Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 701/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2020-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II instancji w całości i I instancji w części
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 5 ust. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2134
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 8 sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia 20 marca 2019 r. nr [...] w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia wychowawczego.


UZASADNIENIE

A. T. w dniu 19 października 2017 r. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego wnioskowanego na córkę - N. T.. Pismem z dnia 13 grudnia 2017 r. wniosek został przekazany przez organ do Urzędu Marszałkowskiego Województwa [...].

Decyzją z dnia 20 marca 2019 r. [...] Wojewoda [...] orzekł o odmowie A. T. przyznania świadczenia wychowawczego na N. T. w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 października 2017 r. do 31 maja 2018 r. oraz o przyznaniu A. T. tego świadczenia na N. T. w kwocie 500 zł na okres od 1 czerwca 2018 r. do 30 września 2018 r.

Jako podstawę prawną wskazano art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej powoływanej jako "k.p.a.") w związku z art. 67 i art. 68 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE L 166/1, 30.04.2004 ze zm., w skrócie jako - "rozporządzenie w sprawie koordynacji"), art. 11 i art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE L 284/1, 30.10.2009, zwane także - "rozporządzeniem wykonawczym") oraz art. 1, art. 4, art. 5, art. 11, art. 16 oraz art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci).

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z oświadczeniem strony, P. T. (mąż skarżącej) przebywa na terenie kraju objętego przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organ stwierdził, że przepisy te mają w zastosowanie w sprawie, jednak nie zostały spełnione ustawowe przesłanki do przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia w okresie od 1 października 2017 r. do 31 maja 2018 r. Organ podniósł, że w związku z dokumentami z Ministerstwa Finansów oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o dochodzie skarżącej za 2016 r. oraz informacji z Wielkiej Brytanii o dochodzie za 2016 r. P. T. wraz z informacją o wypłaconych w 2016 r. świadczeniach z Funduszu Alimentacyjnego, skarżąca nie spełnia przesłanki art. 5 ust. 3 ustawy, gdyż miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w okresie od 1 października 2017 r. do 31 maja 2018 r. wyniósł 1.882,16 zł.

Dalej organ zaznaczył, że od czerwca 2018 r. P. T. nie jest wliczany do składu rodziny, gdyż w dniu 11 maja 2018 r. uprawomocnił się wyrok rozwodowy z dnia 19 kwietnia 2018 r., sygn. akt [...], rozwiązujący małżeństwo między A. T. a P. T.. Organ, uwzględniając tę zmianę, wskazał, że miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł od czerwca 2018 r. 196,91 zł.

A. T. złożyła odwołanie od powyższej decyzji, w zakresie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, zarzucając brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego i nieprawidłowe zastosowanie przepisów. Strona zarzuciła, że w sprawie pominięto takie okoliczności jak fakt, iż od 2012 r. była w faktycznej separacji z mężem, nie prowadzili wspólnego gospodarstwa, mąż wyjechał i nie kontaktował się z nią i dzieckiem. W związku z czym nie ma podstaw by do dochodu rodziny wliczać dochody ojca dziecka, co potwierdza fakt, iż nie płaci on nawet zasądzonych alimentów. Alimenty realizuje bowiem Fundusz Alimentacyjny. Za nieprowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego z P. T. świadczy również wyrok rozwodowy zapadły w sprawie [...], gdyż pozew o rozwód skarżąca złożyła już w 2015 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G., decyzją z dnia 8 sierpnia 2019 r. [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji jako zgodną z prawem.

W podstawie prawnej organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 67 i art. 68 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, art. 11 i art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dot. wykonywania rozporządzenia WE nr 883/2004, oraz art. 1 ust. 2 i 3, art. 4, art. 5, art. 11, art. 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2134), art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 924).

Na wstępie uzasadnienia organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz treść przepisów, na których oparł rozstrzygnięcie. Według tego organu, Wojewoda [...] prawidłowo odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na okres od 1 października 2017 r. do 31 maja 2018 r., prawidłowo przyznając świadczenie na okres od 1 czerwca 2018 r. do 30 września 2018 r.

Organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie, przyznanie świadczenia wychowawczego na córkę skarżącej ur. w dniu [... r.], która jest jej pierwszym dzieckiem, uwarunkowane jest od nieprzekroczenia kryterium dochodowego w wysokości 800 zł miesięcznie na osobę w rodzinie (gdy dziecko jest niepełnosprawne od nie przekroczenia kwoty 1.200 zł). Natomiast miesięczny dochód rodziny w 2016 r. wyniósł 5.430,76 zł. tj. w przeliczeniu na osobę w rodzinie 1.882,16 zł i taką wysokość dochodu została uwzględniona do maja 2018 r., tj. do uprawomocnienia się wyroku rozwodowego małżonków A. i P. T. Dochód rodziny za 2016 r., w wysokości 65.169,09 zł., organ ustalił na podstawie dokumentów uzyskanych drogą elektroniczną z Ministerstwa Finansów oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o dochodzie A. T. za 2016 r. oraz informacji z Wielkiej Brytanii o dochodzie za 2016 r. P. T. wraz z informacją o wypłaconych w 2016 r. świadczeniach z Funduszu Alimentacyjnego.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 pkt 16 ustawy, gdy mowa o rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2016 r. poz. 162 i 972 oraz z 2017 r. poz. 1428); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

Podkreślono, że dla zdefiniowania rodziny na potrzeby niniejszej sprawy uwzględnia się status prawny, nie zaś fakt prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego.

A. T. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. skargę na ww. decyzję organu odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia 20 marca 2019 r. [...] w zakresie odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia na okres od 1 października 2017 r. do 31 maja 2018 r.

Strona wniosła o uchylenie w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 8 sierpnia 2019 r. oraz decyzji ją poprzedzającej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, względnie o zmianę decyzji poprzez uwzględnienie odwołania oraz o orzeczenie o kosztach postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 67 ust. 1 lit. a i ust. 2 oraz art. 68 Rozporządzenia nr 883/2004, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na wadliwym uznaniu, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie ww. przepisu prawa materialnego, a mianowicie, że ojciec dziecka jest członkiem rodziny skarżącej i jej dziecka, a tym samym naruszenie zasad współżycia społecznego poprzez nierówne traktowanie obywateli oraz że zachodzi kolizja świadczeń rodzinnych.

Ponadto, zarzuciła naruszenie art. 77 § 1 i art. 75 § 1 k.p.a. polegające na niewyczerpującym i niedokładnym zebraniu i rozpatrzeniu przez organ administracji publicznej materiału dowodowego w sprawie, niekompletnym rozważeniu przez organ wszystkich okoliczności sprawy i zbadaniu zaistniałego stanu faktycznego. Skarżąca zarzuciła również naruszenie art. 107 k.p.a. w związku z art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, tj. brak wskazania w uzasadnieniu decyzji dostatecznie jasnych przyczyn jej wydania przez organ oraz naruszenie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie ustalenia dochodu na członka rodziny i warunków przyznawania świadczenia 500+.

W uzasadnieniu skargi zasadniczo zakwestionowano ustalenia organów obu instancji związane z pobytem męża w Wielkiej Brytanii i w konsekwencji zarzucono wadliwe zastosowanie przepisów prawa, w tym dotyczących podleganiu ustawodawcy obcego państwa, przywołując w tym zakresie orzecznictwo sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajmowane w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że niniejsza skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie A. T. (dalej jako -"skarżąca" lub "wnioskodawczyni") uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 8 sierpnia 2019 r. [...] którą utrzymało w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia 20 marca 2019 r. [...] w części odmawiającej przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego wnioskowanego na pierwsze dziecko - N. T. na okres od dnia 1 października 2017 r. do dnia 31 maja 2018 r.

Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2134 ze zm. - zwana dalej "ustawą").

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Przepis art. 4 ust. 2 ustawy stanowi, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (art. 4 ust. 3 ustawy).

Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (art. 5 ust. 1 ustawy), przy czym stosownie do treści art. 5 ust. 3 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1.200 zł (art. 5 ust. 4 ustawy).

Przepis art. 18 ust. 2 ustawy stanowi, że prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1 (...). Prawo to ustalane jest na okres określony w art.18 ust. 1 ustawy.

Stosownie zaś do treści art. 1 ust. 2 pkt 1 w zw. z ust. 3 ustawy, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 2 pkt 15 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o przepisach o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - oznacza to - Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72, z późn. zm.) oraz Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1, z późn. zm.).

W orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie podnosi się, że - celem -stosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest rozwiązanie występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń.

Wskazane akty normatywne prawa unijnego, stanowiąc element porządku prawnego obowiązującego w Polsce, wprowadzają regulacje przeciwdziałające kumulacji świadczeń, tj. pobierania świadczeń rodzinnych na tego samego członka rodziny w tym samym czasie w różnych krajach, poprzez ustalenie zasad pierwszeństwa ustawodawstwa właściwego przy ich przyznawaniu i zasad zawieszania już ustalonych świadczeń. Umożliwiają one jednocześnie ustalenie ustawodawstwo państwa, któremu podlega osoba pracująca lub prowadząca działalność za granicą (por. wyrok NSA z dnia 18 października 2018 r., sygn. akt I OSK 1696/18 czy wyrok NSA z dnia 2 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 390/18).

Postępowanie w sprawach o świadczenie wychowawcze regulują przepisy Rozdziału 4 ustawy (art. 13-28), zaś ustalenie prawa do tego świadczenia oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek podmiotów uprawnionych (art. 13 ust. 1 ustawy).

Postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącej (matki dziecka) złożonym w dniu 19 października 2017 r. w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Ż.. Organ ten pismem z dnia 13 grudnia 2017 r. przekazał wniosek skarżącej do Urzędu Marszałkowskiego Województwa [...]. Skarżąca bowiem składając wniosek oświadczyła również, że jej mąż P. T. przebywa "najprawdopodobniej" w Wielkiej Brytanii (państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego).

W tym miejscu należy wskazać, że w przedstawionych Sądowi orzekającemu aktach administracyjnych, oprócz oświadczenia skarżącej, brak jest jakiegokolwiek dowodu (dokumentu) potwierdzającego pobyt jej męża w Wielkiej Brytanii. Nie może przy tym ujść uwadze, że w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji brak jest ustalenia dotyczącego okresu w jakim mąż skarżącej przebywał za granicą, jak też charakteru tego pobytu.

Następnie Wojewoda [...], który obecnie przejął zadania dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w piśmie z dnia 14 marca 2019 r. skierowanym do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż., powołując się m.in. na przepis art. 16 ust. 1 i 4 oraz art. 11 ust.1 pkt 1 ustawy stwierdził, że "do spraw A. T. przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od 1 stycznia 2010 r. do chwili obecnej". Nie precyzując jednak bliżej swojego stanowiska. Ustalenie natomiast w zapadłych decyzjach, że w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego zostało oparte jedynie na treści oświadczenia skarżącej, zaś organ odwoławczy przywołał również treść przepisów art. 67 i 68 rozporządzenia w sprawie koordynacji.

W aspekcie powyższych okoliczności trzeba podnieść, że przepisy omawianej ustawy regulują szczegółowo kwestie właściwości organów, przewidując w art. 11, że właściwym do wydania decyzji w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego jest wojewoda, gdyż pełni on funkcję instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej. Jednocześnie ustawodawca w unormowaniu zawartym w art.16 ustawy wskazał:

- w przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie (1);

- w przypadku przebywania osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członka rodziny tej osoby w dniu przyznania świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (2).

- przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się w przypadku wyjazdu poza granice Rzeczypospolitej Polskiej lub pobytu turystycznego, leczniczego lub związanego z podjęciem przez dziecko kształcenia poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (3).

- w przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (4).

- w przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ustala prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11 (5).

- w przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (6).

- w przypadku, o którym mowa w ust. 6, wojewoda ustala prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (7).

- w przypadku gdy wojewoda ustali, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego: 1) przekazuje sprawę organowi właściwemu w celu ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego - w przypadku, o którym mowa w ust. 1; 2) informuje o tym fakcie organ właściwy - w przypadku, o którym mowa w ust. 2 (8).

- organ właściwy w przypadku, o którym mowa w ust. 8 pkt 1, ustala prawo do świadczenia wychowawczego od miesiąca złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 1(9).

Z przywołanego przepisu art. 16 ustawy wynika, że w przypadku gdy jeden z członków rodziny przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie. To wojewoda staje się wówczas organem uprawnionym do rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego. Właściwość wojewody wynika zatem nie tyle z ustalenia właściwego ustawodawstwa przy zastosowaniu ww. przepisów unijnych, lecz z ustalenia, że w państwie pobytu członka rodziny zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a dalsze "zastosowanie" przepisów dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego powstaje w związku z równoległym nabyciem uprawnień w innym państwie członkowskim przez osobę uprawnioną (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 2 lipca 2019 r. w sprawie II SA/Bd 268/19).

Trzeba też w tym miejscu zaznaczyć, że czym innym jest kompetencja wojewody do ustalenia czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a czym innym dopuszczalność wydania przez wojewodę decyzji, o których mowa w art. 16 ust. 4, 5 i 6 ustawy. Niemniej w świetle powołanych przepisów ustalenia organów dotyczące zastosowania w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego powinny być wyczerpujące i nie mogą się ograniczać tylko do oświadczenia podmiotu wnioskującego, w którym wskazuje na fakt wyjazdu członka rodziny do innego państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji, bez określenia przez organy charakteru tego wyjazdu czy okresu czasu na jaki ten wyjazd nastąpił. Jeśli organy dysponowały w niniejszej sprawie takimi danymi to powinny one znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu kontrolowanych decyzji.

Przechodząc do dalszych rozważań, to niewątpliwie, świadczenie wychowawcze w ramach przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego należy traktować jako świadczenie rodzinne, gdyż stosownie do unormowania zawartego w ww. rozporządzeniu w sprawie koordynacji - określenie świadczenie rodzinne - oznacza wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne, które mają odpowiadać wydatkom rodziny, z wyłączeniem zaliczek z tytułu świadczeń alimentacyjnych oraz specjalnych świadczeń porodowych i świadczeń adopcyjnych. Definicja ta jest bardzo szeroka i swoim zakresem obejmuje nie tylko świadczenia, które zostały umiejscowione w polskim prawie w ustawie o świadczeniach rodzinnych, ale również inne świadczenia, które mają odpowiadać wydatkom rodziny.

Zasadą jest, że uzyskanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, w niniejszej sprawie na córkę skarżącej - N. T. jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego.

Ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 1). Natomiast dochód członka rodziny oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem przepisów art. 7 ust. 1-3a, które regulują przypadki utraty i uzyskania dochodu (art. 2 pkt 2). Rokiem kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki jest ustalane prawo, w realiach niniejszej sprawy jest rok 2016. Poprzez odesłanie zawarte w art. 2 pkt 1 ustawy, pojęcie dochodu należy rozumieć zgodnie z przepisami art. 3 i nast. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.). Natomiast legalna definicja rodziny została zawarta w art. 2 pkt 16 ustawy. Prawidłowo więc organ odwoławczy w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia przywołał treść tego przepisu. W skład rodziny skarżącej w dacie składania wniosku oraz w 2016 roku wchodzili: mąż P. T., córka N. T. i wnioskodawczyni. Jednak w toku postępowania administracyjnego wnioskodawczyni przedłożyła prawomocny z dniem 11 maja 2018 r. wyrok Sądu Okręgowego w G.,[...] Wydziału Cywilno-Rodzinnego z dnia 19 kwietnia 2018 r. w sprawie [...] rozwiązujący związek małżeński skarżącej i P. T.. Do momentu uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, jak podniesiono w uzasadnieniach decyzji, organy wliczały dochód męża P. T. do dochodu rodziny skarżącej, gdyż wchodził on w skład rodziny (małżonek). Organy obu instancji zgodnie również przyjęły, że mąż skarżącej P. T. jest aktywny zawodowo poza granicami RP i osiąga z tego tytułu dochód, którego wysokość wraz z dochodem skarżącej, skutkuje przekroczeniem kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 3 ustawy. Dochód rodziny skarżącej wyniósł 65.169,09 zł w 2016 roku, zaś miesięczny dochód wyniósł 5.430,76 zł, co przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi kwotę 1.882,16 zł. Dokonując powyższych ustaleń - w odniesieniu do męża skarżącej - organy oparły się na "informacji z Wielkiej Brytanii o dochodzie za 2016 r. P. T." i w konsekwencji ustaliły, że miesięczny dochód rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę przekroczył kryterium dochodowe, uprawniające do nabycia świadczenia w okresie od 1 października 2017 r. do 31 maja 2018 r.

Jedynym zatem powodem odmowy przyznania przez organy obu instancji świadczenia wychowawczego wnioskowanego przez skarżącą na pierwsze dziecko - N. T. było przekroczenie kryterium dochodowego. Tym samym ustalenia organów w tym zakresie powinny być jednoznaczne i nie powinny budzić najmniejszych wątpliwości. Jednak w aktach administracyjnych sprawy przedstawionych Sądowi orzekającemu nie ma powołanej w uzasadnieniach rozstrzygnięć organów obu instancji - "informacji z Wielkiej Brytanii" - o wysokości uzyskiwanego dochodu przez męża skarżącej, ani też co zostało już wcześniej zaznaczone, jakiegokolwiek dowodu (dokumentu), który potwierdzałby zatrudnienie lub inną formę aktywności zawodowej P. T. w Wielkiej Brytanii oraz ich okres. Tak więc istotne ustalenie dla prawidłowego rozpoznania sprawy, dotyczące wysokości dochodu męża skarżącej nie znajduje więc potwierdzenia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie, a weryfikacja tej okoliczności przez Sąd orzekający jest niemożliwa. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.).

W konsekwencji też taki stan rzeczy należy uznać za niedostateczne wyjaśnienie sprawy i skutkujący przyjęciem, że decyzje organów naruszyły w sposób istotny przepisy procedury administracyjnej.

Zgodnie bowiem z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis art. 8 k.p.a. nakłada natomiast na organy administracji obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa. Organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i na podstawie całokształtu materiału ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Takie postępowanie organów narusza również przepis art. 107 § 1 i 3 k.p.a. i powoduje niemożność dokonania prawidłowej kontroli sądowej zapadłego rozstrzygnięcia.

Rozstrzygnięcia organów obu instancji należy zatem uznać za co najmniej przedwczesne.

Wobec podniesionych uchybień, należy zgodzić się ze skarżącą, że organy przeprowadziły postępowanie z naruszeniem omawianych przepisów k.p.a. Organy, stosownie do wymogów wynikających z ww. przepisów k.p.a., nie wyjaśniły w sposób dostateczny kwestii związanych z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, gdyż w zapadłych rozstrzygnięciach nie ma ustaleń dotyczących charakteru aktywności zawodowej męża skarżącej poza granicami kraju, okresu jego pobytu w Wielkiej Brytanii, oraz co najistotniejsze, brak w aktach sprawy przywołanego przez organy dowodu w postaci "informacji z Wielkiej Brytanii" o wysokości uzyskiwanego przez niego dochodu. Niewyjaśnienie tych okoliczności oraz nieuzasadnienie w tym zakresie decyzji narusza niewątpliwe podstawowe zasady postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, stanowiąc podstawę do wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań.

Stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenia postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy rzeczą organów będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji w zakwestionowanej przez skarżącą części, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).