Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1623/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 31 maja 2023 r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 12 października 2022 r. nr SKO 4115.836.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi K.R. (dalej: "Skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: SKO lub Kolegium) z 12 października 2022 r. nr SKO 4115.836.2022 dotycząca odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że po rozpatrzeniu wniosku K.R. Prezydent Miasta [...] decyzją z 3 marca 2022 r. nr ŚR.PK-5211-12/22 odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną E.R.

Organ wskazał, że osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] października 2020 r. nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 18 sierpnia 2017 r., zaś daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. W ocenie organu nie został spełniony wymóg z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: "u.ś.r."). Organ wskazał także, że osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty, co stanowi negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Wskutek złożonego odwołania SKO w Przemyślu decyzją z 18 maja 2022 r. nr SKO.4115.359.2022 uchyliło w całości decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium wskazało, że osoba uprawniona ma możliwość dokonania wyboru należnego jej świadczenia. Jeżeli zawiesi prawo do renty wówczas możliwe będzie przyznanie jej wnioskowanego świadczenia. W tym zakresie organ I instancji nie wezwał strony do uzupełnienia materiału dowodowego poprzez przedstawienie informacji o zawieszeniu prawa do renty.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezydent, stosując się do wytycznych Kolegium, wezwał stronę do przedłożenia dokumentu z organu emerytalno-rentowego o zawieszeniu prawa do renty.

Strona – reprezentowana przez fachowego pełnomocnika poinformowała, że prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie zawiesi, ani z niego nie zrezygnuje.

W tej sytuacji Prezydent Miasta [...] decyzją z 13 lipca 2022 r. nr ŚR.PK-5211-12/1/22 odmówił K.R. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ wskazał na negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia o jakiej mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., a mianowicie wnioskodawca ma ustalone prawo do renty.

W odwołaniu skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 77 § 1 w zw. z art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. – zwana dalej "k.p.a.") poprzez niezebranie pełnego materiału dowodowego w sprawie, które wynikało z naruszenia prawa materialnego poprzez niezapewnienie skarżącego o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego po zawieszeniu przez niego prawa do emerytury. W przypadku stwierdzenia przez organ odwoławczy, że skarżący spełnia wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego poza przesłanką określoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odwołujący zawnioskował o przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego na podstawie art. 136 § 1 k.p.a. poprzez wezwanie go do wyboru świadczenia, które chce pobierać, a w przypadku wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, dodatkowo o przedłożenie decyzji zawieszającej wypłatę przysługującego mu prawa do świadczenia emerytalno-rentowego. Odwołujący zawnioskował o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie w przypadku nieziszczenia się ww. okoliczności zawnioskował o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

SKO w Przemyślu wymienioną na wstępie decyzją z 12 października 2022 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 17 ust. 1 u.ś.r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu powołując się na art. 17 ust. 1 i ust. 5 u.ś.r. Kolegium podzieliło stanowisko Prezydenta, że warunkiem koniecznym przyznania żądanego świadczenia jest rezygnacja z pobieranego świadczenia emerytalno-rentowego. SKO wskazało, że w okolicznościach sprawy odwołujący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną żoną. Taki stan obiektywnie uniemożliwia podjęcie przez niego regularnego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wnioskodawca sam jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym i w związku z tym jego możliwości zarobkowania są znacznie utrudnione i dlatego rekompensowane są wypłacaniem renty. Kolegium podkreśliło, że organ I instancji dwukrotnie w toku postępowania sygnalizował zarówno stronie jak i jej pełnomocnikowi brak możliwości przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na fakt pobierania renty. Strona i jej pełnomocnik odmówili wstrzymania pobierania świadczenia. Tym samym dokonali wyboru świadczenia, które strona chce otrzymywać. Kolegium uznało brak potrzeby uzupełniania w tym zakresie postępowania dowodowego.

Skargę do WSA w Rzeszowie na decyzję SKO złożył K.R. zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia TK z 26.06.2019 r., sygn. SK 2/17 oraz naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Zawnioskował o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skarżący wskazał, że zakres sprawowanej przez niego opieki nad osobą niepełnosprawną uniemożliwiał i nadal uniemożliwia mu podejmowanie jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nawet w częściowym wymiarze czasu pracy. Jako osoba uprawniona do renty nie jest niezdolnym do pracy. Gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną miałby możliwość podjęcia dodatkowego zatrudnienia. Podkreślił, że na moment złożenia wniosku nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki. Zachodzi zatem związek przyczynowy między rezygnacją (niepodejmowaniem) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Skarżący podkreślił także, że fakt pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, w związku z wyrokiem TK sygn. SK 2/17, nie stanowi w obecnym stanie prawnym negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Brak jest podstaw do nakazywania osobom spełniającym pozostałe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do wyboru między rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy a świadczeniem, jak ma to miejsce w przypadku osób uprawnionych do emerytury bądź innych rodzajów rent.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Skarga jako niezasadna została przez Sąd oddalona w całości.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 269; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Sądowa kontrola przedmiotu skargi nie wykazała jakichkolwiek naruszeń przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego, które mogłyby stanowić argument za uznaniem zarzutów skarżącej strony. Stan faktyczny sprawy został ustalony zgodnie z wymogami zasady prawdy materialnej tj. przepisami art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., dzięki czemu mógł stanowić oparcie dla ustaleń faktycznych Sądu – art. 133 § 1 P.p.s.a. Przekazane do WSA akta sprawy dostatecznie przedstawiają konieczne do zastosowania przepisów prawa materialnego okoliczności faktyczne, nie wymagając tym samym przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie uczyniono decyzję SKO wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. O odmowie przyznania świadczenia o jakim mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. zadecydowała przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., bowiem skarżąca strona posiada prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, którego nie zawiesiła w toku prowadzonego postępowania administracyjnego.

Organy obu instancji swe decyzję o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek strony skarżącej oparły na literalnej treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Wobec tego wyjaśnić tu przyjdzie, iż w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnioskodawcy, w szczególności jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty. Przyznanie świadczenia, o jakim mowa w świetle powyższej regulacji wykluczone jest także w przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

Negatywne rozstrzyganie przez organy administracji o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego osób o ustalonym prawie do emerytury lub renty jest obecnie powszechnie podważane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Podkreśla się, iż brak jest przesłanek uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi prowadzić do takiego zdekodowania jego treści, który nie jest sprzeczny nie tylko z zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). Egzegeza tego przepisu musi być bowiem zgodna z innymi normami systemu prawa. Ustalenie jego znaczenia musi także uwzględniać jego cel i rolę społeczną, którą winien on pełnić.

Wykluczenie możliwości wyboru świadczenia pielęgnacyjnego zamiast renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy zakwestionował z przyczyn ustrojowych Trybunał Konstytucyjny. Trybunał w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., o sygn. SK 2/19, OTK-A 2019/36, stwierdził : Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu tego orzeczenia zakresowego podkreślono zaś, że osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może nie pracować. Nie istnieją również legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia. Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103-106 ustawy emerytalno-rentowej. Sytuacja faktyczna oraz prawna opiekunów mających ustalone prawo do renty, lecz rezygnujących z dalszego zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, wskazuje na podobieństwo ich sytuacji do sytuacji opiekunów, którzy są zdrowi i nie mają tym samym prawa do renty, lecz również rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Sąd w niniejszej sprawie opowiada się za stanowiskiem, iż prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie może automatycznie (a limine) przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wyrażonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Należy przyznać rację temu poglądowi, który dostrzega brak równego traktowania tej grupy osób oraz osób, którym ustawodawca pozostawił możliwość dokonywania wyboru pomiędzy prawem do świadczenia pielęgnacyjnego, a możliwością niepodejmowania zatrudnienia lub też rezygnacji z zatrudnienia oraz osób uprawnionym do więcej niż dwóch świadczeń o jakich mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., także uprawnionym do dokonywania wyboru w przypadku zbiegu wymienionych w tym przepisie świadczeń. Innymi słowy, osoby pobierające rentę i to w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne, przede wszystkim ze względu na art. 32 Konstytucji RP, także powinny posiadać możliwość dokonywania wyboru pomiędzy wykluczającymi się świadczeniami z systemu zabezpieczenia społecznego (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 824/19 oraz wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 1265/19, CBOSA, LEX). Inna sytuacja dotyczy zaś osoby która rentę uzyskała z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Taka osoba jako niezdolna z przyczyn zdrowotnych do wykonywania pracy nie byłaby w stanie wykazać warunku podstawowego z art. 17 ust. 1 u.ś.r., czyli niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Renta jest prawem, które uznaje się za niezbywalne. Nie można jednak pomijać, iż art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53; zwana dalej u.e.r.FUS.), stanowi wyraźnie o możliwości zawieszenia prawa do m.in. renty na wniosek uprawnionego, bez konieczności jego szczegółowego uzasadniania. Zawieszenie prawa na wniosek zainteresowanego jest instrumentem oddanym świadczeniobiorcy po to, by mógł go wykorzystać w celu podwyższenia swego świadczenia w przyszłości lub do osiągnięcia innych celów pozaubezpieczeniowych (zob. Jędrasik-Jankowska Inetta. Art. 103. w: Komentarz do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (w:) Prawo do emerytury z ubezpieczenia i zabezpieczenia społecznego. Komentarz do ustaw z orzecznictwem, wyd. II. Wolters Kluwer Polska, 2019.). Według Sądu, takim celem może być potrzeba zniesienia negatywnej przesłanki otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Trafny jest zatem wniosek, iż zawieszenie prawa do renty należy traktować jako zdarzenie materialnoprawne, powodujące ustanie zasadniczych skutków posiadania przez osobę danego prawa. Nie sposób nie przyjąć, aby "zawieszenie prawa do renty" (i oczywiście wstrzymanie jej wypłaty) uznawać jako odpadnięcie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Wniosek ten jest tym bardziej uprawniony, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. dotyczy kolizji pomiędzy nie tyle samym materialnym prawem do renty (jako takim) a świadczeniem pielęgnacyjnym, ale przede wszystkim z realizacją tego pierwszego w postaci wypłaty emerytury.

Z tych względów w toku postępowania o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organy miały obowiązek poinformować skarżącą o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty. Dokładne i wyczerpujące informacje w tym przedmiocie zostały zawarte w kasacyjnej decyzji SKO z dnia 18 maja 2022 r., nr SKO.4115.359.2022. Wobec tego należało dostrzec, iż w niniejszej sprawie organ I instancji przed wydaniem decyzji odmownej pouczył tez pełnomocnika skarżącej o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do renty, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji ZUS w tym zakresie (wide: pismo z dnia 1 czerwca 2022 r.). Jednakże pomimo skierowanego do strony wezwania oświadczyła ona wyraźnie, że podtrzymuje wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, bez zawieszania prawa do renty (vide : pismo pełnomocnika skarżącego z dnia 8 czerwca 2022 r.). Dopiero złożenie takiej decyzji ZUS usuwałoby negatywną przesłanką przyznania wnioskowanego świadczenia rodzinnego.

Skarżący zwraca uwagę na derogacyjne skutki wyroku TK z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, wobec tego zakresu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zgodzić się należy, że przepis ten stracił moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, czyli dnia 9 stycznia 2020 r. Jednakże derogacyjny skutek w/w orzeczenia trybunalskiego nie oznacza zupełnego usunięcia normy wykluczającej możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku zbiegu ze świadczeniem przyznanym na skutek niezdolności do wykonywania pracy (zob. art. 27 ust. 5 u.ś.r., art. 95 ust. 1 i art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Dz.U. z 2022 r. poz. 504). Należy zgodzić się, że wyrok Trybunału usuwa z sytemu prawa negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w stosunku do osoby mającej ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przez co osoba taka może ubiegać się o to świadczenie. Jednakże Trybunał Konstytucyjny, jako "prawodawca negatywny" wyrokiem nie mógł wprowadzić rozwiązań odnoszących się do usuwania skutku zbiegu prawa do świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecznego, stanowiących formę redystrybucji dochodu narodowego za pośrednictwem budżetu państwa, co nie niweczy tego, że orzeczenie o niekonstytucyjności zakresowej przepisu prowadzi do nowej sytuacji prawnej, pozbawionej kompleksowej regulacji, w szczególności odnoszącej się do warunków uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu z innym świadczeniem z zakresu szeroko rozumianego zabezpieczenia społecznego (tak słusznie NSA w wyroku z 22 listopada 2022 r. o sygn. I OSK 247/22, LEX)

Istnienia normy pozwalającej na dokonanie wyboru pomiędzy świadczeniami dowodzi treść uzasadnienia w/w wyroku TK, gdzie podkreśla się, że osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może pracować i nie istnieją legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Trybunał słusznie dostrzega, że wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia rentowego, jeżeli decyduje się ona na wykonywanie czynności zarobkowych. Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103-106 ustawy emerytalno-rentowej. Orzeczenie Trybunału zasadza się też na istotnym w tej sprawie zdaniu, gdzie podkreśla się, iż różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem.

Opierając się na tym poglądzie zauważyć tu należy, że otwarcie rencistom częściowo niezdolnym do pracy możliwości zachowania prawa do renty przy przyznaniu im świadczenia pielęgnacyjnego, przeczyłoby założeniom płynącym z wyroku TK oraz zasadzie sprawiedliwości społecznej, bowiem oznaczałoby uprzywilejowanie tych rencistów wobec osób w pełni zdolnych do pracy i niepodejmujących zatrudnienia lub z niego rezygnujących w celu sprawowania opieki, jak również wobec osób, które w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zawiesiły prawo do emerytury. Zatem art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, nie pozwalał odczytywać wyroku TK w sposób przez skarżącą stronę preferowany, czyli dopuszczający możliwość kumulacji świadczeń z systemu zabezpieczenia społecznego.

Zdaniem Sądu, osoba częściowo niezdolna do pracy zgłaszając zamiar wykonywania stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powinna na czas sprawowania tej opieki zawiesić pobieranie renty, pośrednio wykazując w ten sposób, że jej warunki zdrowotne gwarantują wykonywanie tych niełatwych czynności w sposób zapewniający realne wsparcie dla potrzebującego wsparcia. Z uwagi na wynikającą z ogółu przepisów systemu zabezpieczenia normę wykluczającą kumulacje świadczeń oraz nakaz równego traktowania przez prawo osób znajdujących się w tej samej sytuacji prawno - faktycznej, czynności informacyjne organu pozwalające na umożliwieniu stronie dokonania wyboru świadczeń nie naruszały prawa, a wobec jednoznacznej wypowiedzi fachowego pełnomocnika strony skarżącej odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego znajduje oparcie w przepisach prawa. Innymi słowy, co słusznie podkreśla NSA w wyroku z dnia 22 listopada 2022 r. I OSK 247/22, CBOSA, cytowany wyrok TK nie wywołał skutku polegającego na możliwości pobierania przez osoby uprawnione zarówno świadczeń z zabezpieczenia społecznego, jak i świadczenia pielęgnacyjnego, ale warunkiem jest dokonanie wyboru i rezygnacja z dotychczas pobieranego świadczenia.

Zatem orzekające w sprawie SKO utrzymując w mocy decyzję Organu I instancji o odmowie przyznania żądanego świadczenia pielęgnacyjnego nie pominęło w swych działaniach przepisów umożliwiających dokonanie wyboru pomiędzy wnioskowanym świadczeniem pielęgnacyjnym, a rentą. Wyraźna odmowa Strony złożenia decyzji ZUS o zawieszeniu prawa do renty, nakazywała zastosowanie wobec skarżącej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i odmowę uwzględnienia jej wniosku. Zaprezentowany sposób wykładni w/w przepisu u.ś.r., jest aktualnie dominujący w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. np. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 9 czerwca 2022 r. o sygn. II SA/Sz 183/22, WSA w Kielcach z dnia 24 maja 2022 r. o sygn. II SA/Ke 219/22, WSA w Rzeszowie z dnia 18 stycznia 2023 r. o sygn. II SA/Rz 942/22, a także wyrok NSA z 10 stycznia 2023 r. o sygn. I OSK 448/22, CBOSA). Z tych powodów WSA nie podzielił odmiennego stanowiska wyrażonego w wyroku NSA z dnia 11 sierpnia 2022 r. o sygn. I OSK 2052/21, LEX (tak słusznie WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 9 lutego 2023 r., II SA/Rz 952/22).

Sąd działając poza granicami zarzutów skargi nie dostrzegł w działaniach procesowych organów obu instancji jakichkolwiek powodów do zastosowania kompetencji kasacyjnych. Decyzje wydane w toku postępowania, jako zgodne z przepisami procesowymi i materialnoprawnymi powinny zatem pozostać w obrocie prawnym i wywoływać określone w nich skutki.

Z wyłożonych względów Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a. O kosztach postępowania przez WSA nie orzeczono z uwagi na art. 200 P.p.s.a.