Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 231/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Właściwość sądu
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 15 § 2 w zw. z art. 4
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 59 ust. 1, art. 101 ust. 1, 2, 2a, 3, 6, art. 6 pkt 8
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta [...] a Wójtem Gminy [...] w sprawie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. W. o umieszczenie w domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Wójta Gminy [...] jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta [...] pismem z dnia 2 listopada 2023 r. wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Wójtem Gminy [...] poprzez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku A. W. o umieszczenie w domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu wniosku Prezydent Miasta [...] podniósł, że wobec podania i złożonej dokumentacji w sprawie skierowania A. W. do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych nie jest on właściwym organem dla prowadzenia niniejszego postępowania. Wskazano, że aktualnie A. W. przebywa w schronisku dla osób bezdomnych w [...]. Jest jednak osobą bezdomną. Zaznaczono, że A. W. posiada "ostatni stały adres zamieszkania pod adresem [...] Gmina [...]".

Prezydent Miasta [...] nie zgodził się z Kierownikiem Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznie w [...], który działając z upoważnienia Wójta Gminy [...] uznał się za niewłaściwy do rozpatrzenia wniosku o umieszczenie w domu pomocy społecznej, pomimo że A. W. posiada "ostatni stały adres zameldowania na terenie gminy [...]".

Powołując się na treść przepisu art. 101 ust 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w przypadku osoby bezdomnej, właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały, Prezydent Miasta [...] wniósł o wskazanie Wójta Gminy [...] jako organu właściwego w sprawie.

Odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z regulacją zawartą w przepisie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Spór o właściwość między jednostkami samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023r. poz. 775 - dalej jako: "k.p.a."). Wedle brzmienia art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. właściwy w tych sprawach jest Naczelny Sąd Administracyjny. Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia danej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).

W niniejszej sprawie wniosek dotyczy Prezydenta Miasta [...] (województwo śląskie, powiat [...]), dla którego organem wyższego stopnia jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach oraz Wójta Gminy [...] (województwo mazowieckie, powiat kozienicki) dla którego organem wyższego stopnia jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Radomiu - § 1 pkt 12 lit. c i pkt 7 lit. d rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz.U. z 2003, nr 198, poz. 1925).

Spór pomiędzy organami dotyczy właściwości miejscowej w sprawie rozpatrzenia wniosku A. W. o umieszczenie w domu pomocy społecznej.

W sprawach dotyczących ustalenia organu właściwego do rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy w formie skierowania i dofinansowania do domu pomocy społecznej podstawowe znaczenie ma art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, Dz.U. z 2023, poz. 901 - dalej jako: u.p.s., określający właściwość miejscową gminy do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z treścią powołanego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się oświadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (art. 101 ust. 2a u.p.s.). Z kolei w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się oświadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się oświadczenie (art. 101 ust. 3 u.p.s.).

W świetle art. 101 ust. 6 u.p.s. dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki. Z kolei, zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsca zamieszkania", o którym mowa w art. 101 ust. 1 u.p.s. Jednakże, konsekwentnie przez miejsce zamieszkania - w świetle ogólnej definicji zawartej w art. 25 ustawy Kodeks cywilny - należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OW 212/21). Samo zameldowanie, będące instytucją prawa administracyjnego, nie przesądza o zamieszkaniu w rozumieniu prawa cywilnego. Miejscem takim jest miejsce, gdzie dana osoba faktycznie przebywa oraz gdzie aktualnie koncentrują się jej sprawy życiowe.

Na gruncie niniejszej sprawy konieczne było ustalenie, czy A. W. posiada miejsce zamieszkania, czy też była osobą bezdomną wobec której należało zastosować art. 101 ust. 2 u.p.s.

Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie. Dodać należy że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725), pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Nie jest natomiast w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych.

Z treści złożonego przez A. W. podania wynika, że uznaje się on za osobę bezdomną. Z załączonego w aktach sprawy wywiadu środowiskowego wynika, że A. W. jest chory na schizofrenię paranoidalną, od kilkudziesięciu lat nie utrzymuje kontaktu z rodziną. Przebywa tymczasowo w Schronisku dla Bezdomnych [...] w [...] i nie posiada meldunku na pobyt stały.

W tej sytuacji uznając, że ziściły się przesłanki z art. 101 ust. 2 u.p.s. za właściwą miejscowo w przedmiocie rozpoznania wniosku A. W. o umieszczenie w domu pomocy społecznej uznano gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały, a zatem Gminę [...]. Za organ właściwym w sprawie uznano Wójta Gminy [...].

Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 2 w zw. z art. 4 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.