Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 443/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2014-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 11 ust. 1
journal: Dz.U. 1958 nr 31 poz 138
law: Ustawa z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach.
article: art. 5
journal: Dz.U. 2013 poz 707
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski Protokolant Starszy Sekretarz sądowy Marta Sankiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku na rozprawie w dniu 8 października 2014 r. sprawy ze skargi G. L. i K. L. na decyzję Wojewody z dnia 14 maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 14 maja 2014 r. nr [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z 10 czerwca 2013 r. nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania G. i K. L. odszkodowania za nieruchomość położoną w R., obręb [...], oznaczoną w 1999 r. jako działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 0,8112 ha, wpisanej wówczas w księdze wieczystej nr [...].

Decyzje powyższe wydane zostały w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

We wniosku z 29 września 2011 r. G. i K. L. zwrócili się do Starosty wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, o ustalenie i wypłatę odszkodowania "za ziemię zabraną w 2000 r. za darmo na ulice z KW [...] - 8112 m2, które były zawarte w ww. księdze wieczystej do 2000 r."

Decyzją z 9 grudnia 2011 r. Starosta umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie przyznania odszkodowania za nieruchomości położone w R., oznaczone w 1999 r. jako działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 0,8112 ha, ustalając że wnioskodawcom nie przysługiwało prawo własności tychże nieruchomości, co skutkuje brakiem uprawnienia do ubiegania się o odszkodowanie.

Na skutek odwołania G. i K. L. od ww. decyzji, Wojewoda, w decyzji z 25 stycznia 2012 r., uchylił powyższe rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując w szczególności na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego w zakresie ustaleń dotyczących prawnej podstawy przejęcia przez Skarb Państwa ww. nieruchomości i zatwierdzenia planu jej podziału, a także wykazania zmian gruntowych i powierzchni przejętej nieruchomości.

W toku ponownie prowadzonego postępowania Starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej ustalił, że zgodnie z treścią zawiadomienia Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w W. z 25 marca 2000 r., Dz. Kw [...], z księgi wieczystej nr [...], w której jako właściciele ujawnieni byli G. i K. L., doszło do odłączenia działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] o łącznej pow. 0,8112 ha. Dla wymienionych działek założono księgę wieczystą nr [...], w której jako właściciela ujawniono Skarb Państwa. Omawiane działki wykreślono z księgi wieczystej nr [...] i wpisano do nowozałożonej księgi wieczystej nr [...] w następstwie wniosku Starosty z 21 kwietnia 1999 r. Jak wynika z akt, działki powyższe przeszły na własność Skarbu Państwa w trybie art. 11 ustawy z 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 138), na podstawie planu podziału nieruchomości zatwierdzonego przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w R. w dniu 17 listopada 1959 r. i Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w dniu 20 listopada 1959 r. Z zaświadczenia Wydziału Geodezji, Gospodarki Gruntami i Rolnictwa Urzędu Miasta R. z 23 listopada 1999 r. nr [...] wynika, że omawiane działki powstały w roku 1959 w wyniku parcelacji.

Organ I instancji ustalił również, że ww. działki, jak wynika ze znajdujących się w aktach sprawy wykazów zmian gruntowych oraz opinii geodety, uprzednio stanowiły parcele: [...] (działka nr [...]), [...] (działki nr [...] i nr [...]), [...] (działka nr [...]), [...] (działka nr [...]), [...] (działki nr [...] i nr [...]) oraz [...] (działka nr [...]).

Na podstawie pisma z 20 marca 2000 r. nr [...] organ I instancji ustalił, że nieruchomość objęta parcelacją stanowiła w 1959 r. własność M. L. Ogólna powierzchnia gruntów wynosiła 3,6394 ha, zaś powierzchnia przewidziana do przejęcia na rzecz Skarbu Państwa wynosiła łącznie 1,0078 ha, w tym 0,8112 ha objęte wnioskiem o wpis w księdze wieczystej oraz kolejne 0,1966 ha, stanowiące 4 inne działki. Z pisma Starosty z 20 marca 2000 r. nr [...] wynika, że pomimo faktu, że plan parcelacyjny przewidywał przejęcie na rzecz Skarbu Państwa powierzchni 1,0078 ha, wnioskiem o wpis w księdze wieczystej objęto jedynie działki stanowiące ulice, o łącznej powierzchni 0,8112 ha, zaś odnośnie pozostałego terenu o pow. 0,1966 ha "Skarb Państwa nie rości już praw do własności tych gruntów".

Organ I instancji wyjaśnił, że zarówno w toku postępowania wieczystoksięgowego, jak i niniejszej sprawy odszkodowawczej udało mu pozyskać jedynie plan podziału nieruchomości, stanowiącej własność M. L. Nie odnaleziono natomiast decyzji zatwierdzającej ten plan. Pomimo braku tej decyzji, działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] o łącznej pow. 0,8112 ha zostały odłączone z księgi wieczystej nr [...] i przeniesione do księgi wieczystej nr [...], o czym zawiadomieniem z 25 marca 2000 r. nr Dz.Kw [...] sąd wieczystoksięgowy poinformował G. i K. L.

Z akt księgi wieczystej nr [...] wynika, że następcą prawnym M. L., ujawnionym jako właściciel ww. nieruchomości był F. L., z którym następnie G. i K. L. zawarli umowę darowizny nieruchomości z 8 lipca 1993 r. Rep. A Nr [...]. Wpisu G. i K. L. w Dziale II omawianej księgi dokonano z dniem 11 sierpnia 1993 r.

Zdaniem organu I instancji, powyższe prowadzi do wniosku, że przejście prawa własności omawianych nieruchomości nastąpiło z mocy prawa w 1959 r. na rzecz Skarbu Państwa i nie istniała konieczność wydawania orzeczenia o ich wywłaszczeniu. Nastąpiło to wówczas, gdy właścicielką nieruchomości była M. L., co oznacza, że to nie wnioskodawcy zostali pozbawienie prawa własności, lecz ich ówczesna właścicielka – M. L. Natomiast, zawarta z jej spadkobiercą umowa darowizny przedmiotowych nieruchomości na rzecz wnioskodawców nie mogła odnieść skutku prawnego skoro już 1959 r. nieruchomości te stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa, a więc w chwili śmierci M. L. nie była już ich właścicielką. W skład spadku przypadającego F. L. nie mogły zatem wchodzić działki, których w chwili śmierci spadkodawczyni nie była właścicielką. W oparciu o powyższe ustalenia i wnioski z nich wynikające Starosta w wydanej decyzji z 10 czerwca 2013 r. przyjął, że skoro wnioskodawcy nie legitymowali się tytułem prawnym do przedmiotowych nieruchomości w dacie ich przejścia na rzecz Skarbu Państwa to postępowanie z ich wniosku o odszkodowanie jest bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu.

Z powyższym stanowiskiem nie zgodzili się G. i K. L., którzy wnieśli odwołanie od powyższej decyzji podnosząc w szczególności, że:

- byli właścicielami przedmiotowej nieruchomości, na co wskazuje treść księgi wieczystej nr [...] oraz zaświadczenie Starosty Powiatowego z 5 stycznia 2011 r., w którym podano, że figurowali oni od października 1994 r. do 10 listopada 1999 r. w operacie ewidencji gruntów jako właściciele,

- nieuprawnione jest powoływanie się przez organ I instancji na ustawę z 22 maja 1958 r., która już nie obowiązuje,

- brak było podstaw do dokonania zmian w księdze wieczystej, ponieważ decyzja parcelacyjna w istocie nigdy nie została wydana.

W następstwie rozpoznania sprawy w postępowaniu odwoławczym Wojewoda w decyzji z 14 maja 2014 r. zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

Organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, że prawną podstawą wydanej decyzji są przepisy k.p.a. oraz ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j. t. Dz. U. z 2014 r., poz. 518).

W ocenie organu odwoławczego, bezsporne jest, że w 1959 r. nieruchomość stanowiąca własność M. L. została objęta planem parcelacyjnym. Zgodnie z treścią art. 9 ustawy z 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 138), jeżeli w granicach bloku budowlanego lub innego zespołu przestrzennego budownictwa jednorodzinnego (art. 6 ust. 1 pkt 1) znajdują się nieruchomości nie podzielone na działki budowlane albo gdy istniejące działki budowlane nie odpowiadają ustaleniom planu zagospodarowania terenu (art. 6 ust. 1), przeprowadza się z urzędu lub na wniosek zainteresowanych właścicieli nieruchomości podział (parcelacją) istniejących nieruchomości na podstawie planu podziału (parcelacyjnego). Z kolei, zgodnie z w art. 11 tej ustawy stwierdzono, że z gruntów objętych podziałem 33% ogólnej powierzchni przechodzi na własność Państwa bez odszkodowania z przeznaczeniem na cele użyteczności publicznej oraz jako działki budowlane umożliwiające prezydiom rad narodowych prowadzenie właściwej gospodarki terenami. Przejście tych gruntów na własność Państwa następuje w stanie wolnym od wszelkich obciążeń z dniem uprawomocnienia się decyzji o zatwierdzeniu podziału. Decyzja ta stanowi podstawę do ujawnienia prawa własności w księgach wieczystych.

Powyższe oznacza, zdaniem organu, że co do zasady powinna zostać wydana decyzja o zatwierdzeniu podziału nieruchomości, bowiem przejście prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa następowało z dniem jej uprawomocnienia, a dokument ten umożliwiał ujawnienie przejścia prawa własności w księdze wieczystej. W niniejszym stanie faktycznym bezsporne jest, że takiej decyzji nie wydano. Zdaniem Wojewody jednak, zgodnie z ustawą z 22 maja 1958 r., przejście prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa następowało z mocy prawa, zaś decyzja zatwierdzająca podział jedynie fakt ten potwierdzała (skutek wyłącznie deklaratoryjny). Podobny skutek deklaratoryjny miało ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej. Tym samym, skoro sąd wieczystoksięgowy, działając na wniosek Starosty złożony w powołaniu na art. 11 omawianej ustawy, dokonał zmian w księdze wieczystej nr [...], z której przedmiotową nieruchomość wykreślił i ujawnił jako jej właściciela Skarb Państwa (w księdze wieczystej nr [...]), należy uznać, że do przejęcia nieruchomości w trybie tej ustawy doszło.

Wojewoda podkreślił jednocześnie, że powierzchnia nieruchomości przejętej (0,8112 ha) wynosi mniej niż 33 % powierzchni całej nieruchomości objętej podziałem - niezależnie od tego, czy jej wielkość przyjmie się z adnotacji na planie parcelacyjnym (3,7901 ha), czy informacji podanej przez Urząd Miasta w piśmie z 20 marca 2000 r. (3,6394 ha). Rozbieżności mogą tu wynikać z ponownych pomiarów geodezyjnych i nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Zdaniem organu odwoławczego, biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, brak decyzji zatwierdzającej plan podziału nie ma wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, gdyż przejęcie gruntów zostało ujawnione w księdze wieczystej. Wojewoda nie ma zaś kompetencji do kwestionowania prawidłowości i zasadności dokonanych w księdze wieczystej wpisów.

Organ odwoławczy przypomniał jednocześnie, że wnioskodawcy ubiegali się uprzednio o zwrot przedmiotowej nieruchomości. W sprawie dotyczącej zwrotu nieruchomości w dniu 20 kwietnia 2011 r. zapadł wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o sygn. akt II SA/Gd 189/11, w którym sąd potwierdził prawidłowość stanowiska organów, zgodnie z którym do przejścia prawa własności nieruchomości doszło, pomimo że nie odnaleziono decyzji zatwierdzającej jej podział.

Organ odwoławczy wyjaśnił również, że chybione jest stanowisko odwołujących, że prawo działa wstecz, skoro fakt przejścia własności na rzecz Skarbu Państwa ujawniono dopiero w 2000 r. Do przejścia prawa własności na rzecz Skarbu Państwa doszło na podstawie ustawy z 22 maja 1958 r. Okoliczność ujawnienia prawa własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej dopiero w 2000 r. nie powoduje, że dopiero w tej dacie nastąpił skutek przejścia prawa własności. Wpis w księdze wieczystej dokonany w 2000 r. jedynie potwierdził fakt, który z mocy prawa nastąpił w 1959 r.

W kwestii tego, czy odwołującym przysługuje w powyższych okolicznościach faktycznych i prawnych roszczenie odszkodowawcze organ odwoławczy doprecyzował stanowisko organu I instancji, częściowo je modyfikując. Zdaniem Wojewody, nie ulega wątpliwości, że odwołujący nie byli właścicielami przedmiotowej nieruchomości, podobnie, jak nie był nim F. L. Bez znaczenia jest okoliczność, że odwołujący zostali wpisani w tym charakterze w Dziale II księgi wieczystej nr [...] w czasie, gdy przedmiotowa nieruchomość była w niej ujawniona. Prawo własności nieruchomości przeszło bowiem na rzecz Skarbu Państwa od M. L., zaś fakt, że okoliczność ta nie została ujawniona w księdze wieczystej przed ujawnieniem w niej F. L., a następnie odwołujących, nie zmienia sytuacji właścicielskiej. Wpis prawa własności w księdze miał charakter jedynie deklaratoryjny. Wskazanie odwołujących jako właścicieli nieruchomości w operacie ewidencji gruntów nie oznacza, że prawo takie im przysługiwało. Ewidencja gruntów nie przesądza bowiem o prawie własności nieruchomości, lecz walor taki ma jedynie wpis w księdze wieczystej. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, organ odwoławczy wyjaśnił, że jeżeli doszło z mocy prawa do przejęcia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, ale przed ujawnieniem tego faktu w księdze wieczystej osoba wpisana w tej księdze jako właściciel dokona obrotu nieruchomością w formie aktu notarialnego (w tym umowy darowizny) i nabywca zostanie ujawniony w księdze wieczystej, to o ile nie dojdzie do skutecznego przeniesienia prawa własności nieruchomości, nastąpi przejście na nabywcę roszczenia odszkodowawczego. Oznacza to, że - odmiennie niż przyjął to organ I instancji - brak tytułu prawnego do nieruchomości nie wyklucza automatycznie roszczenia o odszkodowanie. W konsekwencji, mimo że odwołujący nie nabyli prawa własności przedmiotowej nieruchomości, mogliby być beneficjentami roszczenia odszkodowawczego, gdyby roszczenie takie przysługiwało zbywcy, a pierwotnie M. L. Zgodnie jednak z treścią art. 11 ustawy z 22 maja 1958 r., przejście prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa następuje bez odszkodowania. Skoro zatem w niniejszej sprawie powyższy przepis stanowił podstawę przejęcia nieruchomości, to na jego mocy roszczenie odszkodowawcze nie przysługiwało M. L., ani w konsekwencji - odwołującym, co wynika wprost z treści powołanego przepisu.

Skargę na powyższą decyzję wnieśli G. L. i K. L. Skarżący zakwestionowali stanowisko, zgodnie z którym nie przysługiwał im nigdy tytuł prawa własności do przedmiotowych działek gruntu, podobnie jak ich poprzednikowi prawnemu – F. L. Wskazali oni, że przysługujące im prawo własności potwierdzała księga wieczysta do 2000 r. oraz wpis w ewidencji gruntów. Działki te znajdowały się w ogólnym obszarze gospodarstwa rolnego i z tego tytułu skarżący opłacali za nie podatek rolny. Wpis Skarbu Państwa do księgi wieczystej nastąpił bez ich udziału w postępowaniu wieczystoksięgowym, wyłącznie w oparciu o wniosek Starosty. W ocenie skarżących, przejście prawa własności na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o art. 11 ustawy z 22 maja 1958 r. nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa, polegającym na braku wydania decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu skarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Kontrola ta sprawowana jest pod kątem zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego.

Wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Jak wskazano w publikacji B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz." (12. wydanie, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2012, str. 412 - 414) celem postępowania administracyjnego jest załatwienie sprawy przez wydanie decyzji rozstrzygającej ją co do istoty, temu powinna służyć działalność orzecznicza administracji publicznej zmierzająca do konkretyzacji praw i obowiązków wynikających z powszechnie obowiązujących przepisów prawa. W orzecznictwie i doktrynie podkreśla się, że o bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. możemy mówić wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza zatem, że w sprawie występują tego typu przeszkody, które uniemożliwiają wydanie decyzji załatwiającej sprawę przez jej rozstrzygnięcie co do istoty. (por.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 9 maja 2013 r., sygn. II SA/Gl 1474/12, Baza Orzeczeń LEX nr 1316747; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 marca 2013 r., sygn. II SA/Wa 62/13, Baza Orzeczeń LEX nr 1321520; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 4 marca 2013 r., sygn. II SA/Wr 776/12, Baza Orzeczeń LEX nr 1303627). Sprawa administracyjna jest zatem bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne (por. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 6 marca 2013 r., sygn. II SA/Gl 1392/12, Baza Orzeczeń LEX nr 1305644, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 18 czerwca 2014 r., sygn. II SA/Gd 168/14, Baza Orzeczeń LEX nr 1485671).

Brak legitymacji do złożenia wniosku, co do zasady, powinien prowadzić do jego oddalenia. Ocena w tym zakresie jest dokonywana na podstawie przepisów wprawa materialnego i winna skutkować wydaniem decyzji rozstrzygającej sprawę. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że wydanie w takim przypadku decyzji umarzającej postępowanie nie ma jednak istotnego wpływu na wynik sprawy i nie uzasadnia uchylenia zaskarżonej decyzji. Z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. wynika bowiem, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, w przypadku gdy stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wydanie decyzji o umorzeniu postępowania zamiast oddaleniu wniosku nie ma wpływu na wynik sprawy rozumianej jako rozstrzygnięcie o uprawnieniach strony, w obu bowiem przypadkach stwierdzany jest brak podstaw do nieuwzględnienia żądania.

Organ uznał, że skarżącym nie przysługuje prawo żądania odszkodowania za nieruchomość bowiem nie byli oni jej właścicielami ani nie są następcami prawnym właściciela nieruchomości. Organ dokonał ustalenia prawa własności nieruchomości, za którą odszkodowania domagają się skarżący na podstawie wpisu w księdze wieczystej. Skarżący kwestionowali zasadność dokonania tego wpisu. Przepis art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2013 r. poz. 707 ze zm.), stanowi, że w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych). Ustalenie właściciela nieruchomości na podstawie treści księdze wieczystej nastąpiło prawidłowo. Organ słusznie wskazał, że nie jest uprawniony do kwestionowania prawidłowości wpisu figurującego w księdze wieczystej. Kompetencje w tym zakresie nie przysługują bowiem organowi administracji lecz sądowi powszechnemu. Skarżącym przysługuje prawo wystąpienia do tego sądu z powództwem o uzgodnienie treści wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, zgodnie z którym w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności.

Wskazać należy, że powołany w zaskarżonej decyzji wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wydany w sprawie sygn. II SA/Gd 189/11 dotyczył żądania skarżących zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 535 m2 dawniej stanowiącej część działkę nr [...], która powstała w wyniku podziału działki nr [...]. Dotyczył on zatem jedynie części nieruchomości, za które odszkodowania domagają się skarżący w niniejszym postępowaniu. W wyroku tym wskazano odnośnie tej nieruchomości, że "plan parcelacyjny został zaakceptowany przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w R. oraz stwierdzono zgodności ze szczegółowym planem zagospodarowania akceptowanym przez Prezydium Wojewódzkiej rady narodowej w G. – bez wydania decyzji parcelacyjnej. Przyjąć zatem należało, że przejście własności nieruchomości nastąpiło z mocy prawa, zaś dokonany wpis w księgach wieczystych miał charakter potwierdzający istniejący stan prawny nieruchomości. W wyroku z dnia 4 stycznia 1999 r., sygn. akt IV SA 103/97 (Lex nr 47340) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził bowiem, że ustawa z 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach nie przewidywała w ogóle konieczności podejmowania decyzji administracyjnych w sprawach przejęcia nieruchomości na własność Państwa. Stąd przyjąć należało, że organy obu instancji prawidłowo uznały za udowodnioną okoliczność przejęcia w 1959 r. na własność Państwa nieruchomości stanowiącej wówczas własność M. L." Wyrok ten ma, zgodnie z art. 170 p.p.s.a. charakter ważący jedynie odnośnie zakresu sprawy nim rozstrzygniętej. Nadto wskazać należy, że istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się w tym, że także inne sądy i inne organy państwowe, a w wypadkach przewidzianych w ustawie – także inne osoby, muszą brać pod uwagę fakt istnienia oraz treść prawomocnego orzeczenia sądu. Wynikający z niej stan związania ograniczony jest jednak co do zasady tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia i nie obejmuje jego motywów (por. wyrok SN z dnia 13 stycznia 2000 r., II CKN 655/98, LEX nr 51062, komentarz do art. 170 p.p.s.a. Bogusław Dauter System Informacji Prawnej Lex).

Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy z 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 138 ze zm.). podmiotom, które traciły własność nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nie przysługiwało prawo do żądania odszkodowania. Przepis ten stanowił, że z gruntów objętych podziałem 33% ogólnej powierzchni przechodzi na własność Państwa bez odszkodowania z przeznaczeniem na cele użyteczności publicznej oraz jako działki budowlane umożliwiające prezydiom rad narodowych prowadzenie właściwej gospodarki terenami. Przejście tych gruntów na własność Państwa następuje w stanie wolnym od wszelkich obciążeń z dniem uprawomocnienia się decyzji o zatwierdzeniu podziału, a decyzja ta stanowi podstawę do ujawnienia prawa własności w księgach wieczystych. Natomiast przepis art. 18 ust. 1 pkt 4 i 5 cytowanej ustawy stanowił, że właściwy organ administracji prezydium powiatowej rady narodowej, który przeprowadza podział zatwierdza plany podziału i wydaje decyzję o zakończeniu podziału i wprowadzeniu nowego stanu własności na obszarach objętych podziałem. Jak ustalił organ, decyzja taka nie została w niniejszej sprawie odnaleziona. Fakt, iż przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości następowało z mocy prawa, a decyzja zatwierdzająca nie musiała zawierać rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, nie wyłączał, w ocenie Sądu, konieczności istnienia decyzji zatwierdzającej plan podziału, dla wywołania skutku przejścia prawa własności. Podkreślić jednak należy, że organ w niniejszym postępowaniu nie był zobligowany do oceny prawidłowości postępowania prowadzonego w trybie przepisów ustawy o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach. Prowadzone na skutek wniosku skarżących postępowanie nie miało na celu weryfikacji tego postępowania ani prawidłowości dokonanego na jego podstawie w księdze wieczystej wpisu dotyczącego przejścia prawa własności nieruchomości.

Żądanie wnioskodawców dotyczyło odszkodowania. Przepisy ustawy o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach nie przewidywały zapłaty odszkodowania za nieruchomości przejęte przez Skarb Państwa na podstawie art. 11 tej ustawy. Jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2012 r. sygn. I OSK 624/11 także przepisy aktualnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami nie dają podstaw do wypłaty odszkodowania za grunt przejęty na własność państwa bez odszkodowania w trybie art. 11 ustawy z 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach. (System Informacji Prawnej Lex nr 1264881)

Skarżący nie domagali się wypłaty odszkodowania na postawie przepisów ustawy o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach, kwestionując przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości w trybie przepisów tej ustawy. Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie była wyłącznie kwestia zasadności tak sformułowanego wniosku.

Strona żądając od organu administracji wydania decyzji w przedmiocie zapłaty odszkodowania wskazać musi normę prawną, z której wynika możliwość orzekania przez organ w tym przedmiocie. Co do zasady bowiem kwestie odszkodowawcze, związane z naruszeniem prawa własności regulują normy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121), a roszczenia z tym związane dochodzone są przed sądami powszechnymi.

Skarżący nie wskazali żadnej normy prawnej, która mogłaby stanowić administracyjnoprawną podstawę ich żądania o zapłatę odszkodowania.

Niezależnie zatem od dokonanej przez organy oceny braku przymiotu strony postępowania uprawnionej do złożenia wniosku, w niniejszej sprawie brak było możliwości uwzględnienia wniosku z uwagi na brak normy prawa administracyjnego stanowiącej podstawę takiego żądania.

W szczególności skarżący nie mogliby domagać się zapłaty odszkodowania w trybie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U z 2014 r. poz. 518 ze zm.) dotyczących wywłaszczenia, bowiem w stosunku do przedmiotowej nieruchomości nie została nigdy wydana decyzja wywłaszczeniowa. Wniosek skarżących nie mógłby także zostać potraktowany jako wniosek o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, zgodnie bowiem z art. 115 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego na rzecz Skarbu Państwa następuje wyłącznie z urzędu, a na rzecz jednostki samorządu terytorialnego – na wniosek jej organu wykonawczego, przy czym wszczęcie postępowania z urzędu może także nastąpić na skutek zawiadomienia złożonego przez podmiot, który zamierza realizować cel publiczny.

Zatem, nawet gdyby skarżący, wbrew zapisowi w księdze wieczystej, byli właścicielami przedmiotowych nieruchomości, uwzględnienie złożonego przez nich wniosku w postępowaniu administracyjnym nie byłoby możliwe. Skarżącym w takiej sytuacji przysługiwałoby prawo dochodzenia ochrony z tytułu naruszenia ich prawa własności przez zajęcie nieruchomości w postępowaniu przed sądem powszechnym.

Na marginesie wskazać należy, że w niniejszej sprawie wobec przeznaczenia przedmiotowych nieruchomości pod drogi publiczne, w przypadku wadliwości dokonanego wpisu w księdze wieczystej, mogło dojść do przejścia prawa własności tych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub gminy na podstawie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. nr 133, poz. 872 ze zm.), który w ust. 1, 2 i 4 stanowił, że nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, niestanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Odszkodowanie za te nieruchomości wypłaca gmina - w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi, bądź Skarb Państwa - w odniesieniu do pozostałych dróg, przy czym odszkodowanie, to miało być ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r., a po upływie tego okresu roszczenie wygasało. Ocena tej kwestii wymagałaby dokonania ustaleń, czy w dacie 31 grudnia 1998 r. przedmiotowe nieruchomości pozostawały we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego i były zajęte pod drogi publiczne.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, jako niezasadną.