Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 653/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 33 par.  2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Asesor WSA Dominik Dymitruk (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 15 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. J. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 czerwca 2021 r., nr 430100/71/94/2021-RED-P w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. J. (dalej: skarżący, zobowiązany) jest postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ, ZUS) z dnia 7 czerwca 2021 r., nr 430100/71/94/2021-RED-P, utrzymujące w mocy postanowienie organu z dnia 7 kwietnia 2021 r., nr 430200/71/108/2021-RED-P, w przedmiocie oddalenie zarzutu: braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, braku wymagalności obowiązku, określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z aktu będącego podstawą egzekucji, złożone w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym.

Wobec skarżącego ZUS – działając jako organ egzekucyjny – prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...], wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Wałbrzychu, obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za okres od stycznia 2019 r. do października 2019 r. z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej. Powyższe tytułu doręczone zostały skarżącemu w dniu 2 marca 2021 r.

Przed wystawieniem powyższych tytułów wykonawczych, ZUS doręczył zobowiązanemu upomnienia, co skarżący potwierdził własnoręcznie w dniu 20 grudnia 2019 r.

Pismem z dnia 9 marca 2021 r. zobowiązany wniósł zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, kwestionując możliwość prowadzenia postępowania wobec pozostającego w toku postępowania sądowoadministracyjnego, którego przedmiotem jest odmowa umorzenia należności objętych wskazanymi tytułami wykonawczymi. W dalszej kolejności skarżący podniósł umieszczenie w upomnieniach niewłaściwego adresu zobowiązanego, a także podanie niewłaściwej podstawy prawnej żądanych należności w tytułach wykonawczych w ich punktach 4 i 13. Na tej podstawie sformułował zarzut dotyczący braku wymagalności obowiązku z innego powodu, określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4 oraz brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia.

W wydanym przez ZUS postanowieniu z dnia 7 kwietnia 2021 r. organ oddalił zgłoszone przez zobowiązanego zarzuty, wskazując w treści uzasadnienia, że wierzyciel wysłał upomnienia o numerach od [...] do (...)[...], obejmujące należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za okres od stycznia 2019 r. do października 2019 r., na adres zamieszkania – tj. [...] [...] N., widniejący na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki pocztowej. Z kolei podany w treści każdego upomnienia adres ul. [...] [...] K., wynikał z dokumentów ubezpieczeniowych. Dodał przy tym organ, że skarżący odebrał rzeczoną przesyłkę osobiście w dniu 20 grudnia 2019 r., potwierdzając ten fakt własnoręcznym podpisem.

W kwestii braku wymagalności obowiązku stwierdzonego tytułami wykonawczymi, ZUS wskazał, że w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej zobowiązany nie dopełnił obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia 2019 r. do października 2019 r. w przewidzianym przepisami terminie. Skutkiem nieopłacenia należności z tytułu składek w ustawowym terminie jest ich wymagalność. ZUS podał również, że należności objęte ww. tytułami wykonawczymi określone zostały na podstawie figurujących w systemie informatycznym organu dokumentów rozliczeniowych (deklaracji rozliczeniowych) złożonych przez zobowiązanego jako płatnika składek. Zobowiązanie jest więc bezsporne i wymagalne. Organ wskazał, że postępowanie egzekucyjne jest całkowicie odrębne i niezależne od postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek.

Odnosząc się do w dalszej kolejności do zarzutu określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z aktu będącego podstawą egzekucji, ZUS wyjaśnił, że źródłem obowiązku podlegającego egzekucji, czyli należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, są w tym przypadku bezspornie deklaracje rozliczeniowe (dokument o którym mowa w art. 3a §1 pkt.3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) złożone przez zobowiązanego za okres od stycznia 2019 r. do października 2019 r. Taka podstawa została podana w tytułach wykonawczych, będących przedmiotem niniejszych zarzutów. Tym samym – jak podał organ – to nie decyzja w sprawie umorzenia/odmowy umorzenia składek jest źródłem egzekwowanego obowiązku, lecz deklaracja rozliczeniowa. Tak więc toczące się postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym dotyczące umorzenia składek jest bez znaczenia dla wymagalności składek.

W następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS w skarżonym postanowieniu z dnia 7 czerwca 2021 r. utrzymał w mocy swoje postanowienie z dnia 7 kwietnia 2021 r. W pierwszej kolejności wyjaśnił, że wobec sformułowania zarzutów dotyczących niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w przepisach, które nie mogły stanowić podstawy zarzutów w oparciu o art. 33 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, okoliczności te zakwalifikowane zostały jako podstawa do umorzenia postępowania egzekucyjnego i rozpatrzone w odrębnym postępowaniu zakończonym postanowieniami z dnia 7 kwietnia 2021 r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W dalszej kolejności organ wskazał, że wymagalność obowiązku oznacza istnienie stanu, w którym zobowiązany powinien wykonać ciążącą na nim skonkretyzowaną (w niniejszej sprawie w deklaracji rozliczeniowej) powinność, a mimo to uchyla się od jej wykonania, a właściwe organy mają wobec takiej postawy zobowiązanego obowiązek żądania przymusowego spełnienia ciążącej na nim powinności. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, ZUS wyjaśnił, że podstawą prawną, z której wynika obowiązek poddany egzekucji, są deklaracje rozliczeniowe złożone przez zobowiązanego jako płatnika składek (w dniu 25.09.2019 r. po upływie ustawowego terminu skarżący złożył elektronicznie deklaracje za okres od stycznia 2019 r. do sierpnia 2019 r., natomiast w dniu 09.10.2019 r. za wrzesień 2019 r. oraz w dniu 12.11.2019 r. za październik 2019 r.). Zatem obowiązek wynikający ze złożonych przez zobowiązanego deklaracji rozliczeniowych jest bezsporny i stał się wymagalny w terminie płatności poszczególnych składek. W związku z faktem, że obowiązek poddany egzekucji wynika ze złożonych przez skarżącego deklaracji rozliczeniowych, podstawą prawną egzekucji nie stanowi decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 kwietnia 2020 r., nr 601/2020, o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za okres od stycznia 2019 r. do października 2019 r., jak również decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 września 2020 r., nr UP-559/2020, o utrzymaniu w mocy decyzji o odmowie umorzenia należności, na którą złożył zobowiązany skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Wskazał organ zatem, że złożenie wniosku o umorzenie należności nie wywołuje skutku w postaci braku wymagalności tych należności. Postępowanie egzekucyjne jest całkowicie odrębne i niezależne od postępowania w sprawie umorzenia zadłużenia. Dopiero ewentualna prawomocna decyzja o umorzeniu zadłużenia wywrze skutek na toczące się postępowanie egzekucyjne i spowoduje jego umorzenie.

Biorąc pod uwagę, że podstawę egzekucji stanowiły złożone przez zobowiązanego deklaracje rozliczeniowe, ZUS wyjaśnił, iż nie ma obowiązku wydania dodatkowej decyzji, której treścią byłoby stwierdzenie wymagalności należności. W ten sposób uznał, że zarzut dotyczący braku przeprowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego w sprawie wymagalności należności ("nie wszczął postępowania ani nie wydał decyzji"), a tym samym uniemożliwienie zobowiązanemu jako stronie postępowania czynnego uczestnictwa w wyjaśnieniu niniejszej sprawy, nie okazał się usprawiedliwiony.

W dalszej kolejności, odnosząc się do zarzutu niewłaściwego adresu pisemnego upomnienia zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, ZUS wyjaśnił, że podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane. Dalej zaś podał, że na upomnieniach o nr [...] z dnia 04.12.2019 r. został umieszczony adres, jaki zobowiązany podał jako adres zamieszkania w dokumencie ZUS ZFA (Zgłoszenie / zmiana danych płatnika składek - osoby fizycznej) złożonym w ZUS w dniu 09.02.2017 r., tj. ul. [...] [...] K. Upomnienia zostały jednakże wysłane na adres: [...] [...] N. - taki bowiem adres podaje skarżący w licznej korespondencji kierowanej do ZUS. ZUS zaznaczył, że przesyłkę zawierająca upomnienia zobowiązany odebrał osobiście w dniu 20.12.2019 r., potwierdzając ten fakt własnoręcznym podpisem. Powyższe potwierdza, że upomnienia zostały skarżącemu skutecznie doręczone. Dodatkowo ZUS wskazał, że art. 44 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nałożył na płatnika składek obowiązek zawiadomienia wskazanej jednostki ZUS o wszelkich zmianach w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniu, o którym mowa w art. 43 tej ustawy (w tym również adres zamieszkania), zaś niedopełnienie tego obowiązku stanowi wykroczenie określone art. 98 ust. 1 powołanej ustawy.

Odnosząc się do zarzutów braku doręczony dokumentu, na którym byłaby wskazana żądana należność oraz rachunek bankowy, na który należy należności spłacić, ZUS podał, że nie miał obowiązku dodatkowego informowania o wysokości zadłużenia, które wynika ze złożonych przez zobowiązanego deklaracji rozliczeniowych. Organ nie ma ustawowego dodatkowego obowiązku informacyjnego (poza upomnieniem przedegzekucyjnym) wzywania przedsiębiorcy do opłacania składek za każdy kolejny miesiąc, za który składka jest należna. W tym względzie ZUS przywołał art. 46 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w myśl którego nie kto inny jak sam płatnik składek, tj. w przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej sam przedsiębiorca, jest zobowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Nie ma przy tym znaczenia dla sprawy okoliczność, że o tym obowiązku zobowiązany nie wiedział. Brak wiedzy co do nałożonych przez ustawę obowiązków, choć spowodował narośnięcie zaległości względem ZUS, nie zwalniał skarżącego z ich wykonania.

Z kolei odnosząc się do zarzutu wskazanie niewłaściwej podstawnej prawnej - "tj. brak złożonej deklaracji", co ma stanowić naruszenie art. 33 § 1 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ZUS wyjaśnił w pierwszej kolejności, że przywołany przez zobowiązanego przepis art. 33 § 1 pkt 3 ustawy nie obowiązywał już w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Jego aktualnym odpowiednikiem jest art. 33 § 2 pkt 2 lit. b, zgodnie z treścią którego podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1 (tj. deklaracji rozliczeniowej). Skoro podstawą egzekucji w niniejszej sprawie są złożone samodzielnie przez skarżącego deklaracje rozliczeniowe, tym samym twierdzenie o "braku złożonej deklaracji" jest nieprawdziwe. ZUS uznał tym samym, że zarzut z art. 33 § 2 pkt 2 lit. b ustawy jest oczywiście bezzasadny z tego powodu, iż kwoty poszczególnych należności wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych są identyczne z tymi wskazanymi w tytułach wykonawczych.

Końcowo, odnosząc się z kolei do okoliczności podniesionych wyłącznie we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, mianowicie dokonywania wpłat na bieżące należności po dniu doręczenia upomnień, ZUS wyjaśnił, że okoliczności te nie mają znaczenia w niniejszej sprawie. Ani w zarzutach, ani we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany nie twierdzi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia 2019 r. do października 2019 r., dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o nr: [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...], zostały uregulowane. Uregulowanie innych należności niż objęte postępowaniem egzekucyjnym nie świadczy o tym, że obowiązek poddany egzekucji został wykonany.

W skardze na powyższe postanowienie zobowiązany zarzucił naruszenie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 z późn. zm.; dalej jako: u.p.e.a.) wobec zaistnienia umorzenia należności, zatem do czasu rozpoznania wniosku egzekwowanie należności byłoby sprzeczne nie tylko z zasadami współżycia społecznego, ale również naruszeniem praworządności;

Zobowiązany podniósł także naruszenie przepisów u.p.e.a. w szczególności przez przedwczesne wszczęcie postępowania egzekucyjnego przez sporządzenie tytułów wykonawczych na kwoty, które zostały objęte wnioskiem o ich umorzenie, co doprowadzić może do trudnych i nieodwracalnych skutków prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a zatem naruszenia zasad ogólnych k.p.a., w szczególności od art. 7 do art. 13 k.p.a. W tym względzie skarżący powołał się na niezasadne wszczęcie postępowania egzekucyjnego w sytuacji pozostającego do rozpatrzenia wniosku o umorzenia należności za tożsamy okres składkowy. Z powyższym koreluje zgłoszony również powtórzony zarzut braku wymagalności obowiązku zawartego w art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. z powodu toczącego się postępowania o umorzenie należności. Jak przyznał skarżący, okoliczność ta sprawia, że zobowiązanie istnieje, ale jest za wcześnie, aby realizować je w drodze przymusu. Z tego powodu – jak wskazał – zobowiązanie nie jest zatem jeszcze wymagalne.

Skarżący sformułował również zarzut nieprawidłowego wskazania w tytułach wykonawczych, w ich punktach 4 i 13, podstawy prawnej oraz pozostałe nieprawidłowości, w szczególności wynikające z naruszenia art. 27 u.p.e.a., które stanowią podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Zobowiązany podniósł w uzasadnieniu swoich zarzutów, że w odpowiedzi na doręczone upomnienia, poinformował organ, iż do dnia ich doręczenia nie został mu doręczony żaden dokument, na którym wskazana byłaby żądania należności, nie został wskazany numer konta, na które należy należność tę wpłacać.

Wobec powyższego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W myśl z kolei art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej jako: p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w wyżej określonym zakresie kognicji, Sąd uznał, że skarga jest bezzasadna.

Istotą sporu w przedmiotowej sprawie jest odmowa uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec skarżącego.

Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony prawnej służącym zobowiązanemu na etapie wszczęcia egzekucji. Rolą tego środka jest umożliwienie zobowiązanemu zainicjowania weryfikacji czynności dokonywanych przez organ egzekucyjny, w ściśle określonym w art. 33 u.p.e.a. zakresie. Zarzuty mają więc zapewniać zobowiązanemu ochronę przed naruszeniem przez organ istotnych zasad postępowania egzekucyjnego lub prowadzeniem egzekucji w sytuacji, gdy jest ona niedopuszczalna. Podkreślenia wymaga jednak, że instytucja zarzutów w postepowaniu egzekucyjnym nie może być wykorzystywana do przesądzania kwestii merytorycznych, dotyczących zobowiązania. Dopuszczenie takiej możliwości oznaczałoby bowiem de facto, że organ egzekucyjny działałby na zasadzie trzeciej instancji, co jest niedopuszczalne.

Zarzut w obecnym stanie prawnym jest środkiem prawnym o jednolitym charakterze. Zobowiązany, wnosząc zarzut, kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji, podważając prawidłowość tytułu wykonawczego. Z tytułu wykonawczego wynika domniemanie istnienia obowiązku oraz spełnienia wszystkich przesłanek dopuszczalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, dlatego zobowiązany, wnosząc zarzut, zamierza wykazać, że: a) nie jest prawdziwe twierdzenie wierzyciela, że obowiązek istnieje (art. 33 § 2 pkt 1) albo b) wprawdzie obowiązek został nałożony na zobowiązanego wskazanego w tytule wykonawczym, ale określenie obowiązku w tytule wykonawczym odbiega od treści nałożonego obowiązku (art. 33 § 2 pkt 2), albo c) obowiązek został nałożony na inną osobę niż wskazana w tytule wykonawczym jako zobowiązany (art. 33 § 2 pkt 3), albo d) tytuł wykonawczy został wystawiony przedwcześnie, bo przed doręczeniem zobowiązanemu upomnienia, które było wymagane (art. 33 § 2 pkt 4), albo e) obowiązek wygasł w całości lub w części, dlatego nie było podstaw do wystawienia tytułu wykonawczego (art. 33 § 2 pkt 5), albo e) obowiązek nie jest wymagalny, dlatego nie było podstaw do wystawienia tytułu wykonawczego (art. 33 § 2 pkt 6).

W niniejszej sprawie, co należy zaakcentować wobec formułowanych przez zobowiązanego zarzutów oraz ich podstawy prawnej, zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym zostały złożone w stanie prawnym wynikającym z wejścia w życie (z dniem 30 lipca 2020 r.) ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2070 z późn. zm.). Doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, jako czynność wszczynająca egzekucję administracyjną, nastąpiło bowiem w dniu 2 marca 2021 r.

Ponadto, skuteczne wniesienia zarzutu na postepowanie egzekucyjne możliwe jest pod warunkiem zachowania terminu (7 dni od doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego), a ponadto wymaga oparcia zarzutu o przesłanki enumeratywnie wskazane w ustawie (art. 33 § 2 pkt 1-6 u.p.e.a.). W orzecznictwie podkreśla się zamknięty charakter katalogu zarzutów, zawarty w art. 33 u.p.e.a. Oznacza to, że żadna inna przyczyna niż wymieniona w powołanym przepisie nie może stanowić podstawy do uruchomienia postępowania w sprawie rozpatrzenia zarzutu i wydania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, zaś ewentualne postępowanie sądowej kontroli musi się odnosić się do oceny wystąpienia we wszczętej sprawie sądowoadministracyjnej okoliczności wymienionych w tym przepisie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2012 r., sygn. akt II FSK 1469/10, LEX nr 1113607).

W rozpoznawanej sprawie skarżący, w podstawach swojego zarzutu, kwestionował możliwość prowadzenia postępowania wobec pozostającego w toku postępowania sądowoadministracyjnego, którego przedmiotem jest odmowa umorzenia należności objętych wskazanymi tytułami wykonawczymi. W dalszej kolejności skarżący podniósł umieszczenie w upomnieniach niewłaściwego adresu zobowiązanego, a także podanie niewłaściwej podstawy prawnej żądanych należności w tytułach wykonawczych w ich punktach 4 i 13. Na tej podstawie organ prawidłowo przyporządkował opisane przez zobowiązanego uchybienia jako zarzuty dotyczące braku wymagalności obowiązku z innego powodu (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.), określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1 (art. 33 § 2 pkt 2 lit. b u.p.e.a.) oraz brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia (art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a.).

Sąd, badając zgodność z prawem postanowienia ZUS w zakresie podstaw zgłoszonego zarzutu, podziela zasadność stanowiska organu.

Zgodzić się należy z organem, że zainicjowanie przez zobowiązanego postępowania w przedmiocie umorzenia zaległych należności wobec ZUS nie ma wpływu na toczące się postepowanie egzekucyjne. Samo wszczęcie postepowania w sprawie przyznania ulgi nie jest bowiem tożsame zarówno z nieistnieniem obowiązku, jak również z umorzeniem zobowiązania. Konieczne jest zakończenie tego postępowania poprzez wydanie w tym zakresie przez organ decyzji umarzającej. Jak wynika natomiast z akt sprawy, a także co Sądowi wiadome z urzędu, wniosek skarżącego o umorzenie zaległości objętych tytułami egzekucyjnymi został załatwiony odmownie przez organ decyzją z dnia 29 czerwca 2022 r., natomiast skarga na to rozstrzygnięcie została zarejestrowana w tutejszym Sądzie pod sygn. akt III SA/Wr 752/22.

Podkreślić należy, że pojęcie nieistnienia obowiązku w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. oznacza przede wszystkim sytuacje, w których obowiązek ten nigdy nie powstał, na przykład z mocy prawa albo nie wydano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, bądź też decyzja taka została wydana, lecz następnie ją uchylono, stwierdzono jej nieważność lub wygaśnięcie, bądź też, gdy obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie, lecz przed rozpatrzeniem zarzutów. Przez nieistnienie obowiązku należy rozumieć nie tylko brak należności głównej lub odsetek za zwłokę, lecz również brak innych należności objętych tytułem wykonawczym, w tym kosztów egzekucyjnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Łd 664/22, LEX nr 3455385).

Ponadto, zobowiązany, podnosząc zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.), winien przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje, ponieważ nigdy nie powstał albo wprawdzie powstał, ale wygasł z powodu wykonania lub z innych przyczyn wynikających wprost z przepisów prawa takich jak przedawnienie lub wydania aktu o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności decyzji o nałożeniu obowiązku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1378/08; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 451/12).

W niniejszej sprawie podstawę wystawienia ww. tytułów wykonawczych stanowiły złożone przez stronę, jako płatnika składek na ubezpieczenie społeczne, deklaracje rozliczeniowe, zawierające pouczenie, że stanowią one podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego. Okoliczności te wskazane zostały w części D przedmiotowych tytułów wykonawczych.

Na podstawie analizy akt sprawy, w tym wystawionych tytułów wykonawczych, Sąd, wbrew zarzutom skargi, uznał, że egzekucja ma źródło w powołanych w nich przepisach prawa oraz obejmuje należności wymagalne.

Podstawą prawną obowiązku objętego tytułami wykonawczymi stanowił art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1009, dalej jako: u.s.u.s.) oraz art. 87 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2561).

Zgodnie z art. 87 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, osoby i jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 80 ust. 2, art. 84, art. 85 i art. 86, są obowiązane, bez uprzedniego wezwania, opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminie przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób i jednostek nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15. dnia następnego miesiąca.

Zgodnie natomiast z art. 46 ust. 1 u.s.u.s., płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Jak wynika z art. 46 ust. 2 i 4 u.s.u.s., rozliczenie składek następuje w deklaracji rozliczeniowej, która zawiera między innymi zestawienie należnych składek na poszczególne rodzaje ubezpieczeń społecznych. Jednocześnie art. 47 ust. 1 u.s.u.s. wprowadza obowiązujące płatnika składek terminy składania deklaracji rozliczeniowych, imiennych raportów miesięcznych oraz opłacania składek za dany miesiąc.

Jak wskazuje się w orzecznictwie, termin płatności, w razie nieopłacenia składek, oznacza datę powstania zaległości z tego tytułu i to niezależnie od tego, czy i na ile prawidłowo został wykonany przez płatnika obowiązek wskazania podstawy wymiaru i opłacenia należnej składki. Składki stają się bowiem wymagalne w terminie ich płatności niezależnie od tego, czy zostały prawidłowo rozliczone i wskazane w deklaracji rozliczeniowej, a także wtedy, gdy taka deklaracja nie została złożona. I nie jest w tej kwestii konieczne wydanie decyzji wymiarowej (takie stanowisko zajął m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 15 września 2021 r., sygn. akt I GSK 223/21; z dnia 13 stycznia 2021 r., sygn. akt I GSK 897/20 i I GSK 898/20 oraz z dnia 19 stycznia 2021 r., sygn. akt I GSK 1530/20).

Tym samym wypełniona została hipoteza normy zawartej w art. 2 § 1 pkt 5 u.p.e.a., zgodnie z którą egzekucji administracyjnej podlegają należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw. Stosownie z kolei do uregulowania zawartego w art. 3a § 1 pkt 3 i § 2 u.p.e.a., w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się egzekucję administracyjną, jeżeli wynikają one z deklaracji rozliczeniowej złożonej przez płatnika tych składek, a ponadto, jeżeli w deklaracji tej zamieszczone zostało pouczenie, że stanowi ona podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego, a wierzyciel przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego przesłał zobowiązanemu upomnienie, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy.

W ocenie Sądu nie zasługuje na uwzględnienie podniesiony przez zobowiązanego zarzut określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1, sprowadzający się do wskazania niewłaściwej podstawy prawnej w pkt 4 i 13 tytułów wykonawczych. W niniejszej sprawie wierzycielem i organem egzekucyjnym jest w istocie ten sam organ - Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Organ ten został też wskazany w tytułach wykonawczych jako wierzyciel (zob. art. 83c ust. 1a u.s.u.s.). Z powołanych w pkt 13 tytułów wykonawczych przepisów wynika kompetencja ZUS (a zatem także i jego terenowej jednostki organizacyjnej) do inicjowania postępowania zmierzającego do przymusowego wykonania przez płatników obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych. Zgodnie z powołanym tam art. 93 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz należności z tytułu odsetek za zwłokę nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych (ust. 1). Należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych (ust. 2). Zgodnie natomiast z art. 24 ust. 2 u.s.u.s., składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie podlegają potrąceniu ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej.

Z akt sprawy, w tym wystawionych tytułów wykonawczych, wynika zatem, że egzekucja ma źródło w powołanych w nich przepisach prawa (pkt 13 tytułów). Także dokonana w punkcie 4 ww. tytułów wykonawczych identyfikacja postawy prawnej obowiązku jako deklaracji złożonej przez płatnika składek pozostaje prawidłowa i zgodna prawdą.

Odnoszą się z kolei do zarzutu koncentrującego się na braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia z uwagi na wskazany w nim błędny adres zobowiązanego, Sąd wskazuje w pierwszej kolejności, że kwestia doręczenia upomnienia nie jest sporna, bowiem sam zobowiązany w treści skargi oraz zgromadzonych w sprawie dowodów (patrz pismo skarżącego z dnia 27 grudnia 2019 r. zatytułowane jako "odpowiedź na upomnienia") fakt ten przyznał. Zatem, przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, tj. w dniu 20 grudnia 2019 r., zobowiązanemu doręczono stosowne upomnienia, zaś w aktach sprawy znajduje się dowód ich doręczenia. Podanie w ich treści adresu zamieszkania, który wynika z danych ewidentnych organu, a które ten winien aktualizować, nie stanowi uchybienia skutkującego uznaniem braku ich skutecznego doręczenia, skoro ZUS podjął próbę doręczenia pod adresem znanym organowi jako aktualny adres zamieszkania, choć inny niż adres wynikający z ewidencji. Należy wskazać, że okoliczność braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane, stanowiąca podstawę zarzutu określonego w art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a., dotyczy wyłącznie przypadków zaniechanie doręczenia upomnienia, w sytuacji, gdy jest to wymagane, nie natomiast błędnego określenia danych identyfikujących zobowiązanego, w tym przypadku jego adresu zamieszkania. Rolą upomnienia jest bowiem umożliwienie zobowiązanemu spełnienia obowiązku przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, stąd też jedynie z brakiem jego doręczenia ustawodawca powiązał podstawę skutecznego zarzutu. Nie budzi wątpliwości Sądu, że cel ten został w sprawie spełniony – skarżący otrzymał możliwość dobrowolnej spłaty należności przed uruchomienie egzekucji administracyjnej.

W kwestii natomiast zgłoszonej w treści zarzutu wadliwości tytułów wykonawczych wobec treści art. 27 u.p.e.a., w oparciu o którą zobowiązany wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego, prawidłowo organ zakwalifikował żądanie do odrębnego rozpatrzenia, co nastąpiło postanowieniem ZUS z dnia 7 kwietnia 2021 r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, a także ostatecznym postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 17 czerwca 2021 r. utrzymujące postanowienie organu w mocy. Okoliczności te nie są zatem przedmiotem niniejszego postępowania, choć – co Sądowi wiadome z urzędu – były przedmiotem rozpoznania tutejszego Sądu na skutek odrębnej skargi zakończonej wyrokiem z dnia 9 marca 2023 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Wr 578/21, którym Sąd skargę oddalił.

Reasumując, organ egzekucyjny wykazał, zdaniem Sądu, że nie są zasadne żadne z podnoszonych przez niego zarzutów przewidzianych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Wobec powyższego ZUS, rozpoznając zażalenie skarżącego, zasadnie utrzymał w mocy postanowienie wydane w pierwszej instancji.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną.

Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., nie będąc związanym wnioskiem skarżącego o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu jawnym. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny na posiedzeniu niejawnym we wskazanych w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. okolicznościach nie jest uzależnione od woli skarżącego. Nawet więc złożenie przez skarżącego wniosku o rozpoznanie takiej sprawy na posiedzeniu jawnym nie pozbawia sądu ustawowego uprawnienia do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym (por. m. in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 15 lutego 2023 r., sygn. akt III FSK 2403/21, LEX nr 3514491, z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 4109/18, LEX nr 3179193). Rozpoznanie sprawy w tym trybie nie prowadziło do pominięcia strony skarżącej, bowiem podnoszone przez nią argumenty, podobnie jak argumenty skarżonego organu, są rozważane w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę, a sprawa po wnikliwej analizie rozpoznawana jest przez sąd w składzie trzech sędziów.