Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2023/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Asesor WSA Lucyna Staniszewska (spr.), Protokolant specjalista Monika Gieroń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi małoletniego P. W. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego W. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ,,Prezes ZUS’’, ,,Organ’’) z dnia [...] sierpnia 2023 r., znak sprawy: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia renty rodzinnej w drodze wyjątku z wniosku W. S. przedstawicielki ustawowej małoletniego P. W. (dalej: ,,Skarżący’’) na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251).

II. Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

1. Skarżący reprezentowany przez przedstawicielkę ustawową i zastępowany przez adwokata złożył wniosek dnia [...] maja 2023 r. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu G. W.. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że dnia [...] stycznia 2018 r. do ZUS złożony został wniosek o przyznanie prawa do renty rodzinnej po zmarłym jednak Organ odmówił przyznania świadczenia, ponieważ w okresie 10 lat sprzed daty zgonu udowodniono okres składkowy i nieskładkowy zmarłego wynoszący łącznie 4 lata, 9 miesięcy i 6 dni zamiast wymaganych ustawą 5 lat. W wyniku przedmiotowej decyzji w dniu [...] listopada 2018 r. Skarżący zastępowany przez przedstawicielkę ustawową złożył wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Organ jednak ponownie odmówił przyznania świadczenia. Skarżący wskazał, że obecny wniosek jest podyktowany słusznym interesem małoletniego. Małoletni spełnia wszystkie niezbędne wymagania określone przepisami ustawy, bowiem jest dzieckiem zmarłego oraz nie ukończył 16 roku życia.

We wniosku podkreślono, że do przyznania renty rodzinnej zabrakło okresy ubezpieczenia zmarłemu raptem kilkumiesięcznego. Zmarły od dłuższego czasu był zatrudniony w stałej pracy i dbał o to aby ją utrzymać. Jego przedwczesna i tragiczna śmierć uniemożliwiła osiągniecie wymaganego okresu, do którego spełnienia, brakowało jedynie nieco ponad 2 miesiące. Wnioskodawczyni samotnie wychowuje dziecko. We wniosku nadto wskazano bieżące koszty ponoszone przez gospodarstwo domowe oraz dochody przedstawicielki ustawowej Skarżącego.

2. Organ po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustalił, że G. W. zmarł mając 34 lata, uzyskał ogółem staż pracy 7 lat, 1 miesiąca i 26 dni, w tym okresy składkowe 6 lat, 8 miesięcy i 26 dni oraz 5 miesięcy okresów nieskładkowych. Staż pracy w okresie 10-lecia ocenianym do przyznania uprawnień wynosił 4 lata, 9 miesięcy i 6 dni a przerwy w ubezpieczeniu były następujące od 2010 r. do 2013 r., od 2013 do 2014 r., od 2017 do 2018 r. Organ wskazał, że środki utrzymania rodziny tj. wnioskodawczyni i Skarżącego pochodzą z wynagrodzenia za pracę wnioskodawczyni w ostatnich dwóch miesiącach była to kwota 4994,00 zł oraz 5245,00 zł a skoro gospodarstwo domowe liczy dwie osoby to kwota brutto przypadająca na jednego członka rodziny odpowiednio była 2497,00 zł i 2622,50 zł.

3. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2023 r., znak sprawy: [...] Prezes ZUS odmówił przyznania świadczenia renty rodzinnej w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Organ przytoczył treść art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 49 ze zm., dalej, jako: ustawa emerytalna) i wyjaśnił, że warunki określone w tym przepisie ustawy muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Dalej Prezes ZUS wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny osoby zmarłej.

Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że udokumentowano tylko 7 lat, 1 miesiąc i 26 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych ojca Skarżącego, który zmarł w wieku 34 lat. W 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy ojca Skarżącego - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano 4 lata, 9 miesięcy i 6 dni okresów składkowych. Nie bez znaczenia pozostają przerwy w wykonywaniu przez ojca Skarżącego zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, które wystąpiły w okresach: od [...].12.2005 r. do [...].05.2006 r., od [...].09.2009 r. do [...].03.2010 r., od [...].03.2010 do [...].05.2013 r., od [...].07.2013 r. do [...].02.2014 r., od [...].04.2017 do [...].01.2018 r.

W ocenie Prezesa ZUS, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec zmarłego nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Organ wskazał, że poprzez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia.

Ponadto, Prezes ZUS wskazał, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna w gospodarstwie domowym Skarżącego. Wskazany dochód nie wskazuje aby małoletnie dziecko pozostawało bez niezbędnych środków utrzymania.

Reasumując Prezes ZUS wskazał, że nie znajduje podstaw do przyznania małoletnim dzieciom skarżącej renty rodzinnej na mocy przepisu art. 83 ustawy emerytalnej.

III. 1. Z tym rozstrzygnięciem Skarżący nie zgodził się i wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżając je w całości.

W skardze podniesione zostały zarzuty:

1. naruszenia przepisów prawa, tj. art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.) [dalej: k. p. a.] w zw. z art. 6 k. p. a., w zw. z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez ich błędną wykładnię i bezzasadne przyjęcie, że w niniejszej sprawie po stronie ubezpieczonego - zmarłego G. W., nie zaszły szczególne okoliczności uzasadniające niespełnienie warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, podczas gdy śmierć ubezpieczonego należy uznać za taką okoliczność;

2. naruszenie przepisów prawa, tj. art. 77 § 1 k. p. a. w zw. z art. 6 k. p. a., w zw. z art. 83 ustawy poprzez jego błędną wykładnię i bezzasadne przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, podczas gdy przesłanka ta powinna być rozpatrywana pod kątem indywidualnych warunków uprawnionych, a z treści skarżonej decyzji wynika, że organ takiej analizy nie podjął (brak odniesienia do potrzeby wczesnego wspomagania rozwoju dziecka i związanych z tym wydatków oraz kosztów utrzymania małoletniego dziecka przez samotną matkę).

Mając na uwadze powyższe Skarżący wniósł o zmianę skarżonej decyzji poprzez przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, określonego w art. 83 ustawy oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Ponadto, w celu wyjaśnienia istotnych wątpliwości Skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu, tj. opinii nr [...] z dnia [...] lutego 2023 r. o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka - na okoliczność stanu zdrowia dziecka i ustalenia jego wpływu na dostępne środki na utrzymanie.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że śmierć partnera wnioskodawczyni jest okolicznością szczególną, uniemożliwiającą wykonywanie zatrudnienia przez wymagany przepisami ustawy okres. Zmarły, mimo faktycznych przerw w zatrudnieniu, wykazywał wolę do wykonywania pracy oraz uiszczania wszelkich niezbędnych składek. Przed śmiercią był zatrudniony i tylko nagła, tragiczna, niezawiniona śmierć uniemożliwiła mu dalsze wykonywanie pracy i rzetelne uiszczanie składek. Śmierć (doznanie ciężkiego kalectwa) jest więc tą szczególnie ważną okolicznością, która przeszkodziła w spełnieniu przez ubezpieczonego warunku stażu ubezpieczeniowego.

Przedstawione stanowiska sądów oraz doktryny w ocenie Skarżącego pozwalają na stwierdzenie, że w sprawie ziściły się szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia przez zmarłego

Natomiast odnosząc się do stanowiska Organu, jakoby wykazany przez wnioskodawczynię dochód na jednego członka rodziny nie wskazywał, że jej małoletnie dziecko pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania, pełnomocnik wskazał, że Organ nie uwzględnił m.in. stanu zdrowia dziecka oraz związanych z tym ewentualnych wydatków.

Dziecko leczy się w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej [...] w [...]. w celu wczesnego wspomagania rozwoju. Zespół zalecił terapię sfery rozwojowej i emocjonalnej oraz terapię logopedyczną. Stan zdrowia dziecka powoduje, że wnioskodawczyni jest dodatkowo obciążona kosztami związanymi z terapiami, dojazdami na nie etc., co bez wątpienia uszczupla dostępne środki utrzymania. Organ nie zbadał tej kwestii czym naruszył art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a.

2. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu Organ podkreślił, że materiał dowodowy został zebrany w sposób wyczerpujący. Nie jest bowiem zadaniem organu administracji, zwłaszcza w sprawach rozstrzyganych w ramach uznania administracyjnego, samodzielne poszukiwanie materiału dowodowego. Prezes ZUS podkreślił, że to strona powinna przekazać dowody dotyczące ewentualnych okoliczności, których wykazanie leży w jej interesie, pod rygorem negatywnych dla niej skutków procesowych (tak też wyrok NSA z dnia 30 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 1815/21 oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 2766/21). Organ przytoczył orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w którym Sąd ten wskazuje, że prawidłowo wysokość dochodu jest zestawiana z wysokością najniższej emerytury, gdyż słusznie odnosi się to do wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2022 r. (sygn. akt: III OSK 5667/21); wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2022 r. (sygn. akt: III OSK 4484/21); wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2022 r. (sygn. akt: III OSK 5338/21); wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2022 r. (sygn. akt: III OSK 7074/21); wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2022 r. (sygn. akt: III OSK 2408/21); wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 listopada 2012 r., sygnatura I OSK 2248/12 - orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych; http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W toku rozprawy w dniu 8 kwietnia 2024 r. Sąd postanowił oddalić wniosek dowodowy Skarżącego.

IV. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

1. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia, zapadłego w postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Jednocześnie, co wymaga podkreślenia wobec wniosków skargi, Sąd nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, stanowiącego przedmiot postępowania administracyjnego, a w szczególności nie przyznaje żadnych świadczeń.

2. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie.

3. Zgodnie z brzmieniem art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 49 ze zm., dalej, jako: ustawa emerytalna), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

4. Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna – pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie.

Z treści art. 83 ust. 1 ww. ustawy wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Dopiero ich kumulatywne wystąpienie uruchamia konstrukcję decyzji uznaniowej, na gruncie której organ może przyznać przedmiotowe świadczenie.

Oznacza to, że nawet wówczas, gdy przesłanki te wystąpią, decyzja organu nie musi być decyzją przyznającą świadczenie, jeśli jakieś inne okoliczności (np. stan środków finansowych), to uniemożliwiają.

5. Chociaż Sąd nie podziela wszystkich argumentów przedstawionych przez Prezesa ZUS w zaskarżonej decyzji z dnia [...] sierpnia 2023 r., to jednak stwierdza, że podjęte przez organ rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem.

Kontrola sądu administracyjnego w przypadku decyzji wydanej w oparciu o uznanie administracyjne jest zasadniczo ograniczona i sprowadza się do zbadania, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc, czy organ administracji publicznej, prowadząc postępowanie, zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz czy przyjęte przez organ rozstrzygnięcie zostało wyczerpująco i jasno uzasadnione, zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Kontroli sądowej nie podlega natomiast sam wybór rozstrzygnięcia meritum sprawy (tak też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2011r., sygn. akt I OSK 2051/11, publ. https://cbois.nsa.gov.pl, dalej: ,,CBOSA’’).

6. W niniejszej sprawie, jak trafnie wskazał Organ, nie została spełniona przesłanka nieposiadania przez małoletnie dziecko niezbędnych środków utrzymania. Ustalony przez organ dochód przypadający w dacie wydania zaskarżonej decyzji na jednego członka rodziny nie potwierdził wystąpienia tej przesłanki. Chociaż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nie przedstawił w tym względzie rozszerzonej argumentacji, to jednak materiał dowodowy zgromadzony w aktach postępowania administracyjnego potwierdził - przyjęte w tym zakresie - stanowisko Organu. Wnioskodawczyni nie przedstawiła w postępowaniu administracyjnym dowodów, z których wynikałyby okoliczności świadczące o braku niezbędnych środków utrzymania dla małoletniego dziecka.

Analizując tę przesłankę wskazać należy, że przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie zawierają definicji "niezbędnych środków utrzymania". Jednakże sposób rozumienia tego pojęcia został wypracowany przez judykaturę. Aktualnie przyjmuje się, że przez "niezbędne" środki utrzymania należy rozumieć kwotę brutto najniższego świadczenia emerytalnego przyznawanego w trybie zwykłym. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku "niezbędnych", a nie "niewystarczających" środków utrzymania. Ocena tej niezbędności musi być zatem dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji. Jakkolwiek wykazany dochód może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych małoletniego dziecka, jednakże trudno uznać, że nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych. W przypadku problemów rozwojowych małoletnie dziecko może uzyskać orzeczenie o stopniu niepełnosprawności i uzyskać prawo do świadczeń z tego tytułu. Tymczasem renta rodzinna przyznawana w drodze wyjątku nie jest świadczeniem o charakterze socjalnym. Oznacza to, że nawet najtrudniejsza sytuacja rodzinna i majątkowa, także spowodowana chorobą osoby zainteresowanej w momencie złożenia wniosku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie może uzasadniać przyznania świadczenia w drodze wyjątku jeżeli osoba ta ma niezbędne środki utrzymania (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 143/15; z dnia 8 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 1510/17, publ. CBOSA). Tym samym renta rodzinna przyznawana jako świadczenie w drodze wyjątku ma na celu zaspokajanie potrzeb bytowych i to na poziomie minimum egzystencji.

W konsekwencji, dla oceny przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania należy porównywać sytuację materialną strony ubiegającej się o świadczenie w drodze wyjątku (dochody brutto) z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne - minimalnej emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinnej (brutto) na co jednolicie zwraca uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, chociażby w wyrokach: z dnia 19 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 292/11, z dnia 16 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OSK 121/14; z dnia 23 lutego 2021r., sygn. akt III OSK 3029/21; z dnia 18 lipca 2023r. sygn. akt III OSK 1252/22, CBOSA).

Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Takiego obiektywizmu oceny nie zapewniłoby posłużenie się jako kryterium wydatkami gospodarstwa domowego, czy nawet szczególnymi wydatkami związanymi z potrzebą np. rehabilitacji, pomocy psychologicznej, pedagogicznej czy logopedycznej dla wnioskodawcy. Świadczenie przyznawane w drodze wyjątku nie ma charakteru socjalnego, lecz jego przyznanie uwarunkowane jest łącznym spełnieniem przesłanek określonych w tym przepisie. W przeciwnym razie świadczenie to utraciłoby swój wyjątkowy charakter (por. wyrok NSA z dnia 15 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 143/15, publ. CBOSA). Trudna sytuacja rodzinna i majątkowa osoby zainteresowanej w momencie złożenia wniosku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jednak niepozwalająca na przyjęcie, że osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania, nie może sama w sobie uzasadniać przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Osoba taka może natomiast ubiegać się w ramach szeroko rozumianej pomocy społecznej o przyznanie innego rodzaju świadczeń (por. wyrok NSA z dnia 8 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 1510/17; publ. j.w.). Czy też ponowić wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku gdy sytuacja ekonomiczna ulegnie pogorszeniu.

7. Przenosząc powyższe poglądy prezentowane w orzecznictwie na stan niniejszej sprawy wskazać należy, że zgodnie z ustaleniami Organu gospodarstwo domowe Skarżącego składa się z dwóch osób - matki małoletniego oraz małoletniego. Dochód przypadający na jednego członka rodziny w wysokości 2497,00 zł brutto, który jest wyższy od kwoty najniższej emerytury (renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinnej), która od dnia 1 marca 2022 r. do dnia 1 marca 2024 r. wynosiła 1338,44 zł brutto (Komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lutego 2022 r. w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty, dodatku pielęgnacyjnego i dodatku dla sierot zupełnych, kwot maksymalnych zmniejszeń emerytur i rent oraz kwot emerytur i rent wolnych od egzekucji i potrąceń (M.P. poz. 2160)).

Okoliczność tę organ ustalił w oparciu o "zaświadczenie o dochodach" za okres maj – czerwiec 2023 r. Matka małoletniego Skarżącego osiągnęła dochód brutto w wysokości - 4994,00 zł, w maju 2023 r. – 5245,00 zł, w czerwcu 2023 r. W świetle powyższego organ prawidłowo odmówił przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Jak już wyżej podkreślano, niespełnienie już tylko jednej z przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W konsekwencji nie można było uwzględnić zarzutu naruszenia omawianego przepisu, jak również stanowiska zakładającego konieczność uwzględnienia sytuacji materialnej Skarżącego, w szczególności wydatków związanych ze wspomaganiem jego rozwoju. Ponadto, przedłożony dokument do skargi stanowił załącznik do wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku z dnia [...] maja 2023 r. Jego treść wskazuje na potrzebę wczesnego wspomagania rozwoju dziecka jednak w żadnym miejscu nie wskazuje na potencjalne koszty, które z tego tytułu miałaby ponosić wnioskodawczyni.

Zaznaczyć przy tym należy, że Sąd nie kwestionuje tego, iż sytuacja życiowa i materialna Skarżącego i występującej w jego imieniu przedstawicieli ustawowej jest trudna i odczuwają oni poczucie krzywdy.

Sąd jednak zauważą w odniesieniu do pozostałych zarzutów i argumentów skargi, a także okoliczności sprawy, staż ubezpieczeniowy zmarłego ojca Skarżacego w 10-leciu poprzedzającym stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy (zgon) wynosi 4 lata, 9 miesięcy i 6 dni okresów składkowych i nieskładkowych zamiast wymaganych 5 lat. Powyższe okoliczności, nie były przedmiotem rozważań organu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ze względu na niespełnienie przez Skarżącego przesłanki nieposiadania niezbędnych środków utrzymania, to jednak mogłyby mieć znaczenie w sytuacji, gdyby przesłanka ta została spełniona. Nierozważenie przez organ tej kwestii w okolicznościach niniejszej sprawy nie stanowi jednak naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd zauważa przy tym, że tylko takie naruszenie, w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., stanowi podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji. Sąd zauważa, że gdyby sytuacja materialna Skarżącego uległa pogorszeniu to nagła śmierć skarżącego oraz jego dość długi staż ubezpieczeniowy, a co najważniejsze kontynuowany przed zgonem powinien zostać rozważony przez Organ administracji pod względem wyczerpania przesłanki ,,nie spełnienia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności’’.

8. Zaskarżona decyzja, oceniana według stanu faktycznego istniejącego w dacie jej wydania, nie narusza art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Sąd nie stwierdził również, aby w sprawie naruszone zostały przepisy postępowania w stopniu mającym istotne znaczenie dla ostatecznego jej rozstrzygnięcia. Prezes ZUS ustalił i rozważył istotne okoliczności faktyczne dotyczące w szczególności niespełnienia przesłanki nieposiadania przez Skarżącego niezbędnych środków utrzymania. Pomimo tego, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest dość lakoniczne to jednak odpowiada ona wymogom z art. 107 § 3 k.p.a.

9. Sąd postanowił oddalić wniosek dowodowy Skarżącego o przeprowadzenie dowodu z dokumentu, tj. opinii Specjalistycznej Poradni Psychologiczn0-Pedagogicznej nr [...] z dnia [...] lutego 2023 r. o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka - na okoliczność stanu zdrowia dziecka i ustalenia jego wpływu na dostępne środki na utrzymanie. W ocenie Sądu niezasadnym było na etapie postępowania sądowoadministracyjnego uwzględnienie w/w wniosku o przeprowadzenie dowodu z dokumentu. Przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. stanowi jasno, że sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Zdaniem Sądu dowód uzupełniający z dokumentów na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. nie może służyć do kwestionowania ustaleń faktycznych, z którymi strona się nie zgadza, ani do ustalania stanu faktycznego sprawy przed sądem administracyjnym. Ponadto, dowód ten został załączony do wniosku inicjującego postępowanie administracyjne w sprawie. Celem postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym nie może być ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej (por. wyrok NSA z 22.11.2023 sygn. akt II OSK 1569/22 LEX nr 3686510).

10. Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Skoro bowiem nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wymienione w art. 83 ww. ustawy, organ nie mógł przyznać wnioskowanego świadczenia. I dlatego też Sąd, na zasadzie art 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę jako niezasadną oddalił.