Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2205/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1 ust.1, ust. 1b pkt 2, ust. 3
journal: Dz.U. 2012 poz 83
law: Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości - tekst jednolity.
article: 3, ust. 1, art. 10
journal: Dz.U. 2013 poz 707
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Wiesław Morys, Sędzia NSA Bożena Popowska (spr.), Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska, Protokolant starszy asystent sędziego Rafał Kopania, po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Kr 410/14 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 13 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 410/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę A. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2014 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy przekształcenia prawa wieczystego użytkowania w prawo własności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Prezydent Miasta T. decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. orzekł o odmowie przekształcenia na rzecz A. M. prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości położonej w T., oznaczonej jako działka nr [...], obręb [...], o powierzchni 1,1500 ha, dla której Sąd Rejonowy w T. prowadzi księgę wieczystą nr [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa. W uzasadnieniu organ nawiązał do wniosku użytkownika wieczystego A. M. z dnia 12 listopada 2012 r. o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności ww. działki i powołał treść art. 1 ust. 1b pkt 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz. U. z 2012 r., poz. 83, dalej ustawa z dnia 29 lipca 2005 r.). Prezydent ustalił, że w dniu 13 października 2005 r. prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] przysługiwało Przedsiębiorstwu P. w T. (ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej nastąpiło 7 listopada 1992 r. na podstawie decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 1991 r. Nr [...], na wniosek z dnia 27 października 1992 r.). W związku z powyższym oraz mając na uwadze okoliczność, że Przedsiębiorstwo P. w T. jest państwową osobą prawną względem której, zgodnie z art. 1 ust. 1b pkt 2 powołanej ustawy, wyłączona jest możliwość przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, a zbycie prawa użytkowania wieczystego po 13 października 2005 r. przez podmiot wymieniony w tym przepisie, któremu w tej dacie przysługiwało prawo użytkowania wieczystego, nie wyłącza ustawowego zakazu przekształcenia, Prezydent Miasta T. orzekł o odmowie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności działki nr [...].

W odwołaniu od powyższej decyzji A. M. zarzucił, że organ pierwszej instancji nie przeprowadził dowodu z postanowienia Sądu Rejonowego K. z dnia [...] listopada 2002 r., który dokonał wykreślenia Przedsiębiorstwa P. w T. z Krajowego Rejestru Sądowego i w dacie 13 października 2005 r. przedsiębiorstwo państwowe już nie istniało. Nadto, organ nie uwzględnił w sposób wszechstronny i prawidłowy konsekwencji prawnych umowy notarialnej z dnia 29 stycznia 2002 r., oddającej P. sp. z o.o. w T., na czas określony do odpłatnego korzystania zespół składników materialnych i niematerialnych, przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, obejmujących wszystko co wchodzi w skład przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55. 1 K.c., a także nie rozważył w sposób dostateczny celu i zgodnego zamiaru stron powyższej umowy. Analizując dalej zapisy umowy notarialnej z dnia 29 stycznia 2002 r. skarżący wywodził, że Przedsiębiorstwo P. przekazało Spółce przedmiot umowy, w tym prawo użytkowania wieczystego działki [...] obręb [...].

Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. znak [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta T. Organ odwoławczy wskazał, że w art. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. określony został zakres podmiotowy i przedmiotowy stosowania jej przepisów. Ustawa wskazuje kryteria podmiotowe (odnoszące się do użytkownika wieczystego) oraz przedmiotowe (odnoszące się do nieruchomości), których łączne spełnienie warunkuje możliwość skorzystania z prawa do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Możliwość przekształcenia prawa użytkowania wieczystego we własność dotyczy jedynie tych użytkowników wieczystych, których prawo istniało w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 13 października 2005 r. oraz ich następców prawnych. Przepis art. 1 ust. 3 z dnia 29 lipca 2005 r. przyznaje prawo do wystąpienia z roszczeniem o przekształcenie również następcom prawnym osób wymienionych w art. 1 ust. 1-2 ustawy, a warunkiem przysługiwania roszczenia następcy prawnemu jest istnienie prawa użytkowania wieczystego w dniu wejścia w życie wyżej powołanej ustawy. Sukcesja może nastąpić zarówno pod tytułem ogólnym, jak i pod tytułem szczególnym, jednak aby osoba, która nabyła prawo użytkowania wieczystego w drodze sukcesji pod tytułem szczególnym (np. w drodze umowy) podmiot, od którego prawo to nabyto, musi spełniać kryteria określone w art. 1 ust. 1, ust. 1a lub ust. 2 ustawy. Należy mieć także na uwadze treść art. 1 ust. 1 b ustawy, który formułuje negatywną przesłankę przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości w stosunku do nieruchomości oddanych w użytkowanie wieczyste państwowym osobom prawnym.

Wojewoda wskazał, że - jak wynika z treści umowy z dnia 29 stycznia 2002 r. zawartej w formie aktu notarialnego, Rep. A Nr [...], o oddanie przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania, działający w imieniu Wojewody [...] - jako pełnomocnika Skarbu Państwa do spraw prywatyzacji Przedsiębiorstwa P. w T. - A. W., zawarł ze spółką P. spółka z o.o. umowę o oddanie przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania, na podstawie art. 52 w związku z art. 39 ust. 1 pkt 3 oraz ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 października 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania należności za korzystanie z przedsiębiorstwa oraz zarządzenia Nr [...] Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2001 r. w sprawie prywatyzacji bezpośredniej przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą Przedsiębiorstwo P. w T. Zgodnie z treścią umowy o przeniesieniu własności przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 k.c. z dnia 27 lipca 2006 r. Rep. A nr [...] oraz odpisu księgi wieczystej nr [...] prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości, jej właścicielem w dacie 13 października 2005 r. był Skarb Państwa, natomiast jako użytkownik wieczysty figurowało Przedsiębiorstwo P. w T..

Organ odwoławczy odwołał się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 września 1995 r., sygn. akt I CRN 136/95, w którym wyrażono pogląd, iż "wykreślenie z rejestru przedsiębiorstwa państwowego po jego prywatyzacyjnej likwidacji uzasadnia ujawnienie w dziale II. księgi wieczystej organu założycielskiego jako dysponenta prawa użytkowania wieczystego przy równoczesnym wykreśleniu zlikwidowanego przedsiębiorstwa jako użytkownika wieczystego". Wojewoda podkreślił, że zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w powołanym wyroku "likwidacja przedsiębiorstwa państwowego, zarządzona przez organ założycielski na podstawie art. 37 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 51, póz. 2982 późn. zm.), nie powoduje wygaśnięcia przysługującego przedsiębiorstwu państwowemu prawa użytkowania wieczystego. Jest to wyjątek od ogólnej zasady tzw. konfuzji uzasadniony celem prywatyzacji likwidacyjnej. Słusznie bowiem zauważa się, że likwidacja państwowego przedsiębiorstwa w trybie cyt. ustawy prywatyzacyjnej następuje tylko w znaczeniu podmiotowym, tj. takim, że państwowe przedsiębiorstwo z chwilą wykreślenia go z rejestru państwowych przedsiębiorstw przestaje istnieć jako osoba prawna (por. art. 35 i następne k.c.). Likwidowane przedsiębiorstwo państwowe nie traci natomiast swojego bytu jako zespół składników materialnych i niematerialnych przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych (por. art. 55.1 k.c.)" (aktualnie art. 551 Kodeksu cywilnego)."

Wojewoda stwierdził, że pozyskana przez organ pierwszej instancji dokumentacja w postaci: odpisu księgi wieczystej nr [...], prowadzonej dla działki nr [...]; umowy z dnia 29 stycznia 2002 r. Rep. A nr [...] o oddanie P. sp. z o. o. w T. do odpłatnego korzystania zespołu składników materialnych i niematerialnych przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, wchodzących w skład przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55.1 k.c. i pozostających we władaniu Przedsiębiorstwa P. w T.; umowy przeniesienia prawa użytkowania wieczystego sporządzonej w formie aktu notarialnego z 27 lipca 2006 r. Rep. A nr [...]; umowy przeniesienia prawa użytkowania wieczystego sporządzonej w formie aktu notarialnego z dnia 13 grudnia 2011 r. Rep. A nr [...] - potwierdza, że A. M. nabył od spółki pod nazwą P. sp. z o. o. z siedzibą w T. prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], która to spółka uzyskała prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej działki dopiero na podstawie umowy przeniesienia tego prawa zawartej w formie aktu notarialnego z dnia z 27 lipca 2006 r. Rep. A nr [...] od Przedsiębiorstwa P. w T. Wojewoda jako prawidłowe ocenił ustalenia organu I instancji, iż do dnia 6 września 2006 r. (a więc także w dacie 13 października 2005 r.) prawo użytkowania wieczystego nieruchomości przysługiwało nadal i wpisane było w księdze wieczystej na rzecz Przedsiębiorstwa P. w T., będącego państwową osobą prawną, w odniesieniu do którego Skarb Państwa jest podmiotem dominującym w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 185, póz. 1439 oraz z 2010 r. Nr 167, póz. 1129). W ocenie organu, ustalenia te dodatkowo potwierdzone zostały w piśmie Sądu Rejonowego w T. Wydział [...] Ksiąg Wieczystych z 18 stycznia 2013 r. nr [...].

Odnosząc się do pozostałych zarzutów odwołania Wojewoda wskazał, że po oddaniu użytkowania wieczystego będącego jednym ze składników przedsiębiorstwa jako zorganizowanej całości do odpłatnego korzystania na podstawie umowy z dnia 29 stycznia 2002 r. Rep. A nr [...] P. sp. z o.o., spółka ta jedynie korzystała odpłatnie z majątku oddanego jej do użytkowania, w tym także z prawa użytkowania wieczystego. Spółka ta nie stała się jednak użytkownikiem wieczystym tej nieruchomości. Samo zaś prawo użytkowania wieczystego P. sp. z o. o. nabyło dopiero na postawie umowy przeniesienia tego prawa sporządzonej w formie aktu notarialnego z 27 lipca 2006 r. Rep. A nr [...]. Ponadto, Wojewoda zwrócił uwagę, że stosownie do treści art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (zasada rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych). Domniemanie wynikające z art. 3 ust. 1 k.w.h. może zostać obalone jedynie w drodze postępowania sądowego w trybie art. 10 u.k.w.h.

W związku z powyższym organ odwoławczy stwierdził, że Przedsiębiorstwo P. w T., na rzecz którego w dniu 13 października 2005 r. wpisane było w księdze wieczystej nr [...] prawo użytkowania wieczystego działki nr [...], położonej w T., realizuje przesłanki wymienione w art. 1 ust. 1 b ustawy, co w konsekwencji wyklucza możliwość przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Zbycie prawa użytkowania wieczystego po 13 października 2005 r. przez podmiot wymieniony w art. 1 ust. 1 b pkt 2 ustawy, któremu w tej dacie prawo to przysługiwało, nie wyłącza ustawowego zakazu przekształcenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na opisaną wyżej decyzję Wojewody [...], A. M. zarzucił naruszenie art. 1 ust. 1 b pkt 2 i ust. 3 ustawy z 29 lipca 2005 r. przez jego niewłaściwą wykładnię i uznanie, że w przedmiotowej sprawie istnieje negatywna przesłanka przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Skarżący podniósł również zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj.: art. 12 K.p.a. poprzez prowadzenie przez organ odwoławczy postępowania w niniejszej sprawie przez okres jednego roku, przy jednoczesnym oparciu treści decyzji organu na materiale dowodowym zgromadzonym wyłącznie w postępowaniu pierwszo- instancyjnym oraz art 156 §1 pkt 2 K.p.a. poprzez wydanie decyzji w oparciu o nieistniejący akt prawny, a zatem bez podstawy prawnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd stwierdził, że w zaskarżonej decyzji trafnie zwrócono uwagę na konieczność zbadania w sprawie przesłanek wymienionych w art. 1 ustawy z 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości w brzmieniu nadanym ustawą z 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2011 r. Nr 187, poz. 1110). Wskazał, że skarżący, będący osobą fizyczną, występował jako następca prawny podmiotu, któremu w 13 października 2005 r. miało przysługiwać użytkowanie wieczyste nieruchomości położonej w T., oznaczonej jako działka nr [...], obręb [...], o powierzchni 1,1500 ha, dla której Sąd Rejonowy w T. prowadzi księgę wieczystą nr [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa – co, uwzględniając powyższą regulację, nawiązuje do okoliczności objętych hipotezą art. 1 ust. 1 i ust. 3. Sąd podzielił stanowisko organu, że przepisu art. 1 ust. 1, nie stosuje się w przypadkach wymienionych w ust. 1b, co wynika wprost z brzmienia tego ostatniego przepisu. Nie istnieją jakiekolwiek powody, by tejże regulacji nadać inną treść ze względów celowościowych albo uwzględniając kontekst historyczny zmian dokonanych na przestrzeni czasu w analizowanym akcie prawnym. Pomiędzy przepisem art. 1 ust. 1 i ust. 1b ustawy zachodzi zatem taka relacja, że art. 1 ust. 1 zawiera zasadę ogólną, zaś ust. 1b regułę szczególną, która dla określonych podmiotów będących w dniu 13 października 2005 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości, przewiduje inny skutek, niż określony w ust. 1, tj. brak możliwości wystąpienia z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Ograniczenie to ma zastosowanie tylko do podmiotów, których reguła szczególna dotyczy. Skoro zaś w przypadkach wymienionych w ust.1 1b nie stosuje się ust. 1 tego artykułu, to bezprzedmiotowa staje się także regulacja dotycząca następstwa prawnego z ust. 3. Z ust. 1b pkt 2 wynika w szczególności, że przepisu ust. 1 nie stosuje się do nieruchomości oddanych w użytkowanie wieczyste państwowym i samorządowym osobom prawnym, a także spółkom handlowym, w odniesieniu do których Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego jest podmiotem dominującym w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 185, poz. 1439 oraz z 2010 r. Nr 167, poz. 1129). Mając na uwadze, że w treści 1 ust. 1 wprowadzono konkretną datę dokonywania określonych ocen, spójność regulacji wymaga, by również zaistnienie negatywnej przesłanki z art. 1b pkt 2 badać na datę 13 października 2005 r.

Sąd stwierdził, że ustalenia w tym zakresie nie obejmują badania legalności procesu prywatyzacji pod kątem ważności wydawanych w nim aktów administracyjnych i umów cywilnoprawnych, czy także skuteczności takich umów względem określonych osób. Kontrola ostatecznych aktów administracyjnych jest możliwa bowiem jedynie w wewnętrznych i zewnętrznych trybach nadzwyczajnych, a jej uruchomienie warunkuje szereg przesłanek. Badanie zgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej albo ważności, czy skuteczności umów, należy do drogi procesu cywilnego i może odbywać w różnego typu postępowaniach, w tym wymienionym w art. 10 u.k.w.h.

Sąd uznał, że zasady objętej regulacją art. 10 u.k.w.h., względnie kompetencji sądów powszechnych nie narusza to, że w sprawie uznano za udowodniony fakt, iż postanowieniem Sądu Rejonowego K. z dnia [...] listopada2002 r., sygn. akt [...], wykreślono Przedsiębiorstwo P. w T., będące państwową osobą prawną, z Krajowego Rejestru Sądowego i w dacie 13 października 2005 r. takie przedsiębiorstwo już nie istniało w senesie podmiotowym, zaś było nadal wpisane w księdze wieczystej nieruchomości jako jej użytkownik wieczysty. W tym zakresie w zaskarżonej decyzji wskazano bowiem na zasadę z art. 3 u.k.w.h. O ile zatem w ramach ustaleń, prawidłowo uwzględniono powyższe postanowienie, to nie mniej jednak słusznie zaniechano podejmowania takich czynności, które można by uznać za prowadzenie postępowania dowodowego mającego służyć ustaleniu rzeczywistego stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości w zakresie istnienia albo wygaśnięcia sprawa użytkowanie wieczystego na 13 października 2005 r. Akcentowano również niemożność obalenia w postępowaniu administracyjnym skutków domniemania z art. 3 u.k.w.h., czemu służy powództwo z art. 10 u.k.w.h.

Sąd wskazał, że w zaskarżonej decyzji, poza wpisem w księdze wieczystej nieruchomości stanu prawnego na datę 13 października 2005 r., gdzie nadal figurowało przedsiębiorstwo państwowe, uwzględniono także treść umowy z dnia 29 stycznia 2002 r. o oddanie przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania. W świetle treści tej umowy uznano prawidłowo, że nie ma w niej mowy o ustanowieniu albo przeniesienia użytkowania wieczystego na rzecz P. spółka z o.o. w T. Czym innym jest bowiem stan prawny, w którym określonej osobie służy prawo użytkowania wieczystego, jako prawo własne, czym innym zaś sytuacja, gdy dany podmiot korzysta odpłatnie z masy majątkowej, w skład której wchodzą określone prawa do rzeczy. Zdaniem Sądu, w zaskarżonej decyzji nie tylko wskazano trafnie na treść wpisów w księdze wieczystej przedmiotowej nieruchomości na dzień 13 października 2005r., oraz umowy notarialnej z dnia 29 stycznia 2002 r. Rep. A Nr [...], ale także kolejnej umowy - z dnia 27 lipca 2006 r. Rep. A nr [...], mocą której P. sp. z o. o. z siedzibą w T. nabyło prawo użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w T., oznaczonej jako działka nr [...], obręb [...]. Następcą prawnym tego właśnie podmiotu jest skarżący na podstawie umowy przeniesienia prawa użytkowania wieczystego, sporządzonej w formie aktu notarialnego z dnia 13 grudnia 2011 r. Rep. A nr [...].

W ocenie Sądu, ustalenia czynione na tych podstawach są zgodne z treścią dokumentów, natomiast organy administracji publicznej nie były upoważnione ani do oceny legalności procesu prywatyzacji, ani też ważności albo skuteczności umów, do czego zmierzało w istocie zawarte w odwołaniu żądanie, by w sprawie rozważono w sposób dostateczny cel i zgodny zamiar stron umowy z dnia 29 stycznia 2002 r. Rep. A Nr [...]. Pomimo określonych twierdzeń skarżącego na temat interpretacji umów, czy ustalenia faktu wydania postanowienia postanowieniem Sądu Rejonowego K. z dnia [...] listopada2002 r., sygn. akt [...], Sąd nie stwierdził istnienia podstaw do zawieszenia postępowania w oparciu o art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a.

Z opisanych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "P.p.s.a.").

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł A. M. wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wobec zaskarżonego orzeczenia sformułowano następujące zarzuty:

1. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:

I. art. 1 ust. 1, ust. 1b pkt 2 w zw. z art. 1 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. poprzez niezasadne uznanie, iż w przedmiotowej sprawie istnieje negatywna przesłanka przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, polegająca uznaniu, iż w dacie 13 października 2005 r. prawo użytkowania wieczystego nieruchomości składającej się z działki ewidencyjnej nr [...] przysługiwało państwowej osobie prawnej - Przedsiębiorstwu P. w T., pomimo wykreślenia tego podmiotu z Krajowego Rejestru Sądowego, postanowieniem Sądu Rejonowego K. z dnia [...] listopada2002 r.,

II. art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, poprzez niezasadne uznanie, iż w postępowaniu administracyjnym występuje niemożność obalenia skutków domniemania z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece,

III. art. 551 Kc poprzez niezasadne uznanie, iż umową z dnia 29 stycznia 2002 r. o oddanie przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania, składniki przedsiębiorstwa pod nazwą Przedsiębiorstwo P. w T., w rozumieniu art. 551 Kc, nie zostały w całości przeniesione na rzecz P. Spółka z o.o., co doprowadziło do niezasadnego uznania, iż nie doszło do przeniesienia na rzecz Spółki prawa użytkowania wieczystego przysługującego Przedsiębiorstwu,

2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i b P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 14 oraz art. 80 K.p.a., przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej, przyjął za prawidłowe ustalenia organu, mimo że zebrany materiał dowodowy nie wykazał i nie udowodnił, że prawo użytkowania wieczystego nieruchomości składającej się z działki ewidencyjnej nr [...], przysługiwało w dacie 13 października 2005 r. państwowej osobie prawnej - Przedsiębiorstwu P. w T., pomimo faktu, iż postanowieniem Sądu Rejonowego K. z dnia [...] listopada 2002 r. ww. Przedsiębiorstwo zostało wykreślone z Krajowego Rejestru Sądowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Zakres sądowej kontroli instancyjnej jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono jednak takich przesłanek.

W rozpoznawanej skardze kasacyjnej powołano obie podstawy kasacji przewidziane w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zarzucając Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy. Zasadą w takiej sytuacji jest w pierwszej kolejności rozpoznanie zarzutów procesowych, jednak w niniejszej sprawie zarzut naruszenia przepisów postępowania nawiązuje do istoty zarzutów naruszenia prawa materialnego, stąd zasadne jest odstąpienie od powyższej zasady.

Przedmiotem kontroli WSA w Krakowie była decyzja Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2014 r., znak: [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...] lutego 2013 r. orzekającą o odmowie przekształcenia na rzecz A. M. prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości położonej w T., oznaczonej jako działka nr [...], obręb [...], o powierzchni 1,1500 ha, dla której Sąd Rejonowy w T. prowadzi księgę wieczystą nr [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa. Przesłanką negatywnej dla skarżącego decyzji był fakt, że w dniu 13 października 2005 r. prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] przysługiwało Przedsiębiorstwu P. w T. (państwowej osobie prawnej) co wynikało z wpisu w prowadzonej dla przedmiotowej działki księdze wieczystej. Z przyjęciem takiej przesłanki nie zgadza się skarżący kasacyjnie podnosząc, że Przedsiębiorstwo P. w T. zostało wykreślone z Krajowego Rejestru Sądowego postanowieniem SR [...] z dnia [...] listopada 2002 r., zatem w dniu 13 października 2005 r. nie było podmiotu o takiej nazwie. W obrocie prawnym funkcjonowała natomiast spółka P. spółka z o.o., która nabyła prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej działki, zaś od tej Spółki nabył to prawo skarżący kasacyjnie. Zdaniem skarżącego, Spółka była użytkownikiem wieczystym działki nr [...] w dniu 13 października 2005 r., czego nie uwzględniły organy i Sąd.

Ustosunkowanie się do zarzutów określonych w pkt. 1. I oraz 1.III wymaga uwzględnienia stanu prawnego sprawy związanego nie tylko z przekształceniem prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, ale i z procesem prywatyzacji bezpośredniej dotyczącej majątku przedsiębiorstwa państwowego. Chodzi o tryb polegający na oddaniu przedsiębiorstwa (w rozumieniu art. 551 Kc) do odpłatnego korzystania (tzw. leasingu) na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. (Dz. U Nr 118, poz. 561 ze zm.), jaki został zastosowany wobec Przedsiębiorstwa P. w T..

Należy przypomnieć, że w sprawie zastosowany został art. 1 ust. 1b pkt 2 ustawy z 2005 r., który stanowi wyjątek od reguły określonej w art. 1 ust. 1 w/w ustawy. Między przepisem art. 1 ust. 1 i ust. 1b zachodzi relacja lex specialis – lex generalis (tak też w wyroku WSA z dnia 31 stycznia 2013 r,. sygn.. akt II SA/Gl 993/12, CBOSA). W myśl art. 1 ust. 1: "Osoby fizyczne i prawne, będące w dniu 13 października 2005 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości mogą wystąpić z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego tych nieruchomości w prawo własności." Dodajmy, że zgodnie z art. 1 ust. 3 ustawy, z żądaniem takim mogą wystąpić także osoby fizyczne i prawne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w art. 1 ust. 1 i ust. 1a. Natomiast reguła szczególna wyrażona w ar. 1 ust. 1b ustawy, dla określonej kategorii osób, będących w dniu 13 października 2005 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości, wyłącza powyższy skutek, tj. możliwość wystąpienia z żądaniem o przekształcenie. Ograniczenie to ma zastosowanie do następujących podmiotów: państwowych i samorządowych osób prawnych, a także spółek handlowych, w odniesieniu do których Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego jest podmiotem dominującym w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych.

W świetle powyższych przepisów, w niniejszej sprawie kluczowe zagadnienie dotyczyło ustalenia, czy w dniu 13 października 2015 r. prawo użytkowania wieczystego przysługiwało podmiotowi wymienionemu w art. 1 ust. 1b pkt 2 ustawy z 2005 r. jak twierdzą organy i Sąd, wskazując na Przedsiębiorstwo P. w T., czy prawo takie przysługiwało spółce Przedsiębiorstwo P. w T. sp. z o.o., która przejęła przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 551 Kc, jak twierdzi skarżący kasacyjnie, wywodząc swoje roszczenie z następstwa prawnego po tej spółce. Podzielenie stanowiska skarżącego kasacyjnie oznaczałoby, że w sprawie nie ma zastosowania art. 1 ust. 1b pkt 2 ustawy z 2005 r., bowiem spółka, która jest stroną umowy o oddanie przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania nie jest ani państwową ani samorządową osobą prawną, nie jest też spółką handlową, w odniesieniu do której Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego jest podmiotem dominującym w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej (...). Spółka, która jest stroną umowy o oddanie przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania (z uwagi na sposób powstania i udziałowców zwana spółką pracowniczą) musi spełnić wymogi określone w art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji, w tym do spółki takiej musi przystąpić ponad połowa ogólnej liczby pracowników przedsiębiorstwa państwowego, i – co do zasady – akcjonariuszami spółki mogą być wyłącznie osoby fizyczne. W świetle tych wyjaśnień pozostaje do ustalenia to, czy w dniu 13 października 2005 r. spółka Przedsiębiorstwo P. w T. sp. z o.o. była użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości, jak twierdzi skarżący kasacyjnie. Dla ustalenia tej okoliczności niezbędne jest przypomnienie etapów prywatyzacji w odniesieniu do mienia przedsiębiorstwa (art. 551 Kc), należącego do Przedsiębiorstwa P. w T. (przedsiębiorstwa państwowego), które to etapy odzwierciedlają umowy zawarte w procesie tej prywatyzacji, znajdujące się w aktach sprawy.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że w dniu 29 stycznia 2002 r. Wojewoda [...] - jako pełnomocnik Skarbu Państwa do spraw prywatyzacji Przedsiębiorstwa P. w T. zawarł w formie aktu notarialnego, Rep. A Nr [...], ze spółką P. spółka z o.o. umowę o oddanie tej spółce do odpłatnego korzystania zespołu składników materialnych i niematerialnych, wchodzących w skład przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 Kc i pozostających we władaniu Przedsiębiorstwa P. w T., w tym działki nr [...] oddanej w użytkowanie wieczyste przedsiębiorstwu państwowemu do dnia 4 grudnia 2089 r. W umowie tej przewidziano, że z chwilą zapłacenia przez przejmującego (Spółkę) ostatniej raty należności za korzystanie z przedmiotu niniejszej umowy, oddający (Pełnomocnik Organu Założycielskiego) zobowiązuje się przenieść na przejmującego własność przedmiotu umowy oraz związane z nim prawo wieczystego użytkowania gruntu (§ 15.1). Z kolei, umową zawartą w dniu 27 lipca 2006 r. w formie aktu notarialnego Rep. A nr [...], pełnomocnik Ministra Skarbu Państwa reprezentującego Skarb Państwa przeniósł na rzecz Spółki pod firmą P. spółka z o.o. własność przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 Kc, w skład którego wchodziło m. in. prawo użytkowania wieczystego gruntu dz. Nr [...] oraz prawo własności znajdujących się na tym gruncie budynków i urządzeń. W umowie tej pełnomocnicy Spółki zawarli wniosek, aby Sąd Rejonowy w T. dokonał na jej podstawie wpisów w działach II ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości objętych umową – jako użytkownika wieczystego gruntu oraz właściciela znajdujących się na tym gruncie budynków i urządzeń stanowiących przedmiot odrębnej własności – spółkę P. spółka z o.o. z siedzibą w T.. Następnie w formie aktu notarialnego z dnia 13 grudnia 2011 r. Rep. A nr [...] doszło do zawarcia umowy sprzedaży, na mocy której A. M. nabył od spółki pod nazwą P. sp. z o. o. z siedzibą w T. prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] oraz prawo własności znajdujących się na tym gruncie budynków i urządzeń.

Jak wynika z powyższych dowodów w postaci aktów notarialnych sporządzonych w dniu 29 stycznia 2002 r. oraz w dniu 27 lipca 2006 r., spółka pod firmą P. sp. z o. o. z siedzibą w T. nabyła prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] dopiero na mocy umowy zawartej w dniu 27 lipca 2006 r., zatem w dniu 13 października 2005 r. Spółka nie była użytkownikiem wieczystym tejże nieruchomości. Dodać należy, że powyższy wniosek dotyczący etapu przejścia prawa własności składników materialnych i niematerialnych przedsiębiorstwa (art. 551 Kc) oraz prawa użytkowania wieczystego nieruchomości z rąk oddającego mienie Skarbu Państwa na rzecz spółki pracowniczej, tj. na podstawie umowy "przeniesienia własności" – art. 52 ust. 2 pkt 1 albo 2 ustawy o komercjalizacji, jest w pełni zgodny z celem i istotą prywatyzacji bezpośredniej prowadzonej w trybie tzw. leasingu, unormowanej w ustawie o komercjalizacji (w ramach orzecznictwa szerokie wyjaśnienia zawiera zwłaszcza uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 14 marca 1995 r., sygn.. akt III CZP 165/94, cbois).

Jak zauważono na początku rozważań, stwierdzenie, że w dniu 13 października 2005 r. Spółka nie była użytkownikiem wieczystym działki nr [...] ma kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, bowiem skarżący kasacyjnie wywodzi swoje roszczenie o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości z następstwa prawnego po Spółce. Bowiem, jedynie następca prawny osoby, która była w dniu 13 października 2005 r. użytkownikiem wieczystym nieruchomości, może żądać przekształcenia przysługującego mu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (pod warunkiem, że wobec tej osoby nie zachodzi wyłączenie z art. 1 ust. 1 b pkt 1-4, patrz też wyrok NSA z dnia 15 października 2015 r., sygn.. akt I OSK 101/14, CBOSA). Skoro po stronie Spółki nie powstało prawo do przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności, to i skarżący kasacyjnie jako następca prawny tej osoby, nie ma prawa do takiego przekształcenia.

Powyższa konstatacja prowadzi do stwierdzenia, że nieuzasadniony jest zarzut sformułowany w pkt 1. III, tj., że organ wadliwie nie uznał, a Sąd to zaakceptował, iż już na podstawie umowy z dnia 29 stycznia 2002 r. Spółka nabyła prawo użytkowania wieczystego działki nr [...]. Ponieważ, przeniesienie tego prawa na Spółkę nastąpiło - jak wprost wynika z umowy w dniu 27 lipca 2006 r. – dopiero na jej podstawie, tzn., że w dniu 13 października 2005 r. Spółka nie była użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości. Zatem bezpodstawne jest roszczenie skarżącego kasacyjnie, powołującego się na następstwo prawne po Spółce, o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego działki [...] w prawo własności.

Nietrafne są też zarzuty sformułowane w pkt 1.I i 1.II oraz w pkt 2, sprowadzające się podważenia tezy organów i Sądu, iż odmowa skarżącemu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności przymiotowej nieruchomości wynika z faktu, że w dniu 13 października 2005 r., prawo użytkowania wieczystego działki [...] przysługiwało Przedsiębiorstwu P. w T., czyli państwowej osobie prawnej, objętej wyjątkiem od zasady określonej w art. 1 ust. 1 ustawy z 2005 r. Rację ma skarżący kasacyjnie wskazując na postanowienie SR [...] z dnia [...] listopada 2002 r. o wykreśleniu Przedsiębiorstwa P. w T. z Krajowego Rejestru Sądowego oraz jego konsekwencję prawną, jaką był fakt zniknięcia z obrotu podmiotu prawnego o tej nazwie. Zarówno organ odwoławczy jak i Sąd uwzględnili w/w postanowienie SR. Równocześnie jednak wskazywali na wiążący fakt wpisu w KW prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości, powołując się na domniemanie określone w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2013 r., poz. 707). Zgodnie z tym wpisem, właścicielem przedmiotowej nieruchomości w dacie 13 października 2005 r. był Skarb Państwa, natomiast jako użytkownik wieczysty figurowało Przedsiębiorstwo P. w T. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie jest rzeczą organów administracyjnych, ani sądu administracyjnego ustalenie użytkownika wieczystego nieruchomości odmiennie niż zostało to ujawnione w treści księgi wieczystej. Jeżeli skarżący twierdzi, iż w dacie 13 października 2005 r. Przedsiębiorstwo P. w T. nie było użytkownikiem wieczystym nieruchomości to właściwym dla podważenia istniejącego wpisu jest postępowanie przed sądem powszechnym. Ustawa o księgach wieczystych i hipotece w art. 10 przewiduje roszczenie o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym. Roszczenie to jest sposobem obalenia wiążącego domniemania prawnego, stanowiącego w art. 3 ust.1 tej ustawy, że wpisy w księdze wieczystej są zgodne z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości (tak też Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 20 maja 2014 r., sygn. akt II OSK 3004/12 i z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt I OSK 989/14, CBOSA). Tym samym powołanie się przez organy a następnie przez Sąd I instancji na treść art. 3 ust.1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, było zasadne.

Z uwagi na powyższe, ponieważ zaskarżony wyrok odpowiada prawu a zarzuty skargi kasacyjnej nie mogły być uznane za usprawiedliwione, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.