Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 736/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2004-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 listopada 2004 r. sprawy ze skargi J.W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Ostateczną decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na zasadzie art.105§1 k.p.a., umorzył postępowanie w sprawie z wniosku J.W. o przyznanie mu uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej, gdyż wniosek został wniesiony po upływie terminu określonego w art.4 ust.5 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej lub osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz.395 ze zm.).

Na skutek podania J.W. i wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 czerwca 2003 r. stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu art.4 ust.5 cytowanej wyżej ustawy, organ ten postanowieniem z dnia [...] wznowił postępowanie w tej sprawie.

Decyzją z dnia [...], na zasadzie art.151§2 w związku z art.145a§1 k.p.a. oraz art.4 ust.4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym..., Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uchylił decyzję z dnia [...] i odmówił przyznania J.W. uprawnienia do przedmiotowego świadczenia. Zdaniem organu administracyjnego strona "przebywała na deportacji" krócej niż wymagane przepisami tej ustawy 6 miesięcy.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J.W. wniósł o uchylenie tej decyzji, zarzucając jej wadliwość konkluzji. Twierdził bowiem, iż został wywieziony wraz z rodziną do [...] w [...], gdzie w warunkach deportacji do pracy przymusowej przebywał do [...]. W jego ocenie spełniał zatem przesłanki do nabycia prawa do przedmiotowego świadczenia, zwłaszcza gdy zważyć na trudne warunki pobytu tamże. Dlatego kwestionowane rozstrzygnięcie uważał za błędne.

Zaskarżoną decyzją, na podstawie art.138(1 pkt 1 w związku z art.127(3 k.p.a. i art.2 pkt 2 lit. a i art.4 ust.1, 2, 4 cytowanej ustawy z dnia 31 maja 1996 r., Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy powyższą decyzję. Podzielił bowiem poprzednio zaprezentowane ustalenia i rozważania, które doprowadziły do wniosku, że odwołujący się nie wykazał przesłanek uregulowanych w przywołanych przepisach. Organ ten ustalił, iż odwołujący się został wraz z rodziną wywieziony do pracy we [...] – do miejscowości [...] - gdzie przebywał w okresie od [...] do [...]. Jednakowoż doszedł do przekonania, iż nie został spełniony warunek deportacji do pracy przymusowej na okres powyżej 6 miesięcy. Jak bowiem wynika z powołanej w motywach decyzji publikacji, ów teren został wyzwolony w dniu [...], stąd – w opinii organu - tylko do tej daty można mówić o wykonywaniu pracy przymusowej w warunkach deportacji. Po tej dacie praca ta nie nosi znamion pracy przymusowej w rozumieniu tej ustawy. Zatem okres do tej daty liczony od dnia [...] wynosi mniej niż 6 miesięcy. Natomiast okres osadzenia w obozie przesiedleńczym w [...] i [...] nie może być traktowany jako represja w rozumieniu przepisów cytowanej ustawy. Dlatego, w przekonaniu organu, żądanie nie podlegało uwzględnieniu.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, zarzucając jej pominięcie istotnych faktów przedstawionych w postępowaniu administracyjnym, które powtórnie zaprezentował. A wynika z nich, iż okresem deportacji do pracy przymusowej był okres od dnia [...] do dnia [...]. Zaakcentował także swe pokrzywdzenie tym rozstrzygnięciem, zwłaszcza gdy zważyć, iż również pobyt tamże po wyzwoleniu nie był pobytem dobrowolnym. W jego ocenie istnieją więc podstawy do przyznania mu spornych uprawnień, stąd odmiennej treści decyzję uznał za chybioną.

W odpowiedzi na skargę organ administracyjny wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację, powołując się nadto na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 sierpnia 2001 r..

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W pierwszym rzędzie godzi się zwrócić uwagę, że stosownie do brzmienia art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy te powołane są m.in. do kontroli działalności administracji publicznej, a więc orzekają o zgodności z prawem działań organów administracyjnych w zakresie publicznoprawnym. Wedle treści przepisu art.145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270), sądy te badają przede wszystkim czy kwestionowane decyzje administracyjne nie uchybiają przepisom prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz przepisom prawa procesowego w stopniu dającym podstawę do wznowienia postępowania lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wówczas władne są uchylić takie rozstrzygnięcie. Badają także czy poddane ich osądowi decyzje nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną skutkującą ich nieważnością. Przy czym, w myśl art.134 §1 tej ustawy, nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zatem kontrolują legalność decyzji także z urzędu.

Sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, albowiem spełnione zostały przesłanki z art.119 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Oceniając zasadność skargi w wyżej zakreślonych ramach Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż musiała ona odnieść skutek, gdyż kwestionowane rozstrzygnięcie uchyla się spod kontroli legalności. W sprawie bezspornym jest, iż skarżący został deportowany do pracy przymusowej do [...], zatem spełniałby przesłanki do przyznania mu uprawnienia do przedmiotowego świadczenia wówczas, gdyby wykazane zostało, iż przebywał w tych warunkach przez okres co najmniej 6 miesięcy. W tym miejscu trzeba podzielić pogląd organu, wedle którego okres ten winien objąć pozostawanie w warunkach deportacji do pracy przymusowej w rozumieniu przepisów cytowanej ustawy. Nie chodzi przy tym tyle o faktyczne wykonywanie pracy przymusowej, ale o fakt wywiezienia jej w tym celu na określony w niej teren i czas. Takie stanowisko wielokrotnie zajmował już Naczelny Sąd Administracyjny, zwłaszcza w Ośrodku Zamiejscowym w Katowicach. Wobec tego istotnym jest, aby strona przez minimum 6 miesięcy znajdowała się na terenach III Rzeszy lub terenach przez nią okupowanych, będąc tam deportowaną. Trafnie więc zauważa organ, iż utrata tych cech przez miejsce, do którego strona została wywieziona, skutkuje niemożnością zaliczenia czasu pobytu do okresu deportacji do pracy przymusowej od dnia utraty. Niepodobna zaliczyć bowiem tego pobytu (okresu pracy wykonywanej) w miejscu, które nie należało już do III Rzeszy ani terenów przez nią okupowanych, do wymaganego okresu 6 miesięcy opisanego powyżej. Taki pobyt nie jest już deportacją. Co prawda dalej wykonywana praca czy tylko pobyt tamże mógł nosić cechy przymusu i to przymusu związanego z działaniami wojennymi i wywiezieniem, wszak nie stanowi już przesłanki do nabycia przedmiotowego uprawnienia.

Mimo jednak poprawnej konkluzji w tej materii organ nie wyjaśnił dostatecznie sprawy odnośnie okresu, w jakim skarżący przebywał w warunkach deportacji. Bezsporną w sprawie jest tylko data przyjazdu na miejsce deportacji, tj. [...], sporna jest natomiast data końcowa. Organ odmówił przyznania uprawnienia z uwagi na brak 10 dni, stąd obliczenie okresu deportacji musi być precyzyjne, przy czym ciężar jego dowiedzenia w zasadzie spoczywa na skarżącym, a na organie tylko o tyle, o ile wynika to z właściwych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Zatem wypadnie zwrócić uwagę po pierwsze na fakt, iż mówiąc o okresie deportacji ustawa nie precyzuje czy ma to być data przyjazdu na miejsce przeznaczenia, czy też data wyjazdu tamże z miejsca dotychczasowego pobytu. Tymczasem wiadomym jest z urzędu, że przemieszczanie się w latach wojennych nie było sprawne i szybkie. W ocenie Sądu deportacja zaczyna się już w chwili rozpoczęcia przymusowego przemieszczania, stąd należało ustalić datę rozpoczęcia procesu wywozu i tę datę przyjąć jako początkowy dzień deportacji. Pogląd ten jest o tyle uprawniony, gdy zważyć, iż w materii sprawy akcentuje się fakt deportacji na wymagany okres, nie zaś wykonywanie pracy. Przeto nie od rzeczy było powoływanie się skarżącego na pobyt w obozie przesiedleńczym, będącym jak się wydaje "wstępem" do deportacji, choć zaliczenie tego okresu byłoby chyba niezgodne z intencjami ustawodawcy. Zastrzeżenia Sądu budzi także przyjęta przez organ data końcowa pobytu skarżącego w warunkach deportacji. Po pierwsze bowiem nie zostało w sprawie wykazane, aby miejscowość [...] leżała w regionie [...]. Po wtóre nie wykazano w sposób nie nasuwający wątpliwości daty wyzwolenia tego regionu, bowiem powołana publikacja nie jest powszechnie dostępna, zaś w aktach administracyjnych brak jest jakiegokolwiek materiału z niej pochodzącego, pozwalającego na weryfikację zajętego stanowiska. Po trzecie nie jest pewne, iż owa miejscowość została wyzwolona dokładnie w tym samym dniu, co cały region, podczas gdy – jak to wyżej wskazano – w sprawie decydują dni. Wyzwalanie było bowiem pewnym procesem, stąd konieczne było precyzyjne ustalenie daty, w jakiej doszło do wyzwolenia wymienionej powyżej miejscowości, a nie regionu.

Dlatego też rozstrzygnięcie to, jako przedwczesne, nie mogło się ostać. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy rzeczą organu będzie pouczenie skarżącego o możliwości zgłoszenia dodatkowych dowodów, a następnie ewentualne uzupełnienie materiału sprawy o środki dowodowe, które pozwolą na jej pełne wyjaśnienie w naprowadzonych kierunkach. W dalszej kolejności konieczne będzie dokonanie wnikliwej oceny wiarygodności dowodów pod kątem okresu, w jakim skarżący przebywał w warunkach deportacji, a następnie analiza merytoryczna poczynionych ustaleń w zakresie właściwego przepisu prawa materialnego i w naprowadzonych powyżej kierunkach. Pełne ustalenia faktyczne i rozważania prawne pozwolą na wydanie prawidłowej decyzji, którą organ uzasadni po myśli art.107 §3 k.p.a.. Dołączy do akt dostępne materiały źródłowe czy archiwalne, które pozwolą na ocenę dokonanych ustaleń.

Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na mocy art.145§1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie 1 sentencji niniejszego wyroku. O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art.200 i art.210§2 cytowanej ustawy. Orzeczenie w trybie art.152 tej ustawy pominięto z uwagi na charakter zaskarżonej decyzji.