Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1015/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3 i art. 4 pkt 3
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Daniel Sędziowie : Sędzia WSA Jacek Bursa (spr.) Sędzia WSA Ewa Rynczak Protokolant : Justyna Owczarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2012 r. sprawy ze skargi L.K., M.O. , M.K. , J.K. i P.O. , na decyzję Wojewody z dnia 14 maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu udziału w nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżących L.K. M.O. M.K. , J.K. i P.O. , solidarnie kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

wyroku z dnia 22 października 2012 r.

Decyzją z dnia 3 listopada 2011 r. nr [...] Starosta [...] orzekł o odmowie zwrotu udziału w wysokości [...] części we współwłasności nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0.0176 ha, poł. w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. [...], obj. księgą wieczysta nr [...] na rzecz: L. K., M. O., M. O., M. K., J. K. i P. O..

Orzekając w w/w sposób organ I instancji wskazał, iż nie jest możliwe zastosowanie instytucji zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w stosunku do udziału we współwłasności nieruchomości.

Przed wydaniem w/w decyzji Starosta ustalił, że z wnioskiem o zwrot udziału [...] części we współwłasności nieruchomości położonej w K., zabudowanej budynkiem mieszkalnym przy ul. [...], obj. księgą wieczystą nr [...] cd. Lwh [...], stanowiącej działkę nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., wystąpili: L. K., M. O. (działający w imieniu własnym oraz za zgodą Sądu Rejonowego dla Krakowa [...] w Krakowie, Wydział III Rodzinny z dnia [...] września 2008 r. sygn. akt [...] jako kurator M. K.), J. K. i P. K..

Umową zawartą w trybie art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w dniu 28 lipca 1978 r. Rep. A.I. nr [...] J. i H. K. sprzedali swoje udziały wynoszące 3/4 cz. nieruchomości położonej w K. składającej się z działki nr [...] obr. [...] wraz z częściami składowymi - budynkiem przy ul. [...] Skarbowi Państwa zgodnie z decyzją Urzędu Miasta K. z dnia 6 grudnia 1974 r. znak [...] "pod realizację Bulwaru Południowego".

Jak ustalił organ I instancji spadkobiercami J. i H. K., którym potencjalnie przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości są obecnie: L. K., J. K., P. O., M. O., M. K..

Odwołanie od w/w decyzji Starosty [...] z dnia 3 listopada 2011 r. złożyli w dniu 25 listopada 2011 r. (data stempla pocztowego na przesyłkach adresowanych do Starostwa Powiatowego w K.) L. K., P. O., M. O., J. K. reprezentowani przez pełnomocnika adwokata W. C.. Wskazanemu rozstrzygnięciu zarzucono obrazę prawa:

- materialnego: art. 136 pkt. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami (dalej: "ugn") poprzez błędną wykładnię i ustalenie, że część nieruchomości w rozumieniu ustawy oznacza wyłącznie część fizyczną nieruchomości, a zwrot udziału jest niedopuszczalny, art. 32 i 64 Konstytucji RP poprzez nieuprawnione wyłączenie z ochrony prawnej gwarantowanej przez konstytucję prawa własności udziału ułamkowego w nieruchomości;

- procesowego: art. 7, 77, 107 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: "kpa") poprzez nierozpoznanie istoty sprawy, oparcie decyzji na orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanym w innej sprawie, bez podjęcia własnych rozważań i analizy sprawy.

Ponadto odwołujący podkreślili, że ustawa o gospodarce nieruchomościami nie zawiera definicji części nieruchomości, a co za tym idzie przy wykładni tego pojęcia należy stosować zasady ogólne. Z literalnego brzmienia przepisu, ani z wykładni systemowej i funkcjonalnej nie wynika by stwierdzenie "część nieruchomości" miało dotyczyć wyłącznie fizycznej części gruntu, a nie prawa udziału. Odwołujący podkreślił, iż art. 112 ust. 2 ugn dopuszcza możliwość wywłaszczenia udziału w nieruchomości i tym samym art. 136 ust. 3 nie może wyłączać możliwości jej zwrotu. Podkreślono również, iż w sprawie wywłaszczono wyłącznie udział w nieruchomości, a pozostałe udziały pozostawiono osobom fizycznym i że Skarb Państwa nigdy nie był ich właścicielem.

Odwołanie od w/w decyzji Starosty [...] z dnia z dnia 3 listopada 2011 r. złożył także w dniu 25 listopada 2011 r. (data stempla pocztowego na przesyłkach adresowanych do Starostwa powiatowego w K.) M. K., reprezentowany przez kuratora M. O., zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie:

- prawa procesowego: art. 7, 77, 107 kpa poprzez nierozpoznanie istoty sprawy, oparcie decyzji na orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanym w innej sprawie, bez podjęcia własnych rozważań i analizy sprawy;

- prawa materialnego: art. 136 pkt. 3 ugn poprzez błędną wykładnię i ustalenie, że część nieruchomości w rozumieniu ustawy oznacza wyłącznie część fizyczną nieruchomości, a zwrot udziału jest niedopuszczalny, art. 32 i 64 Konstytucji RP poprzez nieuprawnione wyłączenie z ochrony prawnej gwarantowanej przez konstytucję prawa własności udziału ułamkowego w nieruchomości.

Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołań wydał w dniu 14 maja 2012 r. decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...] z dnia 3 listopada 2011 r. nr [...].

W uzasadnieniu Wojewoda zwrócił uwagę na treść art. art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami zgodnie, z którym poprzedni właściciel lub jego spadkobierca, mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zdaniem organu odwoławczego przedmiotowy zakres nieruchomości podlegających zwrotowi na zasadach i w trybie określonym w art. 136 i n. ustawy o gospodarce nieruchomościami określają art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Regulacja art. 136 ust. 3 przewiduje, że zwrotowi podlega nieruchomość wywłaszczona lub jej część, zgodnie zaś z art. 136 ust. 4 ugn postanowienia tego przepisu stosuje się odpowiednio do części nieruchomości nabytej w drodze umowy zawartej stosownie do postanowień art. 113 ust. 3 ugn, a więc część nieruchomości która nie została objęta wywłaszczeniem, a nie nadająca się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele. Wojewoda stwierdził więc, że zadaniem organu, prowadzącego postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jest zebranie materiału dowodowego, potwierdzającego lub negującego, występowanie wymienionych wyżej przesłanek zbędności.

Dalej organ II instancji podniósł, że art. 216 ust. 1 ugn wskazujący, iż "Przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa m.in. na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 i z 1982 r. Nr 11, poz. 79), rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu na nieruchomości nabyte lub przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie wskazanych ustaw i przepisów ustaw określonych taksatywnie w tym przepisie oraz przejętych na rzecz określonych podmiotów (państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej) i na potrzeby Tatrzańskiego Parku Narodowego.

Zdaniem Wojewody treść art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami dopuszcza zwrot nieruchomości lub jej części. Jednak pojęcie części nieruchomości, którym posługuje się przepis jak z powyższego wynika z powyższego oznacza fizycznie wydzieloną część, a nie część ułamkową. W ocenie organu odwoławczego powyższe ma swoje źródło w treści art. 4 pkt 1 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami zawierającego określenie występujących w tej ustawie pojęć. Zgodnie z art. 4 pkt 1 i 3 ugn pojęcie nieruchomości gruntowej należy utożsamiać z gruntem wraz z częściami składowymi, z wyłączeniem budynków i lokali, jeżeli stanowią odrębny przedmiot własności, a z kolei jako działkę gruntu należy rozumieć niepodzielną, ciągłą część powierzchni ziemskiej stanowiącą część lub całość nieruchomości gruntowej. W ocenie organu odwoławczego z przepisów tych wynika, że nieruchomość gruntowa (tj. grunt) składa się z jednej lub kilku działek gruntu (niepodzielonych, ciągłych części powierzchni ziemskiej, stanowiących całość lub część nieruchomości gruntowej). Według Wojewody takie rozumienie tego pojęcia wskazuje również orzecznictwo jak i doktryna.

Następnie organ II instancji zwrócił uwagę, że przedmiotem zawnioskowanym do zwrotu w trybie art. 136 ust. 3 ugn w postępowaniu, które prowadził był udział we współwłasności nieruchomości. W opinii Wojewody pojęcie udziału należy wiązać z instytucją współwłasności istniejącą na gruncie Kodeksu cywilnego w art. 195. Zgodnie z tą regulacją własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom (współwłasność). Art. 198 Kc przewiduje, że ,,Każdy ze współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli". Zatem biorąc pod uwagę fakt, iż pojęcie udziału we współwłasności istnieje w ramach porządku prawnego, a równocześnie nie zostało powołane w treści art. 136 ust. 3 ugn, to należy rozumieć, że racjonalny przecież ustawodawca uznał w ten sposób formułując ten zapis, że zwrotowi może podlegać wywłaszczona nieruchomość lub jej część, lecz nie udział we współwłasności (własności nieruchomości).

Wojewoda mając na uwadze powyższe rozważania stwierdził, że jako nieuzasadnione należy uznać zarzuty odwołujących dotyczące naruszenia w zaskarżonym rozstrzygnięciu prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 136 pkt. 3 ugn i ustalenie, że część nieruchomości w rozumieniu ustawy oznacza wyłącznie część fizyczną nieruchomości, a zwrot udziału jest niedopuszczalny oraz naruszenie art. 32 i 64 Konstytucji RP poprzez nieuprawnione wyłączenie z ochrony prawnej gwarantowanej przez konstytucję prawa własności udziału ułamkowego w nieruchomości. Równocześnie Wojewoda przyznał, iż w przedmiotowej sprawie stan faktyczny wskazuje, iż pozostały udział we współwłasności nieruchomości będącej przedmiotem sprawy nie został wywłaszczony, a przynajmniej nie zostało to ujawnione w księdze wieczystej dla przedmiotowej nieruchomości, a zatem ewentualny zwrot nieruchomości prowadziłby do przywrócenia stanu sprzed wywłaszczenia.

Dalej Wojewoda stwierdził, że w kontekście aktualnego brzmienia przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie jest możliwy zwrot jedynie udziału we współwłasności nieruchomości wywłaszczonej.

Zdaniem Wojewody należało wziąć pod uwagę zarzut naruszenia art. 107 kpa wskazujący na nieprawidłowe sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji przez organ I instancji, które to uzasadnienie w istocie pozostaje "niepełne", bowiem Starosta [...] posłużył się w nim głównie poglądem zawartym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 1284/10.

W ocenie organu II instancji rację mają odwołujący wskazując, iż w/w wyrok nie wywiera skutków prawnych w ramach ocenianego postępowania z uwagi na fakt, iż nie został wydany w tej indywidualnej sprawie. Natomiast w związku z tym należy traktować go jedynie jako przywołany przez organ l instancji pogląd z którym organ ten się zgadza. Równocześnie Wojewoda stwierdził, iż nie można było uznać powyższego za wadliwość proceduralną postępowania.

Następnie organ odwoławczy na potwierdzenie własnego stanowiska wskazał na wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 1284/10 zaznaczając równocześnie, iż wyrok ten cyt.: "choć wydany w odrębnej sprawie w ramach trybu nadzwyczajnego wydaje się być istotny. Potwierdza on bowiem stanowisko organu odwoławczego co do rozumienia pojęcia części nieruchomości na gruncie ustawy o gospodarce nieruchomościami".

W końcowej części własnej decyzji Wojewoda stwierdził, że jako nie mogące odnieść skutku ocenić należało podnoszone przez odwołujących (aczkolwiek nie zweryfikowane przez tutejszy organ, gdyż brak było takiej konieczności) stwierdzenie dotyczące zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel wywłaszczenia gdyż w zaistniałej sytuacji brak było możliwości zwrotu udziału we współwłasności.

Skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia 14 maja 2012 r. nr [...] złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: L. K., M. O., M. K., J. K., P. O., wszyscy reprezentowani przez pełnomocnika radcę prawnego G. K..

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1. art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. ugn poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że nie jest dopuszczalne orzeczenie o zwrocie udziału we współwłasności wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji, gdy tylko ten udział był przedmiotem wywłaszczenia;

2. art. 7 i art. 8 kpa poprzez prowadzenie sprawy w sposób nieuwzględniający słusznego interesu skarżących i podważający ich zaufanie do władzy publicznej.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu napisano, że zdaniem skarżących postępowanie dowodowe w sprawie było prowadzone w wąskim zakresie, ponieważ ograniczyło się do ustalenia na podstawie treści księgi wieczystej aktualnego stanu prawnego nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o po w. 0,0176 ha obr. [...] jedn. ewid. [...], objętej księgą wieczystą nr [...] oraz kręgu osób uprawionych do ustąpienia z wnioskiem o zwrot udziału we współwłasności tej nieruchomości w związku z jego sprzedażą na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości.

W ocenie pełnomocnika skarżących w sprawie kluczowe okazało się natomiast zagadnienie prawne polegające na ustaleniu czy norma art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami dopuszcza orzeczenie o zwrocie udziału we współwłasności wywłaszczonej nieruchomości.

Pełnomocnik podniosła zarzut niedostrzeżenia przez organy orzekające w sprawie różnic w stanach faktycznych występujących w sprawie zakończonej wyrokiem NSA z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt: 1284/10 i niniejszej sprawy.

W ocenie pełnomocnik w przedmiotowej sprawie, chociaż dotyczącej kwestii zwrotu udziału we współwłasności, zachodzi szereg szczególnych okoliczności faktycznych, które zostały niedocenione przez organy wydające w sprawie decyzje, a które sprawiły, że powołane w skarżonej decyzji orzecznictwo - wbrew przekonaniu organów - nie usprawiedliwia orzeczenia o odmowie zwrotu wywłaszczonego udziału. Do okoliczności tych zaliczyć należało:

1. wywłaszczenie tylko udziału skarżących nie przejęcie na rzecz Skarbu Państwa pozostałego udziału we współwłasności,

Skarb Państwa ani Gmina Kraków do dnia wydania zaskarżonej decyzji nigdy nie nabyli na podstawie żadnego tytułu prawego pozostałego udziału we współwłasności,

wywłaszczona w udziale nieruchomość stanowiła w dacie wywłaszczenia "i stanowi aktualnie" nieruchomość gruntową zabudowaną budynkiem mieszkalnym, w którym udziały wywłaszczony i niewywłaszczony odpowiadały wydzielonym trwałymi ścianami lokalom mieszkalnym.

W ocenie pełnomocnika skarżących żadna z podanych okoliczności nie występowała w sprawie będącej kanwą powołanego wyroku NSA z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt: 1284/10. W tamtej sprawie bowiem, niewywłaszczony udział przeszedł cyt. "na zasadzie przemilczenia na rzecz Skarbu Państwa, co powodowało, że w dacie rozpatrywania wniosku o zwrot cała nieruchomość należała do podmiotu publicznego a uwzględnienie wniosku o zwrot doprowadziłoby do powstania niepożądanego stanu współwłasności osoby prywatnej z podmiotem publicznym". W opinii pełnomocnika okoliczności te sprawiły, że nie można było - jak uczyniły to organy orzekające w sprawie - bez zastrzeżeń przenieść na jej grunt (przedmiotowej sprawy – dopisek Sądu) powołanego orzecznictwa sądów administracyjnych.

Dalej pełnomocnik podniosła, że chociaż w skarżonej decyzji organ wyraził świadomość występowania okoliczności opisanych w pkt 1 i 2 (powyżej), to nie nadał im żadnego znaczenia w sprawie, czym dopuścił się naruszenia zasad ogólnych postępowania, a to przepisu art. 7 i art. 8 kpa.

Ponadto zdaniem pełnomocnika cyt.: "zwrot na rzecz skarżących wywłaszczonego udziału zapewniłby w pełni cel dla jakiego powołano ustawową instytucję zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, będącą niejako odwróceniem procesu wywłaszczenia". Pełnomocnik skarżących zgodziła się natomiast z poglądem, że osiągnięcia tego celu w istocie nie zapewni zwrot udziału w nieruchomości jeżeli pozostałe udziały także podlegały wywłaszczeniu.

Według pełnomocnika skarżących nie powinno zatem być ważne, bo nie pozostające w sprzeczności z ratio legis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, co terminologicznie jest przedmiotem zwrotu (tzn. nieruchomość, jej część czy udział w nieruchomości) jeżeli tylko na mocy jednej decyzji o zwrocie możliwe jest doprowadzenie do restytucji praw osób wywłaszczonych i jednoczesne zupełne wyzbycie się własności tej nieruchomości przez podmiot publiczny. Na potwierdzenie powyższego pełnomocnik przytoczyła wyrok WSA w Lublinie z dnia 20 grudnia 2010 r. sygn. akt: II SA/Lu 649/10. Nadto pełnomocnik wskazała, że w niniejszej sprawie nie dość, że występuje dokładnie taka sama sytuacja prawna nieruchomości jak opisana w powołanym orzeczeniu, która usprawiedliwia w świetle art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami zwrot zarówno wydzielonej, jak i niewydzielonej (idealnej) części nieruchomości, czyli udziałów we współwłasności, to zachodzi okoliczność dodatkowo "wytrącająca" argumenty organów orzekających w sprawie w zakresie braku możliwości fizycznego wyodrębnienia udziału w nieruchomości, a dotycząca charakteru wywłaszczonej nieruchomości. Zdaniem pełnomocnika nieruchomość ta bowiem w dacie wywłaszczenia stanowiła "i stanowi aktualnie nieruchomość" gruntową zabudowaną budynkiem mieszkalnym, w którym udziały wywłaszczony i niewywłaszczony odpowiadały wydzielonym trwałymi ścianami lokalom mieszkalnym. Zarówno w dacie wywłaszczenia, jak i w dacie rozpatrywania wniosku o zwrot istniała faktyczna i prawna możliwość wydzielenia wywłaszczonego udziału od pozostałej części. W ocenie pełnomocnika okoliczność ta wprawdzie nie wynikała wprost z samej treści umowy sprzedaży przedmiotowego udziału, na podstawie której przeszedł na rzecz Skarbu Państwa, ale okoliczność tę bez trudu organ mógł ustalić na podstawie innych dokumentów zebranych w sprawie.

Dalej pełnomocnik skarżących stwierdziła, iż powyższa okoliczność podważa pogląd wyrażony w skarżonej decyzji, jak i powołanym wyroku NSA, że w odniesieniu do współwłasności nie jest możliwe ani wyodrębnienie udziału przysługującego jednemu ze współwłaścicieli nieruchomości (można tylko określić wielkość tego udziału), ani wskazanie, w jakim zakresie udział ten odpowiada jej fizycznie oznaczonej części, a w konsekwencji wyłącza fizyczne wydanie przedmiotu prawa rozumianego jako "udział w nieruchomości". W opinii pełnomocnika w przypadku tej nieruchomości nie nastąpiło prawne wydzielenie poszczególnych lokali, ale faktycznie podział taki istniał i faktycznie wykluczał istotę współwłasności, która - zgodnie z art. 195 k.c. - polega na tym, że własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom. Skoro w odniesieniu do współwłasności tej nieruchomości jest możliwe wyodrębnienie wywłaszczonego udziału i wskazanie, w jakim zakresie udział ten odpowiada jej fizycznie oznaczonej części, to jest również możliwy zwrot takiego udziału.

W końcowej części skargi pełnomocnik skarżących napisała, że skarżona decyzja prowadzi do sytuacji wykluczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz pewnej kategorii osób, prowadząc do naruszenia konstytucyjnej gwarancji równości obywateli wobec prawa i poszanowania prawa własności.

Pełnomocnik stwierdziła również, że należy mieć na uwadze, iż zarówno obecnie obowiązujące przepisy art. 113 ust 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, jak i przepis art. 5 ust. 1 (obowiązującej w dacie wyłączenia nieruchomości skarżących) ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości dopuszczały co do zasady wywłaszczenie całej nieruchomości lub jej części. Na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości nabyto udział we współwłasności nieruchomości.

Zdaniem pełnomocnik skoro dotychczas nikt, w tym ograny orzekające w sprawie, nie zakwestionowały ważności tej umowy, bez naruszenia konstytucyjnej gwarancji równości obywateli wobec prawa i poszanowania prawa własności nie można odmówić zwrotu tylko z tego powodu, że zmianie uległa interpretacja prawa.

Na potwierdzenie powyższego pełnomocnik przywołała wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 października 2010 r. sygn. akt: II SA/Gl 495/10.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., a orzekanie – w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Trafnie zauważają skarżący, że pogląd prawny przedstawiony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 1284/10, wyrażony został przy rozpoznawaniu sprawy o innym stanie faktycznym. Okoliczność ta zdaniem sądu rozpoznającego sprawę, ma istotne znaczenie, szczególnie że jak również trafnie skarżący zwracają uwagę, problem zwrotu udziału w nieruchomości, która stała się zbędna na cel wywłaszczenia, nie był przedmiotem wnikliwej analizy w orzecznictwie. Istniejące orzecznictwo nie jest jednolite, a co istotne dotyczy nieco odmiennych stanów faktycznych. Tymczasem w ocenie sądu rozpoznającego sprawę, dopiero dokładne okoliczności faktyczne konkretnej sprawy, dają podstawę do wyrażenia poglądu, czy w konkretnym wypadku zwrot udziału w nieruchomości, która stała się zbędna na cel wywłaszczenia jest, czy też nie jest dopuszczalny.

Na wstępie wskazać należy, że przepisy kodeksu cywilnego nie zabraniają rozporządzania udziałem w nieruchomości. Zgodnie z art. 198 k.c., którego treść przytoczył organ w swoim uzasadnieniu, każdy ze współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli. Zatem obrót udziałem co do zasady jest dopuszczalny. Istnieją od tej sytuacji wyjątki - przykładowo można wskazać, że pewnym ograniczeniom podlega rozporządzenie udziałem we współwłasności przymusowej - jednakże jest to wyjątek od reguły dopuszczającej taki obrót. Przechodząc na płaszczyznę ustawy o gospodarce nieruchomościami, należy wskazać, że jej art. 136 § 3 zdanie pierwsze stanowi, iż "poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części,..." Ustawa o gospodarce nieruchomościami nie zawiera przy tym definicji części nieruchomości. Pogląd co do tego jak w rozumieniu tej ustawy należy rozumieć "część nieruchomości" ukształtował się poprzez wykładnię definicji działki gruntu, przedstawioną w art. 4 pkt 3 ustawy, w myśl której ilekroć w ustawie jest mowa o działce gruntu - należy przez to rozumieć niepodzieloną, ciągłą część powierzchni ziemskiej stanowiącą część lub całość nieruchomości gruntowej. W ocenie sądu, z literalnego brzmienia przepisu, ani z wykładni systemowej i funkcjonalnej nie wynika jednoznacznie by stwierdzenie "część nieruchomości" miało dotyczyć wyłącznie fizycznej części gruntu, a nie prawa udziału. Również to, że pojęcie udziału we współwłasności istnieje w ramach porządku prawnego, a nie zostało wymienione w treści art. 136 ust. 3 ugn, nie oznacza automatycznie, że zwrotowi nie może podlegać wywłaszczony udział we współwłasności (własności nieruchomości). Pod pojęciem części nieruchomości ustawodawca mógł bowiem rozumieć również udział we współwłasności, który zresztą na płaszczyźnie prawa cywilnego również tak jest rozumiany.

Przechodząc do dalszych rozważań należy podkreślić, że w uzasadnieniu wyroku NSA Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 14 stycznia 2002 r., II SA/Kr 291/00, ONSA 2003, nr 2, poz. 63 – po dokonaniu wnikliwej analizy prawnej i z powołaniem się na poglądy doktryny - wyrażony został pogląd, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, "co do zasady ... możliwe jest objęcie zwrotem zarówno wydzielonej, jak i niewydzielonej (idealnej) części nieruchomości, czyli udziałów we współwłasności. W tym ostatnim wypadku jednak jest to możliwe tylko wówczas, gdy Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego są właścicielem wyłącznie ułamkowej (idealnej) części nieruchomości i jej zwrot poprzedniemu właścicielowi w postaci udziałów we współwłasności oznaczać będzie utratę przez te podmioty wszelkich praw do nieruchomości". Powyższy pogląd sąd rozpoznający sprawę aprobuje w całej rozciągłości. Dodać przy tym należy, że w istotnej na płaszczyźnie przedmiotowego postępowania części, treść art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w chwili kiedy zapadł przywołany wyrok NSA, jak i aktualnie jest taka sama.

Odnosząc powyższy pogląd do okoliczności niniejszej sprawy należy zatem wskazać, że aktualnie istnieje niepożądany, a wręcz niedopuszczalny stan prawny albowiem wywłaszczono wyłącznie udział w nieruchomości, pozostałe udziały pozostawiono osobom fizycznym, Skarb Państwa nigdy nie był ich właścicielem i w chwili obecnej jest współwłaścicielem w częściach ułamkowych nieruchomości wraz z osobami fizycznymi. Tym samym, w sytuacji zwrotu tego udziału osobom fizycznym, będącymi następcami prawnymi osób wywłaszczonych, dojdzie do pożądanej z prawnego punktu widzenia sytuacji, że cała nieruchomość będzie stanowić współwłasność wyłącznie osób fizycznych. Dlatego też, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, nie zachodzi przeszkoda związana z tym, że przedmiotem zwrotu może zostać udział w nieruchomości. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, rzeczą organu będzie zatem przeprowadzenie postępowania w przedmiocie wniosku skarżących o zwrot nieruchomości, przy uwzględnieniu przedstawionych powyżej poglądów prawnych.

Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a oraz art. 135 i 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.