Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1795/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6281 Regulacje spraw majątkowych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 157,  art. 28
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 136 ust. 3
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Przemysław Żmich WSA Dariusz Chaciński (spr.) Protokolant Anna Traczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2010 r. sprawy ze skargi D. N. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącej D. N. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu wniosku D. N. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...].09.2009 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...].08.2009 r. o takim samym numerze o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w części dotyczącej nieruchomości położonej w K., oznaczonej jako parcela [...] o powierzchni [...] ha.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2006 r. nr [...], powołując się na art. 60 ust. 1 pkt 5 i ust. 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 29, poz. 154 ze zm.), stwierdził, że m. in. część nieruchomości oznaczona jako parcela [...] o powierzchni [...] ha stała się z dniem 23 maja 1989 r. z mocy prawa własnością Parafii Rzymsko - Katolickiej w K.

D. N. wnioskiem z dnia 6 października 2008 r., sprecyzowanym w piśmie z dnia 1 kwietnia 2009 r., zwróciła się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2006 r. nr [...], w części dotyczącej dawnej parceli [...], tj. w obrębie parceli [...] oraz [...]. Zdaniem D. N. wniosek jest uzasadniony w związku z zawisłą przed Urzędem Miasta K. Wydział Skarbu Państwa Referat ds. Zwrotów i Wywłaszczeń sprawą o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, w tym parceli [...], o pow. [...] ha gm. , stanowiącej aktualnie część działki nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...]. We wniosku podniesiono także, że zaskarżone decyzje wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa, w szczególności art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 k.p.a. oraz art. 60 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 z dnia 17 maja 1989 r. Wnioskodawczyni wskazała, że wydając zaskarżone decyzje Wojewoda [...] nie poczynił żadnych ustaleń faktycznych co do obiektów znajdujących się na poszczególnych działkach oraz co do sposobu wykorzystywania dawnych parcel katastralnych, stanowiących obecnie działkę nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...]. Jej zdaniem parcela nr [...] o pow. [...] ha stanowi część ciągów komunikacyjnych, tj. [...]. Parcela [...] o pow. [...] ha to obecnie część ciągów komunikacyjnych ([...]) wzdłuż ulicy [...], a w pozostałym zakresie [...]. W ocenie wnioskodawczyni, jeżeli zatem na wspomnianych parcelach lub ich częściach nie znajduje się budynek [...], ani też żaden z budynków towarzyszących, o których mowa w art. 60 ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r., to decyzje Wojewody [...] obarczone są wadą powodującą ich nieważność.

Wykazując swój interes prawny w sprawie o stwierdzenie nieważności wyżej wymienionej decyzji Wojewody [...] wnioskodawczyni w piśmie z dnia 29 stycznia 2009 r. podniosła, że wywłaszczenia parceli [...] w zakresie pow. [...] ha dokonano na mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] kwietnia 1951 r., nr [...]. Wywłaszczenia parceli [...] w zakresie pow. [...] ha dokonano na mocy decyzji Prezydium Rady Narodowej w K. z dnia [...] listopada 1963 r., nr [...]. D. N. jako przepis prawa materialnego, z którego wynika jej interes prawny do bycia stroną postępowania, wskazała art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.) oraz art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.).

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...].08.2009 r., nr [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2006 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że stronami postępowania prowadzonego na podstawie art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. jest Skarb Państwa oraz osoby prawne Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem organu D. N. nie wskazała przepisu prawa materialnego z którego mógłby wynikać jej interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a.; nie wskazała też prawnorzeczowego tytułu do spornej nieruchomości.

W ocenie Ministra, powoływany przez D. N. przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wskazuje, że wnioskodawczyni posiada przymiot strony w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności nie wskazuje na tytuł prawnorzeczowy D. N. do przedmiotowej nieruchomości, a jedynie na możliwość powstania takiego tytułu po zakończeniu postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.

Od powyższej decyzji D. N. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku skarżąca podtrzymała swoje stanowisko, co do tego, że interes prawny wywodzi z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...].09.2009 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...].08.2009 r. W uzasadnieniu decyzji organ nie zgodził się ze stanowiskiem wnioskodawczyni, że jej interes prawny w niniejszym postępowaniu wynika z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W ocenie organu nadzoru omawianego przepisu nie można uznać za przepis prawa materialnego w niniejszym postępowaniu, ponieważ nieruchomość objęta zaskarżoną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] marca 2006 r. oznaczona jako parcela [...], przed wydaniem tej decyzji była we władaniu Parafii Katolickiej w K.

Od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...].09.2009 r. D. N. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że stanowisko Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji przedstawione w decyzji z dnia [...].09.2009 r. oraz wcześniej w decyzji z dnia [...].08.2009 r. jest oparte na błędnej wykładni przepisów. Minister w obu decyzjach badając interes prawny D. N. do bycia stroną postępowania (w rozumieniu art. 28 Kpa) odnosił się do postępowania z art. 60 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, na co skarżąca wcale nie wskazywała. Minister powinien oceniać ten interes, ale w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2006 r. nr [...], a więc w zupełnie innej sprawie. Ponadto organ wiedząc, że przed Urzędem Miasta K. Wydział Skarbu Państwa Referat ds. Zwrotów i Wywłaszczeń pod sygnaturą [...] toczy się postępowanie o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, w tym parceli [...], o pow. [...] ha gm. kat. [...], stanowiącej aktualnie część działki nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...] winien był uznać interes prawny wynikający z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, gdyż tylko były właściciel lub jego następca prawny może żądać zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Skarżąca podkreśliła zachodzące relacje i zależności między wszystkimi postępowaniami, powołując na poparcie wyroki sądów administracyjnych w sprawach: I SA/Wa 1751/05, I SA/Wa 58/06, IV SA 2520/98, I OSK 826/07.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona. Za trafne należało uznać zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowisko organu, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji, o ile nie jest prowadzone z urzędu może być wszczęte tylko na wniosek podmiotu, który legitymował się przymiotem strony w postępowaniu zakończonym decyzją, której oceny się domaga - co wynika z art. 157 § 2 k.p.a. Jeżeli idzie o postępowanie uwłaszczeniowe, toczące się na podstawie art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej to jego stronami, prócz kościelnej osoby prawnej władającej gruntem może być również podmiot, który legitymuje się określonym prawem rzeczowym do gruntu (np. prawem własności, prawem użytkowania wieczystego), ponieważ nabycie własności w tym trybie przez kościelną osobę prawną oddziałuje na sytuację prawną tychże osób. Rację ma zatem Minister, że stroną postępowania uwłaszczeniowego może być podmiot, który posiada określony tytuł prawny do gruntu.

Nie można jednak pominąć tego, że stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji (w niniejszej sprawie decyzji uwłaszczeniowej), lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji (por. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1994 r., sygn. akt II SA 2164/92, ONSA 1995/1/32).

Zdaniem Sądu, błędne jest stanowisko organu nadzoru, co do tego, że z przepisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie można wywieść interesu prawnego D. N. do bycia stroną postępowania o stwierdzenie nieważności części decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2006 r. nr [...], wydanej na podstawie art. 60 ust. 1 pkt 5 i ust. 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej.

Sąd zauważa, że w przed dniem złożenia przez D. N. wniosku o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji, w części dotyczącej działki nr [...] ([...].10.2008 r., wpływ 14 października 2008 r.), skarżąca jako spadkobierca dawnego właściciela gruntu W. C. zgłosiła Prezydentowi Miasta K. roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (części dawnej działki nr [...], z której pochodzi działka nr [...] stanowiąca obecnie część działki nr [...]). W sprawie zwrotu toczy się stosowne postępowanie administracyjne (obecnie zawieszone postanowieniem z dnia [...] października 2007 r., nr [...]).

Uszło uwadze Ministra, że konsekwencją zgłoszenia przed właściwym organem wniosku o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości jest to, że osoba starająca się o odzyskanie praw do nieruchomości staje się stroną we wszystkich postępowaniach administracyjnych, które są prowadzone w stosunku do tegoż gruntu (por. wyrok NSA z dnia 6 maja 1994 r., sygn. akt SA/Kr 1740/93, Wokanda z 1994 r. Nr 11). Dzieje, się tak dlatego, że prawo do ubiegania się o zwrot wywłaszczonego gruntu powstaje w chwili zaktualizowania się przesłanek zwrotu określonych w przepisie art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a więc chwili kiedy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel wywłaszczenia, bez względu na to kiedy spadkobierca dawnego właściciela wywłaszczonego gruntu zgłasza roszczenie o jego zwrot (por. wyrok NSA z dnia 1 grudnia 1999 r., sygn. akt IV SA 2520/98, LEX nr 48669). Ponadto, jak ujął to Sąd Najwyższy w uzasadnieniu (pkt 7) uchwały z dnia 27.01.2000 r. III ZP 14/99 (OSNP 2000/8/294) okoliczność, że w postępowaniu uwłaszczeniowym nie orzeka się o zasadności roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, nie może być podstawą odmawiania statusu strony tego postępowania osobie, która rości sobie prawo do nieruchomości podlegającej uwłaszczeniu, bowiem postępowanie to dotyczy w tym właśnie zakresie jej interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 K.p.a. Jeśli tak, to takiego interesu nie można odmówić też osobie żądającej stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej.

Skoro zatem w niniejszej sprawie wywłaszczenie działki nr [...] miało miejsce w 1951 r. i w 1963 r., to przesłanki jej zwrotu mogły zaktualizować się przed dniem 23 maja 1989 r., tj. przed datą wejścia w życie ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej.

W tej sytuacji rację ma skarżąca twierdząc, że - na gruncie art. 157 § 2 w zw. z art. 28 k.p.a. - jest legitymowana do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2006 r. nr [...], w części dotyczącej dawnej działki nr [...]. Wobec tego Sąd uznał, że zarówno decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...].09.2009 r., jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...].08.2009 r., zostały wydane z mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 157 § 3 k.p.a. oraz mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 28 k.p.a. w związku z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W ponownie prowadzonym postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2006 r. nr [...], w zakresie objętym żądaniem D. N., Minister zawiadomi o wszczęciu postępowania wszystkie strony oraz oceni, jaki wpływ na tok postępowania nieważnościowego ma opisana wyżej sprawa o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości. Następnie organ, w zależności od okoliczności, podejmie dalsze czynności procesowe lub wyda stosowne rozstrzygnięcie.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.