Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1916/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę o wznowienie postępowania
Powołane przepisy: article: art. 190, art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 28
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Sawa Sędziowie WSA Dorota Apostolidis WSA Bożena Marciniak (spr.) Protokolant referent stażysta Agnieszka Stefańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2019 r. sprawy ze skargi U.T., A.K., L.W. i M.T. w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 2398/11 w sprawie ze skargi J.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] października 2011 r. nr. [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2398/11, 2. oddala skargę, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] solidarnie na rzecz U.T., A.K., L.W. i M.T. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego, 4. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] solidarnie na rzecz U.T., A.K. i L.W. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, 5. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz M.T. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] marca 2011 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu wniosku J.B., odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta [...] z [...] czerwca 2008 r., nr [...], o zmianie decyzji Prezydenta [...] nr [...] z [...] grudnia 2007 r. o ustanowieniu na rzecz A.T., M.T. oraz U.T. prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...].

Decyzją z [...] października 2011 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało ww. decyzję w mocy.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniósł J.B. zarzucając jej naruszenie zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania.

Wyrokiem z 27 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2398/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] października 2011 r. oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu z [...] marca 2011 r.

Następnie pismem z [...] sierpnia 2012 r. U.T., M.T., A.K. i L.W. wnieśli, na podstawie art. 271 pkt 2 w zw. z art. 183 § 2 pkt 5 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej "P.p.s.a."), skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem z 27 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2398/11, podnosząc, że przy wydaniu powołanego wyroku wystąpiła przesłanka nieważności postępowania polegająca na pozbawieniu skarżących możności działania wskutek naruszenia art. 12, art. 33, art. 91 § 2 oraz art. 133 § 1 i art. 134 § 1 P.p.s.a.

Skarżący wskazali, że w uzasadnieniu ww. wyroku sąd odniósł się bowiem nie tylko do kwestii będącej przedmiotem skargi i wydanego w sprawie rozstrzygnięcia o odmowie wszczęcia postępowania nieważnościowego, ale dokonał również merytorycznej oceny części dowodów znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy (z pominięciem innych, istotnych dla sprawy dowodów i okoliczności), a zarazem dokonał wykładni umów przelewu praw do nieruchomości. W konsekwencji, w ocenie skarżących, sąd przesądził o sposobie załatwienia sprawy przez organy, pomijając przy tym stronę postępowania, tj. skarżących.

Skarżący podkreślili, że są stroną decyzji, o których stwierdzenie nieważności wnosił J.B., zatem powinni brać czynny udział w postępowaniu przed sądem, bowiem tylko wówczas zapewniona byłaby obrona ich praw. Wobec powyższego, niezawiadomienie ich o złożeniu przez J.B. skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] października 2011 r. i rozpoznanie jej przez sąd z pominięciem strony, a więc pozbawieniem strony możności obrony swoich praw, skutkuje nieważnością postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem z 27 lutego 2012 r., a w konsekwencji stanowi samoistną przesłankę wznowienia postępowania sądowego.

Odnosząc się do kwestii terminu na złożenie skargi o wznowienie postępowania sądowego skarżący podnieśli, że na rozprawie przed Sądem Okręgowym w [...] w dniu [...] czerwca 2012 r., sygn. akt [...], z powództwa J.B. przeciwko U.T., M.T., A. K., L.W. i C.C., pełnomocnikowi skarżących doręczono pismo procesowe powoda z [...] czerwca 2012 r., do którego załączono m.in. wyroki WSA w Warszawie z 27 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2397/11 oraz sygn. akt I SA/Wa 2398/11. Wtedy też skarżący powzięli wiedzę o treści ww. orzeczeń sądu.

Odnosząc się z kolei do dokonanej w wyroku z 27 lutego 2012 r. oceny sądu, że J.B. jako następca prawny przeddekretowych właścicieli nieruchomości powinien być stroną postępowania, jak też dokonanej przez sąd oceny umów przelewu praw skarżący wskazali, że jest ona nieprawidłowa. Prawidłowe były natomiast decyzje Kolegium, które zostały niezasadnie uchylone przez sąd.

W ocenie skarżących, stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] lutego 1952 r. o odmowie przyznania dawnym właścicielom hipotecznym spornej nieruchomości, tj. A. i W.D., prawa własności czasowej w żaden sposób nie niweczy skutków działań dokonanych w sferze prawa cywilnego, a przede wszystkim nie eliminuje z obrotu prawnego zawartych umów przelewu praw. Z treści umów przelewu praw zawartych w 1955 i 1956 wynika, że dotyczyły one przelewu praw dawnym właścicielom na mocy art. 7, 8, 9 dekretu. Skarżący wskazali, że zgodnie z art. 47 § 2 ustawy z 18 lipca 1950 r. - Przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz. U. Nr 34, poz. 311), obowiązującym w dacie zawierania umów przelewu praw i stanowiącym odpowiednik obecnego art. 65 § 2 kodeksu cywilnego, w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. W ocenie skarżących, ze złożonych przy zawieraniu umów przelewu oświadczeń wynika, że zamiarem stron umów było zbycie całości praw służących sprzedającym w chwili zawarcia umowy, w tym także uprawnienia do żądania uchylenia orzeczenia, na mocy którego sprzedający utracili prawo własności do nieruchomości. Celem umów był przelew wszelkich praw, jakie służyły sprzedającym na mocy dekretu [...] względem przedmiotowej nieruchomości, w tym także tych, które się jeszcze nie zaktualizowały z uwagi na niestwierdzenie nieważności decyzji w sposób prawem przewidziany. Wobec powyższego, w dacie zawarcia ww. umów przelewu praw J.G., A.D. i D.B., działająca w imieniu własnym i w imieniu i na rzecz małoletniego J.B., przeniosły na I.S. całość praw, które do przedmiotowej nieruchomości posiadały.

Skarżący wskazali również, że umowy przelewu praw zostały zawarte we właściwej formie, gdyż żaden przepis prawa wówczas obowiązującego nie wymagał do ich zawarcia formy szczególnej. Przepisy nie zakazywały też zbywania roszczeń wynikających z dekretu [...].

W ocenie skarżących, przelew całości praw służących sprzedającym skutkuje tym, że obecnie ani sprzedający ani ich następcy prawni nie mogą rościć żadnych pretensji do nieruchomości, a przede wszystkim ubiegać się o ustanowienie użytkowania wieczystego do gruntu tej nieruchomości. Utracili bowiem w tym zakresie interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa. Powyższe oznacza, że J.B. nie ma przymiotu strony w postępowaniu o ustanowienie użytkowania wieczystego do gruntu przedmiotowej nieruchomości. Nie ma on również interesu prawnego do żądania wszczęcia postępowania nieważnościowego dotyczącego decyzji o zmianie decyzji o ustanowieniu użytkowania wieczystego na rzecz skarżących, tj. nabywców praw z dekretu [...].

Powołując się na powyższe, skarżący wnieśli o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2398/11, oraz merytoryczne rozpoznanie sprawy ze skargi J.B. i oddalenie skargi.

W odpowiedzi na skargę J.B. wniósł o jej odrzucenie, jako wniesionej z przekroczeniem terminu, ewentualnie o jej oddalenie, podnosząc że wyrok sądu z 27 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2398/11, jest prawidłowy. Wskazał przy tym, że z uwagi na treść art. 176 Kodeksu zobowiązań, obowiązującego w dacie zawarcia umów przelewu praw do odszkodowania z tytułu odmowy oddania gruntu we własność czasową, zbycie prawa o charakterze rzeczowym mogło nastąpić jedynie na mocy art. 46 dekretu - Prawo rzeczowe, w drodze umowy zawartej w formie aktu notarialnego. Jednakże, zawarcie aktu notarialnego zarówno w 1955 r., jak też w 1956 r., nie było możliwe z uwagi na brzmienie art. 22 ustawy - Prawo o notariacie z 25 maja 1951 r., gdyż państwowemu biuru notarialnemu nie było wolno dokonywać czynności sprzecznych z prawem lub naruszających zasady współżycia społecznego w Państwie Ludowym. Tymczasem, o ile nie była sprzeczna z prawem czynność przelewu praw do odszkodowania z tytułu odmowy oddania gruntu we własność czasową, o tyle za sprzeczną z prawem należało uznać czynność przelewu praw do nieruchomości, co do której Prezydium Rady Narodowej w [...] wydało ostateczne orzeczenie o odmowie oddania gruntu we własność czasową.

Wyrokiem z 12 maja 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1503/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę U.T., A.K., L.W. i M.T. o wznowienie postępowania sądowego na podstawie art. 151 w zw. z art. 271 pkt 2 i art. 282 § 2 P.p.s.a.

Skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego od powyższego wyroku wnieśli U.T., A.K. i L.W.

Wyrokiem z 27 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 2213/17, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 maja 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1503/12, i przekazał temu sądowi sprawę do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu powołanego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że uzasadniając wyrok z 27 lutego 2012 r. sąd pierwszej instancji przesądził, że J.B. przysługuje przymiot strony umożliwiający skuteczne zainicjowanie postępowania nadzorczego. Sąd pierwszej instancji wskazał bowiem, że nabyte umowami przelewu praw roszczenia nie obejmowały wszelkich roszczeń byłych właścicieli nieruchomości [...], ale wyłącznie roszczenia o zrekompensowanie przez organy administracji publicznej strat poniesionych przez właściciela nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa. Sąd stwierdził, że w sytuacji, gdy w następstwie rozpoznania wniosku dekretowego złożonego przez byłych właścicieli hipotecznych, prawo użytkowania wieczystego gruntu tej nieruchomości nie zostało ustanowione na rzecz uprawnionych spadkobierców tych właścicieli, ale na rzecz osób trzecich (a taka sytuacja ma miejsce niniejszej sprawie), to spadkobiercy ci, mimo że nie byli adresatami podjętego w tym przedmiocie rozstrzygnięcia, mają niewątpliwie legitymację do uruchomienia postępowania nadzorczego w celu jego wyeliminowania z obrotu prawnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd pierwszej instancji wypowiedział się tym samym w sprawie merytoryczne dotykając jednocześnie interesu prawnego skarżących, co ma istotne znaczenie dla oceny tego rozstrzygnięcia i jego skutków. Dokonana przez sąd w wyroku z 27 lutego 2012 r. ocena prawna, z uwagi na treść art. 153 P.p.s.a., jest bowiem wiążąca dla orzekających w sprawie organów a także sądów. Zatem, orzekający w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 2398/11 sąd powinien był zapewnić skarżącym udział w postępowaniu sądowym, czego jednakże nie uczynił. Uchybienia tego nie dostrzegł również sąd w zaskarżonym wyroku z 12 maja 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1503/12.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że stwierdzenie wystąpienia przyczyny nieważności postępowania w dacie wydawania prawomocnego orzeczenia skutkować powinno zawsze uchyleniem tego orzeczenia tylko już z tego powodu, nawet jeżeli nieważność postępowania pozostawała bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Dlatego za zasadny sąd drugiej instancji uznał zarzut naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 282 § 2 w zw. z art. 271 pkt 2 P.p.s.a., co musiało skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego wyroku z 12 maja 2017 r., bowiem stwierdzenie zaistnienia przesłanki wznowieniowej z art. 271 pkt 2 P.p.s.a. nie mogło doprowadzić w tej sprawie do zastosowania konstrukcji prawnej z art. 282 § 2 P.p.s.a. i oddalenia skargi w tej sprawie.

Na rozprawie w dniu [...] listopada 2019 r. pełnomocnik uczestnika J.B. wniósł o odrzucenie skargi o wznowienie postępowania, względnie o jej oddalenie. Złożył przy tym pismo z [...] listopada 2019 r., w którym wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentów na okoliczność powzięcia przez skarżących wiedzy o postępowaniu sądowym o sygn. akt I SA/Wa 2398/11 najpóźniej w dniu 21 marca 2012 r., co świadczy o przekroczeniu przez nich terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania, a w konsekwencji uzasadnia wniosek uczestnika o odrzucenie skargi.

Na rozprawie w dniu [...] listopada 2019 r. pełnomocnik uczestnika złożył również załącznik do protokołu rozprawy zawierający stanowisko merytoryczne wygłoszone na rozprawie.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga o wznowienie postępowania sądowego zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności odnieść się trzeba do wniosku J.B. o odrzucenie, względnie oddalenie, skargi U.T., M.T., A.K. i L.W. o wznowienie postępowania z uwagi na przekroczenie terminu do jej wniesienia. Po analizie akt sprawy Sąd nie podzielił stanowiska J.B. o przekroczeniu przez skarżących terminu do wniesienia skargi. Rację mają bowiem skarżący, że termin do wniesienia przez nich skargi o wznowienie postępowania rozpoczął swój bieg w dniu 13 czerwca 2012 r., kiedy to na rozprawie przed Sądem Okręgowym w [...] w sprawie o sygn. akt [...] dowiedzieli się oni o wydanych 27 lutego 2012 r. wyrokach WSA w Warszawie w sprawach o sygn. akt I SA/Wa 2397/11 i I SA/Wa 2398/11. Potwierdza to treść pisma procesowego J.B. z [...] czerwca 2012 r. doręczonego pełnomocnikowi skarżących na powyższej rozprawie (pismo dołączone do skargi). Zauważyć również trzeba, że kwestię zachowania terminu do wniesienia skargi o wznowienie badał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 12 maja 2017 r. uznając, po analizie akt sprawy, że termin do wniesienia skargi o wznowienie został zachowany. Co istotne, wywodów sądu w tym zakresie nie zakwestionował Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z 27 czerwca 2019 r. wprawdzie uchylił wyrok sądu z 12 maja 2017 r. ale z innych przyczyn niż błędna ocena zachowania przez skarżących terminu do wniesienia skargi o wznowienie. W ocenie składu orzekającego w sprawie, przekroczenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie nie potwierdza również analiza treści dokumentów przedłożonych przez pełnomocnika J.B. na rozprawie w dniu [...] listopada 2019 r., tj. pisma Prokuratorii [...] Skarbu Państwa z [...] lutego 2012 r. (złożonego do akt postępowania o sygn. Akt [...] prowadzonego przed Sądem Okręgowym w [...] oraz dowodu nadania ww. pisma pełnomocnikowi skarżących. Treść ww. pisma Prokuratorii z [...] lutego 2012 r. zawiera wniosek tego organu do Sądu Okręgowego o zwrócenie się do WSA w Warszawie o przedłożenie znajdujących się w aktach sprawy administracyjnej sygn. akt I SA/Wa 2397/11 i I SA/Wa 2398/11 archiwalnych akt tzw. własnościowych dotyczących nieruchomości przy ul. [...] i dopuszczenia przez sąd w poczet materiału dowodowego dowodu z dokumentów znajdujących się w przedmiotowych aktach na okoliczność przebiegu postępowania dekretowego i innych postępowań dotyczących ww. nieruchomości. Z ww. pisma nie wynika natomiast informacja czego dotyczą sprawy sądowoadministracyjne o wskazanych w tym piśmie sygnaturach, a w szczególności nie wynika, że dotyczą one skarżących U.T., M.T., A.K. i L.W. i oceny interesu prawnego tych osób. W tej sytuacji nie można podzielić stanowiska uczestnika postępowania, że najpóźniej w dacie otrzymania ww. pisma Prokuratorii przez pełnomocnika U.T., M.T., A.K. i L.W. skarżący powzięli wiedzę o podstawie do wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie z 27 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2397/11. Wobec powyższego, za niezasadny Sąd uznał wniosek uczestnika o odrzucenie skargi jako wniesionej z przekroczeniem terminu wynikającego z art. 277 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm., dalej jako "P.p.s.a.").

Przechodząc do merytorycznej oceny zasadności skargi o wznowienie postępowania sądowego wskazać trzeba, że dla rozstrzygnięcia w tym zakresie istotne znaczenie ma to, że sprawa zainicjowana tą skargą jest przez sąd rozpoznawana ponownie. Wydany bowiem w sprawie wyrok WSA w Warszawie z 12 maja 2017 r., I SA/Wa 1503/12, którym oddalono skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem sądu z 27 lutego 2012 r., I SA/Wa 2398/11, został uchylony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 czerwca 2019 r., I OSK 2213/17.

Stosownie do art. 190 P.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zatem, rozpoznając sprawę ponownie Sąd zobowiązany był uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Przypomnieć zatem trzeba, że w ww. wyroku Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w wyroku z 27 lutego 2012 r. sąd wypowiedział się w sprawie merytoryczne dotykając jednocześnie interesu prawnego skarżących, co ma istotne znaczenie dla oceny tego rozstrzygnięcia i jego skutków. Dokonana przez sąd ocena prawna, z uwagi na treść art. 153 P.p.s.a., jest bowiem wiążąca dla orzekających w sprawie organów, a także sądów. Zatem, sąd powinien był zapewnić skarżącym udział w postępowaniu prowadzonym w sprawie I SA/Wa 2398/11, czego jednak nie uczynił. Uchybienia tego nie dostrzegł również sąd w wyroku z 12 maja 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1503/12. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał następnie, że stwierdzenie wystąpienia przyczyny nieważności postępowania w dacie wydawania prawomocnego orzeczenia skutkować powinno zawsze uchyleniem tego orzeczenia tylko już z tego powodu, nawet jeżeli nieważność postępowania pozostawała bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Dlatego za zasadny sąd drugiej instancji uznał zarzut naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 282 § 2 w zw. z art. 271 pkt 2 P.p.s.a., co musiało skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego wyroku z 12 maja 2017 r., bowiem stwierdzenie zaistnienia przesłanki wznowieniowej z art. 271 pkt 2 P.p.s.a. nie mogło doprowadzić w tej sprawie do zastosowania konstrukcji prawnej z art. 282 § 2 P.p.s.a. i oddalenia skargi w tej sprawie.

Z powyższego wynika, że w ww. wyroku z 27 czerwca 2019 r. Naczelny Sąd Administracyjny przesądził o tzw. nieważnościowym charakterze przesłanki wznowieniowej w niniejszej sprawie. W ocenie sądu obecnie rozpoznającego sprawę, stwierdzenie przez Naczelny Sąd Administracyjny wystąpienia przyczyny nieważności postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem sądu z 27 lutego 2012 r. czyni koniecznym wyeliminowanie tego wyroku z obrotu prawnego jako obarczonego wadą nieważności. Jak bowiem trafnie przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, nieważność postępowania stanowi z jednej strony kwalifikowaną wadę zarówno dotkniętego nią postępowania jak i kończącego je orzeczenia, a z drugiej strony bezwzględną podstawę wznowienia postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 listopada 2016 r. II OSK 1105/15). Z tych przyczyn, zgodnie z art. 282 § 2 P.p.s.a., po ponownym rozpoznaniu sprawy sąd oddala skargę o wznowienie albo ją uwzględnia, stosując odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem, który wznowił postępowanie, lub uchyla zaskarżone orzeczenie i skargę odrzuca, lub postępowanie umarza. Wobec powyższego, Sąd uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 lutego 2012 r., I SA/Wa 2398/11, jako dotknięty ww. wadą kwalifikowaną. Jednocześnie, po rozważeniu stanu sprawy sąd w składzie orzekającym uznał za uzasadnione merytoryczne rozpoznanie sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] października 2011 r. Rozpoznając zatem powołaną skargę ponownie, po uchyleniu wyroku z 27 lutego 2012 r., Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do tego czy J.B. przysługuje interes prawny w rozumieniu art. 28 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, ze zm., dalej jako "kpa"), niezbędny do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta [...] z [...] czerwca 2008 r., nr [...], w przedmiocie zmiany decyzji o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego gruntu nieruchomości [...] na rzecz A.T., M.T. oraz U.T.

Stosownie do art. 28 kpa, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Na tle powołanego przepisu w orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie przyjmuje się, że mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym to tyle, co wskazać przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którym składający odwołanie opiera swoje żądanie. Przy tym interes prawny, którego istnienie warunkuje przyznanie przymiotu strony w sprawie, musi bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej podmiotu.

Decyzją Prezydenta [...] z [...] czerwca 2008 r., której stwierdzenia nieważności domaga się J.B., zmieniono, w trybie art. 155 kpa, decyzję z [...] grudnia 2007 r. wydaną na podstawie art. 7 ust. 1, 2 i 3 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz. U. Nr 50, poz. 279, dalej jako "dekret"). Za osoby uprawnione do uzyskania prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości [...] przy ul. [...], a w konsekwencji do żądania zmiany decyzji wydanej w tym przedmiocie, Prezydent [...] uznał spadkobierców I.S., tj. A.T., M.T. oraz U.T. Uprawnienia tych osób we wskazanym zakresie organ wywiódł z umów przelewu praw zawartych w dniach: [...] stycznia 1955 r. pomiędzy A. D. a I.S., [...] czerwca 1955 r. pomiędzy J.G. a I.S., [...] sierpnia 1955 r. pomiędzy D.B. a I.S. oraz [...] września 1956 r. pomiędzy D.B. a I.S. (przy czym ta ostatnia umowa została zawarta przez D.B. w imieniu małoletniego J.B.).

Dokonując oceny skutków jakie wywarły powołane wyżej umowy przelewu praw sąd w składzie orzekającym podzielił w tej kwestii, co do zasady, stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 736/13 (publik. w bazie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na aprobatę zasługuje bowiem pogląd, że powołane wyżej umowy przelewu praw zostały sporządzone we właściwej formie i objęły całość roszczeń i uprawnień dekretowych służących pierwotnym współwłaścicielom nieruchomości. Tym samym nie można podzielić podniesionego w skardze J.B. zarzutu, że wspomniane umowy wymagały formy aktu notarialnego. Zgodnie bowiem z ówcześnie obowiązującym art. 46 dekretu z 11 października 1946 r. - Prawo rzeczowe (Dz. U. Nr 57, poz. 319), jedynie umowa przenosząca własność nieruchomości wymagała takiej formy. Umowy z lat 1955 - 1956 nie przenosiły natomiast prawa własności spornej nieruchomości, bo zbywcy nie byli wówczas jej właścicielami, a przenosiły roszczenia i uprawnienia, które im w dacie zawierania ww. umów przysługiwały.

Z powyższego wynika, że dawni właściciele hipoteczni spornej nieruchomości, tj. A.D. i spadkobiercy W.D., skutecznie przelali całość należących do nich wówczas uprawnień, a co więcej również ewentualnych przyszłych roszczeń. Co prawda, stwierdzenia tego nie zawarto wyraźnie we wspomnianych umowach przelewu praw, ale treść tych umów (przelanie praw do odszkodowania oraz uprawnień z art. 7, art. 8 i art. 9 dekretu [...]), jak i treść oświadczeń zbywców (zrzeczenie się pretensji do części nieruchomości na wypadek uchylenia orzeczenia dekretowego z [...] lutego 1952 r.) pozwalają na ustalenie intencji stron tych umów. Tymczasem te właśnie intencje, zgodnie z obowiązującym w dacie zawierania ww. umów przelewu praw art. 47 § 2 ustawy z 18 lipca 1950 r. - Przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz. U. Nr 34, poz. 311, ze zm.), należy badać ustalając treść tych umów. W myśl powołanego przepisu (odpowiednika późniejszego art. 65 § 2 Kodeksu cywilnego), w umowach należy raczej badać jaki był zgodny zamiar i cel stron umowy, aniżeli opierać się na ich dosłownym brzmieniu. Przepis ten przyznaje zatem pierwszeństwo zamiarowi i celowi zawierających umowę stron przed dosłownym brzmieniem umowy. Jeżeli zatem w dacie zawarcia umów z lat 1955 - 1956 zbywcom służyło wyłącznie prawo do odszkodowania, to do tego należało literalnie zawęzić przedmiot umowy. Nie oznacza to jednak ograniczenia zakresu rzeczywistego zbycia, bo przecież strona nie mogła przekazać więcej praw niż posiadała, co wynika z rzymskiej reguły nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet. Tym bardziej, że z tego tytułu strony otrzymały należność i stwierdziły, że żadnych pretensji do gruntu i nabywcy nie będą rościć również w przyszłości. Podsumowując, w ocenie Sądu, A.D. i spadkobiercy W.D. przelali skutecznie całość należących do nich wówczas uprawnień, a także ewentualnych przyszłych roszczeń. Oznacza to, że nabyte przez I.S. roszczenia obejmowały wszelkie roszczenia dekretowe, a nie jedynie roszczenie o odszkodowanie. W sytuacji prawnej wytworzonej przez dekret z 26 października 1945 r. (do czasu wejścia w życie ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości) roszczenie o odszkodowanie było ekwiwalentem prawa rzeczowego utraconego wskutek wejścia w życie dekretu i nie mogło być, w ocenie Sądu, zbyte niezależnie od uprawnień do samej nieruchomości. Sąd w składzie orzekającym nie podziela przy tym stanowiska J.B., że ustalając treść umów przelewu praw z lat 1955 - 1956, gdzie okoliczności z nich wynikające są sporne pomiędzy stronami, organ administracji, a w konsekwencji sąd administracyjny nie są uprawnione do badania intencji stron umów (zgodnego zamiaru i celu stron) zgodnie z art. 65 § 2 Kodeksu cywilnego (dawniej art. 47 § 2 ustawy z 18 lipca 1950 r. - Przepisy ogólne prawa cywilnego). W ocenie Sądu, ustalenie czy i jakie prawa przeniesiono spornymi umowami przelewu może i musi być rozstrzygnięte w ramach odpowiedniego postępowania administracyjnego. Ustalenie to stanowi bowiem w postępowaniu administracyjnym przesłankę zarówno określenia kręgu stron, jak i merytorycznego rozstrzygnięcia. Z tych przyczyn nie można uznać, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy poza zakresem uprawnień organu, i w konsekwencji sądu administracyjnego, pozostaje badanie intencji stron umowy (zgodnego zamiaru i celu stron) zgodnie z art. 65 § 2 Kodeksu cywilnego. Tym samym sąd w składzie orzekającym nie podziela przywołanego przez pełnomocnika J.B. na rozprawie stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartego w uzasadnieniu wyroku z 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 2653/17 (publik. w bazie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Prawidłowo zatem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] oceniło, że po stronie J.B. brak jest interesu prawnego, w rozumieniu art. 28 kpa, do żądania wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta [...] z [...] czerwca 2008 r. o zmianie decyzji o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego gruntu nieruchomości [...] na rzecz A.T., M.T. oraz U.T. To zaś prowadzić musiało do oddalenia skargi J.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] października 2011 r. na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 282 § 2 w związku z art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji. O kosztach postępowania (pkt 3, 4 i 5 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 powołanej ustawy.

-----------------------

1