Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 64/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-03-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 17 ust 1 i 1a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Monika Nowicka, Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.), Sędzia del. WSA Ewa Kwiecińska, Protokolant starszy asystent sędziego Wojciech Latocha, po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 maja 2012 r. sygn. akt IV SA/Wr 126/12 w sprawie ze skargi H.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..] z dnia 3 stycznia 2012 r. nr [..] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 18 maja 2012 r., sygn. akt IV SA/Wr 126/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę H.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..] z dnia 3 stycznia 2012 r., nr [..] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że decyzją z dnia 3 stycznia 2012 r. (nr [..]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [..], po rozpatrzeniu odwołania H.M., dalej jako skarżący, utrzymało w mocy decyzję z dnia 14 listopada 2011 r. (nr [..]) w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad C.C..

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ II instancji wyjaśnił, że w dniu 25 października 2011 r. skarżący złożył do Ośrodka Pomocy Społecznej w Międzylesiu wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad C.C., urodzonym w dniu 5 grudnia 1926 r. Do wniosku załączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 4 października 2011 r., wydane przez Powiatowy Zespół d/s Orzekania o Niepełnosprawności w [..], w oparciu o które C.C. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Ponadto skarżący załączył oświadczenie C.C., w którym ten podał, że "wymaga opieki, a taką opiekę sprawuje skarżący i że nie ma on innych krewnych w linii prostej" oraz przedłożył oświadczenie własne z dnia 24 października 2011 r. o treści "opiekuję się Panem C.C.. Nie jest on członkiem mojej rodziny. Jest to stryj mojej żony". Z zaświadczenia Urzędu Pracy w [..]z dnia 21 października 2011 r. wynikało, że skarżący jest zarejestrowany w tym Urzędzie jako osoba bezrobotna od dnia 18 lutego 2008 r.

Organ II instancji podkreślił, że bezspornym w sprawie jest, że skarżący i C.C. mają inne miejsce zamieszkania. Następnie wskazał, że materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie stanowił art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych. Następnie wyjaśnił, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zależy od łącznego spełnienia warunków, w tym m.in. istnienia stosunku alimentacyjnego między osobą ubiegającą się o świadczenie i osobą wymagającą opieki (art. 128-144 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Podkreślił, że przepisy ustawy o świadczeniach przewidują, że świadczenie pielęgnacyjne może przysługiwać matce, ojcu, innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, opiekunowi faktycznemu dziecka (art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych; definicja opiekuna faktycznego jest zawarta w art. 3 pkt 14 tej ustawy) lub osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny – w tym ostatnim wypadku tylko wtedy, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki (art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych).

W dalszej części uzasadnienia organ II instancji wyjaśnił, że skarżący nie jest krewnym C.C., a zatem nie należy do kręgu osób, na których, zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. Wobec powyższego nie jest uprawniony do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy z w związku z opieką nad C.C. – stryjem żony. Podkreślił, że art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1 tego przepisu. W przepisie tym wprawdzie ustawodawca rozszerzył krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, jednak nadal nie przyznał takiego prawa osobom niespokrewnionym.

W końcowej części uzasadnienia organ II instancji zaznaczył, że C.C. pomimo, że legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności w innym postępowaniu domagał się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad swoją niepełnosprawną żoną K.C.. Wyjaśnił, że organ I instancji w tej sprawie, decyzją z dnia 14 listopada 2011 r. (nr [..].) odmówił przyznania tego świadczenia.

W skardze na powyższą decyzję wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucił, że wydano ją z naruszeniem konstytucyjnej zasady równości obywateli wobec prawa oraz zasady sprawiedliwości społecznej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Sąd I instancji uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Sąd I instancji podniósł, iż mający w tej sprawie zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wprost odwołuje się do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w szczególności do jego art. 128. Z brzmienia tego przepisu jednoznacznie wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności.

Zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przepis art. 129 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. W myśl art.617 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. (§ 1). Stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo. (§ 2).

Obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadzony został do tego aktu mocą art. 1 ust. 8a ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 223, poz. 1456), a następnie mocą art. 13 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych (Dz. U. nr 219, poz. 1706). Art. 17 ust. 1 pkt 2 został także doprecyzowany ustawą dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 205, poz. 1212), poprzez wprowadzenie dodatkowego warunku w stosunku do innych osób, poza ojcem lub matką, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, polegającego na uzależnieniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od zdolności do samodzielnej egzystencji.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy stwierdził, że na skarżącym nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem C.C., w związku z czym nie można uznać, by w świetle treści wyżej powołanych przepisów prawa przysługiwało mu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie zostały bowiem spełnione określone ar. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanki uprawniające do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie Sąd podkreślił, że przepis będący podstawą prawną rozstrzygnięcia niniejszej sprawy budził wątpliwości interpretacyjne i był niejednokrotnie przedmiotem interpretacji w sprawach toczących się przed sądami administracyjnymi. Był też przedmiotem zagadnień przedstawianych Trybunałowi Konstytucyjnemu.

Wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r. wydanym w sprawie o sygn. akt P 27/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Interpretacja ta jednak wyraźnie stanowi o osobach obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym.

Także w wyroku z dnia 22 lipca 2008 r. w sprawie sygn. akt P 41/07 (OTK-A 2008/6/109) Trybunał Konstytucyjny odwołał się do obowiązku alimentacyjnego. W uzasadnieniu przyjął, że art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nad innym niż jej dziecko, niepełnosprawnym, niepełnoletnim członkiem rodziny, dla którego stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną i wobec którego osobę tę obciąża obowiązek alimentacyjny, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (...)".

W ocenie Sądu i instancji, analiza poglądów wyrażonych w przywołanych wyrokach Trybunału Konstytucyjnego nie daje podstaw do sformułowania zarzutu, jaki został postawiony w skardze, tj. że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie, na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki narusza zasady równości wobec prawa i sprawiedliwości.

Sąd I instancji podkreślił, że Konstytucyjna zasada równości, na którą powołano się w skardze, była wielokrotnie przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który – definiując ją – przyjmował, że polega ona na tym, że wszyscy adresaci norm prawnych, charakteryzujący się daną cechą relewantną, winni być traktowani według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących, a zasada ta nie wyklucza różnego traktowania podmiotów różniących się między sobą; niemniej wszelkie zróżnicowanie traktowania musi być oparte na uznanych kryteriach, których zasadność doboru podlega każdorazowej ocenie, między innymi z punktu widzenia zasady sprawiedliwości społecznej (por. m. in. orzeczenie z 9 marca 1988 r., sygn. U. 7/87, OTK w latach 1986-1995, t. I, s. 133-144).

Niewątpliwie z konstytucyjnej zasady równości wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa należących do określonej kategorii. Prawny obowiązek dostarczania środków utrzymania (niekiedy także środków wychowania) i obciąża krewnych w linii prostej (zstępnych i wstępnych) oraz rodzeństwo (art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Pominięcie w art. 17 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osób, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny nie może w ocenie Sądu być uznane za naruszające zasadę równości oraz zasadę sprawiedliwości społecznej.

Sąd dodał, że także art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodany przez art. 13 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych z dniem 1 stycznia 2010 r., przyznający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1, także odnosi się do osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. W przepisie tym doprecyzowano zasady ustalania kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego i przyjęto, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje przede wszystkim osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, czy dzieciom (są to osoby spokrewnione w pierwszym stopniu). Natomiast dalszym krewnym tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych albo osoby te nie mogą wypełnić swojego obowiązku.

W ocenie Sądu I instancji, art. 17 ust. 1 pkt 2 oraz pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można interpretować w ten sposób, że osoba rezygnująca z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ma prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jakimkolwiek członkiem rodziny, nawet dalekim krewnym, i to bez względu na ciążący na tej osobie obowiązek alimentacyjny.

Odnosząc powyższy pogląd do stanu faktycznego sprawy Sąd I instancji zauważył, że skarżący nie zamieszkuje wspólnie z osobą, która wymaga opieki (nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego) oraz nie należy do kręgu spadkobierców ustawowych po C.C. Skarżący nie należy także – w rozumieniu art. 618 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – do kręgu powinowatych. Powinowactwo to stosunek rodzinny, jaki w wyniku zawarcia małżeństwa powstaje pomiędzy jednym z małżonków (ale nie jego krewnymi) a krewnymi drugiego małżonka. Więzi powinowactwa występują wyłącznie między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka. Powinowactwo nie istnieje między małżonkiem a powinowatymi drugiego małżonka (np. między żoną a szwagrem męża), a także między krewnymi jednego a krewnymi drugiego małżonka (np. siostra jednego małżonka jest powinowatą drugiego małżonka, ale nie wiąże ją powinowactwo z rodzeństwem żony brata).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł H.M., zaskarżając go w całości zarzucił mu naruszenie prawa materialnego tj.

1) art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu literalnego brzmienia przepisu i nieuwzględnienie jego wykładni prokonstytucyjnej, celowościowej i systemowej, podczas gdy prawidłowa wykładnia nakazuje poszerzenie kręgu uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego również o osoby będące członkami rodziny, ale niezobowiązane do alimentacji, jeśli są jedynymi członkami rodziny, który może się opiekować niepełnosprawnym.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że prawidłowa wykładnia przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nakazuje poszerzenie kręgu uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego również o osoby będące członkami rodziny, ale niezobowiązane do alimentacji, jeśli są jedynymi członkami rodziny, który może się opiekować niepełnosprawnym (wyrok NSA z 1.02.2008r., I OSK 608/07. W ocenie skarżącego WSA we Wrocławiu błędnie przyjął, iż alimentacja to jedynie realizacja ustawowego obowiązku alimentacji. W szeregu orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych zwracano uwagę na powyższy aspekt, sądy skłaniały się do poglądów, iż również krewni w dalszym, stopniu, nie obciążeni ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym nie powinni być a priori wykluczani z kręgu uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

Prokonstytucyina wykładnia przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych skłania do powyższej tezy, że ustawa ta nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego także osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad pełnoletnim członkiem jej rodziny legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wobec którego osoby tej nie obciąża obowiązek alimentacyjny, a jednocześnie jest ona jedynym członkiem rodziny niepełnosprawnego, która może się nim opiekować.

Stanowisko, że osoby nieobciążone obowiązkiem alimentacyjnych względem osoby, którą się opiekują, nie należą do kręgu uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, skutkuje tym, że tracą one gwarancje równego traktowania wobec prawa. Taka wykładnia jest niezgodna z konstytucyjnymi standardami ochrony rodziny.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej do sądu administracyjnego decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. matce albo ojcu,

2. innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

3. opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W myśl z kolei art. 17 ust 1a tej ustawy, osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo, gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.

Z powyższych przepisów wynika, że prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 K.r.o., który sprowadza się do obowiązku dostarczania środków utrzymania (niekiedy także środków wychowania) i obciąża krewnych w linii prostej (zstępnych i wstępnych) oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych, w związku z czym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 K.r.o.).

Uregulowanie zawarte w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych i powyższa regulacja kodeksowa (art. 132 K.r.o.) posługują się tym samym zwrotem pojęciowym, odnoszącym się do osoby zobowiązanej w bliższej kolejności do udzielania pomocy potrzebującemu członkowi rodziny, to jest "gdy osoba ta nie jest w stanie". Obowiązek alimentacyjny może polegać na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby mu bliskiej, skutkujący rezygnacją z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi mu Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji otrzymuje w zaistniałej sytuacji pomoc polegającą na przyznaniu jej tzw. świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Świadczenie to jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę. Jest to, bowiem określona przepisami kwota pieniężna, z którą wiąże się również opłacanie przez Państwo składek emerytalno-rentowych. Podkreślenia wymaga w tym miejscu, że pomoc świadczona w taki sposób przez Państwo jest przeznaczona jednak dla konkretnych przypadków to jest dla osób, które obciąża obowiązek alimentacyjny. Zaakcentować należy, że obowiązek ten powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków. Uprawnienie do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego uzyska osoba "zobowiązana w dalszej kolejności" dopiero w sytuacji, gdy brak będzie osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, to jest, gdy takiej osoby nie będzie albo, gdy osoba taka nie będzie w stanie sprawować opieki nad potrzebującym. To nie rodzina, bowiem decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a decyduje o tym przepis prawa.

W rozpoznawanej sprawie jest bezsporne, że skarżący nie należy do osób zobowiązanych do alimentacji wobec stryja swojej żony C.C..

Skoro tak, to w sprawie znajduje zastosowanie pogląd wyrażony w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2013 r. sygn. akt I OPS 5/13, w której Sąd wskazał, że "osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych".

W uzasadnieniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych został zawarty ściśle określony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zakreślony m.in. przesłanką pozostawania osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby będącej pod jej opieką. Nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna, a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd podkreślił, że cechą relewantną podmiotów potencjalnie uprawnionych do tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia dla wywiązania się z szeroko rozumianego obowiązku alimentacyjnego. Celem tych regulacji jest, bowiem, to by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w wykonaniu ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny.

Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie w pełni podziela wyrażone w ww. uchwale stanowisko. Tym samym należało uznać, że w świetle art. 17 ust 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie powołanych przepisów, stanowi negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia.

W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, oddalił. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjnym w postępowaniu określonym w art. 258-261 P.p.s.a.