Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 130/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b, ust. 1 pkt 4, art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 23, art. 27, art. 60  par. 1-3, art. 61, art. 130, art. 128
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 135,
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 maja 2022 r. sprawy ze skargi G. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] września 2021r., Nr [...], II. zasądza Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej G. W. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem złożonym dnia [...] lipca 2021 r., działając przez adwokata, G. W., dalej: "skarżąca", "strona", wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem.

Decyzją z dnia [...] września 2021 r., nr [...], Wójt Gminy S. na podstawie art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej: "k.p.a.", art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 1b, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. 2020 r. poz. 111 ze zm.), dalej "u.ś.r.", art. 6 ust. 2a Ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 423), art. 66 ust. 1 pkt 28a Ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r.

o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 1285), odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu Wójt wskazał, że osobą spokrewnioną w stopniu pierwszym

z osobą podlegającą opiece, mogącą sprawować opiekę nad chorym ojcem jest córka I. J., która zamieszkuje wraz z wnioskodawczynią i wymagającym opieki oraz jest osobą bezrobotną. Ponadto, w ocenie organu I instancji, nie doszło do uchylenia ani zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r. po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, dlatego należy go stosować jak dotychczas oraz nie zaistniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej, a uzyskaniem przez małżonka wnioskodawczyni orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym. W ocenie organu I instancji strona nie spełnia również przesłanek do objęcia ją ubezpieczeniem społecznym i ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W wyniku rozpoznania odwołania skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ II instancji powołując się na skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w tym orzecznictwo NSA, dla ocen prawnych organów administracji orzekających na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazał, że organ I instancji dokonał błędnej interpretacji tego przepisu poprzez jego literalną wykładnię i stwierdził tym samym naruszenie prawa materialnego.

Kolegium nie podzieliło stanowiska organu pierwszej instancji również co do oceny, że strona jako małżonka osoby niepełnosprawnej nie należy do osób zobowiązanych do alimentacji, a w sprawie są osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, które mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. W ocenie Kolegium niedopuszczalne, bo sprzeczne z zasadami logiki, doświadczenia życiowego, z istotą instytucji małżeństwa (o której świadczą również przepisy art. 128, art. 23, art. 27, art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) oraz z przewidzianą w art. 18 Konstytucji RP zasadą pozostawania małżeństwa pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej, a więc i z wykładnią prokonstytucyjną przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, byłoby przyjęcie, że ustawa ta nie dotyczy współmałżonków lub że stawia ich jako uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w ostatniej kolejności przed innymi krewnymi osoby niepełnosprawnej.

W rozpatrywanej sprawie organ II instancji ustalił, że osoba wymagająca opieki - małżonek wnioskodawczyni, legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...].10.2020r., nr [...], zaliczającym go do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...].10.2020 r., a skarżąca jest małżonką osoby wymienionej w ww. orzeczeniu i jest osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, jako nielegitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nieposiadająca ustalonego prawa do emerytury, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno- rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Nie ma także ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Nie jest także rolnikiem ani nie prowadzi gospodarstwa rolnego ani też nie współpracuje przy jego prowadzeniu.

Ponadto Kolegium ustaliło na podstawie przedłożonych dokumentów, że skarżąca pozostaje bierna zawodowo oraz sprawuje osobistą opiekę nad małżonkiem, co zostało potwierdzone w drodze wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego GOPS w miejscu zamieszkania osoby wymagającej opieki w dniu [...].08.2021 r. W ramach sprawowanej opieki strona m.in. pomaga przy wykonywaniu codziennej toalety, pomaga przy ubieraniu, podaje leki, przygotowuje oraz podaje posiłki, umawia wizyty lekarskie oraz wykonuje inne czynności dnia codziennego. Nadto fakt sprawowania opieki został potwierdzony przez małżonka skarżącej w czasie przeprowadzanego wywiadu - Kolegium podkreśliło, że nie kwestionuje faktu sprawowania opieki wnioskodawczyni nad małżonkiem.

Jednakże, jak wynika z nadesłanych akt sprawy, skarżąca pozostaje bierna zawodowo począwszy od dnia [...].10.2017 r., kiedy to została zarejestrowana jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku. Począwszy od dnia [...].03.2019 r. strona została wyrejestrowana z urzędu pracy z powodu nieusprawiedliwionego niestawiennictwa i nie podjęła żadnego zajęcia zarobkowego. Organ odwoławczy stwierdził zatem, iż skarżąca od długiego czasu nie podejmuje jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i pozostaje bierna zawodowo. Tym samym,

w ocenie Kolegium, w przedmiotowej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą

a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem. Strona od wielu lat nie podejmuje zatrudnienia. Zatem przyczyną niepodejmowania zatrudnienia nie była okoliczność konieczności sprawowania długotrwałej lub stałej opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem, tym bardziej że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki w stopniu znacznym powstała dopiero w miesiącu lipcu 2020 r. (prawidłowo w październiku 2020 r. – dopisek WSA).

Organ II instancji podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne, w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest przyznawane za samą opiekę nad chorym członkiem rodziny, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku względem najbliższych - w przedmiotowej sprawie małżonki względem męża - lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź prowadzenia gospodarstwa rolnego w tym celu. Nie może ono być traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

G. W., działając przez adwokata, zaskarżyła opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Szczecinie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego - błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi, powołując się na poglądy orzecznictwa sądowego skarżąca wskazała jak należy rozumieć zawarty przez ustawodawcę w ustawie

o świadczeniach rodzinnych zwrot "stałej oraz długotrwałej opieki" tj.:, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała"

w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka". Cytując sądy administracyjne skarżąca dodała, że: "Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (...)".

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, przepisów postępowania, czy też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

W związku z wnioskami stron o uproszczony tryb rozpoznania sprawy wyrażony w skardze i odpowiedzi na skargę stosownie do art. 119 pkt 2 i 120 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, w składzie trzech sędziów.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 p.p.s.a. - decyzji organu pierwszej instancji, pod kątem powyższego kryterium legalności wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż akty te nie odpowiadają prawu.

Przedmiotem skargi uczyniono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy S.

o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym małżonkiem.

Na wstępie rozważań należy wyjaśnić, iż prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (wbrew temu co przyjął organ I instancji) nie może być art. 17 ust. 1b u.ś.r. Z oceny prawnej organu odwoławczego słusznie wynika, że w obecnym stanie prawnym stronie może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, pomimo że nie można ustalić daty powstania niepełnosprawności dorosłej osoby niepełnosprawnej (ojca), nad którą sprawuje opiekę, o ile spełnia pozostałe wymogi niezbędne do przyznania świadczenia. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, ocenę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy bowiem rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej i takie stanowisko zostało ugruntowane już w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 23 listopada 2021 r. sygn. akt. I OSK 786/21).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika jednoznacznie, że warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego musi być rezygnacja bądź niepodejmowanie przez opiekuna (wnioskodawcę) zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) pozostające w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w zakresie niepozwalającym na podjęcie jakiejkolwiek pracy, a między tymi obiema okolicznościami (rezygnacją bądź niepodejmowaniem pracy

a koniecznością sprawowania wymaganej i koniecznej opieki) zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

W badanej sprawie spór między skarżącą a organem dotyczy spełniania przez nią warunków do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w ustawie

o świadczeniach rodzinnych. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest bowiem odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad małżonkiem. Organy orzekające w sprawie były zgodne co do finalnej konkluzji, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Organy administracji w tym względzie stanęły na stanowisku, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodjęciem zatrudnienia przez wnioskodawczynię, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem.

Ponadto organ I instancji za powód dla którego odmówił przyznania skarżącej świadczenia uznał również, jak już wyżej wskazano, niespełnienie ustawowego warunku wynikającego art. 17 ust. 1b u.ś.r., dotyczącego daty powstania u małżonka skarżącej niepełnoprawności oraz że w sprawie jest osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z wymagającym opieki, która może ją sprawować.

Przy tym organ II instancji, nie kwestionował faktu sprawowania opieki skarżącej nad małżonkiem, a tym samym ustaleń, przeprowadzonego w sprawie, wywiadu środowiskowego, jak i uprawnienia skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego przed zstępną motywując to m.in. przewidzianą w art. 18 Konstytucji RP zasadą pozostawania małżeństwa pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej, a więc i wykładnią prokonstytucyjną przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., uznając że przyjęcie, że ustawa ta nie dotyczy współmałżonków lub że stawia ich jako uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w ostatniej kolejności przed innymi krewnymi osoby niepełnosprawnej byłoby sprzeczne z zasadami logiki, doświadczenia życiowego, z istotą instytucji małżeństwa, w tym z powołanymi w swojej decyzji przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Natomiast według skarżącej w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego w postaci błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami w nim wymienionymi.

W ocenie Sądu argumentacja orzekających organów, iż nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodjęciem zatrudnienia przez wnioskodawczynię, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem w okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy jawi się jako nieuzasadniona, a przez to niemożliwa do zaakceptowania i oznacza, że wniosek ten został oparty na błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. Z zawartej w nim normy prawnej wynika, że podstawowym warunkiem jaki musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej (lub traktowane równorzędnie niepodejmowanie jej) wynikająca z konieczności sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym albo legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności wraz ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Świadczenie pielęgnacyjne, jak słusznie to zauważył organ odwoławczy, nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, która niezależnie od obowiązku moralnego ma swoje prawne oparcie w regulacji art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 t.j. ze zm.). Zgodnie

z jego treścią, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stanowi bowiem konsekwencję faktycznego braku możliwości podjęcia zatrudnienia (rezygnacji z niego) z powodu konieczności sprawowania opieki i nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej aby opiekować się osobą niepełnosprawną. Stanowi więc ono rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna.

Jak wynika z powyższego, między rezygnacją z zatrudnienia lub z jego podjęcia a wykonywaniem opieki nad osobą wskazaną w art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi rzeczywiście istnieć wyraźny i bezpośredni związek, jednak jego spełnienie podlega ocenie przez pryzmat daty wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wynika to pośrednio z art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych (a więc i świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.

Mimo zatem, że skarżąca nie pozostaje w zatrudnieniu praktycznie od 2017 r., podczas gdy jej małżonek jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe od października 2020 r., należy stwierdzić, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje, iż nie spełnia ona warunku niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad małżonkiem, będącym osobą legitymującą się rzeczonym orzeczeniem.

Dodatkowo należy także wyraźnie podkreślić, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki (por. wyrok WSA w Łodzi z 24 czerwca 2020 r. II SA/Łd 218/20 - LEX nr 3029117). Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem oczywiście, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa (tak WSA w Poznaniu w wyroku z 28 listopada 2019 r. II SA/Po 827/19).

Tym samym, wbrew stanowisku organów obu instancji, nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce ona wystąpić

z wnioskiem o przyznanie świadczenia. Nie można również podważać prawa do uzyskania świadczenia w sytuacji, gdy strona wnioskująca wcześniej nie podejmowała aktywności zawodowej z innych przyczyn niż opieka, jednak u podstaw rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania (przy obiektywnej zdolności do podjęcia zatrudnienia) jest na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną.

Niezależnie od powyższego, zdaniem Sądu zauważyć należy prawidłową ocenę prawną Kolegium wskazującą, że organ I instancji dopuścił się wadliwej wykładni prawa materialnego w zakresie uznania, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. współmałżonków stawia jako uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w dalszej kolejności przed innymi krewnymi osoby niepełnosprawnej. W świetle przepisów k.r.o., obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, co wynika z treści art. 23, art. 27, art. 60 § 1-3, art. 61, art. 130 k.r.o. Dopóki bowiem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są określonym rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Przy czym rygory te nie są wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej, ale też i alimentacyjnej. Przy czym obowiązek alimentacyjny pomiędzy nimi, oparty o art. 27 k.r.o., ma znacznie szerszy zakres niż zwykły obowiązek alimentacyjny, określony w art. 128 k.r.o. Z powyższym koresponduje właśnie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Skoro więc organ I instancji uznał, że obowiązek alimentacyjny zstępnej małżonków wobec ojca wyprzedza obowiązek alimentacyjny małżonka wobec małżonka i to tej pierwszej przysługuje prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, to tym samym naruszył przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, ponieważ nie uwzględnił zakresów obowiązków alimentacyjnych wobec osoby niepełnosprawnej wynikające z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ww. członków rodziny.

Podsumowując, w odniesieniu do zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji sprawując kontrolę sądowoadministracyjną, Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie doszło do naruszenia przepisu prawa materialnego - art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcia. Powyższe uzasadniało w ocenie Sądu zastosowanie uprawnień kasatoryjnych. W związku z tym niezbędne było uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. (pkt I sentencji wyroku).

Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu.

O należnych skarżącej kosztach postępowania sądowego obejmujących wynagrodzenie ustanowionego pełnomocnika z wyboru ([...] zł) orzeczono stosownie do art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. (pkt II sentencji wyroku).

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).