Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 287/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 2 ust. 1  lit. b
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie WSA Agnieszka Miernik (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant referent stażysta Anna Barska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2017 r. sprawy ze skargi A. T. i J. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] grudnia 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2014 r. nr [...] o umorzeniu postępowania w przedmiocie ustalenia, czy nieruchomość położona w M., obejmująca działki o nr [...] oraz parcela budowlana o nr [...] o łącznej powierzchni 6,46 ha, objęta treścią księgi wieczystej [...], podlegała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3 z 1945 r. poz. 13), powoływanym dalej jako "dekret".

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

A, T., P. T., J. T., D. T. i R. K. w dniu 1 października 2012 r. wystąpili o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość położona w M. nie podlegała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wojewoda [...] rozpatrując powyższy wniosek, decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), powoływanej dalej jako "k.p.a." umorzył postępowanie w sprawie, uznając je za bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że fakt przejęcia ww. nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu - czyni bezprzedmiotowym postępowanie w sprawie ustalenia, czy nieruchomość podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu. W ocenie organu, potwierdzeniem przejęcia ww. nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit b) dekretu jest m.in. wykaz nieruchomości ziemskich przejętych na cele reformy rolnej Gromady M [...] Sądu Grodzkiego w [...], gdzie przy nieruchomości należącej do A. T. (poprzednika prawnego skarżących) zamieszczono adnotację dotyczącą jej powierzchni - 6,4635 ha oraz wskazano literę b), na podstawie której dokonano przejęcia nieruchomości na potrzeby reformy rolnej. Ponadto Wojewoda wskazał, że również z postanowienia Sądu Grodzkiego w [...] z 26 sierpnia 1948 r. [...] dotyczącego wpisów w księdze wieczystej nieruchomości zawarto stwierdzenie o rozpoznaniu sprawy, na podstawie zaświadczenia Starostwa Powiatowego [...], że "wyżej wskazana nieruchomość podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej".

A. T,, P. T., J. T., D. T. i R. K. wnieśli odwołanie od powyższej decyzji. Zdaniem odwołujących się ustalenia organu dokonano jedynie w oparciu o ww. dokumenty, a nie są one wystarczające dla kategorycznego ustalenia podpadania nieruchomości objętej wnioskiem pod art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] grudnia 2015 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w całości. Minister wskazał, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że co do zasady Skarb Państwa nabył własność nieruchomości wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. b), c), d) i e) dekretu z mocy samego prawa z dniem wejścia w życie tego dekretu, tj. w dniu 13 września 1944 r. (na części terytorium dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej wszedł w życie 27 listopada 1945 r. zgodnie z art. 4 dekretu z dnia 13 listopada 1945 r. o zarządzie Ziem Odzyskanych (Dz.U. z 1945 r. Nr 51, poz. 295)). Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu stanowi w § 12, że wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 dekretu następował na wniosek właściwego wojewódzkiego urzędu ziemskiego. Organ wskazał, że należy przy tym mieć na uwadze treść art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach wieczystych hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz.U. z 1946 r. Nr 39, poz. 233), zgodnie z którym tytułem do wpisania na rzecz Skarbu Państwa w księdze hipotecznej (gruntowej) prawa własności nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. b), c), d) i e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej jest zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego, stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej według powołanych przepisów.

Minister wskazał, że zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego stanowiło samodzielną podstawę do dokonania wpisu prawa własności Skarbu Państwa w księgach hipotecznych. Nie było ono aktem stosowania prawa o charakterze konstytutywnym, a jedynie o charakterze deklaratoryjnym.

Minister wskazał, że z odpisu zupełnego księgi wieczystej [...] gmina katastralna [...] , pow. [...], wynika, że nieruchomość A. T. została przniesiona do [...] Skarbu Państwa i stała się własnością Skarbu Państwa, na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] stycznia 1948 r. [...] na cele reformy rolnej. Organ wskazał przy tym, że jest to jedyny dokument, jaki znajduje się w aktach księgi wieczystej. Jednocześnie organ zaznaczył, że analiza pisma Starostwa Powiatowego [...] z dnia [...] stycznia 1948 r. prowadzi do konkluzji, że był to nie tylko wniosek Starosty na podstawie art. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach wieczystych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej, ale również zaświadczenie, że przedmiotowa nieruchomość podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 dekretu. Minister zaznaczył przy tym, że w ww. piśmie nie podano informacji, który dokładnie przepis wymieniony w art. 2 ust. 1 dekretu miał zastosowanie, a zatem konieczne stało się poszukiwanie innych dokumentów archiwalnych w których wskazano podstawę przejęcia nieruchomości należącej do A. T. W tym celu organ uzyskał postanowienie Sądu Grodzkiego w [...] z dnia 26 sierpnia 1948 r. [...] oraz wykaz nieruchomości ziemskiej przejętej na cele reformy rolnej [...] Sądu Grodzkiego w [...]. Organ odwoławczy zaznaczył, że treść komparycji postanowienia nie pozostawia żadnych wątpliwości, że Sąd Grodzki w [...] rozstrzygał w przedmiocie przepisania własności spornej nieruchomości oraz wykreślenia z niej wszelkich zobowiązań w związku z przejęciem jej zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu na podstawie pisma Starosty z dnia [...] stycznia 1948 r. Z kolei z wykazu nieruchomości ziemskiej przejętej na cele reformy rolnej [...] Sądu Grodzkiego w [...] przy nieruchomości należącej do A. T. zamieszczono adnotację dotyczącą jej powierzchni - 6,4635 ha oraz wskazano literę b, jako podstawę prawną przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej.

Ponadto, zdaniem organu przejęcie nieruchomości A. T. na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu, czyli nieruchomości ziemskich będących własnością obywateli Rzeszy Niemieckiej, nie-Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej – pozostaje w korelacji z postanowieniem Sądu Powiatowego w [...] z dnia 19 grudnia 1960 r. sygn. akt [...] w sprawie stwierdzenia spadku po A. T. Z ww. postanowienia wynika, bowiem, że służył on w armii niemieckiej od 1944 r., a po zakończeniu działań wojennych pozostał w Niemczech (ówczesnym N.R.D.). Ponadto Sąd wskazał w uzasadnieniu tego postanowienia, że sprawa jego obywatelstwa była niejasna, jednakże stracił on najprawdopodobniej obywatelstwo polskie. Dlatego też, w ocenie Ministra, prawdopodobnie z tego powodu w wykazie nieruchomości ziemskiej przejętej na cele reformy rolnej gromady [...] Sądu Grodzkiego w [...], przy nazwisku A. T. podano dodatkową informację: "gr. 2-ga V.L." co sugeruje, że był on wpisany do drugiej grupy niemieckiej listy narodowościowej (Deutsche Volksliste), a tym samym posiadał obywatelstwo niemieckie.

Reasumując Minister wskazał, że na podstawie zgromadzonych dokumentów w sprawie uzasadnione jest stwierdzenie, że przejęcie spornej nieruchomości na własność Państwa dokonano na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu. W takim przypadku niemożliwe jest złożenie wniosku w oparciu o § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu, gdyż sprawy z tego zakresu należą do właściwości sądów powszechnych. Wniosek taki zgodnie dyspozycją art. 66 § 3 k.p.a. powinien podlegać zwrotowi, jednakże w związku z faktem, że w niniejszej sprawie toczyło się już postępowanie administracyjne - należało je umorzyć jako bezprzedmiotowe.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli A. T., P. T., J. T., D. T. i R. K. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i przeanalizowanie materiału dowodowego, niepodjęcie wszelkich niezbędnych do wyjaśnienia sprawy czynności oraz wydanie rozstrzygnięcia bez dokonania oceny całokształtu materiału dowodowego, polegające na błędnym ustaleniu, że przejecie nieruchomości zostało dokonane na podstawie art. 2 ust. 1 pkt b) dekretu, które to ustalenie było wynikiem poniższych uchybień:

a) dokonania ustaleń faktycznych w sprawie w oparciu o jedynie dwa istniejące w tym zakresie dokumenty, tj. wykazu nieruchomości ziemskiej [...] Sądu Grodzkiego w [...] oraz postanowienia Sądu Grodzkiego w [...] z 26 sierpnia 1948 r., na podstawie których nie sposób przyjąć przejęcie nieruchomości w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. b);

b) przyjęciu, że wystąpiła przesłanka z art. 2 ust.1 lit. b) dekretu w oparciu o niepoparte dowodami domniemanie Sądu Powiatowego w [...] z dnia 19 grudnia 1960 r. sygn. akt [...] zawarte w uzasadnieniu postanowienia, że kwestia obywatelstwa poprzednika prawnego skarżących była "niejasna, jednakże stracił on najprawdopodobniej obywatelstwo polskie";

c) pominięcie przepisów art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości ziemskich i uznaniu, że komparycja postanowienia Sądu Grodzkiego w [...] nie pozostawia wątpliwości, że Sąd rozstrzygał w przedmiocie przepisania własności spornej nieruchomości, podczas gdy z literalnego brzmienia tego przepisu jasno wynika, że Sąd nie miał takich kompetencji.

Ponadto skarżący zarzucili naruszenie art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 9 i art. 11 k.p.a., poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji, z uwagi na zawarcie w niej zbyt ogólnych stwierdzeń, w szczególności niewskazanie, która konkretnie przesłanka z art. 2 ust. 1 pkt b) dekretu została w przekonaniu organu spełniona, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji. Jednocześnie zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. polegające na zaniechaniu ustalenia, czy w przypadku poprzednika prawnego skarżących została zrealizowana inna, niż wskazana w art. 2 ust. 1 pkt b) dekretu przesłanka dla przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej, w tym określona w art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu. Końcowo zarzucili Ministrowi błędne przyjęcie, że organ nie jest właściwy dla rozpoznania wniosku skarżących, że sporna nieruchomość nie podlegała przepisom dekretu, gdyż nie wchodzi ona w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1, dekretu, w związku z czym nie została przejęta na własność Skarbu Państwa.

Wobec powyższego wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody z dnia [...] listopada 2014 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Jednocześnie wnieśli o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawili dotychczasowy przebieg postępowania oraz argumenty na poparcie skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi A. T., podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wniósł o odrzucenie skargi P. T., J. T., D. T. i R. K., jako wniesionej z uchybieniem terminu.

Prawomocnym postanowieniem z dnia 29 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie sygn. akt I SA/Wa 287/16 odrzucił skargę P. T., J. T., D. T. i R. K., z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 26 czerwca 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 287/16 przywrócił J. T. termin do wniesienia skargi.

Na rozprawie w dniu 17 października 2017 r. pełnomocnik A. T. i J. T. podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz podkreślił, że wpis w księgach wieczystych dokonany został wyłącznie na podstawie wniosku Starosty, w którym podane były nieprawdziwe informacje co do narodowości ich poprzednika prawnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Prawidłowe jest stanowisko organów administracyjnych o konieczności umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jako bezprzedmiotowego, gdyż niniejsza sprawa nie podlegała załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej.

Ze względu na to, że skarga formułuje zarzut uchylenia się przez organy administracyjne w zakresie przysługującej im właściwości rzeczowej od oceny kwestii związanych z podstawą prawną przejścia przedmiotowej nieruchomości na cele reformy rolnej, przybliżenia wymaga zagadnienie reformy rolnej jako przedmiotu sprawy administracyjnej.

Nie ulega wątpliwości, że art. 2 ust. 1 dekretu przewidywał przejście wskazanych w nim nieruchomości z mocy prawa (ex lege) na własność Skarbu Państwa. Takie stanowisko zostało wyrażone po raz pierwszy w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1948 r. w sprawie C 344/48 ("Państwo i Prawo" 1949, nr 4, s. 122), a później wielokrotnie było powtarzane także jako zasada prawna (vide: uchwała 7 sędziów SN z dnia 13 października 1951 r., w sprawie C 427/51 (OSN 1953, Nr 1, poz. 1); uchwałą 7 sędziów SN z dnia 7 czerwca 1962 r., w sprawie I CO 11/62 (OSNC 1963, Nr 6, poz. 112). Stanowisko to jest konsekwentnie przyjmowane również we współczesnym orzecznictwie Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego (vide chociażby: uchwała SN z dnia 27 września 1991 r., w sprawie III CZP 90/91 (OSNC 1992, Nr 5, poz. 72); uchwała SN z dnia 6 grudnia 2005 r., w sprawie III CZP 90/05 (OSNC 2006, Nr 11, poz. 179); uchwała TK z dnia 16 kwietnia 1996 r., w sprawie W 5/95 (OTK Zb.Urz. 1996, Nr 2, poz. 13); wyrok TK z dnia 3 lipca 2007 r., w sprawie SK 1/06 (OTK-A Zb.Urz. 2007, Nr 2, poz. 73). Powyższy pogląd zachował swą aktualność także przy ocenie charakteru prawnego decyzji wydawanych na podstawie § 5 rozporządzenia, które uważa się za deklaratywne, a ich wydanie za niekonieczne dla przejścia na Skarb Państwa własności nieruchomości wymienionych w art. 2 ust. 1 dekretu (vide chociażby: wyrok TK z dnia 3 lipca 2007 r., w sprawie SK 1/06; wyrok SN z dnia 28 lipca 2004 r., w sprawie III CK 296/03, Biuletyn SN, 2005, nr 1, s. 11; wyrok NSA z dnia 20 stycznia 1994 r., w sprawie II SA 2444/92).

Przepisy art. 2 dekretu precyzowały jakiego rodzaju nieruchomości ziemskie zostają przeznaczone na cele reformy rolnej. Cele te zostały wymienione w art. 1 dekretu. W przypadku ustalenia, że nieruchomość spełniała wymogi określone w art. 2 ust. 1 lit. b), c), d), i e) dekretu przechodziła w całości, bez żadnego wynagrodzenia i z mocy prawa na własność Skarbu Państwa, z chwilą wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 13 września 1944 r. Do przejścia własności takiej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa prawodawca nie przewidział wydania jakiejkolwiek decyzji administracyjnej. Potwierdzenie przejęcia nieruchomości następowało przez wpisanie Skarbu Państwa jako właściciela do księgi hipotecznej (gruntowej), na wniosek pierwotnie właściwego wojewódzkiego urzędu ziemskiego (od wejścia w życie dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej, tj. 30 sierpnia 1946 r. – na wniosek starosty) oparty na zaświadczeniu tych organów stwierdzającym, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej. Aktem wykonawczym do dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. było rozporządzenie z dnia 1 marca 1945 r. W § 5 i § 6 ustanawiało ono administracyjny tryb rozstrzygania sporów o to, czy dana nieruchomość podpadała pod działanie dekretu, ale dotyczyło to wyłącznie nieruchomości wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Zgodnie z § 5 rozporządzenia strona mogła ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Oznacza to, że jedynie w odniesieniu do orzekania w sprawach, czy dana nieruchomość podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, ówczesne wojewódzkie urzędy ziemskie zobowiązane zostały do uprzedniego wydania stosownej decyzji administracyjnej, od której odwołanie przysługiwało do Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych (§ 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w związku z art. 68 i art. 72 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, Dz. U. R. P. Nr 36, poz. 341 ze zm.). Dopiero w razie wydania takiej decyzji organ wydawał zaświadczenie, które stanowiło podstawę dokonania wpisu w księdze hipotecznej (art. 2 ust. 1 zdanie ostatnie dekretu i § 12 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. oraz art. 1 ust. 1 dekretu o wpisywaniu w księgach hipotecznych). Natomiast w pozostałych wypadkach przejęcie nieruchomości ziemskich, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. b-d dekretu, następowało z mocy samego dekretu (ex lege), a wpis w księdze hipotecznej dokonywany był wyłącznie na podstawie zaświadczenia (§ 12 rozporządzenia oraz art. 1 ust. 1 dekretu o wpisywaniu w księgach wieczystych). Zaświadczenia te w świetle ówcześnie obowiązujących przepisów prawnych (art. 68 i nast. rozporządzenia Prezydenta o postępowaniu administracyjnym) nie miały charakteru decyzji administracyjnych, ale były wyłącznie dokumentami (zaświadczeniami) wymaganymi przez przepisy prawa w celu urzędowego potwierdzenie istnienia określonego stanu prawnego w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości (art. 68 ust. 3 rozporządzenia Prezydenta o postępowaniu administracyjnym). Stanowisko to jest zgodne z orzecznictwem zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 21 maja 2007 r., sygn. akt II OSK 890/06), jak i Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 25 marca 1999 r., sygn. akt III RN 165/98 pub. OSNP 2000/3/90). Zaświadczenie takie stanowiło w istocie czynność materialno-techniczną polegającą jedynie na potwierdzeniu zaistniałego stanu prawnego.

Badanie prawidłowości objęcia określonej nieruchomości ziemskiej przepisami dekretu odbywa się zatem w różnym trybie uzależnionym od charakteru nieruchomości ziemskiej. Prawidłowość objęcia przepisami dekretu nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit e) dekretu, do których miała zastosowanie regulacja § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r., badana jest przez organ w postępowaniu administracyjnym (art. 2 § 3 k.p.c.). Natomiast kontrola prawidłowości objęcia przepisami dekretu nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit b), c) i d) dekretu, do których nie miał zastosowania § 5 rozporządzenia, odbywa się przed sądem powszechnym w postępowaniu cywilnym (art. 2 § 1 k.p.c.).

W oparciu o powołane przepisy, organy administracyjne prawidłowo oceniły, że istotne znaczenie dla rozpoznania wniosku z dnia [...] października 2012 r. ma ustalenie podstawy prawnej wpisu do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości objętej przedmiotowym wnioskiem. Ze znajdującego się w aktach sprawy skróconego odpisu z księgi wieczystej [...] gmina katastralna [...], pow. [...] wynika, że nieruchomość A. T. została przniesiona do [...] Skarbu Państwa i stała się jego własnością, na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] stycznia 1948 r. [...] wydanego na cele reformy rolnej. Jak dalej ustaliły organy administracyjne jedynym dokumentem znajdującym się w księgach wieczystych ww. nieruchomości jest dokument sporządzony przez Starostę Powiatowego [...] z [...] stycznia 1948 r. [...], którym Starostwo zaświadczyło, że powyższa nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 1 ust. 1 dekretu bez wskazania właściwego punktu. Jednocześnie organy orzekające w sprawie uznały, co Sąd w niniejszym składzie podziela, że pismo Starostwa Powiatowego [...] z dnia [...] stycznia 1948 r., jest nie tylko wnioskiem Starosty na podstawie art. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach wieczystych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej, ale również zaświadczeniem, że przedmiotowa nieruchomość podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wobec jednak tego, że w dokumencie tym nie podano informacji, który dokładnie przepis wymieniony w art. 2 ust. 1 dekretu miał zastosowanie, przy rozpoznaniu sprawy należało sięgnąć po inne dostępne dokumenty, w szczególności po postanowienie Sądu Grodzkiego w [...] z dnia 26 sierpnia 1948 r. [...] oraz wykaz nieruchomości ziemskiej przejętej na cele reformy rolnej [...] Sądu Grodzkiego w [...]. I tak, z treści komparycji ww. postanowienia wynika, że Sąd Grodzki w [...] rozstrzygał w przedmiocie przepisania własności spornej nieruchomości oraz wykreślenia z niej wszelkich zobowiązań, w związku z jej przejęciem na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej na podstawie pisma Starosty z dnia [...] stycznia 1948 r. Z kolei z wykazu nieruchomości ziemskiej przejętej na cele reformy rolnej gromady [...] Sądu Grodzkiego w [...] przy nieruchomości należącej do A. T. zamieszczono adnotację dotyczącą jej powierzchni - 6,4635 ha oraz w rubryce "Uwagi" wskazano literę b). Nie można też uznać za nieuprawniony wniosek organów administracyjnych, że przejęcie nieruchomości A. T. na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu, czyli nieruchomości ziemskich będących własnością obywateli Rzeszy Niemieckiej, nie-Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej – pozostaje w korelacji z postanowieniem Sądu Powiatowego w [...] z dnia 19 grudnia 1960 r. sygn. akt [...] w sprawie stwierdzenia spadku po A. T. Z ww. postanowienia wynika, bowiem, że służył on w armii niemieckiej od 1944 r., a po zakończeniu działań wojennych pozostał w Niemczech (ówczesnym N.R.D.). Ponadto Sąd w uzasadnieniu tego postanowienia wskazał, że sprawa jego obywatelstwa była niejasna, jednakże stracił on najprawdopodobniej obywatelstwo polskie. Trafna przy tym pozostaje uwaga Ministra, że w wykazie nieruchomości ziemskiej przejętej na cele reformy rolnej [...] Sądu Grodzkiego w [...], przy nazwisku A. T. podano dodatkowo informację: "gr. 2-ga V.L.", co sugeruje, że był on wpisany do drugiej grupy niemieckiej listy narodowościowej (Deutsche Volksliste), a tym samym posiadał obywatelstwo niemieckie.

Ustalenia organów administracyjnych znajdują zatem oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. Nie można zgodzić się ze skarżącymi, że organy administracyjne nie podjęły wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia sprawy, a materiał dowodowy został zebrany w sposób niewyczerpujący. Materiał dowodowy, na podstawie którego organy administracyjne dokonywały ustaleń był wytworzony kilkadziesiąt lat temu i choćby z tego względu działania organów administracyjnych w jego gromadzeniu doznają ograniczeń. Analiza zaś dostępnych w sprawie dokumentów pozwala na uznanie za prawidłowe stanowiska organów, że przejęcie nieruchomości ziemskiej o powierzchni 6,46 ha, położonej w [...], stanowiącej własność A. T., nie miało miejsca na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Zauważyć przy tym trzeba, że także skarżący nie przedstawili jakichkolwiek dowodów pozwalających na wysnucie wniosków odmiennych niż wynikające z treści dokumentów odszukanych przez organy. Wnioskowanie zaś o istnieniu określonych okoliczności stanu faktycznego w oparciu o okoliczności stwierdzone w dokumentach, których wiarygodność nie została skutecznie podważona, przy jednoczesnym braku innych dokumentów, których treść mogłaby prowadzić do odmiennych wniosków, nie może być utożsamiane z zastąpieniem dowodów niedopuszczalnymi domniemaniami, a w konsekwencji także przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów i naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Wobec uznania, ze przedmiotowa nieruchomość nie została przejęta na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu słusznie organ odwoławczy stanął na stanowisku, że sprawa niniejsza nie podlegała załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej. Prawidłowe jest też ustalenie organów administracyjnych, że zgromadzone dokumenty pozwalają na przyjęcie stanowiska, że przejęcie nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu. Oznacza to, że prowadzenie postępowania i wydanie decyzji w oparciu o § 5 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu z dnia 6 września 1944 r. byłoby bezprzedmiotowe. W tej sytuacji organy zasadnie umorzyły postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce w sytuacji, gdy istnieją okoliczności, czyniące wydanie decyzji administracyjnej prawnie niemożliwym z uwagi na brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli braknie któregoś z elementów tego stosunku materialnoprawnego (tak: J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2005, s. 485). Tak więc sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne. Przepisu takiego odnośnie do nieruchomości wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. b dekretu nie ma (inaczej niż w przypadku nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu). A to oznacza, że skarżący wyłącznie przed sądem powszechnym mogą domagać się ustalenia, czy Skarb Państwa prawidłowo został wpisany jako właściciel przedmiotowej nieruchomości na mocy powołanego przepisu art. 2 ust.1 lit. b) dekretu. Prawo własności jest bowiem instytucją prawa cywilnego i spory (roszczenia) dotyczące własności są sprawami cywilnymi w rozumieniu art. 1 k.p.c. Zgodnie z art. 2 § 1 i art. 3 k.p.c. rozpoznawanie spraw cywilnych należy do sądów powszechnych, chyba że na mocy przepisów szczególnych zostały przekazane do właściwości innych sądów lub organów. Tylko zatem przepis szczególny mógłby doprowadzić do przekazania takiej sprawy na drogę postępowania administracyjnego. W tej sytuacji nie można zarzucić skutecznie organom administracyjnym naruszenia § 5 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r.

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie organy obu instancji obowiązkowi wynikającemu z powołanych w skardze przepisów k.p.a. sprostały, a swoje stanowisko, jak też przesłanki, jakimi się kierowały podejmując rozstrzygnięcia, przedstawiły w sposób spełniający standardy wynikające z respektowania uregulowanej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku z mocy art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.).