Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1149/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 229
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia NSA Jolanta Rajewska sędzia del. WSA Iwona Bogucka (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. D., E. L.-S. i H. L.-K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 4 lutego 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 1172/13 w sprawie ze skargi J. D., E. L.-S. i H. L.-K. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia .[...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 4 lutego 2014 r., sygn. II SA/Rz 1172/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę J. D., E. L. – S. i H. L. – K. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] września 2013 r. nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Starosty Powiatu Dębickiego z [...] maja 2013 r. o umorzeniu postępowania dotyczącego zwrotu nieruchomości. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym przyjętym przez Sąd I instancji:

Starosta Powiatu Dębickiego decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości oznaczonej w dacie nabycia na rzecz Skarbu Państwa jako działka nr [...] położona w Dębicy, której w odnowionym operacie ewidencji gruntów miasta Dębicy odpowiada działka ewidencyjna nr 881/1 o pow. 0,0525 ha obręb [...] w Dębicy, obj. Kw Nr [...]. Rozstrzygnięcie to zostało uchylone przez Wojewodę Podkarpackiego decyzją z [...] października 2012 r., a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Przyczyną uchylenia było niewłaściwe ustalenie stron postępowania.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z [...] maja 2013 r., nr [...] Starosta Powiatu Dębickiego orzekł o umorzeniu postępowania dotyczącego zwrotu nieruchomości położonej w Dębicy, oznaczonej jako działka ewidencyjna nr 881/1 o pow. 0,0525 ha obr. [...] w Dębicy, obj. Kw Nr [...], stanowiącej własność W. C. w 1/2 cz. i J. M. w 1/2 cz. Odwołania złożyły I. D., H. L. – K. i E. L. – S., zarzucając naruszenie przepisów postępowania administracyjnego i naruszenie norm ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o zwrocie albo odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości bądź też o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Decyzją z [...] września 2013 r. Wojewoda Podkarpacki utrzymał w mocy decyzję rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu stwierdził, że nie jest sporne, iż Uchwałą Nr 111/828/73 Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Dębicy z dnia 6 grudnia 1973 r. w sprawie ustalenia i podziału na działki terenów budownictwa jednorodzinnego w rejonie ulic [...] w Dębicy działka będąca przedmiotem postępowania o nr 5977 i pow. 0,0492 ha położona w Dębicy przy ul. [...], stanowiąca ówcześnie własność I. D. w 1/2 części oraz J. L. w 1/2 części, przeszła z mocy prawa na własność Skarbu Państwa. Stosownie do postanowienia Sądu Rejonowego w Środzie Śląskiej z dnia 27 marca 2012 r., sygn. akt I. Ns. 45/12 spadek po zmarłej J. L. na podstawie ustawy nabyły córki H. L. – K. i E. L. – S. po 1/2 części każda z nich. Aktem notarialnym - umową wieczystego użytkowania z dnia [...] maja 1976 r., Rep [...], w wykonaniu prawomocnej decyzji z dnia 5 marca 1976 r. Nr [...], na działce nr 5977 o pow. 0,0492 ha położonej w Dębicy, obj. Kw nr [...] ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz K. S. i D. S. w połowie oraz S. W. i J. W. w połowie, w celu wzniesienia domu jednorodzinnego. Zgodnie z treścią zawiadomienia Państwowego Biura Notarialnego Księgi Wieczyste w Dębicy, wpis prawa wieczystego użytkowania został dokonany dnia [...] maja 1976 r. Decyzją z dnia [...] października 1999 r. znak: [...] Burmistrz Miasta Dębicy orzekł o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego działki nr 881/1 obr. [...] w Dębicy w prawo własności tej działki na rzecz A. C. w 1/2 cz., J. W. w 1/4 cz. oraz J. M. w 1/4 cz.

Z dokumentacji geodezyjno - prawnej zgromadzonej w aktach sprawy wynika, że działka nr 5977 o pow. 0,0492 ha położona w Dębicy, w odnowionej ewidencji gruntów dla miasta Dębicy odpowiada działce nr 881/1 o pow. 0,0525 ha w Dębicy, obj. Kw nr [...], w której prawo własności wpisane jest na rzecz właścicieli wyodrębnionych lokali znajdujących się na przedmiotowej działce tj. lokalu nr 1, obj. Kw nr [...] stanowiącego własność J. W. oraz J. M., a także lokalu nr 2, obj. Kw nr [...] stanowiącego własność W. C. Stosownie do prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla Wrocławia Fabrycznej we Wrocławiu Wydział XI Cywilny z dnia 8 marca 2011 r. sygn. akt XI Ns 334/10 spadek po J. W. zmarłej w dniu 2 listopada 2007 r. we Wrocławiu, na podstawie ustawy nabyła w całości J. M.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 229 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., nr 102, poz. 651 ze zm., dalej u.g.n.) w toku postępowania w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości organ administracyjny (starosta) obowiązany jest zbadać stan prawny nieruchomości, a w razie stwierdzenia, że nieruchomość wywłaszczona przed dniem 1 stycznia 1998 r. została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to przed tym dniem zostało ujawnione w księdze wieczystej, obowiązany jest odmówić zwrotu, nawet po ustaleniu, że podlegająca zwrotowi nieruchomość nie została wykorzystana na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jak ustalono w sprawie, aktem notarialnym umowy wieczystego użytkowania z dnia [...] maja 1976 r. Rep [...], w wykonaniu prawomocnej decyzji z dnia [...] marca 1976 r. Nr [...], na działce nr 5977 o pow. 0,0492 ha położonej w Dębicy, obj. Kw nr [...] ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz K. S. i D. S. w połowie oraz S. W. i J. W. w połowie, w celu wzniesienia domu jednorodzinnego. Zgodnie z treścią zawiadomienia Państwowego Biura Notarialnego Księgi Wieczyste w Dębicy, wpis prawa wieczystego użytkowania został dokonany dnia 20 maja 1976 r. Przepis artykuł 229 u.g.n. ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego bądź też prawo własności i stanowi przeszkodę do skutecznego ubiegania się o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, a tym samym jednoznacznie zamyka drogę do zwrotu nieruchomości trwale rozdysponowanej poprzez oddanie w użytkowanie wieczyste. Bez znaczenia dla dopuszczalności zwrotu jest również późniejsze zadysponowanie prawem użytkowania wieczystego spornej nieruchomości. Omawiany przepis stanowi samodzielną, negatywną przesłankę zwrotu, wykluczającą badanie merytorycznych uwarunkowań i przesłanek z art. 136 i art. 137 u.g.n.

W skardze do sądu administracyjnego J. D. (następca prawny I. D.), H. L. – K. oraz E. L. – S. wnieśli o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, zarzucając:

- naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. polegające na jego zastosowaniu i przyjęciu, że stwierdzenie w toku jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego istnienia negatywnej przesłanki z art. 229 ustawy statuuje tym samym podstawę do jego umorzenia, w sytuacji gdy faktyczne wystąpienie przesłanki z art. 229 ustawy musi skutkować merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy poprzez orzeczenie decyzją o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości;

- naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 229 ustawy, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uchybienie zasadzie prawdy obiektywnej, zasadzie oficjalności postępowania, zasadzie swobodnej oceny dowodów, które powinny znaleźć swe odzwierciedlenie w każdym postępowaniu administracyjnym zmierzającym do wydania decyzji, co spowodowało, iż zapadłe w tej sprawie rozstrzygnięcie zostało oparte na dowolnych ustaleniach, gdyż organ zaniechał m. in. ustalenia tego czy na nieruchomości został zrealizowany cel, który został określony w uchwale Nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Dębicy z dnia [...] grudnia 1973 r.;

- naruszenie art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na wadliwym sformułowaniu podstawy prawnej decyzji (zaniechanie przytoczenia tytułów aktów prawnych, konkretnych jednostek zastosowanych przepisów prawnych), co w znacznym stopniu ograniczyło możliwość zapoznania się stron z racjami i tokiem rozumowania organu oraz uniemożliwia kontrolę prawidłowości wydania decyzji;

- naruszenie przepisów postępowania poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. polegające na zaniechaniu przez organ przytoczenia w uzasadnieniu faktów, które uznał za udowodnione, informacji o dowodach, które stanowiły podstawę faktyczną poczynionych przez organ ustaleń w zakresie stanu faktycznego, informacji o dowodach, którym organ nie dał wiary, a ponadto zaniechanie przedstawienia oceny zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, przytoczenia w uzasadnieniu wyjaśnienia podstawy prawnej zaskarżonej decyzji wraz z wykładnią stosowanych przepisów, przez co w znacznym stopniu ograniczona została możliwość zapoznania się przez stronę z procesem myślowym, który doprowadził do rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Uzasadniając oddalenie skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyjaśnił zakres i kryteria sądowej kontroli administracji publicznej oraz przesłanki uwzględnienia skargi określone w art. 3 § 1, art. 134 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r, poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Stwierdził, że organy nie dopuściły się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.).

Instytucja zwrotu wywłaszczonych nieruchomości uregulowana została w przepisach działu III rozdziału 6 u.g.n. Stosownie do regulacji przejściowej zawartej w art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n., przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy również na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.).

Przepis art. 136 ust. 3 u.g.n. stanowi, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy miał jednak przepis art. 229 u.g.n., zgodnie z którym roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ustawy nie przysługuje, jeżeli przed dniem jej wejścia w życie (1 stycznia 1998 r.), nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Sąd stwierdził, że właśnie taka sytuacja ma miejsce w sprawie, co zostało prawidłowo ustalone przez organy administracji i co nie było kwestionowane w skardze. Materiał dowodowy został należycie zebrany i oceniony. Stan faktyczny niniejszej sprawy mieści się w dyspozycji normy prawnej wynikającej z art. 229 ustawy. Spełnione zostały wszystkie wymienione w art. 229 u.g.n. przesłanki wyłączające roszczenia z art. 136 ust. 3 o zwrot nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa w trybie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Przepis art. 229 u.g.n. nie czyni żadnej różnicy co do sposobu powstania prawa użytkowania wieczystego, istotny jest sam fakt ustanowienia prawa i wpisania go do księgi wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z punktu widzenia tej regulacji obojętne jest, czy prawo to powstało ex lege, na mocy decyzji administracyjnej, czy umowy cywilnoprawnej.

Sąd I instancji wyjaśnił, że w razie stwierdzenia przesłanek z art. 229 u.g.n. organ administracji nie jest władny dokonywać oceny przesłanek zbędności nieruchomości w rozumieniu art. 136 ust. 3 ustawy, poprzedni właściciel nie może ubiegać się o zwrot nieruchomości lub jej części. Nawet w sytuacji niewykorzystania nieruchomości na cel wywłaszczenia, roszczenie z art. 136 ust. 3 u.g.n. nie przysługuje. Z uwagi na powyższe, skoro nie podlega badaniu kwestia wykorzystania nieruchomości na cel wywłaszczenia z uwagi na wystąpienie przesłanek określonych w art. 229 ustawy, konsekwencją takiego stanu rzeczy powinno być umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Wydanie orzeczenia o odmowie zwrotu nieruchomości mogłoby nastąpić jedynie w razie dokonania merytorycznej oceny przesłanek zwrotu nieruchomości, a taka nie została dokonana. Jednocześnie Sąd I instancji zastrzegł, że w tej kwestii poglądy orzecznictwa i doktryny są podzielone, przy całkowitej jednak zgodzie co do tego, że wyłączenie w art. 229 roszczenia o zwrot nieruchomości stanowi samodzielną, negatywną przesłankę zwrotu, wykluczającą badanie merytorycznych uwarunkowań i przesłanek określonych w art. 136 i art. 137 ustawy (por. wyroki NSA: z dnia 7 lutego 2006 r. sygn. akt I OSK 409/05, z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt I OSK 841/07, z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1673/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W skardze kasacyjnej pełnomocnik skarżących zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości i wniósł alternatywnie o jego uchylenie i rozpoznanie skargi lub uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz Skarżących kosztów postępowania za obie instancje.

Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, art. 229 u.g.n. przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że stan faktyczny wyczerpujący dyspozycję przepisu, uprawnia do wydania decyzji o umorzeniu postępowania, gdy właściwa wykładnia tego przepisu powinna skutkować koniecznością wydania przez organ decyzji merytorycznej, rozstrzygającej sprawę i orzekającej odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, co obligowałoby Sąd do wydania wyroku uwzględniającego skargę i uchylającego decyzje.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że decyzja umarzająca postępowanie (art. 105 § 1 k.p.a.) pozbawiona jest treści merytorycznej, ma charakter formalny. Organ w takiej sytuacji nie rozstrzyga o prawach lub obowiązkach osób biorących udział w postępowaniu. W orzecznictwie wskazuje się na konieczność odróżnienia przypadków bezprzedmiotowości postępowania od braku przesłanek do uwzględnienia żądania strony. Bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania, gdyż będzie to niezgodne z prawem uchylanie się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. (S. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz do art. 105. Wyd. 13, Warszawa 2013). Merytoryczna decyzja o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest dla skarżących istotna, gdyż potwierdzi trwałą utratę przez skarżących nieruchomości wywłaszczonej w czasach PRL bez jakiegokolwiek odszkodowania, co obecnie pozwoli domagać się przez nich takiego odszkodowania.

Wykładnia art. 229 u.g.n. dokonana przez WSA jest błędna, jako że zaistnienie przesłanek tego przepisu uprawnia organ do wydania decyzji mającej charakter materialnoprawny o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W przypadku stwierdzenia, że przed dniem wejścia w życie u.g.n. nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej, organ winien wydać decyzję o odmowie zwrotu nieruchomości nie zaś o umorzeniu postępowania. Przyznano w skardze kasacyjnej, że w orzecznictwie sądów administracyjnych istniała kontrowersja czy w przypadku stwierdzenia zaistnienia okoliczności wskazanych w art. 229 u.g.n. należy postępowanie w przedmiocie zwrotu nieruchomości umorzyć jako bezprzedmiotowe, czy też odmówić zwrotu. Obecnie jednak przeważa pogląd, że zaistnienie przesłanek z art. 229 u.g.n. stanowi negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości, której zaistnienie powinno prowadzić do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a nie do umorzenia postępowania, (tak. m.in. wyrok WSA w Warszawie z 30 czerwca 2005 r., sygn. akt I SA/WA 765/04; wyroku WSA w Gdańsku z 14 listopada 2007 r., sygn. akt II SA/Gd 500/07; wyrok NSA z 28 lipca 2009 r., sygn. akt I OSK 648/08; wyrok WSA w Krakowie z 25 września 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 1265/09; wyrok NSA z 20 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 904/10; wyrok WSA w Gdańsku z 7 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Gd 334/11). Pogląd taki za uzasadniony uznaje również przeważająca cześć doktryny prawniczej (tak m.in.: T. Woś, Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot, Warszawa 2007, s. 284 oraz J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz do art. 229. Wyd. 3, Warszawa 2013).

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art.176 p.p.s.a skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną oparto na zarzucie naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 229 u.g.n., polegającą na przyjęciu, że stan fatyczny sprawy uzasadnia umorzenie postępowania, a nie odmowę zwrotu nieruchomości. Uzasadnienie zarzutu błędnej wykładni związane jest z wykazaniem, że przyjęte przez Sąd I instancji rozumienie określonego przepisu narusza uznane dyrektywy interpretacyjne. Wymaga zatem z jednej strony wskazania, na czym polega błąd Sądu w interpretacji przepisu, jakie dyrektywy zostały naruszone, zaś z drugiej strony wykazania, jakie winno być prawidłowe rozumienie przepisu. Argumenty podnoszone w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie uzasadniają zgłoszonego zarzutu.

Nie jest prawdą, że decyzja o umorzeniu postępowania pozbawiona jest jakiejkolwiek treści. Istotnie nie orzeka ona o prawach i obowiązkach stron, ale stwierdza brak podstaw do orzekania o tych prawach i obowiązkach ze względu na przeszkodę do władczej ingerencji organu. Zasadne jest zatem niewątpliwie odróżnienie przypadków bezzasadności żądania od bezprzedmiotowości postępowania. Bezzasadność żądania jest skutkiem braku spełnienia przesłanek do jego uwzględnienia. Przesłanki do uwzględnienia żądania zwrotu określają art. 136 i 137 u.g.n. Przepis art. 229 u.g.n. stanowi natomiast, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Przepis ten nie określa zatem żadnej przesłanki zwrotu, pozytywnej lub negatywnej, ale blokuje możliwość powstania roszczenia o zwrot, określonego w art. 136 ust. 3 u.g.n. Brak roszczenia oznacza, że osoba zgłaszająca żądanie zwrotu nie może domagać się weryfikacji przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, badania jej wykorzystania na cel wywłaszczenia i zbędności dla realizacji tego celu. Czynienie ustaleń w tym zakresie jest nie tyle zbędne, co wręcz niedopuszczalne w sytuacji, gdy zgłaszający nie legitymuje się roszczeniem o zwrot. W takiej sytuacji żadne merytoryczne ustalenia w przedmiocie przesłanek zwrotu nieruchomości nie mogą być podejmowane, brak jest zatem podstaw do prowadzenia postępowania w przedmiocie zwrotu. Przepis art. 229 u.g.n. wyklucza możliwość zgłoszenia roszczenia o zwrot w sytuacjach w nim wskazanych. Sąd I instancji nie naruszył żadnych reguł wykładni przyjmując taki skutek przesłanki polegającej na ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich przed dniem wejścia w życie ustawy i prawidłowo odróżnił ten stan bezprzedmiotowości postępowania o zwrot od stanu bezzasadności roszczenia o zwrot. Skoro art. 229 u.g.n. wyklucza stosowanie art. 136 ust. 3 u.g.n, uprawniającego do ubiegania się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, to nie ma podstaw do orzekania o zasadności zgłoszonego roszczenia.

Wadliwy jest także argument podniesiony w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że w sprawie powinna zapaść decyzja o odmowie zwrotu, albowiem potwierdzi ona utratę przez skarżących nieruchomości. Taką rolę w przeszłości spełniła decyzja skutkująca nabyciem z mocy prawa przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości.

Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej.