Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1503/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 1  par. 1  i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: Art. 3  par. 1, art. 11, art. 134  par. 1, art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c  w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: Art. 7, art. 77  par. 1, art. 107  par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: Art. 41
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 1503/21 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 lipca 2022 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki WSA Jakub Makuch po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 30 sierpnia 2021 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 2, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 36 pkt 1 lit. c, art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 z późn. zm.; dalej u.p.s.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, z późn. zm., dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K z dnia [...] 2021 r. o odmowie przyznania M. P. (dalej: skarżąca) zasiłku celowego specjalnego na odgrzybianie ścian w kuchni.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz zebranej dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej i rodzinnej ustalił, że skarżąca mieszka sama i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z uwagi na fakt, że skarżącej nie przysługiwał zasiłek okresowy od miesiąca maja 2021 r. – uznano go za dochód utracony, stąd za dochód do wniosku o przyznanie zasiłku celowego organ przyjął dochód za miesiąc maj 2021 r. wynoszący 752,76 zł, na który składa się dodatek mieszkaniowy wynoszący 247,64 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego wynoszący 505,12 zł (obliczony zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s.). Jak bowiem ustalono w trakcie postepowania, skarżąca figuruje jako samoistny posiadacz gruntów rolnych o powierzchni 1,64 ha, stanowiących masę spadkową po F. P. Z tego tytułu skarżąca figuruje jako podatnik podatku rolnego i od nieruchomości od działki nr [...] położonej w K (K) o powierzchni 1,75 ha, z czego 1,64 ha jest sklasyfikowane jako użytki rolne. Wobec powyższego, do obliczenia dochodu skarżącej wlicza się dochód z posiadanego gospodarstwa rolnego będącego w jej użytkowaniu, który zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. wynosi 505,12 zł (1,64 ha przeliczeniowego x 308,00 zł). Organ zaznaczył, że obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego w wysokości innej niż określona w art. 8 ust. 9 u.p.s., nawet jeżeli faktyczny dochód z tego tytułu nie jest uzyskiwany. W związku z powyższymi ustaleniami, organ stwierdził, że skarżąca nie spełnia przesłanek do otrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej wskazanych w art. 8 u.p.s. z powodu przekroczenia kryterium dochodowego ustalonego w tym przepisie.

Wobec powyższego, w następnej kolejności organ rozważył możliwość przyznania skarżącej zasiłku celowego specjalnego. Organ stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły wyjątkowe i szczególne przesłanki przemawiające za zasadnością przyznania tego świadczenia. Zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej, a za taką nie może być uznane odgrzybianie ścian. Organ wskazał także, że skarżąca dysponuje wystarczającymi własnymi zasobami, których odpowiednie wykorzystanie umożliwi poprawę jej sytuacji majątkowej, w szczególności dysponuje nieruchomościami tj. posiada mieszkanie własnościowe w atrakcyjnej lokalizacji w K oraz gospodarstwo rolne.

Organ podkreślił, że w miarę posiadanych możliwości reaguje na potrzeby i oczekiwania skarżącej, która w okresie od 01.01.2020 r. do 31.12.2020 r. otrzymała pomoc finansową na łączną kwotę 14.330,50 zł, co daje średnią miesięczną kwotę uzyskanej pomocy w wysokości 1.194,21 zł.

Podsumowując organ stwierdził, że w obecnej sytuacji nie znajduje uzasadnienia dla przyznania skarżącej zasiłku celowego specjalnego, który przyznaje się w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Tym bardziej, że skarżąca posiada własne zasoby finansowe, które powinna wykorzystać w pierwszej kolejności.

W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji skarżąca zakwestionowała ustalenia organu I instancji, w szczególności w zakresie dochodu z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego, z którego, jak podniosła, nie osiąga żadnych dochodów. Zarzuciła także, że przyznana jej pomoc jest niewystarczająca na pokrycie zgłaszanych przez nią potrzeb. Wskazała także na swój zły stan zdrowia, uniemożlwiający podjęcie pracy zawodowej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, opisaną na wstępie decyzją z dnia 30 sierpnia 2021 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że rozpoznając wniosek skarżącej w pierwszej kolejności zbadał, czy spełnia ona warunki do przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem przyznanie zasiłku celowego jest możliwe, jeżeli zasiłek ten jest konieczny do pokrycia podstawowych potrzeb wnioskodawcy i jego koniecznych życiowych wydatków. Przyznanie tego zasiłku jest uzależnione od dochodu, a kryteria dochodowe są takie same, jak w przypadku pozostałych świadczeń.

Kolegium wyjaśniło, że z uwagi na posiadanie przez skarżącą gospodarstwa rolnego, przy obliczaniu dochodu zastosowano regulację z art. 8 ust. 9 u.p.s., stanowiącą, że przyjmuje się, iż z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 308,00 zł. Podkreślono, że o włączeniu dochodów z gospodarstwa rolnego do uzyskanych w danym okresie dochodów, nie przesądza tytuł do posiadanego gruntu, ale wyłącznie fakt umieszczenia gruntów w ewidencji jako gruntów o stosownym przeznaczeniu. Jak wynika z powyższego, własność bądź też posiadanie gruntów stanowiących gospodarstwo rolne, jest aktywem po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej, który ma obowiązek wykorzystać w pierwszej kolejności. Organ podkreślił, że dla ustalenia dochodu na potrzeby postępowania w sprawach świadczeń z pomocy społecznej nie ma znaczenia, jakie rzeczywiste dochody są osiągane z gospodarstwa rolnego oraz czy grunt jest w ogóle uprawiany. Ustawodawca przyjął w tym przypadku fikcję prawną, zgodnie z którą posiadanie gruntu rolnego oznacza jednoczesne uzyskiwanie dochodu. W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo ustalił, iż miesięczny dochód skarżącej wynosi 752,76 zł (tj. dodatek mieszkaniowy oraz dochód z gospodarstwa rolnego), a zatem przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 u.p.s.

Wobec stwierdzenia, że skarżąca przekracza kryterium dochodowe organ rozważył w następnej kolejności możliwość przyznania zasiłku celowego specjalnego na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. Organ wyjaśnił, że przyznanie tej formy pomocy nie jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego, co jednak nie oznacza dowolności w przyznawaniu tego świadczenia.

Wyznacznikami przyznania oraz ustalenia rodzaju i rozmiaru świadczenia są nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy, ale i cel któremu pomoc ma służyć, jak również możliwości finansowe MOPS. Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, co oznacza, iż uzupełniają środki własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Organ podkreślił, że osoba wnioskująca o przyznanie pomocy, zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężenia we własnym zakresie swych problemów, a dopiero gdy nie jest w stanie tego dokonać, pomoc społeczna w postaci zasiłku celowego specjalnego może zostać przyznana. W ocenie Kolegium skarżąca dysponuje wystarczającymi własnymi zasobami (dwoma nieruchomościami), których odpowiednie wykorzystanie umożliwi jej poprawę sytuacji majątkowej.

Kolegium zgodziło się z oceną dokonaną przez organ I instancji, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły wyjątkowe i szczegółowe przesłanki przemawiające za zasadnością przyznania zasiłku celowego specjalnego, bowiem odgrzybienie ścian nie stanowi niezbędnej potrzeby życiowej.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na ww. decyzję Kolegium skarżąca podniosła, że została pozostawiona bez środków do życia. Zaznaczyła, że nie pobiera renty ani zasiłku chorobowego pomimo tego, że jest osobą niepełnosprawną. Dochody z gospodarstw rolnego określiła jako "fikcyjne". Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, Skarżąca złożyła także wniosek o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. W piśmie z dnia 30 maja 2022 r. stanowiącym uzupełnienie skargi zarzuciła naruszenie art. 8 ust. 9 u.p.s. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że uzyskiwany przez skarżącą dochód należy ustalić niezależnie od tytułu prawnego, a jedynie w oparciu o posiadanie całej nieruchomości gruntowej, podczas gdy z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że ryczałtowe określnie dochodu można stosować wobec osoby, która dysponuje tytułem własności lub innym tytułem prawnym do nieruchomości gruntowej, a gdy jest to tytuł do części ułamkowej nieruchomości, to należy zryczałtowane dochody ustalić stosunkowo względem przysługującego tytułu. Skarżąca podniosła, że przysługuje jej tytuł prawny do części ułamkowej nieruchomości w wysokości 1/18, a zatem posiadanie przez nią nieruchomości w takim zakresie nie wpływa na uprawnienie do uzyskania zasiłków z pomocy społecznej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., co oznacza, że jeżeli sąd administracyjny dostrzega naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, to niezależnie od argumentów skarżącego, tenże sąd administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowił przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej.

Z regulacji ustawy o pomocy społecznej wynika, że świadczeniami z pomocy społecznej są między innymi zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy (art. 36 pkt 1 lit. c u.p.s.).

Zgodnie z treścią art. 39 u.p.s, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2).

Niewątpliwie przyznanie beneficjentowi tej formy pomocy jest związane ze spełnieniem kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 u.p.s. Jak bowiem wynika z art. 8 ust. 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje tym podmiotom, które nie przekroczyły wskazanych w punktach 1-3 w ust. 1 tego przepisu kwot kryterium dochodowego.

W rozpoznawanej sprawie orzekające w obydwu instancjach organy stanęły na stanowisku, że skarżącemu nie może być udzielone wsparcie z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego z art. 39 u.p.s., z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Stanowisko to, co do zasady uznać należało za trafne.

Z drugiej jednak strony organy wskazały, że sytuacja życiowa skarżącej nie może zostać zakwalifikowana do "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 41 u.p.s, przewidującego możliwość przyznania beneficjentowi specjalnego zasiłku celowego.

Ponieważ przepis daje organowi uprawnienie do przyznania bądź odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego, jest to uznanie administracyjne, czyli sytuacja, w której ustawodawca daje organowi możliwość wyboru konsekwencji prawnych. "Wybór ten jednak nie jest zupełnie dowolny i swobodny, ale ograniczony przez ustawodawcę w samej normie wprowadzającej uznanie" (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Wolters Kluwer 2018, s. 409). W przypadku wprowadzenia uznania administracyjnego, organ podejmuje decyzje nie tylko na podstawie ustawy, ale także z uwzględnieniem zasad celowości i sprawiedliwości oraz szczególnych cech stanu faktycznego (zob. J. Zimmermann, op. cit., s. 413). "Skoro prawo daje organowi administracji możliwość wyboru, to każdy wybór mieszczący się w ramach tego upoważnienia jest zgodny z prawem i on sam nie może być z zasady zakwestionowany przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygniecie nie było dowolne" (J. Zimmermann, op. cit., s. 417). "Uznanie administracyjne nie jest sferą wolną od związania konstytucyjnego i ustawowego, a także nie jest sferą wolną od kontroli sądów administracyjnych" (M. Jaśkowska w: Instytucje prawa administracyjnego System Prawa Administracyjnego Tom 1, red. R. Hauser, A. Wróbel, Z. Niewiadomski, C.H.Beck 2015, s. 298). W orzecznictwie sądów administracyjnych zostało przyjętych szereg reguł dotyczących kontroli aktu uznaniowego. Jedną z nich jest konieczność zgodności uznania z ogólnymi zasadami prawa, Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej oraz zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego. Szczególnie podkreślane jest znaczenie kontroli zgodności aktu uznaniowego z art. 7, art. 8, art. 11, art. 15 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej k.p.a.) oraz z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa.

W orzeczeniu z dnia 29 września 1993 r., sygn. K 17/92, Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zgodnie z wymogami demokratycznego państwa prawnego "nie może być mowy o jakimkolwiek "swobodnym", tzn. w określonych granicach niezwiązanym prawem i niekontrolowanym działaniu administracji. Z instytucji formalnej, ustalającej swobodną, niezwiązaną niczym możliwość rozstrzygnięcia, swobodne uznanie przekształca się jedynie w formę pewnego uelastycznienia administracji, która umożliwia i zobowiązuje odpowiednie organy do zbadania wszystkich okoliczności danego przypadku w celu wyszukania najbardziej właściwego, odpowiadającego prawdzie obiektywnej i swemu celowi rozstrzygnięcia. Swobodne uznanie staje się w ten sposób szczególną formą wykonywania przepisów prawa, polegającą na tym, że organ stosujący prawo ma uwzględnić indywidualne warunki każdego wypadku, których stwierdzenie jest możliwe tylko w tym stopniu, by móc wydać decyzję zgodną z wolą ustawodawcy. To działanie organu administracyjnego musi być jednak uzasadnione i podlega kontroli". Podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 czerwca 1993 r. sygn. III ARN 33/93, wskazał że: "przy dokonywaniu sądowej kontroli zgodności z prawem wszelkich decyzji administracji o charakterze uznaniowym (...) rola, zadania i zakres kompetencji niezawisłego sądu muszą być rozumiane znacznie szerzej i głębiej niż w innych sytuacjach (...) z decyzjami uznaniowymi musi się wiązać nie zmniejszona, lecz zwiększona kontrola sądu, wykonywana z punktu widzenia przestrzegania prawa (i to prawa rozumianego jako całość systemu)".

Mimo iż sądowa kontrola takiego aktu ma zakres ograniczony, to jednak wymaga zbadania, czy akt ten nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy, oraz czy takiego wyboru dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Sąd bada, czy w postępowaniu podjęto wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz czy organ uwzględnił słuszny interes strony. Kontroli sądowej podlega samo uzasadnienie aktu uznaniowego, z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną. Ocenie Sądu nie podlegają natomiast kryteria słuszności, czy celowości podjętego rozstrzygnięcia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. I OSK 130/10 i z dnia 6 listopada 2014 r. sygn. I OSK 1981/14, opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W wyrokach z dnia 10 maja 2012 r., sygn. I OSK 292/12 i I OSK 369/12 (opubl. w CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że uzasadnienie aktu wydanego w ramach uznania administracyjnego, winno być "na tyle wyczerpujące i zindywidualizowane, aby sąd administracyjny był w stanie ocenić, czy zawarte w decyzji rozstrzygnięcie nie zapadło z przekroczeniem granic uznania administracyjnego". Z kolei w wyroku z dnia 19 stycznia 2010 r. sygn. II FSK 1254/08, (opubl. w CBOSA), NSA podkreślił, że "organ zobowiązany jest w sposób czytelny i umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania. Konieczne jest zatem wskazanie wyraźnych kryteriów decyzyjnych (dóbr chronionych przez prawo), w tym zwłaszcza znajdujących oparcie w wartościach konstytucyjnych, dopiero bowiem ich należyta identyfikacja i ustalenie ich hierarchii na tle konkretnego stanu faktycznego pozwala na instancyjną kontrolę rozstrzygnięcia mającego charakter uznaniowy, odwołującego się do ocen". Uzasadnienie aktów z zakresu administracji publicznej, winno spełniać rolę informacyjną i edukacyjno-perswazyjną w stosunku do ich adresatów i umożliwiać kontrolę ich poprawności. Z tego względu motywy, które legły u podstaw rozstrzygnięcia - w niniejszej sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego - powinny być tak sformułowane, aby strona mogła poznać w pełni tok rozumowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia oraz zrozumieć, i w miarę możliwości zaakceptować, zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwianiu jej sprawy. Istotne jest również, by na tej podstawie sąd administracyjny mógł skontrolować, czy podjęty akt nie ma charakteru dowolnego i mieści się w granicach swobodnego uznania (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 lipca 2021 r., sygn. III SA/Kr 485/20 i sygn. III SA/Kr 483/20, opubl. w CBOSA).

Ustawodawca używając zwrotu "może być przyznany", ustalił jednocześnie, że organ ma możliwość wyboru wariantu rozstrzygnięcia, które ma charakter uznaniowy. O tym czy wniosek może zostać uwzględniony rozstrzyga organ, który wydał postanowienie w ramach tzw. uznania administracyjnego. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lipca 2015 r., sygn. I OSK 1375/14 (opubl. w CBOSA), rozwiązanie takie oznacza przyznanie organowi administracji publicznej, przepisem prawa materialnego, w niniejszej sprawie art. 41 u.p.s., pewnego luzu decyzyjnego, polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej. Działanie organu korzystającego z możliwości podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego, musi mieścić się w granicach zakreślonych dążeniem do wyjaśnienia prawdy obiektywnej i obowiązkiem załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Przyznany organowi luz decyzyjny, może być również częściowo determinowany już w samej treści przepisu upoważniającego organ do działania na zasadzie uznania administracyjnego. Sądowa kontrola aktów uznaniowych wymaga zbadania, czy akt znajduje oparcie w przepisach prawa materialnego i czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a więc czy akt nie nosi znamion dowolności oraz czy organ uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zindywidualizowanymi przesłankami odnoszącymi się do rozpatrywanej sprawy. Zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, w przypadku aktów uznaniowych, wymaga szczególnie starannego wyważenia obu tych interesów, i w razie uznania prymatu interesu społecznego, wykazania w sposób niebudzący wątpliwości słuszność takiego rozstrzygnięcia. Brak takich działań uzasadniać może zarzut dowolności rozstrzygnięcia sprawy.

Zdaniem Sądu wskazane warunki prawidłowości aktu o charakterze uznaniowym, nie zostały w niniejszej sprawie spełnione. W ocenie Sądu orzekające w obydwu instancjach organy w sposób pobieżny, mało wnikliwy i nieprawidłowy, ustaliły stan faktyczny niniejszej sprawy.

Przyznać należy, że art. 41 ustawy o pomocy społecznej posługuje się pojęciem ogólnym, niedookreślonym i nieposiadającym definicji ustawowej "szczególnie uzasadnionego przypadku".

W doktrynie przyjmuje się, że przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, iż jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 202).

Taką samą wykładnię art. 41 pkt 1 u.p.s. przyjęto również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyroki z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. I OSK 1416/07 oraz z dnia 12 maja 2011 r., sygn. I OSK 164/11, z dnia 16 maja 2018 r. sygn. I OSK 179/18, czy z dnia 16 listopada 2018 r. sygn. I OSK 3072/18, opubl. w CBOSA).

Podzielić więc należy pogląd, że specjalny zasiłek celowy powinien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy, w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1 i art. 3 pkt 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności.

Owszem, racje mają organy podnosząc, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna, jak wynika z art. 3 ust. 1 ustawy, ma charakter wsparcia osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są zobowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, co wynika z postanowień art. 4 ustawy o pomocy społecznej, a pomoc społeczna nie może stanowić źródła utrzymania i zaspokojenia wszystkich potrzeb beneficjentów. Trafnie też organy podnoszą, że mają prawo w świetle regulacji ustawy o pomocy społecznej, dokonywać selekcji żądań beneficjentów kierując się ich niezbędnymi potrzebami, potrzebami innych beneficjentów i ilością przyznanych na ten cel środków finansowych. Jednak ta gradacja potrzeb konkretnego beneficjenta musi się odbywać w uzasadniony sposób.

W niniejszej sprawie nie można zgodzić się z organami obu instancji jakoby odgrzybianie ścian nie stanowiło niezbędnej potrzeby. Do kategorii wiedzy powszechnej należy bowiem świadomość destrukcyjnego wpływu zagrzybienia mieszkania na zdrowie osób w nim przebywających. Taki argument, w ocenie Sądu, nie mógł zatem zostać uznany za właściwy dla odmowy przyznania skarżącej zasiłku celowego specjalnego.

Kontrolowane decyzje, zostały zatem, w ocenie Sądu, wydane bez uwzględnienia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

W tym stanie sprawy, uznając, że skarga jest usprawiedliwiona, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ przeprowadzi wyczerpujące postępowanie dowodowe, celem ustalenia, czy mieszkanie skarżącej wymaga odgrzybiania, o czym może świadczyć nie w pełni czytelny materiał zdjęciowy w aktach sprawy, oraz czy skarżąca, z uwagi na zakres i rozmiar czynności jakich wymaga to zadanie, rzeczywiście jest w stanie podołać temu nakładem własnych sił i środków, i w zależności od dokonanych ustaleń, podejmie rozstrzygnięcie w sprawie, które należycie uzasadni.