Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 454/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Ruch drogowy
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 92a ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2201
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Chołuj, Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak (sprawozdawca), Asesor WSA Dominik Dymitruk, , Protokolant: specjalista Renata Pawlak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 16 maja 2024 r. sprawy ze skargi S. sp. j. w S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 11 października 2023 r. nr BP.501.2057. 2023.1284.OP8.468734 w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 13 listopada 2023 r. S. Spółka jawna z siedzibą w S.1 (dalej: skarżąca, strona skarżąca, spółka) wniosła skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej: GITD, organ odwoławczy, organ II instancji) z dnia 11 października 2023 ., nr BP.501.2057.2023.1284.OP8.468734, utrzymującą w mocy decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego (dalej: organ I instancji) z dnia 19 lipca 2023 r., nr WITD.DI.0152.VIII1423/34/23, o nałożeniu na stronę skarżącą kary pieniężnej w wysokości 2.000,00 zł.

Organ I instancji nałożył na stronę skarżącą karę pieniężną w wysokości 2.000,00 zł na podstawie art. 92a ust. 1, 6 i 7 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2201 ze zm.), dalej: u.t.d., w zw. z lp. 9.2 załącznika nr 3 do ww. ustawy z uwagi na wykonywanie przewozu drogowego pojazdem posiadającym usterkę lub usterki układu hamulcowego, połączeń układu kierowniczego, kół, opon, zawieszenia, podwozia lub innego wyposażenia, zakwalifikowaną jako niebezpieczna.

W skardze strona skarżąca zarzuciła decyzji naruszenie:

1) art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572), dalej: k.p.a., w zw. z art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie badania oraz oceny materiału dowodowego i wyjaśnień zaoferowanych przez stronę, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zasady prawdy obiektywnej, ponieważ skutkowało to wydaniem decyzji bez kompleksowej analizy materiału dowodowego i okoliczności faktycznych sprawy, a także doprowadziło do dokonania dowolnej, z pominięciem dowodów i stanowiska strony, oceny materiału zgromadzonego w postępowaniu. Skarżąca podniosła, że GITD przedstawił własne, autorytatywne stwierdzenie, niepoparte w uzasadnieniu decyzji wskazaniami wiedzy fachowej, logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, z którego to stwierdzenia wynikało, iż ujawniona w dniu kontroli usterka musiała w pojeździe istnieć od dłuższego czasu. Opisywane wyżej naruszenia doprowadziły do sfomułowania oceny materiału dowodowego, która wskazuje, że skarżąca dopuściła się naruszenia w zakresie dbałości o stan pojazdu i miała na to naruszenie wpływ, podczas gdy prawidłowo sformułowana ocena materiału dowodowego, przy uwzględnieniu dowodów i wyjaśnień zaoferowanych przez skarżącą powinna prowadzić do wniosku, że o ile doszło do ujawnienia usterki w pojeździe, to skarżąca nie miała wpływu na jej powstanie;

2) art. 10 k.p.a. i art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 k.p.a. poprzez zaniechanie prawidłowego, w tym pełnego i wyczerpującego uzasadnienia decyzji, co polegało na zaniechaniu przedstawienia w decyzji organu II instancji ocen materiału dowodowego oraz stanowiska w zakresie argumentów przedstawionych przez stronę, a w konsekwencji również zaniechanie przez GITD zajęcia kompleksowego stanowiska, które omówiłoby wpływ dowodów i argumentów strony na treść zapadłego rozstrzygnięcia. Powyższe czyni z kolei iluzoryczną możliwość czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, narusza zasadę przekonywania stron postępowania administracyjnego oraz uniemożliwia poddanie zapadłej decyzji należytej kontroli w administracyjnym toku instancji;

3) 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji niedokonanie umorzenia postępowania pomimo wykazania przez skarżącą, iż regularnie dokonywała przeglądów technicznych pojazdu oraz czynności serwisowych, które nie doprowadziły do ujawnienia jakichkolwiek problemów technicznych z elementami zawieszenia pojazdu, a powstała awaria miała w konsekwencji charakter nagły i niemożliwy tak do przewidzenia jak i zapobieżenia w toku prawidłowo i starannie prowadzonej działalności zawodowego przewoźnika.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji GITD oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja pierwszoinstancyjna nie naruszają prawa. W działaniu organu Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa materialnego. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona w tym zakresie argumentacja jest wyczerpująca.

W myśl art. 92a ust. 1 u.t.d. podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 zł do 12.000,00 zł za każde naruszenie, z tym że przedsiębiorca prowadzący pośrednictwo przy przewozie osób z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego podlega karze pieniężnej w wysokości od 5.000,00 złotych do 40.000,00 złotych za każde naruszenie.

Zgodnie z art. 92a ust. 3 u.t.d. suma kar pieniężnych, o których mowa w ust. 1, nałożonych za naruszenia stwierdzone podczas jednej kontroli drogowej, nie może przekroczyć kwoty 12.000,00 złotych.

W myśl art. 92a ust. 7 u.t.d. wykaz naruszeń obowiązków lub warunków przewozu drogowego, o których mowa w ust. 1, wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia, a w przypadku niektórych naruszeń numer grupy naruszeń oraz wagę naruszeń wskazane w załączniku I do rozporządzenia Komisji (UE) 2016/403:

1) popełnionych przez podmiot wykonujący przewóz drogowy określa lp. 1-9,

2) popełnionych przez przewoźnika drogowego w związku z wykonywaniem transportu drogowego określa lp. 10 - załącznika nr 3 do u.t.d.

W rozpoznawanej sprawie naruszenia skutkujące nałożeniem kary pieniężnej zaskarżoną decyzją zostały stwierdzone podczas kontroli przeprowadzonej w dniu 12 czerwca 2023 r. na punkcie kontroli oznaczonym jako [...], Obwodnica [...], kierunek S.2, droga krajowa na [...], gm. O.

Z materiału dowodowego wynika, że kontroli został poddany zespół pojazdów składających się z samochodu ciężarowego - ciągnika siodłowego marki [...] o nr rej. [...] oraz naczepy marki [...] o nr rej. [...], którym kierował T. J. Kierowca w chwili kontroli wykonywał krajowy transport drogowy rzeczy bez ładunku.

W odniesieniu do ciągnika siodłowego marki [...], nr rej. [...], szczegółowa kontrola stanu technicznego przy użyciu mobilnej jednostki diagnostycznej wykazała, że w pojeździe tym element układu zawieszenia przedniego, tj. łącznik stabilizatora (drążek łączący) z lewej strony nie jest podłączony z drążkiem stabilizującym (stabilizatorem). Nastąpiło uszkodzenie przegubu kulowego, które spowodowało rozłączenie ww. elementów zawieszenia, które to uszkodzenie zakwalifikowano na podstawie art. 92a ust. 1, 7 i 11 u.t.d. w zw. z lp. 9.2 załącznika nr 3 do u.t.d. jako usterka niebezpieczna (por. załącznik nr 1 do protokołu kontroli). Ponadto z załącznika nr 2 do protokołu kontroli wynika, że ww. uszkodzenie zostało zakwalifikowane jako niebezpieczne na podstawie art. 92a ust. 2, 8 u.t.d. w zw. z lp. 15. 2 załącznika nr 4 do u.t.d.

Jak wynika z lp. 9.2 załącznika nr 3 do u.t.d., za naruszenie polegające na wykonywaniu przewozu drogowego pojazdem posiadającym usterkę lub usterki układu hamulcowego, połączeń układu kierowniczego, kół, opon, zawieszenia, podwozia lub innego wyposażenia, zakwalifikowane jako niebezpieczne należna kara wynosi 2.000,00 zł za każdy pojazd, natomiast zgodnie z lp. 15.2. załącznika nr 4 do u.t.d., za naruszenie polegające na wykonywaniu przewozu drogowego pojazdem posiadającym usterkę lub usterki układu hamulcowego, połączeń układu kierowniczego, kół, opon, zawieszenia, podwozia lub innego wyposażenia, zakwalifikowane jako niebezpieczne należna kara wynosi 500,00 zł, jednakże zgodnie z art. 92a ust. 10 u.t.d. jeżeli czyn będący naruszeniem, o którym mowa w załączniku nr 3 do u.t.d., stanowi jednocześnie naruszenie, o którym mowa w załączniku nr 4 do u.t.d., w przypadku podmiotu wykonującego przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem będącego jednocześnie osobą, o której mowa w ust. 2, nakłada się wyłącznie karę pieniężną, o której mowa w ust. 1.

Pierwotnym źródłem ustaleń w powyższym zakresie pozostaje kontrola drogowa potwierdzona protokołem kontroli. Zgodnie z art. 74 u.t.d., inspektor przeprowadzający czynności kontrolne wprowadza dane o przeprowadzonej kontroli do centralnej ewidencji naruszeń stwierdzonych w wyniku przeprowadzanych kontroli, o której mowa w art. 80 ust. 1. W przypadku stwierdzenia naruszeń uzasadniających nałożenie kary pieniężnej lub stwierdzenia wykroczeń uzasadniających nałożenie grzywny inspektor sporządza protokół kontroli (art. 74 ust. 1). Protokół podpisują inspektor i kontrolowany. Odmowę podpisania protokołu przez kontrolowanego kontrolujący odnotowuje w protokole kontroli i podaje jej przyczynę (art.. 74 ust. 2). Oryginał protokołu kontroli zatrzymuje kontrolujący, a kopię doręcza się kontrolowanemu kierowcy, przedsiębiorcy lub podmiotowi wykonującemu przewóz drogowy (art. 74 ust. 3). Do protokołu kontroli kontrolowany może wnieść zastrzeżenia (art. 74 ust. 4).

Zatem to ustalenia protokołu kontroli, jeżeli chodzi o zakres stwierdzonych naruszeń zagrożonych sankcją w postaci kary pieniężnej regulowanej przepisami u.t.d., wyznaczają granice przedmiotowe przyszłego postępowania administracyjnego pod względem stanu faktycznego i prawnego.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym za ugruntowane należy uznać stanowisko, że protokół z kontroli ma walor dokumentu urzędowego (por. wyrok NSA z dnia 3 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 997/15, czy z dnia 17 czerwca 2021 r., sygn. akt II GSK 1968/18 - wszystkie powołane orzeczenia - www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). W wyroku z dnia 7 marca 2017 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 1416/15, NSA stwierdził, że dowód z dokumentu urzędowego - jakim jest prawidłowo sporządzony protokół kontroli - ma znaczenie szczególne, bowiem zostaje w nim utrwalony stan rzeczy, jaki kontrolerzy zastali podczas kontroli. Protokół ten podpisany przez osoby uczestniczące w kontroli, to jest inspektorów i kierowcę, stanowi dowód tego, co zostało w nim stwierdzone. Prowadzone postępowanie wyjaśniające, które zostało wszczęte skutkiem naruszeń określonych w protokole kontroli, obejmuje zatem kwestie faktyczne i prawne związane wyłącznie z tymi naruszeniami.

W realiach rozpoznawanej sprawy, skarżąca nie kwestionuje prawdziwości i mocy dowodowej protokołu kontroli, w którym przedstawiono dokładny opis stanu faktycznego i stwierdzonych naruszeń.

Strona skarżąca przyznaje, że doszło do ujawnienia usterki w pojeździe. Zarzuty skarżącej koncentrują się natomiast na okoliczności braku winy w powstaniu tej usterki, co z kolei winno uzasadniać umorzenie postępowania na podstawie art. 92c u.t.d., zgodnie z którym nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli:

1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć, lub

2) za stwierdzone naruszenie na podmiot wykonujący przewozy została nałożona kara przez inny uprawniony organ, lub

3) od dnia ujawnienia naruszenia upłynął okres ponad 2 lat.

Strona skarżąca nie zgadza się z ustaleniami organu, iż dopuściła się naruszenia w zakresie dbałości o stan pojazdu i miała na to naruszenie wpływ. W ocenie spółki prawidłowa ocena materiału dowodowego winna prowadzić do wniosku, że nie miała ona wpływu na powstałe w pojeździe usterki.

Oceniając zasadność ww. stanowiska w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że jak wynika z ww. przepisów, w art. 92a ust. 1 u.t.d. ustalono odpowiedzialność podmiotu wykonującego przewóz drogowy za naruszenie przepisów określających warunki i obowiązki tego przewozu, określając jednocześnie granice wysokości kary za naruszenia w tym zakresie.

Trzeba w pierwszej kolejności wyjaśnić, że odpowiedzialność przewidziana w art. 92a ust. 1 u.t.d. ma charakter obiektywny, jest niezależna od winy podmiotu wykonującego transport drogowy i dla jej ustalenia wystarczające jest stwierdzenie samego faktu naruszenia obowiązków i warunków przewozu drogowego. Kara ta nie jest bowiem konsekwencją dopuszczenia się czynu zabronionego, lecz jest następstwem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem. Istotą kary, o której mowa w art. 92a ust. 1 u.t.d., jest przymuszenie podmiotu wykonującego przewóz drogowy do respektowania wynikających z przepisów prawa nakazów i zakazów służących bezpieczeństwu powszechnemu, tj. zapewniania wykonywania transportu w sposób gwarantujący bezpieczeństwo na drogach, ochronę życia i zdrowia ludzkiego.

Trzeba również wyjaśnić, że decyzja o nałożeniu kary pieniężnej ma charakter decyzji związanej. Odstąpienie od nałożenia kary i zwolnienie się przez wykonującego przewóz z odpowiedzialności możliwe jest jedynie w sytuacji wystąpienia okoliczności przewidzianych w art. 92b i art. 92c u.t.d.

W tym zakresie uzasadniona jest ocena organów, że w sprawie nie ziściły się przesłanki zastosowania art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. wyłączające odpowiedzialność skarżącej jako podmiotu wykonującego przewóz drogowy.

Podkreślenia wymaga, że przepis art. 92a ust. 1 u.t.d. - stanowiący podstawę nałożenia na skarżącego kary pieniężnej - ustanawia odpowiedzialność administracyjną podmiotów wykonujących transport drogowy, nie jest uzależniona od winy i dla jej ustalenia wystarczające jest stwierdzenie samego faktu naruszenia obowiązków i warunków przewozu drogowego, dlatego nałożona zaskarżoną decyzją sankcja administracyjna ma zatem przede wszystkim znaczenie prewencyjne, a istotą kary administracyjnej jest przymuszenie do respektowania nakazów i zakazów (zob. np. wyrok NSA z 10 października 2019 r., sygn. akt II GSK 3116/17).

W celu zaś uwolnienia się od odpowiedzialności podmiot wykonujący przewozy musi wykazać okoliczności wskazujące, że nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot ten nie mógł przewidzieć. Obie wskazane przesłanki spełnione muszą być łącznie. Tylko wówczas postępowania w sprawie nałożenia kary nie wszczyna się, a wszczęte umarza.

Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w szczególności dostarczony przez stronę skarżącą, dowodzi, że skarżąca nie spełniła przesłanek z art. 92c ust. 1 u.t.d., co uwalniałoby ją od odpowiedzialności za stwierdzone i niekwestionowane naruszenie przepisów.

Obowiązkiem przedsiębiorcy wykonującego transport drogowy profesjonalnie - jak w przypadku skarżącej - jest utrzymanie pojazdu w sprawności technicznej, co wynika z przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym, z przepisów o kontroli ruchu drogowego i przepisów o warunkach technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (przywołanych w decyzjach organów), jak również z przepisów unijnych, których stosowanie odbywa się m.in. poprzez kontrole drogowe (motyw 13 w zw. z motywami 3 i 4 oraz 29, art. 1, art. 7, art. 12 dyrektywy nr 2014/47/UE).

Akta sprawy administracyjnej przekonują, że wszystkie okoliczności związane z naruszeniem opisanym w lp. 9.2 załącznika nr 3 do u.t.d. były okolicznościami, na które skarżąca, należycie kontrolując i nadzorując realizację obowiązku utrzymania pojazdu w zdatnym stanie technicznym, miała wpływ i mogła je przewidzieć i usunąć.

Skarżący nie wykazał przy tym wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, na które nie miał wpływu lub których nie mógł przewidzieć.

Trzeba tu podkreślić, że dowody potwierdzające dokonanie badania technicznego w dniu 30 września 2022 r. – zaświadczenie o przeprowadzeniu badania technicznego w dniu 30 września 2022 r. - nie dowodzi, że w sprawie organ winien umorzyć postępowanie wszczęte wskutek wykrycia wad pojazdu w dniu 12 czerwca 2023 r. Wystąpienie okoliczności niezależnych od strony, które doprowadziły do ujawnienia usterek w przedmiotowym pojeździe nie jest również udowodnione badaniem technicznych przeprowadzonym dzień po dniu wykryciu usterki (por. zaświadczenie o przeprowadzeniu badania technicznego w dniu 13 czerwca 2023 r.). Z przedłożonego przez stronę wykazu wykonywanych usług technicznych również nie można wysnuć wniosku, że wada w pojeździe [...], nr rej. [...] zaistniała wskutek zdarzeń losowych, niezależnych od strony, które nie mogły zostać w żaden sposób wykryte przez stronę skarżącą.

Z akt wynika, że datą pierwszej rejestracji ww. pojazdu oraz naczepy był rok [...]. Zważywszy na wiek samochodu i jego wieloletnią eksploatację, przedsiębiorca prowadzący działalność w zakresie transportu powinien mieć na względzie bezpieczeństwo również innych uczestników ruchu drogowego. Usterka stwierdzona podczas kontroli mogła bowiem doprowadzić do poważnego w skutkach zdarzenia.

Raz jeszcze trzeba podkreślić, że określone w art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. przesłanki wyłączające odpowiedzialność podmiotu wykonującego przewóz drogowy odnoszą się wyłącznie do sytuacji wyjątkowych, ponadprzeciętnych, odbiegających od standardowych stanów faktycznych, których profesjonalny przedsiębiorca przy zachowaniu najwyższej staranności i przezorności, nie był w stanie przewidzieć, a co za tym idzie nie miał wpływu na ich powstanie.

Niezbędnym elementem odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej z tytułu stwierdzonych nieprawidłowości jest zatem wykazanie przez przedsiębiorcę, że nie przyczynił się on swoim zachowaniem do ich powstania. Musi on wykazać takie okoliczności i zdarzenia, które nie są przewidywalne, a więc typowe i zwyczajne w działalności polegającej na wykonywaniu przewozu w transporcie drogowym. Należy jednak zauważyć, że to do przedsiębiorcy należy inicjatywa dowodowa mająca wykazać, że w sprawie zaistniały okoliczności umożliwiające uwolnienie się od odpowiedzialności (wyrok NSA z 13 stycznia 2022 r., II GSK 1481/18, CBOSA).

Zdarzenia i okoliczności, o jakich mowa w art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., uznawane są tylko takie zjawiska, które występują rzadko, gwałtownie, niespodziewanie (a więc wyjątkowe i nadzwyczajne), a ich wystąpienie nie jest możliwe do zaplanowania i uniknięcia, których przy najdalej idących staraniach przedsiębiorca nie mógł i nie był w stanie przewidzieć. Odpowiedzialność administracyjna podmiotu wykonującego przewóz drogowy na podstawie u.t.d. ma charakter odpowiedzialności obiektywnej i jako taka obciąża podmiot wykonujący przewóz drogowy w sytuacji, gdy wystąpił zakazany przez prawo skutek, a jedynie na zasadzie wyjątku ustawodawca przewidział sytuacje, w których odpowiedzialność ta zostaje wyłączona (por. wyrok NSA z dnia 17 czerwca 2021 r., sygn. akt II GSK 1968/18, LEX nr 3199625).

Objęte art. 92c u.t.d. przesłanki egzoneracyjne odnoszą się zatem jedynie do okoliczności o charakterze obiektywnym, a więc takich, których przy najdalej idących staraniach przedsiębiorca nie mógł i nie był w stanie przewidzieć (por. wyrok WSA w Opolu z 2 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Op 186/14). Dla zwolnienia się z odpowiedzialności przedsiębiorca musi zatem wykazać, że dołożył należytej staranności, czyli uczynił wszystko, czego można od niego rozsądnie wymagać w związku z organizacją przewozu, a jedynie wskutek nadzwyczajnych, nieprzewidywalnych okoliczności lub zdarzeń doszło do naruszenia przepisów prawa.

Analizując akta sprawy, w szczególności materiał fotograficzny obrazujący zaistniałe usterki, oraz dostarczone przez stronę dowody, należy stwierdzić, że słusznie organy ustaliły, że taki przypadek nie wystąpił w niniejszej sprawie.

Kontrola legalności decyzji wymaga jednak oceny kompletnej, niezależnie od zgłoszonych w skardze zarzutów i wniosków, którymi Sąd nie jest związany (art. 134 § 1 p.p.s.a.

Dokonana przez organy kwalifikacja zarówno w zakresie grupy jak i wagi stwierdzonego naruszenia jest zgodna z przepisami prawa unijnego realizowanego u.t.d., zarówno stosowanymi bezpośrednio jak i wskazanymi w art. 4 pkt 22 u.t.d. Opisane w lp. 9.2. załącznika nr 3 do u.t.d. naruszenie odpowiada grupie 5.2 załącznika nr I do rozporządzenia 2016/403 z 18 marca 2016 r. uzupełniającego rozporządzenie parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1071/2009 w odniesieniu do kwalifikacji naruszeń przepisów unijnych, które mogą prowadzić do utraty dobrej reputacji przez przewoźnika drogowego, oraz zmieniające załącznik nr III do dyrektywy 2006/22/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz. Urz. UE. L. z 2016 r., poz. 74, s. 8, ze zm.), dalej: rozporządzenie nr 2016/403.

Na mocy art. 3 ww. rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane w państwach członkowskich. Kategoryzację poważnych naruszeń przepisów unijnych w komercyjnym transporcie drogowym - mogących prowadzić do utraty dobrej reputacji - określają tabele w załączniku nr I, w podziale na trzy kategorie wagi tych naruszeń według stwarzanego przez nie ryzyka śmierci lub ciężkich obrażeń. Zgodnie z grupą 5 tego rozporządzenia (Grupy naruszeń przepisów dyrektywy 2014/45/UE - okresowe badania zdatności do ruchu drogowego - i dyrektywy2014/47/UE - drogowa kontrola techniczna) nieutrzymywanie pojazdu w stanie zapewniającym bezpieczeństwo i w stanie zdatności do ruchu drogowego powodujące bardzo poważną usterkę układu hamulcowego, połączeń układu kierowniczego, kół/opon, zawieszenia lub podwozia lub innego wyposażenia mogącą spowodować bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego prowadzące do podjęcia decyzji o unieruchomieniu pojazdu stanowi najpoważniejsze naruszenie.

Zgodnie z art. 12 ust. 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2014/47/UE z 3 kwietnia 2014 r. w sprawie okresowych badań zdatności do ruchu drogowego pojazdów użytkowych poruszających się w Unii oraz uchylająca dyrektywę 2000/30/WE (Dz. Urz. UE. L. nr 127, s. 134), usterki stwierdzone podczas drogowej kontroli technicznej pojazdów są klasyfikowane do jednej z następujących kategorii:

a) usterki drobne bez znaczącego wpływu na bezpieczeństwo pojazdu lub oddziaływania na środowisko oraz inne drobne niezgodności;

b) usterki poważne, które mogą zagrażać bezpieczeństwu pojazdu lub oddziaływać na środowisko lub stwarzać zagrożenie dla innych użytkowników dróg, lub inne istotniejsze niezgodności;

c) usterki niebezpieczne stanowiące bezpośrednie i natychmiastowe zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego lub oddziaływujące na środowisko

Nie może zatem być żadnych wątpliwości, że stwierdzona w sprawie podczas kontroli drogowej pojazdu skarżącej awaria przegubu kulowego, która doprowadziła do rozłączenia drążka łączącego z drążkiem stabilizującym, winna być przyporządkowana do naruszenia opisanego w lp. 9.2. załącznika nr 3 do u.t.d. odpowiadającego naruszeniu opisanemu w grupie 5.2. rozporządzenia nr 2016/403.

Sąd podkreśla, że dyrektywa nr 2014/47/UE ustanawia wymogi minimalne mające zastosowanie do systemu drogowych kontroli technicznych zdatności do ruchu drogowego pojazdów użytkowych poruszających się po terytorium państw członkowskich w celu poprawy bezpieczeństwa drogowego i ochrony środowiska (art. 1). Na państwa członkowskie został nałożony obowiązek przyjęcia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych niezbędnych do wykonania tej dyrektywy (art. 26), co realizują powołane w zaskarżonej decyzji przepisy prawa krajowego. Z art. 25 dyrektywy nr 2014/47/UE wynika ponadto obowiązek państw członkowskich ustanowienia przepisów dotyczących sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszenia dyrektywy. Sankcje te muszą być skuteczne, proporcjonalne, odstraszające i niedyskryminujące (także motyw 29 tej dyrektywy). Ustawa o transporcie drogowym wymóg ten realizuje dla stwierdzonego w sprawie naruszenia. Ze względu na cel kary pieniężnej - wynikający z ww. przepisów prawa unijnego - i wagę naruszenia opisanego w lp. 9.2 załącznika nr 3 do u.t.d. ustawodawca przewidział sztywną wysokość kary pieniężnej.

Nie ma możliwości jej miarkowania ani odstąpienia od jej nałożenia w oparciu o przepisy działu IVa k.p.a., jak słusznie argumentował GITD w zaskarżonej decyzji. Kara pieniężna z tytułu naruszenia przepisów o zdatności technicznej pojazdów musi realizować wskazania zawarte w prawie unijnym zarówno co do przesłanek jej nałożenia jak i jej cech: skuteczna, proporcjonalna, odstraszająca i niedyskryminująca, które muszą być spełnione łącznie. W tym zakresie Sąd w składzie orzekającym podziela tę ocenę prawną, która odwołuje się do ogólnej reguły kolizyjnej wyrażonej w art. 189a § 2 pkt 1 i 2 k.p.a. dającej pierwszeństwo przepisom odrębnym, a nie przepisom zawartym w dziale IVa k.p.a. "Administracyjne kary pieniężne". Przepisy u.t.d. zawierają i przesłanki nałożenia kary pieniężnej (art. 92 i art. 92a u.t.d.), i przypadki odstąpienia od jej nałożenia (art. 92b i art. 93c u.t.d.).

Trzeba również wyjaśnić, że za działalność przedsiębiorstwa wykonującego transport drogowy zawsze ponosi odpowiedzialność to przedsiębiorstwo. Przepis art. 92a ust. 1 u.t.d. ustanawia zatem domniemanie odpowiedzialności przedsiębiorcy (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2023 r., sygn. akt II GSK 70/23, LEX nr 3664402). Celem sankcji określonych w ustawie o transporcie drogowym jest wymuszenie na podmiocie wykonującym przewóz drogowy takich działań organizacyjnych, które zagwarantują bezpieczeństwo m.in. innym użytkownikom ruchu. Podmiot ten zobowiązany jest do przeprowadzania bieżących kontroli pojazdów, aby jednocześnie umożliwić sobie wypełnianie ciążących na nim obowiązków.

Przedstawione regulacje prawne wyznaczają granice materialne i formalne sprawy indywidualnej w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a., rozstrzyganej przez właściwy organ administracji publicznej w formie decyzji administracyjnej. Oznacza to, że organy rozstrzygające tę sprawę muszą przestrzegać określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego standardów ustalania stanu faktycznego.

Powinnością organu administracji publicznej rozstrzygającego władczo o prawach i obowiązkach jednostki jest zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, przy czym czynności te muszą mieć charakter wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.). Nakaz ten posiada rangę zasady postępowania administracyjnego (zasada zupełności postępowania dowodowego) i stanowi logiczną konsekwencję unormowanej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej (materialnej). Materiał dowodowy sprawy stanowi nieodłączny element procesu administracyjnego, powstaje w wyniku czynności dowodowych i jest utrwalany celem poddania go wszechstronnej analizie i ocenie. Organ może uznać daną okoliczność za udowodnioną tylko w oparciu o ocenę dokonaną na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Co więcej, w proces ustalania rzeczywistego stanu faktycznego angażowana jest zawsze strona postępowania. W myśl bowiem art. 81 k.p.a., okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów.

Oczywiście, o ile zakres obowiązków organu związanych z realizacją powyższych reguł unormowany jest przepisami proceduralnymi, o tyle zakres okoliczności faktycznych podlegających ustaleniu i ocenie zależeć będzie zawsze od indywidualnej sprawy rozstrzyganej w postępowaniu. Nie ulega wątpliwości, że zakres okoliczności faktycznych niezbędnych do rozpatrzenia sprawy indywidualnej, a tym samym do wydania decyzji administracyjnej, określają zasadniczo przepisy prawa materialnego. To one bowiem określają przesłanki przyznania jednostce uprawnienia bądź nałożenia obowiązku. Organ administrujący musi więc dokonać zawsze prawidłowej subsumcji przepisów prawa materialnego nie tylko na potrzeby rozstrzygnięcia sprawy, ale także dla prawidłowego zakreślenia okoliczności istotnych dla sprawy, podlegających ustaleniu w toku postępowania dowodowego. Przyjęcie więc, że organ wyczerpująco zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy możliwe jest tylko pod warunkiem, że w postępowaniu zostały zebrane i rozważone dowody dotyczące okoliczności przewidzianych we wszystkich przepisach prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie.

W uzasadnieniu kwestionowanej decyzji organ podał, że usterki układu zawieszenia nie są okolicznościami, które nie można przewidzieć, zużywanie się elementów zawieszenia takich jak resory i stabilizatory są zjawiskiem naturalnym i nie powinno zaskakiwać to profesjonalisty zajmującego się zawodowo przewozami. Usterka zawieszenia mogła zostać stwierdzona w wyniku kontroli organoleptycznej przy użyciu urządzenia do wymuszania szarpnięć kołami jezdnymi pojazdu. Usterki pojazdu były ponadto widoczne gołym okiem i nie potrzeba było do ich oceny wiedzy specjalistycznej. Organ zauważył, że użytkowanie pojazdu wymaga stałego i bieżącego monitorowania stanu technicznego.

W decyzji organu I instancji zostało wskazane, że w przypadku uszkodzenia stabilizatora nie należy używać danego pojazdu. Rośnie wtedy bowiem ryzyko nadmiernego, niekontrolowanego wychylania się nadwozia podczas jazdy, a nawet utraty kontroli nad pojazdem, co w skrajnym przypadku może zakończyć się jego przewróceniem. Bezsprzecznie zatem, pojazd zagrażał bezpieczeństwu ruchu drogowego w stopniu uniemożliwiającym używanie pojazdu w ruchu drogowym, powodującym konieczność niedopuszczenia go do dalszego użytkowania.

W świetle powyższego Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów dotyczących naruszenia przepisów proceduralnych (tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.), w tym zasady pogłębiania zaufania do organów państwa (art. 8 k.p.a.). Zdaniem Sądu, materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania jest kompletny oraz został prawidłowo oceniony przez organ na potrzeby zaskarżonej decyzji.

Strona uczestniczyła w postępowaniu przed organami, miała możliwość zgłaszania wniosków i dowodów, z czego skutecznie skorzystała. Organy odniosły się do złożonych przez stronę dowodów. Czynienie dodatkowych ustaleń, w zakresie dokonywania przez stronę przeglądów i kontroli prawidłowości działania pojazdu, przy jednoznacznym, wynikającym z akt sprawy ustaleniu, że pojazd, w momencie naruszenia, posiadał usterkę, zdaniem Sądu, w realiach niniejszej sprawy byłoby niezasadne.

Reasumując, wbrew zarzutom skargi Sąd nie dopatrzył się w sprawie naruszenia przez organ żadnego z wymienionych w niej przepisów w stopniu mogącym zaważyć na treści podjętego rozstrzygnięcia i jego ocenie przez Sąd.

Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.