Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 661/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 pkt 1 lit. a)
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
article: art. 119 pkt 2, art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 6 listopada 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw Asesor WSA Beata Czyżewska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 listopada 2024 roku sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 3 lipca 2024 roku nr KO.441.106.2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. MR


UZASADNIENIE

Decyzją z 3 lipca 2024 r., nr KO.441.106.2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572) – dalej: "k.p.a." – utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Czerniewice przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Czerniewicach z 4 kwietnia 2024 r., znak: ŚR.5211.5.2023.AG, w przedmiocie odmowy przyznania J. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką J.S.

Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy a następnie wskazało, że w odwołaniu od ww. decyzji organu J.G. zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a., polegające na pominięciu celów u.ś.r. i przyjęciu, że w okolicznościach sprawy zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pomimo, że osoba nad którą sprawuje opiekę została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stale i jest niezdolna do samodzielnej egzystencji;

- art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W świetle powyżej wskazanych okoliczności wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 czerwca 2023 r.

Dalej organ II instancji wyjaśnił, że kwestie związane z określaniem warunków nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń regulują przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 323) – zwanej dalej w skrócie: "u.ś.r." – z uwzględnieniem przepisów art. 43 i art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429).

Zdaniem Kolegium, zgodnie z przywołaną regulacją, przepisy dotychczasowe nie mogą mieć zatem zastosowania w sprawie, w której na dzień 31 grudnia 2023 r. prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało, gdyż nie zostały spełnione warunki do jego przyznania.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że J.S. (ur. [...] 1936 r.) - wdowa (według danych z rejestru PESEL) - matka skarżącej, w związku z opieką nad którą ubiega się o przedmiotowe świadczenie, orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z [...] kwietnia 2023 r., Nr [...], została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. W tymże orzeczeniu wskazano, iż nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 22 marca 2022 r. W rozpoznawanej sprawie spełnione są zatem przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego: legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki znacznym stopniem niepełnosprawności i pozostawanie skarżącej i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym.

Kolegium stwierdziło, że z poczynionych przez organ ustaleń, których skarżąca nie kwestionowała w toku postępowania wyjaśniającego, między innymi na podstawie wywiadów środowiskowych przeprowadzonych 12 lipca 2023 r. oraz 15 lutego 2024 r. wynika, że J.S. porusza się przy pomocy laski. Jest pampersowana z uwagi na nietrzymanie moczu (jak wskazano w ww. wywiadach - "czuje" potrzeby fizjologiczne). W grudniu 2023 r. przebywała w szpitalu na oddziale kardiologicznym w Tomaszowie Mazowieckim, z uwagi na problemy kardiologiczne i zabieg implantacji stymulatora. J.S. oświadczyła, że córka J.G. sprawuje nad nią opiekę i pomaga w czynnościach dnia codziennego. Skarżąca oświadczyła, że opiekuje się mamą m.in. podając leki, przygotowując posiłki, mierząc poziom ciśnienia krwi, zakładając pampersy, doglądając nocą. Brat skarżącej – P.S., jak wynika z oświadczenia z 15 lutego 2024 r., złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, nie wyraża zgody na sprawowanie opieki nad mamą J.S.. Ma problemy ze zdrowiem, pracuje zawodowo. Finansowo też nie jest w stanie pomagać.

Zdaniem organu II instancji, w świetle dokonanych w sprawie ustaleń nie można uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawną matką zajmowały skarżącej taką ilość czasu w ciągu dnia, aby zmuszona była do całkowitej rezygnacji z aktywności zawodowej. J.S. nie jest osobą całkowicie niesamodzielną i niesprawną ruchowo. Podopieczna nie jest osobą leżącą, nie wymaga karmienia, nie jest cewnikowana. Porusza się przy pomocy laski, wymaga pomocy w ubraniu się, toalecie, przygotowaniu posiłków i leków, pomiarze poziomu ciśnienia we krwi. W ocenie Kolegium zakres i częstotliwość czynności wykonywanych przez skarżącą w ramach opieki nad matką nie jest na tyle intensywny i absorbujący, aby stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia. Opieka nad Pnią J.S. nie ma charakteru szczególnego, wymagającego znacznego, stałego i niebudzącego wątpliwości zaangażowania, a zatem nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zatrudnienia, choćby w ograniczonym zakresie w czasie, kiedy nie sprawuje ona opieki nad matką. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika także, aby podopieczna wymagała ekstraordynaryjnych czynności pielęgnacyjnych jak robienie zastrzyków, sporządzanie opatrunków itp. Nadto, akta sprawy nie potwierdzają również, aby podopieczna miała zabiegi rehabilitacyjne. Pomoc skarżącej, zasadniczo sprowadza się do wykonywania czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują. Sprawowana opieka w stanie faktycznym sprawy stanowi naturalną formę pomocy w rodzinie, a jej zakres nie stoi na przeszkodzie jednoczesnemu wykonywaniu pracy zarobkowej.

Według organu odwoławczego, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie dowodzi, że skarżąca w okresie od 6 marca 2018 r. do 8 września 2018 r. zarejestrowana była w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tomaszowie Mazowieckim jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku (zwolnienie z pracy nastąpiło z przyczyn dotyczących zakładu pracy), a następnie od 9 września 2018 r. była niezdolna do pracy wskutek choroby lub przebywania w zamkniętym ośrodku odwykowym przez nieprzerwany okres 90 dni. Trudno zatem przyjąć, iż w przypadku skarżącej zachodzi przesłanka rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej. Skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką, a jej dotychczasowa aktywność zawodowa nie pozwala na przyjęcie, że właśnie z powodu niepełnosprawności matki nie podejmuje zatrudnienia, bowiem przyczyna powstrzymywania się od tej aktywności leży po stronie skarżącej. Nie sposób uznać, aby potrzeba zatrudnienia występowała u skarżącej w okresie bezpośrednio poprzedzającym zaistnienie okoliczności, pociągających za sobą konieczność sprawowania opieki nad matką. Zaprzestanie lub niepodejmowanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby decydujące się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, co już wyżej wybrzmiało, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana podjęciem się sprawowania opieki. W niniejszej sprawie, w ocenie Kolegium, skarżąca takiego związku nie wykazała.

Nadto, organ II instancji podkreślił, że matka skarżącej ma jeszcze jedno dziecko - brata skarżącej, mieszkającego w bliskim sąsiedztwie skarżącej i matki, który jest w wieku 58 lat. Zatem, nie bez znaczenia dla sprawy jest okoliczność, że J.S. posiada oprócz skarżącej, jeszcze jedno dorosłe dziecko, a zatem, występuje inna osoba, które powinna (osobiście bądź finansowo) włączyć się do opieki nad niepełnosprawną matką, do czego jest zobowiązana zgodnie z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Powyższe nie oznacza, że Kolegium wybiera, kto ma zapewnić matce opiekę (osobistą, czy też dzieląc się z bratem), podkreśla jednak, że skarżąca nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek opieki nad matką. Ponadto należy zaznaczyć, że w ramach systemu pomocy społecznej istnieją różne formy wsparcia osób w opiece nad ich bliskimi umożliwiające opiekunom zachowanie aktywności zawodowej, w tym pomoc w formie usług opiekuńczych. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica.

Reasumując powyższe Kolegium uznało, że skarżąca może zorganizować (przy wsparciu chociażby mieszkającego w niedalekim sąsiedztwie brata, czy też poprzez skorzystanie z zaproponowanych przez organ pomocowy usług opiekuńczych) opiekę wobec matki, godząc ją z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, chociażby w minimalnym wymiarze. Doświadczenie życiowe uczy, że część czynności, które wykonuje strona, można wykonywać przed pracą lub po pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych, w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze. W rozpatrywanej sprawie nie wykazano, aby zaangażowanie skarżącej w opiekę nad matką było przeszkodą w podjęciu jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła J.G., zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnie, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej J.S. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia;

b) art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej J.S. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką;

c) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 128 k.r.i.o. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej J.S. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż może podzielić opiekę nad nią z bratem i w związku z tym nie musi rezygnować z zatrudnienia;

d) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą renty rodzinnej po zmarłym mężu, stanowi negatywną przesłankę do ustalenia na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżąca nie posiada prawa do świadczeń zabiegowych z ZUS, a pobierana renta rodzinna nie została przyznana na podstawie art. 95 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń społecznych;

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnie, tj.: art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z [...] 2023 r. pomimo orzeczonej trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki córki.

W związku z powyższym pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej w całości decyzji z 3 lipca 2024 r. oraz o zwrot kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Ponadto wniósł o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalski podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Ponadto Kolegium wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935) – dalej przywoływanej jako: "p.p.s.a." – sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).

Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto, w ramach sprawowanej kontroli sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju uchybień, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego kwestionowanego rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu, organy administracji obu instancji wypełniły zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Ponadto wypełniły obowiązki wynikające z art. 80 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Organy w sposób wystarczający wskazały fakty, które uznały za udowodnione, dowody na których się oparły oraz przyczyny, z powodu których nie uwzględniły stanowiska skarżącej. Jednocześnie w sposób wystarczający wyjaśniły podstawę prawną decyzji oraz przytoczyły przepisy prawa, mające zastosowanie w okolicznościach sprawy. Fakt, że pełnomocnik skarżącej domaga się odmiennego interpretowania zastosowanych w sprawie przepisów prawa nie oznacza, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia są wadliwe. Wręcz przeciwnie organy podjęły niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy i wydały trafne rozstrzygnięcia, prawidłowo dokonując subsumpcji stanu faktycznego do norm prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie.

W pierwszej kolejności zauważyć należy, że od 1 stycznia 2024 r., mająca zastosowanie w sprawie, ustawa materialna, tj. ustawa z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) uległa zmianie na mocy nowelizacji dokonanej ustawą z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz., 1429 ze zm.).

Jednak jak trafnie zauważył organ odwoławczy, zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, do których prawo powstało do 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, czyli ustawę o świadczeniach rodzinnych. Trafnie zatem skonstatowało Kolegium, że z uwagi na konieczność ustalenia, czy w sprawie doszło do powstania prawa skarżącej J.G. do świadczenia pielęgnacyjnego przed 1 stycznia 2024 r. należało przeanalizować stan faktyczny sprawy pod kątem spełnienia przez wnioskodawczynię przesłanek wynikających z art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.

Zgodnie zatem z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym - niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu - osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Jak słusznie wskazał organ II instancji, zasadniczą przeszkodą do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego był brak podstaw do uznania, aby w przedmiotowej sprawie zachodził związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z pracy oraz niepodejmowaniem innego zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo uznał, że w przedmiotowej sprawie skarżąca nie wypełniła przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie budzi wątpliwości Sądu fakt, że organ prawidłowo ustalił, że z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawną matką sprawowana przez skarżącą wykluczała podjęcie przez nią jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Takie czynności, jak przygotowanie posiłków i ich podawanie, przygotowywanie ubrań czy też sprzątanie i pranie, opłacanie rachunków, robienie zakupów – czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego – są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu (por. m.in. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21). Natomiast czynności związane z opieką nad matką, polegające na pomocy w codziennej higienie osobistej (np. myciu, kąpaniu, obcinaniu paznokci, strzyżeniu włosów), jak również pomoc w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej jak podawanie leków czy mierzenie ciśnienia, a także czynności o charakterze okazjonalnym (w razie potrzeby przy stanach chorobowych) jak rozmasowywanie bolących miejsc, umawianie wizyt lekarskich, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, towarzyszenie wyjściom do kościoła i na spacery nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (zob. np. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20).

Z powyższego bezspornie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Zwrócić należy natomiast uwagę, co istotne dla ustalenia zakresu sprawowanej opieki, a co za tym idzie ustalenia tzw. związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, czy rezygnacją z pracy a opieką nad niepełnosprawną matką, że jak wynika z wywiadu środowiskowego J.S. nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie przy pomocy laski, jest pampersowana, ale odczuwa potrzeby fizjologiczne, nie wymaga cewnikowania ani karmienia, samodzielnie korzysta z toalety (czasem wymaga pomocy w doprowadzeniu do niej). Matka skarżącej, pomimo posiadanego stopnia niepełnosprawności, nie jest więc osobą wymagającą całkowitej i całodobowej opieki. Nie sposób zatem stwierdzić, żeby skarżąca wykonywała przy matce czynności pielęgnacyjne ściśle związane z jej osobą, wymagające ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych (fizjologicznych), gdyż matka skarżącej nie będąc osobą leżącą, nie wymaga szczególnej pielęgnacji, tak jak osoba, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności. Wobec powyższego nie można twierdzić, że opieka sprawowana przez skarżącą nad matką wyklucza podjęcie przez nią zatrudnienia lub pracy zarobkowej w jakiejkolwiek formie, wskazanej w art. 3 pkt 22 u.ś.r.

Przypomnieć w tym miejscu należy, iż system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Zdaniem Sądu, zebrany materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką, a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia taki związek nie istnieje.

Zauważyć też należy, że z ustaleń organów administracji wynika, iż matka skarżącej ma jeszcze syna, który mieszka w tej samej miejscowości. Okoliczność, że są inne osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby wymagającej opieki nie jest bez znaczenia dla rozpoznania sprawy. Obowiązek alimentacyjny, wynikający wprost z treści art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży w równym stopniu na wszystkich dzieciach. Zatem fakt, że brat skarżącej oświadczył, że nie jest w stanie podjąć się opieki nad niepełnosprawną matką ze względu na trudną sytuację finansową i problemy zdrowotne nie przesądza jeszcze, że w ogóle nie może on wspierać siostry w opiece nad niepełnosprawną matką.

Poza tym, pracownik socjalny zaproponował pomoc w postaci usług opiekuńczych, co pozwoliłoby na zapewnienie opieki w godzinach, w których skarżąca mogłaby podjąć zatrudnienie. Skarżąca oświadczyła jednak, że nie ma takiej potrzeby.

Słusznie, w ocenie Sądu, organ drugiej instancji stwierdził, że ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19, dostępny w CBOSA). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, dostępny w CBOSA).

Zaznaczyć należy również, że ustalenia związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy, nie można utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Ocena spełnienia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku wymaga ustalenia czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia wynikającego z treści orzeczenia o niepełnosprawności (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20, z 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 351/21, z 7 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1049/19).

W rezultacie zaakceptowanie rozumienia przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w formie wskazywanej przez pełnomocnika w skardze, prowadziłoby do przyjęcia, iż sam fakt sprawowania opieki przez osobę niepodejmującą zatrudnienia nad niepełnosprawnym członkiem rodziny o wymaganym stopniu niepełnosprawności jest decydujący dla ustalenia prawa do omawianego świadczenia i nie ma tu żadnego znaczenia rzeczywisty charakter oraz wymiar tej opieki, a co stanowi niedozwoloną interpretację ww. przepisu. Tymczasem legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym - w stosownych przepisach - orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. Tak też wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny we wskazywanych powyżej wyrokach.

Niezrozumiały jest natomiast podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą renty rodzinnej po zmarłym mężu, stanowi negatywną przesłankę do ustalenia na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z uzasadnienia zaskarżonej decyzji jednoznacznie wynika, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do stosowania ww. przepisu.

Należy jeszcze końcowo wyjaśnić, że sąd administracyjny, oceniając zasadność skargi, bada zaskarżony akt pod względem jego zgodności z przepisami prawa, nie może natomiast rozpoznać sprawy kierując się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Powyższe wynika wprost z przytoczonych na początku niniejszego uzasadnienia zasad, jakie wiążą sąd administracyjny w procesie dokonywanej przezeń kontroli. Dostrzegając zatem i nie kwestionując trudnej sytuacji skarżącej Sąd wyjaśnia, że o ile państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny, a rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP), to nie każdy wniosek o udzielenie pomocy rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej powinien być zaspokojony. Państwo może określać warunki udzielania pomocy, w tym przesłanki odmowy jej udzielenia. Zróżnicowanie uprawnień do pomocy ze strony państwa nie stanowi przy tym naruszenia zasady równości, o której mowa w art. 32 Konstytucji RP ani też zasady niedyskryminacji, określonej w art. 18 ustawy zasadniczej.

Reasumując Sąd uznał działanie organów administracji w przedmiotowej sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł w wyroku o oddaleniu skargi w całości.

Na zgodny wniosek stron postępowania niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. i art. 120 p.p.s.a.