Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1169/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 145 par. 1 1  pkt 1  lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 61, 64
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2023 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 8 maja 2023 r., nr SKO.PS/4110/63/2023 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 8 maja 2023 r. nr SKO.PS/4110/63/2023 działając na podstawie art. 8, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 i 2 i art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz.U. Z 2021 r. poz. 2268 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 775, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia 27 grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia dla skarżącej E. P. odpłatności za pobyt ojca – K. S. w Domu Pomocy Społecznej w W., za miesiąc styczeń 2022r. w wysokości 1.474,75 zł; za miesiąc luty 2022r. w wysokości 1.090,22 zł oraz za okres od 01.03.2022r. do 21.03.2022r. w wysokości 800,64 zł.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Na mocy decyzji nr [...] z dnia 11.03.2014r. Dyrektora MOPS w O. K. S. został skierowany do Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych w W. Następnie decyzją Dyrektora PCPR w T. nr [...] z dn. 12.03.2014r. został umieszczony w ww. DPS, gdzie przebywał od 13.03.2014r. do 21.03.2022r.

Następnie wyjaśniono, że zgodnie z ogłoszonym w dniu 25.01.2021r. w Dzienniku Urzędowym Województwa Małopolskiego, Zarządzeniem Nr 6.2021 Starosty T. z dnia 22.01.2021r. miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w miesiącu styczniu 2022r. wynosił 3.751,00 zł. Aktualny miesięczny koszt pobytu Mieszkańca w DPS w W. ustalony został na podstawie Zarządzenia NR 6.2022 Starosty T. z dnia 14.01.2022r. ogłoszonego w Dzienniku Urzędowym Województwa Małopolskiego z dnia 17.01.2022r. i od miesiąca lutego 2022r. wynosi 4.300,00 zł miesięcznie. Odpłatność Mieszkańca została ustalona na podstawie decyzji Dyrektora tut. Ośrodka nr [...] z dnia 16.06.2020r. która w okresie od stycznia 2022r. do marca 2022r. stanowiła kwotę 801,50 zł miesięcznie tj. w wysokości 70% jej dochodu - stosownie do regulacji art. 61 ust.2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.

W dniu 7 marca 2022r. przeprowadzono wywiad środowiskowy z którego wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, na utrzymaniu pozostaje syn. Dochód rodziny w miesiącu grudniu 2021 r. wynosił 9.829,65 zł ,( tj.. 3.276,55 zł na osobę w rodzinie), w styczniu 2022r. wynosił 8.670,67 zł ( tj. 2.890,22 zł na osobę w rodzinie), w lutym 2022r. wynosił 7.801,91 zł (tj. 2.600,64 zł na osobę w rodzinie).

W związku, że odpłatność ponoszona przez K. S. nie pokrywała w całości miesięcznego kosztu jego pobytu w DPS określonego w Zarządzeniu Nr 6.2021 Starosty T. z dnia 22.01.2021r. oraz w Zarządzeniu Nr 6.2022r. Starosty T. z dnia 14.01.2022r., został przygotowany projekt umowy nr [...] zawieranej pomiędzy Dyrektorem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O., a skarżącą, zgodnie z którą winna ponieść odpłatność za pobyt ojca w DPS za miesiąc styczeń 2022r. w kwocie 1474,75 zł i za miesiąc luty 2022r. w kwocie 1.090,22 zł oraz za okres od 01.03.2022r. do 21.03.2022r. w kwocie 800,64 zł. Niniejsza umowa została przesłana do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W.2, celem jej podpisania przez skarżącą. Pomimo, że w piśmie z dnia 23.09.2022r. wyjaśniono zasady ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS, w dniu 24.10.2022r. do tut. Ośrodka wpłynęło pismo wraz załączoną umową nr [...] i oświadczeniem skarżącej z dnia 14.10.2022r., w którym odmówiła podpisania ww. umowy.

W tych okolicznościach, organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie ustalenia odpłatności za DPS względem osoby zobowiązanej, czyli skarżącej.

Po przeprowadzeniu postępowania, Prezydent Miasta O. decyzją z dnia 27 grudnia 2022 r. nr [...] ustalił dla skarżącej odpłatności za pobyt ojca – K. S. w Domu Pomocy Społecznej w W.

W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji wyjaśnił, że skarżąca jest zstępną I stopnia K. S., czyli jako córka należy do kręgu osób obowiązanych do poniesienia opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej. Następnie wyjaśnił, że kryterium dochodowe dla osoby pozostającej w rodzinie, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej w związku z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej od miesiąca stycznia 2022r. wynosi 600,00 zł, a jego 300% stanowi 1.800,00 zł (600,00 zł x 300%). W związku z powyższym odpłatność za pobyt ojca w DPS za miesiąc styczeń winna wynosić 1.474,75 zł (3.276,55 zł dochód na osobę w rodzinie – 1.800,00 zł kryterium dochodowego na osobę w rodzinie); za miesiąc luty 2022r. w wysokości 1.090,22 zł (2.890,22 zł dochód na osobę w rodzinie – 1.800,00 zł kryterium dochodowego na osobę w rodzinie) oraz za okres od 01.03.2022r. do 21.03.2022r. w wysokości 800,64 zł (2.600,64 zł dochód na osobę w rodzinie – 1.800,00 zł kryterium dochodowego na osobę w rodzinie).

Końcowo organ I instancji wyjaśnił, że wniosek skarżącej o zwolnienie z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS może zostać rozpoznany dopiero wówczas, gdy obowiązek ten jest ustalony w aspekcie podmiotowym i przedmiotowym oraz jest wykonalny.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie wniosła skarżąca. Wskazała, że ojciec w sposób rażący nie wywiązywał się z obowiązków rodzicielskich, a po rozwodzie z mamą nie płacił zasądzonych alimentów. Ponadto miał wiele spraw karnych, za które odsiadywał wyrok. Wyjaśniła, że ojciec był dobrze znany w MOPS O., ponieważ wielokrotnie korzystał z pomocy, był osobą uzależnioną od alkoholu. W ocenie skarżącej wydana decyzja jest mocno krzywdząca i niesprawiedliwa.

Nadto skarżąca podkreśliła, że w wywiadzie środowiskowym przedstawiła swoją sytuację materialną. Załączyła wymagane przez urząd dokumenty oraz wniosek o zwolnienie z odpłatności znak sprawy: [...]. Na bieżąco dostarczała do MOPS w O. żądane zaświadczenia i udzielała informacji, dotyczącej tej sprawy. W przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym oraz z oświadczonych dochodów, które wykazała nie zostały wzięte pod uwagę rozchody m.in. syn, który kształci się w pięcioletnim technikum dziennym w Ż. (obecnie 4 klasa), koszt miesięcznego utrzymania przy ogólnym wzroście kosztów i wysokiej inflacji to 1500 zł, dojazdy co tydzień do domu, internat z wyżywieniem, niezbędne dodatkowe lekcje, korepetycje). Ilość rat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego: kredyt hipoteczny 800zł, rata na piec centralnego ogrzewania, który kosztował 13.000 zł oraz opał, którego koszty wzrosły o 300% w stosunku do ubiegłego roku (ponad 8.000 zł). Raty związane z zakupem sprzętu AGD, termomodernizacja strychu systemem gospodarczym. Ze względu na miejsce zamieszkania i brak wystarczającej komunikacji publicznej koszt dojazdu do pracy wynosi 1.000 zł. Dodatkowo skarżąca podkreśliła, że sprawy karne ojca, a tym samym niewywiązywanie się z płatności alimentów były poza jej świadomością, bo w tym czasie była dzieckiem. W rodzinie nie zachowały się żadne dokumenty związane ze sprawami karnymi ojca. Jedynym dokumentem, który posiada to wyrok z sądu metropolitalnego w Krakowie, unieważniający małżeństwo rodziców. W ocenie skarżącej, organ I instancji przedmiotowe postępowanie prowadził opieszale i niedbale oraz nie dołożył starań aby pozyskać dokumenty z Sądu Rejonowego w O., działające na korzyść strony.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Krakowie, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W motywach rozstrzygnięcia, organ odwoławczy wskazał, że miesięczny dochód rodziny skarżącej jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego, zatem, winna wnosić odpłatność za pobyt ojca w DPS, tj. w kwocie różnicy pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania w DPS, a opłatą, która była wnoszona przez ojca skarżącej do wysokości 300 % kryterium dochodowego.

Zgodnie bowiem z art. 61 ust. 2 pkt. 2 b u.p.s., osoba jest zobowiązana do wnoszenia opłat, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. 600,00 zł x 300% = 1800,00 zł. Posiadany dochód na osobę w rodzinie skarżącej tj. odpowiednio: grudzień 2021 r. - 3276,55 zł, styczeń 2022 r. - 2890,22 zł, luty 2022 r. - 2600,64 zł (zgodnie z wyliczeniami znajdującymi się w wywiadzie środowiskowym) na osobę w rodzinie, jak już wcześniej wskazano - przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj, 1800,00 zł.

Zdaniem Kolegium nie można stwierdzić, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa i z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Jednocześnie podkreślił, że obowiązki zstępnych osoby skierowanej do domu pomocy społecznej uzależnione są zgodnie z art. 61 ust. 2 u.p.s. wyłącznie od ich sytuacji dochodowej. Okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, majątkowej, ponoszonych kosztów utrzymania nie mogą mieć znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty przez zobowiązanych. Mogą natomiast stanowić podstawę do wydania przez organ decyzji o zwolnieniu z ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty na podstawie art. 64 lub w całości na podstawie art.64a ustawy o pomocy społecznej.

Dalej Organ wyjaśnił, że postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Odrębność polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku. Z treści art. 64 wynika bowiem, że zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli zarówno osoba zobowiązana jak i wysokość opłaty została już wcześniej ustalona w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy. Zwolnienie musi si

bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku strony. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. Instytucją zwolnienia z wnoszonej opłaty może być stosowana tylko na wniosek osoby zobowiązanej, zwolnienie następuje w formie decyzji administracyjnej, jest to istotne rozwiązanie, albowiem w określonych sytuacjach umożliwia osobie zobowiązanej zwolnienie w całości lub w części z wnoszenia opłat. Uzyskanie zwolnienia na podstawie decyzji, administracyjnej wydanej w trybie art. 64 ustawy sprawia, że osobie, która je uzyskała, nie będzie można postawić zarzutu niewykonania zobowiązania z tytułu opłat, a w konsekwencji gminie nie będzie przysługiwało, prawo dochodzenia od tej osoby zwrotu poniesionych na ten cel wydatków o którym mowa w art. 61 ust. 3 ustawy. Stąd też ewentualne rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt pensjonariusza w domu pomocy społecznej (art. 64 oraz art. 64a u.p.s.) może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt.

Odnosząc się do odwołania Strony zwrócić należy uwagę także na fakt ,iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż osoby zobowiązane do alimentacji i wspierania jak małżonkowie i zstępni nie zostały, poprzez zagwarantowanie stałej opieki w placówce Ich osobie bliskiej, zwolnione ze swoich obowiązków nałożonych na nich przede wszystkim z mocy właściwych przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przejęcie przez pomoc społeczną obowiązku sprawowania faktycznej całodobowej opieki nad osobą jej wymagającą ma wyłącznie na celu przeciwdziałanie takim sytuacjom, w których brak możliwości sprawowania w sposób fizyczny tej opieki przez rodzinę mógłby doprowadzić do życia osoby niepełnosprawnej lub w zaawansowanym wieku w warunkach poniżej godności ludzkiej. Pomoc społeczna wyręcza w takim wypadku rodzinę, zważyć jednakże trzeba, iż nie zastępuje jej całkowicie w wykonywaniu obowiązków sprawowania opieki. Pobyt w domu pomocy społecznej jest bowiem odpłatny. Wysokość odpłatności ustalana jest zarządzeniem organu wykonawczego gminy. W przypadku, gdy dochody świadczeniobiorcy nie pokrywają w całości kosztów jego pobytu, w dalszej kolejności zobowiązani są jego małżonek, zstępni oraz wstępni. Wyłącznie wtedy, gdy opłaty wnoszone przez wymienione podmioty, których zamknięty katalog zawarty jest w treści art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, nie pokrywają w całości kosztów pobytu świadczeniobiorcy w domu pomocy społecznej lub gdy takich podmiotów brak, odpłatność ponieść musi gmina, z której osoba została skierowana do takiej placówki. Jak bowiem stanowi art. 17 ust. 1 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym, należy ponoszenie odpłatności za pobyt mieszkańca gminy w tym domu. Zadania te, jako własne, pokrywane są ze środków publicznych znajdujących się w budżecie gminy. Jest oczywiste, iż realizacja zadań gminy wymagających wydatków z budżetu gminnego wymaga działania w sposób zgodny z prawem, efektywny i oszczędny. Nie jest więc dopuszczalne ponoszenie wydatków z budżetu gminy na opłatę za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej, która to opłata może zostać poniesiona przez jego rodzinę. Wystarczające i odpowiadające celom pomocy społecznej wydaje się wtedy % wsparcie ze strony administracji publicznej polegające na odciążeniu takiej rodziny od obowiązków osobistego świadczenia opieki nad jednym z jej członków poprzez zapewnienie stałej, profesjonalnej lecz odpłatnej opieki w placówce.

Na powyższą decyzję, skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W uzasadnieniu powieliła argumentację podniesioną w odwołaniu. Nadto dodała, że po śmierci ojca zajęła się jego pogrzebem. Oprócz zasiłku pogrzebowego w kwocie 4000 zł dodatkowo poniosłam koszty w kwocie ok 4000 zł (w załączeniu faktura z zakładu usług komunalnych, część dokumentów została wysłana do ZUS, a pozostałe wydatki nieudokumentowane). W ocenie skarżącej, zaskarżona decyzja jest wielce krzywdząca, ponieważ ojciec wobec niej niejednokrotnie stosował akty przemocy psychicznej, zawsze ją gorzej traktował niż siostrę, a ponadto złotówki od niego nie dostała, ani żadnego wsparcia, nie mówiąc o jakimkolwiek spadku.

W związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 8 maja 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia 27 grudnia 2022 r. w przedmiocie ustalenia dla skarżącej E. P. odpłatności za pobyt ojca – K. S. w Domu Pomocy Społecznej w W.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanych rozstrzygnięć stanowił przepisy ustawy o pomocy społecznej (ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.), dalej zwana u.p.s.

Zgodnie z jej art. 61 ust. 1 obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Z kolei ust. 2 art. 61 u.p.s. przewiduje, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s. w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji. Natomiast art. 61 ust. 2e u.p.s. przewiduje, że w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w art. 61 ust. 2e u.p.s., ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.

Na podstawie powołanych przepisów pobyt osoby w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a ta odpłatność jest ponoszona zarówno przez osobę, która w takim domu przebywa, jak i przez osoby zobowiązane wobec niej alimentacyjnie. Stąd konieczne jest ustalenie wysokości odpłatności ponoszonej przez osoby zobligowane do tego na podstawie art. 61 ust. 2 u.p.s. Takie ustalenie może nastąpić bądź na odstawie umowy zawartej w trybie art. 103 u.p.s., bądź na podstawie decyzji administracyjnej.

Uchwałą 7 Sędziów z 11 czerwca 2018 r. (sygn. akt I OPS 7/17 ONSAiWSA 2018, nr 5, poz. 77), Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s. w związku z art. 61 ust. 3 u.p.s., wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. w związku z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s. w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 u.p.s.

W niniejszej spawie skarżąca odmówiła zawarcia umowy za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej. Wysokość jej odpłatności została ustalona za miesiąc styczeń 2022r. w wysokości 1.474,75 zł; za miesiąc luty 2022r. w wysokości 1.090,22 zł oraz za okres od 01.03.2022r. do 21.03.2022r. w wysokości 800,64 zł. Kwoty te zostały ustalone na podstawie art. 61 ust. 2 u.p.s. po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego oraz zebrania stosownych dokumentów celem ustalenia dochodu rodziny. Dochód ten został ustalony prawidłowo. Rodzina skała się bowiem z trzech osób: skarżącej, jej męża oraz syna. Dochód rodziny w miesiącu grudniu 2021 r. wynosił 9.829,65 zł ,( tj.. 3.276,55 zł na osobę w rodzinie), w styczniu 2022r. wynosił 8.670,67 zł ( tj. 2.890,22 zł na osobę w rodzinie), w lutym 2022r. wynosił 7.801,91 zł (tj. 2.600,64 zł na osobę w rodzinie). Należy przy tym dodać, że skarżąca ma jeszcze siostrę, która również miała obowiązek prawny partycypowania w ponoszeniu kosztów utrzymania ojca w domu pomocy społecznej. Stąd skarżąca została obciążona jedynie częściowo tymi kosztami. Należy bowiem wziąć pod uwagę, że koszty utrzymania podopiecznego w domu pomocy społecznej w W. zostały ustalone na podstawie Zarządzenia Nr 6.2021 Starosty T. z dnia 22.01.2021r. (3751 zł) oraz Zarządzenia Nr 6.2022r. Starosty T. z dnia 14.01.2022r. (4300 zł). Odpłatność pobierana od ojca skarżącej nie pokrywała całości kwoty.

Z kolei miesięczny dochód rodziny skarżącej jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego, zatem winna wnosić odpłatność za pobyt ojca w DPS, tj. w kwocie różnicy pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania w DPS, a opłatą, która była wnoszona przez ojca skarżącej do wysokości 300 % kryterium dochodowego.

Zgodnie bowiem z art. 61 ust. 2 pkt. 2 b u.p.s., osoba jest zobowiązana do wnoszenia opłat, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. 600,00 zł x 300% = 1800,00 zł. Posiadany dochód na osobę w rodzinie skarżącej tj. odpowiednio: grudzień 2021 r. - 3276,55 zł, styczeń 2022 r. - 2890,22 zł, luty 2022 r. - 2600,64 zł (zgodnie z wyliczeniami znajdującymi się w wywiadzie środowiskowym) na osobę w rodzinie, jak już wcześniej wskazano - przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj, 1800,00 zł.

Należy też zauważyć, z uwagi na podnoszone przez skarżącą zarzuty, nieuwzględnienia wszystkich wydatków jakie ponosi jej rodzina, iż zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Ust. 4 powołanego przepisu zawiera dalsze odliczenia od tak ustalonego dochodu, tym niemniej żadne wskazane w skardze wydatki ponoszone przez skarżącą nie mieszczą się w tym zakresie. Pomimo jednak prawidłowości dokonanych ustaleń w zakresie ustalenia odpłatności za pobyt ojca skarżącej w domu pomocy społecznej decyzje organów obu instancji należało uchylić.

Do niedawna orzecznictwo sądów administracyjnych wskazywało, że dopiero po wydaniu decyzji w sprawie ustalenia kwoty zobowiązania może zostać rozpatrzona kolejna sprawa administracyjna na podstawie art. 64 u.p.s. w sprawie możliwego zwolnienia, na wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli wnioskodawcy:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;

7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

W wyroku NSA z 19.09.2023 r. (I OSK 1864/21, LEX nr 3618926) zauważono, że z dniem 19 lipca 2019r. na mocy art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1690), zmianie uległo brzmienia zdania wstępnego w art. 64 u.p.s.. Dodano wówczas, że z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej mogą być zwolnione częściowo lub całkowicie zarówno osoby wnoszące opłatę, jak i osoby obowiązane do wnoszenia opłaty. Przepis ten w brzmieniu sprzed omawianej nowelizacji uprawniał do ubiegania się o uzyskanie zwolnienia z opłat jedynie osoby wnoszące opłatę. W wyniku zmiany brzmienia art. 64 u.p.s. prezentowany w orzecznictwie i powoływany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej pogląd o ograniczeniu w tym przepisie kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty do osób wnoszących opłatę stał się nieaktualny. Konkludując, strona obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. Organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłaty w decyzji ustającej jej wysokość (por. wyrok NSA z 11 stycznia 2023 r. I OSK 318/22).

Skarżąca w toku postępowania administracyjnego była zatem uprawniona do ubiegania się o zwolnienie z opłat. Skarżąca wystąpiła ze stosowny wnioskiem 27 kwietnia 2022r. (k. 42 akt administracyjnych). Wniosek taki był również ponawiany w ramach odwołania się od decyzji organu I instancji. Organy były więc zobowiązane do orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłat w decyzji ustającej ich wysokość. Nie ma bowiem podstaw do twierdzenia, że wniosek taki powinien być rozpatrzony dopiero po uprawomocnieniu się decyzji określającej wysokość odpłatności. Kolegium powołało się na praktykę stosowania art. 64 u.s.p. ukształtowaną przed nowelizacją tego przepisu, która weszła w życie z dniem 4 października 2019 r. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w powołanych wyżej orzeczeniach w obecnym stanie prawnym nie ma podstaw do kontynuowania dotychczasowej praktyki i wydawania decyzji w przedmiocie zwolnienia z opłaty po wydaniu decyzji o ustaleniu wysokości opłaty, jeżeli wniosek o zwolnienie z opłat został złożony w toku postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty.

W związku z powyższym doszło w niniejszej sprawie do naruszenia przepisów procedury administracyjnej, które mogło mieć na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy Sąd - na podstawie art. 145 §1 kt 1 lit c p.p.s.a., orzekł jak sentencji wyroku.