nie wykazano, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Od decyzji ww. A.Ł. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

ZUS wskazał, że po zapoznaniu się z treścią wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz z faktami w nim przytoczonymi, biorąc pod uwagę analizę materiału dowodowego i jednocześnie ustosunkowując się do argumentów należy zaznaczyć, że podejmując w sprawie decyzję ZUS oparł rozstrzygnięcie na wnikliwej analizie zebranych w trakcie prowadzonego postępowania dokumentów oraz dostępnych informacji.

ZUS wyjaśnił, że dla kwestii umorzenia zaległości nie mają znaczenia okoliczności związane z jej powstaniem, na które A.Ł. zwrócił uwagę w złożonym wniosku o umorzenie - nie stanowią one przesłanek umorzenia wymienionych w sposób wyczerpujący w u.s.u.s. i rozporządzeniu. W postępowaniu w sprawach o umorzenie należności analizie nie podlegają przyczyny powstania zadłużenia, ocenie podlega wyłącznie sytuacja wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w przytoczonych powyżej przepisach (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 24 października 2017 r., sygn. akt I SA/RZ 592/17). ZUS wyjaśnił, że zadłużenie A.Ł. na koncie jako płatnika składek powstało w wyniku nieopłacenia składki zdrowotnej w czasie pobierania najpierw zasiłku chorobowego, a następnie świadczenia rehabilitacyjnego. Sam fakt pobierania świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku chorobowego nie wpływa na podleganie ubezpieczeniu z tytułu działalności gospodarczej. Nie ma żadnego przepisu, który zwalniałby osoby pobierające zasiłek rehabilitacyjny z opłacania składek zdrowotnych. Jeśli przedsiębiorca zawiesi prowadzoną działalność, spowoduje to ustanie obowiązku ubezpieczeń w okresie od dnia, w którym nastąpiło rozpoczęcie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej. Ubezpieczeniom tym przedsiębiorca nie będzie podlegał aż do dnia poprzedzającego dzień wznowienia tej działalności. Skoro w czasie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom, nie ma też obowiązku opłacania składek. Przez cały okres przerwy w prowadzeniu firmy nie składa on również do ZUS dokumentów. Zatem tylko taka okoliczność zwalnia przedsiębiorcę z opłacania składki zdrowotnej. Przy czym owo zawieszenie działalności musi zostać formalnie zgłoszone. Zawieszenie tylko przez niewykonywanie pracy i działalności nie zwalnia z opłacania składek. Odnośnie składek zdrowotnych, art. 79 ust. 2 ustawy o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych stanowi, że są one miesięczne i niepodzielne. Oznacza to, że jeśli dana osoba objęta jest jakimś tytułem ubezpieczenia, to składkę na ubezpieczenie zdrowotne musi opłacać co miesiąc i nie ulega ona zmianie, z uwagi na jakieś sytuacje, które w trakcie tego miesiąca wystąpią, np. przebywanie na zasiłku chorobowym.

Odnosząc się do kwestii, że ZUS nie informował o powstałym zadłużeniu, ZUS wskazał, że każda osoba prowadząca działalność ma obowiązek zapoznawania się na bieżąco z obowiązującymi przepisami i dokonywanymi zmianami. Może to czynić osobiście bądź za pośrednictwem osoby, którą do tego rodzaju świadczenia usług wynajmie i upoważni. Wybór osoby, której płatnik powierza prowadzenie księgowości winien być poprzedzony zebraniem informacji na temat kompetencji tej osoby. Płatnik również powinien interesować się sferą prawną prowadzonej działalności, tj. czy działalność jest prowadzona w oparciu o aktualne przepisy prawne oraz czy składki są regulowane w należnej wysokości. Informacje takie zamieszczane są w Dzienniku Ustaw oraz w biuletynach prawnych. Niewiedza dotycząca obowiązujących przepisów prawnych świadczy jedynie o braku zainteresowania tego rodzaju informacjami, bądź o zaniedbaniu z Pana strony bardzo istotnej dla prowadzenia działalności sfery prawnej. Ponoszenie konsekwencji negatywnych rezultatów prowadzonej działalności jest rzeczą oczywistą i społecznie uzasadnioną. Gdyby odpowiedzialność za podejmowane działania i ich rezultaty mogła funkcjonować w sferze fakultatywnej, to zarówno system zasad społecznych jak i obowiązujące prawo nie miałyby racji bytu. Za rozliczenia związane z należnościami z tytułu składek odpowiada osoba prowadząca działalność.

ZUS wskazał, że na okoliczność złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej wnioskodawcy, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów: oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości; zestawienia danych do rozliczenia ryczałtu za rok 2016; zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2017 (PIT-37); informacji o dochodach uzyskanych od organu rentowego za rok podatkowy 2018 (PIT-11A); oświadczenia przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej de minimis; formularza informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis z [...] marca 2019 r.; dokumentacji medycznej za okres od [...] lipca 2014 r. do [...] czerwca 2018 r.; opinii lekarskich Lekarza Orzecznika ZUS Oddział z [...] października 2017 r., [...] kwietnia 2018 r. i [...] lipca 2018 r.; decyzji o odmowie przyznania renty z [...] sierpnia 2018 r. wydanej przez ZUS; pisma z Powiatowego Urzędu Pracy z [...] marca 2019 r.; pisma z Centrum Pomocy Rodzinie z [...] marca 2019 r,; notatki z przeprowadzonej z Panem [...] kwietnia 2019 r. przez doradcę ds. ulg i umorzeń rozmowy telefonicznej; karty zasiłkowej za okres od [...] stycznia 2017 r. do [...] lutego 2019 r.; oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z [...] lutego 2020 r.; orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z [...] listopada 2019 r.; wyniku badania MR głowy z [...] marca 2020 r. z Samodzielnego Publicznego Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego; wyniku badania KT klatki piersiowej z [...] lutego 2020 r. z Wielospecjalistycznego Szpitala Wojewódzkiego; wyniku badania KT jamy brzusznej i miednicy z [...] lutego 2020 r. z Wielospecjalistycznego Szpitala Wojewódzkiego.

ZUS wskazał, że z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym z [...] lutego 2020 r. wynika, że A.Ł.: nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń, ani nie posiada dochodów z innych źródeł; nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, ani nie korzysta z innych form pomocy; stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych w kwocie 100,00 zł oraz koszty związane z leczeniem w kwocie 250,00 zł opłacane są przez mamę wnioskodawcy; prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; nie posiada zobowiązań pieniężnych; jest właścicielem domu o powierzchni 43 m2 położonego w miejscowości [...]; posiada samochód osobowy [...] rok produkcji 2003; nie posiada innych praw majątkowych ani żadnych wierzytelności.

Dalej ZUS wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy: 1. zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r., poz. 1228), 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r, - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900 ze zm.), 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 5. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

ZUS wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że: przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - zgodnie z informacjami widniejącymi w CEiDG 31 sierpnia 2018 r. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, ale jednocześnie brak jest podstaw do stwierdzenia braku majątku, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne, gdyż jest Pan właścicielem nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,18 ha, położonej w miejscowości [...], dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą [...]. Przedmiotowa nieruchomość na dzień dzisiejszy nie jest obciążona wpisem do hipoteki. ZUS podjął jednak działania zmierzające do zabezpieczenia należności na nieruchomości; przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ: - wobec zaległości widniejących na Pana koncie jako płatnika składek nie wszczęto do dnia dzisiejszego postępowania egzekucyjnego, - Zakład Ubezpieczeń Społecznych podjął jednak czynności przedegzekucyjne i [...] marca 2020 r. wydał decyzję określającą wysokość zadłużenia, która stanowi podstawę do skierowania należności do przymusowego dochodzenia należności, - jeśli prowadzone przez ZUS przymusowe dochodzenia należności okaże się nieskuteczne, istnieje możliwość skierowania dalszych tytułów wykonawczych do Naczelnika Urzędu Skarbowego, celem prowadzenia egzekucji ze składników majątkowych, do których Dyrektor Oddziału ZUS nie ma uprawnień, - posiadana nieruchomość może stanowić przedmiot obrotu cywilno-prawnego, co skutkuje możliwością uznania jej za źródło przychodu w celu spłaty zadłużenia.

Organ podkreślił, że w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z 21 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 14/99). Należy podkreślić, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Nieściągalność należności z tytułu składek bowiem związana jest generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania. W sprawie A.Ł., zdaniem organu, ZUS nie wyczerpał okresu dochodzenia należności, ponieważ zadłużenie z tytułu składek dotyczy okresu od sierpnia 2017 r. do sierpnia 2018 r. W związku z powyższym nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowite] nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Bowiem w przypadku stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy, pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze wzglądu na stan majątkowy i sytuacją rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodziną możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego

nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

ZUS wyjaśnił, że podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2450/06 "nie wystarczy, że zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązków, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy".

Powstanie zadłużenia nie było wynikiem kląski żywiołowej lub jakiegoś nadzwyczajnego zdarzenia. Rozpatrując sprawy ze wzglądu na zdarzenia losowe ZUS bada je w kontekście zdarzeń, na które osoba zobowiązana nie miała wpływu i jednocześnie bezpośrednio pozbawiły ją możliwości spłaty zadłużenia lub prowadzenia działalności gospodarczej, a taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie miała miejsca. Jeżeli w danym okresie wnioskodawca nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłoką. Zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową. Decydując się na założenie działalności gospodarczej wnioskodawca – zdaniem ZUS - powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Priorytetem dla przedsiębiorcy winno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika.

W ocenie ZUS podejmując się wykonywania działalności gospodarczej wnioskodawca wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na ogół obywateli. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Działalność gospodarczą cechuje bowiem jej prowadzenie na ryzyko przedsiębiorcy.

Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, itp.), czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia. Inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Należy nadmienić, że ryzyko związane z prowadzoną na własny rachunek działalnością gospodarczą ponosi zawsze płatnik, który winien poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji finansowej i płatniczej bez udziału państwa. Trudności związane z uzyskiwaniem dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej nie usprawiedliwiają nieopłacenia zobowiązań publicznoprawnych, gdyż ustawodawca nie uzależnił obowiązku opłacania składek od dochodów uzyskiwanych z tej działalności i nie mogą stanowić automatycznie podstawy do umorzenia należności, instytucja umorzenia nie może być stosowana ani nagminnie, ani jako powszechny sposób zwolnienia z długu o publicznym przecież charakterze. Podejmując działalność gospodarczą powinien Pan bowiem był liczyć się z obowiązkiem uiszczania składek. Prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem. Niedopuszczalne jest przy tym przenoszenie niedogodnych dla podmiotu podejmującego działalność konsekwencji na Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym z wykorzystaniem dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 4 lipca 2012 r., sygn. akt III SA/Wr 88/12).

Natomiast wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności. W składanych wnioskach o umorzenie i ponowne rozpatrzenie sprawy powoływał się Pan na swoje problemy zdrowotne wskazując, ze "życie z chorobą jest Już wystarczająco trudne, a świadomość, że będzie tylko gorzej i gorzej nie pomaga". Na potwierdzenie argumentacji dotyczącej sytuacji zdrowotnej wnioskodawca przedłożył liczną dokumentację medyczną, m.in. zalecenia z Poradni Neurologicznej, z których wynika, że rozpoznano inne określone zespoły bólu głowy, sprawozdania z badań laboratoryjnych, wynik badania elektroencefalograficznego, wynik badania MR głowy, wynik badania MR kręgosłupa lędźwiowego, wynik badania KT klatki piersiowej, jamy brzusznej i miednicy, a także kartę informacyjną leczenia szpitalnego ze Szpitala Wojewódzkiego, gdzie stwierdzono u wnioskodawcy wieloogniskowe naczyniopochodne uszkodzenie mózgu, przewlekłe bóle głowy oraz hipercholesterolemię mieszaną. Ponadto w aktach sprawy znajduje się karta informacyjna z Wielospecjalistycznego Szpitala Wojewódzkiego, która wskazuje, że A.Ł. przebywał na leczeniu w okresie od [...] lipca 2014 r. do [...] lipca 2014 r. w związku ze stanami gorączkowymi, na tle prawdopodobnie zębopochodnym, badanie psychologiczne z [...] kwietnia 2018 r., zaświadczenie lekarskie z [...] czerwca 2018 r., w którym nie stwierdzono zaburzeń psychopatologicznych oraz opinia lekarska ZUS z rozpoznaniem wieloogniskowego naczyniowego uszkodzenia mózgu z zaburzeniami pamięci, widzenia, zawrotami głowy, zaburzeniami równowagi i rozumieniem słów. ZUS uznał za udokumentowane problemy zdrowotne i podchodzi do nich ze zrozumieniem. Wskazane problemy z całą pewnością są dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Wprawdzie wnioskodawca ma orzeczony stopień niepełnosprawności - umiarkowany, datowany od [...] września 2019 r. i przyznany do [...] listopada 2022 r., ale nie legitymuje się orzeczoną całkowitą niezdolnością do pracy. Z Orzeczenia o Stopniu Niepełnosprawności z [...] listopada 2019 r. wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wynika bowiem, że może podjąć pracę w warunkach chronionych. Zatem brak dokumentacji o której mowa powyżej przeważył o fakcie, że ZUS nie może uznać, że stan zdrowia w chwili obecnej pozbawia możliwości podjęcia zajęcia zarobkowego i uzyskiwania dochodu. Dodatkowo pomimo istniejącej od 29 roku życia niepełnosprawności wnioskodawca podjął się również prowadzenia działalności gospodarczej. ZUS wskazał, że od momentu zakończenia prowadzenia działalności wnioskodawca nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, co dałoby dodatkowe możliwości, m.in. w zakresie ewentualnego zdobycia nowych kwalifikacji, odbycia stażu, skorzystania ze specjalnych programów aktywizacji zawodowej. Analiza ustalonych w toku postępowania faktów prowadzi więc do wniosku, że mimo posiadania możliwości w żaden sposób A.Ł. nie wykazał, aby w dążeniu do osiągania dodatkowych dochodów, umożliwiających spłatę zaległości i codzienną egzystencję podejmował jakiekolwiek starania o zatrudnienie. Organ zauważył, że na portalach z ogłoszeniami o pracę, np. indeed.pl, w miejscu zamieszkania wnioskodawcy codziennie pojawiają się nowe ogłoszenia z ofertami pracy dla osób z orzeczonym stopniem niepełnosprawności, np. sprzedawca z zakresem obowiązków związanych z wykonywaniem prac biurowych, odbierania telefonów, wystawiania faktur, pracownik ochrony fizycznej, magazynier czy pracownik zabezpieczenia technicznego. Z przedłożonych do sprawy dokumentów nie wynika, że przeszkodą w podjęciu jednego z ww. zajęcia zarobkowego jest wiek wnioskodawcy lub stan zdrowia.

Również bardzo ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Organ wskazał ponadto, że w składanych wnioskach A.ł. wielokrotnie podkreślał swoją trudną sytuację finansową. Zaznaczyć należy, że ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona spoczywa na tym, kto z tych faktów wywodzi skutki prawne. A zatem to wnioskodawca umorzenia należności z tytułu składek musi udowodnić fakty, które przemawiałyby za umorzeniem, zwłaszcza w sytuacji, gdy organ administracyjny nie jest władny zweryfikować danej okoliczności w ramach prowadzonego postępowania. Jedynie fakty powszechnie znane lub znane organowi z urzędu nie wymagają przedłożenia dowodu. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. Zauważyć w tym miejscu należy, że odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych jakim jest umorzenie należności z tytułu składek, jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że osoba zobowiązana nie będzie miała możliwości spłaty zaległości. W przedmiotowej sprawie – zdaniem ZUS – brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja A.Ł. ma charakter trwały, Zakład Ubezpieczeń Społecznych upatruje szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości. Zapisy rozporządzenia nie pozostawiają wątpliwości, że to na stronie wnioskującej o umorzenie spoczywa wymóg wykazania spełnienia przewidzianych prawem przesłanek. Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie udowodnił Pan, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, gdyż skutkowałoby to brakiem możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych.

Wskazać należy, że zasady ogólne k.p.a. mają chronić prawa strony w postępowaniu administracyjnym, ale nie zwalniają jej od wszelkiej dbałości o własne interesy i od wszelkiej aktywności procesowej. Przypomnienia bowiem wymaga, że to na wnioskodawcy, który domaga się umorzenia zaległości, ciąży obowiązek przedstawienia wszelkich okoliczności uzasadniających wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z jego żądaniem. ZUS rozpatrując wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek nie jest bowiem zobowiązany do wyręczania strony i poszukiwania z urzędu dowodów wskazujących na zasadność jej twierdzeń.

Na okoliczność procedowania sprawy, pismem z [...] lutego 2020 r. (doręczenie 13 lutego 2020 r.) ZUS wezwał A.Ł. do przedłożenia dokumentów potwierdzających obecną sytuację materialną i rodzinną. Poinformowano również, że przedłożenie aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym jest warunkiem niezbędnym do merytorycznego rozpoznania wniosku o umorzenie. Aby potwierdzić dane zawarte w oświadczeniu wnioskodawca mógł dołączyć również aktualne dokumenty potwierdzające dochody, wydatki, zadłużenie, orzeczenia lekarskie lub zaświadczenia o stanie zdrowia. Do akt niniejszej sprawy przedłożył oświadczenie "o stanie rodzinnym i majątkowym ..." z [...] lutego 2020 r. Z uwagi na fakt, że informacje tam zawarte obrazują najbardziej aktualną sytuację finansową, organ posłużył się nimi przy analizie w obecnie rozpatrywanej sprawie. Wynika z niego, że wnioskodawca jest żonaty, ale [...] stycznia 2020 r. złożony został wniosek o separację, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, gdyż mieszka z żoną oddzielnie. Jednocześnie nie uzyskuje żadnych dochodów, więc stałe wydatki związane z utrzymaniem, tj. opłaty eksploatacyjne w kwocie 100,00 zł i koszty związane z leczeniem w kwocie 250,00 zł, ponosi 83-letnia mama. W toku prowadzonego postępowania ustalono, że od września 2018 r. wnioskodawca nie jest zgłoszony do ubezpieczeń społecznych z żadnego tytułu. Od [...] października 2018 r. jest natomiast zgłoszony przez żonę – M.Ł. jako członek rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym i jest tym samym uprawniony do korzystania ze świadczeń z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego.

Ponadto w toku postępowania, na podstawie danych widniejących w bazie PESEL - KEP, organ ustalił, że pod wskazanym adresem: [...], zamieszkuje jeszcze żona wnioskodawcy – M.Ł., która posiada własne źródła dochodów w postaci wynagrodzenia za pracę oraz z tytułu prowadzonej od [...] czerwca 2020 r. działalności gospodarczej. Z ogólnodostępnych informacji widniejących w CEiDG wynika, że jej stałym miejscem wykonywania działalności i adresem do doręczeń jest adres zamieszkania A.Ł.. Również korespondencja wysyłana do A.Ł.. w sprawach dotyczących wniosku o umorzenie jest odbierana przez małżonkę, np. zaskarżona decyzja z [...] kwietnia 2020 r. nr [...] została odebrana przez M.Ł. 12 kwietnia 2020 r. Ponadto pod adresem tym zameldowany jest również syn – K.Ł..

Organ nie podzielił tym samym zdania, że A.Ł. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Przez prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego uważa się bowiem wspólne zamieszkiwanie, łącznie ze wspólnym zaspokajaniem potrzeb życiowych.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi A.Ł. złożonej do WSA. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że w nowym orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności, z [...] listopada 2019 r. "występują" dwie jednostki chorobowe, tj. 05-R i 10-N. Pierwszą jest 10-N – choroby neurologiczne, w tym m.in. naczyniopochodny udar mózgu, guzy centralnego układu nerwowego, pourazowa cerebrastenia i encefalopatia, choroby rdzenia kręgowego i inne, i właśnie ta jednostka uniemożliwiła skarżącemu prowadzenia dalszej działalności gospodarczej. Ponadto skarżący wyjaśnił, że będąc u lekarza medycyny pracy opowiedział o swojej sytuacji zdrowotnej – zaburzeniach widzenia polegających na wielokrotnym widzeniu, braku wyczucia odległości, buczeniu w uszach, zaburzeniach czucia, problemach z pamięcią w rozpoznawaniu przedmiotów i twarzy, ciągłymi bólami głowy, kręgosłupa i stawów, nieustannym zmęczeniu doprowadzającym do snu, niemal w każdej okoliczności i miejscu, graniczącym z narkolepsją. Lekarz medycyny pracy nie podjął się jednak wystawienia zaświadczenia o zdolności do pracy. Wskazał także, że M.Ł. miała obowiązek zgłoszenia członka rodziny do ubezpieczenia zdrowotnego. Fakt ten nie oznacza jednak, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe w M.Ł..

Odpowiadając na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest powołany w decyzjach art. 28 u.s.u.s. Ustawa ta w treści wskazanego przepisu daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a).

Na podstawie pierwszego z powołanych przepisów ZUS może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 1 i 2). Zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że doszło do całkowitej nieściągalności należności został określony w ust. 3 tego przepisu, zgodnie z którym, nieściągalność ta zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498, z późn. zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Podzielić należy stanowisko organu, iż w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności wynikające z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Podobne wnioski sformułował już tut. Sąd uprzednio badając niniejsza sprawę (wyrok z 7 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Go 522/19).

Organ rozpoznając sprawę w pierwszej i drugiej instancji dokonał również analizy sprawy pod kątem możliwości zastosowania przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s, w którym ustawodawca stworzył organom możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Nie stwierdził jednak zaistnienia tych przesłanek, w zakresie jaki uzasadniałby umorzenie należności.

Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wskazane wyżej przepisy dają organowi uprawnienie do umorzenia należności z tytułu składek w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może należności umorzyć, lecz nie jest do tego zobligowany. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności co do rozstrzygnięcia. W orzecznictwie sądowym odnoszącym się zwłaszcza do uznaniowych decyzji administracyjnych akcentuje się, że każde rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, żeby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, nie zaś efektem choćby ograniczonego woluntaryzmu (wyrok SN z 20 grudnia 1994 r., III ARN 79/94, POP 1999 r., nr 2, poz. 31). Organ orzekający w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne powinien zatem wykazać, że w tej konkretnej sprawie istniały przesłanki uzasadniające podjęte rozstrzygnięcie.

Nie budzi wątpliwości, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej. Zauważyć należy, że obowiązek wyjaśnienia okoliczności istotnych dla sprawy, obciąża organ administracji publicznej, w tym przypadku ZUS, stosownie do dyspozycji art. 7, art. 77 i 80 K.p.a. Aczkolwiek w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, iż ustawodawca w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nakłada właśnie na wnioskodawcę ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną (wyrok z 6 czerwca 2012 r. sygn. akt II GSK 685/11). Zdaniem WSA w rozpatrywanej sprawie ZUS podjął szereg czynności zmierzających do dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, do ustalenia sytuacji majątkowej i zdrowotnej strony.

Przed przystąpieniem do dalszych rozważań należy zauważyć, że niniejsza sprawa była już rozpoznawana przez WSA, który prawomocnym wyrokiem z 7 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Go 522/19, uchylił zaskarżoną decyzję ZUS.

Zgodnie z przepisem art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania były przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy prawa uległy zmianie.

Uchylając zaskarżoną decyzję WSA zwrócił uwagę, że: "Dokonując oceny pod kątem zastosowania § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia, organ powinien przede wszystkim zestawić wartość posiadanego majątku oraz wysokość dochodu uzyskiwanego przez skarżącego z niezbędnymi kosztami jego utrzymania, w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie organ nie wywiązał się należycie z powyższego obowiązku". Zastrzeżenia WSA budziło także uzasadnienie organu dotyczące stwierdzenia braku spełnienia przez skarżącego przesłanki z art. 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 31 lipca 2023 r. Sąd wskazał, że: "Organ pomimo opinii Lekarza Orzecznika ZUS stwierdzającego częściową niezdolność do pracy skarżącego do 31 lipca 2019 r. i dokumentacji medycznej wskazującej na przewlekłe problemy skarżącego ze zdrowiem utrudniające mu normalne funkcjonowanie, w tym wykonywanie pracy, uznał, iż skarżący pozostaje aktywnym przedsiębiorcą z tego względu, że jedynie zawiesił działalność gospodarczą oraz że nie udowodnił istnienia przeszkody uniemożliwiającej mu zarobkowanie. W tym zakresie stanowisko organu uznać należy za dowolne. Nie chodzi bowiem o wykazanie potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia".

W ocenie WSA organ sprostał wytycznym, jakie wynikały z prawomocnego wyroku WSA z 7 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Go 522/19. Skarżący w toku prowadzonego postępowania, przedłożył organowi dokumentację medyczną, wskazującą na przewlekłe problemy ze zdrowiem. ZUS, jak wskazał w uzasadnieniu decyzji, nie kwestionuje stanu zdrowia skarżącego (który wynika z przedłożonej dokumentacji medycznej) i podchodzi do niego ze zrozumieniem. Organ nie mógł jednak pominąć tego, że skarżący orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z [...] listopada 2019 r. zaliczony został do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (datowanego od [...] września 2019 r. i przyznanego do [...] listopada 2022 r.), z którego nie wynika, że nie może on wykonywać jakiejkolwiek pracy lecz wynika, że może podjąć pracę w warunkach chronionych. Zasadne jest zatem stanowisko ZUS, iż nie można uznać, że w stan zdrowia chwili obecnej pozbawia skarżącego możliwości podjęcia zajęcia zarobkowego i uzyskiwania dochodu. Organ ustalił, w ogólnodostępnych portalach z ogłoszeniami o pracę, że codziennie w miejscu zamieszkania skarżącego, pojawiają się nowe ogłoszenia z ofertami pracy dla osób z orzeczonym stopniem niepełnosprawności (w tym dla osób które mogą wykonywać pracę w warunkach chronionych). Organ zatem uprawdopodobnił, że z konkretnych źródeł (miejsc pracy dla osób z orzeczonym stopniem niepełnosprawności), w konkretnym okresie, skarżący może uzyskać realne środki pozwalające na spłatę zadłużenia (wynoszącego łącznie 4 854,47 zł). Powyższe oznacza, że w rozpatrywanej sprawie organ - kierując się wytycznymi Sądu wskazanymi z wyroku z 7 listopada 2019 r. - ustalił sytuację finansową skarżącego. Stwierdził - zdaniem WSA słusznie - że strona jest w stanie zrealizować zobowiązanie. Można wprawdzie zarzucić organowi, że wbrew wskazaniom Sądu, nie dokonał porównania, nie wskazał, w jaki sposób z posiadanych środków strona miała by spłacić zadłużenie bez szkody dla utrzymania siebie. Nie budzi jednak wątpliwości, iż przy zaległości - za wnioskowany okres w wysokości 4 854,47 zł - przy rozsądnym systemie np. spłaty ratalnej lub prolongacie spłaty, strona mogłaby ją spłacić.

Podsumowując stwierdzić należy, że organ prawidłowo przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanego oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego, wskazując na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego.

Z tych przyczyn WSA stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób opisany w art. 145 § 1 p.p.s.a. i na podstawie art. 151 tej ustawy skargę oddalił.

Sąd wydał w niniejszej sprawie wyrok na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).