Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 2/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2022-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.2, art.3, art.39
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Asesor WSA Kamila Karwatowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 marca 2022 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2021 r. wydaną przez Burmistrz Miasta i Gminy, na podstawie art. 3 ust. 1, 3 i 4 , art. 7 pkt 5, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 106 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 1876; dalej jako u.p.s.) w związku z uchwałą Nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu ,,Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (M.P.z 2018 r. poz. 1007) oraz uchwałą Rady Miejskiej z dnia 10 grudnia 2018 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania nieodpłatnie pomocy w zakresie dożywiania dla osób objętych wieloletnim rządowym programem ,,Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 w formie świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego, przyznał M.B. świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności (z Programu,,Posiłek w szkole i w domu") od [...] lipca do [...] lipca 2021 r. w wysokości 80 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w dniu 8 lipca 2021 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej jako OPS) wpłynął wniosek strony o przyznanie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności z programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 oraz zasiłku celowego na zakup leków wraz z załączonymi licznymi dokumentami potwierdzającymi sytuację finansową wnioskodawcy.

W ocenie organu I instancji ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż strona jest osobą rozwiedzioną, prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, zajmowany lokal jest własnością gminy, a na jego wyposażeniu znajdują się niezbędne sprzęty gospodarstwa domowego. Opłaty mieszkaniowe realizowane są na bieżąco. Ze złożonego przez stronę dnia 8 lipca 2021 oświadczenia wynika, że jedynym źródłem dochodu są zasiłek stały i dodatek mieszkaniowy a Strona nie podejmowała prac dorywczych. Strona oświadczyła również, że w okresie ostatnich 12 miesięcy nie uzyskała dochodu jednorazowego, legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym do dnia [...] stycznia 2022 r. (zawiera ono zapis o możliwości podjęcia zatrudnienia według zaleceń lekarza medycyny pracy), na podstawie którego posiada uprawnienia do otrzymywania zasiłku stałego, który w miesiącu czerwcu 2021 r. przysługiwał stronie w wysokości 548,33 zł. Organ wskazał, iż w czerwcu 2021 r. M.B. objęty był pomocą w formie zasiłku celowego: na dofinansowanie do zakupu chemii gospodarczej i osobistej, maseczek jednorazowych oraz płynu dezynfekcyjnego w łącznej wysokości 40,00 zł, zasiłku celowego - świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w ramach rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" w wysokości 80,00 zł. Organ I instancji ponadto podał, że wobec strony została również wydana decyzja z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] przyznająca pomoc w formie posiłku od dnia [...] czerwca do dnia [...] grudnia 2021 r., ale była ona świadczona przez okres 7 dni, po czym dnia [...] czerwca 2021 r. strona złożyła pisemną rezygnację z powyższej formy pomocy. W związku z powyższym decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] uchylono ww. decyzję i za wskazany okres uregulowano należność za posiłki w kwocie 80,50 zł. Mając na uwadze powyższe łączny dochód strony w miesiącu czerwcu 2021 r. wyniósł 713,09 zł (zasiłek stały: 548,33 zł, dodatek mieszkaniowy: 152,67 zł oraz dodatek energetyczny 12,09 zł), co oznacza, że w sytuacji Strony nastąpiło przekroczenie kryterium dochodowego, które zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 701,00 zł. Jak podał organ I instancji, pomoc społeczna OPS na rzecz Strony łącznie z zasiłkiem stałym wypłaconym w miesiącu czerwcu 2021 r. wyniosła od początku 2021 roku 6089,16 zł, z czego w miesiącu czerwcu 2021 r. kwota udzielonych świadczeń wyniosła 748,83 zł. Łączna kwota wypłat z tytułu dodatku mieszkaniowego, począwszy od miesiąca marca do lipca 2021 r. wyniosła 763,35 zł. Strona udokumentowała, że w miesiącu czerwcu 2021 r. poniosła wydatki (rachunek za energię elektryczną oraz za gaz) w łącznej wysokości 111,74 zł.

W zakresie ustalonego w sprawie stanu faktycznego organ I instancji podał, że na podstawie przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz zebranych w sprawie dokumentów ustalono, że strona spełnia wymogi do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. Następnie organ wskazał na treść art. 39 u.p.s. określającego przesłanki przyznania zasiłku celowego i treść przepisów uchwały Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 oraz wynikające z uchwały Rady Miejskiej podwyższenie do 150% kryterium dochodowego, o którym mowa wart. 8 ust. 1 u.p.s., które wynosi 1051,50 zł.

Według organu z akt sprawy wynika, że dochody z gospodarstwa domowego uprawniały stronę do skorzystania z pomocy w formie wnioskowanego świadczenia. Opisując motywy rozstrzygnięcia organ I instancji wyjaśnił, że sytuacja strony jest mu bardzo dobrze znana, gdyż korzysta on z różnych form wsparcia nieprzerwanie od 2012 r. Mając na uwadze powyższe organ stanął na stanowisku, że w sposób dostateczny wspiera wnioskodawcę w jego trudnej sytuacji życiowej i zabezpiecza jego niezbędne potrzeby bytowe. Organ I instancji podkreślił, że OPS musi uwzględniać fakt, że środki finansowe, jakimi dysponuje, winny trafić do jak największej liczby osób potrzebujących. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. Środki na pomoc społeczną muszą zabezpieczyć potrzeby związane z całym rokiem i uwzględniać potrzeby wszystkich podopiecznych, w tym tych gospodarstw domowych, gdzie na utrzymaniu są uczące się dzieci, a dochody rodziny są znacznie poniżej minimum socjalnego. Wyznacznikami ustalenia wysokości zasiłku celowego była sytuacja materialna strony i cel, na który zasiłek jest przyznany oraz aktualne możliwości finansowe OPS, ponieważ OPS nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osoby ubiegającej się o pomoc, jak również zawsze udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Organ I instancji wyjaśnił, że wyznacznikiem ustalenia wysokości przyznanej pomocy była sytuacja materialno-bytowa strony i cel, na który pomoc została przyznana oraz aktualne możliwości finansowe OPS.

Na skutek odwołania wniesionego przez M.B. decyzją z dnia [...] września 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodek postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako k.p.a.), art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 2, 3 i4, art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Na wstępie organ wskazał na treść przepisów postępowania administracyjnego odnoszących się do obowiązku organów działania na podstawie przepisów prawa i prawidłowego zebrania oraz analizy materiału dowodowego w sprawie, a także szczególnego znaczenia uzasadnienia decyzji dla realizacji zasady przekonywania strony.

Następnie SKO wskazało, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl zaś art. 3 ust. 3 u.p.s. rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Stosownie do ust. 4 cyt. artykułu potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. SKO wyjaśniło, iż rozpoznając odwołanie bada, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie naruszono przepisów proceduralnych oraz materialnych, przy tym dokonuje także własnej oceny zebranego materiału dowodowego w sprawie, w tym bada jego kompletność oraz rozstrzyga co do meritum.

SKO za prawidłowe uznało ustalenia poczynione w postępowaniu przed organem I instancji. Organ zwrócił uwagę na zakres pomocy udzielonej stronie przez OPS od początku 2021 r., która łącznie wynosi 6089,16 zł. Dostrzegł także, że strona posiada uprawnienia, zasoby i możliwości, o których mowa w art. 2 ust. 1 u.p.s. i skorzystanie z nich przez stronę może znacząco przyczynić się do przezwyciężania trudności życiowych, jakich doznaje, ponieważ przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie 80,00 zł oczywiście pokryć może tylko część kosztów zakupu żywności, natomiast taki zakres pomocy mieści się z kolei w zakresie możliwości pomocy społecznej. SKO zwróciło uwagę, iż jednocześnie skarżący nie jest pozbawiony dostępu do nieopłatnej żywności, ponieważ ma uprawnienie do korzystania z posiłków w ramach wymienionego programu "Posiłek w szkole i w domu", z udziału w którym strona dobrowolnie rezygnuje. Oczekiwanie przez stronę pomocy od państwa i jego instytucji nie może zdaniem SKO prowadzić do sytuacji, w której każda potrzeba życiowa osoby kwalifikującej się zasadniczo do objęcia pomocą, jest realizowana przez pomoc społeczną, a to z uwagi na cyt. art. 2 ust. 1 u.s.p. To właśnie istnienie w sytuacji, w jakiej znajduje się strona, zasobów i możliwości (niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym nie wykluczająca podejmowania prac zarobkowych o charakterze i w rozmiarze możliwym dla strony), a także uprawnień (spełnienie przez stronę wymagań do uzyskania zasiłku stałego, jak również uprawnienie do skorzystania z posiłków w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019 - 2023) uprawnia decyzję, że świadczenie w formie zasiłku celowego w kwocie wyższej niż 80,00 zł, jak oczekuje tego strona, nie jest dla niej niezbędne. Organ wziął przy tym pod uwagę, że przyznanie stronie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie 80,00 zł nie stoi w sprzeczności z zadaniami pomocy społecznej, które art. 3 ust. 2 i 3 u.s.p. określa w ten sposób, że zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem" (ust. 2), rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3). Ponadto SKO podało, iż stan zdrowia odwołującego wynikający co najmniej z orzeczenia o zaliczeniu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, czego ani organ I instancji ani organ odwoławczy w niniejszej sprawie nie kwestionują, jakkolwiek jest brany pod uwagę dla oceny, czy co do zasady strona kwalifikuje się do objęcia systemem pomocy społecznej, jednakże nie sposób znaleźć przeważających argumentów, które przekonywałyby, że zakres uznania przyznanego przez odnośnie przepisy organowi pomocowego w zakresie przyznania pomocy i jej wysokości, został w niniejszej sprawie przekroczony. Takie ukierunkowanie oceny zasadności przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie 80,00 zł zdaniem SKO znajduje swoje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym w wyroku NSA z dnia 11 października 2018 r., w sprawie sygn. akt: I OSK 1710/18. Organ odwoławczy wziął po uwagę okoliczności wynikające z ustalonego stanu faktycznego sprawy, w szczególności to, że strona dysponuje własnymi możliwościami podjęcia, choćby w ograniczonym zakresie, pracy zarobkowej pozwalającej uzyskać dochody, które mogą być przeznaczone na zakup żywności, a dodatkowo ma możliwość, z której nie korzysta z własnej woli, do korzystania z posiłków w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019 - 2023. Mając powyższe na uwadze SKO uznało, że zaskarżona decyzja została wydana po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, a do ustalonego stanu faktycznego prawidłowo zastosowano odpowiednie przepisy u.p.s. Przy tym uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi z art. 107 § 1 k.p.a., ponieważ daje możliwość zapoznania się z dokonanymi przez organ I instancji ustaleniami oraz motywami podjętego rozstrzygnięcia.

Od powyższej decyzji M.B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., wskazując, iż narusza ona prawo. Skarżący podał, iż kiedy korzystał z pomocy w ramach Rządowego programu ,,Posiłek w szkole i w domu" organ płacił za jeden obiad 11,50 zł, a kiedy skarżący z niego zrezygnował otrzymał pomoc w kwocie 80 zł na miesiąc. Zdaniem skarżącego działanie organu uznać należy za dowolne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo w piśmie procesowym z dnia [...] marca 2022 r. skarżący podniósł wobec organu brak wskazania podstawy prawnej wyliczenia przyznanego zasiłku celowego. Skarżący wskazał ponadto, iż do lutego 2021 r. otrzymywał większą pomoc i nie rozumie dlaczego pomimo zwiększenia budżetu OPS pomocy mu przyznawana jest mniejsza.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, iż Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z treścią cyt. art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożył organ, a skarżący zawiadomiony o tym nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy.

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Przedmiot tak rozumianej kontroli stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r., utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] lipca 2021 r., którą organ przyznał skarżącemu na miesiąc lipiec 2021 r. świadczenie pieniężne w formie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego ,,Posiłek w szkole i w domu" w kwocie 80 zł. Przy czym istota sporu w rozpoznawanej sprawie dotyczy wysokości przyznanego świadczenia, które zdaniem skarżącego – przy uwzględnieniu jego sytuacji zdrowotnej i majątkowej - powinno być wyższe.

Program wieloletni ,,Posiłek w szkole i w domu" w ramach, którego przyznana została skarżącemu pomoc, uregulowany został w formie załącznika do uchwały nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. W części III.2.1 Moduł dla dorosłych zakłada on, że ze środków przekazanych w ramach programu, gminy udzielają wsparcia w postaci posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150 % kryterium, o którym mowa w art. 8 u.p.s., osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 u.p.s., w szczególności osobom starszym, chorym i niepełnosprawnym. Powyższe oznacza, iż do udzielenia opisanego powyżej świadczenia, w formach przewidzianych w cyt. uchwale i z zastosowaniem określonych tam kryteriów, stosować należy przepisy ustawy z pomocy społecznej.

Zatem podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy cytowanej uchwały Nr 140 i ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.).

Dodać należy, iż świadczenie pieniężne za zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego ,,Posiłek w szkole i w domu"realizowane jest przez organy w trybie przewidzianym w przepisach u.p.s. dotyczących przyznania zasiłku celowego. W świetle art. 39 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Treść tego przepisu pozostaje w związku z treścią przepisów powołanej uchwały nr 140 (IV.1.1.), według którego m.in. program na szczeblu gminy realizują samorządowe jednostki organizacyjne pomocy społecznej przy udziale właściwych jednostek organizacyjnych gminy, zaś do zadań gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) należy przyznawanie wynikającej z Programu pomocy za pośrednictwem kierowników ośrodków pomocy społecznej.

Dodatkowo zastosowanie w przedmiotowej sprawie znalazły przepisy uchwały Rady Miejskiej z dnia 10 grudnia 2018 r., w której podwyższono kryterium dochodowe uprawniające do korzystania z pomocy społecznej przez osoby objęte rządowym programem "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 odpowiednio do wysokości 150% kwot kryteriów dochodowych, o których mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. (która wynosi 701 zł), czyli do kwoty 1051,50 zł.

Zatem przesłankami, od których uzależnione było przyznanie objętego skargą świadczenia w ramach programu wieloletniego ,,Posiłek w szkole i w domu", było po pierwsze spełnienie kryterium dochodowego, które jest podwyższone w stosunku do kryterium określonego w u.p.s. do kwoty 1051,50 zł i po drugie wystąpienie co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 u.p.s., w szczególności choroba, niepełnosprawność, zawansowany wiek.

Podkreślić trzeba, że wydanie decyzji w przedmiocie omawianego świadczenia pieniężnego, z zastosowaniem art. 39 ust. 1 u.p.s. oparte jest na uznaniu administracyjnym. Rozstrzyganie spraw na zasadzie uznania administracyjnego polega na przyznaniu organowi administracji publicznej w przepisie prawa materialnego (w tym przypadku art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.) pewnego luzu decyzyjnego, który realizuje się przez dokonanie wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Działanie organu korzystającego z uznania administracyjnego musi mieścić się w granicach zakreślonych, wynikającym z art. 7 k.p.a., dążeniem do wyjaśnienia prawdy obiektywnej i obowiązkiem załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Ocena, czy przy załatwieniu sprawy administracyjnej doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego, wymaga ustalenia właściwych proporcji pomiędzy kryterium interesu społecznego a słusznym interesem strony. Nie wynika to z prostego odczytania treści art. 7 K.p.a. Wskazać należy, że zarówno pojęcia interesu społecznego jak i słusznego interesu strony nie zostały ustawowo zdefiniowane, co powoduje, że treść nadaje im organ orzekający. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z 26 września 2000 r., I SA 945/00, LEX 79608).

W dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie akcentuje się, że kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do decyzji uznaniowych ograniczona. Sprowadza się bowiem do badania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem - czy prowadząc postępowanie organ rozpoznający sprawę nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu tego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym posiada uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę.

Sąd podziela stanowisko NSA wyrażone w wyroku z 10 sierpnia 2021 r.,I OSK 432/21, według którego w sprawach z zakresu pomocy społecznej rozstrzyganych na zasadzie uznania administracyjnego kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być cele i zadania pomocy społecznej, a nie subiektywne oczekiwania osób uprawnionych, zmierzające do obarczenia organów pomocy społecznej pełnym zakresem obowiązków przejęcia całkowitej opieki finansowej i życiowej nad osobą dotkniętą jedną z form niedostatku, określonych w art. 7 u.p.s. Oznacza to, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania w wysokości żądanej przez stronę.

W rozpoznawanej sprawie nie było kwestionowane, że skarżący spełnia określone ustawą i uchwałą dotyczącą rządowego programu, przesłanki warunkujące przyznanie wnioskowanej przez niego pomocy. Skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, posiadającą orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a jego dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosił ok. 713 zł.

Organy uzasadniając przyznanie skarżącemu wnioskowanej przez niego pomocy w kwocie 80 zł na miesiąc lipiec 2021 r. wskazały po pierwsze na nieprzerwane wpieranie skarżącego i zabezpieczanie przez OPS jego niezbędnych potrzeb bytowych od 2012 r. Po drugie zwróciły uwagę na konieczność uwzględnienia posiadanych środków finansowych, które służyć mają zabezpieczeniu bytu jak największej liczby potrzebujących. Do tego SKO podkreśliło, iż w pierwszym półroczu 2021 r. M.B. otrzymał od OPS pomoc w łącznej kwocie 6089,16 zł. Zwróciło także uwagę na dostosowanie udzielonej pomocy - zgodnie z zasadami pomocy społecznej - do okoliczności sprawy i potrzeb strony, wskazując, iż skarżący ma możliwość choćby w ograniczonym wymiarze podjęcia pracy zarobkowej, a z pomocy w ramach programu ,,Posiłek w szkole i w domu" dobrowolnie nie korzysta.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja z punktu widzenia zgodności z prawem nie budzi zastrzeżeń.

W orzecznictwie podkreśla się, iż celem pomocy społecznej nie jest proste rozdawnictwo świadczeń, ale wspieranie osoby w wysiłkach zmierzających do pokonania trudnej sytuacji życiowej. Wykazywanie kategorycznej niechęci do podjęcia takiego wysiłku stanowi podstawę odmowy udzielenia pomocy (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 8 maja 2019 r., II SA/Bd 1219/18). Zaznaczyć również należy, że pomoc przyznawana na gruncie u.p.s. - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących, niezależnie od ich sytuacji życiowej. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia (por. wyroki NSA: z 29 czerwca 2016 r., I OSK 1055/16, z 13 czerwca 2017 r., I OSK 331/16).

Skarżący nieprzerwanie korzysta z różnych form wsparcia ze strony OPS od 2012 r. Od początku 2021 r. uzyskał pomoc w wysokości przekraczającej 6000 zł. Nie może zatem skarżący oczekiwać w kontekście powyższej wykładni art. 2 i art 3 u.p.s., iż jego wnioski o świadczenia z pomocy społecznej będą uwzględniane w takim sam jak dotychczas sposób i do tego w pełni zgodny z jego żądaniami. Przepisy o zasiłkach celowych nie mogą w żadnym razie prowadzić do powstania sytuacji, w której wnioskodawca uczyni z pomocy społecznej swoje stałe źródło utrzymania. Tym bardziej, że skarżący jest osobą wprawdzie niepełnosprawną, ale tylko w stopniu umiarkowanym, co nie wyklucza podjęcia przez niego pracy, a tym samym jest w stanie częściowo pokryć koszty zakupu żywności. Przy czym co istotne, jak wynika z akt sprawy skarżący miał już przyznane świadczenie w ramach programu ,,Posiłek w szkole i w domu" na okres czerwiec do grudzień 2021 r., jednak z niego całkowicie dobrowolnie zrezygnował, co skutkowało uchyleniem decyzji przyznającej mu tę pomoc. Pomoc społeczna ma zmierzać do wsparcia, a nie do całkowitego wyręczania osób w pozyskiwaniu środków na życie. Sprzeciwiałoby się to bowiem celom opieki społecznej, a co za tym idzie, interesowi społecznemu.

Mając na uwadze, iż zaskarżona decyzja wydawana została w ramach uznania administracyjnego, uprawnia to organy do nieuwzględnienia wniosku strony nawet jeżeli spełnione są przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia. Powyższe upoważnia też organy pomocy społecznej - działające w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia - do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń, co w niniejszej sprawie zasadnie uczyniły. W ramach pomocy społecznej nie jest więc możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń. Okolicznością powszechnie znaną jest bowiem to, że środki przeznaczone na pomoc społeczną nie wystarczają na przyznanie świadczeń wszystkim osobom, które takiej pomocy potrzebują. Organy administracji działają zatem w warunkach, w których zasoby systemu pomocy społecznej nigdy nie są wystarczające do zapewnienia wszystkim potrzebującym godnych warunków życia. Stąd potrzeby bytowe osób ubiegających się o wsparcie podlegają pewnej gradacji, a wsparcie udzielane ze środków pomocy społecznej często nie będzie obejmowało takiego zakresu, jakiego oczekuje beneficjent. Stanowisko takie jest ugruntowane w orzecznictwie (por. wyroki NSA: z 14 stycznia 2011 r., I OSK 1498/10, z 31 stycznia 2013 r.. I OSK 1142/12, z 20 grudnia 2016 r, I OSK 3205/15, z 16 grudnia 2016 r., I OSK 2198/16, z 6 marca 2019 r., I OSK 2475/18, z 26 sierpnia 2021 r., I OSK 448/21).

W świetle powyższego należało uznać, iż organ I instancji trafnie stwierdził, że nie może swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. W tych okolicznościach, wbrew oczekiwaniom skarżącego, organy nie są zobowiązane do ponownego przyznania pomocy w takim samym wymiarze.

Wskazać należy, iż środki na pomoc społeczną muszą zabezpieczyć potrzeby związane z całym rokiem i uwzględniać potrzeby wszystkich podopiecznych, w tym tych gospodarstw domowych, gdzie na utrzymaniu są uczące się dzieci, a dochody rodziny są znacznie poniżej minimum socjalnego. Stąd nawet wskazywane przez skarżącego zwiększenie budżetu OPS, które mogło mieć miejsce przykładowo w związku ze zwiększonymi potrzebami i wzrostem liczby potrzebujących, nie może stanowić podstawy do realizacji w pełni wniosku skarżącego. Przy czym wskazać trzeba, że przepisy u.p.s. nie przewidują obowiązku zawarcia w uzasadnieniu decyzji szczegółowych danych dotyczących możliwości finansowych organu pomocy społecznej oraz ilości środków finansowych, jakimi organ dysponuje, wysokości zasiłków udzielanych na jednego uprawnionego i ilości osób korzystających z tej formy pomocy (por. wyrok NSA z 25 maja 2016 r., I OSK 698/16, wyrok NSA z 4 marca 2022 r., I OSK 1153/21).

Odnosząc się do zarzutów skarżącego dotyczącego braku wskazania podstawy prawnej wyliczenia przyznanego świadczenia wyjaśnić należy, iż w przepisach u.p.s., a także w regulacji objętej uchwałą nr 140, brak jest określonej wysokości świadczenia jakie przyznawane jest wnioskodawcy na zakup posiłku lub żywności, stąd organy nie dopuściły się w tym zakresie naruszenia. Ponadto jak wcześniej obszernie wyjaśniono, decyzje wydawane w w/w trybie są decyzjami mającymi charakter uznania administracyjnego. Mając na uwadze stanowisko strony skarżącej dodać należy także, iż rolą świadczeń z pomocy społecznej nie jest pełne sfinansowanie każdorazowo wszystkich zgłaszanych potrzeb w wysokości odpowiadającej wnioskodawcy. Zdaniem Sądu organy przyznając skarżącemu świadczenie wykazały, iż nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i że przyznane świadczenie pomoże zaspokoić zgłaszane przez skarżącego potrzeby, biorąc także pod uwagę, iż nie jest to jedyna pomoc udzielana skarżącemu oraz że przyznane świadczenie odpowiada potrzebom skarżącego, jak i możliwościom organu, który jej udziela.

Sąd uznał, iż zebrany materiał dowodowy nie dawał żadnych podstaw do stwierdzenia, iż organy uchybiły swym powinnościom w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, wynikającym z art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Wyciągniętych przez organy ostatecznych wniosków nie można uznać za dowolne, a uzasadnień wydanych decyzji za niespełniających wymogów z art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu uniemożliwiających ich kontrolę przez sąd administracyjny.

W konsekwencji należało stwierdzić, że kontrolowane decyzje – choć nie spełniają oczekiwań skarżącego - nie naruszały ani przepisów prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy, ani przepisów postępowania w stopniu, w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy, Sąd - działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. - skargę jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw oddalił.

Dodać należy na marginesie, iż Sądowi z urzędu wiadomym jest, iż wniosek M.B. z dnia [...] lipca 2021 r. w zakresie przyznania zasiłku celowego na zakup leków rozpoznany został decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] o przyznaniu zasiłku celowego w tym zakresie w kwocie 80 zł, która to decyzja utrzymana została w mocy na podstawie decyzji SKO z dnia [...] września 2021 r. nr [...], co do której tutejszy Sąd oddalił skargę wyrokiem z dnia 10 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Go 1/22.