Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1100/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak Sędziowie WSA Marcin Kamiński /spr./ WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 października 2021 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. W. (skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (organ odwoławczy) z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (organ I instancji) z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.

Po rozpoznaniu wniosku skarżącego, organ I instancji decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Po rozpoznaniu odwołania skarżącego, organ odwoławczy decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ I instancji decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] działając na podstawie art. 3 pkt 11, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24, art. 27 ust. 5, art. 29 ust. 1, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) – odmówił skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą E. W.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że w dniu 6 października 2020 r. do organu wpłynął wniosek skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad siostrą E. W. Do wniosku skarżący dołączył następujące dokumenty: oświadczenie skarżącego z dnia 28 września 2020 r.; załącznik Nr 1 dotyczący pokrewieństwa względem osoby E. W.; oświadczenie z dnia 28 września 2020 r. dotyczące czynności wykonywanych przez skarżącego podczas opieki nad E. W.; oświadczenie skarżącego z dnia 28 września 2020 r. dotyczące rezygnacji z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego; wyciąg z dokumentu tożsamości skarżącego z dnia 28 września 2020 r.; orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2020 r. o niezdolności do samodzielnej egzystencji E. W.; decyzję Wójta Gminy [...] Nr [...] z dnia [...] października 2019 r. o ustaleniu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ I instancji podał, że skarżący - osoba sprawująca opiekę, nie posiada prawa do emerytury, renty, renty socjalnej, renty rodzinnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, nie posiada własnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności/o niezdolności do pracy. Ponadto skarżący nie podejmuje zatrudnienia, ponieważ sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną siostrą, E. W. Opieka nad siostrą polega na wielu czynnościach, takich jak: pobudka, higiena (kąpiel, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, mycie protezy, mycie zębów, moczenie nóg), prowadzenie do toalety, podmywanie, smarowanie kremami przeciw odparzeniom, przygotowanie ubrań, ubieranie, przewracanie na inny bok, działanie przeciw odleżynom, ćwiczenia fizyczne np. rozruszanie stawów itp., mierzenie ciśnienia, podawanie leków, przygotowanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie, wizyty lekarskie, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, wyjścia na spacery, przygotowanie i przynoszenie opału, palenie w piecu, odśnieżanie, czynności ogrodnicze, czytanie książek, pism urzędowych, ćwiczenia rozwijające mowę, czytanie, pisanie i myślenie, układanie do snu, masaże, oklepywanie, czuwanie podczas snu. E. W. - osoba wymagająca opieki, jest panną, legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 16 marca 2020 r. o niezdolności do samodzielnej egzystencji, wydanym na okres do 31 marca 2021 r., przy czym data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji: od dzieciństwa. Skarżący jest bratem E. W., co oznacza, że jest osobą, na której w dalszej kolejności (po spokrewnionych w pierwszym stopniu rodzicach) ciąży obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r.o.). E. W. nie jest sierotą, jej rodzice, tj. F. W. i B. W. żyją i zamieszkują w jednym gospodarstwie domowym, rodzice nie są osobami niepełnosprawnymi, nie legitymują się żadnym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, ponadto nie są osobami całkowicie niezdolnymi do pracy, ani osobami całkowicie niezdolnymi do samodzielnej egzystencji. Na podstawie oświadczenia z dnia 8 lutego 2021 r. organ ustalił, że B. i F. W. są emerytami. Ponadto B. W. sprawuje całodobową opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym siostrą. W sprawowaniu tejże opieki pomaga jej mąż, F. W. Organ I instancji mając na uwadze treść przepisów u.ś.r. uznał, że sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia, to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. W przepisach u.ś.r. ustawodawca zawarł ściśle określony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zakreślony między innymi przesłanką pozostawania osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby będącej pod jej opieką. Prawo to może przysługiwać tylko osobie, na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Ustawa w tym zakresie nie pozostawia organom administracji publicznej jakiegokolwiek pola do uznaniowego orzekania w sprawie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. stanowi o obowiązku alimentacyjnym, o którym mowa w k.r.o. Zgodnie z art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala w przepisie art. 132 kolejność osób zobowiązanych. W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Z powyższymi unormowaniami k.r.o. koresponduje przepis art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Przepisy te jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności zobowiązania. W ocenie organu nie budzi wątpliwości, że pierwszeństwo do prawa korzystania z tego świadczenia mają osoby spokrewnione w linii prostej - zstępni lub wstępni, a spośród nich spokrewnieni w pierwszym stopniu. Dopiero po wystąpieniu obiektywnych przeszkód, które wyłączają opiekę osób w pierwszej kolejności zobowiązanych do alimentacji, cytowane przepisy przewidują możliwość przyznania tego świadczenia "innym osobom" wymienionym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Okolicznością, która wyłącza uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu - to jest w rozpatrywanym przypadku rodziców dziecka - i tym samym przenoszącą to uprawnienie na osobę spokrewnioną w drugim stopniu czy też spokrewnione w linii bocznej rodzeństwo - jest występowanie obiektywnych przeszkód, do których można zaliczyć np. pozbawienie praw rodzicielskich, ich małoletniość, lub stan psychofizyczny, który uniemożliwia im sprawowanie opieki tj. legitymowanie się znacznym stopniem niepełnosprawności. Organ I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie bezspornym jest, że E. W. ma rodziców – matkę B. W. i ojca F. W. - pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Rodzice nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, co uzasadnia odmowne załatwienie wniosku. Biorąc pod uwagę art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. organ stwierdził, że z woli ustawodawcy dokonywanie oceny, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności do świadczenia pielęgnacyjnego - ale też i obciążona w tejże kolejności obowiązkiem alimentacyjnym - nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób opieki nad osobą niepełnosprawną z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada więc w sposób niebudzący wątpliwości celom ustawy. Zdaniem organu I instancji w niniejszej sprawie nie zostały podniesione okoliczności, jakoby rodzice - zobowiązani w pierwszej kolejności do alimentacji, nie mogli wykonywać obowiązków alimentacyjnych z uwagi na swój stan zdrowia. Podniesiono natomiast, że przeszkodę stanowi tu sprawowanie przez rodziców opieki nad niepełnosprawną siostrą B. W. Powyższe, w sposób oczywisty nie aktualizuje obowiązku alimentacyjnego względem siostry po stronie brata, z tą konsekwencją, że w sprawie utrzymuje się warunek wynikający z art. 17 ust. 1a pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Organ I instancji stwierdził, że sprawowanie opieki przez brata nad niepełnosprawną siostrą nie stanowi obiektywnej okoliczności wyłączającej sprawowanie przez rodziców opieki nad niepełnosprawną córką, a więc nie przenosi uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego na brata wymagającej opieki siostry. Biorąc pod uwagę zaistniałe fakty oraz przepisy prawa zawarte w u.ś.r. organ I instancji stwierdził zaistnienie dwóch przeszkód uniemożliwiających przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z jednej strony rodzice osoby wymagającej opieki nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ponadto obowiązek alimentacyjny rodziców wyprzedza ten spoczywający na bracie względem siostry. Skarżący nie wskazał jakichkolwiek okoliczności, które przeczyłyby temu. W tym miejscu organ podkreślił, że skoro skarżący chce uzyskać korzyść, która nie wynika wprost z obowiązującego przepisu, to poszukiwania okoliczności, na podstawie których można byłoby szukać możliwości odstąpienia od wykładni literalnej wskazanych uregulowań, nie może przerzucać na organ. Jako okoliczność przemawiającą za przyznaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącego, została wskazana jedynie niemożność sprawowania pieczy nad córką przez jej rodziców z uwagi na sprawowanie przez nich opieki nad innym niepełnosprawnym członkiem rodziny (siostrą matki). W ocenie organu nie jest to okoliczność mogąca w jakikolwiek sposób wpłynąć na ocenę stwierdzonego stanu faktycznego. Organ I instancji uznał, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły szczególne i wyjątkowe sytuacje, wymagające szerszego uwzględnienia wykładni systemowej i celowościowej cytowanych przepisów, w zgodzie z przepisami Konstytucji RP, kiedy życiowa sytuacja osób zobowiązanych w bliższej kolejności do sprawowania pieczy nad osobą niepełnosprawną sprawia, że nie mogą jej sprawować (starczy wiek, ewidentne ciężkie kalectwo, bezdomność, ubezwłasnowolnienie, przebywanie w domu pomocy społecznej, czy w zakładzie karnym), a jedyną powoływaną okolicznością jest sprawowanie opieki nad innym niepełnosprawnym członkiem rodziny przez osobę umocowaną przez ustawodawcę do sprawowania opieki w pierwszej kolejności. Zdaniem organu i instancji w tych warunkach należy więc przyjąć, że skoro obowiązek alimentacyjny skarżącego względem siostry, jako zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności (art. 132 k.r.o.), to stanowi to wraz z uregulowaniem art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a u.ś.r. stanowiącego o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki posiada zstępnych, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz brata.

Po rozpoznaniu odwołania, organ odwoławczy decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczona możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dalej organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych, w związku z czym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Organ odwoławczy wyjaśnił, że badając, czy osobie wymienionej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., niespokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, należy mieć na uwadze treść art. 17 ust. 1a powołanej ustawy. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w okolicznościach wymienionych w art. 17 ust. 1a cyt. ustawy. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym, tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.ś.r. - jednak pod warunkiem (zawsze przyjmowanym przez sądy administracyjne w tego typu sprawach), że zobowiązani do alimentacji w pierwszej kolejności z obiektywnych, a nie subiektywnych przyczyn, nie mogą lub nie chcą zajmować się swoim krewnym. W ocenie organu odwoławczego wykładnia językowa przepisu art. 17 ust. 1a pkt 2 i pkt 3 u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy stwierdził, że nie ulega wątpliwości, że rodzice osoby wymagającej opieki zobowiązani są do alimentacji w pierwszej kolejności przed skarżącym. Oznacza to, że istniałyby przesłanki do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego jedynie wówczas, gdyby rodzice nie byli w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec córki. Takie szczególne okoliczności stanowi śmierć osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, posiadanie przez nią znacznego stopnia niepełnosprawności, czy też przebywanie za granicą, które uniemożliwia sprawowanie opieki nad osobą, która tego wymaga. W niniejszej sprawie jako okoliczność przemawiającą za przyznaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącego, została wskazana jedynie niemożność sprawowania pieczy nad córką przez jej rodziców z uwagi na sprawowanie przez nich opieki nad innym niepełnosprawnym członkiem rodziny (siostrą matki). Organ odwoławczy podkreślił również, że skarżący sprawuje nad siostrą opiekę faktyczną. Skoro zatem skarżący nie jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego wobec E. W., to nie może skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad nią w okolicznościach wynikających z akt sprawy. W związku z tym nie sposób uznać, że w sprawie zaszły warunki, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącego względem siostry przed obowiązkiem alimentacyjnym jej rodziców. To rodzice są w pierwszej kolejności zobowiązane do sprawowania opieki nad dziećmi niepozostającymi w związku małżeńskim i tylko zbieg nadzwyczajnych zdarzeń może spowodować przeniesienie obowiązku alimentacyjnego na kolejne zobowiązane osoby, w tym wypadku brata.

W ustawowym terminie skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję zaskarżając ją w całości. Skarżący zarzucił rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się brata, będącego jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że opieka ta powinna być sprawowana przez wstępnych niepełnosprawnej. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a ponadto o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że wykładnia językowa art. 17 ust. 1a u.ś.r. dokonana przez organ odwoławczy prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami u.ś.r. oraz k.r.o. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki. Na poparcie swojego stanowiska skarżący przytoczył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 7 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 80/19.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w zakresie określonym w art. 145 § 1 p.p.s.a.

Ustalenia faktyczne organów są wystarczające do oceny prawnej stanu faktycznego sprawy, natomiast dokonane przez organ odwoławczy wykładnia i zastosowanie istotnych w sprawie regulacji materialnoprawnych na tle powyższego stanu są prawidłowe.

W przedmiotowej sprawie istotna była ocena, czy ze względu na szczególne okoliczności związane z sytuacją osobistą (w tym przede wszystkim zdrowotną) wstępnych (ojca i matki) osoby wymagającej opieki (E. W.) istnieją podstawy do uznania, że rodzice niepełnosprawnej nie mogą realnie i efektywnie wykonywać funkcji opiekuńczych, co mogłoby uzasadniać przyjęcie na zasadzie wyjątku, że prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przechodzi na dalszych krewnych, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Jakkolwiek przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. wyraźnie stanowi, że osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych nadal dominuje stanowisko, że treść tego przepisu w określonych (szczególnych) sytuacjach wymaga uzupełnienia przez uwzględnienie wyników wykładni systemowej, aksjologicznej i celowościowej.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela wskazany wyżej kierunek interpretacyjny, zastrzegając jednak, że tego rodzaju modyfikacja językowej treści danego przepisu wymaga wykazania istotnych i wyjątkowych okoliczności, których zaistnienie warunkuje możliwość uwzględnienia argumentów systemowo-aksjologicznych i celowościowych w zakresie stosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r.

Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego sprawy, Sąd kategorycznie stwierdza, że w sprawie tej nie zaistniały tego rodzaju szczególne okoliczności pozwalające na przyjęcie, że prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne mogło przejść na skarżącego jako brata osoby wymagającej opieki. Z akt sprawy wynika bowiem, że rodzice wymagającej opieki żyją i nie wykazują na tyle istotnych schorzeń lub chorób, które bezwzględnie i całkowicie uniemożliwiałyby sprawowanie funkcji opiekuńczych nad niepełnosprawną córką. Oczywiście tego rodzaju schorzenia muszą mieć na tyle poważny ciężar, że jakakolwiek realna i efektywna opieka nad niepełnosprawną osobą nie jest możliwa. Są to więc schorzenia lub choroby, których medyczny ciężar jest porównywalny ze stanem znacznego stopnia niepełnosprawności. Oczywiście w sprawie tego rodzaju okoliczności nie tylko nie wykazano, ale nawet nie przedstawiono dowodów wskazujących na możliwość ich zaistnienia. Nie może natomiast odnieść zamierzonego skutku twierdzenie, że rodzice wymagającej opieki (ojciec – ur. 1953 r. i matka – ur. 1955 r.) nie mogą się opiekować niepełnosprawną córką, gdyż już opiekują się niepełnosprawną w stopniu znacznym siostrą matki E. W. – S. G. Okoliczność ta nie ma bowiem prawnego znaczenia dla oceny możliwości uznania, że zachodzi przypadek obiektywnej niemożności sprawowania opieki przez nad niepełnosprawną córką przez jej rodziców, a zatem istnieją podstawy do rozważenia możliwości nabycia świadczenia przez brata osoby wymagającej opieki, który w przedmiotowej sprawie jest skarżącym.

W tym stanie rzeczy, skarga została oddalona na podstawie art. 151 p.p.s.a.