Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1553/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w części
Powołane przepisy: article: art. 170;
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Joanna Wegner (spr.) Sędzia del. WSA Krzysztof Sobieralski Protokolant Magdalena Chewińska po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 czerwca 2019 r. sygn. akt III SA/Po 25/19 w sprawie ze skargi G. W., J. W. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 20 listopada 2018 r. nr 1208-PU.411.177.2018 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1. uchyla zaskarżony wyrok w części obejmującej uchylenie decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 3 sierpnia 2018 r., nr 1208-PU.411.313.2017; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wyrokiem 4 czerwca 2019 r., sygn. akt III SA/Po 25/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w sprawie ze skargi G. W., J. W. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w Poznaniu z dnia 20 listopada 2018r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, uchylił zaskarżoną decyzję, a także uchylił decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 3 sierpnia 2018 r. nr 1208-PU.411.313.2017, określając ją jako "poprzedzającą" zaskarżony akt.

W uzasadnieniu tego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że organ dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80, jak również art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) - dalej: "k.p.a.". Wskazano, że organ po pierwsze, nie poczynił żadnych ustaleń odnośnie zakresu złożonego przez skarżących wniosku, przyjmując, że odnosi się on jedynie do należności za okres od I kwartału 2012 roku do II kwartału 2013 roku, oraz za II kwartał 2015 roku. Tymczasem – jak zauważył Sąd pierwszej instancji – skarżący wprost zwrócili się o "umorzenie wszelkich należności przedawnionych jak i innych objętych wpisem hipotecznym", akcentując, że należności od IV kwartału 1995 roku do I kwartału 1997 roku uległy przedawnieniu. Po drugie, organ nieprawidłowo poczynił istotne dla sprawy ustalenia, faktyczne – na dzień złożenia wniosku, zamiast na dzień wydania zaskarżonej decyzji.

Od tego wyroku organ wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając go w części obejmującej uchylenie decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 3 sierpnia 2018 r., zarzucając naruszenie przepisów postępowania, mających wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 170 w związku z art. 171 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", poprzez uchylenie tej decyzji, pomimo wcześniejszego jej uchylenia prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 stycznia 2019 r. sygn. akt III SA/Po 601/18.

Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji w części obejmującej uchylenie decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 3 sierpnia 2018 r. i umorzenie postępowania w tej części oraz zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a, a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 i art. 170 p.p.s.a., oznacza, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. W przepisach art. 170 i 171 p.p.s.a. wskazano granice związania innych podmiotów prawomocnym orzeczeniem sądowym. Ratio legis tych regulacji, zwłaszcza wyrażonej w art. 170 p.p.s.a., polega więc na wymuszaniu logicznego działania szeroko rozumianych organów państwa i zapobieganiu sytuacjom funkcjonowania w obrocie prawnym rozstrzygnięć wzajemnie ze sobą sprzecznych (przykładem takiej sytuacji jest współistnienie dwóch lub więcej rozbieżnych orzeczeń, które inaczej oceniają tę samą kwestię). Zasada związania prawomocnym orzeczeniem sądu wymaga zatem dużej rozwagi przede wszystkim ze strony sądu po raz pierwszy rozpoznającego "daną kwestię" (występującą także w sprawach późniejszych). Wyrażona przez ten sąd ocena będzie bowiem niewątpliwie oddziaływać na inne postępowania w przyszłości. Wspomniana zasada musi być jednak stosowana z dużą ostrożnością również przez sąd orzekający w sprawie późniejszej, w której pojawia się kwestia już uprzednio oceniona. Chodzi o to, by sąd prawidłowo przyjął zakres związania innym wyrokiem i aby zbyt pochopnie nie stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie (późniejszej) nie wolno mu już dokonywać żadnych ocen w tym zakresie. (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt II OSK 1825/12).

Z akt sprawy wynika, że zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 20 listopada 2018r. nr 1208-PU.411.177.2018 oraz decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 3 sierpnia 2018 r. nr 1208-PU.411.313.2017. Tymczasem, na skutek wniesienia przez skarżących skargi na decyzję z dnia 3 sierpnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z dnia 22 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Po 601/18 uchylił decyzję z dnia 3 sierpnia 2018 r. W związku z tym dokonanie ponownej kontroli sądowej tej decyzji było niedopuszczalne i naruszało wskazane w skardze kasacyjnej przepisy postępowania.

Niezależnie od tego, zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, że Sąd pierwszej instancji, wydając zaskarżony wyrok w rozpoznawanej sprawie, nie mógł uznać decyzji z dnia 3 sierpnia 2018 r. za decyzję poprzedzającą względem zaskarżonej decyzji z dnia 20 listopada 2018 r. Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja była bowiem wydana w postępowaniu toczącym się tylko w jednej instancji administracyjnej. Wskazana sytuacja procesowa nie upoważniała natomiast Naczelnego Sądu Administracyjnego do umorzenia postępowania w jakiejkolwiek części, bowiem w dniu wyrokowania przez ten Sąd przedmiot niniejszego postępowania w postaci zaskarżonej decyzji wciąż istniał. Nie zachodziła zatem bezprzedmiotowość postępowania. Błędne orzeczenie o wyeliminowaniu z obrotu decyzji wcześniej uchylonej polegało tylko bowiem na objęciu orzekaniem aktu już nieobowiązującego, nie zaś na utracie bytu przedmiotu sądowej kontroli.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w części obejmującej uchylenie decyzji z 3 sierpnia 2018 r. Sąd odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.