Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 535/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 171, 172, 175, 177, 312
journal: Dz.U. 2022 poz 2305
law: Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (t. j.)
article: Art. 3  pkt 22, 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie WSA Katarzyna Marasek-Zybura WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Protokolant Starszy Referent Paulina Grojec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2023 r. sprawy ze skargi K. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 14 listopada 2022 r. nr SKO-NP-4115-741/21 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz skarżącej K. A. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, decyzją z dnia 14 listopada 2022 r., SKO-NP-4115-741/21, po rozpatrzeniu odwołania K. A., od części decyzji Prezydenta Miasta N. z dnia 4 listopada 2021 r. znak: [...], tj. pkt II, w której odmówiono odwołującej się świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad synem na okres od 9 marca 2019 r. do 30 listopada 2020 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Przedstawiając stan sprawy, organ I instancji wywiódł, że wnioskiem z 1 grudnia 2017 r. K. A. wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem K. A.1 Z wniosku i załączonych dokumentów organ ustalił, że K. A.1 legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz wskazaniem konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. K. A. nie podejmowała zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad synem w okresie od 1 listopada 2017 r. do 8 marca 2019 r.

W dniu 9 marca 2019 r. K. A. została powołana do [...] Brygady Obrony Terytorialnej. Organ pomocowy uznał służbę K. A. za inną prace zarobkową i - powołując się na art. 68 § 1 Kodeksu pracy w związku z art. 98k ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej – ocenił, że wnioskująca przestała spełniać przesłankę rezygnacji z zatrudnienia czy też nie podejmowania zatrudnienia. W wyniku bowiem zgłoszenia się do 11 Małopolskiej Brygady Obrony Terytorialnej, wykonywała pracę na podstawie stosunku służbowego nawiązanego na podstawie powołania. Tymczasem świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane jedynie w sytuacji, w której zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze uzasadniając utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w części objętej odwołaniem, przede wszystkim stwierdziło, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 615), zgodnie z którym, spełniająca określone wymogi osoba opiekująca się niepełnosprawnym - może uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami; konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Legalna definicja "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" znajduje się w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdzie wskazano, że przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową - należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Z definicji ustawowej "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" wynikają - w ocenie SKO - dwa wnioski: pierwszy to szerokie rozumienie tego pojęcia z punktu widzenia rodzajów stosunków prawnych, na podstawie których może nastąpić zatrudnienie, czy też może być wykonywana inna praca zarobkowa, zaś drugi to stwierdzenie, że ustawodawca spełnienia tej definicji nie połączył z żadnym zakresem, czy to etatowym, czasowym, godzinowym, czy też zadaniowym, jak również spełnienie tej definicji jest niezależne nie tylko od wysokości uzyskiwanych dochodów, ale również od tego, czy takie dochody w ogóle są uzyskiwane. Dlatego też dla ustalenia, czy spełniona została ustawowa przesłanka z art. 17 ust. 1, tj. niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, istotne według Kolegium jest, czy osoba starająca się oświadczenie rodzinne nie pozostaje w zatrudnieniu lub nie wykonuje innej pracy zarobkowej w rozumieniu definicji z art. 3 pkt 22 ustawy, czyli nie pozostaje w jednym ze stosunków prawnych wskazanych w art. 3 pkt 22 ustawy. Stwierdzenie istnienia takiego stosunku prawnego, niezależnie od jego zakresu, powoduje, że przesłanka z art. 17 ust. 1 ustawy, tj. niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie została spełniona. W obowiązującym stanie prawnym ustawodawca nie dopuszcza możliwości pozostawania opiekuna w jakimkolwiek stosunku zatrudnienia, czy stosunku prawnym dotyczącym innej pracy zarobkowej.

Z akt sprawy Kolegium wywiodło, że K. A. 19 października 2021 r. złożyła oświadczenie, zgodnie z którym jest osobą bezrobotną, nie wykonuje pracy zawodowej, ze względu na całodobową opiekę nad synem, nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy. Jest matką samotnie wychowującą dziecko, oświadczyła, ze ojciec dziecka przebywa w USA i zalega z płaceniem alimentów. W aktach sprawy znajduje się również drugie oświadczenie wnioskodawczyni również z dnia 19 października 2021 r., w którym oświadczyła, że jest żołnierzem ochotnikiem Wojsk Obrony Terytorialnej (od marca 20219 r.). Oświadczyła, że nie jest żołnierzem zawodowym, nie posiada umowy o pracę, szkolenia ma dwa dni w miesiącu, a w przypadku pandemii szkolenia nie odbywały się regularnie. Oświadczyła ponadto, że podczas jej nieobecności syn zostaje pod opieką jej partnera lub dziadków. Kolegium miało na uwadze, że w aktach sprawy znajduje się kserokopia książeczki wojskowej.

Dalej, Kolegium stwierdziło, że w myśl art. 172 ust. 1 ustawy z 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz.U. poz. 655) stosunek służbowy terytorialnej służby wojskowej powstaje w drodze powołania na podstawie dobrowolnego zgłoszenia się do tej służby. Osoby pełniące terytorialną służbę wojskową są żołnierzami w czynnej służbie wojskowej.

Mając zatem na uwadze powyższy przepis oraz definicję legalną zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej opisaną w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, Kolegium uznało, że nawiązanie przez K. A. stosunku służbowego realizuje negatywną przesłankę do przyznania prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci podjęcia przez odwołującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Skargę na powyższą decyzję wniosła K. A., zaskarżając ją w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1. art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności poprzez brak wyjaśnienia charakteru stosunku zawodowego w jakim pozostawała skarżąca w spornym okresie i błędne wskutek tego uznanie, że stosunek ten spełniał przesłanki wskazane w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj., że miał charakter zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co skutkowało błędnym utrzymaniem w mocy decyzji odmawiającej skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 9 marca 2019 r. do 30 listopada 2020 r.,

2. art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, czyli pominięcie dowodów dotyczących stanu zdrowia syna skarżącej, który uniemożliwiał jej w spornym okresie podejmowania jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność opieki nad synem, a w konsekwencji bezpodstawne uznanie, że skarżąca podjęła się zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w sytuacji kiedy nie było to możliwe z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad synem,

4. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i konsekwencji błędne przyjęcie, że K. A. nie zrezygnowała z pracy zarobkowej w okresie od 9 marca 2019 r. do 30 listopada 2020 r., celem sprawowania nieprzerwanej opieki nad niepełnosprawnym synem, w sytuacji kiedy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że K. A.1 pozostawał pod nieprzerwaną opieką matki także we wskazanym wyżej okresie, w którym K. A. nie mogła podejmować i nie podejmowała żadnego zatrudnienia, czy też innej pracy zarobkowej, a brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy spowodował wydanie rozstrzygnięcia bez uwzględnienia słusznego interesu strony,

5. art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z § 3 k.p.a. poprzez brak dostatecznego uzasadnienia decyzji przez organ II instancji, tym samym brak możliwości ustalenia czym kierował się organ przy podejmowaniu decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji,

6. art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez dokonanie błędnej wykładni tych przepisów, polegającej na przyjęciu że sam fakt powołania do służby w Wojskach Obrony Terytorialnej przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień w N. jest tożsamym z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową i oznaczał wykonywania pracy, podczas gdy ich prawidłowa interpretacja z uwzględnieniem racjonalnej i celowościowej wykładni powinna doprowadzić organ do wniosku, że służba ta w przypadku skarżącej nie miała charakteru zatrudnienia, czy też pracy zarobkowej, bowiem była związana wyłącznie z gotowością Skarżącej do podjęcia służby w sytuacji konieczności obrony Rzeczypospolitej Polskiej, a więc skarżąca nie wykonywała w ramach tego powołania żadnej pracy zarobkowej i nie była zatrudniona, co skutkowało bezpodstawnym utrzymaniem w mocy decyzji organu I instancji i odmówieniem skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za sporny okres,

7. art. 23 ust. 4aa, 24 ust. 2a 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skutkujące uznaniem, że przedłożone przez skarżącą dokumenty i oświadczenia są niewystarczające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za sporny okres, co skutkowało bezpodstawnym utrzymaniem w mocy decyzji organu I instancji i odmówieniem skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za ten okres,

8. art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez dokonanie przez organ II instancji błędnej wykładni przepisu, polegającej na przyjęciu że w ramach ustawowego pojęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej mieści się sam fakt powołania do służby w Wojskach Obrony Terytorialnej i pozostawanie w stanie gotowości, podczas gdy prawidłowa interpretacja z uwzględnieniem racjonalnej i celowościowej wykładni powinna doprowadzić organ do wniosku, że gotowość skarżącej do pełnienia służby nie jest objęta definicję, o której mowa w tym przepisie, co skutkowało bezpodstawnym utrzymaniem w mocy decyzji organu II instancji i odmówieniem skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za sporny okres.

Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, zobowiązanie organu do wydania w terminie 30 dni decyzji przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne za sporny okres i zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę SKO w Nowym Sączu wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 14 listopada 2022 r., a także poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta N. z dnia 4 listopada 2021r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad synem na okres od 9 marca 2019 r. do 30 listopada 2020 r., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Należy także wskazać, że stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. p.p.s.a.

Przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi matce albo ojcu - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Przyczyną odmowy przyznania świadczenia zarówno przez organ I jak i II instancji – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu – było nie spełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r., to jest brak rezygnacji z zatrudnienia. Organy bowiem przyjęły, że skoro skarżąca jest żołnierzem ochotnikiem Wojsk Obrony Terytorialnej (od marca 20219 r.), to oznacza że jest zatrudniona w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Nie budzi natomiast wątpliwości konieczność sprawowania opieki przez skarżącą nad niepełnosprawnym synem, który legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności (symbol 12-C), z uwagi na autyzm. Skarżąca samodzielnie sprawuje nad nim opiekę, gdyż ojciec dziecka przebywa w USA.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest, czy pełnienie służby w Wojskach Obrony Terytorialnych można uznać za pozostawanie w zatrudnieniu.

Zgodnie z art. 171 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (t.j. Dz. U. poz. 2305 z późn. zm.) terytorialna służba wojskowa może być pełniona dyspozycyjnie albo rotacyjnie. Z kolei terytorialną służbę wojskową żołnierz OT pełni rotacyjnie w jednostce wojskowej albo innym miejscu określonym przez dowódcę jednostki wojskowej w określonych przez dowódcę jednostki wojskowej dniach służby, co najmniej raz w miesiącu przez okres 2 dni w czasie wolnym od pracy. W pozostałe dni żołnierz OT pełni służbę dyspozycyjnie. Terytorialną służbę wojskową żołnierz OT może pełnić rotacyjnie również w inne dni, stosownie do potrzeb Sił Zbrojnych, po uzgodnieniu z tym żołnierzem lub na jego wniosek. Natomiast z ust. 4 powołanego przepisu ustawy o obronie Ojczyzny wynika, że terytorialną służbę wojskową żołnierz OT pełni dyspozycyjnie poza jednostką wojskową, pozostając w gotowości do stawienia się do służby pełnionej rotacyjnie w terminie i miejscu wskazanych przez dowódcę jednostki wojskowej.

Art. 172 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny wskazuje, że stosunek służbowy terytorialnej służby wojskowej powstaje w drodze powołania na podstawie dobrowolnego zgłoszenia się do tej służby.

W świetle art. 175 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny żołnierze OT mogą być wezwani do stawienia się w trybie natychmiastowego stawiennictwa do pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie w celu:

1) sprawdzenia gotowości mobilizacyjnej i bojowej jednostek wojskowych;

2) udziału jednostek wojskowych w zwalczaniu klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków, działaniach antyterrorystycznych i z zakresu ochrony mienia, akcjach poszukiwawczych oraz ratowania lub ochrony zdrowia i życia ludzkiego, oczyszczaniu terenów z materiałów wybuchowych i niebezpiecznych pochodzenia wojskowego oraz ich unieszkodliwianiu, a także w realizacji zadań z zakresu zarządzania kryzysowego;

3) przeciwdziałania zagrożeniu bezpieczeństwa państwa, jeżeli jest to niezbędne do wykonywania zadań Sił Zbrojnych w tym zakresie.

Z art. 177 ustawy o obronie Ojczyzny wynika natomiast, że dowódca jednostki wojskowej, w której żołnierze OT pełnią terytorialną służbę wojskową, ustala - w formie zbiorowego wykazu dla jednostki wojskowej - dni, w których w danym roku kalendarzowym służba jest pełniona rotacyjnie. Dni, w których służba jest pełniona rotacyjnie w trybie natychmiastowego stawiennictwa, są uwzględniane w wykazie po zakończeniu pełnienia tej służby, w formie załącznika do wykazu. Dalej z ust. 5 powołanego przepisu wynika, iż żołnierz OT po zapoznaniu się z wykazem zawiadamia niezwłocznie swojego pracodawcę o dniach, w których będzie pełnił terytorialną służbę wojskową rotacyjnie, oraz o zmianach tych terminów, a także zawiadamia pracodawcę o wezwaniu go do pełnienia tej służby w innych dniach, z wyjątkiem przypadku pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie w trybie natychmiastowego stawiennictwa. W przypadku bowiem wezwania żołnierza OT do pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie w trybie natychmiastowego stawiennictwa dowódca jednostki wojskowej, do której żołnierz został wezwany, niezwłocznie po jego stawieniu się do służby zawiadamia o tym fakcie pracodawcę tego żołnierza.

Jak z powyższego wynika, ustawodawca z góry założył, że osoby będące żołnierzami obrony terytorialnej, a więc żołnierzami niezawodowymi, będą jednocześnie podejmować zatrudnienia u innych pracodawców, gdyż wojsko takim pracodawcą nie jest. Co więcej w kolejnych przepisach – art. 303 i n. – ustawodawca przewidział różnorodne uprawnienia dla żołnierzy niebędących żołnierzami zawodowymi, w tym dla żołnierzy obrony terytorialnej. Tak więc przewidziana został ochrona ich stosunku pracy, obowiązek udzielania urlopu bezpłatnego przez pracodawcę na czas pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie, czy specjalne świadczenie przysługujące pracodawcy zatrudniającemu pracownika będącego żołnierzem obrony terytorialnej pełniącym służbę wojskową rotacyjnie za dni, w których pełnili on służbę wojskową.

Zgodnie z art. 330 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny żołnierze niebędący żołnierzami zawodowymi w trakcie pełnienia służby wojskowej otrzymują:

1) bezpłatne wyżywienie lub równoważnik pieniężny, z wyjątkiem żołnierzy OT pełniących terytorialną służbę wojskową dyspozycyjnie;

2) umundurowanie i wyekwipowanie wojskowe w naturze lub równoważnik pieniężny.

Z kolei art. 312 ust. 1 stanowi, że żołnierzom OT, którzy pełnili terytorialną służbę wojskową rotacyjnie, z wyjątkiem służby pełnionej jednorazowo w czasie lub dniu wolnym od pracy, przysługuje świadczenie pieniężne rekompensujące utracone wynagrodzenie ze stosunku pracy, stosunku służbowego, dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej lub rolniczej, które mogliby uzyskać w okresie pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie. Dalej w ust. 2 stwierdza się, że świadczenie pieniężne za każdy dzień terytorialnej służby wojskowej pełnionej rotacyjnie stanowi kwota 1/22 całkowitego miesięcznego wynagrodzenia brutto lub dochodu, o których mowa w ust. 1, pomnożona przez liczbę dni pełnienia tej służby w danym miesiącu.

Z kolei zgodnie z ust. 4 powołanego przepisu w przypadku gdy prowadzona przez żołnierza OT działalność gospodarcza w roku poprzedzającym okres pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie nie przynosiła dochodu lub przynosiła straty lub gdy nie jest możliwe ustalenie wysokości dochodu uzyskiwanego przez żołnierza z prowadzonej działalności gospodarczej albo wysokości utraconego wynagrodzenia ze stosunku pracy, świadczenie pieniężne przysługuje mu w kwocie wynikającej z podzielenia przez 22 minimalnego wynagrodzenia za pracę pracowników ustalonego na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, obowiązującego w okresie pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie, i następnie pomnożenia przez liczbę dni pełnienia tej służby. Dalej stwierdza się, że świadczenie pieniężne ustala i wypłaca dowódca jednostki wojskowej, w której żołnierz OT pełni służbę, na udokumentowany wniosek uprawnionego żołnierza OT, złożony nie później niż w ciągu 3 miesięcy po upływie okresu, w którym terytorialna służba wojskowa była pełniona rotacyjnie, w terminie 30 dni od dnia złożenia wniosku o jego ustalenie i wypłatę.

Co więcej ust. 8 przewiduje, ze w przypadku zbiegu uprawnień do wynagrodzenia ze stosunku pracy, stosunku służbowego albo dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej lub rolniczej, stanowiących podstawę do wyliczenia świadczenia pieniężnego, żołnierzowi OT przysługuje suma świadczeń.

Nie przysługuje natomiast jakiekolwiek świadczenie pieniężne za służbę wojskowa pełnioną dyspozycyjnie, a więc gdy żołnierz pozostaje jedynie w gotowości do stawienia się do służby pełnionej rotacyjnie w terminie i miejscu wskazanych przez dowódcę jednostki wojskowej.

Z ustalonego w niniejszej sprawie stanu faktycznego wynika, że skarżąca pełni terytorialną służbę wojskową. Wyjaśniła, że w jej ramach odbywa jedynie szkolenia dwa dni w miesiącu, a syn wówczas zostaje pod opieką jej partnera lub dziadków. Z tytułu tej służby, co zostało przyznane na rozprawie przez pełnomocnika skarżącej, otrzymuje ona świadczenie pieniężne w niewielkiej wysokości.

Zgodnie z art. 3 pkt 22 u.ś.r. zatrudnienie lub inna praca zarobkowa- oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Problematyczne w niniejszej sprawie jest czy bycie żołnierzem obrony terytorialnym jest zatrudnieniem lub inną pracą w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem Sądu na to pytanie należy udzielić odpowiedzi negatywnej. Wynika to z faktu, że sama ustawa o obronie Ojczyzny traktuje stosunek żołnierzy obrony terytorialnej w sposób osobliwy. Z jednej strony, jest to stosunek służbowy, ale o szczególnym charakterze – nie wyklucza bowiem zatrudnienia, czy innego niewojskowego stosunku służbowego. Po drugie, nie przysługuje w wyniku jego wykonywania wynagrodzenie, ale świadczenie pieniężne i to zarówno dla pracodawcy żołnierza służby terytorialnej (który w tym czasie nie wykonuje umówionej pracy), jak i dla samego żołnierza (ale tylko za pełnienie tej służby rotacyjnie a więc faktycznie za dni, w których odbywa szkolenia), stąd nie sposób twierdzić, że pełnienie tej służby ma zarobkowy charakter. Po trzecie, przy obliczaniu należnego żołnierzowi obrony terytorialnej świadczenia pieniężnego – w sytuacji, gdy żołnierz obrony terytorialnej jest zatrudniony, czy prowadzi dzielność gospodarczą, rolnicza, czy też pełni gdzieś służbę o charakterze zarobkowym – bierze się pod uwagę sumę dochodów żołnierza obrony terytorialnej. Jeszcze bardziej podkreśla to uboczny charakter takiej służby w stosunku do aktywności zawodowej w sferze cywilnej żołnierza obrona terytorialnej. Należy również podkreślić, że pobieranie owego świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie o obronie Ojczyzny, nie stanowi przesłanki negatywnej w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r.

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie pełnienie służby przez żołnierza obrony terytorialnej, ma charakter bardziej honorowy i uboczny w stosunku do cywilnej pozasłużbowej jego aktywności, Wprawdzie podlega on dyscyplinie wojskowej i ma obowiązek stawiać się w jednostce, a więc pozostaje w ciągłej gotowości, jak również odbywa szkolenia, tym niemniej nie jest to taki stosunek, który wiąże się z konieczności ciągłego wykonywania określonej pracy, czy służby na rzecz wojska. Z tego też względu ustawodawca nie przewidział za ten stosunek wynagrodzenia, a jedynie świadczenie pieniężne za te dni, w których taki żołnierz pełni tę służbę rotacyjnie. Za pozostawanie jedynie w dyspozycji żadne świadczenie żołnierzowi obrony terytorialnej się nie należy. Co więcej ustawodawca wprost założył, że żołnierz obrony terytorialnej będzie zatrudniony u cywilnego pracodawcy i w ten sposób uregulował sposób pełnienia jego służby, aby z interesami jego pracodawcy nie kolidowała.

Nie sposób więc przyjąć, że jest to zatrudnienie lub inna praca zarobkowa, o której mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych, a z której skarżąca musiałaby zrezygnować w celu otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą bowiem regulacji określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. było, aby opiekun osoby niepełnosprawnej poświęcił się w całości sprawowanej opiece, a sama opieka uniemożliwiała mu niejako pozostawienia podopiecznego samego w domu. Tak więc świadczenie pieniężne jest przyznawane za fakt pozostawania bez pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną. Wiąże się to również z kwestią niepobierania podwójnego wynagrodzenia – jednego od Państwa z tytułu sprawowania opieki, a drugiego od pracodawcy za niejako "niesprawowanie" opieki, bo świadczenie pracy w czasie, gdy opieka była konieczna, co ma również na celu ochronę samych osób niepełnosprawnych.

Zdanie Sądu w niniejszej sprawie skoro skarżąca stawia się na szkolenia jedynie dwa razy w miesiącu, a w pozostałym czasie pozostaje jedynie w gotowości do służby wojskowej, w więc w dyspozycji, jako określa to ustawa o obronie Ojczyny, co nie jest z kolei związane z jakimkolwiek świadczeniem pieniężnym, to nie pozostaje ona w zatrudnieniu oraz nie świadczy innej pracy zarobkowej w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni powyższą ocenę prawną zgodnie z art. 153 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c uwzględniając wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika skarżącego zgodne z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.).