Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 849/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
uchylono postanowienie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Krakowie
Powołane przepisy: article: art. 77 ust.1 pkt.1 ust.3,4,7, art. 62 , art. 66
journal: Dz.U. 2017 poz 1405
law: Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko.
article: par. 3 ust.1 pkt.40 lit.a
journal: Dz.U. 2016 poz 71
law: Rozpozradzenie Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędziowie: WSA Mirosław Bator WSA Agnieszka Nawara-Dubiel (spr.) Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zgody na realizację przedsięwzięcia. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. uchyla postanowienie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w K. z dnia 27 grudnia 2016 r. znak: [...] III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego B. S. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 10 lipca 2017 r. (znak: [...]), wydaną w wyniku rozpatrzenia wniosku B. S. z dnia 12 grudnia 2011 r., Wójt Gminy Czarny Dunajec odmówił ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia pn.: "Poszerzenie istniejącej eksploatacji borowiny i torfu w obrębie tej samej działki o nr ewidencyjnym [...] położonej w miejscowości P.".

W uzasadnieniu organ szczegółowo opisał planowane przedsięwzięcie, które zalicza się do przedsięwzięć wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 40 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2016 r. poz. 71) oraz wyjaśnił, że miałoby ono zostać zlokalizowane na terenach: obszaru Natura 2000 Torfowiska Orawsko-Nowotarskie PLB120007, obszaru Natura 2000 Torfowiska Orawsko-Nowotarskie PLH120016 oraz Południowomałopolskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu.

Wskazano na postanowienie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w K. z dnia 27 grudnia 2016 r. odmawiające uzgodnienia warunków realizacji ww. przedsięwzięcia i podkreślono, że jest ono wiążące dla organu wydającego decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach.

Dalej organ przytoczył zarzuty Spółki Zagospodarowania Wspólnoty [...] w P. zgłoszone w ramach postępowania przeprowadzonego z udziałem społeczeństwa pod adresem postanowienia odmownego wydanego przez organ uzgadniający, jak również stanowisko tego organu zajęte w przedmiocie powyższych zarzutów w piśmie z dnia 6 marca 2017 r.

Kolejno organ wskazał, iż raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko przedstawiony przez wnioskodawcę (i kilkukrotnie uzupełniany w toku postępowania) prezentuje wnioski całkowicie odmienne od stanowiska organu uzgadniającego. W świetle raportu rozszerzenie prowadzonej obecnie i będącej w fazie finalnej eksploatacji torfu i borowiny na polu o powierzchni 13,34 ha, o obszar podobnej wielkości (13,2 ha) nie będzie znacząco negatywnie wpływać na środowisko, szczególności zaś nie będzie się wiązać z negatywną ingerencją w siedliska i gatunki chronione, dla których ochrony powołano obszary Natura 2000, albowiem teren planowanego wydobycia nie stanowi siedliska przyrodniczego (torfowiska) chronionego w tych obszarach. Samo przedsięwzięcie nie będzie wpływać znacząco na siedliska torfowiskowe znajdujące się w sąsiedztwie, a także na gatunki chronione, ponieważ nie stwierdzono ich występowania w zasięgu oddziaływania przedsięwzięcia.

Dalej organ I instancji podniósł, że dostrzegł sprzeczność jaka wystąpiła pomiędzy ustaleniami organu uzgadniającego przedstawionymi w uzasadnieniu postanowienia odmownego, a treścią raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko i zbieżnymi z tym raportem uwagami Spółki Zagospodarowania Wspólnoty [...] w P. . W tym zakresie zwrócono uwagę, że zarówno RDOŚ, jak i autorzy raportu podkreślają zły stan zachowania fragmentu torfowiska, w obrębie którego zaplanowano rozszerzenie eksploatacji, jak również prezentują podobny pogląd co do skali i rodzaju koniecznych do podjęcia prac w celu osiągnięcia "stanu wyjściowego", czyli przywrócenia siedliska - typu 7120, a docelowo 7110. Odmiennie jednak niż wykazano to w raporcie, RDOŚ uznał zdegradowany obszar o powierzchni 44 ha za siedlisko chronione w obszarze Natura 2000, tj. torfowisko wysokie zdegradowane lecz zdolne do naturalnej i stymulowanej regeneracji - typ 7120.

Istotne rozbieżności pomiędzy treścią raportu oraz stanowiskiem RDOŚ występują również w odniesieniu do wpływu na gatunek priorytetowy w obszarze Natura 2000 jakim jest cietrzew. Pomimo, iż inwentaryzacja dokonana przez autorów raportu nie wskazuje na występowanie tego gatunku w rejonie planowanego przedsięwzięcia oraz w zasięgu jego oddziaływania, RDOŚ stwierdził, iż wskutek realizacji przedsięwzięcia nastąpi zmniejszenie terenu siedlisk cietrzewia (podobnie w przypadku siedlisk chronionych w obszarze Natura 2000, sąsiadujących z planowanym przedsięwzięciem, odnośnie których raport wykazuje brak znaczącego negatywnego oddziaływania).

Organ pierwszej instancji zauważył również, że w uzasadnieniu postanowienia uzgadniającego RDOŚ podniósł liczne zastrzeżenia co do treści raportu oraz braku właściwego jego uzupełnienia pomimo, iż w przypadku każdego wezwania składane były dokumenty uzupełniające. Nadto organ wskazał, że w przypadku gdy raport zawiera niejasności lub braki merytoryczne, nie pozwalające sformułować warunków środowiskowych, RDOŚ powinien wezwać inwestora do ich wyjaśnienia czy uzupełnienia.

Zwrócono przy tym uwagę, że lokalizacja planowanego przedsięwzięcia jest zgodna z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Gminy Czarny Dunajec zatwierdzonego uchwałą Rady Gminy w Czarnym Dunajcu Nr VII/59/2003 z dnia 30 maja 2003 r. (Dz. Urz. Woj. Małop. Nr 193/2003 z dnia 21 lipca 2003 r. ze zm.).

Od decyzji tej odwołał się B. S., zarzucając jej, że została oparta na wadliwym postanowieniu RDOŚ. Wskazał, iż nie zgadza się z głównym argumentem organu uzgadniającego, iż przedsięwzięcie położone jest na terenie siedliska przyrodniczego będącego przedmiotem ochrony na obszarze Natura 2000 o kodzie 7120 - "torfowiska wysokie, zdolne do naturalnej i samoistnej regeneracji", którego zniszczenie poprzez planowaną eksploatację borowiny było główną przyczyną odmowy uzgodnienia przedsięwzięcia. W ocenie strony RDOŚ nie wykazał przesłanek, które potwierdzałyby występowanie na ww. terenie przedmiotowego siedliska.

W ocenie odwołującego kuriozalnym jest zakwalifikowanie przez RDOŚ obszaru prowadzonej obecnie - na podstawie obowiązujących koncesji i zezwoleń - eksploatacji torfu i borowiny jako siedliska o kodzie 7120, w sytuacji gdy w materiałach Instytutu Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk z 2005 r. i z 2010 r. wykazano brak jakiegokolwiek siedliska. Ponadto zdaniem odwołującego nie jest możliwe, by prowadzona eksploatacja torfu i borowiny doprowadziła do powstania siedliska o kodzie 7120 na terenie silnie przekształconym, zdegradowanym i pozbawionym szaty roślinnej.

Zdaniem odwołującego, stanowisko RDOŚ całkowicie pomija również ustalenia dwóch wizji lokalnych przeprowadzonych na terenie planowanego przedsięwzięcia w latach 2015 i 2016, podczas których stwierdzono brak samoistnej regeneracji zniszczonego obszaru o powierzchni ok. 40 ha, jego postępującą degradację przejawiającą się wysychaniem powierzchnej warstwy zniszczonego torfowiska, zarastaniem sosną i brzozą oraz dalszym pogłębianiem i erozją rowów odwadniających, jak też wyraźne ślady regeneracji fragmentów zdegradowanego torfowiska pod wpływem działań prowadzonych przez inwestora w latach 2010 - 2016.

Organ uzgadniający całkowicie pominął fakt zadeklarowanych przez inwestora i zaplanowanych na lata 2020 - 2030 systematycznych prac z zakresu czynnej ochrony na zdegradowanym obszarze torfowiska jako działań minimalizujących i zmierzających do przywrócenia siedliska torfowiskowego, błędnie wywodząc, iż stanowią one działania zaplanowane i nie realizowane przez inwestora w latach 2010 - 2020. W tym zakresie odwołujący wskazał m.in. że został zobowiązany do budowy zastawek i prowadzenia odczytów z piezometrów, co też zrealizował. Z kolei czynna ochrona siedlisk, w tym usuwanie drzew, czy zasypywanie rowów wymaga zgody RDOŚ, co jest możliwe dopiero po uzgodnieniu inwestycji, którego odmówiono.

Odwołujący zarzucił też, że organ ochrony środowiska cyt.: "pominął specyficzną sytuację społeczną na obszarze planowanego przedsięwzięcia", w postaci braku zgody właścicieli terenu na prowadzenie jakichkolwiek badań i prac czynnej ochrony bez ich zgody. W tym zakresie odwołujący podnosił, że dzierżawi teren obecnej i planowanej eksploatacji oraz jest jedyną osobą, która może w ramach opłacanej dzierżawy przeprowadzić działania z zakresu czynnej ochrony na zdegradowanym obszarze. Z kolei blokowanie inwestycji przez organ uzgadniający spowoduje negatywne skutki przyrodnicze, w postaci braku rewitalizacji zdegradowanego terenu i pogłębiania się niekorzystnych zjawisk.

Ponadto organ uzgadniający wskazał na znaczące, negatywne oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na stanowiska gatunków roślin i zwierząt, wykazanych w badaniu wykonanym w 2007 r. przez Biuro Urządzania Lasu i Geodezji, w szczególności siedliska cietrzewia i innych gatunków chronionych pomimo, iż autorzy raportu sporządzonego dekadę później nie wykazali obecności podobnych siedlisk w takiej odległości od planowanego przedsięwzięcia, która miałaby negatywny wpływ na przedmioty ochrony.

Odwołujący zarzucił również organowi uzgadniającemu pominięcie zaproponowanej w raporcie koncepcji funkcjonowania inwestycji po 2030 r., zakładającej deponowanie na wyrobisku zużytej borowiny, która po 5 latach leżakowania, ulega regeneracji i może być ponownie wykorzystywana do celów leczniczych, a tym samym brak konieczności dalszej eksplantacji borowiny z torfowiska, lecz wykorzystywanie produktu w cyklu zamkniętym.

Kolejno odwołujący wskazał, że organ ochrony środowiska wymaga od autorów raportu szczegółowych analiz i przestawienia danych związanych z wykorzystaniem innych krajowych źródeł borowiny niż pochodzącą z terenu planowanego przedsięwzięcia, w sytuacji gdy dane takie nie istnieją, nie ma możliwości ich analizy, a nadto nie mają one żadnego związku z przedmiotem postępowania.

Na koniec odwołujący podniósł, że RDOŚ nie wyczerpał do końca możliwości domagania się od autorów raportu oraz inwestora dodatkowych wyjaśnień nieścisłości czy braku danych, uchybień, na które się powołuje w swoim postanowieniu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r., znak [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości oraz odmówiło zgody na realizację przedsięwzięcia pn.: "Poszerzenie istniejącej eksploatacji borowiny i torfu w obrębie tej samej działki o nr ewidencyjnym [...] położonej w miejscowości P.".

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 17 pkt 1 i art. 127 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), art. 1 ust. 1, art. 17, art. 18 ust. 1, art. 19 oraz art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j.: Dz. U. z 2015 r. poz. 1659), art. 3 ust. 1 pkt 1 7 lit. a) i b), art. 71 ust. 1 i ust. 2 pkt 2, art. 73 ust. 1, art. 75 ust. 1 pkt 4, art. 80 ust. 1 oraz art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1405 ze zm.) oraz § 3 ust. 1 pkt 40 lit. a tiret pierwsze i czwarte rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2016 r. poz. 71).

W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy w pierwszej kolejności powołał przepisy ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1405 ze zm.) mające zastosowanie w sprawie.

Przypomniał, że zaskarżona decyzja odmowna Wójta Gminy Czarny Dunajec z dnia 10 lipca 2017 r. jest zasadniczo konsekwencją poprzedzającego jej wydanie postanowienia RDOŚ z dnia 27 grudnia 2016 r. (znak: [...]) o odmowie uzgodnienia warunków realizacji przedsięwzięcia, wydanego w trybie art. 77 ust. 1 ustawy środowiskowej. Postanowienie to było dla organu I instancji wiążące, a jednocześnie ustawodawca nie przewidział możliwości zaskarżenia go zażaleniem. Nie budzi wątpliwości, że strona skorzystała z uprawnienia do zaskarżenia tego postanowienia w trybie art. 142 k.p.a. - w odwołaniu od decyzji. W konsekwencji w ramach przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania rozpoznawczego, Samorządowego Kolegium Odwoławcze zobligowane było również do weryfikacji i oceny ww. postanowienia wydanego przez organ ochrony środowiska.

RDOŚ odmówił uzgodnienia warunków realizacji przedsięwzięcia uznając, iż będzie ono znacząco negatywnie oddziaływać na obszar Natura 2000 Torfowiska Orawsko-Nowotarskie PLH120016 oraz obszar Natura 2000 Torfowiska Orawsko-Nowotarskie PLB120007, a w sprawie nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 142 ze zm.).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że wydanie przez Wójta Gminy Czarny Dunajec w przedmiocie wniosku odwołującego decyzji negatywnej oraz wydanie przez organ uzgadniający postanowienia odmownego było uzasadnione w stanie faktycznym sprawy, zaś odwołanie złożone przez stronę postępowania nie zawierało zarzutów, które wskazywałyby na wadliwość ww. rozstrzygnięć.

Jak wynika z obszernego materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, w tym w szczególności z ostatecznej wersji raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko z czerwca 2016 r., przedsięwzięcie planowane przez inwestora miałoby polegać na eksploatacji borowiny i torfu z części złoża torfu Puścizna Wielka o powierzchni 13,2 ha, na terenie działki o nr ewidencyjnym [...] położonej w miejscowości P.. Przedsięwzięcie to stanowiłoby kontynuację działalności prowadzonej przez inwestora na tym terenie, obejmując obszar bezpośrednio sąsiadujący z obszarem górniczym "Puścizna Wielka I" o powierzchni 13,2 ha, na którym obecnie odbywa się eksploatacja torfu. Planowana eksploatacja borowiny i torfu odbywać miałaby się metodą odkrywkową, systemem frezowania powierzchniowego przy użyciu zestawu maszyn (ciągnik gąsienicowy, frezarka, wzruszacz, zgarniacz, maszyna zbierająca, koparka) na wyznaczonych 11 polach eksploatacyjnych obejmujących całą powierzchnię planowanego obszaru górniczego wynoszącą 13,2 ha.

Analizowane przedsięwzięcie w całości miałoby zostać zlokalizowane na terenie obszaru Natura 2000 Torfowiska Orawsko-Nowotarskie PLB120007 oraz obszaru Natura 2000 Torfowiska Orawsko-Nowotarskie PLH120016. Pierwszy z ww. obszarów stanowi obszar specjalnej ochrony ptaków, na którym stwierdzono występowanie m.in. cietrzewia, głuszca oraz innych gatunków wymienionych w załączniku nr I dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (Dz. Urz. UE 1 z 2010 r. Nr 20 s. 7), bądź wpisanych do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt. Z kolei obszar Natura 2000 Torfowiska Orawsko-Nowotarskie PLH120016 stanowi obszar specjalnej ochrony siedlisk, obejmujący jeden z największych w Polsce, cennych przyrodniczo kompleksów torfowisk, z których najlepiej zachowanym jest torfowisko Puścizna Wielka.

Z ustaleń poczynionych przez RDOŚ w ramach postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego na potrzeby uzgodnienia warunków środowiskowych wynika, iż torfowisko istniejące w miejscu planowanego przedsięwzięcia stanowi siedlisko przyrodnicze wymienione w poz. 128 załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 kwietnia 2010 r. w sprawie siedlisk przyrodniczych oraz gatunków będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, a także kryteriów wyboru obszarów kwalifikujących się do uznania lub wyznaczenia jako obszary Natura 2000 (t.j.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1713) o kodzie 7120 - torfowiska wysokie zdegradowane, lecz zdolne do naturalnej i stymulowanej regeneracji, które zgodnie ze Standardowym Formularzem Danych stanowi jeden z przedmiotów ochrony obszaru Natura 2000 Torfowiska Orawsko-Nowotarskie PLH120016. W szczególności teren planowanego przedsięwzięcia stanowi torfowisko wysokie, zdegradowane na skutek eksploatacji prowadzonej w drugiej połowie ubiegłego wieku, w wyniku której ze złoża usunięto warstwę wierzchnią organiczną (nadkład) oraz wyeksploatowano górną warstwę torfu o grubości 1,3 m. Torfowisko to jest poprzecinane siecią poprzecznych i podłużnych rowów odwadniających, z których część uległa już wypłyceniu i zarośnięciu. Niemniej jednak torfowisko nadal pozostaje przesuszone, a występujące wahania w poziomie zwierciadła wód mają na nie negatywny wpływ.

Według ustaleń poczynionych przez RDOŚ opartych m.in. na wynikach dwukrotnych oględzin terenu planowanego przedsięwzięcia przeprowadzonych przez organ uzgadniający w dniach [...] czerwca 2015 r. oraz [...] września 2016 r., wynikach monitoringu przeprowadzonego w 2013 r. przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska oraz dokumentach opracowanych przez Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk w 2013 r., torfowisko to - z uwagi na zachowaną wystarczająco grubą warstwę katotelmu tj. torfu pozostającego poniżej przeciętnego położenia lustra wody w torfowisku i w pełni wysyconego wodą - nadal pełni jednak funkcję retencyjną wody, zachowując tym samym zdolność do naturalnej regeneracji, warunkującej wznowienie procesu torfotwórczego. W konsekwencji organ ochrony środowiska stwierdził, iż przedsięwzięcie stanowiące przedmiot niniejszego postępowania zostało zaplanowane do realizacji na terenie, na którym występuje siedlisko przyrodnicze o kodzie 7120.

Zdaniem organu odwoławczego nie zasługiwały zatem na uwzględnienie zarzuty odwołującego, w których usiłował on podważyć ustalenia organu uzgadniającego wskazujące na występowanie w miejscu planowanego przedsięwzięcia siedliska przyrodniczego będącego przedmiotem ochrony na terenie obszaru Natura 2000 Torfowiska Orawsko-Nowotarskie PLH120016. Zarzuty te w istocie ograniczają się bowiem do przywołania odmiennych ustaleń we wskazanym zakresie przedstawionych w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, w którym autor tego opracowania wskazywał m.in. że samoczynna rekultywacja analizowanego terenu nie jest możliwa i koniecznym jest podjęcie działań z zakresu czynnej ochrony. Tymczasem, w ocenie organu odwoławczego, ustalenia poczynione przez autora raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko - będącego nota bene dokumentem prywatnym, a nie opinią biegłego - nie stanowią dowodu, który w wystarczającym stopniu mógłby podważyć ustalenia RDOŚ co do istnienia siedliska przyrodniczego w miejscu planowanego przedsięwzięcia. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w realiach niniejszej sprawy, RDOŚ - jako organ administracji wyspecjalizowany w dziedzinie ochrony środowiska (art. 376 pkt 6 ust. dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska; t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 519 ze zm.), którego pracownicy niewątpliwie dysponują wiedzą specjalistyczną - wszechstronnie, wnikliwie i kompleksowo rozpatrzył powyższą kwestię, o czym świadczy choćby wyjątkowy jak na tego typu sprawy, zakres postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego na potrzeby wydania postanowienia uzgodnieniowego.

Przy uwzględnieniu powyższego wskazać należy, że w świetle Standardowego Formularza Danych dla obszaru Natura 2000 Torfowiska Orawsko-Nowotarskie PLH120016, wydobywanie torfu zostało wskazane jako oddziaływanie mające wysoce negatywny wpływ na ww. obszar. Powyższe - jak wynika z informacji przedstawionych przez RDOŚ w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia odmownego, popartych przywołaną w nim literaturą specjalistyczną - wynika z faktu, że przemysłowa eksploatacja torfu i towarzyszące jej odwadnianie terenu mają istotne znaczenie dla utraty równowagi hydrologicznej torfowiska, powodując duże przestrzenne i sezonowe zmiany w jego nawodnieniu, prowadzące do przesuszenia i murszenia złoża. Wahania poziomu wód gruntowych nie pozostają z kolei bez wpływu dla roślinności porastającej torfowisko wysokie, która gwałtownie reaguje na najmniejsze zmiany w hydrologii złoża.

Nadto wskazać należy, że pośród dalszych negatywnych oddziaływań na ww. obszar Natura 2000 w Standardowym Formularzu Danych wskazano również m.in. usuwanie roślin lądowych oraz modyfikację funkcjonowania wód.

W tym kontekście nie budzi wątpliwości, że realizacja planowanego przez odwołującego przedsięwzięcia zakładającego obszarowe powiększenie prowadzonej obecnie działalności eksploatacyjnej o sąsiedni fragment torfowiska o powierzchni 13,2 ha prowadziłaby do zniszczenia fragmentu istniejącego na tym terenie siedliska przyrodniczego, będącego przedmiotem ochrony na obszarze Natura 2000 Torfowiska Orawsko-Nowotarskie PLH120016. W konsekwencji zgodzić należy się ze stanowiskiem organu uzgadniającego, iż w przypadku przedsięwzięcia stanowiącego przedmiot niniejszego postępowania została spełniona przesłanka znaczącego negatywnego oddziaływania na obszar Natura 2000 (art. 81 ust. 2 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 17 lit. a) ustawy środowiskowej).

Niezależnie od powyższego, z ustaleń poczynionych przez organ uzgadniający na podstawie analizy inwentaryzacji przyrodniczej obszarów Natura 2000 wykonanej w 2007 r. na zlecenie Ministra Środowiska wynika również, iż na terenie torfowiska Puścizna Wielka w miejscu planowanej inwestycji stwierdzono występowanie m.in. siedliska cietrzewia tj. gatunku, dla ochrony którego wyznaczony został obszar Natura 2000 Torfowiska Orawsko-Nowotarskie PLB120007 i który w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt został zaliczony do gatunków bardzo wysokiego ryzyka, silnie zagrożonego wyginięciem w skali kraju, którego populacja ulega dramatycznemu spadkowi. W tym kontekście za prawidłowe należy uznać ustalenia RDOŚ, iż realizacja planowanego przedsięwzięcia mogłaby doprowadzić do zniszczenia części powierzchni siedliska tego gatunku, jak też spowodować fragmentację siedliska, zmniejszenie areału występowania, płoszenie ptaków, a w konsekwencji zawężyć bezpieczny obszar żerowisk i bytowania tego gatunku. Powyższe - w świetle art. 81 ust. 2 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 17 lit. b) ustawy środowiskowej - niewątpliwie wyczerpuje zaś przesłankę znaczącego negatywnego oddziaływania na obszar Natura 2000.

Mając z kolei na uwadze charakter planowanej inwestycji, należy również stwierdzić, iż na gruncie stanu faktycznego nie zaistniały przesłanki określone w art. 34 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody. W tym zakresie organ odwoławczy w całości akceptuje wykładnię pojęcia "nadrzędnego interesu publicznego" zaprezentowaną w uzasadnieniu postanowienia RDOŚ z dnia 27 grudnia 2016 r., podzielając jednocześnie i uznając za własne ustalenia tego organu, co do braku zaistnienia tego rodzaju okoliczności w niniejszej sprawie.

W konsekwencji wydanie przez organ uzgadniający w okolicznościach stanu faktycznego postanowienia odmownego z dnia 27 grudnia 2016 r. należy uznać za oczywiście uzasadnione. W ocenie organu odwoławczego odmowa ta pozbawiona jest przy tym znamion niedopuszczalnej arbitralności, jako że została poparta szeroką i dogłębną analizą wszystkich istotnych aspektów sprawy, z uwzględnieniem dokumentacji pozyskanej od odwołującego, ustaleń poczynionych w ramach przeprowadzonego przez RDOŚ postępowania wyjaśniającego oraz dostępnych opracowań literatury specjalistycznej, a nadto należycie i przekonująco uzasadniona.

W tym miejscu należy również zauważyć, że z literalnego brzmienia przepisu art. 81 ust. 2 ustawy środowiskowej, który w okolicznościach stanu faktycznego stanowił podstawę negatywnego rozpatrzenia wniosku odwołującego wynika, że o ile nie wystąpią przesłanki z art. 34 ustawy o ochronie przyrody, organ odmówi zgody na realizację przedsięwzięcia w sytuacji, w której wystąpi sama możliwość znaczącego negatywnego oddziaływania na obszary Natura 2000. Do wydania decyzji odmownej wystarczy więc samo stwierdzenie stanu potencjalnego zagrożenia. Jednocześnie wskazać należy, że okolicznością pozostającą bez jakiegokolwiek wpływu na wynik niniejszej sprawy jest podnoszona przez odwołującego kwestia braku zgody Spółki Zagospodarowania Wspólnoty [...] w P. na prowadzenie na terenie planowanego przedsięwzięcia jakichkolwiek badań i prac czynnej ochrony przez podmioty inne niż odwołujący. Na treść wydanej w niniejszej sprawie decyzji nie mogła też wpłynąć przedstawiona przez wnioskodawcę koncepcja funkcjonowania inwestycji po 2030 r., czy też deklarowany przez niego zamiar czynnej ochrony i regeneracji torfowiska. Wszystkie te okoliczności pozostają bowiem bez wpływu na stwierdzony w toku postępowania potencjalny znaczący wpływ planowanego przedsięwzięcia na siedlisko przyrodnicze oraz siedlisko ochrony gatunków zwierząt, dla których ochrony zostały wyznaczone obszary Natura 2000.

Jakkolwiek zatem wydanie w okolicznościach stanu faktycznego decyzji negatywnej dla wnioskodawcy należy uznać za uzasadnione, o tyle zdaniem organu odwoławczego wyrzeczenie zaskarżonej decyzji Wójta Gminy Czarny Dunajec zostało sformułowane w sposób nie do końca prawidłowy. Ponownie przypomnieć bowiem należy, że zgodnie art. 81 ust. 2 ustawy środowiskowej stanowiący iż "jeżeli z oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wynika, że przedsięwzięcie może znacząco negatywnie oddziaływać na obszar Natura 2000, organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach odmawia zgody na realizację przedsięwzięcia (...)". W tym kontekście, w piśmiennictwie oraz orzecznictwie sądowym wskazuje się, w przypadku gdy planowane przedsięwzięcie może znacząco oddziaływać na środowisko na terenie obszaru Natura 2000, organ prowadzący postępowanie, zamiast odmówić wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, wydaje decyzję odmawiającą zgody na realizację przedsięwzięcia (por. K. Gruszecki, Komentarz do ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U.08.199.1227), LEX/el., 2013; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 3 września 2014 r. sygn. akt II SA/Bd 324/14). Mając powyższe na uwadze nieprawidłowo skonstruowaną sentencję zaskarżonej decyzji należało zreformować, w związku z czym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w pkt I niniejszej decyzji uchyliło w całości zaskarżoną decyzję Wójta Gminy Czarny Dunajec, orzekając jednocześnie - w pkt II sentencji co do istoty sprawy.

Opisaną wyżej decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie B. S., zarzucając jej

1) naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, to jest:

a) art. 15 KPA w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 KPA polegające na zaniechaniu rozpatrzenia niniejszej sprawy przez organ odwoławczy w jej całokształcie, w tym braku poczynienia przez organ odwoławczy jakichkolwiek własnych ustaleń faktycznych w sprawie, braku rozpatrzenia przez ten organ szeregu merytorycznych zarzutów zgłoszonych przez Skarżącego w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej, nieodniesienie się do zarzutów kierowanych wobec postanowienia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia 27 grudnia 2016r., nieprzeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego;

b) art. 7 KPA, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 KPA polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji na mocy art. 77 § 1 KPA obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 KPA;

c) art. 7 KPA, art. 8 § 1 KPA w zw. z art. 77 § 1 KPA w zw. z art. 80 KPA polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie: i) wewnętrznych sprzeczności zawartych w uzasadnieniu postanowienia RDOŚ z dnia 27 grudnia 2016 r.; ii) rozbieżności pomiędzy stanowiskiem prezentowanym przez Skarżącego w raporcie o oddziaływaniu na środowiska przedsięwzięcia a stanowiskiem prezentowanym przez RDOŚ, jak również na błędnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i uznaniu, że raport przedłożony w toku postępowania przez Inwestora wraz z całością załączonej do niego dokumentacji oraz uzupełnieniami dokonanymi w toku postępowania uzgodnieniowego w odpowiedzi na wezwania RDOŚ) nie zawiera wymaganych elementów, jak też nie wyjaśnia szeregu istotnych zagadnień i kwestii, co czyni niemożliwym uzgodnienie warunków środowiskowych realizacji przedsięwzięcia, podczas gdy ww. raport spełniał wszystkie wymogi wynikającej z art. 66 ustawy środowiskowej i pozwalał na uzgodnienie warunków środowiskowych realizacji przedsięwzięcia oraz wydanie decyzji określającej środowiskowe uwarunkowania.

2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 81 ust. 2 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 17 lit. a) i b) ustawy z dnia 3 października 2008 r polegające na niewłaściwym zastosowaniu ww. przepisów i uznaniu, iż przedmiotowa inwestycja może znacząco negatywnie oddziaływać na obszar Natura 2000 z uwagi na możliwość pogorszenia stanu siedlisk przyrodniczych lub siedlisk gatunków roślin i zwierząt, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000 lub wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000, podczas gdy z ustalonego stanu faktycznego nie wynika, aby obszar planowanego torfowiska posiadał przymiot siedliska, co więcej organ odwoławczy błędnie uznał, że zakaz prowadzenia inwestycji dotyczy każdej inwestycji mogącej znacząco negatywnie oddziaływać na obszar Natura 2000, a nie tylko takiej, której skala, stopień i charakter oddziaływania będzie uznana za znaczącą.

Na podstawie tych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ja decyzją organu I instancji oraz postanowieniem RDOŚ, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że RDOŚ nie wskazał, jaki podmiot i kiedy dokonał zakwalifikowania siedliska oraz na podstawie jakich badań to uczynił. Materiały przygotowane na potrzeby zgłoszenia Obszaru PLH 120016 przez stronę Polską do Sieci Natura 2000 temu przeczą. Na mapach przygotowanych przez Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, prezentowanych zainteresowanym lokalnym środowiskom na spotkaniach poświęconych konsultacjom Planu Zarządzania Obszarem w latach 2010 — 2011, przedmiotowa część torfowiska prezentowana była jako niezdatna do naturalnej i stymulowanej regeneracji i nie wykazano na przedmiotowym obszarze istnienia jakichkolwiek siedlisk, w szczególności siedliska 7120. Siedlisko to nie zostało także wykazane na terenie planowanego przedsięwzięcia w "Pilotażowym Planie Zarządzania Obszarem Natura 2000 Torfowiska Orawsko-Nowotarskie", który został opracowany przez Instytut Ochrony Przyrody PAN w Krakowie w 2005 roku.

Z materiału dowodowego zgromadzonego na potrzeby przedmiotowej sprawy wynika ponadto, że opisywany obszar planowanej inwestycji do 2006 roku był oznaczony na mapach jako siedlisko 7120. Natomiast od 2010 roku na prezentowanych mapach w trakcie konsultacji z lokalnymi społecznościami i samorządami obszar planowanego przedsięwzięcia po trwających 6 lat badaniach nie został zakwalifikowany nie tylko jako siedlisko naturowe, ale jakiekolwiek siedlisko (pominięty przez organ odwoławczy wniosek dowodowy wskazany w odwołaniu - kopia slajdów materiałów przedstawionych na spotkaniach konsultacyjnych w latach 2010 i 2011 potwierdzająca brak siedliska).

Skarżący w odwołaniu od decyzji I instancji wskazał na niespójności w argumentacji przedstawionej przez RDOŚ. RDOŚ w swoich materiałach — załącznikach mapowych - zakwalifikował bowiem teren prowadzonej obecnie eksploatacji torfu i borowiny na podstawie legalnych koncesji i zezwoleń do 2020 roku, jako siedlisko 7120. Taka kwalifikacja jest niezrozumiała — jak bowiem uzasadnić uznanie, że obszar pola eksploatacji jest siedliskiem o kodzie 7120 "torfowiska wysokie, zdolne do naturalnej i samoistnej regeneracji". Raz jeszcze należy podkreślić, że z materiałów Instytutu Ochrony Przyrody PAN przedstawionych przez Skarżącego w odwołaniu wynika, że w 2005 i 2010 roku wykazano brak jakiegokolwiek siedliska. Ponadto nie jest możliwe, by prowadzona eksploatacja torfu i borowiny doprowadziła do powstania siedliska 7120 w terenie faktycznie silnie przekształconym, zdegradowanym i pozbawionym szaty roślinnej. W tym zakresie nie zostały rozpatrzone wnioski dowodowe, jak również nie odniesiono się do zawartości materiałów Instytutu Ochrony Przyrody.

Przytoczone powyżej zarzuty z uwagi na ich rangę winny zostać przez organ odwoławczy szczegółowo rozpatrzone i wyjaśnione. Tak się jednak nie stało, a SKO jedynie powieliło stwierdzenia zawarte w postanowieniu RDOŚ.

Dalej skarżący przedstawił "najistotniejsze wewnętrzne sprzeczności uzasadnienia postanowienia RDOŚ, do których Kolegium się nie odniosło":

Na koniec wskazano, że naruszenia przepisów postępowania mają charakter istotny, gdyż ich niepopełnienie rzutuje w sposób bezpośredni na rodzaj wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Kwestią kluczową jest bowiem dokonanie ustaleń z zakresu stanu faktycznego odnoszących się do tego, czy obszar planowanego przedsięwzięcia stanowi siedlisko o kodzie 7120 czy też nie. Niedokonanie pełnych wyjaśnień w tym zakresie rzutuje na wadliwość proceduralną skarżonego rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i w całości podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 25 września 2018 r. strona skarżąca wskazała na niekonsekwencję Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, który w ostatnim czasie pozytywnie uzgodnił zmianę miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla gminy Czarny Dunajec w zakresie eksploatacji torfowiska.

Na wezwanie Sądu Wójt Gminy Czarny Dunajec przesłał do akt sprawy kopię postanowienia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w K. z dnia 22 grudnia 2017 r. wydanego w tej sprawie (k. 40).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem naruszone zostały przepisy postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 8, art. 77 oraz 142 Kpa.

Kontrolowana decyzja SKO w [...] odmawia zgody na realizację przedsięwzięcia pn. "Poszerzenie istniejącej eksploatacji borowiny i torfu w obrębie tej samej działki o nr ewidencyjnym [...] położonej w miejscowości P.".

Zarówno decyzja organu I jak i II instancji opiera się na treści postanowienia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (dalej: RDOŚ) z dnia 27 grudnia 2016 r. znak [...], w którym organ ten odmówił uzgodnienia w zakresie ochrony środowiska dla przedmiotowego zamierzenia. Postanowienie to wydane zostało na podstawie art. 77 ust. 1 pkt. 1, ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2081 z późn. zm.), dalej zwanej ustawą.

Zgodnie z tymi przepisami, jeżeli jest przeprowadzana ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, przed wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach organ właściwy do wydania tej decyzji uzgadnia warunki realizacji przedsięwzięcia z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska. Uzgodnień, o których mowa w ust. 1 pkt 1-1b i 4, dokonuje się w drodze postanowienia. W postanowieniu, o którym mowa w ust. 3, regionalny dyrektor ochrony środowiska 1) uzgadnia realizację przedsięwzięcia oraz określa warunki tej realizacji; 2) przedstawia stanowisko w sprawie konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko oraz postępowania w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko w ramach postępowania w sprawie wydania decyzji, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1, 10, 14 i 18.

Zgodnie z art. 77 ust. 7, do uzgodnień i opinii, o których mowa w ust. 1 pkt 1, 2, 3 i 4, nie stosuje się przepisów art. 106 § 3, 5 i 6 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 106 § 5 Kpa, zajęcie stanowiska przez organ uzgadniający następuje w drodze postanowienia, na które służy stronie zażalenie.

Skoro jednak przepis art. 106 § 5 nie ma jak wyżej wskazano zastosowania do postanowienia uzgadniającego RDOŚ, to oznacza, że na postanowienie to nie przysługuje na nie zażalenie. Zgodnie zatem z art. 142 KPA postanowienie, na które nie służy zażalenie, strona może zaskarżyć tylko w odwołaniu od decyzji.

Organ I Instancji w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał, że raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko przedstawiony przez wnioskodawcę prezentuje wnioski całkowicie odmienne od stanowiska organu uzgadniającego, a w szczególności że z treści raportu (odmiennie od ustaleń RTDOŚ) wynika, że teren planowanego wydobycia nie stanowi siedliska przyrodniczego (torfowiska) chronionego w tych obszarach. Samo przedsięwzięcie nie będzie wpływać znacząco na siedliska torfowiskowe znajdujące się w sąsiedztwie, a także na gatunki chronione, ponieważ nie stwierdzono ich występowania w zasięgu oddziaływania przedsięwzięcia. Podkreślił, że zarówno RDOŚ, jak i autorzy raportu podkreślają zły stan zachowania fragmentu torfowiska, w obrębie którego zaplanowano rozszerzenie eksploatacji, jak również prezentują podobny pogląd co do skali i rodzaju koniecznych do podjęcia prac w celu osiągnięcia "stanu wyjściowego", czyli przywrócenia siedliska - typu 7120, a docelowo 7110. Istotne rozbieżności pomiędzy treścią raportu oraz stanowiskiem RDOŚ występują również w odniesieniu do wpływu na gatunek priorytetowy w obszarze Natura 2000 jakim jest cietrzew. Odmiennie jednak niż wykazano to w raporcie, RDOŚ uznał zdegradowany obszar o powierzchni 44 ha za siedlisko chronione w obszarze Natura 2000, tj. torfowisko wysokie zdegradowane lecz zdolne do naturalnej i stymulowanej regeneracji - typ 7120. Nadto organ pierwszej instancji zauważył również, że w uzasadnieniu postanowienia uzgadniającego RDOŚ podniósł liczne zastrzeżenia co do treści raportu oraz braku właściwego jego uzupełnienia pomimo, iż w przypadku każdego wezwania składane były dokumenty uzupełniające. RDOŚ powinien wezwać inwestora do ich wyjaśnienia czy uzupełnienia.

Zgodnie z - w zasadzie niekwestionowanym i jednolitym - poglądem orzecznictwa sądowoadministracyjnego, przepis art. 77 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie (...) wprowadził wyraźne rozróżnienie pomiędzy uzgodnieniem, a opinią organu współdziałającego w wydaniu decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, przy czym uzgodnienie - w przeciwieństwie do opinii - jest formą o znaczeniu stanowczym, bowiem wiąże organ administracyjny rozstrzygający w postępowaniu głównym. Wiążący charakter uzgodnienia wyraża się w niemożności wydania decyzji pozytywnej w przypadku negatywnego stanowiska organu uzgadniającego, a także w niedopuszczalności określenia w decyzji pozytywnej warunków realizacji przedsięwzięcia w sposób odmienny niż uczynił to organ uzgadniający. Postępowanie uzgodnieniowe ma charakter akcesoryjny i jest częścią szeroko rozumianego postępowania w sprawie głównej. Przy czym jego wynik jest niezbędny dla organu prowadzącego postępowanie główne i nie może być przez ten organ samodzielnie weryfikowany nawet wówczas gdy postępowanie uzgodnieniowe obarczone jest wadami proceduralnymi.

Kierując się tym poglądem, pomimo dostrzeżonych i niewyjaśnionych rozbieżności pomiędzy stanowiskiem organu uzgadniającego i dokumentami przedstawionymi przez inwestora – organ I Instancji wydał decyzję odmowną.

Zarzuty odwołania skupiły się zatem w zasadzie na kwestionowaniu postanowienia RDOŚ odmawiającego uzgodnienia warunków ochrony środowiska dla spornej inwestycji. Tym samym obowiązkiem organu II instancji było szczegółowe rozpoznanie zarzutów odwołania dotyczących zaskarżonego postanowienia, skoro wnioskodawca nie mógł go zakwestionować w inny sposób, a wpływ kwestionowanego postanowienia RDOŚ na rozstrzygniecie był fundamentalny. Obowiązkowi temu organ II instancji zdaniem Sądu nie podołał.

Poza sporem w sprawie pozostaje, że planowane przedsięwzięcie zalicza się do przedsięwzięć wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 40 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2016 r. poz. 71) tzn. jest przedsięwzięciem mogącym potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko polegającym na wydobywanie kopalin ze złoża metodą odkrywkową (torfu). Poza sporem również pozostaje, że miałoby ono zostać zlokalizowane na terenach: obszaru Natura 2000 Torfowiska Orawsko-Nowotarskie PLB120007, obszaru Natura 2000 Torfowiska Orawsko-Nowotarskie PLH120016 oraz Południowomałopolskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu.

Niewątpliwie zatem jest to inwestycja zaplanowana na obszarze wymagającym szczególnej ostrożności i uwagi, co jednak nie może oznaczać, że apriori wszelkie zamierzenia na tym obszarze będą z założenia niemożliwe. Nadto jak słusznie wskazał pełnomocnik skarżącego, nawet jeśli decyzja będzie dla wnioskodawcy niekorzystna, to sprawa powinna zostać należycie wyjaśniona (w tym także zarzuty strony), a rozstrzygnięcie uzasadnione w taki sposób, aby nie budziło wątpliwości co do rzetelności prowadzonego postępowania w sprawie, nawet gdyby strona subiektywnie z treścią rozstrzygnięcia się nie zgadzała.

Poza sporem również pozostaje, że wnioskodawca prowadzi od lat na sąsiednim obszarze o podobnej powierzchni (ok. 13 ha) taką sama działalność tj. wydobycie torfu i borowiny. Niesporna jest i ta okoliczność, że część obszaru torfowiska "Puścizna Wielka" tj. około 70 – 80 hektarów, w tym także teren planowanej inwestycji, została znacznie zdegradowana przez wydobycie torfu zapoczątkowane w XIX w., a na skalę przemysłową kontynuowane od lat 50 -tych XX wieku do roku 1995.

Spór w sprawie sprowadza się w znacznej mierze – i to w zasadzie od początku postępowania – do ustalenia, czy rzeczywiście na obszarze planowanej inwestycji znajduje się siedlisko o kodzie 7120, a jeśli tak, to kiedy i przez kogo zostało w ten sposób zakwalifikowane, a w konsekwencji czy planowana działalność jest w żadnym wypadku niemożliwa do zaakceptowania z punktu widzenia ochrony przyrody, pomimo zaproponowanych działań kompensacyjnych oraz z uwzględnieniem lokalnych uwarunkowań społecznych i własnościowych.

Wskazać więc należy co następuje.

RDOŚ w swoim postanowieniu wskazuje, że cała powierzchnia torfowiska Puścizna Wielka wynosi 492 ha (obszar wydobycia stanowi 2,6 % powierzchni torfowiska). Siedlisko 7120 zajmuje w ww. obszarze powierzchnię ok. 250,12 ha (dane z Inwentaryzacji przyrodniczej obszarów Natura 2000 wykonanej w 2007 r. przez Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej na zlecenie Ministra Środowiska). Zostało ono zakwalifikowane jako siedlisko Natura 2000, wymienione w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 13 kwietnia 2010 w sprawie siedlisk przyrodniczych oraz gatunków będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, a także kryteriów wyboru obszarów kwalifikujących się do uznania lub wyznaczenia jako obszary Natura 2000 (Dz.U. z 2014 r. póz. 1713) oznaczone jako "7120 torfowisko wysokie zdegradowane zdolne do naturalnej i stymulowanej regeneracji" i jest przedmiotem ochrony obszaru Natura 2000 Torfowiska Drawsko Nowotarskie PLH120016.

Do siedliska 7720 torfowiska wysokie zdegradowane, zdolne do naturalnej i stymulowanej regeneracji należy zaliczyć torfowiska wysokie lub ich części, w przeszłości objęte eksploatacją torfu lub odwodnione, czyli takie, do których degradacji przyczynił się człowiek. Równocześnie wielkość zniekształceń nie może przekroczyć wartości krytycznej, powyżej której nastąpiłaby nieodwracalna zmiana charakteru siedliska i w konsekwencji utrata potencjalnych możliwości regeneracji, warunkujących powrót do stanu typowego dla siedliska 7110 i wznowienia procesu torfotwórczego. Do siedliska 7120 zalicza się eksploatowane i odwadniane torfowiska wysokie, posiadające jeszcze wystarczająco grubą, względnie dobrze uwodnioną warstwę torfu wysokiego (katotelm), izolującą od mineralnego podłoża. Nie zaliczono natomiast do tego siedliska torfowisk, których naturalna hydrologia złoża nie została w sposób sztuczny zakłócona, a zmiany w obrębie porastającej je roślinności mają charakter naturalnej spontanicznej sukcesji, zwykle w kierunku zbiorowisk leśnych. Nie zalicza się do tego siedliska również terenów poeksploatacyjnych, z których torf został całkowicie usunięty (likwidacja siedliska) lub takich, gdzie torf wysoki został wybrany tak głęboko, że odsłonięte zostały leżące niżej pokłady torfu przejściowego lub niskiego, o innych parametrach chemicznych (zmiana typu siedliska).

W konkluzji RDOŚ stwierdza, że biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, iż teren planowanej eksploatacji spełnia wymogi siedliska 7120, dlatego też w "Dokumentacji i projekcie planu zadań ochronnych obszaru Natura 2000 Torfowiska Orawsko Nowotarskie PLH120016, PLB120007" przygotowanej w 2013 przez Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, wskazano w przedmiotowym miejscu występowanie siedliska 7120.

Takie sformułowanie zdaje się wskazywać, że obszar wskazany jako teren inwestycji został zakwalifikowany już w przywoływanym rozporządzeniu jako siedlisko 7120, gdy tymczasem akt ten nie wskazuje siedlisk w konkretnych obszarach, ale wskazuje typy siedlisk przyrodniczych będące przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, które wymagają ochrony w formie wyznaczenia obszarów Natura 2000, ze wskazaniem typów siedlisk przyrodniczych o znaczeniu priorytetowym (załącznik nr 1 do rozporządzenia).

Lektura tego rozporządzenia nie daje jednak oczywiście odpowiedzi na pytanie czy w miejscu planowanej inwestycji występuje to konkretne siedlisko.

Dalej organ (RDOŚ) powołuje się na opracowanie przygotowane w 2013 przez Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk w Krakowie. Dokumentacja ta nie znajduje się w aktach sprawy, natomiast w załączeniu do odwołania skarżący przedłożył opracowanie pn. "Dokumentacja planu zadań ochronnych obszaru Natura 2000 Torfowiska Orawsko– Nowotarskie PLH120016" sporządzone przez Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk w Krakowie w latach 2013 - 2016.

Nie wiadomo czy są to tożsame dokumenty, bo nie wyjaśnił tego organ II Instancji, choć powinien był to uczynić.

Jako załącznik nr 2 do odwołania skarżący przedstawił dwie mapy siedlisk przyrodniczych z lat 2005 i 2010. opracowane prawdopodobnie również przez PAN. Skarżący twierdzi jednocześnie, że z map tych wynika, że siedlisko 7120 znajdowało się na terenie planowanej eksploatacji w 2005 roku, natomiast w 2010 już go tam nie było. Zdaniem Sądu mapy te są nieczytelne i nie jest możliwe ich odczytanie i ocena. Wątpliwości tych nie rozstrzygnął organ II Instancji, choć powinien był to uczynić.

Dla wyjaśnienia tych kwestii ponownie prowadząc postępowanie organ winien zwrócić się do PAN o jednoznaczne wskazanie czy jest to dokument jego autorstwa, a jeśli nie to wezwać o przedłożenie dokumentu przywołanego przez RDOŚ (lub innego np. nowszego – stosownie do stanu faktycznego) i ustalić jednoznacznie wszelkimi dostępnymi środkami dowodowymi jaki jest aktualny status tych terenów, tj. czy istniej na nich siedlisko o kodzie 7120.

Dalej wskazać należy, że z przedłożonego przez skarżącego opracowania wynika, że obszar Natura 2000 Torfowiska Orawska – Nowotarskie obejmuje 8255,62 ha. Występują na nim 12 rodzajów siedlisk (str. 12), w tym trzy rodzaje torfowisk – również o kodzie 7120, o powierzchni ok. 250 ha. Cele działań ochronnych dla tych siedlisk to usuniecie drzew i krzewów, poprawa uwodnienia oraz ograniczenie wydobywania torfu (str. 20). Potencjalne zagrożenia to nadmierny odpływ wody rowami, przyspieszenie procesu sukcesji oraz pojawianie się niepożądanych gatunków; zarastanie kopuły torfu drzewami i pojawianie się roślin naczyniowych oraz wydobywanie torfu. Wydobycie torfu nie jest zatem jedynym i głównym zagrożeniem.

Na stronie 30 opracowania wskazano działania ochronne i monitoringowe, obszary ich wdrażania oraz podmioty odpowiedzialne. W odniesieniu do wszystkich rodzajów torfowisk są to trzy główne kierunki działania:

1. Kształtowanie odpowiedniego uwilgotnienia siedlisk.

a) wykonanie zastawek,

b) zasypanie części rowów odwadniających

c) niwelacja skarp torfowisk.

2. Kształtowanie odpowiedniej struktury siedlisk.

Działanie obligatoryjne: Ekstensywne użytkowanie kośne.

Działanie fakultatywne:

-wycięcie zarośli i podrostu drzew w terminie od 1 września do 15 lutego kolejnego roku,

-koszenie powierzchni, na której występują odroślą drzew i krzewów lub wycinanie tych odrośli co roku lub raz na 2 lata w terminie od 1 września do 15 lutego kolejnego roku,

- obowiązek zebrania i usunięcia wyciętej/skoszonej biomasy.

3. Kształtowanie odpowiedniego uwilgotnienia siedliska.

a) wykonanie zastawek,

b) zasypanie części rowów odwadniających

Wskazano przy tym, że czynności te wykonywać będzie sprawujący nadzór nad obszarem Natura 2000 w porozumieniu z właścicielem/zarządzającym nieruchomością, a w części również właściciele lub posiadacze gruntów, co zdaniem Sądu może mieć znaczenie w kontekście uwarunkowań społecznych, które zostaną omówione poniżej.

Równocześnie w raporcie wskazano działania zmierzające do zminimalizowania ujemnego wpływu na środowisko planowanego przedsięwzięcia. Opisane zostały one w rozdziale 9 raportu oraz rozwinięte w załączniku nr 10 do raportu. Jak wskazują autorzy raportu do takich działań będzie należało m.in.: przyjęcie kierunku rekultywacji poprzez samoczynną renaturalizację biologiczną terenów torfowiska, przy zastosowaniu działań wspomagających z zakresu czynnej ochrony polegających na usunięciu niepożądanych gatunków wpływających na możliwość samoczynnej rekultywacji terenu we właściwym dla siedliska kierunku.

Działania te zostaną podjęte na obszarze ok. 40 ha torfowiska zdegradowanego, a zatem na obszarze znacznie większym niż teren planowanej inwestycji i obecnie prowadzonej działalności.

Zgodnie z załącznikiem nr 10 raportu przedstawiony został zakres rewitalizacji i czynnej ochrony oraz innych niezbędnych do podjęcia działań wraz z terminem ich realizacji:

a) wykonanie nowych zastawek oraz grobli na rowach na całym obszarze przewidzianym do rewitalizacji (2016 - 2030),

b) bieżąca konserwacja wykonanych grobli i zastawek (cały okres eksploatacji),

c) stopniowe zasypanie powierzchniowych bruzd (płytkich rowów) na obszarze zdegradowanym (2016 - 2030),

d) zabagnianie materiałem roślinnym odcinków rowów pomiędzy zastawkami (2016 -2030),

e) wycinanie brzozy, sosny, jarzębiny i klonu - do 20 m po obu stronach rowów odwadniających oraz na całym obszarze zdegradowanym wcześniejszą eksploatacją (2016-2030),

f) rekultywacja zużytą borowiną dotychczasowego pola eksploatacji (2016 - 2030),

g) instalacja nowych piezometrów na żywej kopule torfowiska (2017),

h) instalacja deszczomierza na torfowisku na terenie zakładu (2016),

i) kontrola poziomu wody w piezometrach oraz ilości opadów w okresie kwiecień — listopad (cały okres eksploatacji),

j) inwentaryzacja florystyczna obszaru zdegradowanego (2017, 2020, 2025, 2030),

k) nadzór przyrodniczy — kontrole w trakcie eksploatacji (cały okres eksploatacji),

l) raporty nadzoru przyrodniczego składane corocznie do RDOŚ (cały okres eksploatacji).

Działania te w części pokrywają się ze wskazaniami koniecznych do podjęcia działań ochronnych, zawartymi w opracowaniu PAN przedstawionym przez skarżącego jako załącznik do odwołania. Tymczasem RDOŚ w postanowieniu stwierdza, że :" Raport również nie przedstawia (...) działań, które w ocenie Dyrekcji kompensowałyby poniesione straty."

Organ przy tym nie rozwija tej myśli i w ogóle nie wyjaśnia jaki jest powód takiej oceny.

Podobnie RDOŚ stwierdza, że fauna w raporcie została przedstawiona w sposób niekompletny, jednocześnie nie wskazuje o jakie braki chodzi.

Organ II Instancji, w uzasadnieniu decyzji jednoznacznie stwierdził, że "nie budzi wątpliwości, że strona skorzystała z uprawnienia do zaskarżenia ww. postanowienia w trybie art. 142 K.p.a. W konsekwencji w ramach przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania rozpoznawczego, Samorządowego Kolegium Odwoławcze zobligowane było również do weryfikacji i oceny ww. postanowienia wydanego przez organ ochrony środowiska."

Jednocześnie weryfikacja ta polegała na powtórzeniu twierdzeń RDOŚ zawartych w postanowieniu i skwitowaniu zarzutów odwołania stwierdzeniem, że "w realiach niniejszej sprawy, RDOŚ - jako organ administracji wyspecjalizowany w dziedzinie ochrony środowiska (art. 376 pkt 6 ust. dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j.: Dz. U. z 2017 r., póz. 519 ze zm.)), którego pracownicy niewątpliwie dysponują wiedzą specjalistyczną - wszechstronnie, wnikliwie i kompleksowo rozpatrzył powyższą kwestię, o czym świadczy choćby wyjątkowy jak na tego typu sprawy, zakres postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego na potrzeby wydania postanowienia uzgodnieniowego."

Oznacza to, że organ II Instancji nie rozpoznał zarzutów odwołania.

Na koniec wskazać jeszcze należy na kwestię dotyczącą uwarunkowań społecznych i własnościowych w zakresie spornej inwestycji.

Zgodnie z art. 62 ust. 1 pkt. 1 lit. a,b,d ustawy w ramach oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko określa się, analizuje oraz ocenia bezpośredni i pośredni wpływ danego przedsięwzięcia na : a) środowisko oraz ludność, w tym zdrowie i warunki życia ludzi, b) dobra materialne, c) krajobraz, w tym krajobraz kulturowy, d) wzajemne oddziaływanie między elementami, o których mowa w lit. a-ca, e) dostępność do złóż kopalin. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt. 4 i 15 ustawy, raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko powinien zawierać informacje umożliwiające analizę kryteriów wymienionych w art. 62 ust. 1 oraz zawierać: opis przewidywanych skutków dla środowiska w przypadku niepodejmowania przedsięwzięcia, uwzględniający dostępne informacje o środowisku oraz wiedzę naukową; analizę możliwych konfliktów społecznych związanych z planowanym przedsięwzięciem.

Zgodnie z art. 80 ust. 1, jeżeli była przeprowadzona ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, właściwy organ wydaje decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, biorąc pod uwagę: 1) wyniki uzgodnień i opinii, o których mowa w art. 77 ust. 1; 2) ustalenia zawarte w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko; 3) wyniki postępowania z udziałem społeczeństwa.

Przepisy te wskazują, że ustawodawca dostrzega konieczność uwzględnienia szerokiego kontekstu wydawanych decyzji, w tym również nakazuje brać pod uwagę wyniki postępowania z udziałem społeczeństwa, analizę możliwych konfliktów społecznych, wpływ inwestycji na życie ludzi itp. Analizy w tym zakresie nie są jednak rolą RDOŚ, ale organów wydających decyzje.

Tymczasem SKO w [...] kwestie te skwitowało jednym zdaniem: "Jednocześnie wskazać należy, że okolicznością pozostającą bez jakiegokolwiek wpływu na wynik niniejszej sprawy jest podnoszona przez odwołującego kwestia braku zgody Spółki Zagospodarowania Wspólnoty [...] w P. na prowadzenie na terenie planowanego przedsięwzięcia jakichkolwiek badań i prac czynnej ochrony przez podmioty inne niż odwołujący."

Nie jest to wymagana przepisem art. 62 analiza i ocena zdrowia i warunków życia ludzi, dóbr materialnych, krajobrazu, dostępności kopalin i wzajemnego oddziaływania między tymi elementami. Kolegium całkowicie pominęło jednoznaczne stanowisko Spółki Zagospodarowania Wspólnoty [...] w P. (na gruntach której działalność jest i miałaby być wykonywana) które zostało wyrażone w piśmie z dnia 10 lutego 2017 r. (k. 47 akt organu I Instancji). Spółka wskazuje w nim:

"Zawsze uważaliśmy i nadal uważamy, że tereny zniszczone w latach 60-tych XX wieku, które do dzisiaj są suche, poprzecinane mniejszymi i większymi rowami, należy gospodarczo wykorzystać, a następnie zrekultywować. Ta część torfowiska nieprzypadkowo została przeznaczona w planie miejscowym jako teren pod wydobycie. Stan tego terenu jest coraz gorszy, a mimo wielkich zapowiedzi od niemal 15 lat nikt nie dał nawet złotówki zarówno na rekultywację torfowiska jak i na rekompensatę dla [...]. Niestety nawet złożona w czasie postępowania propozycja, w której inwestor zobowiązuje się do zrekultywowania dużo większej części tego torfowiska (30 ha) niż chce eksploatować, nie jest wystarczającym argumentem. A przecież oznacza to ogromne dodatkowe prace i koszty dla inwestora, a z punktu widzenia [...] dobrowolną rezygnację z wykorzystania terenu przeznaczonego pod wydobycie i znacznych korzyści ekonomicznych ! (....) Równocześnie, w przypadku odmowy dalszej eksploatacji torfowiska na zaproponowanych przez inwestora, korzystnych dla przyrody warunkach, Wspólnota odmawia wszelkiej współpracy w dziedzinie ochrony należących do nas torfowisk, odmawia wstępu na torfowiska, prowadzenia badań i innych czynności przez jakiekolwiek służby i osoby związane z ochroną przyrody. Nasze stanowisko popieramy tym, że zablokowanie wydobycia uznajemy za krzywdzące, niesłuszne, sprzeczne z konsultacjami i spotkaniami i w końcu niekorzystne dla środowiska!"

Oczywiście, że stanowisko Spółki nie może być przesądzającym argumentem w sprawie, ale musi być argumentem rozważonym, przeanalizowanym i wziętym pod uwagę, w szczególności jeśli plan ochrony obszaru Natura 2000 zakłada współpracę w tym zakresie z właścicielami gruntów. Kwestie potrzeby współdziałania ze spółką ponosi również raport złożony przez inwestora, do czego również organy nie odniosły się w żaden sposób. Z żadnego stanowiska żadnego z organów nie wynika też, że teren ten zamierza np. wywłaszczyć za odszkodowaniem – na podstawie art. 6 pkt. 9b Ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2204 z późn. zm.), tj. na cel publiczny związany z ochroną zagrożonych wyginięciem gatunków roślin i zwierząt lub siedlisk przyrody. Tym bardziej zatem niezbędne jest rozważenie stanowiska właściciela gruntów, który w swoim prawie własności zostanie zasadniczo ograniczony.

Zdaniem Sądu, wobec wyłaniających się z akt sprawy uwarunkowań społecznych, konieczne jest udzielenie przez organy – w tym również organ współdziałający czyli RDOŚ - odpowiedzi na pytanie, czy nie ma żadnej możliwości połączenia proponowanej inwestycji, z ochroną czynną wskazanego obszaru, tak aby wyważyć interesy społeczne (bo nie tylko interesów inwestora sprawa dotyczy) z interesem ochrony przyrody.

Na koniec wskazać jeszcze należy, że w uzasadnieniu skargi wielokrotnie wskazuje się, że uzasadnienie postanowienia RDOŚ jest wewnętrznie sprzeczne. Z jednej strony organ ten wskazuje bowiem na konieczności ingerencji ludzkiej w istniejące siedlisko w postaci realizacji zadań z zakresu czynnej ochrony, które umożliwiłyby odnawianie procesu torfotwórczego, co wskazuje na brak możliwości samodzielnej regeneracji torfowiska; z drugiej strony organ twierdzi że torfowisko jest zdolne do samodzielnej regeneracji, i kwalifikuje go do siedliska o kodzie 7120.

Te zarzuty nie są uzasadnione. Zgodnie z poz. 128 załącznika nr 1 do Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 kwietnia 2010 r. w sprawie siedlisk przyrodniczych oraz gatunków będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, a także kryteriów wyboru obszarów kwalifikujących się do uznania lub wyznaczenia jako obszary Natura 2000 (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1713), siedliska o kodzie 7120, to "torfowiska wysokie zdegradowane, lecz zdolne do naturalnej i stymulowanej regeneracji". Oznacza to, że stwierdzenie konieczności podjęcia działań wspomagających regenerację z zakresu ochrony czynnej tj. założenie ingerencji człowieka w proces odnowy – nie wyłącza zakwalifikowania zdegradowanego torfowiska jako zdolnego do regeneracji, przy czym regeneracja ta może być zarówno naturalna jak i wspomagana (stymulowana) przez człowieka.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono zaskarżoną decyzję. Decyzja organu I Instancji oraz postanowienie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska zostało uchylone na zasadzie art. 135 p.p.s.a. zgodnie z którym Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Określenie "we wszystkich postępowaniach", użyte w art. 135 p.p.s.a., wskazuje, że środki prawne, o których mowa w komentowanym przepisie, powinny być stosowane do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w różnych, a więc w odrębnych postępowaniach prowadzonych "w granicach sprawy, której dotyczy skarga". Spełnienie przesłanki "niezbędności" następuje jedynie wówczas, gdy bez zastosowania trybu określonego w komentowanym przepisie załatwienie sprawy byłoby "niemożliwe lub co najmniej utrudnione". (NSA w wyroku z dnia 12 czerwca 2018 r. sygn. I OSK 1796/16).

O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na zasądzone koszty w wysokości 697 zł składa się: kwota 200 zł tytułem uiszczonego przez skarżącą wpisu; kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia radcy prawnego reprezentującego skarżącą, ustalona jako stawka minimalna na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. (Dz. U. poz. 1804 z późn. zm.), oraz kwota 17 zł tytułem uiszczonej przez pełnomocnika skarżących opłaty skarbowej za złożony dokument pełnomocnictwa (art. 1 ust. 1 pkt. 2 w związku z cz. I.IV załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej, t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1044 z późn. zm).