Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2007/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-01-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: 28
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant spec. Joanna Ziółkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Przedsiębiorczości i Technologii decyzją nr [...], z [...] czerwca 2019 r., wydaną na podstawie art. 105 k.p.a. w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935), po rozpatrzeniu wniosku M. M., umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] grudnia 1948 r., o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Z. "[...]" Spółka Akcyjna – W., w zakresie odnoszącym się do 1/3 udziału F. M. w prawie własności nieruchomości oznaczonej jako "część osady włościańskiej zapisanej w tabeli likwidacyjnej wsi B. pod nr [...], a później znajdującej się w zbiorze dokumentów [...]".

Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z 9 czerwca 2016 r., sprecyzowanym pismem z 11 października 2016 r., M. M. wniosła o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] grudnia 1948 r., o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw, w zakresie odnoszącym się do 1/3 udziału F. M. w prawie własności nieruchomości oznaczonej jako "część osady włościańskiej zapisanej w tabeli likwidacyjnej wsi B. pod nr [...], a później znajdującej się w zbiorze dokumentów [...]".

W celu wykazania interesu prawnego do występowania z ww. wnioskiem nieważnościowym wnioskodawczyni nadesłała m.in. kopię umowy sprzedaży z dnia 11 kwietnia 1934 r. Rep. [...], zgodnie z którą W. R. sprzedał spółce Z. "[...]" Spółka Akcyjna w 2/3 niepodzielnej części i F. M. w 1/3 niepodzielnej części nieruchomość "zapisaną w tabeli likwidacyjnej wsi B., gminy O. pod nr [...]" o pow. [...] ha [...] a [...] centiarów (4 morgi).

Wnioskodawczyni wniosek uzasadniła okolicznością przejęcia na własność Państwa, na podstawie orzeczenia nr [...] Ministra Handlu Wewnętrznego, wraz z przedsiębiorstwem Z. "[...]" Spółka Akcyjna – W., ww. nieruchomości stanowiącej w udziale 1/3 własność "założyciela" F. M. - osoby trzeciej wobec właściciela przedsiębiorstwa, co w jej ocenie, stanowi rażące naruszenie prawa przez skarżone orzeczenie nacjonalizacyjne.

Organ w toku postępowania na podstawie zgromadzonych dokumentów ustalił, że przedsiębiorstwo stanowiące przedmiot orzeczenia nr [...] Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] grudnia 1948 r. pn. Z. "[...]" Spółka Akcyjna – W. stanowiło własność spółki akcyjnej Z. "[...]" Spółka Akcyjna, zarejestrowanej w Sądzie Okręgowym w W. R.H.B. nr [...].

Wskazaną podstawą prawną wydania ww. orzeczenia jest art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. R.P. Nr 3, poz. 17 z późn. zm.) (dalej: ustawa nacjonalizacyjna) oraz § 65 ust. 1 pkt d) i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. R.P. Nr 16, poz. 62).

Organ podkreślił, że dla procesu nacjonalizacji istotny był przedmiot, tj. przedsiębiorstwo, w rozumieniu art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, w związku z art. 40 kodeksu handlowego z dnia 27 czerwca 1934 r. (Dz. U. Nr 57, poz. 502 z późn. zm.), zgodnie z którym to przepisem przedsiębiorstwem był "zespół składników majątkowych obejmujący wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa jako zorganizowanej całości", a w szczególności:

1. firma, znaki towarowe i inne oznaczenia indywidualizujące przedsiębiorstwo;

2. księgi handlowe;

3. nieruchomości i ruchomości, należące do przedsiębiorstwa nie wyłączając towarów;

4. patenty, wzory użytkowe i zdobnicze;

5. wierzytelności powstałe przy prowadzeniu przedsiębiorstwa;

6. prawa, wynikające z najmu i dzierżawy lokali, zajmowanych przez przedsiębiorstwo.

W odniesieniu do treści orzeczenia nr [...] Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] grudnia 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Z. "[...]" Spółka Akcyjna – W., należy stwierdzić, że elementy jakie powinno zawierać orzeczenie o przejęciu bądź przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa zostały wymienione w § 66 ww. rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r., zgodnie z którym omawiane orzeczenie powinno zawierać: nazwę i przedmiot przedsiębiorstwa; miejsce jego położenia; wskazanie przepisu ustawy, na podstawie, którego zostaje wydane; wskazanie na czyją rzecz następuje przejście lub przejęcie przedsiębiorstwa i wszystkie te elementy zawiera przedmiotowe orzeczenie Ministra Handlu Wewnętrznego.

W postępowaniu nacjonalizacyjnym, zakończonym orzeczeniem o przejęciu lub przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa, nie dokonywano konkretyzacji, jakie mienie stanowi składnik majątkowy przejmowanego przedsiębiorstwa, a status własnościowy przedsiębiorstwa był istotny w szczególności w aspekcie dokonywanej kwalifikacji prawnej nacjonalizacji przedsiębiorstwa, na podstawie art. 2 bądź w art. 3 ww. ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r.

Konkretyzacja poszczególnych składników majątkowych przedsiębiorstwa następowała poprzez sporządzenie w trybie §§ 73-75 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. protokołu zdawczo-odbiorczego z przejęcia przedsiębiorstwa przez "osoby lub organizacje gospodarcze". Zgodnie z treścią § 75 pkt 2, 3 i 4 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. - o ile do składników majątkowych przedsiębiorstwa włączone zostały przed dniem wejścia w życie ustawy składniki majątkowe innego przedsiębiorstwa lub stanowiące własność osoby nie podpadającej pod przepis art. 2 ust. 1 i 3 ustawy, należy o tym uczynić odpowiednią wzmiankę w protokóle zdawczo- odbiorczym. Wzmianka ta powinna zawierać szczegółowe wymienienie składników majątkowych, ich opis oraz wskazanie, skąd, kiedy i na jakiej zasadzie składniki te zostały do przedsiębiorstwa włączone, a właściciele tych składników majątkowych otrzymują odszkodowanie na tych samych zasadach, co wierzyciele przedsiębiorstwa (art. 6 ust. 2 ustawy), mogąc brać jednocześnie udział w sporządzaniu protokółu zdawczo-odbiorczego.

Orzeczeniem wydawanym, na podstawie § 75a ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r., właściwy minister ustalał, jakie składniki majątkowe objęte protokołem zdawczo-odbiorczym stanowią część składową tego przedsiębiorstwa i przechodzą na własność Państwa. Zobligowany był również do rozpatrzenia zgłoszonych wobec protokołu zdawczo-odbiorczego zarzutów i uwag, zarówno przez właścicieli przedsiębiorstwa, jak i właścicieli składników majątkowych włączonych do przedsiębiorstwa przed dniem 5 lutego 1946 r. (§§ 74, 75 ust. 4, w związku z § 75a ww. rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r.). Dopiero zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy stawał się nierozłączną częścią orzeczenia właściwego ministra o przejściu (art. 2 ustawy nacjonalizacyjnej) lub przejęciu (art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej) przedsiębiorstwa na własność Państwa, umożliwiając tym samym, o ile do składników majątkowych zostało przed datą wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej włączone mienie osób trzecich, wystąpienie przez osoby, o których mowa w ww. § 75 ust. 2 i 3 rozporządzenia z dnia 30 styczna 1947 r. z roszczeniem odszkodowawczym. Jednocześnie wskazane wyżej orzeczenie właściwego ministra o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego stanowiło jedyny dowód na okoliczność, iż mienie osób trzecich przeszło lub zostało przejęte na własność Państwa w trybie ustawy nacjonalizacyjnej.

Zatem wskazanie poszczególnych składników majątkowych, w szczególności stanowiących własność osób trzecich, niepodpadających pod art. 2 i 3 ustawy nacjonalizacyjnej, następowało już po wydaniu orzeczenia o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, w odrębnym postępowaniu zakończonym orzeczeniem właściwego ministra o zatwierdzeniu protokołu zdawczo- odbiorczego.

Z powyższego zatem wynika, że z orzeczenia nacjonalizacyjnego nie wynikało i nie mogło wynikać, czy jego zakresem objęta jest nieruchomość, na której przedsiębiorstwo działało, a która co nie ulegało wątpliwości nie była własnością przedsiębiorcy. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. przejęcie przez Państwo na własność przedsiębiorstwa nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej (por. uchwała NSA z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. akt I OPS 2/07). Natomiast ocena czy spełnione zostały przesłanki upaństwowienia mienia osób trzecich następuje wyłącznie w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego.

Organ wskazał, że w wyniku dokonanej kwerendy archiwalnej do akt sprawy nie pozyskano ani protokołu zdawczo-odbiorczego z przejęcia poszczególnych składników majątkowych ww. przedsiębiorstwa przez jednostkę państwową, ani orzeczenia właściwego ministra zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy, zgodnie z § 75a ww. rozporządzenia z dnia 30 styczna 1947 r.

Organ dokonał analizy zgromadzonego materiału dowodowego i uwzględniając stan faktyczny oraz prawny sprawy, na podstawie art. 105 § 1 w związku z art. 104 § 1 k.p.a., uznał za uzasadnione umorzenie przedmiotowego postępowania. Organ wyjaśnił, że w niniejszej sprawie, prawem podmiotowym, które stanowi o istnieniu interesu prawnego do występowania z żądaniem określonym we wniosku z 9 czerwca 2016 r., sprecyzowanym pismem z 11 października 2016 r. jest prawo własności do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Właścicielem przedsiębiorstwa Z. "[...]", w dacie wydania skarżonego orzeczenia, była spółka Z. "[...]" S.A. z siedzibą w W., zarejestrowana w Sądzie Okręgowym w W. R.H.B, nr [...]. Natomiast wnioskodawczyni wywodzi swój interes prawny w sprawie, w rozumieniu art. 28 k.p.a. z prawa jej poprzednika prawnego P. F. M. vel F. M. do 1/3 udziału w prawie własności nieruchomości zapisanej w tabeli likwidacyjnej wsi B., gminy O. pod nr [...]" o pow. [...] ha [...] a [...] m2, nabytej na podstawie umowy sprzedaży z dnia 11 kwietnia 1934 r. Rep. [...]. W sprawie nie odnaleziono protokołu zdawczo-odbiorczego z przejęcia składników majątkowych ww. przedsiębiorstwa przez jednostkę państwową, ani orzeczenia właściwego ministra o zatwierdzeniu tego protokołu. Organ dokonał analizy dokumentów wieczystoksięgowych związanych z wpisem Skarbu Państwa, zarówno do nieruchomości stanowiących własność ww. spółki, jak i nieruchomości objętej tabelą likwidacyjną wsi B., gminy O. pod nr [...], dla której został założony zbiór dokumentów [...].

Z Sądu Rejonowego w P. VI Wydział Ksiąg Wieczystych pozyskano do akt sprawy zaświadczenie z dnia 12 kwietnia 2017 r. o prowadzeniu Zbioru Dokumentów nr [...] (dawny nr [...]) dla nieruchomości położonej w P., ul. B., powiat [...] oznaczonej w tabeli likwidacyjnej wsi B. pod nr [...], stanowiącej nieruchomość o pow. [...] ha i złożeniu do ww. zbioru:

postanowienia Sądu Powiatowego w P. z dnia 13 września 1967 r. [pr. 1957 r.] sygn. NS I 125/57, na podstawie którego ww. nieruchomość przeszła na własność Państwa,

wniosku Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. Wydział Finansowy z dnia [...] grudnia 1987 r.

Sąd wskazał ponadto, że z powyższego zbioru odłączono:

działkę nr [...] o pow. [...] m2 i założono KW [...];

działki nr: [...], [...], [...], [...] o pow. [...] m2 i założono KW nr [...];

- działkę [...] o pow. [...] m i założono [...] [...] m2.

Sąd Rejonowy w P. stwierdził także, że w zbiorze brak jest protokołu zdawczo-odbiorczego z przejęcia składników majątkowych ww. przedsiębiorstwa.

Zgodnie z przedłożonym postanowieniem Sądu Powiatowego w P. Wydział I Cywilny z [...] września 1957 r. sygn. akt [...] stwierdzono, z powództwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W., przejęcie na własność Państwa "nieruchomości położonej w P., przy ul. B., zawierającej powierzchnię [...] ha [...] ary [...] centiarów i zapisanej w tabeli likwidacyjnej wsi B., gm. O. pod nr [...], stanowiącej własność firmy "Z. [...] Sp. Akcyjna w 2/3 i F. M. w 1/3".

Ww. postanowienie Sądu Powiatowego w P. jest również ujęte jako podstawa wpisu Skarbu Państwa do przedmiotowych nieruchomości w "Zestawieniu informacji dotyczących działek pochodzących z nieruchomości [...]" sporządzonym przez geodetę S. S. i nadesłanym przez wnioskodawczynię. Wobec okoliczności wpisu w ww. opracowaniu skarżonego orzeczenia nacjonalizacyjnego jako podstawy prawnej nabycia w "stanie obecnym" do jednej z działek, pochodzących ze zbioru [...] - nr [...], objętej KW [...] - organ dokonał również analizy dokumentów wieczystoksięgowych przy ww. księdze wieczystej.

W dniu 27 lutego 1998 r. Z. "[...]" P. S.A. złożyły do Sądu Rejonowego w P. wniosek o założenie księgi wieczystej i ujawnienie prawa własności oraz użytkowania wieczystego dla zabudowanej nieruchomości położonej w P., przy ul. W. o pow. [...] m2 i objętej decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1997 r. znak: [...] (w tym działki [...]). W uzasadnieniu wniosku wskazano, że ww. nieruchomość objęta była przedwojenną księgą wieczystą pn. "dz. [...] Z. "[...]" S.Akc. P. (d. B. hip. [...]) i stanowiła własność Z. [...]" S.A. w W. W zbiorach dokumentów przy [...] znajduje się m.in. skarżone orzeczenie nr [...] Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] grudnia 1948 r., brak jednak protokołu zdawczo-odbiorczego z przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa i orzeczenia właściwego ministra o zatwierdzeniu tego protokołu.

Organ wskazał, że orzeczenie ministra o przejęciu lub przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa na podstawie art. 2 lub 3 ustawy nacjonalizacyjnej nie może stanowić samodzielnej podstawy do przejęcia wraz z przedsiębiorstwem nieruchomości osób trzecich wobec właściciela tego przedsiębiorstwa.

W niniejszej sprawie wnioskodawczyni nie wykazała swojego interesu prawnego warunkującego uznanie jej za stronę w postępowaniu o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia nacjonalizacyjnego. W ocenie organu, wnioskodawczyni nie wykazała by wskazane przez nią nieruchomości stanowiły przedmiot orzeczenia nr [...] Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] grudnia 1948 r., o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Z. "[...]" Spółka Akcyjna - W. Wnioskodawczyni nie obaliła też domniemania, zgodnie z którym przejęcie przez Państwo na własność przedsiębiorstwa, na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, w związku z art. 6 ust. 1 tej ustawy, nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej (por. uchwała NSA z dnia 5 listopada 2007 r. sygn. akt I OPS 2/07).

W ocenie organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na uznanie, zgodnie z wnioskiem nieważnościowym, że przedmiotem orzeczenia nr[...] Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] grudnia 1948 r., była nieruchomość "część osady włościańskiej zapisanej w tabeli likwidacyjnej wsi B. pod nr [...], a później znajdującej się w zbiorze dokumentów [...]", w udziale stanowiącym własność F. M.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z [...] czerwca 2019 r. wniosła M. M. Skarżąca zaskarżonej decyzji zarzuciła:

I. naruszenie przepisów prawa procesowego, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. Art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. i art. 30 § 4 k.p.a. oraz w zw. § 27 ust. 1

i § 38 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowania przedsiębiorstw na własność państwa (Dz.U. Nr 16, poz. 62, zm. Dz.U. 1948 Nr 25, poz. 170 dalej: "Rozp. Tryb.") poprzez błędne umorzenie postępowania - z uwagi na brak interesu Skarżącej i bezprzedmiotowość postępowania - w sytuacji, gdy Skarżąca jest jedyną spadkobierczynią po F. M., który:

- - był stroną postępowania w przedmiocie nacjonalizacji przedsiębiorstwa Z. "[...]" (dalej: "Znacjonalizowane Przedsiębiorstwo" bądź "Przedsiębiorstwo [...]"), gdyż Główna Komisja - jako organ administracji publicznej, prowadzący postępowanie wyjaśniające (na podstawie którego badano, czy dane przedsiębiorstwo było objęte zakresem przedmiotowym ustawy z dnia 03 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej [Dz.U. Nr 3, poz. 17, dalej: "Ustawa Nacjonalizująca"], a które poprzedzało samą nacjonalizację przedsiębiorstw) - dopuściła do udziału w posiedzeniu jawnym jego pełnomocnika, jak i wydała postanowienie w przedmiocie przywrócenia F. M. terminu do wniesienia zarzutów (na zasadzie § 27 ust. 1 Rozp. Tryb.), jak i zezwoliła na udzielenie pisemnego i ustnego stanowiska; ponieważ zgodnie z przepisami § 27 ust. 1 w zw. z § 38 Rozp. Tryb., jedynie właściciel przedsiębiorstwa mógł zgłaszać zarzuty w postępowaniu, stąd też w przedmiotowej sprawie przepis art. 28 k.p.a. musi być interpretowany w szczególności poprzez pryzmat ww. przepisów Rozp. Tryb., co z kolei implikuje, iż skarżąca - jako podmiot, który wstąpił w sytuacje prawno-materialną właściciela nacjonalizowanego przedsiębiorstwa, uznanego przez właściwy organ za stronę - posiada interes prawny w zakresie niniejszego postępowania nadzorczego;

b) - był właścicielem przedmiotowej nieruchomość w P. (o łącznej pow. [...] m2, oznaczonej w księdze hipotecznej "B. nr [...]". jako cześć Osady włościańskiej zapisanej w tabeli likwidacyjnej wsi B., oznaczonej na mapie sytuacyjnej przez geodetę uprawnionego inż. S. S., dalej: "Nieruchomość") w niepodzielnej części stanowiącej udział w wysokości 1/3, która to Nieruchomość - zgodnie ze zbiorem dokumentów [...], decyzją Wojewody [...] nr [...] z dna [...] grudnia 1997 r. oraz treścią księgi wieczystej o nr [...] - została również objęta działaniem Orzeczenia Nacjonalizującego; ponieważ w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że przejście osobistego prawa podmiotowego wiąże się z równoczesnym przejściem interesu prawnego wynikającego z tegoż prawa, zaś Skarżąca jest jedynym spadkobiercą po F. M., któremu na mocy Orzeczenia Nacjonalizującego odebrano ww. niepodzielny udział we własności Nieruchomości - stąd też wstąpienie Skarżącej w prawnomaterialną sytuacje F. M. wiąże się z jednoczesnym uzyskaniem przez nią interesu prawnego, wynikającego z przedmiotowej własności;

- - jako właściciel ponad 85% akcji Z. "[...]" S A. (dalej: "Spółka" bądź "Spółka [...]") - w myśl przepisów Ustawy Nacjonalizującej oraz Rozp. Tryb. - był współwłaścicielem Przedsiębiorstwa [...]; ponieważ w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że "normy prawnej, z której wynika interes prawny strony należy w niniejszej sprawie poszukiwać w treści ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) [...]", a "przepisy te odnosiły się do kryterium własności, a właściciele znacjonalizowanych przedsiębiorstw mogą być stronami postępowań o stwierdzenie nieważności orzeczeń, na mocy których zostali tego prawa pozbawieni. Stroną takiego postępowania mogą być także osoby, które są ich następcami prawnymi, o ile zostanie wykazana sukcesja praw po nich", zaś w przypadku przedsiębiorstwa przedwojennego - prowadzonego w formie spółki akcyjnej - kryterium własnościowe winno odnosić się w istocie do własności wyemitowanych akcji tejże spółki, stąd też Skarżąca (jako następca prawny po F. M., tj. właścicielu 85% akcji Spółki) posiada interes prawny we wszczęciu i uczestniczeniu w postępowaniu nadzorczym w przedmiocie kontroli Orzeczenia Nacjonalizującego, w części dotyczącej Przedsiębiorstwa [...].

2. Art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przeprowadzenie poszukiwań dokumentacji w sposób nienależyty, wskutek czego Organ błędnie przyjął, że nie można uzyskać protokołu zdawczo-odbiorczego, w sytuacji, gdy przepis § 72 i 73 ust. 1 Rozp. Tryb. stanowił, iż wyznaczone osoby lub organizacje gospodarcze (§ 72) ogłoszą w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym termin sporządzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa, objętego orzeczeniem przedsiębiorstwa; ponieważ w myśl ww. przepis takie ogłoszenie zostało ostatecznie opublikowane po niemalże 4 latach, tj. w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. w dniu 31 maja 1952 r. (nr 4, poz. 2327), Organ winien był wysłać stosowne zapytania do E. P., które - zgodnie z treścią powyższego dziennika - przejęły Przedsiębiorstwo [...], jak i winien był wysłać do archiwów państwowych zapytania, czy są w posiadaniu protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 1 sierpnia 1952 r. (która to dokumentacja może znajdować się w archiwalnych dokumentach E. P.). Mając na względzie sam okres dokonanej przez Organ kwerendy (niemalże 3 lata), powyższe zaniechanie stanowi o naruszeniu ogólnych dyrektyw proceduralnych, gdyż to na organie administracji publicznej ciąży obowiązek uzyskania całości materiału dowodowego niezbędnego dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.

3. Art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 i art. 8 § 1 k.p.a. oraz w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i niedopuszczenie z urzędu dowodu z opinii biegłego w sytuacji, gdy nacjonalizacja Przedsiębiorstwa [...] mogła podlegać jedynie w trybie przepisu art. 3 ust. 1 lit. B Ustawy Nacjonalizującej, co z kolei wymagało powzięcia przez Organ wiadomości specjalnych w przedmiocie zbadania zdolności Znacjonalizowanego Przedsiębiorstwa do zatrudnienia pracowników do produkcji na jedną zmianę na dzień 5 lutego 1946 r., przy równoczesnym zbadaniu, czy działalność Przedsiębiorstwa [...] wchodziła w zakres przepisu § 1 lit. A pkt 12 Rozp. Zdol.; ponieważ poprzez niezastosowanie ww. przepisów Organ prowadzący postępowanie nadzorcze pominął jedne z najistotniejszych okoliczności związanych ze sprawą - w rezultacie czego przeprowadził postępowanie w sposób stronniczy, w oderwaniu od zasady prawdy materialnej oraz bezstronności organów administracji publicznej - doszło do rażącego naruszenia przepisów proceduralnych z zakresu postępowania dowodowego.

4. Art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 oraz art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i dowolną interpretacje zebranego w sprawie materiału dowodowego - przejawiającego się w szczególności na przyjęciu, że Skarżąca nie wykazała, by Orzeczenie Nacjonalizujące objęło również udział własności F. M. w Nieruchomości - w sytuacji, gdy ze zbioru dokumentów nr [...], jak i przedłożonej Ministrowi dokumentacji, bezspornie wynika prawo F. M. do własności przedmiotowej Nieruchomości, tj. jego niepodzielny udział do Nieruchomości w wysokości stanowiącej 1/3; ponieważ zebrana w sprawie dokumentacja wykazuje - co potwierdza m in. treść księgi wieczystej o nr KW [...] - że nacjonalizacją został objęty co najmniej obszar [...] m2 (stanowiącym ok. 2/3 części przedmiotowej Nieruchomości), który również stanowił niepodzielną własność F. M. w udziale wynoszącym 1/3, stąd też Minister dopuścił się rażącego naruszenia przepisów proceduralnych, gdyż przeprowadził postępowanie dowodowe w sposób stronniczy i subiektywny, czym naruszył zasadę obiektywności, zaufania obywateli do organów publicznych, jak i stania organów administracji publicznej na straży praworządności.

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z:

1.Art. 1 i 3 ust. 1 lit. B Ustawy Nacjonalizującej w zw. z § 1 lit. A pkt 12 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym (Dz.U. 1947 Nr 2, poz. 7, dalej: "Rozp. Zdol.") poprzez niewłaściwe i milczące uznanie, że Przedsiębiorstwo [...] podlegało pod zakres przedmiotowy Ustawy Nacjonalizującej w sytuacji, gdy Przedsiębiorstwo [...] wytwarzało baterię anodowe (stanowiące zespół akumulatorów służących do zasilania obwodów anodowych, które były wykorzystywane m.in. przez radioodbiorniki, telegrafy i inne pomniejsze urządzenia elektryczne), co z kolei implikowało podwyższeniem dolnej granicy zdolności zatrudnienia do 100 pracowników na jedną zmianę; ponieważ Przedsiębiorstwo [...] w dacie 05 lutego 1946 r. nie było zdolne zatrudniać do produkcji na jedną zmianę ilości pracowników określonej w Ustawie Nacjonalizującej, stąd też nie mogło zostać przejęte na własność Państwa, co z kolei przesądza o wydaniu Orzeczenia Nacjonalizującego z rażącym naruszeniem prawa.

2. Art. 6 ust. 1 i 4 oraz art. 10 Ustawy Nacjonalizującej w zw. z §72, §74 §75 i § 75a Rozp. Tryb. poprzez błędną i milczącą ocenę Ministra, że niewszczęcie postępowania w przedmiocie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego (w zakresie przedsiębiorstwa objętego Orzeczeniem Nacjonalizującym) nie stanowi naruszenia prawa w sytuacji, gdy tego rodzaju orzeczenie było niezbędne dla prawidłowego toku postępowania nacjonalizującego, tj. z uwagi na potrzebę ustalenia składników majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa, które miały przejść na własność Skarbu Państwa (co przesądzona o charakterze bezpośredniego sprzężenia orzeczenia nacjonalizującego z protokołem zdawczo- odbiorczym oraz z samym orzeczenia zatwierdzającym); ponieważ stosownie do zbioru dokumentów nr. [...], Nieruchomość została objęta Orzeczeniem Nacjonalizującym w stanie faktycznym i prawnym, w którym niepodzielny udział tejże Nieruchomości - w wysokości wynoszącej 2/3 - stanowił własność Spółki [...], zaś w pozostałym niepodzielnym udziale stanowiła prywatny majątek F. M. - stąd też doszło do rażącego naruszenia prawa, albowiem pozbawiono właściciela wywłaszczonego przedsiębiorstwa (F. M.) jedynej możliwości wniesienia formalnych zarzutów i skarg w powyższym zakresie, gdyż zgodnie z przepisami § 74 oraz § 75a Rozp. Tryb. dopiero na etapie sporządzenia protokołu i jego zatwierdzenia przez właściwego ministra, właścicielowi przedsiębiorstwa przysługiwało prawo wniesienia odpowiednich uwag i zarzutów (tj., iż dany majątek nie wchodzi w skład przedsiębiorstwa, lecz stanowi majątek osoby trzeciej).

3. Art. 10 Ustawy Nacjonalizującej w zw. z art. 44 i art. 62 ust. 1 oraz art. 68 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 22 maja 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. R.P. z 1928 r., nr 36, poz. 341, dalej jako: "r.p.a.") poprzez błędną i milczącą ocenę Ministra, że prawidłowo przeprowadzono postępowanie wyjaśniające przed Główną Komisją w sytuacji, gdy powyższe postępowanie było w jawny sposób oderwane od zasad celowości oraz uprawnionego interesu osób prywatnych, gdyż wówczas dopuszczone i przeprowadzone dowody w sprawie wykazywały, iż dla właściwego procedowanie niezbędne jest powzięcie przez Główną Komisję wiadomości specjalnych w zakresie zdolności Przedsiębiorstwa [...] do zatrudnienia pracowników na jedną zmianę na datę 5 lutego 1946 r.

W oparciu o powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Minister Przedsiębiorczości i Technologii w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Prawidłowe jest stanowisko organu o konieczności umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., gdyż w niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała swojego interesu prawnego warunkującego uznanie jej za stronę w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Legitymację do żądania wszczęcia postępowania na wniosek ma podmiot, który twierdzi, że decyzja wadliwa dotyczy jego interesu prawnego lub obowiązku. Stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważność jest nie tylko strona postępowania zwykłego, zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji (wyr. NSA z dnia 30 października 2003 r., sygn. akt I SA 3087/01, Lex 149467).

Przedmiot niniejszego postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z [...] czerwca 2019 r. został określony wnioskiem skarżącej z 9 czerwca 2016 r., sprecyzowanym pismem z 11 października 2016 r. Skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] grudnia 1948 r., o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw, w zakresie odnoszącym się do 1/3 udziału F. M. w prawie własności nieruchomości oznaczonej jako "część osady włościańskiej zapisanej w tabeli likwidacyjnej wsi B. pod nr [...], a później znajdującej się w zbiorze dokumentów [...]" i w takim zakresie procedował organ.

Organ ustalił, że Z. "[...]" Spółka Akcyjna – W. stanowiły własność spółki akcyjnej Z. "[...]" Spółka Akcyjna, zarejestrowanej w Sądzie Okręgowym w W. R.H.B. nr [...]. Z chwilą wpisania do rejestru handlowego, spółka nabyła osobowość prawną. Zakłady te, orzeczeniem Nr [...] Ministra Przemysłu Handlu z dnia [...] grudnia 1948 r., przejęte zostały na własność Państwa na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. R.P. nr 3, poz. 17 z późn. zm.) oraz § 65 ust. 1 pkt d) i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. R.P. nr 16, poz. 62).

Skarżąca podniosła, że wraz z przejętymi orzeczeniem nr [...] Ministra Przemysłu Handlu z dnia [...] grudnia 1948 r. Z. "[...]" Spółka Akcyjna – W., znacjonalizowany został majątek jej poprzednika prawnego, F. M., stanowiący 1/3 udziału w prawie własności nieruchomości oznaczonej jako "część osady włościańskiej zapisanej w tabeli likwidacyjnej wsi B. pod nr [...], a później znajdującej się w zbiorze dokumentów [...]", który to udział nie stanowił własności znacjonalizowanego przedsiębiorstwa.

Jak już wyżej wskazano, podstawę materialnoprawną orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] grudnia 1948 r., stanowił art. 3 ust. 1 i 5 ustawy 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Zgodnie z tym przepisem, za odszkodowaniem przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa, spełniające określone kryteria kwalifikujące je do podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, a o przejęciu tych przedsiębiorstw orzeka, właściwy ze względu na rodzaj przedsiębiorstwa minister, którego orzeczenie było ostateczne i niepodlegające zaskarżeniu do Najwyższego Trybunału Administracyjnego. Tryb postępowania, zgodnie z którym miało nastąpić przejście przedsiębiorstwa na własność Państwa zostało określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa.

Natomiast zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej, przedsiębiorstwa przejęte na podstawie art. 2 lub 3 przechodziły na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w całości wraz z majątkiem nieruchomym i ruchomym oraz wszelkimi prawami wolne jednak od obciążeń i zobowiązań z wyjątkiem zobowiązań o charakterze publiczno-prawnym, zobowiązań na rzecz polskich osób prawnych prawa publicznego, zobowiązań na rzecz osób prawnych, stanowiących własność polskich osób prawnych prawa publicznego, służebności gruntowych oraz zobowiązań, mających swe źródło w stosunku najmu pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone.

Ustawa nacjonalizacyjna określała zasady, na jakich Państwo przejmuje na własność przedsiębiorstwa wyszczególnione w art. 2 i 3 ustawy. Z art. 7 ust. 1 ustawy wynika, że za przedsiębiorstwo wymienione w art. 3 przejęte przez Państwo na własność jego właściciel otrzyma od Skarbu Państwa odszkodowanie. Ustawa nacjonalizacyjna dokonywała przekształcenia podmiotowego w zakresie prawa własności przedsiębiorstwa, przenosząc prawo własności przedsiębiorstwa służące dotychczasowemu właścicielowi na rzecz nowego właściciela, jakim było Państwo. Ustawa nacjonalizacyjna pozbawiała prawa własności właściciela przedsiębiorstwa. Tak, więc podmiotem, do którego była skierowana był właściciel przedsiębiorstwa.

Ustawa nacjonalizacyjna nie definiowała pojęcia przedsiębiorstwa, a zatem, jak słusznie wskazał organ, brak definicji na potrzeby nacjonalizacji zawartej w ustawie oznaczał konieczność posługiwania się pojęciem przedsiębiorstwa w znaczeniu wynikającym z obowiązujących przepisów, a więc zgodnym z definicją wynikającą z art. 40 kodeksu handlowego. Oznacza to, że na pojęcie przedsiębiorstwa składać się mogły składniki o określonej wymiernej wartości, nieruchomości, ruchomości należące do przedsiębiorstwa, a także wierzytelności i prawa wynikające z umów.

Przepis art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej nie stanowi więc podstawy do przejęcia na własność Państwa nieruchomości (udziału w nieruchomości) nie stanowiącej własności przedsiębiorstwa.

Innym zagadnieniem jest zakres przedmiotowy prawa własności, jakiego były pozbawiane Z. "[...]" Spółka Akcyjna.

Dokładny opis przedsiębiorstwa, wymienienie wszystkich składników majątkowych przedsiębiorstwa, opis urządzeń technicznych przedsiębiorstwa, spis inwentarza przedsiębiorstwa, prawa i zobowiązania przedsiębiorstwa, zgodnie z § 75 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa zawierał protokół zdawczo-odbiorczy. Punkt 2 i 3 § 75 ww. rozporządzenia przewidywał, że o ile do składników majątkowych przedsiębiorstwa włączone zostały przed dniem wejścia w życie ustawy składniki majątkowe innego przedsiębiorstwa lub stanowiące własność osoby nie podpadającej pod przepis art. 2 ust. 1 i 3 ustawy, należy o tym uczynić odpowiednią wzmiankę w protokóle zdawczo-odbiorczym. Wzmianka ta winna zawierać szczegółowe wymienienie składników majątkowych, ich opis oraz wskazanie, skąd, kiedy i na jakiej zasadzie składniki te zostały do przedsiębiorstwa włączone.

Protokół zdawczo-odbiorczy określał składniki majątkowe przejmowanego przedsiębiorstwa i był zatwierdzany w drodze orzeczenia. Orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego nie stanowiło samodzielnego orzeczenia o skutku przenoszącym własność lub potwierdzającym przeniesienie własności – z mocy prawa – składników majątkowych, wykazanych w protokole. Przepisy ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r. (art. 2 i art. 3) były podstawą do wydania przez organ ministerialny orzeczenia o przejściu na własność Państwa lub osób prawnych prawa publicznego (§ 65 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego). Natomiast orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego, wydawane na podstawie § 75 ust. 1 ww. aktu, nie mogło samodzielnie przesądzać o skutku prawnorzeczowym, jakim była nacjonalizacja mienia w nim opisanego. Zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy stawał się bowiem jedynie integralną częścią orzeczenia o przejściu mienia na rzecz Skarbu Państwa lub osób prawnych prawa publicznego, stanowiąc formalny spis składników przedsiębiorstwa znacjonalizowanego i w ten sposób oba orzeczenia pozostawały ze sobą w ścisłym związku. Z tego powodu - jak wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 lutego 2015 r. (sygn. akt I OSK 785/13, LEX nr 1771980) - w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo – odbiorczego kwestia prawidłowości nacjonalizacji nie mogła być badana, gdyż nie nacjonalizacja była przedmiotem tego postępowania. Ocena zaś czy w danym przypadku dokonano nacjonalizacji mienia prawidłowo może nastąpić, ale poprzez badanie, albo tylko orzeczenia o przejściu mienia na własność Państwa lub osób prawnych prawa publicznego, albo obu tych orzeczeń łącznie.

W przedmiotowej sprawie nie odnaleziono protokołu zdawczo-odbiorczego nacjonalizowanego przedsiębiorstwa, ani orzeczenia je zatwierdzającego. Zatem nie ma bezpośredniego dowodu wskazującego, że orzeczeniem Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] grudnia 1948 r., na własność Państwa został przejęty udział wynoszący 1/3, poprzednika prawnego skarżącej F. M., w prawie własności nieruchomości oznaczonej jako "część osady włościańskiej zapisanej w tabeli likwidacyjnej wsi B. pod nr [...], a później znajdującej się w zbiorze dokumentów [...]". Skarżąca, jako następca prawny F. M., gdyby jego udział w ww. nieruchomości był wymieniony w protokole zdawczo-odbiorczym, miałaby legitymację procesową w rozumieniu art. 28 k.p.a. jedynie w zakresie żądania stwierdzenia nieważności orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy w zakresie tego udziału. Natomiast skarżąca nie ma legitymacji procesowej w żądaniu stwierdzenia nieważności samego orzeczenia nacjonalizacyjnego Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] grudnia 1948 r., o przejęciu na własność Państwa Z. "[...]" Spółka Akcyjna – W., gdyż nie działa w imieniu Spółki.

Jednocześnie należy zaznaczyć, że w aktach archiwalnych znajdujących się w aktach przedmiotowej sprawy znajduje się odpis postanowienia Sądu Powiatowego w P. z dnia [...] września 1957 r., sygn. akt [...], z którego wynika, że po rozpoznaniu wniosku Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Finansowy w W. sprawy o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości postanowiono stwierdzić, że nieruchomość położona w P. przy ul. B., zawierająca powierzchni [...] ha [...] a [...] centiarów i zapisana w tabeli likwidacyjnej wsi B. gm. O., pod Nr [...], stanowiąca własność firmy Z. [...] Spółka Akcyjna w 2/3 częściach i F. M.w 1/3 części, przeszła na własność Państwa.

Powyższe postanowienie wskazuje na inną drogę niż nacjonalizacja, bo poprzez zasiedzenie, nabycia przez Państwo prawa własności do udziału F. M. w nieruchomości objętej wnioskiem.

Wbrew zarzutowi skargi, organ w toku postępowania przeprowadził szerokie poszukiwania dokumentów archiwalnych dotyczących procesu nacjonalizacyjnego Z. "[...]" Spółka Akcyjna – W., jednakże nie odnaleziono w nich protokołu zdawczo-odbiorczego i orzeczenia zatwierdzającego ten protokół. Ponieważ strona też ma prawo do inicjatywy dowodowej, w przypadku odnalezienia takich dokumentów, skarżąca będzie mogła ponownie zainicjować postępowanie administracyjne.

Natomiast pozostałe zarzuty skargi, wobec wyżej zaprezentowanego stanowiska, Sąd uznaje za bezprzedmiotowe.

Z tych wszystkich względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.