Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 617/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 344
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Aleksandra Głowacka po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2024 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skarg H. P., Ag. P. i M. P. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 31 maja 2023 r. nr NSP-VIII.7581.1.54.2017.DL w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargi.


UZASADNIENIE

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Pismem z 25 października 2012 r. A. K., E. Ż., C. C., K. B., A. S. i H.P. - działająca w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik J. L. (dalej: "Wnioskodawcy", "Strona", "Skarżący") wystąpili do Prezydenta Miasta Gdyni (dalej: "Prezydent") o zwrot nieruchomości wywłaszczonych decyzjami administracyjnymi i do chwili złożenia wniosku niezagospodarowanych dla celów, dla których zostały wywłaszczone, w tym nieruchomości o powierzchni 2,7599 ha położonej w B., stanowiącej parcelę nr [..].

Postanowieniem z 24 grudnia 2012 r. Wojewoda Pomorski (dalej: "Wojewoda", "organ odwoławczy") wyłączył Prezydenta od załatwienia ww. wniosku i wyznaczył Starostę Wejherowskiego (dalej: "Starosta", "organ pierwszej instancji") do prowadzenia przedmiotowej sprawy.

Decyzją z 17 września 2014 r. Starosta, na podstawie art. 136 i art. 137 ustawy

z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 518 ze zm.) - dalej: "u.g.n.", orzekł o odmowie zwrotu na rzecz Wnioskodawców nieruchomości położonej w G., oznaczonej jako działka nr [..] km. [..], stanowiącej własność Gminy Miasta Gdyni.

Zdaniem organu pierwszej instancji cel, dla jakiego Skarb Państwa nabył przedmiotową działkę został zrealizowany, co potwierdziła wizja przeprowadzona w terenie w dniu 23 września 2013 r. Ponadto Starosta wskazał, że z zaświadczenia z 11 czerwca 2014 r. wydanego przez Prezydenta wynika, iż przedmiotowa działka znajdowała się

w całości w strefie planistycznej "99 TZ - tereny zamknięte", a to oznacza, że teren zamknięty ma charakter szczególny, wymaga szczególnego reżimu z uwagi na cel jego ustanowienia, jakim jest obronność i bezpieczeństwo państwa.

W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Wojewoda decyzją

z 31 maja 2016 r. uchylił ją w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Zdaniem organu odwoławczego organ pierwszej instancji nie udowodnił, że działka nr [..] stanowi działkę wywłaszczoną nr [..]. Wojewoda wskazał również na brak uszczegółowienia przez Starostę celu wywłaszczenia.

Decyzją z 3 marca 2017 r. Starosta, na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n., orzekł o odmowie zwrotu na rzecz Wnioskodawców nieruchomości położonej w G., oznaczonej jako działka nr [..], obręb O. (wcześniej nr [..] km. [..]), stanowiącej własność Gminy Miasta Gdyni, dla której Sąd Rejonowy w Gdyni prowadzi księgę wieczystą nr [..].

W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Wojewoda decyzją

z 31 października 2019 r. utrzymał ją w mocy.

Na powyższą decyzję organu odwoławczego H. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (dalej: "WSA w Gdańsku"), który wyrokiem z 15 lipca 2020 r. sygn. akt II SA/Gd 19/20 stwierdził jej nieważność.

Sąd wskazał, że zaskarżona decyzja Wojewody została wydana w warunkach,

o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) - dalej: "k.p.a.",

tj. rozstrzyga o sytuacji prawnej osoby, która zmarła po wszczęciu postępowania odwoławczego. Skoro w niniejszej sprawie organ odwoławczy prowadził postępowanie, którego stroną była m.in. A. K. i na skutek wniesionego w sprawie odwołania wydał decyzję, którą skierował do nieżyjącej już strony, to rozstrzygnięcie to rażąco narusza prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Decyzja ta została bowiem skierowana do osoby niebędącej w tym momencie stroną w sprawie i wadliwość ta nie podlega konwalidacji. Sąd zaznaczył przy tym, że dostrzeżone uchybienie procesowe, jakiego dopuścił się organ odwoławczy uniemożliwiły dokonanie merytorycznej oceny zarzutów skargi. Ocena taka byłaby bowiem - wobec wadliwości przeprowadzonego postępowania - przedwczesna.

Postanowieniem z 17 listopada 2021 r. Wojewoda zawiesił postępowanie w sprawie, zaś podjął je ostatecznie postanowieniem z 5 maja 2023 r. po ustaleniu, że następcą prawnym zmarłej A. K. jest M. L., następcą prawnym zmarłej A. S. B. S., zaś następcą prawnym zmarłej K. B. jest B. B., M. P. i małoletnia A. P. (w imieniu której działa M. P.).

Decyzją z 31 maja 2023 r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty z 3 marca 2017 r.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, przytoczył treść przepisów rozdziału 6 działu III u.g.n. regulujących problematykę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, a odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazał, że w przypadku ustalenia, że na nieruchomości został zrealizowany cel jej wywłaszczenia przed dniem 1 stycznia 1998 r., to okoliczność, kiedy ten cel zrealizowano, nie ma znaczenia prawnego, a terminy określone w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie znajdują zastosowania.

Przechodząc do kwestii celu, na jaki została wywłaszczona działka będąca przedmiotem postępowania Wojewoda zwrócił uwagę, że w decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej (dalej: "WRN") w Gdańsku z 13 maja 1955 r. wskazano: "oznaczona wyżej nieruchomość jest niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych". Organ odwoławczy przyznał, że taki zapis nie wskazuje w żaden sposób konkretnego celu co do przeznaczenia wywłaszczonej działki nr [..] (obecnie nr [..], obręb [..]), jednakże na tle art. 136 ust. 3 u.g.n. w judykaturze wskazuje się, że wymagania odnośnie szczegółowości celu wywłaszczenia wskazywanego w decyzji wywłaszczeniowej powinny być oceniane - przy jej kontroli - proporcjonalnie do standardu prawnego

i funkcjonalnego z chwili wydania decyzji wywłaszczeniowej, a nie z daty dokonywania tej kontroli. Innymi słowy, w im dalszej przeszłości był określany cel wywłaszczenia, tym ogólniej mógł być on ujęty w decyzji wywłaszczeniowej, a nawet mógł wynikać z kontekstu sprawy i całokształtu jej okoliczności.

Wojewoda podniósł, że zawarta w dekrecie z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu

i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31) - dalej: "dekret z 1949 r.", regulacja nie przewidywała konieczności precyzyjnego określenia celu wywłaszczenia, zarówno

w dokumentacji wymaganej dla uzyskania pozwolenia na nabycie nieruchomości (przy czym pojęcie to oznaczało na gruncie omawianej regulacji wywłaszczenie), dokumentacji sporządzanej na potrzeby procesu wywłaszczeniowego, jak i w samym orzeczeniu wywłaszczeniowym. Dlatego uzasadnienie decyzji z 13 maja 1955 r. organ odwoławczy uznał za prawidłowe i - z uwagi na uwarunkowania historyczne - nie wymagające konkretyzacji i szczegółowego wytłumaczenia podstaw podjętej decyzji, w tym także celu, na potrzeby którego została wywłaszczona nieruchomość.

Dokonując ustalenia, jaki był cel przejęcia spornej nieruchomości i czy został on zrealizowany Wojewoda wskazał, że Rejonowy Zarząd Infrastruktury w Gdyni do pisma (które wpłynęło 1 września 2016 r.) dołączył dokumentację, z której wynika, że lotnisko wojskowe [..] działało od 1956 r. w granicach określonych decyzją

o wywłaszczeniu. Zwrócono uwagę, że w załączonych dokumentach znajduje się Uchwała Prezydium Rady Ministrów Nr 804/52 z 26 września 1952 r. w sprawie wywłaszczenia

i przekazania w zarząd Ministerstwa Obrony Narodowej (dalej: "MON") gruntów pod budowę lotnisk wojskowych w miejscowościach Łęczyca, Biała Podlaska, Chojna, Orneta, Oksywie i Sochaczew. Na jej podstawie, 24 sierpnia 1953 r. został spisany protokół zdawczo-odbiorczy obszarów rolnych w granicach obiektu terenowego "O. A", poprawiony 9 stycznia 1956 r., z którego wynika, że faktycznie wywłaszczona i użytkowana przez wojsko jest nieruchomość stanowiąca własność J. C. o powierzchni

2,7599 ha. Ponadto, dla prawidłowego funkcjonowania lotniska wojskowego zostało ono wpisane do rejestru lotnisk wojskowych decyzją MON nr [..] z 16 czerwca 2011 r.

Wojewoda wskazał również, że Prezydent przekazał Staroście dodatkowe archiwalne dokumenty z Referatu Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej, z których wynika, że nr [..] był numerem roboczym nadanym przez geodetę w trakcie dokonywania podziału. Na załączonych do pisma szkicach widnieją pierwotne numery robocze naniesione ołówkiem i ostateczne numery naniesione kolorem czerwonym. Podkreślono, że z protokołu granicznego z 23 listopada 1954 r. wynika, że utrwalono nowe granice pod "wydzielenie gruntów dla MON". Ponadto wskazana w decyzji o wywłaszczeniu z 13 maja 1955 r. powierzchnia działki wywłaszczonej odpowiada aktualnej powierzchni działki

nr [..] (przed zmianą nr [..]), tj. 2,7599 ha.

W ocenie organu odwoławczego cel wywłaszczenia potwierdzają: 1) zgoda Ministra Państwowych Gospodarstw Rolnych z 4 czerwca 1951 r. "na przekazanie Ministerstwu Obrony Narodowej w zarząd i użytkowanie gruntów państwowych o powierzchni 20 ha, wchodzących w skład obiektu terenowego O. gmina K., powiat M.",

2) zgoda Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 30 czerwca 1951 r. "na przekazanie Ministerstwu Obrony Narodowej w zarząd i użytkowanie gruntów państwowych

o powierzchni 390 ha, znajdujących się obecnie w posiadaniu władz wojskowych

i wchodzących w skład obiektu terenowego O.", 3) pismo Prezydium Rady Ministrów z 9 maja 1952 r, w którym wskazano, że wszelkich wyjaśnień odnośnie do potrzeb władz wojskowych na tym terenie udzieli Szef 17. Terenowego Oddziału Lotniskowego

w Gdańsku, który jednocześnie upoważniony jest do przejęcia gruntów z ramienia władz wojskowych po uprzednim dokonaniu wywłaszczenia i przesiedleniu ludności przez Prezydium WRN w Gdańsku (...) w trybie dekretu z 1949 r., 4) pismo Dowództwa Sił Powietrznych z 9 lutego 2005 r. w sprawie usunięcia płotu i opuszczeniu nieruchomości m.in. działki nr [..], gdzie wskazano, że przedmiotowe działki weszły w skład terenu wywłaszczonego i przekazanego Prezydium WRN w Gdańsku (...) na potrzeby lotniska wojskowego O. Pomimo, że od 1 września 1956 r. znalazły się w zarządzie MON oraz w ogrodzeniu kompleksu lotniczego [..], jako obszaru posiadającego charakter terenu zamkniętego, nie wprowadzono odpowiednich zapisów w ewidencji gruntów oraz księgach wieczystych.

Dodatkowo organ odwoławczy wskazał na dokument z 9 stycznia 1956 r. zatytułowany "poprawka do protokołu zdawczo-odbiorczego", który dotyczy przekazania

w zarząd i użytkowanie MON nieruchomości prywatnych wchodzących w skład obiektu O., gdzie wskazano, że w wyniku przeprowadzonych pomiarów i stabilizacji granic stwierdzono, iż nieruchomości położone w gromadzie K. powiat P. (dawniej W.) i na terenie miasta G. przekazane protokołem zdawczo-odbiorczym z 24 sierpnia 1953 r., obejmują faktycznie powierzchnię 69,9364 ha, a nie jak wskazano w wymienionym protokole 60,4273 ha. W związku z tym Komisja (...) wnosi poprawkę do protokołu z 24 sierpnia 1953 r. poprzez uchylenie właścicieli i powierzchni nieruchomości wymienioną pod literą od "a" do "k" i podaje faktycznie wywłaszczoną i użytkowaną przez wojsko powierzchnię nieruchomości jak następuje: (...) 11) C. J. 2,7599 ha (...)". Zdaniem Wojewody oznacza to, że w dokumentach poprzedzających wywłaszczenie mogła być wskazywana błędna powierzchnia wywłaszczanych nieruchomości, w tym również działki nr [..], na co wskazuje zgromadzony materiał dowodowy, gdyż w niektórych dokumentach jej powierzchnia określona jest jako 2,0774 ha - tak jak chociażby w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego z 15 grudnia 1954 r., gdzie wskazano, że na wniosek Prezydium WRN w Gdańsku z 17 listopada 1954 r. wszczyna się postępowanie wywłaszczeniowe do nieruchomości o powierzchni 2.0774 ha położonej w G. [..].

Organ odwoławczy wskazał również, że w piśmie Dowódcy Wojsk Lotniczych

i Obrony Powietrznej, które wpłynęło 7 marca 1991 r. do Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej - Głównego Inspektora Sanitarnego stwierdzono, że "lotnisko w obecnych rozmiarach i kształcie istnieje od 1952 r., a samoloty MIG-21 są na nim eksploatowane od 24 lat. W tym czasie osiedla mieszkaniowe oddalone były od lotniska od 4 do 6 km, co zapewniało zachowanie właściwych warunków akustycznych dla mieszkańców tych osiedli", a wcześniej "aktualny stan uciążliwości spowodowany jest głównie decyzjami miejscowych władz, zezwalającymi na zabudowę wielokilometrowego pasa oddzielającego lotnisko od osiedli".

Wojewoda zwrócił uwagę, że w piśmie z 2 stycznia 1980 r. Dowództwo Marynarki Wojennej Sztab poinformowało Wojskowy Rejonowy Zarząd Kwaterunkowo-Budowlany

w Gdyni, że nie wyraża zgody na budowę siedliska gospodarstwa rolnego na parceli

nr [..], położonej w strefie ochronnej kompleksu [..] i lotniska [..], co oznacza, że była ustanowiona strefa ochronna m.in. dla lotniska [..], a parcela nr [..] sąsiadowała z parcelą nr [..] - obie powstały z parceli nr [..].

Zdaniem organu odwoławczego istotne jest również to, że z protokołu oględzin działki nr [..], przeprowadzonych 23 września 2013 r., wynika, że działka znajduje się

w ogrodzeniu terenu wojskowego, jest porośnięta trawą, drzewami, w pobliżu ogrodzenia wyłożona płytami betonowymi. Sąsiedztwo: pola, teren wojskowy, ogrody działkowe.

Mając na względzie powyższą analizę Wojewoda stwierdził, że z chronologii dokumentów (m.in.: uchwały Prezydium Rządu z 26 września 1952 r., protokołu zdawczo-odbiorczego z 24 sierpnia 1953 r. oraz poprawki do tego protokołu z 9 stycznia 1956 r.), bezsprzecznie wynika, że wywłaszczenie działki nr [..] o powierzchni 2,7599 ha nastąpiło z przeznaczeniem jej dla celów wojskowych. Działka ta miała zostać włączona do terenów "obiektu O." (w dokumentach określana również jako obiekt "O. A"), gdzie przewidziano budowę lotniska O. (lotnisko wojskowe).

Organ odwoławczy stwierdził, że wywłaszczona działka nr [..] (obecnie działka

nr [..]) została przejęta przez MON i włączona do terenów wojskowych o charakterze zamkniętym (teren ogrodzony), na którym powstało lotnisko wojskowe. Na dowód tego Wojewoda wskazał na obecne zagospodarowanie terenu oraz m.in. pismo Dowództwa Sił Powietrznych z 9 lutego 2005 r., gdzie wskazano, że działka nr [..] weszła w skład terenu wywłaszczonego i przekazanego przez Prezydium WRN w Gdańsku protokołem zdawczo-odbiorczym w dniu 24 sierpnia 1953 r. na cele obronności i bezpieczeństwa Państwa, tj. na potrzeby lotniska wojskowego O.

Wojewoda podkreślił, że jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany, późniejsze zmiany przeznaczenia wywłaszczonej nieruchomości nie mogły prowadzić do powstania obowiązku zwrotu, a nieruchomość wywłaszczona nie może zostać uznana za zbędną. Odwołując się do judykatury wskazano, że późniejsza zmiana sposobu faktycznego wykorzystania wywłaszczonej nieruchomości nie ma znaczenia dla oceny jej zbędności

z punku widzenia przepisów o wywłaszczeniu.

Końcowo organ odwoławczy podniósł, że mimo iż na terenie działki nr [..] (obecnie nr [..]) nie jest usytuowany żaden element budowli lotniska (płyta, budynki, hangary itd.) stwierdzić należy, że tereny buforujące, okalające płytę lotniska, często stanowiące dużo większy obszar aniżeli same budowle, stanowią jego niezbędną infrastrukturę. Determinuje to charakter wymogów natury np. praktycznej, finansowej, estetycznej, urbanistycznej, prawnej, czy bezpieczeństwa itp., ze względu na które adaptacja skrajnych przestrzeni terenu może być niemożliwa lub niezamierzona, co nie wpływa w żadnej mierze na fakt realizacji celu wywłaszczenia.

Wojewoda podkreślił, że cel wywłaszczenia w postaci budowy lotniska nie powinien być utożsamiany jedynie z budową obiektów samego lotniska bez dodatkowej infrastruktury obejmującej zewnętrzne instalacje umożliwiające funkcjonowanie lotniska, drogi dojazdowe, czy też strefy ochronne zabezpieczające środowisko przed negatywnym oddziaływaniem lotniska (w kontekście nadmiernego hałasu, jak i zanieczyszczenia wód oraz powietrza itp.). Rolą takiej strefy jest ochrona określonego terenu przed szkodliwym oddziaływaniem obiektu. Ochrona musi zatem uwzględniać rodzaje szkodliwych oddziaływań i ich wpływ, które są związane z działaniem danego obiektu. W ocenie organu odwoławczego obszar strefy i jej zagospodarowanie niewątpliwie był determinowany wymogami dotyczącymi środowiska i był uwzględniany na etapie projektu inwestycji.

W skardze na decyzję organu odwoławczego H. P., reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, zarzuciła jej naruszenie:

1. przepisów postępowania, które miało wpływ na treść orzeczenia, a w szczególności

art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez brak prawidłowego uzasadnienia decyzji i odniesienia się do wszystkich zarzutów odwołania, dokonanie błędnych i wzajemnie sprzecznych ustaleń faktycznych oraz brak rozważenia całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego;

2. prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 1 i 3 oraz art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n. poprzez ustalenie, że nieruchomość wywłaszczona nie podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela pomimo braku przeznaczenia jej na cele wywłaszczeniowe i zbędności jej wykorzystania na cele, na jakie była wywłaszczona;

3. art. 2 i art. 7 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady państwa prawa i przekroczenie granic prawa przy wydawaniu zaskarżonej decyzji oraz art. 87 ust. 1 Konstytucji RP poprzez wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o orzecznictwo sądów administracyjnych,

a pominięcie obowiązującego źródła prawa, tj. ww. przepisów u.g.n.

Stawiając powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości

i przekazanie sprawy organowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania, rozpoznanie sprawy na rozprawie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Odnosząc się do stanowiska Wojewody, że nie ma wymogu prawnego, aby istniał obowiązek wskazania dokładnego celu wywłaszczenia na etapie wydania decyzji strona skarżąca podniosła, że jest to stanowisko błędne i daje podstawę do dowolnego działania organom administracji do niczym nieskrępowanego i nieograniczonego prawnie postępowania w sprawach o wywłaszczenie, które żywotnie dotyka interesu prawnego Strony i wpływa na jej sytuację majątkową. Podkreślono, że jeżeli konkretny cel nie musiał istnieć na dzień wydania decyzji o wywłaszczeniu, ani nie było obowiązku prawnego jego określenia i ujawnienia, to zawsze działanie władzy arbitralne i bez podstawy prawnej można uzasadnić.

W ocenie strony skarżącej nie zostało też ustalone w postępowaniu, że już po wydaniu decyzji o wywłaszczeniu cel ten się skonkretyzował, zindywidualizował i został zrealizowany. Brak jest też wskazania, jaki cel gospodarczy - po przejęciu tych gruntów od poprzednika prawnego Strony - został wykonany i w jakim czasie. Nie podano też, w jakim akcie prawnym - "planie narodowych celów gospodarczych" - został on wyartykułowany

i określony. Organ orzekający nie dokonał w tym zakresie żadnych ustaleń faktycznych, co uzasadnia zarzut braku prawidłowego ustalenia faktycznego i prawnego podstawy rozstrzygnięcia i stanowi naruszenie art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

Zarzucono, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie odniesiono się do pisma Dowództwa Sił Powietrznych z 9 lutego 2005 r., załączonego do akt sprawy,

a zawierającego informację, że wojsko opuściło ten teren. Jest to podstawowy dowód w tej sprawie - dokument urzędowy, sporządzony przez powołany do tego organ państwowy

w zakresie jego działania, stwierdzający urzędowo, że przedmiotowa działka stała się zbędna na cel określony w decyzji, tj. dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Pominięcie tego dowodu jako podstawy rozstrzygnięcia stanowi rażące przepisów postępowania, tj. art. 76 § 1 i 2 k.p.a. oraz przepisów prawa materialnego, tj. art. 137 ust. 1

i 2 u.g.n., który daje podstawę prawną do zwrotu w przypadku, gdy w ciągu 7 lat nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia lub gdy w ciągu 10 lat nie zrealizowano tego celu. Obie przesłanki zostały w tej sprawie spełnione.

Za bezsporne uznano również to, że do chwili obecnej żaden cel z narodowych planów gospodarczych nie został zrealizowany na tej działce.

Zarzucono, że Wojewoda wydał rozstrzygnięcie w oparciu o orzecznictwo sądowe, co stanowi rażące naruszenie obowiązującego prawa, a w szczególności art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, który stanowi, że źródłem obowiązującego prawa są Konstytucja i ustawy. Żadne orzeczenie żadnego sądu nie może zmieniać norm obowiązującego prawa.

Końcowo zwrócono uwagę, że obecnie sporne grunty są dzierżawione osobom trzecim, tj. spółce komercyjnej (Port Lotniczy [..]), zaś celem wywłaszczenia było realizowanie narodowych planów gospodarczych, a nie działalność komercyjna - wydzierżawianie działki na cele działalności gospodarczej podmiotów prywatnych - nie realizujących tych celów.

W skardze na decyzję Wojewody z 31 maja 2023 r. M. P. wniósł o jej uchylenie w całości, rozpoznanie sprawy na rozprawie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu Skarżący podał, że jest spadkobiercą po swojej babci K. B., zmarłej 22 lipca 2022 r., która do śmierci była stroną w postępowaniu administracyjnym odnośnie zwrotu działki nr [..]. Nieruchomość ta została wywłaszczona na mocy decyzji z 13 maja 1955 r. wydanej przez Prezydium WRN w Gdańsku. Była ona własnością przodka Skarżącego – J. C. i zawsze należała do ich rodziny. Od 1955 r. do dnia dzisiejszego nie została ona w żaden sposób zagospodarowana, a obecnie jest wydzierżawiona na rzecz Portu Lotniczego [..]. Świadczy to o tym, że działka ta znajduje się w obrocie komercyjnym i jest użytkowana przez osobę prawną, a nie jest używana na rzecz realizacji celów państwowych, tak jak to wskazano w decyzji z 1955 r. Taka sytuacja potwierdza zarzut,

że nieruchomość, którą wywłaszczono nie wykorzystano na cele, jakie wskazano w decyzji o wywłaszczeniu, a jej obecne przeznaczenie jest całkowicie dowolne i jest zmieniane

w zależności od okoliczności rynkowych.

W skardze na decyzję Wojewody z 31 maja 2023 r. A. P., reprezentowana przez matkę M. P., wniosła o jej uchylenie w całości, rozpoznanie sprawy na rozprawie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że A. P. jest spadkobierczynią po K. B., zmarłej 22 lipca 2022 r., która do śmierci była stroną w postępowaniu administracyjnym odnośnie zwrotu działki nr [..]. Nieruchomość ta została wywłaszczona na mocy decyzji z 13 maja 1955 r. wydanej przez Prezydium WRN w Gdańsku. Była ona własnością przodka Skarżącej – J. C. i zawsze należała do ich rodziny. Od 1955 r. do dnia dzisiejszego nie została ona w żaden sposób zagospodarowana, a obecnie jest wydzierżawiona na rzecz Portu Lotniczego [..]. Świadczy to o tym, że działka ta znajduje się w obrocie komercyjnym i jest użytkowana przez osobę prawną, a nie jest używana na rzecz realizacji celów państwowych, tak jak to wskazano w decyzji z 1955 r. Taka sytuacja potwierdza zarzut, że nieruchomość, którą wywłaszczono nie wykorzystano na cele, jakie wskazano w decyzji o wywłaszczeniu, a jej obecne przeznaczenie jest całkowicie dowolne i jest zmieniane w zależności od okoliczności rynkowych.

W odpowiedzi na skargi Wojewoda, wnosząc o ich oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z 11 września 2023 r. uczestniczka postępowania Gmina Miasta Gdyni wniosła o oddalenie skarg i przeprowadzenie rozprawy.

Postanowieniem z 3 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 618/23 WSA w Gdańsku, na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", połączył sprawę ze skargi M. P. ze sprawą ze skargi H. P. na decyzję Wojewody Pomorskiego z 31 maja 2023 r. nr NSP-VIII.7581.1.54.2017.DL w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która została zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Gd 617/23, do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, postanawiając o dalszym prowadzeniu połączonych spraw pod sygn. akt II SA/Gd 617/23.

Postanowieniem z 3 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 619/23 WSA w Gdańsku, na podstawie art. 111 § 1 P.p.s.a., połączył sprawę ze skargi A. P. ze sprawą ze skargi H. P. na decyzję Wojewody Pomorskiego z 31 maja 2023 r.

nr NSP-VIII.7581.1.54.2017.DL w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która została zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Gd 617/23, do wspólnego rozpoznania

i rozstrzygnięcia, postanawiając o dalszym prowadzeniu połączonych spraw pod sygn. akt

II SA/Gd 617/23.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia

25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności

z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,

że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został

w skardze podniesiony.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody Pomorskiego z 31 maja 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Starosty Wejherowskiego

z 3 marca 2017 r. o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w G., oznaczonej jako działka nr [..], obręb O. (wcześniej nr [..] km. 35), stanowiącej własność Gminy Miasta Gdyni, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [..], która została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z 13 maja 1955 r. wydaną na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31).

Materialnoprawną podstawą kwestionowanych w niniejszym postępowaniu decyzji są przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

(Dz. U. z 2023 r., poz. 344 ze zm.), która w art. 216 ust. 2 pkt 2 stanowi, że przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie art. 9 dekretu z dnia

26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. poz. 31).

Dokonując kontroli legalności wydanych w sprawie rozstrzygnięć w pierwszej kolejności należy wskazać, że z poszczególnych przepisów art. 136 u.g.n. wynika,

iż nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji

o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości (ust. 1). W razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony

w decyzji o wywłaszczeniu właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części (ust. 2). Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji

o wywłaszczeniu (ust. 3).

Zgodnie z art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja

o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że pierwszym i podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest obiektywnie stwierdzona jej zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia.

Wykładnia pojęcia "zbędności" wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa

w art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n., prowadzi do wniosku, że o zwrocie nie decyduje wyłącznie niedochowanie wskazanych tam terminów. Podstawową przesłanką zwrotu jest bowiem w ogóle niezrealizowanie celu. Dopiero wówczas, gdy nie doszło do jego zrealizowania ma miejsce ocena, czy upłynął już siedmioletni okres dla rozpoczęcia realizowania celu albo dziesięcioletni okres dla jego ukończenia, przy czym ten drugi termin ma zastosowanie tylko wówczas, gdy doszło do rozpoczęcia realizacji celu. Zrealizowanie celu w każdym przypadku wyklucza możliwość zwrotu, chociażby do niego doszło z naruszeniem terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: "NSA") z 4 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 991/18, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Określone w punktach 1 i 2

art. 137 u.g.n. terminy 7 i 10 lat stanowią tylko dopełnienie przesłanki zbędności. Istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest (i nie był) zrealizowany. Użyte

w przepisie sformułowanie "pomimo upływu" znaczy tylko tyle, że zgłoszone przed upływem wyżej wymienionych terminów roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie będzie mogło zostać zaspokojone.

W judykaturze akcentuje się, że cel wywłaszczenia należy interpretować ściśle, stosownie do treści art. 136 ust. 1 u.g.n. zakazującego przeznaczania nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Cel wywłaszczenia nie może być zatem dorozumiany, czy interpretowany rozszerzająco (zob. wyrok NSA z 13 listopada 2018 r. sygn. akt I OSK 311/17). Podkreślił to dobitnie Trybunał Konstytucyjny (dalej: "TK")

w wyroku z 3 kwietnia 2008 r. sygn. akt K 6/05 (OTK-A 2008/3/41), wskazując na obowiązek dopuszczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w tych wszystkich wypadkach, gdy nie zostanie ona wykorzystana na ten cel publiczny, który był przesłanką jej wywłaszczenia. W innym wyroku (z 24 października 2001 r. sygn. akt SK 22/01, OTK 2001/7/216) TK podkreślił natomiast, że po wejściu w życie Konstytucji RP zasada zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli nieruchomość ta nie została użyta na ten cel publiczny, który był przesłanką jej wywłaszczenia, ma rangę konstytucyjną i jest "oczywistą konsekwencją" art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, który dopuszczając wywłaszczenie "jedynie na cele publiczne" tworzy nierozerwalny związek pomiędzy określeniem tych celów w decyzji o wywłaszczeniu i faktycznym sposobem użycia wywłaszczonej rzeczy. Innymi słowy,

z art. 136 i art. 137 u.g.n. wynika, że nieruchomość może być użyta jedynie na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a jej zwrot następuje wtedy, gdy cel ten nie został zrealizowany.

W orzecznictwie akcentuje się również, że cel wywłaszczenia powinno się

w pierwszej kolejności odkodowywać z treści decyzji wywłaszczeniowej (umowy sprzedaży) lub z innych aktów poprzedzających bezpośrednio proces wywłaszczenia

(np. zezwolenia na nabycie nieruchomości, decyzji lokalizacyjnej, decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego). Dopiero w sytuacji, gdy na podstawie wskazanych wyżej dowodów nie da się ustalić celu wywłaszczenia należy sięgnąć do innych dowodów, w szczególności dokumentacji poprzedzającej proces inwestycyjny i tej zgromadzonej w postępowaniu wywłaszczeniowym, planu zagospodarowania przestrzennego i na podstawie całokształtu okoliczności sprawy cel ten zrekonstruować (zob. wyrok NSA z 4 sierpnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1044/14). Innymi słowy, ocena celu wywłaszczenia musi się opierać w pierwszej kolejności na dokumentach (lub dowodach zmierzających do odtworzenia dokumentów),

w oparciu o które dokonano wywłaszczenia. Dokumenty wytworzone po dokonaniu wywłaszczenia mogą być przydatne do określenia celu wywłaszczenia tylko wtedy, jeżeli są ściśle związane z samym wywłaszczeniem, tzn. gdy nie ma wątpliwości, że stanowią uszczegółowienie celu wywłaszczenia wskazanego np. w decyzji o wywłaszczeniu, umowie sprzedaży lub decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego.

Należy jednak wyraźnie podkreślić, że im dawniej był określany cel wywłaszczenia, tym ogólniej mógł być on ujęty w decyzji wywłaszczeniowej, a nawet mógł wynikać

z kontekstu sprawy i całokształtu jej okoliczności. Inne (wyższe) wymagania dotyczące określoności celu wywłaszczenia będą istnieć na tle aktów wywłaszczeniowych dokonywanych pod rządami obowiązującej Konstytucji RP, zwłaszcza w świetle procesu stałego jej rozwoju i precyzowania norm przez TK, a inne (niższe) wymagania należy odnosić do celu wywłaszczenia określanego w aktach z wcześniejszego okresu. Następuje bowiem zasadniczo stały wzrost standardu prawnego i wymagań prawnych - fakt ten musi być uwzględniony przy stosowaniu art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n., gdyż regulacja zawarta w tych przepisach wiąże się co do zasady z kwestiami natury historycznej (zob. wyroki NSA: z 7 marca 2016 r. sygn. akt I OSK 1454/14, z 18 grudnia 2014 r. sygn. akt I OSK 1417/13).

Przenosząc dotychczasowe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że nieruchomość będąca przedmiotem wniosku Skarżących z 25 października 2012 r. została wywłaszczona na podstawie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej

w Gdańsku z 13 maja 1955 r., w której uzasadnieniu zapisano, że cała nieruchomość

o powierzchni 2.75.99 ha jest niezbędna dla realizacji narodowych celów gospodarczych.

Istotnie, taki zapis decyzji nie wskazuje konkretnego celu co do przeznaczenia wywłaszczonej działki nr [..] (obecnie nr [..], obręb [..]), jednakże - jak już wyżej wskazano - wymagania odnośnie do szczegółowości celu wywłaszczenia wskazywanego

w decyzji wywłaszczeniowej powinny być oceniane - przy jej kontroli - proporcjonalnie do standardu prawnego i funkcjonalnego z chwili wydania decyzji wywłaszczeniowej, a nie

z daty dokonywania tej kontroli. Innymi słowy, w im dalszej przeszłości był określany cel wywłaszczenia, tym ogólniej mógł być on ujęty w decyzji wywłaszczeniowej, a nawet mógł wynikać z kontekstu sprawy i całokształtu jej okoliczności.

Wobec tak określonego w ww. decyzji celu wywłaszczenia konieczne było przeanalizowanie zgromadzonego przez organy administracji publicznej materiału dowodowego, w tym innych aktów administracyjnych, zarówno poprzedzających wydanie decyzji w sprawie wywłaszczenia spornej nieruchomości, jak i dokumentów późniejszych.

Jak wynika z akt sprawy, Rejonowy Zarząd Infrastruktury w Gdyni do pisma (które wpłynęło do organu pierwszej instancji 1 września 2016 r.) dołączył dokumentację, z której wynika, że lotnisko wojskowe [..] działało od 1956 r. w granicach określonych decyzją o wywłaszczeniu. W przesłanych przez ten organ dokumentach znajduje się m.in. Uchwała Prezydium Rady Ministrów Nr 804/52 z 26 września 1952 r. w sprawie wywłaszczenia i przekazania w zarząd MON gruntów pod budowę lotnisk wojskowych

w miejscowościach Łęczyca, Biała Podlaska, Chojna, Orneta, Oksywie i Sochaczew. Na jej podstawie, w dniu 24 sierpnia 1953 r. został spisany protokół zdawczo-odbiorczy obszarów rolnych w granicach obiektu terenowego "O. A", poprawiony 9 stycznia 1956 r.,

z którego wynika m.in., że faktycznie wywłaszczona i użytkowana przez wojsko jest nieruchomość stanowiąca własność J. C. o powierzchni 2,7599 ha. Ponadto, dla prawidłowego funkcjonowania lotniska wojskowego zostało ono wpisane do rejestru lotnisk wojskowych decyzją MON nr [..] z 16 czerwca 2011 r.

Z kolei z przekazanych Staroście przez Prezydenta Miasta Gdyni dokumentów archiwalnych z Referatu Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej wynika, że nr [..] był numerem roboczym nadanym przez geodetę w trakcie dokonywania podziału. Na załączonych do pisma szkicach widnieją pierwotne numery robocze naniesione ołówkiem

i ostateczne numery naniesione kolorem czerwonym. Z protokołu granicznego

z 23 listopada 1954 r. wynika, że utrwalono nowe granice pod "wydzielenie gruntów dla MON". Ponadto wskazana w decyzji o wywłaszczeniu z 13 maja 1955 r. powierzchnia działki wywłaszczonej odpowiada aktualnej powierzchni działki nr [..] (przed zmianą

nr [..]), tj. 2,7599 ha.

Zdaniem Sądu cel wywłaszczenia potwierdzają również następujące, znajdujące się w aktach sprawy dokumenty: 1) zgoda Ministra Państwowych Gospodarstw Rolnych

z 4 czerwca 1951 r. "na przekazanie Ministerstwu Obrony Narodowej w zarząd

i użytkowanie gruntów państwowych o powierzchni 20 ha, wchodzących w skład obiektu terenowego O. gmina K., powiat Morski", 2) zgoda Ministra Rolnictwa

i Reform Rolnych z 30 czerwca 1951 r. "na przekazanie Ministerstwu Obrony Narodowej

w zarząd i użytkowanie gruntów państwowych o powierzchni 390 ha, znajdujących się obecnie w posiadaniu władz wojskowych i wchodzących w skład obiektu terenowego O.", 3) pismo Prezydium Rady Ministrów z 9 maja 1952 r, w którym wskazano,

że wszelkich wyjaśnień odnoście potrzeb władz wojskowych na tym terenie udzieli Szef 17. Terenowego Oddziału Lotniskowego w Gdańsku, który jednocześnie upoważniony jest do przejęcia gruntów z ramienia władz wojskowych po uprzednim dokonaniu wywłaszczenia

i przesiedleniu ludności przez Prezydium WRN w Gdańsku (...) w trybie dekretu z 1949 r., 4) pismo Dowództwa Sił Powietrznych z 9 lutego 2005 r. w sprawie usunięcia płotu

i opuszczeniu nieruchomości m.in. działki nr [..], gdzie wskazano, że przedmiotowe działki weszły w skład terenu wywłaszczonego i przekazanego Prezydium WRN

w Gdańsku (...) na potrzeby lotniska wojskowego O. Pomimo, że od 1 września 1956 r. znalazły się one w zarządzie MON oraz w ogrodzeniu kompleksu lotniczego [..], jako obszaru posiadającego charakter terenu zamkniętego, nie wprowadzono odpowiednich zapisów w ewidencji gruntów oraz księgach wieczystych.

Należy również zwrócić uwagę na dokument z 9 stycznia 1956 r. zatytułowany "poprawka do protokołu zdawczo-odbiorczego", który dotyczy przekazania w zarząd

i użytkowanie MON nieruchomości prywatnych wchodzących w skład obiektu O., gdzie wskazano, że w wyniku przeprowadzonych pomiarów i stabilizacji granic stwierdzono, iż nieruchomości położone w gromadzie K. powiat P. (dawniej W.) i na terenie miasta G. przekazane protokołem zdawczo-odbiorczym z 24 sierpnia 1953 r. obejmują faktycznie powierzchnię 69,9364 ha, a nie jak wskazano w wymienionym protokole 60,4273 ha. W związku z tym Komisja (...) wnosi poprawkę do protokołu z 24 sierpnia 1953 r. poprzez uchylenie właścicieli i powierzchni nieruchomości wymienioną pod literą od "a" do "k" i podaje faktycznie wywłaszczoną i użytkowaną przez wojsko powierzchnię nieruchomości jak następuje: (...) 11) C. J. 2,7599 ha (...)".

Zdaniem Sądu powyższy dowód potwierdza, że w dokumentach poprzedzających wywłaszczenie mogła być wskazana błędna powierzchnia wywłaszczanych nieruchomości, w tym również działki nr [..], gdyż w niektórych dokumentach jej powierzchnię określono na 2,0774 ha, jak np. w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego

z 15 grudnia 1954 r., gdzie wskazano, że na wniosek Prezydium WRN w Gdańsku

z 17 listopada 1954 r. wszczyna się postępowanie wywłaszczeniowe do nieruchomości

o powierzchni 2.0774 ha położonej w G. [..].

Należy również wskazać na pismo Dowódcy Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej, które 7 marca 1991 r. wpłynęło do Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej - Głównego Inspektora Sanitarnego, w którym stwierdzono, że "lotnisko w obecnych rozmiarach

i kształcie istnieje od 1952 r., a samoloty MIG-21 są na nim eksploatowane od 24 lat.

W tym czasie osiedla mieszkaniowe oddalone były od lotniska od 4 do 6 km, co zapewniało zachowanie właściwych warunków akustycznych dla mieszkańców tych osiedli", a wcześniej "aktualny stan uciążliwości spowodowany jest głównie decyzjami miejscowych władz, zezwalającymi na zabudowę wielokilometrowego pasa oddzielającego lotnisko od osiedli".

Przywołanie powyższych dokumentów i okoliczności z nich wynikających, które Wojewoda opisał szczegółowo w uzasadnieniu decyzji z 31 maja 2023 r., było konieczne aby wykazać, że celem wywłaszczenia była budowa obiektu lotniska wojskowego "[..]" wraz z infrastrukturą towarzyszącą.

Organ odwoławczy słusznie przy tym zwrócił uwagę, że cel wywłaszczenia w postaci budowy lotniska nie powinien być utożsamiany jedynie z budową obiektów samego lotniska bez dodatkowej infrastruktury obejmującej zewnętrzne instalacje umożliwiające funkcjonowanie lotniska, drogi dojazdowe, czy też strefy ochronne zabezpieczające środowisko przed negatywnym oddziaływaniem lotniska (w kontekście nadmiernego hałasu, jak i zanieczyszczenia wód oraz powietrza itp.). W ślad za Wojewodą należy powtórzyć, że rolą takiej strefy jest ochrona określonego terenu przed szkodliwym oddziaływaniem obiektu. Ochrona musi zatem uwzględniać rodzaje szkodliwych oddziaływań i ich wpływ, które są związane z działaniem danego obiektu. Obszar strefy i jej zagospodarowanie niewątpliwie był determinowany wymogami dotyczącymi środowiska

i był uwzględniany na etapie projektu inwestycji.

Zdaniem Sądu w zaskarżonej decyzji Wojewoda wskazał dowody, w oparciu o które przeprowadził analizę i ustalił cel wywłaszczenia, stwierdzając, że zarówno dokumenty wytworzone przed datą decyzji wywłaszczeniowej, jak również po tej dacie wskazują,

że działka nr [..] obręb O. (wcześniej nr [..] km. 35) wchodziła w skład terenów przeznaczonych pod budowę lotniska wojskowego "[..]".

Wbrew twierdzeniom Skarżącej H.P. organ odwoławczy odniósł się do pisma Dowództwa Sił Powietrznych z 9 lutego 2005 r. (s. 11 i 12 decyzji z 31 maja

2023 r.) oceniając jego wartość dowodową. Należy zauważyć, że z pisma tego wynika nie tylko to, że wojsko opuściło ten teren, ale przede wszystkim to, że działka nr [..] weszła

w skład terenu wywłaszczonego i przekazanego przez Prezydium WRN w Gdańsku protokołem zdawczo-odbiorczym w dniu 24 sierpnia 1953 r. na cele obronności

i bezpieczeństwa Państwa, tj. na potrzeby lotniska wojskowego O.

Odnosząc się końcowo do zarzutu strony skarżącej, że działka nr [..] znajduje się w obrocie komercyjnym i nie jest obecnie używana na rzecz realizacji celów państwowych, tak jak to wskazano w decyzji z 1955 r., należy przywołać wyrok TK z 13 grudnia 2012 r. sygn. akt P 12/11 (OTK-A 2012/11/135), w którym wskazano, że art. 137 ust. 1 u.g.n

w zakresie, w jakim nie uznaje za zbędną nieruchomość, na której w terminach wskazanych w tym przepisie zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu,

a następnie nieruchomość tę przeznaczono na realizację innego celu, nie jest niezgodny

z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu tego wyroku TK wskazał m.in., że nie można mówić o zbędności nieruchomości i obowiązku jej zwrotu, jeśli nieruchomość wywłaszczona została prawidłowo wykorzystana zgodnie z celem określonym w decyzji

o wywłaszczeniu, a następnie tej realizacji zaprzestano lub nieruchomość przeznaczono na inne cele, włączając w to rozporządzenia tą nieruchomością na rzecz osób trzecich (sprzedaż, oddanie w użytkowanie wieczyste, oddanie w użytkowanie, najem, dzierżawę lub w trwały zarząd). TK wyjaśnił następnie, że w szczególności to, iż wybudowany na wywłaszczonej nieruchomości obiekt stał się zbędny podmiotowi, który go zrealizował

i podmiot ten chce się wyzbyć tej nieruchomości, nie może być utożsamiany ze "zbędnością" nieruchomości na cel wywłaszczenia. Jeśli zrealizowano cel wywłaszczenia

i rozpoczęto wykorzystywanie nieruchomości na ten cel, ale następnie zmieniono przeznaczenie nieruchomości tak, że nieruchomość była wykorzystywana na inny cel, to nie można mówić o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia i nie powstaje ustawowy obowiązek zwrotu tej nieruchomości. W uzasadnieniu swojego stanowiska TK odwołał się do poglądu wyrażonego przez Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 13 czerwca 1995 r. sygn. akt III AZP 3/95 (OSNP nr 1995/24/296), w której uznano, że jeśli cel wywłaszczenia został osiągnięty, późniejsze zmiany przeznaczenia wywłaszczonej nieruchomości nie mogły prowadzić do powstania obowiązku zwrotu,

a nieruchomość wywłaszczona nie mogła zostać uznana za zbędną. Późniejsza zmiana sposobu faktycznego wykorzystania wywłaszczonej nieruchomości nie ma znaczenia dla oceny jej zbędności z punktu widzenia przepisów o wywłaszczeniu. Zwrot był wyłączony bez względu na to, na jakie cele i komu nieruchomość została przekazana.

W konsekwencji "użycie" wywłaszczonej nieruchomości na cel określony w decyzji

o wywłaszczeniu powodowało, że wygasał obowiązek wywłaszczyciela zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jej poprzedniemu właścicielowi. Mógł on korzystać z tej nieruchomości i nią rozporządzać bez jakichkolwiek ograniczeń wynikających

z wywłaszczeniowej drogi nabycia nieruchomości.

Powyższe stanowisko podzielane jest również w aktualnym orzecznictwie NSA (zob. wyroki: z 9 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2496/18, z 10 lipca 2019 r. sygn. akt I OSK 2455/17, czy z 22 marca 2019 r. sygn. akt I OSK 1274/17). W judykaturze podkreśla się bowiem, na co zresztą zwrócił uwagę TK w przywołanym wyżej orzeczeniu, że z chwilą zrealizowania celu wywłaszczenia wykonywanie prawa własności takiej nieruchomości nie jest ograniczone jakimikolwiek warunkami poza tymi, jakim poddawane jest prawo własności przysługujące każdemu innemu podmiotowi. Zatem podmiot, który nabył nieruchomość na skutek wywłaszczenia, zrealizował cel wywłaszczenia może nieruchomością dowolnie rozporządzać (zob. również wyroki NSA: z 28 października

2022 r. sygn. akt I OSK 2119/19, z 7 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1337/19).

Podsumowując Sąd stwierdza, że Wojewoda w sposób nie budzący wątpliwości wyjaśnił cel wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej przedmiot żądania zwrotu oraz wykazał, że w sprawie doszło do realizacji tego celu, co uzasadniało odmowę jej zwrotu. Dokonaną w tym zakresie przez organ odwoławczy ocenę zgromadzonego materiału dowodowego należy uznać za wszechstronną, zgodną z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, a zaskarżone rozstrzygnięcie za należycie uzasadnione, spełniające wymogi stawiane przez art. 107 § 3 k.p.a. Brak jest tym samym podstaw, aby przyznać słuszność zarzutom podniesionym w skargach.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargi uznając je za niezasadne.[pic]