Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 878/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2019-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 60 pkt 6 a, art. 64 ust.1
journal: Dz.U. 2017 poz 2077
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jedn.
article: art. 7, art.77 § 1 i art. 80 art. 107
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka (sprawozdawca) Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Protokolant referent stażysta Katarzyna Jacyniuk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 marca 2019 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty płatności niepodatkowej należności budżetowej o charakterze publicznoprawnym I. oddala skargę, II. przyznaje radcy prawnemu P. K. kwotę [...]zł ([...]), w tym VAT tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. P. z dnia [...]., nr [...] odmawiającej A. T. rozłożenia na raty płatności niepodatkowej należności budżetowej o charakterze publicznoprawnym z tytułu kary grzywny nałożonej mandatem karnym kredytowanym w postępowaniu dotyczącym wykroczenia skarbowego.

Jak wynika z jej uzasadnienia, w dniu [...] r. Urząd Celny w L. Oddział Celny Drogowy w D. na podstawie art. 86 § 4 w zbiegu z art. 63 § 7 w zbiegu z art. 54 § 3 w związku z art. 7 § 1 Kodeksu karnego skarbowego nałożył na skarżącego mandat karny serii [...] numer [...] w wysokości [...] zł.

W dniu 10 stycznia 2017 r. skarżący skierował do Izby Celnej w K. podanie o umorzenie w części nałożonego mandatu i rozłożenie na raty (pozostałej części), wyjaśniając, że wraz z rodziną (żona i dwie córki) znajduje się w trudnej sytuacji finansowej spowodowanej chorobami córek (porażenie mózgowe, sepsa), stratami w gospodarstwie rolnym w kwocie [...]zł (upadki cieląt) oraz prowadzonymi postępowaniami komorniczymi (załączył kopie zawiadomienia dłużnika o zajęciu rachunku bankowego z dnia 18 listopada 2016r. według sprawy Km [...] prowadzonej przez [...] Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. M.). Wskazał, że z uwagi na prowadzoną wobec jego majątku egzekucję sadową, nie posiada żadnych środków finansowych. W utrzymaniu rodziny pomaga mu matka przekazując [...] zł miesięcznie. Zaznaczył, że w przypadku rozłożenia na raty ww. kwoty mandatu, okres spłaty winien być bardzo długi i bez dokładnie określonych terminów. Wykazał również, iż posiada zobowiązania (zaległości) w wysokości ok. [...] zł, które znacznie przewyższają wartość posiadanego majątku (wartość gospodarstwa rolnego oszacowano na kwotę [...]zł). Ponadto wyjaśnił okoliczności otrzymania ww. mandatu, podając, że z powodu choroby jednej z córek udał się na [...] (do K.) po lekarstwa od "znachorki", a nie znając drogi skorzystał z pomocy znajomego, który przewoził "trochę" papierosów i alkoholu, a ponieważ to on kierował pojazdem został na niego nałożony mandat karny za przewożenie ww. towaru.

Następnie pismem z dnia 1 lutego 2017 r. skierowanym do Izby Celnej w B. P. wniósł o umorzenie w całości kwoty ww. mandatu karnego, wyjaśniając, że na trudną sytuację finansową znaczny wpływ mają spłaty kredytów, samych odsetek karnych jest już [...] zł. Straty z tytułu upadków cieląt oszacował na kwotę [...]zł. Wskazał na wycenę posiadanego gospodarstwa rolnego tj. [...] zł. Podkreślił również rolę matki, udzielającej pomocy w utrzymaniu rodziny. Do pisma załączył "Oświadczenie o sytuacji materialnej osoby zobowiązanej ubiegającej się o ulgę w spłacie należności z tytułu mandatu karnego kredytowanego".

W następnym piśmie z dnia 14 lutego 2017r. skierowanym do ww. organu celnego zmienił treść prośby wnioskując o umorzenie kwoty mandatu w wysokości [...] zł oraz o rozłożenie na raty kwoty pozostałej. Ponownie wskazał, iż szczególnym obciążeniem jest choroba córki (porażenie mózgowe) oraz, że nadal korzysta z pomocy rodziców w kwocie ok. [...] - [...] zł miesięcznie. Podniósł również, iż osiągał dodatkowy dochód ze sprzedaży nadwyżki drobiu, jednakże z powodu zagrożenia ptasią grypą, sprzedaż tę zakończył. Roczny dochód z hektara przeliczeniowego oszacował na kwotę [...]zł, stwierdzając zarazem, że takiego dochodu nie osiąga.

Pismem z dnia 3 kwietnia 2018 r. skierowanym do Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. P., z uwagi na obciążenie kosztami postępowania ze sprawy przed Sądem Rejonowym w R. P. o sygnaturze [...] [...] oraz kosztami leczenia córki i własnego, skarżący wniósł o umorzenie "w całości [...] zł" lub o przesunięcie rozpatrywania prośby w sprawie ulgi w spłacie o okres do czasu wydania orzeczenia w sprawie odwoławczej od ww. sprawy sądowej. Wskazał, że ponosi koszty z tytułu ww. sprawy w wysokości [...] zł. Zwrócił uwagę na sytuację finansową rodziny, że jest ona szczególnie trudna - "żyjemy na krawędzi, bez dochodów, na utrzymaniu córka niepełnosprawna". Zaznaczył również, iż on sam leczy takie choroby jak: astma oskrzelowa, wrzody żołądka i choroby kręgosłupa. Aktualnie nie posiada środków finansowych nawet na koszty wyżywienia, jak również na spłaty zadłużenia w Banku Spółdzielczym W. , w Urzędzie Gminy W., w urzędzie skarbowym i innych. Możliwości finansowych upatruje w orzeczeniu na jego korzyść powyższej sprawy sądowej, tj. "zwrotem 3 byków", których sprzedaż może przynieść dochód w wysokości [...] -[...] zł.

Z kolei przy piśmie z dnia 4 kwietnia 2017 r. załączył korespondencję od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. M. potwierdzającą prowadzenie wobec niego egzekucji sądowej (sprawa o sygn. [...] [...]) poprzez:

1. zajęcie nadpłaty lub zwrotu podatku u Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. P.,

2. zajęcie zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej w okresie od 1 stycznia do 30 grudnia 2017 r. należnego od Urzędu Miasta i Gminy w R. P.,

3. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego w Banku Spółdzielczym w L.,

4. zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych prowadzonych przez [...] S.A. we W.. W. zadłużenia skierowanego do egzekucji – jego zdaniem – wyniosła ok. [...] zł (wg stanu na marzec 2017 r.).

Po rozpatrzeniu zebranego w sprawie materiału dowodowego Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. P. w dniu 20 kwietnia 2018 r. wydał decyzję nr [...] w sprawie odmowy rozłożenia na raty płatności niepodatkowej należności budżetowej o charakterze publicznoprawnym z tytułu kary grzywny nałożonej mandatem karnym kredytowanym, natomiast w zakresie żądania dotyczącego umorzenia kwoty [...]zł, a decyzją z tej samej daty, nr [...], odmówił umorzenia.

W odwołaniu od tych decyzji, skarżący ponownie przedstawił swoją sytuację finansową i życiową.

W toku postępowania odwoławczego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wydał dwie decyzje z dnia [...] r., a mianowicie:

- nr [...] utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r, w przedmiocie umorzenia kwoty [...]zł,

- nr [...] utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r, w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty płatności niepodatkowej należności budżetowej o charakterze publicznoprawnym.

W postępowaniu odwoławczym, odpowiadając na wezwanie z dnia 15 czerwca 2018 r., przy piśmie z dnia 2 lipca 2018 r. skarżący przedłożył: orzeczenie z dnia [...] r., nr [...] o potrzebie kształcenia specjalnego dotyczące K. T., skierowanie na badanie EMG z dnia 24 maja 2018 r., zaświadczenie Wójta Gminy W. z dnia [...] r., nr [...] w sprawie wykazanego rocznego dochodu z hektara przeliczeniowego w wysokości [...] zł, informację w zakresie sprawy nr [...] wraz z odpisem zawiadomienia dłużnika o terminie opisu i oszacowania nieruchomości prowadzonej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w R. P.. Ogólną sumę zaległości na dzień 9 maja 2018 r. określił na kwotę [...]zł. Zaznaczył też, iż poddał się specjalistycznym badaniom (kolonoskopia, tomografia kręgosłupa) oraz, że stan jego zdrowia znacznie się pogorszył. Z kolei, w piśmie z dnia 22 lipca 2018 r. (odpowiedź na wezwanie z dnia 17 lipca 2018 r.) w uzupełnieniu podał, że Komornik Sądowy po zakończeniu opisu i oszacowania nieruchomości podejmuje dalsze czynności oraz, że stan jego zdrowia uległ dalszemu pogorszeniu z uwagi na wykazane uszkodzenie kręgosłupa, co może objawić się paraliżem lub niedokrwiennością prawej ręki.

W kolejnym piśmie z dnia 20 sierpnia 2018 r., skarżący wskazał na dalsze pogorszenie stanu zdrowia związane z chorobą kręgosłupa, w tym uszkodzenie nerwu prawej ręki oraz uszkodzenia kręgów szyjnych. Załączył również zawiadomienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w R. P. dnia [...]., sygn. akt [...] [...] o wszczęciu egzekucji z nieruchomości i wezwanie do zapłaty długu w łącznej kwocie [...]zł (wyliczonej na dzień [...].).

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej po zapoznaniu się z całością materiału dowodowego w sprawie stwierdził na wstępie, że udzielanie ulg w spłacie należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia skarbowe regulują przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2017r., poz. 2077, z późn. zm.) – dalej: "u.f.p.". Zgodnie z art. 60 pkt 6a u.f.p., należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego stanowią środki publiczne będące niepodatkowymi należnościami budżetowymi o charakterze publicznoprawnym. Jednocześnie na podstawie art. 64 ust.1 pkt 2 lit. b u.f.p., płatność całości albo części należności, o których mowa w art. 60 tej ustawy właściwy organ może na wniosek zobowiązanego rozkładać na raty - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego.

W dalszej kolejności stwierdził, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż nałożony na skarżącego mandat karny wynikał z próby przewiezienia towaru z zagranicy, bez dopełnienia ciążącego na przewożącym obowiązku celnego w zakresie przedstawienia jego organowi celnemu lub dokonania zgłoszenia celnego (art. 86 § 4 Kodeksu karnego skarbowego). Z uwagi na to, że powyższe wykroczenie pozostaje bez związku z wykonywaną przez skarżącego działalnością rolniczą, przedmiotowe postępowanie przeprowadzono z pominięciem przepisów art. 64 ust. 2 u.f.p., które stosuje się wobec przedsiębiorców.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że udzielanie ulg w spłacie należności budżetowych odbywa się w ramach, tzw. uznania administracyjnego, zaś ustawodawca używając w przepisie art. 64 u.f.p. sformułowania "może", przewidział, że organ w przypadku stwierdzenia przesłanek określonych w ww. przepisie może uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Stąd też nawet wystąpienie ustawowych przesłanek nie obliguje organu do zastosowania instytucji rozłożenia na raty w każdym przypadku.

Przesłanki uprawniające do zastosowania ulgi w formie rozłożenia na raty należności budżetowych z tytułu nałożonego mandatu karnego, tj. uzasadnione względy społeczne lub gospodarcze, w szczególności możliwości płatnicze zobowiązanego należy rozumieć zarówno jako nadzwyczajne przypadki losowe lub szczególny splot okoliczności, z powodu których zobowiązany nie jest w stanie uregulować należności, jak również normalną sytuację finansową, kiedy uzyskiwane dochody są niewystarczające do jednorazowego uregulowania powstałych zaległości. Jednocześnie nie każde trudności finansowe mogą uzasadniać zastosowanie ulgi w spłacie zobowiązań. Są to takie trudności, które w konkretnych okolicznościach wiązałyby się z zagrożeniem dla istotnego interesu zobowiązanego, w szczególności dla realizacji podstawowych potrzeb życiowych osoby zobowiązanej i jej rodziny, czy też w konsekwencji, z koniecznością sięgania po pomoc społeczną. Należy mieć też na uwadze, iż względy społeczne związane są z wartościami wspólnymi dla całego społeczeństwa, takimi jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego. Zapłata zobowiązania w nałożonej wysokości i w wyznaczonym terminie płatności jest ogólnie obowiązującą zasadą życia publicznego. Odstąpienie od tej zasady i przyznanie ulgi w spłacie takiego zobowiązania odbywa się kosztem środków należnych budżetowi państwa, stąd też może być przyznawana incydentalnie. Względy społeczne wymagają więc, aby co do zasady należności z tytułu grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych były realizowane. Ocena, czy przesłanki rozłożenia zaległości na raty istnieją w konkretnej sprawie, może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego po uprzednim zebraniu wyczerpujących dowodów oraz dokładnym wyjaśnieniu okoliczności faktycznych. Decyzja wydana w warunkach uznania administracyjnego nie może być więc decyzją dowolną, ale musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności w sprawie, tak aby w sposób właściwy wyważyć interes strony i interes publiczny.

W kontekście powyższych uwag, organ II instancji podniósł, że na podstawie informacji oraz dokumentów przedkładanych przez skarżącego w toku postępowania prowadzonego w obu instancjach należało stwierdzić, iż jest on rolnikiem, nie osiągającym żadnych dochodów. Wspólne gospodarstwo domowe tworzy z żoną i dwiema córkami. W skład posiadanego majątku wchodzi 4 część domu, tj. 30 m kw. w miejscowości W., przy ulicy [...] oraz 10,762 ha gruntów (użytków rolnych) i 0,93 ha lasu, jak również ciągnik [...] 1023. Na nieruchomościach i pojeździe zostało ustanowione zabezpieczenie w postaci zastawu bankowego oraz hipoteki. W pismach kierowanych do organów, skarżący niejednokrotnie wskazywał na poniesione straty w związku z upadkami cieląt w gospodarstwie, które szacował na kwotę [...]zł - [...] zł. Wydatki rodziny określił na kwotę ok. [...] zł miesięcznie (w tym [...] zł z tytułu podatku, [...] zł z tytułu mediów, [...] zł z tytułu spłat zaciągniętych kredytów, [...] zł z tytułu innych stałych zobowiązań, np. opłaty telekomunikacyjne, [...] zł z tytułu leczenia córek). Ponadto wielokrotnie wskazywał na pogarszający się stan jego zdrowia (choroby kręgosłupa, astma, wrzody żołądka, reumatyzm) i chorobę córki (porażenie mózgowe) oraz wyleczoną chorobę drugiej córki (sepsę). Szczególnym finansowym obciążeniem są niespłacone przez niego zobowiązania wobec wierzycieli, których wysokość określił na kwotę [...]zł. Wielokrotnie też podnosił, iż wartość posiadanego majątku nieruchomego została wyceniona na kwotę [...]zł - [...] zł. Z dokumentów przedłożonych w toku prowadzonego postępowania wynika, że z wniosku wierzycieli: A. sp. z o. o. ul. [...], S. [...] (sygn. akt [...] [...] oraz [...]) i G. I. Ł. S. z/s w S. (sygn. akt I [...]), prowadzone są postępowania egzekucyjne, a kwota należności głównej wynosi [...] zł odsetki: [...] zł (wg stanu na 27.11.2017 r., sprawa nr [...]), łączna kwota zaległości wynosi [...] zł (co wynika ze stanu sprawy nr [...] na dzień 9.05.2018 r.) oraz kwota należności głównej: [...] zł, odsetki wyliczone na dzień 2.08.2018 r. w kwocie [...]zł (sprawa nr [...]). Z kolei, z pisma Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 26 lipca 2018 r. wynika, że w latach 2016-2018 skarżący otrzymywał następujące płatności:

- z tytułu płatności obszarowych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w roku 2016 kwotę: [...] zł, w roku 2017 kwotę: [...] zł, a w roku 2018 kwotę: [...] zł,

- z tytułu płatności rolnośrodowiskowych w roku 2016 kwotę: [...] zł,

- z tytułu zalesienia gruntów rolnych w roku 2016 kwotę: [...] zł, jak również w roku 2017 kwotę: [...] zł.

Zdaniem organu odwoławczego, dokonana na podstawie analizy akt sprawy i w kontekście podnoszonych okoliczności, ocena aktualnej sytuacji finansowej, zdrowotnej i życiowej skarżącego może wskazywać, że w związku z brakiem dochodów i znacznym zadłużeniem znalazł się on w trudnej sytuacji finansowo - płatniczej i bytowej, która nie pozwala na jednorazową spłatę należności. Jednakże samo wskazanie na brak środków na jednorazową spłatę należności, w świetle okoliczności całokształtu sprawy, nie może przesądzać o pozytywnym załatwieniu żądania. Trudna sytuacja finansowa skarżącego nie jest spowodowana koniecznością zapłaty należności z tytułu mandatu karnego, ale spowodowana jest posiadanymi zaległościami (prywatnoprawnymi), w związku z którymi toczą się postępowania egzekucyjne. Materiał dowodowy w dużej mierze opiera się na wyjaśnieniach oraz subiektywnych odczuciach skarżącego, nie popartych dowodami czy dokumentami nie budzącymi wątpliwości co do faktycznej sytuacji jego i całej rodziny. W tym zakresie wskazano, że podnoszona okoliczność straty w prowadzonym gospodarstwie w żaden sposób nie została przez udokumentowana - brak dokumentacji stwierdzającej faktyczne okoliczności upadków bydła i ich utylizacji, jak również brak dokumentacji potwierdzającej utratę trzech byków, okoliczności zajścia sytuacji. W związku z tak licznymi zdarzeniami mającymi wpływ na obniżenie dochodu z prowadzonego gospodarstwa, skarżący nie wykazał, aby ubiegał się o odszkodowanie czy zapomogę z tytułu ww. zdarzeń. Wskazana pomoc rodziców w wysokości [...] -[...] zł miesięcznie, w rzeczywistości jest kwotą niewystarczającą na pokrycie wydatków, nawet w części.

Odnosząc się do oświadczenia o stanie majątkowym z dnia 1 lutego 2017 r., organ odwoławczy zwrócił uwagę, że skarżący nie wykazał wszystkich kosztów ponoszonych z tytułu utrzymania i wyżywienia rodziny (np. wyżywienie, środki czystości, zakup ubrań i obuwia, koszty edukacji dzieci itp.).

W tak ustalonym stanie faktycznym nierealnym wydaje się utrzymanie rodziny bez udziału pomocy państwa, czy innych osób, w znacznie wyższych kwotach niż wskazane [...]-[...] zł otrzymywane od rodziców. Skarżący nie wykazał, czy otrzymuje świadczenia wychowawcze, tzw. 500 +. Ponadto posiadany przez niego majątek objęty jest zabezpieczeniem kredytów bankowych, toczą się postępowania egzekucji sądowej prowadzone przez Komorników Sądowych. Jakkolwiek skarżący wysokość zadłużenia określił na kwotę [...]zł, to jednak z przedłożonych dokumentów wynika, że jest ona znacznie mniejsza. Skarżący nie przedłożył również dokumentacji potwierdzającej obciążenie kosztami postępowania w wysokości [...] zł (sprawa o sygn. akt II [...]), na które wskazał w piśmie z dnia 3 kwietnia 2018 r.

Dokonując oceny przesłanek udzielenia ulgi w spłacie, organ II instancji zwrócił uwagę, że skarżący jest osobą w wieku aktywności zawodowej i mimo problemów ze zdrowiem, nie wykazał w dostateczny sposób, że uniemożliwiają mu one podjęcie jakiejkolwiek pracy, np. sezonowej. Jakkolwiek złożył zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że miał przejściowe problemy ze zdrowiem, ale nie przedstawił zaświadczenia czy opinii lekarskiej, z której wynikałoby, że istnieją przeszkody zdrowotne uniemożliwiające mu podjęcie pracy, nie udokumentował też wydatków ponoszonych na leczenie.

Ponadto, organ odwoławczy podał, że chociaż niewątpliwie względy społeczne lub gospodarcze wymagają, by wszyscy zobowiązani wywiązali się z zapłaty należności stanowiących dochód państwa, to względy te (podobnie jak interes publiczny) należałoby rozumieć nie tylko jako potrzebę zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów w budżecie państwa, ale też jako ograniczenie jego ewentualnych wydatków, np. na zasiłki dla bezrobotnych czy pomoc społeczną.

Mając na uwadze powyższe, a także biorąc pod uwagę wysokość obciążających skarżącego należności z tytułu mandatu karnego – jego zdaniem – odmowa rozłożenia na raty płatności przedmiotowej należności nie powinna stanowić bezpośredniej przyczyny sięgnięcia przez stronę do pomocy państwa. Aktualna sytuacja finansowa skarżącego spowodowana jest posiadanymi wobec innych wierzycieli zaległościami, z wniosków których toczą się postępowania egzekucyjne.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uznał, że w przedmiotowej sprawie względy społeczne lub gospodarze, a w szczególności możliwości płatnicze zobowiązanego nie zaistniały w takim stopniu, iż mogłyby być podstawą do udzielenia mu wsparcia. Jego sytuacja finansowa i zdrowotna nie stanowi sytuacji losowej czy nadzwyczajnej. Rozłożenie na raty płatności należności z powodu braku środków na jednorazowe uregulowanie należności czy złego stanu zdrowia doprowadziły do sytuacji, w której każda osoba mająca problemy finansowe lub zdrowotne zasługiwałby na pomoc. Wnioskowana ulga dotyczy należności wynikającej z określonej postawy, skarżącego, traktowanej w myśl przepisów karnych, jako podlegającej karze wykroczenia. Wystawienie mandatu ma z reguły cel dyscyplinujący, tak by poprzez obciążenie finansowe osoba dopuszczająca się wykroczenia odczuła dolegliwość straty materialnej, co wynika też z określonej w art. 42 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasady nieuchronności odpowiedzialności karnej.

Organ odwoławczy zwrócił nadto uwagę, że sam skarżący stwierdził, iż ewentualnie przyznany układ ratalny nie będzie sumiennie realizowany, a pomimo prawidłowo doręczanych wezwań nie wskazał propozycji ilości i terminów płatności rat z których mógłby się rzetelnie wywiązywać. W jednym piśmie wskazywał, że mógłby płacić po kilka złotych w bardzo długim czasie, bliżej nieokreślonym, bez wyznaczania konkretnych terminów "ponieważ i tak nie będzie możliwości ich dotrzymania", w innym zaś stwierdził, że nie ma środków na spłatę ewentualnych rat. A zatem w ubieganiu się o ulgę on sam nie widzi sposobu uregulowania tej należności, co zdecydowanie nie leży w interesie społecznym lub gospodarczym państwa. Również sama jego postawa nie przemawia za udzieleniem ulgi w spłacie, nie dokonał on bowiem żadnej wpłaty, na poczet posiadanego zadłużenia, by potwierdzić dobrą wolę i chęć uregulowania mandatu, chociaż w 2017 r. oraz w 2018 r. przyznane zostały mu dopłaty w kwotach znacznie przewyższających należność nałożoną mandatem karnym.

Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie organu II instancji przyznanie ewentualnych rat stanowiłoby ulgą pozorną, zaś ustalenie wysokości rat w kwotach niemożliwych do zapłacenia stworzyłoby iluzję uwzględnienia wniosku. W tych okolicznościach uznał, że organ I instancji wydając decyzję dokonał niezbędnych ustaleń odnoszących się do meritum sprawy, przeanalizował istotne z punktu widzenia prawa materialnego okoliczności, w tym wnikliwie zbadał stan majątkowy, a także sytuację rodzinną skarżącego, zwracając przy tym uwagę na okoliczności powstania przedmiotowej należności.

W skardze do Sądu skarżący nie sformułował konkretnych zarzutów naruszenia przepisów prawa przez organ podatkowy przy wydaniu decyzji.

Nie precyzując żądań i wniosków, w zasadzie wywodził jak w toku prowadzonego postępowania. Wyjaśnił, że dla pełnego obrazu stanu zadłużenia winien był złożyć kompletną dokumentację wszystkich spraw sądowych, celem przedstawienia zakresu zadłużenia swojego gospodarstwa domowego, jednakże z uwagi na to, że sprawy te toczą się od co najmniej 10 lat nie był w stanie tego uczynić. Wskazał, iż obciążenie finansowe, któremu nie może sprostać (spłaty kredytów, spłaty wierzytelności u innych wierzycieli) wynikają z okoliczności dotyczących prowadzonego przez niego gospodarstwa rolnego. Zwrócił uwagę na kradzieże, spalenie dachu obory, upadki zwierząt oraz nieopłacalność hodowli trzody chlewnej. Zauważył, że w celu zapewnienia środków na dalsze prowadzenie gospodarstwa, tj. zakup zboża zadłużył się na kwotę [...]zł. Podniósł również, iż w prowadzeniu gospodarstwa nie wystarczające są środki otrzymywane z dopłat, a pozostałą kwotę otrzymuje z renty matki i przeznacza ją na utrzymanie. W ten sposób są finansowane koszty życia codziennego, jak również koszty leczenia (jego i niepełnosprawnej córki). Zwrócił również uwagę na zakaz prowadzenia hodowli zwierząt - orzeczony wyrokiem sądu na okres 5 lat. Oświadczył, że "nie stać go na chleb, na rozłożenie na raty (mandaty nie płacone od kilku lat)" z rzędu i zwrócił się o pomoc "w tej sprawie".

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Podkreślenia na wstępie wymaga, że przedmiotem kontroli Sądu w niniejszym postepowaniu jest wyłącznie zaskarżona decyzja organu odwoławczego z dnia [...]. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji dnia [...]., nr [...] odmawiającą skarżącemu rozłożenia na raty płatności niepodatkowej należności budżetowej o charakterze publicznoprawnym z tytułu kary grzywny nałożonej mandatem karnym kredytowanym w postępowaniu dotyczącym wykroczenia skarbowego.

W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) – dalej jako: "ppsa", zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania).

Badając prawidłowość zaskarżonej decyzji według powyższych kryteriów, Sąd nie stwierdził, by została ona podjęta z naruszeniem przepisów prawa, które to naruszenie uzasadniałoby uwzględnienie skargi.

Stan faktyczny pozostaje poza sporem.

Skarżący w dniu 6 stycznia 2017 r. został zoną ukarany mandatem karnym (na podstawie art. 86 § 4 w zbiegu z art. 63 § 7 w zbiegu z art. 54 § 3 w związku z art. 7 § 1 Kodeksu karnego skarbowego) serii [...] numer [...] w wysokości [...] zł, w sytuacji, w której podjął próbę nielegalnego przewiezienia towaru, nie dopełniając przy tym ciążącego na przewożącym obowiązku celnego w zakresie jego przedstawienia organowi celnemu lub dokonania zgłoszenia celnego (art. 86 § 4 Kodeksu karnego skarbowego).

W myśl przepisu art. 64 ust. 1 u.f.p., należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może:

1) z urzędu umarzać w całości - w przypadku gdy zachodzi jedna z okoliczności, o których mowa w art. 56 ust. 1 pkt 1-4;

2) na wniosek zobowiązanego:

a) umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym,

b) umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego.

W świetle art. 60 pkt 6 a u.f.p., należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia skarbowe są środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym.

Użyte w przepisie art. 64 ust. 1 u.f.p., sformułowanie "może" wskazuje, że organ orzekający w przedmiocie umorzenia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanek umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Oznacza to, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści artykułów 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Uzasadnienie powinno zaś odpowiadać warunkom określonym w art. 107 k.p.a., tak aby strona mogła mieć pewność, a sąd mógł ocenić, że wszystkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów. W szczególności w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla wnioskującego powinno znaleźć szczegółowe omówienie kwestii istnienia lub nieistnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek.

W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi.

Kontrola sądowa tego rodzaju rozstrzygnięć sprowadza się do zbadania, czy decyzja uznaniowa poprzedzona została prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego i prawnego sprawy. Sąd bada więc, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej w myśl, której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i art. 77 k.p.a), nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 k.p.a.) oraz, czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art.107 § 3 k.p.a., w szczególności, czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości. Natomiast sam wybór rozstrzygnięcia, dokonany na podstawie kryteriów celowości i słuszności pozostaje poza kontrolą sądu. Ponadto wskazać należy, że Sąd dokonuje kontroli decyzji na dzień jej podjęcia. Sąd nie zastępuje organu w rozpoznaniu wniosku o umorzenie i ma obowiązek przyjąć stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie jej wydania przez organ.

Podkreślenia wymaga, że sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym. W tego typu, jak niniejsza sprawach, rola sądu administracyjnego ogranicza się do badania prawidłowości przeprowadzonego przez organy postępowania wyjaśniającego, wyciągniętych na tej podstawie wniosków oraz ich uzasadnienia.

Zastosowanie ulgi polegającej na rozłożeniu na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę powinno sprzyjać efektywnej realizacji zobowiązań. Efektywna możliwość realizacji zobowiązań, to możliwość istniejąca w dacie orzekania o uldze. Nie można mówić o efektywnej możliwości realizacji zobowiązań, jeżeli miesięczne przychody równoważą ponoszone miesięcznie wydatki i brak jest środków na spłatę zaległości podatkowych w ewentualnych ratach, jak również, jeżeli ich realizacja uzależniona jest od zdarzeń przyszłych i niepewnych. Zasadna jest więc odmowa odroczenia lub rozłożenia na raty zaległości podatkowej, jeżeli osiągane przez stronę dochody nie gwarantują, że ewentualnie udzielona ulga byłaby możliwa do wykonania.

Ocena okoliczności uzasadniających przyznanie ulgi winna zmierzać do jednoznacznego ustalenia, czy strona posiada możliwości płatnicze, aby udźwignąć ciężar powstałych zaległości, a zastosowanie ulgi dopuszczalne jest wyłącznie w przypadku, gdy zobowiązany jest w stanie regulować swoje zobowiązania.

Organ odwoławczy zasadnie zwrócił uwagę, że w niniejszej sprawie, sam skarżący stwierdził, iż ewentualnie przyznany układ ratalny nie będzie sumiennie realizowany. Pomimo prawidłowo doręczanych wezwań nie wskazał on propozycji ilości i terminów płatności rat, z których mógłby się rzetelnie wywiązać. Raz wskazywał, że mógłby płacić po kilka złotych w bardzo długim, bliżej nieokreślonym czasie i to bez wyznaczania konkretnych terminów "ponieważ i tak nie będzie możliwości ich dotrzymania", innym razem zaś twierdził, że nie ma środków na spłatę ewentualnych rat.

W tym stanie rzeczy, za prawidłową należy uznać ocenę, że udzielenie skarżącemu ulgi w postaci rat byłoby ulgą pozorną.

Zasadnie organ odwoławczy podkreślił, że ustalenie rat spłaty zaległości mandatu w wysokości niemożliwej do zapłacenia stworzyłoby jedynie iluzję uwzględnienia wniosku. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że decyzja o rozłożeniu na raty zapłaty zaległości podatkowej powinna przede wszystkim uwzględniać możliwości płatnicze zobowiązanego, inaczej ulga taka będzie pozorna i w sposób oczywisty niemożliwa do zrealizowania. Rozłożenie na raty zapłaty zaległości jest bowiem ulgą, której zastosowanie ma sens tylko w sytuacji, gdy zobowiązany wskaże możliwość poniesienia rat i dochowania terminu płatności. (por. wyrok WSA: w Bydgoszczy z dnia 14 listopada 2012 r., sygn. akt: I SA/Bd 770/12, w Warszawie z dnia 10 lutego 2017 r., w Rzeszowie z dnia 7 listopada 2017 r., I SA/Rz 535/17, w Poznaniu z dnia 7 listopada 2014 r., z dnia 18 grudnia 2014 r., I SA/Po 386/14 CBOSA).

Jeśli więc skarżący, ubiegając się o ulgę, sam nie widzi sposobu i możliwości uregulowania przedmiotowej należności, to jej udzielenie byłoby wręcz niedorzeczne.

Jakkolwiek rodzaj zaległości w postępowaniu ulgowym nie powinien mieć większego znaczenia, to jednak w rozpatrywanym przypadku nie można zapomnieć, że sporny mandat został na niego nałożony w związku z własnym wyborem takiego, a nie innego zachowania. Wysokość mandatu nie jest zbyt duża ([...]zł). Skarżący wykazując dobrą wolę i chęć uregulowania, mógłby zapłacić chociaż jego znikomą część z uzyskanych w 2017 r. oraz w 2018 r. płatności rolnych. Takich zaś działań nie podjął w ogóle. Przyznanie mu zatem przedmiotowej ulgi, poprzez rozłożenie zaległości na raty w kwotach niemożliwych do zapłacenia należało by uznać za stwarzanie iluzji uwzględnienia wniosku.

Jak już wyżej wskazano, w myśl przepisu art. 64 ust. 1 pkt. 2b u.f.p., należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może na wniosek zobowiązanego rozkładać na raty płatność całości albo części należności – w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego.

W toku postępowania, organy obu instancji dokonały wyczerpującej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przez pryzmat występowania ww. przesłanek, tj. uzasadnionych względów społecznych lub gospodarczych, w szczególności możliwości płatniczych zobowiązanego.

Ważne względy społeczne lub gospodarcze zobowiązanego to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych lub szczególnego splotu okoliczności nie jest on w stanie uregulować zaległości podatkowej, przy czym nie można ich utożsamiać z subiektywnym przekonaniem dłużnika. O istnieniu względów społecznych lub gospodarczych zobowiązanego decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. Trzeba jednak mieć też na uwadze i to, że względy ogólnospołeczne wymagają, żeby zobowiązania były realizowane, a zobowiązany nie był pochopnie z nich zwalniany. Nie każde trudności finansowe mogą uzasadniać zastosowanie ulgi lecz tylko takie, które w konkretnych okolicznościach wiązałyby się z zagrożeniem istotnego interesu zobowiązanego. Tak więc dbałość o interes Skarbu Państwa/jednostki samorządu terytorialnego, rozumiany jako konieczność zapewnienia stałych dochodów państwa/jednostki samorządu terytorialnego wymaga, aby dłużnicy publicznoprawni przestrzegali przepisy prawne, w tym u.f.p., by była przestrzegana zasada równości i sprawiedliwości "opodatkowania", od której wyłomem są ulgi.

Jak wywiódł zasadnie organ II instancji, dokonana na podstawie analizy akt sprawy i w kontekście podnoszonych okoliczności, ocena aktualnej sytuacji finansowej, zdrowotnej i życiowej skarżącego może wskazywać, że w związku z brakiem dochodów i znacznym zadłużeniem znalazł się on w trudnej sytuacji finansowo - płatniczej i bytowej, która nie pozwala na jednorazową spłatę należności, jednakże owa trudna sytuacja finansowa nie jest spowodowana koniecznością zapłaty należności z tytułu mandatu karnego, ale posiadanymi zaległościami prywatnoprawnymi, w związku z którymi toczą się postępowania egzekucyjne.

Zważyć przy tym należy, że skarżący nie udokumentował okoliczności związanych z padnięciem bydła i jego utylizacją, jak również potwierdzającej utratę trzech byków, nie wykazał, aby ubiegał się o odszkodowanie, czy zapomogę z tytułu ww. zdarzeń.

Organ odwoławczy szczegółowo przeanalizował zadłużenie skarżącego, a także jego dochody. Odnosząc się do oświadczenia o stanie majątkowym z dnia 1 lutego 2017 r., zwrócił uwagę, że nie wykazał on wszystkich kosztów ponoszonych z tytułu utrzymania i wyżywienia rodziny (np. wyżywienie, środki czystości, zakup ubrań i obuwia, koszty edukacji dzieci itp.). W tak ustalonym stanie faktycznym nierealnym wydaje się utrzymanie rodziny bez udziału pomocy państwa, czy innych osób, w znacznie wyższych kwotach niż wskazane [...]-[...] zł otrzymywanych od rodziców. Skarżący nie wykazał, czy otrzymuje świadczenia wychowawcze, tzw. 500 +. Nie przedłożył również dokumentacji potwierdzającej obciążenia kosztami postępowania w wysokości [...] zł (sprawa o sygn. akt [...] [...]), na które wskazywał w piśmie z dnia 3 kwietnia 2018 r. Nie udokumentował wydatków ponoszonych na leczenie własne i córek. Jest on osobą w wieku aktywności zawodowej i mimo problemów ze zdrowiem, nie wykazał w dostateczny sposób, że uniemożliwiają mu one podjęcie jakiejkolwiek pracy, np. sezonowej (z zaświadczenie lekarskiego wynika, że miał przejściowe problemy ze zdrowiem). Tym samym nie ma powodów do uznania, że istnieją trwałe przeszkody zdrowotne uniemożliwiające mu podjęcie pracy.

Sytuacja finansowa skarżącego spowodowana jest posiadanymi wobec innych wierzycieli zaległościami, z wniosków których toczą się postępowania egzekucyjne, które są konsekwencją nie zapłacenia w terminie płatności zaciągniętych zobowiązań. W związku z tym, nie można uznać, że argument w postaci prowadzenia postępowań egzekucyjnych przemawia za udzieleniem ulgi w spłacie zaległości z tytułu mandatu. Wystawienie mandatu ma z reguły cel dyscyplinujący, by poprzez obciążenie finansowe osoba dopuszczająca się wykroczenia odczuła dolegliwość straty materialnej, co wynika też z określonej w art. 42 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasady nieuchronności odpowiedzialności karnej.

Zasadnie nadto wywodzi organ odwoławczy, że obniżona wydajność z prowadzonego gospodarstwa rolnego (upadki zwierząt) jest również wynikiem nagannej postawy skarżącego, co potwierdza orzeczenie Sądu Okręgowego w L. [...] Wydziału Karnego Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2018 r., sygn. akt [...] [...] z oskarżenia z art. 35 ust. 1a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (dokument przedłożony przy skardze na decyzję).

Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu orzeczono stosownie do przepisu art. 250 tej ustawy oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2016 r, poz. 1715 ze zm.).