Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 117/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun - Kulik, sędzia WSA Anna Falkiewicz – Kluj (spr.), sędzia WSA Monika Sawa, po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. I. i P. I. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 15 listopada 2022 r. nr. DO3.7611.494.2019.AB w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 15 listopada 2022 r., znak: DO3.7611.494.2019.AB, Minister Rozwoju i Technologii, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), dalej "kpa", po rozpoznaniu wniosku W. C. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją częściową Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 15.09.2021 r. nr GZ.r.n.625.216.2016, stwierdzającą że decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...].06.1956 r. nr [...] oraz utrzymane nią w mocy orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...].03.1956 r. nr [...] - odmawiające przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] - w części dotyczącej gruntu działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...], oddanego w użytkowanie wieczyste właścicielom lokali nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], określonej w aktach notarialnych obejmujących sprzedaż tych lokali mieszkalnych wydane zostały z naruszeniem prawa, a w pozostałej części dotyczącej działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] stwierdzającą ich nieważność, uchylił ww. decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 15.09.2021 r. w całości i umorzył postępowanie I instancji w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...].06.1956 r. nr [...] oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...].03.1956 r. nr [...], w części dotyczącej gruntu działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...].

Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.

Zabudowana nieruchomość [...] położona przy ul. [...] ozn. nr hip. [...] została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. nr 50, poz. 279), dalej "dekret". Z dniem wejścia w życie ww. dekretu, tj. z dniem 21 listopada 1945 r., przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Gminy [...], a następnie na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz.U. nr 14, poz. 130).

Prawo własności działki oznaczonej nr [...] z nieruchomości, dla której prowadzona była księga wieczysta pod nazwą "[...]" wpisane było na rzecz L. I. z d. B., na mocy aktu z [...] stycznia 1939 r. za nr [...] Rep. nr [...]. [...] sierpnia 1948 r. L. I. wystąpiła o przyznanie jej za czynszem symbolicznym prawa własności czasowej do terenu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] ozn. nr hip. [...].

Prezydium Rady Narodowej w [...] orzeczeniem administracyjnym z [...] marca 1956 r. nr [...] odmówiło Jej tego prawa. Ministerstwo Gospodarki Komunalnej decyzją z [...] sierpnia 1956 r. nr [...] utrzymało w mocy ww. orzeczenie. [...] sierpnia 2016 r. do Ministerstwa Infrastruktury i Budownictwa wpłynął wniosek P. I. o stwierdzenie nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z [...] czerwca 1956 r. nr [...]. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z [...] kwietnia 2014 r. sygn. akt [...] spadek po zmarłej [...] maja 2005 r. L. I. nabył P. I. oraz D. I. po 1/2 części.

Aktualnie dawna nieruchomość ozn. nr hip. [...] stanowi grunt z obrębu [...] oznaczony jako działki ewidencyjne nr [...] cz. (uregulowany w KW nr [...], własność [...]) oraz [...] cz. (uregulowany w KW nr [...], własność [...], oddany w użytkowanie wieczyste).

Minister Rozwoju, Pracy i Technologii postanowieniem z dnia 17.11.2020 r. nr DO3.7611.494.2019.OC wydzielił do odrębnego rozstrzygnięcia w ramach decyzji częściowej postępowanie obejmujące grunt nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] ozn. nr hip. [...] w części dotyczącej działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...], w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji dekretowych z dnia [...].06.1956 r. i z dnia [...].03.1956 r.

Minister Pracy, Rozwoju i Technologii decyzją z dnia 20 stycznia 2021 r. nr DO3.7611.494.2019.OC, utrzymaną w mocy decyzją Ministra Pracy, Rozwoju i Technologii z dnia 10 maja 2021 r. nr DO3.7611.494.AB, stwierdził nieważność decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...].06.1956 r. nr [...] oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] marca 1956 r. nr [...] w części dotyczącej dz. ew. nr [...] z obrębu [...]. Minister Rozwoju, Pracy i Technologii decyzją z 15 września 2021 r. nr DO3.7611.494.2019.OC, stwierdził, że decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...].06.1956 r. nr [...] oraz utrzymane nią w mocy orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] marca 1956 r. nr [...] - odmawiające przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] - w części dotyczącej gruntu działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...], oddanego w użytkowanie wieczyste właścicielom lokali nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], znajdujących się w budynku położonym obecnie przy ul. [...] w [...], określonej w aktach notarialnych obejmujących sprzedaż tych lokali mieszkalnych wydane zostały z naruszeniem prawa, a w pozostałej części dotyczącej działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] stwierdził ich nieważność.

Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy złożył W. C. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania z uwagi na zmianę przepisów kpa.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, mając na uwadze, że obecnie właściwym w sprawie jest Minister Rozwoju i Technologii zgodnie z rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 27 października 2021 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Rozwoju i Technologii (Dz.U z 2021 r., poz. 1945) uchylił decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie.

Minister wskazał, że 16 września 2021 r., weszły w życie przepisy ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r" poz. 1491), dalej "ustawa zmieniająca".

Zgodnie z art. 1 ww. ustawy, nowe brzmienie uzyskał art. 156 § 2 k.p.a. zaś do art. 158 k.p.a. dodano § 3 w brzmieniu: "§ 3. Jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji". Jednocześnie w art. 2 ust. 1 tej ustawy przewidziano, że w postępowaniach w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych ostateczną decyzją lub postanowieniem przed dniem wejścia w życie ww. ustawy, stosuje się przepisy kpa w brzmieniu nadanym ww. ustawą.

Przedmiotowa sprawa nie została zakończona do dnia 15 września 2021 r. decyzją ostateczną, gdyż od decyzji organu nadzoru z dnia 15 września 2021 r. nr DO3.7611.494.2019.OC złożono w ustawowym terminie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tym samym mają w niniejszym postępowaniu zastosowanie przepisy kpa w nowym brzmieniu nadanym ww. ustawą zmieniającą.

W aktach sprawy znajdują się akta własnościowe przedmiotowej nieruchomości, tj. akta organu dekretowego I instancji. W ww. aktach znajduje się m.in. orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] marca 1956 r. nr [...] wraz z potwierdzeniem jego odbioru przez L. I. w dniu [...] marca 1956 r. (str. 7-8 akt własnościowych). Ponadto w aktach tych znajduje się egzemplarz decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...].06.1956 r. nr [...], skierowany do L. I. na dotychczas wskazywany adres, a także do Prezydium Rady Narodowej w [...] [...] Zarządu [...]. Z pieczęci na piśmie przekazującym ww. decyzję z dnia [...] czerwca 1956 r. wynika, iż została doręczona do ww. [...] Zarządu w dniu [...] czerwca 1956 r. (str. 9-10 akt własnościowych).

Na odpisie sentencji orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] marca 1956 r. nr [...], przekazanego do Sądu Powiatowego dla [...] przy wniosku z d [...] lipca 1956 r., widnieje adnotacja, że: "Orzeczenie powyższe jest prawomocne. Orzeczenie powyższe zostało zatwierdzone w toku instancji prawomocnej decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej" z dnia [...] czerwca 1956 r. nr [...] (str. 11-12 akt własnościowych). Wskazanie, że ww. decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] czerwca 1956 r. jest prawomocna, potwierdza okoliczność, że doręczenie (ogłoszenie) decyzji miało miejsce przed dniem [...] lipca 1956 r., tj. przed wystosowaniem ww. wniosku przez Prezydium Rady Narodowej w [...] o wpisanie tytułu własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] na rzecz Skarbu Państwa.

W tych okolicznościach organ uznał, że trzydziestoletni termin wskazany w art. 158 § 3 kpa, upłynął najpóźniej w 1986 r.

Z akt sprawy wynika, że wniosek o stwierdzenie nieważności wpłynął do organu dnia 16 sierpnia 2016 r. a więc kilkadziesiąt lat po upływie terminu wskazanego w art. 158 § 3 kpa. Tym samym, zdaniem organu, brak jest podstaw do merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ II instancji.

Na gruncie art. 158 § 3 kpa niedopuszczalne jest wydawanie, po dniu 15.09.2021 r., rozstrzygnięć merytorycznych w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji w przypadku złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności po upływie trzydziestu lat od daty doręczenia lub ogłoszenia zaskarżonych decyzji.

Ponadto zgodnie z art. 2 ust. 2 ww. ustawy zmieniającej kpa postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.

W związku z powyższym, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 15 września 2021 r. jako wydaną w ramach postępowania wszczętego na wniosek złożony po 60 latach od doręczenia ww. decyzji dekretowych i jednocześnie umorzyć postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiedli D. I. i P. I., zaskarżając decyzję w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj:

-art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa w związku z art. 2 ust 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491), w związku z art. 23 ust. 1 i 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. z 1928 r. nr 36 poz. 341 ze zm.) (dalej również jako "rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym") poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji poczynienie błędnych i zarazem dowolnych, bo nie znajdujących oparcia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie ustaleń, z których wynika, że wniosek Skarżących z [...] sierpnia 2016 r., wszczynający postępowanie nadzorcze dotyczące orzeczenia dekretowego, został złożony z przekroczeniem 30-letniego terminu, o którym mowa w art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej kpa, liczonymi od dnia skutecznego doręczenia wskazanego powyżej orzeczenia dekretowego podczas gdy na podstawie całokształtu akt przedmiotowego postępowania administracyjnego nie powinno budzić wątpliwości organu administracji, że w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu, tak bezpośredniego (pokwitowania) jak i pośredniego, z którego wynikałoby, że decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] czerwca 1956 r. nr [...], utrzymująca nią w mocy orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] marca 1956 r. nr [...], została doręczona jedynej stronie tego postępowania tj. L. I. (poprzedniczce prawnej Skarżących), natomiast fakt skutecznego doręczenia jej orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] marca 1956 r. nr [...] nie ma żadnego znaczenia, gdyż orzeczenie to nie było ostateczne, gdyż zostało wydane przez organ pierwszej instancji, zostało ono następnie skutecznie zaskarżone przez L. I. odwołaniem do organu drugiej instancji, a zatem to dopiero skuteczne doręczenie L. I. decyzji organu drugiej instancji, jako ostatecznej, mogłoby mieć znaczenie prawne w świetle ustawy zmieniającej k.p.a., a dowodu na takie doręczenie nie ma w aktach sprawy;

art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej k.p.a. w związku z art. 16 § 1 oraz art. 39 § 1, § 2, § 3 i § 4 kpa (w dacie wydania decyzji dekretowej odpowiednio art. 73 ust. 1 oraz art. 23 ust. 1 i 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym) oraz art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 1 Konstytucji RP poprzez dokonanie ich błędnej wykładni polegającej na przyjęciu, że zdarzeniem prawnym, którego wystąpienie uprawnia do zastosowania terminu wynikającego z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej kpa, jest "wykonanie" (które analizując treść zaskarżonej decyzji należy rozumieć jako "wejście do obrotu prawnego") kontrolowanego aktu administracyjnego, zaś sam 30-letni termin przedawnienia liczony jest dla strony postępowania administracyjnego niezależnie od tego, czy organ administracji publicznej (państwowej) doręczył jej kontrolowaną decyzję (lub postanowienie) w zgodzie z obowiązującymi przepisami procedury administracyjnej (skutecznie), czy też nie dopełnił ciążących na nim obowiązków w tym zakresie:

- podczas gdy dokonując prawidłowej wykładni przywołanych powyżej przepisów organ administracji powinien był dojść do konstatacji, że rozpoczęcie wynikającego z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej kpa terminu na wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej (lub postanowienia), o którym mowa w art. 156 i następne kpa, dla danej strony postępowania uzależnione jest od skutecznego (a więc dokonanego w zgodzie z przepisami prawa) doręczenia kontrolowanego aktu administracyjnego tejże stronie, zaś bez znaczenia w tym zakresie pozostaje fakt, kiedy decyzja administracyjna (orzeczenie administracyjne) zostało "wykonane" ("weszło do obrotu prawnego");

-art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej kpa w związku z art. 101 ust. 1 lit. a), lit. b), lit. c), lit. d) i lit. e) rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym oraz art. 11 pkt 78 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz w związku z art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. z 1989 r. nr 75 poz. 444) polegające na dokonaniu ich błędnej wykładni skutkującej przyjęciem, że 30-letni termin przedawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej kpa, na wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej (lub postanowienia), z uwagi na jej wydanie "z rażącym naruszeniem prawa" (o czym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa), rozpoczął swój bieg w dacie jej doręczenia i biegł nieprzerwanie niezależnie od tego, czy doszło do niego przed 31 grudnia 1989 r. (ewentualnie przed 1 września 1980 r.) czy też po tej dacie:

-podczas gdy dokonując prawidłowej wykładni wskazanych powyżej przepisów organ administracji winien był dojść do przekonania, że w przypadku decyzji administracyjnych (orzeczeń administracyjnych), doręczonych skutecznie przed 31 grudnia 1989 r. (lub ewentualnie przed 1 września 1980 r.) ów 30-letni termin przedawnienia, w którym możliwe jest wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych (orzeczenia administracyjnego) z uwagi na ich wydanie "z rażącym naruszeniem prawa", uległ zawieszeniu od dnia doręczenia wadliwego aktu administracyjnego do 30 grudnia 1989 r. (ewentualnie do 31 sierpnia 1980 r.) i rozpoczął swój bieg dopiero po tej dacie, tym samym nawet gdyby przyjąć, że orzeczenie dekretowe zostało skutecznie doręczone “przed dniem 19 lipca 1956 r." (jak to orzekł organ administracji), to termin na wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia jego nieważności z uwagi na wydanie "z rażącym naruszeniem prawa", o czym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, rozpoczął de facto swój bieg 31 grudnia 1989 r. (ewentualnie najwcześniej 1 września 1980 r.), a w aktach sprawy znajduje się podanie L. I. z [...] listopada 1995 r. o przywrócenie własności nieruchomości hipotecznej, ponowiony wnioskiem Skarżących z [...] sierpnia 2016 r., a zatem wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia dekretowego został złożony w terminie wynikającym z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej kpa;

ewentualnie, gdyby nawet dojść do przekonania, że wszczęcie postępowania umorzonego przez organ administracji nastąpiło po upływie terminu wynikającego z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej kpa, zarzucili naruszenie:

-art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej kpa w związku z art. 158 § 2 oraz w związku z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 oraz art. 8 ust. 2 i art. 178 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ich błędną - albowiem pozostającą w sprzeczności z Konstytucją RP - wykładnię skutkującą przyjęciem, że wskutek umorzenia z dniem 16 września 2021 r. z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej kpa postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych wszczętych po upływie 30 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia tych decyzji, nie jest również możliwe prowadzenie po tej dacie tych postępowań w kierunku stwierdzenia wydania tych decyzji z naruszeniem prawa (o czym mowa w art. 158 § 2 kpa),

podczas gdy norma wywodzona z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej kpa w sposób jak powyżej, w zakresie w jakim uniemożliwia stwierdzenie wydania ostatecznej decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa, jest oczywiście sprzeczna z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, albowiem sprzeczność normy z nią tożsamej została już stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 18 kwietnia 2019 r. (sygn. akt SK 21/17); tym samym do czasu zmiany przepisu art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej kpa zarówno organy administracji publicznej jak i sądy mają obowiązek zastosować wykładnię zgodną z Konstytucją RP, a zatem dokonać takiej interpretacji przywołanych powyżej przepisów, której rezultatem jest otwarcie możliwości stwierdzenia, że ostateczne decyzje administracyjne zostały wydane z naruszeniem prawa,

co w niniejszej sprawie winno skutkować tym, że organ administracji powinien był dojść do przekonania, że przedmiotowe postępowanie administracyjne nie zostało umorzone z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej kpa w zakresie, w jakim dotyczy stwierdzenia wydana z naruszeniem prawa orzeczenia dekretowego, a zatem, że po 16 września 2021 r. może się dalej toczyć w kierunku wydania decyzji, o której mowa w art. 158 § 2 kpa;

oraz pozostające w związku z naruszeniem o którym mowa w punkcie 4 naruszenie:

-art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej kpa w związku z art. 158 § 1 i § 2, art. 157 § 2 oraz art. 61 § 1 kpa poprzez ich błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że przepis art. 158 § 2 kpa nie może stanowić samodzielnej podstawy prawnej do prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa, ukierunkowanego na wydanie decyzji stwierdzającej jedynie wydanie kontrolowanej decyzji z naruszeniem prawa (o której mowa w art. 158 § 2 kpa), ale nie ukierunkowanej na uzyskanie decyzji stwierdzającej nieważność tejże decyzji (o której mowa w art. 158 § 1 kpa), tym samym, że decyzja stwierdzająca wydanie kontrolowanej decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa może zapaść jedynie w ramach postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tejże decyzji, uregulowanego w art. 156 k.p.a. i następne:

- podczas gdy prawidłowa wykładnia wskazanych powyżej przepisów powinna doprowadzić do wniosku, że w przypadku postępowań administracyjnych wszczętych na żądanie strony, to zakres tego żądania określa przedmiot oraz granice sprawy administracyjnej a nadto, że na gruncie art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa należy traktować jako postępowanie odrębne od postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej; z tego też względu art. 158 § 2 k.p.a. nie tylko może, ale wręcz powinien stanowić odrębną podstawę prawną do prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie ukierunkowanej na wydanie decyzji stwierdzającej wydanie decyzji z naruszeniem prawa, które to postępowanie nie podlega umorzeniu z mocy prawa;

a w końcu, z uwagi na fakt, iż zgodnie z Konstytucją RP Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, naruszenie:

-art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej kpa w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz z art. 64 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 8 ust. 1 i 2 Konstytucji RP polegające na ich błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu skutkującym umorzeniem na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej kpa przedmiotowego postępowania nadzorczego jako wszczętego po upływie 30-letniego terminu przedawnienia, pomimo że aż do 16 września 2021 r. obowiązywała ustanowiona jeszcze 1 września 1980 r. norma, wynikająca z art. 156 § 1 pkt 2 oraz § 2 kpa, zgodnie z którą, jeżeli ostateczna decyzja administracyjna rażąco narusza prawo, zawsze można wnosić o stwierdzenie jej nieważności; taki wniosek nie był ograniczony żadnym terminem - co narusza wywodzoną z art. 2 Konstytucji RP zasadę ochrony zaufania obywateli do państwa i tworzonego przez nie prawa, wynikającą z istoty demokratycznego państwa prawnego, która sprowadza się do "zakazu zastawiania przez przepisy prawne pułapek, formułowania obietnic bez pokrycia bądź nagłego wycofywania się przez państwo ze złożonych obietnic lub ustalonych reguł postępowania" , co wiąże się między innymi z zakazem wprowadzania do systemu prawnego regulacji działających wstecz, a zatem dopuszczających zastosowanie nowych norm prawnych do zdarzeń domkniętych w przeszłości, z którymi prawo nie wiązało dotąd takich skutków prawnych - a szczególnie wtedy, kiedy pogarszają one sytuację obywatela, oddziałują niekorzystnie na interesy podmiotów ukształtowane przed dokonaniem zmiany stanu prawnego, zwłaszcza na prawa podmiotowe nabyte zgodnie z obowiązującymi dotychczas przepisami (zakaz retroakcji) oraz na przyznaniu ochrony jednostce w tych sytuacjach, w których rozpoczęła ona określone przedsięwzięcia na gruncie dotychczasowych przepisów (nakaz poszanowania interesów w toku),

tym samym organ administracji, działając na podstawie art. 8 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, winien był nie orzekać o umorzeniu przedmiotowego postępowania nadzorczego nawet w przypadku, gdyby doszedł do przekonania, że wystąpiły przesłanki wynikające z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej kpa, jako że przepis ten, przewidujący umorzenie z mocy prawa postępowań w toku, pozostaje niezgodny z Konstytucją RP; będące skutkiem naruszenia przepisów, o których mowa powyżej w punktach powyżej. naruszenie:

-art. 138 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej kpa poprzez ich bezpodstawne zastosowanie i w konsekwencji umorzenie postępowania wszczętego z wniosku Skarżących, a to w wyniku nieuzasadnionego przyjęcia przez organ administracji, że wniosek ten został złożony po upływie wynikającego z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej kpa 30-letniego terminu liczonego od dnia doręczenia orzeczenia dekretowego., ewentualnie, że wszczęte z tego wniosku postępowanie nadzorcze, po 16 września 2021 r., nie mogło się dalej toczyć w sprawie stwierdzenia wydania wskazanej powyżej decyzji z naruszeniem prawa (o czym mowa w art. 158 § 2 kpa).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491), dalej "kpa", która w art. 1 zmieniła art. 156 § 2 kpa. Zgodnie z obecnie obowiązującą treścią tego przepisu, nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Ustawa ta do art. 158 dodała również § 3, zgodnie z którym, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Oznacza to, że po upływie ww. terminów nie jest dopuszczalne wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, a postępowanie wszczęte winno być umorzone. Jak wynika z uzasadnienia do omawianej ustawy ma ona na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego w dniu 12 maja 2015 r. w sprawie o sygn. P 46/13, w którym stwierdzono niezgodność art. 156 § 2 kpa z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Z treści powołanego orzeczenia wynika, że art. 156 § 2 kpa w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady poszanowania trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Jednocześnie podniósł, że "brak wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z przyczyny (wady) określonej w art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa po znacznym upływie czasu, skutkuje destabilizacją porządku prawnego, jeśli decyzją przyznano stronie ekspektatywę nabycia prawa, z której zamierza ona skorzystać". W tym kontekście Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że ustawodawca, określając przesłanki stwierdzania nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania, powinien brać pod uwagę wszystkie zasady mieszczące się w klauzuli państwa prawnego, przewidzianej w art. 2 Konstytucji RP, a odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznej (do których trzeba zaliczyć możliwość stwierdzenia nieważności decyzji) nie powinny naruszać wynikających z art. 2 Konstytucji RP zasad bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa. Trybunał zaakcentował także, że żadna z zasad, które w analizowanym przypadku są konkurencyjne, nie ma charakteru absolutnego. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego ustawodawca ma wręcz obowiązek kształtowania regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu - wraz z upływem czasu - stanu niepewności. Niezbędne jest zatem ustanowienie odpowiednich granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być pozorna. Taka pozorność występowałaby nie tylko, jeżeli ustawodawca nie przewidywałby ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji, ale również jeżeli ograniczenia te nie byłyby wystarczające dla zachowania zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa. Ustawodawca nie może z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej strony przewidywać, nieograniczoną terminem, możliwość wzruszania decyzji, na podstawie której strona nabyła prawo lub ekspektatywę. Z tego powodu ustawodawca wprowadził cezurę czasową uniemożliwiającą wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jeżeli od jej doręczenia lub ogłoszenie upłynęło 30 lat. Jest to okres skorelowany z przewidzianym w kodeksie cywilnym terminem zasiedzenia nieruchomości w złej wierze.

Ograniczenia czasowe muszą istnieć ze względu na konieczność ochrony wartości takich jak stabilność stosunków prawnych, mając na względzie rosnące z czasem trudności dowodowe i ochronę praw nabytych (wyrok T. K. z 15 maja 2000 r., SK 29/99 OTK ZU nr 4/2000, poz. 110).

Sąd w pełni akceptuje wywody Trybunału, że tylko w szczególnych sytuacjach kiedy przemawia za tym inna zasada konstytucyjna dopuszczalne jest odstąpienie od zasady bezpieczeństwa obrotu prawnego. Chodzi to o sytuacje wyjątkowe, szczególne, które uzasadniają ochronę ze względu na inne obiektywnie ważniejsze racje niż te wynikające z tej zasady.

Na gruncie ustawy zmieniającej mamy do czynienia z normą która stanowi, w jej art. 2 pkt 2, że w przypadku postępowań wszczętych po upływie 30 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej (16 września 2021 r.), następuje skutek w postaci umorzenia postępowania administracyjnego z mocy prawa. Norma ta jest jasna i nie wymaga wykładni innej niż gramatyczna. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (np. wyrok NSA z 18 maja 2023 r., I OSK 2173/22) wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 ,sygn. akt P46/13 był wyrokiem o pominięciu ustawodawcy i był podstawą wyroków sądów administracyjnych w których przyjmowały, że wywołał on skutek również przy braku reakcji ustawodawca na jego treść. (por. NSA wyrok z 20 lutego 2019 r., sygn. akt II OSK 694/17). W wyroku tym jasno stwierdzono, że uznanie art. 156§ 2 kpa za niekonstytucyjny w zakresie umożliwiającym stwierdzenie nieważności decyzji po upływie 120 lat od wydania tej decyzji stwarza możliwość zastosowania art. 156 § 2 kpa. W konsekwencji zatem takiego stanu prawnego, zastosowania w ustawie zmieniającej mechanizmu do umorzenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest wynikiem takiego rozumienia treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Tym samym nie znajduje uzasadnienia podnoszona przez Skarżących teza o zaskoczeniu stron postępowania wejściem w życie nowych regulacji prawnych.

Trzeba mieć na uwadze, że każdy system prawa przewiduje ograniczenia czasowe w dochodzeniu roszczeń a także różnego rodzaju skutki prawne, które następują po upływie określonego terminu. Można tu przywołać skutki zasiedzenia (art. 172 § 2 kodeksu cywilnego – po upływie 30 lat dla posiadacza w złej wierze a w przypadku dobrej wiary posiadacza – po upływie 20 lat – art. 172 § 1 kodeksu cywilnego, przedawnienie roszczeń przeciwko wieczystemu użytkownikowi o naprawienie szkód wynikłych z niewłaściwego korzystania z gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków, jak również roszczenie wieczystego użytkownika o wynagrodzenie za budynki i urządzenia istniejące w dniu zwrotu użytkowanego gruntu które przedawniają się z upływem lat trzech od tej daty – art. 243 k.c., przedawnienie roszczeń z czynów niedozwolonych – 3 lata od dnia w którym poszkodowany dowiedział się albo mógł się dowiedzieć o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia ale nie dłuższy niż 10 lat od dnia w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę – art. 4421 § 1 kodeksu cywilnego, 20 lat gdy szkoda wynikła ze zbrodni lub występku - § 2. Także w postępowaniu administracyjnym – przedawnienie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej – 5 lat od naruszenia – art.- 189g § 1 kpa czy wreszcie w postępowaniu karnym skutek w postaci ustania karalności - 30 lat gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa (art. 101 § 1 pkt 1 k.k.), 20 lat gdy stanowi inną zbrodnię (art. 101 § 1 pkt 2 k.k). Przepisów tych nie stosuje się z mocy art. 105 tylko do zbrodni przeciwko pokojowi, ludzkości i przestępstw wojennych (§ 1) i do umyślnego przestępstwa: zabójstwa, ciężkiego uszkodzenia ciała, ciężkiego uszczerbku na zdrowiu lub pozbawienia wolności łączonego ze szczególnym udręczeniem, popełnionego przez funkcjonariusza publicznego w związku z pełnieniem obowiązków służbowych (§ 2). Wszystkie te regulacje (poza szczególnymi wyjątkami) określają maksymalny czas przedawnienia/dochodzenia roszczeń na 30 lat. Regulacje te wskazują co do zasady czy to ustanie karalności czy to możliwość dochodzenia roszczeń po upływie określonego czasu.

Skarżący powołują się na naruszenie przez organ, wyrażonej w art. 2 Konstytucji R.P zasady demokratycznego państwa prawa, zasady pewności prawa i zaufania obywateli do organów państwa, zasadę ochrony interesów strony w toku postępowania ochrony własności, konieczności jednakowego traktowania obywateli przez władze publiczne. Wskazują również na naruszenie art. 77 Konstytucji – prawo do wynagrodzenia szkody za niezgodne z prawem działanie władzy publicznej.

Odnosząc się do tych norm konstytucyjnych należy wskazać, że w art. 31 ust. 3 Konstytucji R.P. zawarta została zasada proporcjonalności. Wymaga ona aby ograniczenia korzystania z konstytucyjnych wolności i praw były wprowadzane w formie ustawy (aspekt formalny), aby konieczność ustanawiania takich ograniczeń nie naruszała istoty danej wolności lub prawa podmiotowego i tylko wtedy gdy istnieje konieczność ich wprowadzenia w demokratycznym państwie prawa dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, ochrony środowiska, zdrowia, moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. Zakres wprowadzonych ograniczeń powinien być zatem proporcjonalny tzn. konieczny dla realizacji określonego celu (wyroki T.K. z 24 stycznia 2006 r., SK 40/04, OTK ZU 1/2006, poz. 5, z 29 września 2008 r., SK 52/05, 28 września 2006 r., K 45/04, OTK ZU 8/A/2006, poz. 111). Jak wskazywał niejednokrotnie Trybunał Konstytucyjny należy w takim kontekście rozważyć czy istnieje rzeczywista potrzeba dokonania danej zmiany a z drugiej należy mieć pewność, że podjęte środki prawne będą skuteczne tj. rzeczywiście służyły wskazywanym celom i były niezbędne dla realizacji określonego celu. Chodzi bowiem o stosowanie jak najmniej uciążliwych środków dla podmiotów których prawa będą regulacją ustawową ograniczone (wyrok T.K. z 17 maja 2007 r., K 33/05, OTK ZU nr 5/A/2006, poz. 57, wyrok T.K. z 2 października 2006 r., SK 34/06 OTK ZU nr 9/A/2006, poz. 118). Zasada proporcjonalności łączy się z zakazem nadmiernej ingerencji w sferę spraw i wolności konstytucyjnych. Test proporcjonalności polega więc na ocenie czy ograniczenia (tu czasowe) są konieczne w demokratycznym państwie prawa, czy wprowadzona regulacja jest w stanie doprowadzić do zamierzonych przez nią skutków, czy regulacja ta jest niezbędna dla ochrony interesu publicznego z którym jest połączona, czy efekty wprowadzonej regulacji pozostają w proporcji do ciężarów nakładanych na obywatela.

Wprowadzona regulacja ograniczająca możliwość skutecznego wnioskowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej była konieczna i wynikała z ww. wyroku TK 46/13, doprowadziła do zamierzonych i wskazanych w tym wyroku skutków tj. ograniczenia w czasie możliwości eliminowania z obrotu prawnego decyzji ostatecznych, służy ochronie interesu publicznego w tym interesu Państwa czy jednostek samorządu terytorialnego, które na skutek decyzji pozbawiających prawa własności nabyły ich prawa przy uwzględnieniu także i tego, że nabycie to z uwagi na upływ terminów zasiedzenia i tak by nastąpiło i nie stanowią nadmiernego ciężaru dla obywatela, który przez 30 lat mógł skutecznie domagać się stwierdzenia nieważności. Ten okres czasu był wystarczający do podjęcia inicjatywy w celu wyeliminowania decyzji czy postanowienia z obrotu prawnego. Zdaniem Sądu w takim zakresie zasada pewności obrotu prawnego i zasada trwałości decyzji administracyjnej przeważa nad zasadami rekompensowania szkody poniesionej w wyniku niezgodnego z prawem działania organów Państwa.

Na gruncie regulacji stanowiącej obecnie przedmiot kontrowersji pomiędzy organem a stroną istniała jasna i potwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku 46/13 pilna potrzeba uregulowania kwestii możliwości eliminacji z obrotu prawnego decyzji wydanych przed wieloma laty w konfrontacji z obowiązującą na gruncie kpa zasadą trwałości decyzji administracyjnych. Już więc co najmniej od tej daty istniało duże prawdopodobieństwo ograniczenia w czasie możliwości stwierdzania nieważności decyzji administracyjnych.

W tej sprawie orzeczenie dekretowe zostało wydane [...] marca 1956 r. (odmowa przyznania własności czasowej L. I.). Orzeczenie to zostało następnie utrzymane w mocy przez Ministerstwo Gospodarki Komunalnej, decyzją z [...] czerwca 1956 r.

Wniosek o stwierdzenie nieważności wpłynął do organu 16 sierpnia 2016 r. a więc po upływie 60 lat od daty wydania decyzji dekretowej. Ta kwestia także w sprawie jest niesporna. Tym samym wszczęcie oraz dalsze prowadzenie postępowania w świetle powołanego wyżej przepisu art. 158 § 3 kpa jest w obecnym stanie prawnym niedopuszczalne.

Co do kwestii doręczenia orzeczenia L. I. nawet przyjmując tezę, że orzeczenie organu II instancji nie zostało skutecznie jej doręczone, to i tak w następstwie wydania obu decyzji weszło ono do obrotu prawnego i na jego podstawie założono księgę wieczystą.

Zdaniem Sądu, prawidłowa wykładnia art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej mimo użycia w nim sformułowania "wszczęte po upływie 30 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia" polega na przyjęciu, że dla ustalenia rozpoczęcia biegu 30 letniego terminu istotna jest data doręczenia czy ogłoszenia. Gdy takiej nie da się ustalić, biorąc pod uwagę znaczny upływ czasu, należy brać pod uwagę datę wejścia orzeczenia do obrotu prawnego gdyż dopiero ta data skutkowała, tak jak w tym przypadku, pozbawieniem strony prawa do nieruchomości a więc odnosiła skutek rzeczowy. Nie można przecież oceniać skutków wywłaszczenia w sytuacji w której orzeczenie wywłaszczające nie wywarło danego skutku w sferze tych praw. Dlatego przyjęcie w takiej sytuacji koncepcji, że w razie gdy nie da się ustalić daty doręczenia, decydujące znaczenie ma data wejścia w życie orzeczenia do obrotu prawnego, jest racjonalna i korzystna dla strony. Poza tym na gruncie tej sprawy strona nie kwestionowała, że orzeczenie wywarło skutek rzeczowy, co oznacza, że nie kwestionowała, że zostało ono prawidłowo ogłoszone.

Odnosząc się do zasady lex retro non agit oczywiście co do zasady ma ona zastosowanie w prawie. Jednakże na gruncie wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku TK P 46/13 zasada musiała ulec ograniczeniu. Wyrokiem tym jasno bowiem wskazano na konieczność ograniczenia w czasie możliwości wzruszania orzeczeń ostatecznych. Sąd odrzuca zatem zarzuty skargi oparte na przywołanych w skardze przepisach Konstytucji, w tym zwłaszcza jej art. 2. W ocenie Sądu, racje konstytucyjne w aspekcie zasady praworządności mogły zostać ograniczone przez potrzebę stabilizacji stanów społeczno-gospodarczych ukształtowanych mocą aktu administracyjnego, a ponadto przez zasadę zaufania obywatela do państwa, w tym zasadę pewności prawa, które wynikają z art. 2 Konstytucji RP. Z tego względu przyjęte rozwiązanie normatywne spełnia zasadę proporcjonalności, w zakresie w jakim racje konstytucyjne przemawiające za retroaktywnością równoważą jej negatywne skutki (vide wyrok tut. Sądu w sprawie I SA/Wa 148/22 (LEX nr 3354507) i przywołany tam wyrok ETPCz z 30 sierpnia 2007 r., Wielka Izba, skarga nr 44302/02, § 68). Argumentację w zakresie ważenia równorzędnych norm konstytucyjnych zawiera uzasadnienie wyroku TK z 12 maja 2016 r.

Gdy chodzi o trzydziestoletni termin przedawnienia "roszczeń administracyjnych" Sąd w tym składzie nie ma wątpliwości co do tego, że ww. regulacja była niezbędna w realiach coraz bardziej powszechnego negowania prawidłowości orzeczeń administracyjnych nawet z połowy ubiegłego wieku często przy wykorzystywaniu przez strony kwestii braku dokumentacji mającej podlegać merytorycznej ocenie. Powoływanie się po 60-ciu latach na brak dokumentów– stanowi nadużycie prawa. W okresie, w jakim było prowadzone kontrolowane w ramach nadzoru postępowanie, kwestia zaliczania akt do materiałów archiwalnym oraz kwestia okresu ich przechowywania uregulowana była w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 lutego 1957 r. w sprawie państwowego zasobu archiwalnego (Dz. U. Nr 12, poz. 66). Na mocy § 3 pkt 1 lit. a) wspomnianego rozporządzenia w skład państwowego zasobu archiwalnego zaliczone zostały m.in. materiały archiwalne powstałe w wyniku prowadzonej po dniu 22 lipca 1944 r. działalności organów władzy i administracji państwowej. Urzędy organów administracji były zobowiązane czasowo przechowywać wytworzone materiały archiwalne w swoich składnicach akt (§ 7 rozporządzenia), przy czym w przypadku urzędów na szczeblu centralnym okres przechowywania wynosił 15 lat (§ 10 ust. 1 lit a rozporządzenia). Po upływie okresu przechowywania materiały archiwalne podlegały przekazaniu do właściwych archiwów państwowych (§ 11 rozporządzenia), z tym, że materiały nie posiadające historycznej wartości politycznej, społecznej, gospodarczej i naukowej, które utraciły znaczenie praktyczne - podlegały wybrakowaniu i przekazaniu na zniszczenie (§ 12 ust. 1 rozporządzenia). Stąd powoływanie się przez stronę skarżącą na brak dokumentów potwierdzających doręczenie ww. orzeczenia jej poprzednikowi prawnemu – w świetle ww. przepisów dot. terminów archiwizacji nie znajduje uzasadnienia. Wywodzenie z tej okoliczności pozytywnych dla strony skutków prawnych jest zatem chybione.

Zwrócić jeszcze należy uwagę na inny aspekt sprawy w kontekście wskazywanej przez Skarżących niemożności dochodzenia praw z uwagi na panujący reżym polityczny w Polsce i datę wprowadzenia sądownictwa administracyjnego. Co najmniej od 4 czerwca 1989 r. nie było żadnych przeszkód natury prawnej aby Skarżący podjęli inicjatywę i złożyli wniosek o stwierdzenie nieważności. W tej dacie doszło do pierwszych wolnych wyborów parlamentarnych w Polsce i data ta uznawana jest jako data upadku komunizmu w Polsce, który mógł być postrzegany jako przeszkoda do domagania się realizacji praw na drodze postępowania sądowego czy administracyjnego. Mimo tego Skarżący dopiero po 27 latach od tej daty wystąpili na drogę administracyjną. Inaczej mówiąc Skarżący mimo możliwości jaką dawały im przepisy prawa nie wykorzystali możliwości ubiegania się w rozsądnym czasie o stwierdzenie nieważności orzeczenia pozbawiającego ich prawa do nieruchomości. Sąd w tym składzie nie podziela wywodów skargi co do zawieszenia biegu terminów ponieważ sądownictwo powszechne i sądownictwo sądowadministracyjne istniało jeszcze przed II wojną światową. Na gruncie obcych porządków prawnych wykształciło się wiele modeli sądownictwa administracyjnego. W Polsce, sądownictwo administracyjne powstało w 1922 roku jako Najwyższy Trybunał Administracyjny, działający do 1939 roku. Po II wojnie światowej sądownictwo administracyjne przywrócono dopiero ustawą z dnia 31 stycznia 1980 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - było ono jednoszczeblowe, ale NSA działał także przez ośrodki zamiejscowe. Obecna struktura sądów administracyjnych jest efektem reformy z 2002 roku, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2004 roku. Oznacza to, że co najmniej od 31 stycznia 1980 r. istniała kontrola aktów administracyjnych przez sąd administracyjny. Trudno w takich okolicznościach przyjmować prezentowaną przez Skarżących tezę o braku możliwości dochodzenia swych roszczeń czy to w postępowaniu administracyjnym czy przed sądem powszechnym.

Ponieważ przed Trybunałem Konstytucyjnym zawisła na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, sprawa o sygn. 2/22 o stwierdzenie, że art. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. w zakresie w jakim uniemożliwia wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jest niezgodny z art. 2, 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 a także z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji R.P. (dt. przyjętego rozwiązania intertemporalnego), to w sytuacji stwierdzenia niekonstytucyjności, strona będzie uprawniona do żądania wznowienia postępowania administracyjnego w terminie 1 miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego – art. 145a kpa. Jak na razie zgodnie z zasadą domniemania konstytucyjności aktu normatywnego brak jest podstaw do podzielenia przez Sąd naruszenia wskazanych w skardze przepisów Konstytucji.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.