Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1341/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 94, art. 315 ust. 3, art. 327
journal: Dz.U. 2003 nr 119 poz 1117
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej
article: art. 10, art. 26,
journal: Dz.U. 1993 nr 26 poz 117
law: Ustawa.z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości - tekst jednolity
article: art. 7, 77
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Protokolant Katarzyna Smaga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2010 r. sprawy ze skargi K. N.V. z siedzibą w Holandii na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia patentu na wynalazek oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2010 r., znak [...] Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej, wskutek wniosku K. N.V. z siedzibą w E., Holandia (zwany dalej jako "zgłaszający, skarżący") o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek pod tytułem: "S.", nr [...].

Do wydania powyższej decyzji doszło na podstawie następujących ustaleń:

Zgłoszenie międzynarodowe oznaczone nr [...] pt.: "Z." zostało dokonane w dniu 8 maja 2001 r. Zostało ono dokonane w imieniu K. N.V. w Holandii. Natomiast w fazę krajową weszło w dniu 30 stycznia 2002 r. Ponadto zostało uznane za wynalazek i uzyskało ochronę patentową na mocy Europejskiej Konwencji Patentowej (Dz. U. z 2004 r. Nr 79, poz. 737 z późn. zm.), dalej: "Konwencja", udzielonej przez Europejski Urząd Patentowy (w skrócie: EUP) w postaci patentu europejskiego [...].

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. Nr [...] Urząd Patentowy RP odmówił udzielenia patentu na wynalazek pt. "S.". Organ przyjął, że przedmiot zgłoszenia: "S." oraz "Z." nie stanowi rozwiązania o charakterze technicznym w kategorii sposobu oraz w kategorii wytworu. Co do sposobu organ przyjął, że w zgłoszeniu nie podano w ogóle czynności technicznych (czyli oddziaływujących na materię), wymaganych dla tej kategorii. Z kolei co do wytworu, organ uznał, że pomysł dotyczy miejsca umieszczenia na nośniku informacji, nie zakładając żadnych ulepszeń, zmian konstrukcyjnych w budowie materialnej nośnika. Natomiast przedmiot zgłoszenia w pozostałej części, to jest "U." nie został przedstawiony w sposób dostatecznie ujawniający wszystkie istotne dane potrzebne do jego zrealizowania, stosownie do art. 10 i 26 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1993 r. Nr 26 poz. 117 z późn. zm.), dalej: "uow", mającej zastosowanie na podstawie art. 315 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 z późn. zm.), dalej: "P.w.p." oraz art. 49 ust. 1 P.w.p. Co do zgłoszenia w kategorii urządzenie, określonego zastrzeżeniami 9, 10 - 12, nie zostały wskazane jakiekolwiek połączenia między elementami urządzenia. Nie została ujawniona postać konstrukcyjna urządzenia. Nie jest wystarczające podawanie jedynie założonych funkcji, jakie ma realizować urządzenie, gdyż jest to jedynie koncepcja urządzenia. Natomiast co do zgłoszenia określonego zastrzeżeniami nr 13 – 17 organ stanął na stanowisku, że także nie ma charakteru technicznego, ponieważ zastrzeżenia dotyczyły jedynie odpowiedniego rozmieszczenia danych (określonego logicznie ciągu bitów), umieszczonych zgodnie z ustalonym fizycznym formatem zapisu na znanym co do budowy konstrukcyjnej nośniku zapisu.

W dniu 30 czerwca 2009 r. K. N.V. wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniósł o uchylenie wcześniejszej decyzji Urzędu Patentowego i załatwienie sprawy, zgodnie z wnioskiem. Zarzucił nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że sformułowane zastrzeżenia nie dotyczą rozwiązania o charakterze technicznym. Nadto organ dokonał nieprawidłowej wykładni pojęcia "rozwiązanie o charakterze technicznym" ujętego w art. 10 uow, decydującego o patentowalności danego zgłoszenia. W konsekwencji Urząd Patentowy RP dokonał błędnej subsumcji. Ponadto, na mocy art. 89 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), dalej: "k.p.a." w zw. z art. 244 ust. 13 P.w.p. zgłaszający zażądał przeprowadzenia rozprawy w celu ustalenia okoliczności faktycznych sprawy.

Ponownie rozpatrując sprawę, Urząd Patentowy decyzją z dnia [...] maja 2010r., Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Decyzja została wydana w oparciu o art. 10 i 26 uow w zw. z art. 315 ust. 3 P.w.p. oraz na podstawie art. 245 ust. 1 P.w.p.

W ocenie organu, przedmiot zgłoszenia, gdy chodziło o sposób przechowywania zapisu sygnału na nośniku danych (zastrzeżenia 1 – 8) oraz wytwór czyli zapisywalny nośnik danych do zapisywania sygnału danych (zastrzeżenia 13 – 17) nie ujawniały rozwiązania technicznego. Co do zastrzeżenia nr 1 stwierdził, iż z jego treści wynikało, że sposób polega na tym, że zapisuje się jedną informację, a następnie zapisuje drugą korzystając z pierwszej informacji. Jednakże informacje te pozostają informacjami naniesionymi konwencjonalnie, a wkładu twórczego dokonano w sferze abstrakcyjno –organizacyjnej. Twórca w znany ze stanu techniki sposób technicznego oddziaływania na materię zapisuje jakąś informację i domaga się praw wyłącznych na taki właśnie sposób. W tej sytuacji, zdaniem organu, skoro przedmiot zgłoszenia w części znamiennej zastrzeżenia posiada jedynie cechy nietechniczne, to tym samym nie ma charakteru technicznego.

Z kolei odnośnie zastrzeżenia nr 13, Urząd Patentowy przyjął, że z jego treści wynika, że nośnik wyróżnia się tylko zapisaną na nim informacją. Owszem, informacja ta spełnia jakieś funkcje, ale została naniesiona konwencjonalnie, a wkład twórcy dokonał się jedynie w sferze abstrakcyjno – organizacyjnej. Charakter informacji (funkcjonalna lub kognitywna) nie ma wpływu na budowę nośnika.; rozróżnienie to jest tylko interpretacją samej informacji. Obecność znaczników reprezentujących informację na powierzchni nośnika również nie może być traktowana jako cecha techniczna, skoro nie występuje samodzielnie ani w opisie, ani nie zostały zgłoszone do ochrony, a według samego zgłaszającego podział na informacje i znaczniki jest sztuczny. W tej sytuacji, zdaniem organu podobnie jak wyżej, skoro przedmiot zgłoszenia w części znamiennej zastrzeżenia posiada jedynie cechy nietechniczne, to tym samym nie ma charakteru technicznego.

Organ badając rozwiązanie rozróżnia w nim cechy techniczne i nietechniczne. Jeżeli cechami wyróżniającymi ze stanu techniki, tak jak w przypadku omawianego sposobu i nośnika, są cechy nietechniczne, to takiemu rozwiązaniu należy odmówić przymiotu charakteru technicznego.

Natomiast co do treści zastrzeżeń nr 9 i 10- 12 Urząd Patentowy nie podzielił poglądu zgłaszającego, że urządzenia przedstawione są za pomocą cech technicznych funkcjonalnych. Wskazane w nich cechy nie odnoszą się do połączeń konstrukcyjnych czyli nie są cechami układowymi lub konstrukcyjnymi. Ponadto, zdaniem organu, nie ujawniono w ogóle jakichkolwiek połączeń pomiędzy elementami zgłoszonego urządzenia. W kategorii urządzenie cechami technicznymi są bowiem połączenia pomiędzy elementami, a nie same elementy, np. generator. Organ podkreślił, że podstawą odmowy udzielenia patentu na przedmiot zgłoszenia obejmujący urządzenie było niedostateczne ujawnienie wszystkich istotnych danych potrzebnych do realizacji tego urządzenia. Urząd Patentowy nie wykluczył możliwości posługiwania się cechami funkcjonalnymi w zastrzeżeniu dotyczącym urządzenia. Jednakże forma zastrzeżenia patentowego musi odpowiadać wymogom art. 33 ust. 3 P.w.p. W ocenie organu, w kategorii "urządzenie" kryteria z art. 33 ust. 3 P.w.p. mogą spełnić z pewnością zastrzeżenia określające cechy konstrukcyjne, odmiennie aniżeli cechy funkcjonalne. Cechy funkcjonalne odnoszą się do efektów lub problemów, a urządzenie, które ma być chronione patentem nie jest zbiorem tychże efektów i problemów, ale zbiorem wzajemnie połączonych fizycznie elementów. Danej cesze funkcjonalnej może odpowiadać wiele cech układowych (konstrukcyjnych), a tym samym nie może zostać spełniony wymóg jednoznaczności. Ponadto art. 33 ust. 3 P.w.p. wymaga cech technicznych rozwiązania, a nie problemu czy efektu. Dlatego organ uznał, że cechy funkcjonalne dopuszczone są o tyle, o ile są równoważne cechom konstrukcyjnym. Odnosząc powyższe do zgłaszanego rozwiązania w kategorii urządzenie, Urząd Patentowy stwierdził, że cechy opisane w zastrzeżeniu nr 9 i 10 próbują zdefiniować przedmiot zgłoszenia poprzez efekt (generator generujący sygnał skrótowej referencji kryptograficznej), zastrzegać rozwiązywany problem (środki zapisujące są włączone tak, że zapisują sygnał) i cechy wskazane nie określają efektu technicznego (nie odnoszą się do oddziaływania na materię) czyli nie są cechami technicznymi.

Organ nie podzielił poglądu zgłaszającego co do rozumienia pojęć: "technika", "charakter techniczny", "wynalazek". Przyznał, że słowo: "technika" jest pojęciem nieostrym i trudnym do jednoznacznego zdefiniowania. Nie znalazł jednak podstaw do zmiany wykładni tego pojęcia, jak i pojęć: "charakter techniczny", "wynalazek", przedstawionych w zaskarżonej decyzji, ukształtowanych przez wieloletnią doktrynę i orzecznictwo. Postęp techniczny nie może być sam w sobie podstawą do zmiany zakresu omawianych pojęć i to w sytuacji, gdy w ocenie organ, powodowany jest właśnie tym, że patenty są udzielane na wynalazki, a nie na wykorzystanie tych wynalazków.

Z kolei zajmując stanowiskowo co do różnic pomiędzy oceną przedmiotu zgłoszenia dokonaną przez inne urzędy patentowe: Europejski Urząd Patentowy (EUP) czy amerykański USPTO, organ stwierdził, że organ amerykański orzeka w oparciu o inne prawo, odmienne od polskiego, a EUP na podstawie Konwencji o patencie europejskim. Polska ustawa - Prawo własności przemysłowej jest zharmonizowana z powołaną Konwencją. Jednakże praktyka EUP jest odmienna od polskiego Urzędu Patentowego, gdyż EUP uznaje przedmiot zgłoszenia za wynalazek, jeżeli w wyniku jego realizacji uzyskany jest efekt techniczny. Natomiast polski Urząd Patentowy wymaga, aby we wkładzie wynalazczym (ujętym w części znamiennej zastrzeżenia) znajdowała się co najmniej jedna cecha techniczna.

W przypadku zaś postępowania przed organami międzynarodowymi w trybie Układu o współpracy patentowej (Dz. U. z 1991 r. Nr 70, poz. 303), dalej: "PCT", zdaniem organu, zgodnie z art. 27 pkt 5 PCT ocena organów międzynarodowych nie jest przesądzająca o uzyskaniu patentu.

Odnosząc się do wniosku o przeprowadzenie rozprawy, organ stwierdził, że nie zapewniłoby to ani przyspieszenia, ani uproszczenia postępowania. Ponadto dokonał analizy przesłanek wymienionych w art. 89 § 2 k.p.a., warunkujących wyznaczenie rozprawy. Żadna z wymienionych w tym przepisie okoliczności nie wystąpiła. Cel rozprawy wskazany przez zgłaszającego: "ustalenie okoliczności faktycznych sprawy" nie jest wymieniony wśród przesłanek w art. 89 § 2 k.p.a.

Ponadto wnioskodawca miał zapewniony czynny udział w każdym stadium postępowania.

Na powyższą decyzję Urzędu Patentowego RP K. N.V. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 4 czerwca 2010 r. Decyzję zaskarżył w całości. Skarżący zarzucił m.in. naruszenie przez organ art. 10 uow, mającej zastosowanie na podstawie art. 315 ust 3 P.w.p - poprzez nieprawidłową wykładnię pojęcia "rozwiązanie o charakterze technicznym" i w konsekwencji bezzasadne przyjęcie, że zgłoszone rozwiązania nie są wynalazkami patentowalnymi w rozumieniu cytowanego przepisu. Podniósł także obrazę art. 27 załącznika 1C (Porozumienia w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej) do porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu (opubl. Dz. U. z 1996 r. Nr 32, poz. 132), dalej: "TRIPS" poprzez dokonanie nieuprawnionej zawężającej interpretacji art. 10 uow z naruszeniem art. 27 TRIPS, z którego wynika wyraźnie obowiązek udzielania patentów na wynalazki ze wszystkich dziedzin techniki. Zarzucił także naruszenie art. 7 i 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.,) dalej: k.p.a." w związku z art. 252 P.w.p. - poprzez brak wszechstronnego i dokładnego zbadania wszystkich okoliczności sprawy, a w konsekwencji wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o błędne założenia natury faktycznej i prawnej.

W uzasadnieniu skargi wskazał m.in. na błędną, w jego ocenie, wykładnię art. 10 uow i bezpodstawne zawężenie pojęcia: "charakteru technicznego wynalazku". Zdaniem skarżącego, wskazówkę co do tego, jak należy rozumieć charakter techniczny rozwiązania, można znaleźć w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 września 2001 r. w sprawie dokonywania i badania zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych (Dz. U. Nr 102, poz. 1119 z późn. zm., zwane dalej: "rozporządzenie"). Przepis art. 10 ustawy o wynalazczości uznaje za wynalazek rozwiązanie o charakterze technicznym, zaś § 32 ust. 1 rozporządzenia stwierdza, że wynalazek dotyczy technicznego sposobu oddziaływania na materię. Z powyższego wynika, że rozwiązaniem o charakterze technicznym jest takie rozwiązanie, które dotyczy technicznego sposobu oddziaływania na materię. W ocenie skarżącego, jako techniczne oddziaływanie na materię należy rozumieć oddziaływanie przy posłużeniu się kontrolowanymi siłami natury, w odróżnieniu od naturalnie niekontrolowanych sił natury w postaci zjawisk przyrodniczych. Do osiągnięcia celu przedmiotowego wynalazku, to jest uzyskania obrazu niezbędne jest jego wygenerowanie, co oznacza, że według wynalazku generuje się sygnał obrazu o określonych parametrach fizycznych. Proces generowania obrazu leży poza sferą intelektualnego oddziaływania człowieka, tj. spełnia jedną z przesłanek uznania rozwiązania za wynalazek o charakterze technicznym. Skarżący wskazał, że w rozpatrywanej sprawie Urząd Patentowy dokonał zawężającej wykładni pojęcia charakteru technicznego, ograniczając je wyłącznie do samej czynności posługiwania się siłami przyrody i nadając mu znaczenie sprowadzające się do przyjęcia, że rozwiązaniem o charakterze technicznym jest takie rozwiązanie, które samo w sobie stanowi sposób oddziaływania na materię.

Na rozprawie w dniu 12 października 2010 r. skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. W piśmie procesowym złożonym na rozprawie zauważył ponadto, że przy ustalaniu zakresu pojęcia: "techniczny charakter wynalazku" należy kierować się także art. 94 P.w.p. (ma identyczne brzmienie jak art. 77 uow), który zawiera definicję wzoru użytkowego. W tej definicji wymóg materialności zawarty jest wprost. Zatem nie można twierdzić, że wynalazek powinien charakteryzować się materialnością, skoro nie wynika to ze sformułowań art. 10 ustawy o wynalazczości. Ponownie wskazał na liberalne stanowisko w tym zakresie EUP.

Pełnomocnik organu zajął stanowisko dotychczasowe i wnosił o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem materialnym i przepisami procesowymi.

Na wstępie należy zauważyć, że w sprawie podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji był art. 10 uow, mający zastosowanie na mocy art. 315 ust. 3 P.w.p. Należy także nadmienić, że zgłoszenie międzynarodowe zostało dokonane w dniu 8 maja 2001 r. (bezsporne, międzynarodowe zgłoszenie, k. – 23 akt adm.). Zatem na mocy art. 20 ust. 1a i art. 11 ust. 3 PCT, skoro zgłoszenie międzynarodowe podaje się do wiadomości każdemu wyznaczonemu urzędowi krajowemu i zgłoszenie to, korzystające z międzynarodowej daty zgłoszenia ma skutek zwykłego krajowego zgłoszenia w każdym z wyznaczonych państw, a międzynarodową datę wniesienia tego zgłoszenia uważa się za faktyczną datę zgłoszenia w każdym z wyznaczonych państw, w zw. z art. 315 ust. 3 P.w.p. zastosowanie mają przepisy obowiązujące w dacie zgłoszenia czyli przepisy ustawy o wynalazczości. Zgłaszający na mocy art. 22 ust. 2 PCT, nie później niż z upływem dwudziestu miesięcy od daty pierwszeństwa dostarcza każdemu wyznaczonemu urzędowi kopię zgłoszenia międzynarodowego.

Tym samym nie mogły znaleźć zastosowania przepisy wykonawcze do P.w.p., w tym powoływane przez skarżącego rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 września 2001 r. w sprawie dokonywania i badania zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych ( tak NSA w wyroku z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt II GSK 406/09).

Przepis art. 10 uow stanowił, że wynalazkiem podlegającym opatentowaniu jest nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, nie wynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące się nadawać do stosowania.

Przede wszystkim należy zauważyć, że spór między organem a skarżącym sprowadzał się do zakresu definicji pojęcia: "rozwiązanie o charakterze technicznym", o którym mowa w art.10 uow. Skarżący bowiem nie kwestionuje, że wynalazkiem może być tylko rozwiązanie o charakterze technicznym. Organ zaś nie zaprzecza, że elektronika, informatyka należą do dziedzin techniki.

Zgodnie z "Komentarzem do prawa wynalazczego" S. Sołtysiński, A. Szajkowski, T. Szymanek (Instytut Prawa Przedsiębiorstw S.A. W.Pr. Warszawa 1990 s. 33 i 34) w art.10 uow chodziło o rozwiązanie przez wynalazcę pewnego problemu o charakterze technicznym. "Technika" zaś, to ogół znanych metod i sposobów oddziaływania na materię służących zaspokojeniu praktycznych potrzeb człowieka. Wynalazek polega na znalezieniu nowego sposobu wykorzystania materii. Jak piszą komentatorzy sfera techniki nie wykracza poza domenę mechaniki, fizyki i chemii, a jej przedmiotem jest wykorzystanie materii nieożywionej. Nie są rozwiązaniami o charakterze technicznym pomysły o charakterze abstrakcyjno - myślowym. Kategoria ta obejmuje projekty, których przedmiotem jest przede wszystkim rozwiązanie problemu intelektualnego, a nie zwiększenie arsenału sposobów wykorzystania materii. Typowym przykładem pomysłów należących do tej klasy są algorytmy, szyfry, sztuczne języki itp. Ich wspólną cechą jest okoliczność, że rozwiązanie problemu może nastąpić w zasadzie bez oddziaływania na materię. Stanowisko to znajdowało potwierdzenie w art. 12 uow, który w pkt 4 wyłączał spod ochrony patentowej programy do maszyn cyfrowych.

Podobne stanowisko zaprezentowane zostało w "Prawie własności przemysłowej. Komentarzu" pod red. Piotra Kostańskiego, Wydawn. C.H.Beck, W-wa 2010, s. 164(dalej jako: "Komentarz") i "Prawie własności przemysłowej" pod red. U. Promińskiej, Difin 2005, s. 43-44, z tym że pod pojęciem "techniki" rozumiano metody i sposoby oddziaływania na nieożywioną lub ożywioną materię, które służą zaspokajaniu praktycznych potrzeb człowieka. Techniczny charakter mają rozwiązania, które dotyczą jednej z dziedzin techniki, odnoszą się do zagadnień technicznych, są scharakteryzowane poprzez cechy techniczne.

Odnosząc powyższe do patentowalnego wynalazku, należy przyjąć, że, w świetle prawa polskiego, musi on wiązać się z oddziaływaniem na materię poprzez jej nowe techniczne wykorzystanie, a rezultatem wynalazku musi być wytwór materialny o nowej budowie lub składzie albo nowy sposób technicznego oddziaływania na materię. Wynalazki mogą być dokonywane we wszystkich dziedzinach techniki, ale jednak ciągle muszą mieć charakter techniczny. W ustawie o wynalazczości określenie "rozwiązanie o charakterze technicznym" stanowiło genus definicji wynalazku podlegającego opatentowaniu (por. Aurelia Nowicka "Programy komputerowe w systemie prawa patentowego" wykład na Konferencji Jubileuszowej "Polski i Europejski system ochrony własności przemysłowej" z dnia 3 października 2008 r., opublikowany na stronie internetowej Urzędu Patentowego RP). Wynalazek to jest rozwiązanie techniczne, które oczywiście jest poprzedzone przez pomysł, ale istotą wynalazku jest przedstawienie precyzyjnego sposobu realizacji tego pomysłu przy pomocy oddziaływania na materię, tak aby znawca mógł go w sposób powtarzalny realizować i otrzymać określony w wynalazku rezultat (także "Komentarz", s. 164).

Pomocniczo można zauważyć, że na podstawie obecnych uregulowań za wynalazek także nie zostanie uznane żadne rozwiązanie, jeżeli nie dotyczy ono żadnego wytworu materialnego nadającego się do wykorzystania, określonego za pomocą cech technicznych odnoszących się do jego budowy lub składu ani określonego sposobu technicznego oddziaływania na materię bądź nowego zastosowania substancji stanowiącej część stanu techniki (A. Nowicka, tamże).

Mając powyższe na uwadze skład orzekający w pełni podzielił stanowisko organu w tym zakresie.

Kwestia ustalenia sposobu rozumienia "charakteru technicznego" wynalazku jest istotna, gdyż test technicznego charakteru jest samodzielnym kryterium uznania rozwiązania za wynalazek w rozumieniu wyżej powołanego przepisu i poprzedza badanie dalszych przesłanek charakteryzujących wynalazek (wynikających także z art. 10 uow), to jest: nowości, nieoczywistości i stosowalności. Przesłanki te są badane dopiero po stwierdzeniu, że zgłoszone rozwiązanie ma charakter techniczny.

Taką metodę postępowania przyjął Urząd Patentowy. W ocenie Sądu była ona prawidłowa, gdyż wynikała z treści art. 10 uow.

Co do wymogów zgłoszenia wynalazku, kwestie tę regulował art. 26 uow. Stanowił on, że zgłoszenia wynalazku dokonuje się przez wniesienie do Urzędu podania wraz z opisem wynalazku ujawniającym jego istotę, zastrzeżeniami patentowymi, skrótem opisu i w razie potrzeby rysunkami. Zakres przedmiotowy patentu zaś, zgodnie z art. 16 ust. 2 uow określały zastrzeżenia patentowe zawarte w opisie patentowym. Prawidłowa redakcja znamiennej części zastrzeżeń niezależnych rozwiązania decydowała więc o ochronie patentowej i jej zakresie.

W takiej sytuacji zgłaszający winien w zgłoszeniu ujawnić wynalazek w sposób umożliwiający zbadanie przesłanek z art. 10 uow (tak: "Komentarz", s.165).

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, należy przypomnieć, że zgodnie z zastrzeżeniami patentowymi przedmiotem wynalazku jest:

- 1 – 8 - sposób przechowywania zapisu sygnału danych na nośniku danych wielokrotnego zapisu czyli sposób, metoda,

- 9 – urządzenie zapisujące do zapisywania sygnału danych zapisywanego na nośniku wielokrotnego zapisu danych,

- 10 – 12 - urządzenie odczytowe do odtwarzania sygnału danych zapisywanego na nośniku wielokrotnego zapisu,

- 13 – 17 – zapisywalny nośnik danych do zapisywania sygnału danych.

Odnosząc się do zgłoszonego przez skarżącego w zastrzeżeniach 1 - 8 sposobu przechowywania zapisu sygnału danych na nośniku danych, organ podniósł, że sposób powinien być scharakteryzowany przez zespół czynności, które oddziaływałyby na materię, zespół fizycznych operacji na sygnałach (poprzez zmianę stanu lub postaci). W omawianym zaś rozwiązaniu chodziło o zapis jednej informacji, a następnie – drugiej informacji z wykorzystaniem pierwszej informacji. Twórca korzystając ze znanego ze stanu techniki sposobu zapisu technicznego oddziaływania na materię zapisał informację na określoną wcześniej informację. Porównanie zapisanych informacji nie następuje za pomocą parametrów fizycznych, lecz metod matematycznych. Nie zmienia tego stanowiska argumentacja skarżącego, że umieszczenie sygnału informacji kryptograficznej w obszarze danych stałych czyli w określonym fizycznie (np. za pomocą znaczników, które nie zostały ujęte w zastrzeżeniach) miejscu nośnika danych jest czynnością techniczną. W zastrzeżeniu nr 4 i 5 mówi się bowiem, że do weryfikacji sygnału danych systemowych i do generowania sygnału skrótowej reprezentacji kryptograficznej używa się algorytmu czyli działania z zakresu matematyki a nie operacji fizycznej. Ponadto sygnał danych systemowych stanowiących podstawę do generowania sygnału skrótowej reprezentacji kryptograficznej może być zapisywany na nośniku w różnych obszarach (zastrzeżenie 2 i 8). Zatem, jak słusznie organ stwierdził, rozwiązanie to nie ma charakteru technicznego, a wkład twórczy dokonuje się w sferze abstrakcyjno – organizacyjnej.

Z kolei przedstawiając stanowisko co do zastrzeżeń 9 i 10 – 12 odnoszących się do urządzeń: zapisującego oraz odczytowego zauważyć należy, że zgodnie z "Uniwersalnym słownikiem języka polskiego", PWN 2006 s .275 "urządzenie w znaczeniu technicznym to mechanizm lub zespół mechanizmów służący do wykonania określonych czynności, ułatwiający pracę; przyrząd, maszyna". Zasadny jest więc pogląd wyrażony w decyzji, iż w zastrzeżeniach patentowych w kategorii "urządzenie" należy podawać strukturę wewnętrzną urządzenia określoną przez wzajemne usytuowanie i połączenie części lub podzespołów tworzących łącznie zwartą całość przestrzennie ukształtowaną, zdolną do osiągnięcia ustalonego z góry przeznaczenia wynalazku. Jak jednak wynika z opisu oraz powołanych zastrzeżeń 9 i od 10 do 12, nie zostały wykazane żadne cechy konstrukcyjne zgłoszonego do opatentowania urządzenia. Organ potwierdził stanowisko wnioskodawcy, że skarżący w zastrzeżeniach posługiwał się cechami funkcjonalnymi. Jednakże zdaniem organu, ujęcie urządzenia za pomocą cech funkcjonalnych jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy cechy te odpowiadają cechom konstrukcyjnym. Niedopuszczalne jest formułowanie w zastrzeżeniu cech funkcjonalnych odnoszących się do efektów bądź problemów. Organ prawidłowo przyjął, że ani w opisie, ani w zastrzeżeniach nie zostały wykazane żadne cechy konstrukcyjne zgłoszonych do opatentowania urządzeń, a została jedynie podana sieć działań i koncepcja urządzenia. W ocenie Sądu takie stanowisko Urzędu Patentowego RP wskazuje, że zgłoszeniu w kategorii "urządzenie" odmówiono również waloru technicznego przedstawionym rozwiązaniom, a nie tylko brak ujawnienia połączeń technicznych między pomiędzy elementami zgłaszanych urządzeń.

Odmienna ocena ustalonego prawidłowo przez organ stanu faktycznego nie ma wpływu na przyjęcie, że wynalazek w kategorii "urządzenie" nie może przedmiotem patentu.

Odnosząc się następnie do zgłoszenia w kategorii wytwór (zastrzeżenia 13 – 17), należało podzielić stanowisko Urzędu Patentowego RP. Poprzez rozmieszczenie treści (danych systemowych, skrótu kryptograficznego) nie uległa zmianie budowa fizyczna, konstrukcyjna nośnika. Nośnik wyróżnia się jedynie zapisaną treścią, naniesioną w sposób konwencjonalny. Zatem i w tym zakresie wkład twórczy dokonany został w sferze abstrakcyjno – organizacyjnej.

Wobec powyższego Sąd uznał za trafne stanowisko Urzędu Patentowego, że zgłoszone do opatentowania rozwiązanie nie jest rozwiązaniem o charakterze technicznym.

W tym stanie rzeczy zarzuty skargi dotyczące błędnej wykładni art. 10 uow i błędnego uznania, że przedstawione rozwiązanie nie jest rozwiązaniem o charakterze technicznym Sąd uznał za nieusprawiedliwione.

Nie są uzasadnione zarzuty naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego zbadania sprawy. Urząd szczegółowo przeanalizował treść wszystkich zastrzeżeń patentowych i nie tylko w rozbiciu na poszczególne zastrzeżenia, ale także jako całość rozwiązania, bowiem poszukiwał w zgłoszonych rozwiązaniach elementów o charakterze technicznym. Organ prowadził obszerną korespondencję ze skarżącym, w której uzasadniał prezentowane stanowisko. Nie było potrzeby zasięgania opinii biegłego, gdyż spór nie leżał w płaszczyźnie konstrukcji i działania przedmiotu zgłoszenia, ale sprowadzał się do braku cech technicznych przedmiotu zgłoszenia, także urządzeń (takie stanowisko organu wskazuje, że w zgłoszeniu dotyczącym urządzenia także nie dopatrzył się cech technicznych rozwiązania). W świetle powyższego trafny jest wniosek organu, że skarżący wykorzystując znany ze stanu techniki sposób technicznego oddziaływania na materię, zapisał wymyślną przez siebie informację i domaga się praw wyłącznych na taki właśnie sposób oraz tak zapisany nośnik. Natomiast co do kategorii "urządzenie", na podstawie zgłoszonych zastrzeżeń patentowych nie jest możliwe skonstruowanie "urządzenia zapisującego do zapisywania sygnału danych zapisywanego na nośniku wielokrotnego zapisu danych" ani "urządzenia odczytowego do odtwarzania sygnału danych zapisywanego na nośniku wielokrotnego zapisu". Sąd nie kwestionuje, że pomysł skarżącego, jako całość, stanowi rozwiązanie problemu, ale nie jest to rozwiązanie o charakterze technicznym problemu o charakterze technicznym.

Było uchybieniem procesowym nieprzeprowadzenie rozprawy przy ponownym rozpoznawaniu sprawy. Jednak sąd administracyjny, zgodnie z art.145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej: "p.p.s.a." uchyla zaskarżoną decyzję tylko z powodu takich uchybień procesowych, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zważywszy, że udzielnie patentu poprzedzone jest badaniem przedłożonej dokumentacji i co do zasady nie wymaga ustnej prezentacji swoich racji, skarżący powinien wyraźnie wskazać, czego nie mógł przedstawić organowi z uwagi na brak rozprawy oraz jak to mogło wpłynąć na treść rozstrzygnięcia. W sprawie niniejszej skarżący nie wykazał, jaki wpływ na wynik sprawy miało nieprzeprowadzenie rozprawy, ani nie wskazał, czego nie zdołał organowi przedstawić z tego powodu. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że nie zostało wykazane, iż omawiane uchybienie procesowe mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem nie może stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Nie można podzielić także stanowiska skarżącego, iż wynalazek nie musi mieć charakteru materialnego. Odwołał się przy tym do racjonalności ustawodawcy poprzez wskazanie, że wymóg materialności został wprost zawarty w art. 94 P.w.p. (wcześniej w art. 77 uow), czego nie ujęto za to w art. 10 uow. Należy jednak zauważyć, że ustawodawca wskazuje, że wzorem użytkowym może być nowe i użyteczne rozwiązanie o charakterze technicznym, dotyczące kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci. Należy zauważyć, że ustawodawca nie wyjaśnił w tym przepisie pojęcia rozwiązania technicznego. Wydzielił jedynie z rozwiązań o charakterze technicznym rozwiązania o wymienionych cechach, niezbędnych do udzielenia prawa ochronnego na wzór użytkowy.

Odnosząc się następnie do argumentacji skarżącego, że rozwiązanie powinno mieć udzielony patent w Polsce, skoro został udzielony patent [...] przez EUP na podstawie Konwencji, której Polska jest stroną.

Przede wszystkim należy zauważyć, że z mocy art. 315 ust. 3 P.w.p. do oceny ustawowych warunków do uzyskania patentu omawianego zgłoszenia miało zastosowanie prawo o wynalazczości. Ustawa ta została uchylona z dniem 22 sierpnia 2001 r. na mocy art. 327 P.w.p. Wobec Polski zaś Konwencja weszła w życie dnia 1 marca 2004 r., na mocy oświadczenia rządowego z dnia 27 stycznia 2004 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 79, poz. 738) czyli już po uchyleniu ustawy o wynalazczości.

Ponadto na mocy art. 52 (1) Konwencji patenty europejskie udzielane są na wszelkie wynalazki we wszystkich dziedzinach techniki pod warunkiem, że są one nowe, posiadają poziom wynalazczy i nadają się do przemysłowego stosowania. Należy zauważyć, że brzmienie tego przepisu uległo zmianie z dniem 13 grudnia 2007 r. na mocy art. 1 pkt 17 Aktu z 29 listopada 2000 r. rewidującego niniejszą Konwencję (Dz. U. z 2007 r. Nr 236, poz. 1736). Dodano wówczas sformułowanie "we wszystkich dziedzinach techniki". Jednocześnie nie wykreślono z ust. 2, wymieniającego rozwiązania nie uznawane za wynalazki, m.in. metod matematycznych (a), schematów, zasad i metod przeprowadzania procesów myślowych, rozgrywania gier lub prowadzenia działalności gospodarczej oraz programów komputerowych (c). W niezmienionym brzmieniu pozostawiono ust. 3, stanowiący, że postanowienia ust. 2 wykluczają zdolność patentową przedmiotu lub działalności, o których w nim mowa, jedynie o tyle, o ile europejskie zgłoszenie patentowe lub patent europejski dotyczą takiego przedmiotu lub działalności jako takich.

Omawiana zmiana uregulowania art. 52 (1) Konwencji została wprowadzona w celu dostosowania do art. 27 ust. 1 załącznika 1 TRIPS.

Należy zatem przyjąć, że w rozumieniu Konwencji i TRIPS wynalazek patentowalny musi mieć także charakter techniczny. Cecha technicznego charakteru rozwiązania uznawana jest za immanentny element pojęcia wynalazku (tak: A. Nowicka, tamże).

Zatem brak jest podstaw do twierdzenia, że wynalazek według Konwencji i TRIPS może nie być rozwiązaniem technicznym. Pojęcia: "rozwiązanie o charakterze technicznym’" ani "technika" nie są także zdefiniowane w obu aktach. W tej sytuacji kształtowanie tych pojęć zależy od praktyki EUP, organów międzynarodowych i krajowych.

Nie budzi wątpliwości, że w praktyce EUP stosowane są obecnie, znacznie bardziej liberalne kryteria oceny zdolności patentowej wynalazków realizowanych przy pomocy komputera aniżeli w początkowym okresie obowiązywania tego Aktu. Jednakże stanowisko to nie zostało zaakceptowane przez wszystkie strony Konwencji. Ponadto Rozszerzona Izba Odwoławcza w dniu 12 maja 2010 r. (jak wynika z pisma skarżącego z dnia 24 czerwca 2010 r.) odmówiła rozstrzygnięcia problemu przedstawionego przez Prezesa EUP, dotyczącego wykładni wyłączenia programów komputerowych "jako takich" w kontekście kryteriów patentowalności wynalazków związanych z programami komputerowymi, pozostawiając te kwestię praktyce. Można więc wnioskować, że wskazywana praktyka liberalizacji kryteriów oceny zdolności patentowej wynalazków realizowanych przy pomocy komputera nie została zaakceptowana przez wszystkie składy orzekające EUP. Zdarzają się przypadki, że na tle tych samych przepisów Konwencji zapadają rozbieżne orzeczenia EUP, a także przypadki, iż niemal identyczne zapisy Konwencji i ustaw krajowych są interpretowane, odpowiednio przez organy EUP bądź organy krajowe w odmienny sposób (A. Nowicka, tamże).

W świetle powyższych rozbieżności w praktyce EUP w rozumieniu przepisów Konwencji (a nie rozbieżności w samych uregulowaniach Konwencji) udzielenie patentu przez EUP na omawiane rozwiązanie nie oznacza, że automatycznie ma zostać udzielony patent przez Urząd Patentowy RP.

Ponadto, jak zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 stycznia 2007 r., sygn. akt II GSK 239/06, przystąpienie Polski do Konwencji nie wyłącza ustawodawstwa krajowego.

Odnosząc się z kolei do uregulowań TRIPS, zgodnie z art. 1 ust. 1 załącznika 1 "Członkowie wprowadzą w życie postanowienia niniejszego Porozumienia. Członkowie mogą, lecz nie są zobowiązani, wprowadzić w swoim prawie szerszą ochronę niż wymagana przez niniejsze Porozumienie, pod warunkiem że taka ochrona nie będzie sprzeczna z postanowieniami niniejszego Porozumienia. Członkom pozostawia się swobodę określenia właściwego sposobu wprowadzania w życie postanowień niniejszego Porozumienia do systemów prawnych i praktyki." Skarżący nie wykazał, aby polskie ustawodawstwo w świetle uregulowań TRIPS zapewniało mniejszą ochronę, aniżeli wynikające z uregulowań TRIPS, skoro Układ ten uznaje, że patentowalny wynalazek musi należeć do dziedziny techniki. Nie wykazał także, aby postępowanie przed Urzędem Patentowym RP było sprzeczne z zasadami przewidzianymi przez ten Układ.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonych decyzji, gdyż zarzuty skargi są nieusprawiedliwione, zatem działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.