Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 605/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 18 marca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/509/2024/3451 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta R. z dnia 12 stycznia 2024 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z 12 stycznia 2024 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 17 oraz art. 32 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualnie Dz. U. z 2024 r., poz. 323) oraz art. 63 ust. 1 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) Burmistrz Miasta R. odmówił przyznania M. K. (dalej jako strona lub skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką - K. K.. W uzasadnieniu tej decyzji powołano się na ustalenia dokonane w toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wskazując, że strona ze względu na konieczność sprawowania tej opieki zakończyła zatrudnienie [...] 2023 r. i obecnie nie pracuje zawodowo ani dorywczo, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką oraz synem, z kolei jej matka jest wdową, pobiera rentę rodzinną, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest schorowana i posiada jeszcze jedną córkę, która mieszka na stałe w [...]. Opieka sprawowana nad nią przez stronę polega na przygotowywaniu posiłków, gotowaniu, sprzątaniu i praniu. Podopieczna musi stosować dietę, przyjmuje stale leki o ściśle określonych porach, jednak posiłki spożywa samodzielnie, porusza się po mieszkaniu z pomocą kul ortopedycznych, zaś poza domem - na wózku inwalidzkim, jest pod stałą opieką lekarza rodzinnego i specjalistów, korzysta z pieluchomajtek, nie używa cewnika, nie posiada odleżyn zaś codzienną toaletę, ubieranie i rozbieranie wykonuje z pomocą córki. W tym kontekście organ pierwszej instancji podniósł, że w sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie wnioskowanego świadczenia. Jest ono bowiem kierowane do tych opiekunów osób niepełnosprawnych, którym sprawowanie opieki uniemożliwia podjęcie zatrudnienia, zaś jego cel sprowadza się do rekompensaty strat materialnych powstających wskutek rezygnacji z zatrudnienia albo braku perspektyw na zatrudnienie spowodowanego koniecznością świadczenia takiej opieki. Pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny musi zatem istnieć ścisły i bezpośredni związek, a takowy w przypadku strony nie zachodzi, bowiem zakres realizowanej przez nią opieki nie zajmuje w ciągu dnia takiej ilości czasu, aby przy należytej organizacji nie mogła ona kontynuować zatrudnienia, choćby w niepełnym czasie pracy. Wykonywane przez skarżącą czynności mają charakter jedynie wspierający, nie wiążą się całodobową koniecznością wykonywania zabiegów opiekuńczych wymagających stałej obecności i nieustannego zaangażowania, sprowadzają się do zwykłych codziennych czynności a ich czasochłonność nie kwalifikuje się jako stała i długotrwała opieka w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pod którą należy rozumieć jedynie stałą i bezpośrednią troskę o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których nie jest ona w stanie realizować samodzielnie. Nadto zwrócono uwagę, że orzeczenie o niepełnosprawności, którym legitymuje się matka strony zostało wydane do sierpnia 2024 r. co wskazuje na to, że według wiedzy medycznej może u niej nastąpić poprawa stanu zdrowia.

Niezadowolona z powyższej decyzji skarżąca reprezentowana przez radcę prawnego wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach domagając się uchylenia tego aktu i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz z art. 190 Konstytucji RP, poprzez brak uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) pierwsza z powołanych norm została uznana za sprzeczną z ustawą zasadniczą w części, w jakiej różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Zarzuciła także naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez pominięcie jego wykładni celowościowej oraz systemowej oraz przyjęcie, że zakres świadczonej przez nią opieki nie wypełnia dyspozycji tej normy, podczas gdy w rozumieniu niniejszego przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym powinna wymagać - w zależności od rodzaju schorzenia i aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej, a także poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy jej rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad matką. Nadto strona podniosła zarzut naruszenia art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez brak wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym rozeznania rzeczywistego zakresu opieki, jaką sprawuje nad niepełnosprawną matką. W uzasadnieniu odwołania powołano się na wyrażony w orzecznictwie sądowym pogląd, zgodnie z którym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie zostało powiązane z opieką tylko nad takimi niepełnosprawnymi, którzy są osobami leżącymi, należy tu uwzględnić potrzeby konkretnego podopiecznego związane z jego stanem zdrowia, a przesłanka warunkująca nabycie prawa do spornego świadczenia zostaje spełniona także wówczas, gdy opiekun pozostaje do jego ciągłej dyspozycji, przez co oprócz samego sprawowania opieki należy również rozumieć stałą gotowość do niesienia pomocy. Chodzi tu więc o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o taką, która wiąże się z wykonywaniem czynności opiekuńczych bez przerwy. W ocenie skarżącej, charakter opieki, jaką sprawuje nad matką spełnia kryteria długotrwałości i stałości, czego organ pierwszej instancji nie uwzględnił.

Decyzją z 18 marca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/509/2024/3451 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu w pierwszej kolejności zwrócono uwagę, że chociaż z dniem 1 stycznia 2024 r. treść ustawy o świadczeniach rodzinnych uległa zmianie w związku z wejściem w życie ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429), to jednak z przepisów przejściowych sformułowanych w art. 63 ust. 1-3 tej ostatniej regulacji, do spraw, w których - jak ma to miejsce w niniejszym przypadku - wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony do 31 grudnia 2023 r. należy stosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do tej daty. Następnie Kolegium zaprezentowało w obszerny sposób stan prawny mający zastosowanie w sprawie, w tym szereg unormowań ustawy o świadczeniach rodzinnych (według stanu prawnego obowiązującego do wspomnianej daty). W tym zakresie przyznano, że art. 17 ust. 1b powołanej regulacji z uwagi na stwierdzenie jego niekonstytucyjności nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na kryterium momentu powstania u podopiecznego niepełnosprawności. Podkreślono jednak, że świadczenie to nie może zostać przyznane stronie albowiem nie stanowi ono wynagrodzenia za sprawowanie opieki lecz rekompensatę utraty dochodów spowodowanej koniecznością jej sprawowania, co powoduje, że opieka ta powinna być niezbędna w tak znacznym rozmiarze aby powodować rezygnację pod niepodejmowanie przez opiekuna zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej. W ocenie organu odwoławczego opieka świadczona przez skarżącą nad matką nie jest tego rodzaju, aby wykluczała podjęcie przez nią zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze albowiem nie jest na tytle absorbująca, by wykluczać jakąkolwiek aktywność zawodową. Jej zakres ogranicza się do codziennych zwykłych czynności, to jest przygotowywania posiłków, prania, sprzątania i robienia zakupów, zaś podopieczna sama porusza się po mieszkaniu z pomocą kul ortopedycznych, sama spożywa posiłki, lekarstwa przygotowane przez córkę przyjmuje samodzielnie, nie posiada odleżyn, nie potrzebuje cewnika, worków stomijnych ani karmienia przez sondę. Charakter powyższych czynności nie wskazuje zatem, aby była to opieka ciągła, ani też, by wymagały one stałej obecności skarżącej oraz jej ciągłego zaangażowania.

Niezadowolona z powyższej decyzji strona, reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach domagając się uchylenia tego aktu jak również poprzedzającej go decyzji organu pierwszej instancji, a także zobowiązania organów do przyjęcia oceny prawnej co do dalszego postępowania oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżąca podniosła zarzut naruszenia normy prawa materialnego, a mianowicie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez zaniechanie jego wykładni systemowej i celowościowej a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że zakres świadczonej przez nią opieki nie wypełnia dyspozycji tej normy, podczas gdy w jej rozumieniu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia i aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej. Zarzuciła także naruszenie przepisów prawa procesowego, a to: art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez brak wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym zbadania fatycznego zakresu stałej opieki, jaką sprawuje nad niepełnosprawną matką.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że opieka świadczona przez stronę ma charakter stały, gdyż obejmuje bardzo szeroki zakres czynności związanych nie tylko z codziennym funkcjonowaniem matki, lecz także koniecznych dla jej egzystencji. W tych ramach zaakcentowano, że skarżąca pomaga matce między innymi w dbaniu o higienę osobistą (poranna toaleta, kąpiel, zmiana pieluchomajtek) oraz przygotowuje dla niej lekarstwa o określonych porach (godz.: 3:20, 13:00 oraz 15:20), co jest niezbędne dla zachowania jej życia i zdrowia. Zważywszy powyższe odwołano się do stanowiska judykatury, gdzie podkreślano, że pod pojęciem "sprawowania opieki", o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych mieszczą się nie tylko czynności związane bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan podopiecznego w sensie medycznym czy higienicznym, lecz także wyręczanie podopiecznego od jego normalnych, codziennych obowiązków rodzinnych i życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na niepełnosprawność, w tym faktyczne prowadzenie domu. Przepis ten nie przewiduje natomiast wymogu, aby osoba wymagająca opieki była obłożnie chora, by opieka była sprawowana całodobowe lub by sprowadzała się do czynności ściśle samoobsługowych i medycznych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska oraz wywodząc, że motywy wydanej decyzji zostały wyczerpująco wyjaśnione w jej uzasadnieniu i brak jest potrzeby ich ponownego przytaczania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 powyższej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może natomiast kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej podlega uwzględnieniu. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) wykazała bowiem, że zarówno zaskarżony akt jak i poprzedzająca go decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy i dlatego oba te akty należało wyeliminować z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawą wydanego w sprawie rozstrzygnięcia był art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W pierwszej kolejności przyjdzie odnieść się do zmiany stanu prawnego, jaka nastąpiła począwszy od 1 stycznia 2024 r., wobec wejścia w życie ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429). W tych ramach wymaga podkreślenia, że - jak trafnie zwrócił uwagę organ odwoławczy - w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. organy rozpatrując ten wniosek już po wspomnianej dacie, obowiązane są ustalić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania przedmiotowego świadczenia określone w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Konkluzja taka wynika z treści norm intertemporalnych zawartych w powołanej ustawie z 7 lipca 2023 r., a mianowicie w art. 63 ust. 1 stanowiącym, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, a także w ust. 2 tejże normy, gdzie mowa o osobach, którym "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego". Oznacza to, że w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek, organ powinien wydać decyzję przyznającą świadczenie, biorąc za podstawę przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotychczas obowiązujące (vide: wyrok WSA w Warszawie z 5 czerwca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 701/24, wyrok WSA w Olsztynie z 28 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Ol 83/24 oraz wyroki tutejszego Sądu: z 24 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 11/24, z 29 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 159/24 i z 10 lipca 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 335/24 - CBOSA).

W rozpoznanej sprawie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego 20 grudnia 2023 r., a tym samym w świetle powołanych wyżej rozważań, orzekające w sprawie organy prawidłowo poddały ten wniosek ocenie w kontekście przesłanek sformułowanych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Stosownie do treści ust. 1 tego unormowania, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało: matce albo ojcu; opiekunowi faktycznemu dziecka; osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Poza sporem pozostaje, że mocą orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z [...] r. matka skarżącej została uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, a w orzeczeniu tym zawarto między innymi wskazanie o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Bezspornym jest również to, że strona zaprzestała świadczenia pracy z dniem [...] 2023 r. (zalegające w aktach sprawy świadectwo pracy potwierdza, że umowa o pracę została rozwiązana za porozumieniem stron), jak i fakt, że jej matka jest wdową (co potwierdza akt zgonu jej małżonka). Pomimo to, orzekające w sprawie organy odmówiły przyznania wyżej wymienionej spornego świadczenia albowiem zgodnie uznały, że nie spełnia ona kryterium wskazanego w powołanym art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych opierając swoje stanowisko na stwierdzeniu, że zakres sprawowanej opieki nie uprawnia do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W tym miejscu przyjdzie podkreślić, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, żeby sprawować nad niepełnosprawnym członkiem rodziny opiekę odpowiadającą jego potrzebom, określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Zasadnicze znaczenie ma tu więc związek przyczynowy pomiędzy zakresem opieki wskazanym w orzeczeniu a faktycznym sprawowaniem opieki w sposób odpowiadający temu zakresowi powodującym rezygnację bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa i - co najistotniejsze - wykluczająca możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez osobę opiekującą się niepełnosprawnym członkiem rodziny (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20 - CBISA). Organ odwoławczy wskazał, że punkt ciężkości w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tkwi w stałości opieki i jej kwalifikowanym charakterze, a nie w samej opiece nad najbliższym członkiem rodziny, przy czym "stałość" tej kwalifikowanej opieki, wyraża się w konieczności jej sprawowania w sposób ciągły i codzienny, co w konsekwencji wyklucza możliwość wykonywania pracy w ramach stosunku pracy, czy innej pracy zarobkowej. Świadczenie to ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (por. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2792/16 - CBOSA). Kluczowe znaczenie ma również to, że w pewnym momencie wnioskodawca albo samodzielnie postanawia zrezygnować z zarobkowania (jeżeli pracę zarobkową wykonuje) albo się od niego powstrzymać (jeżeli w danym momencie pracy nie świadczy, a jest zdolny i gotowy do jej podjęcia) czyniąc to z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W istocie oznacza to, że związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem a sprawowaną opieką powinien być bezpośredni, a tym samym w sytuacji, gdy opieka nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, tego rodzaju związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje (por. wyrok NSA z 29 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1854/19 - CBOSA).

W konsekwencji, organ administracji, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, obowiązany jest ustalić czy istnieje taki bezpośredni związek między niepodejmowaniem pracy (lub rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. W tych ramach powinien zbadać, jaki jest rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy, a mianowicie, w jakim zakresie osoba niepełnoprawna radzi sobie sama, bądź korzysta z pomocy innych osób bliskich (vide: wyrok NSA z 6 maja 2022 r., sygn. akt I OSK 1472/21 - CBOSA). Analizę w tym zakresie należy dokonywać pamiętając, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ma zastosowanie wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres wykonywanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż realizacja tego celu nie jest możliwa bez powstrzymania się od podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie chodzi tu jednak o niemożliwość fizyczną podjęcia jakiejkolwiek innej aktywności, lecz przeszkodę życiowo-organizacyjną związaną z koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych w określonych porach dnia i tygodnia, jak również stałego czuwania i pozostawania w pełnej gotowości do wykonywania niezbędnej pomocy w ramach wykonywanej opieki (zob. wyrok WSA w Krakowie z 8 sierpnia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 785/24, publ. Lex nr 3755287). Obok podniesionych okoliczności sygnalizowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych zaakcentować należy, że przyznanie przedmiotowego świadczenia uwarunkowane jest od występowania związku przyczynowo skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a niezbędnością podjęcia opieki nad osobą tego wymagającą.

W świetle zaprezentowanych wyżej rozważań prawnych nie można uznać, aby zaskarżone rozstrzygnięcie oparto na dostatecznie wyczerpujących ustaleniach. Odmowa przyznania stronie spornego świadczenia uzasadniona została brakiem związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem (rezygnacją) przez nią z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością opieki nad matką, co umotywowano tym, że zakres sprawowanej przez nią opieki nie jest na tyle angażujący, aby nie mogła podjąć zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie Sądu, tak sformułowana ocena jest przedwczesna i z tego powodu nie zasługuje na aprobatę. Stanowisko wyrażone w rozstrzygnięciach organów administracji nie znajduje oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym, a w szczególności w ustaleniach wynikających z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Organy obydwu instancji podkreślają, że zakres opieki świadczonej przez stronę obejmuje wspomaganie matki w czynnościach życia codziennego: gotowaniu, przygotowywaniu posiłków, praniu, sprzątaniu, załatwianiu spraw urzędowych, robieniu zakupów, pomocy w myciu, kąpaniu, ubieraniu się oraz podawaniu leków i na tej podstawie stwierdziły, że strona nie musi codziennie czy całodobowo wykonywać względem matki zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Wniosek taki należy jednak uznać za przedwczesny i nieuprawniony. W kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego wskazano wszak wyraźnie, że K. K. to osoba po dwóch udarach, częściowo sparaliżowana, nie będąca w stanie poruszać się samodzielnie, przemieszczajaca się po mieszkaniu jedynie z pomocą kul ortopedycznych i co trzeba zaznaczyć - cierpiąca na padaczkę pourazową, zawroty głowy i utraty równowagi. Okoliczności te wskazują więc na wysokie prawdopodobieństwo, że pozostawienie jej bez opieki może narazić ją na zagrożenie dla zdrowia lub nawet życia, zwłaszcza w wyniku ewentualnego upadku lub ataku padaczki. Równocześnie należy mieć w polu widzenia, że matka strony z uwagi na specyfikę swoich schorzeń wymaga regularnego przyjmowania leków o ściśle określonych porach (trzy razy na dobę w różnych, oddalonych od siebie godzinach, a mianowicie bardzo wczesnym rankiem - o 3:20; około południa - o 13:00 oraz po południu - o 15:20), zaś w wywiadzie podano, że leki te są nie tyle przygotowywane, co dawkowane przez skarżącą, a jej matka sama tylko jej przyjmuje (zatem inny słowy sama je jedynie spożywa czyli połyka nie korzystając z karmienia przez sondę). Powyższe wskazuje, że to skarżąca czuwa, by matka przyjmowała niezbędne lekarstwa o odpowiedniej porze i to skarżąca musi pamiętać oraz kontrolować ich punktualne dawkowanie matce. W tych warunkach pogląd, jakoby strona mogła bez szkody dla podopiecznej, podjąć zatrudnienie choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy należy uznać zdaniem Sądu za przedwczesny. W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej obu instancji nie dokonały analizy dokumentu, którym jest świadectwo pracy skarżącej. Zawarte w tym dokumencie informacje są istotne z punktu widzenia ustalenia, czy skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matka, czy też za takim rozwiązaniem stały inne okoliczności. Warto podkreślić, że w aktach administracyjnych brak jest jakiejkolwiek informacji na temat pogorszenia stanu zdrowia osoby wymagającej opieki, która uzasadniałaby rezygnację z zatrudnienia. W tym zakresie organ pierwszej instancji nie zamieścił żadnych informacji, a tym samym nie można ustalić, czy taka sytuacja zaistniała, czy też nie miała ona miejsca. Opisane wyżej braki stanowią naruszenie zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, gdyż powodują, że rozstrzygnięcie o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia było przedwczesne.

Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji uwzględni wskazania wynikające wprost z niniejszego wyroku i raz jeszcze dokonana analizy okoliczności sprawy pod kątem przesłanek warunkujących przyznanie spornego świadczenia określonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stosując wykładnię tego przepisu zgodną z zaprezentowanymi w niniejszym orzeczeniu rozważaniami.

Zważywszy wszystkie powołane wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 132 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania obejmujących wynagrodzenie za zastępstwo procesowe pełnomocnika skarżącej w kwocie 480 zł określonej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935), Sąd rozstrzygał w oparciu o art. 200 powyższej ustawy.

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 tejże ustawy