Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 3596/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 93 ust. 2 pkt. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1668
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędziowie Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rektora Uniwersytetu [...] w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 lipca 2020 r. sygn. akt II SA/Ol 107/20 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w O. z dnia [...] grudnia 2019 roku nr [...] w przedmiocie przyznania stypendium rektora oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 28 lipca 2020 r. sygn. akt II SA/Ol 107/20 po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w O. z [...] grudnia 2019 roku nr [...] w przedmiocie przyznania stypendium rektora, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a." uchylił zaskarżoną decyzję (pkt I) oraz zasądził od Rektora Uniwersytetu [...] w O. na rzecz skarżącej kwotę 697 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt II).

Sąd pierwszej instancji wskazał, że zaskarżona decyzja odmawiająca przyznania pomocy materialnej w postaci stypendium rektora została wydana z naruszeniem art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735) zwanej dalej "k.p.a.", nie poddając się kontroli sądowej nawet w zakresie granic uznania administracyjnego oraz przy uwzględnieniu specyfiki szkoły wyższej. Jakkolwiek sądowa kontrola decyzji uznaniowych jest ograniczona do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy i czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, to wymogów tych zaskarżona decyzja nie spełnia. Organ administracji nie uzasadnił odmowy przyznania skarżącej stypendium, nie przedstawił żadnych argumentów na poparcie swojego stanowiska poza wskazaniem, że prawo do ubiegania się o stypendium rektora przysługiwało do [...] czerwca 2018 r. W istocie zatem skarżąca została pozbawiona prawa do stypendium z nieznanych powodów, nie mogąc także uzyskać wiedzy co do działań, które pozwoliłyby na uzyskanie stypendium w przyszłości.

Dalej Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że podstawę materialną zaskarżonej decyzji stanowił art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 478) zwanej dalej "u.p.s.w.i.n.", w myśl którego świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. W ocenie Sądu Wojewódzkiego niezasadnie uznał organ, że ww. termin zaczyna biec z momentem rozpoczęcia studiów, należy go natomiast odnosić do okresu, w którym studentowi rzeczywiście przysługiwało świadczenie. Ponadto niezasadnie organ zaliczył skarżącej do sześcioletniego okresu studiów okres, w którym skarżąca w ogóle nie posiadała statusu studenta, a mianowicie okres od [...] września 2014 r. do [...] października 2015 r.

Skargę kasacyjną złożył Rektor Uniwersytetu [...] w O., zaskarżając wyrok w całości. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 107 § 3 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że uzasadnienie decyzji Rektora [...] w O. z [...] grudnia 2019 r. nr [...] nie spełnia warunków, o których mowa we wskazanym przepisie,

2. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zakresie, w jakim uzasadnienie skarżonego wyroku, w wyniku którego sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ, nie zawiera koniecznych wskazań co do dalszego postępowania, niezbędnych do sformułowania przez organ prawidłowego mechanizmu (sposobu) liczenia okresu 6 lat, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.i.n., w szczególności przez to, że wytyczne zawarte w skarżonym wyroku nie wyjaśniają kwestii:

1) czy "okres 6 lat", które WSA ocenia jako lata kalendarzowe, to – przy ustalaniu miesięcy pobierania świadczeń przez studenta - w sumie pula 72 miesięcy liczona jako 6 (lat) x 12 (miesięcy kalendarzowych), czy może pula 60 miesięcy liczona jako 6 (lat) x 10 (miesięcy wypłaty świadczeń w miesiącach roku akademickiego),

2) czy "okres 6 lat" dotyczy łącznie całego okresu studiowania, czy też ustanowiony jest dla poszczególnych kierunków studiów podejmowanych przez studenta,

3) czy w mechanizmie (sposobie) liczenia okresu należy uwzględniać wyłącznie miesiące pobierania świadczenia na danym kierunku studiów, na którym student wnioskuje aktualnie określone świadczenie w ramach pomocy materialnej, czy raczej łącznie wszystkie okresy (miesiące) dotychczasowego studiowania na wszelkich kierunkach i nawet na różnych uczelniach,

4) czy uwzględniać pobieranie wyłącznie świadczenia wnioskowanego aktualnie przez studenta, czy raczej wszelkie świadczenia pomocy materialnej pobrane przez studenta,

5) jeśli zaś przesądzić powyższą kwestię na korzyść stwierdzenia, że należy w tym mechanizmie uwzględniać wszelkie świadczenia materialne pobrane przez studenta, to czy uwzględniać wyłącznie świadczenia określone w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 u.p.s.w.i.n. (obowiązujące od 1 października 2019 r.) tj. zgodnie z literalną treścią przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.i.n., czy również łącznie te świadczenia, które studenci aktualnie studiujący tj. występujący o przyznanie świadczeń materialnych określonych przepisami u.p.s.w.i.n. pobierali na podstawie przepisów poprzednio obowiązującej ustawy (świadczenia, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-4 i 8 ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - ustalone hipotetycznie przez podobieństwo do pomocy materialnej wskazane w ww. przepisach u.p.s.w.i.n.).

Ponadto zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. błędną wykładnię przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.i.n. przez uznanie, że:

1) "przysługiwanie świadczenia" wymieniane w wykładanym przepisie dotyczy świadczeń, które zostały przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów, co oznacza, że znaczenie dla stosowania okresu "przysługiwania świadczeń" ograniczonego przez cytowany przepis do 6 lat ma zarówno wystąpienie przez studenta o przyznanie świadczeń jak i pobieranie przez studenta tych świadczeń,

2) początkiem okresu 6 lat powinien być moment początkowy okresu, kiedy rzeczywiście świadczenie przysługiwało studentowi, a nie od momentu rozpoczęcia studiów (w ogólności) przez studenta (tj. od momentu uzyskania statusu studenta),

3) w pojęciu "okresu 6 lat"’ ustawodawca nie posłużył się pojęciem roku akademickiego, tylko roku kalendarzowego, co z kolei prowadzi do konkluzji, że skoro świadczenia zgodnie z art. 92 ust. 1 u .p.s.w.i.n. są przyznawane na semestr lub rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, czyli przez 2 miesiące roku kalendarzowego student nie ma prawa do otrzymywania żadnych świadczeń, to z kolei w każdym roku kalendarzowym maksymalny upływ okresu — z tak określonego "okresu 6 lat" - to 10 miesięcy.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty Rektor wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi, który wydał ten wyrok, ewentualnie - w razie uznania przez NSA, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi. Ponadto wniósł o zasądzenie od skarżącej na rzecz skarżącego kasacyjnego organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Zarzut ten został skonstruowany wadliwie, ponieważ Sąd administracyjny nie stosuje przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego a naruszenia tego nie powiązano z przepisami procedury sądowoadministracyjnej stosowanej przez Sąd pierwszej instancji. Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że zaskarżona decyzja Rektora [...] nie spełnia warunków, o których mowa we wskazanym przepisie. Naczelny Sąd Administracyjny w tym zakresie w całości podziela argumentację Sądu pierwszej instancji przedstawioną na poparcie swojego stanowiska. Stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Należy podkreślić, że w judykaturze przyjmuje się, iż uzasadnienie decyzji nie może być uzupełniane w ramach odpowiedzi na skargę, ani na dalszych etapach postępowania sądowoadministracyjnego. Słusznie podnosi autorka skargi kasacyjnej, że regulacja zawarta w art. 107 § 3 k.p.a. odnosząca się do elementów decyzji administracyjnej, ma w indywidualnych sprawach studenckich zastosowanie w postaci zmodyfikowanej. Podyktowane jest to istotą i charakterem zadań wykonywanych przez szkoły wyższe, jak i posiadaną przez nie autonomią. Tę okoliczność wziął pod uwagę również Sąd pierwszej instancji. Uzasadnienie decyzji Rektora można byłoby uznać za spełniające wymogi art. 107 § 3 k.p.a. tylko wtedy, jeżeli pozwalałoby skarżącemu na obronę jego interesu prawnego, a sądowi administracyjnemu na przeprowadzenie skutecznej kontroli legalności takiej decyzji. Zaskarżona decyzja Rektora [...] ze względu na swoją lakoniczność, nie czyni powyższemu zadość. Nie wynika z niej jaka jest podstawa faktyczna niekorzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia. Jak to słusznie zarzucała skarżąca, Rektor [...] wskazał, że z przeprowadzonego postępowania dowodowego skarżąca utraciła prawo do świadczenia z dniem [...] czerwca 2018 r. Niemniej jednak absolutnie okoliczności tej nie wyjaśnia, nie przedstawia wyników tego postępowania dowodowego i nie wskazuje w treści decyzji żadnych okoliczności, które pozwalałyby na przyjęcie takiej tezy. Od Rektora [...] należy oczekiwać choćby minimalnego standardu uzasadnienia, na mocy którego, skarżąca będzie mogła ocenić jakie to postępowanie dowodowe zostało w sprawie przeprowadzone, jakie okoliczności były wzięte pod uwagę, jakie dowody dopuszczono, jak oceniono okoliczności, mające wynikać z przeprowadzonego postępowania dowodowego. Brak tych elementów w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uniemożliwia skarżącej obronę swoich praw przed sądem a sądowi przeprowadzenie skutecznej kontroli legalności tej decyzji. W warunkach przyjętej przez organ wykładni art. 93 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce najistotniejszą okolicznością, której ustalenie było konieczne do rozstrzygnięcia sprawy był łączny okres studiów skarżącej niezależnie na jakim kierunku wydziale czy uczelni odbywała te studia. Tych okoliczności w ogóle w zaskarżonej decyzji nie przedstawiono. A jest to o tyle istotne, że jak wynika z odpowiedzi na skargę, według Rektora skarżąca podała w oświadczeniu z [...] października 2019 r. dotyczącego okresów, w których studiowała, podała nieprawdę. Jak już podano weryfikacja stanowiska organu nie może opierać się na twierdzeniach organu zawartych w sporządzonej przez pełnomocnika organu odpowiedzi na skargę lub w skardze kasacyjnej. W konsekwencji słusznie przyjął Sąd pierwszej instancji, że Rektor [...] nie uzasadnił w istocie odmowy przyznania skarżącej stypendium.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał też, że nie zasługuje na akceptację zarzut naruszenia art. 93 ust. 2 pkt. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (dalej jako u.p.s.w.n.). Skarżący kasacyjnie organ nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu sprowadzającym się do tego, że w przypadku świadczenia pomocy materialnej jakim jest stypendium rektora, ograniczenie jego przyznania (wynikające z art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n.) może nastąpić dopiero w sytuacji gdyby studentka pobierała już stypendium przez okres 6 lat. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji w zakresie wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce.

Zgodnie z art. 86 ust. 1 u.p.s.w.n. student ma prawo ubiegać się o: 1) stypendium socjalne, 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych, 3) zapomogę, 4) stypendium rektora, 5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego, 6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną. Przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1 - 4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej (ust. 2). Stosownie do art. 91 ust. 1 u.p.s.w.n. stypendium rektora może otrzymać student, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym. Natomiast zgodnie z art. 92 ust. 1 u.p.s.w.n. stypendia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy. Zgodnie natomiast z art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1 - 4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.

Zdaniem organu, w świetle art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. stypendium rektora nie może zostać przyznane studentowi, który na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich posiada status studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. Skoro skarżąca posiadała status studenta przez okres ponad 6 lat, w którym mogła otrzymywać stypendium, to jej uprawnienie do uzyskania stypendium wygasło, co skutkowało zastosowaniem ograniczenia z art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. i wydaniem decyzji odmownej. Z powyższym stanowiskiem, nie sposób się zgodzić, bowiem przyjęta przez organ wykładnia ww. przepisu jest wadliwa. Organ przyjął bowiem, że pojęcie "przysługiwania świadczenia" jest pojęciem tożsamym z pojęciem "posiadania statusu studenta". Tymczasem takie rozumienie tego pojęcia nie wynika z treści cytowanego przepisu. Zdaniem NSA, prawidłowe odkodowanie normy zawartej w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych, wystarczającym jest tu podstawowy rodzaj wykładni - wykładnia językowa. Sąd podziela sposób wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. zaprezentowany przez K. Leweckiego w artykule "Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendiów dla studentów" (Doradztwo Podatkowe - Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych 2020/1/57-62), który przyjmuje, że pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem.

Wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., należy je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym ("przysługiwać" to "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju" - Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego) i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobrał. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 86 ust. 1 u.p.s.w.n. student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia (m.in. stypendium rektora), ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. I tak, art. 87 u.p.s.w.n. wskazuje przesłanki ubiegania się o stypendium socjalne, art. 89 u.p.s.w.n. warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, art. 90 u.p.s.w.n. warunki przyznania zapomogi, art. 91 u.p.s.w.n. warunki stypendium rektora, a art. 359 u.p.s.w.n. warunki uzyskania stypendium ministra. Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, wnioskodawca musi mieć status studenta, złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej.

Zatem 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy.

Mając na uwadze powyższe rozważania nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta, jak przyjął to skarżący kasacyjnie organ w niniejszej sprawie. Analogiczny pogląd został zaprezentowany w wyroku NSA z 15 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 4082/21 i prezentowany jest w przytłaczającej większości orzecznictwa wojewódzkich sądów administracyjnych (częściowo jeszcze nieprawomocnych), np. w wyrokach: WSA w Szczecinie z 10 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 222/20; WSA w Gdańsku z 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 461/20 i z 20 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 460/20; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Go 155/20, WSA w Łodzi z 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 106/20, WSA w Poznaniu z 17 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Po 773/20; WSA w Krakowie z 25 stycznia 2021 r. sygn. akt 394/20, WSA w Bydgoszczy z 19 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 1223/20, WSA w Warszawie z 10 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 2166/20 - pub. www.nsa.orzeczenia.gov.pl.

Powyższa wykładnia znajduje nadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rządowego projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (str. 28), w którym wskazano, iż "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Sześcioletni okres o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Równocześnie zasadnym jest zauważyć, że w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia zostały wyczerpująco unormowane w przepisach art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania.

Nie można, jak błędnie przyjął w niniejszej sprawie Rektor [...], wiązać początku tego okresu 6 letniego z momentem rozpoczęcia studiów przez studentkę ubiegającą się o przyznanie pomocy. Skoro bowiem z samym statusem studenta ustawa nie wiąże przysługiwania, to jest otrzymywania świadczeń stypendialnych, to nie sposób uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec okres 6 lat ograniczający czas przysługiwania stypendium stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Wbrew twierdzeniom autorki skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji nie uznał, że "przysługiwanie świadczenia" (z art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n.) to "zarówno wystąpienie przez studenta o przyznanie świadczeń jak i pobieranie przez studenta tych świadczeń". Z prawidłowych wywodów Sądu wynika, że "przysługiwanie świadczenia" to pobieranie świadczenia, które mu rzeczywiście przysługiwało. Wywód sądu wskazuje też na to, że okres 6 lat z art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. należy liczyć od momentu uzyskania świadczenia w postaci stypendium rektora, a skoro jest to świadczenie okresowe, wypłacane co miesiąc, to okres 6 lat upłynie po 72 miesiącach otrzymywania stypendium rektora. Taki sposób liczenia tego okresu, jak to trafnie stwierdził Sąd pierwszej instancji, wynika z tego, że zgodnie z art. 92 ust. 1 u.p.s.w.n. stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane przez okres do 10 miesięcy w roku. Rok akademicki trwa pięć szóstych roku kalendarzowego, student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. W konsekwencji nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. Istotne jest też to, że ustawodawca w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. nie posłużył się pojęciem roku akademickiego (jak np. w przepisie art. 92 ust. 1 i 2 u.p.s.w.n.), tylko kalendarzowego. Zatem zabieg ustawodawcy należy uznać za świadomy. Irrelewantne zatem jest, przez jaki okres wnioskowane stypendium student mógł otrzymywać, bowiem istotne jest to w jakim okresie to stypendium mu przysługiwało i je przyznano oraz, że rzeczywiście je pobrał. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczy to takiego świadczenia uzyskanego także na innych kierunkach studiów i innych uczelniach oraz na podstawie przepisów poprzednio obowiązującej ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym.

Oczywiste jest, że przywoływane przez organ w skardze kasacyjnej stanowisko Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, w kwestii interpretacji art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., tożsame ze stanowiskiem skarżącego kasacyjnie, nie jest wiążące dla Sądu. Należy dodatkowo zauważyć, że stanowisko Ministra nie zostało poparte pogłębioną argumentacją. Jest ponadto sprzeczne z celem uregulowań dotyczących pomocy materialnej studentom wyrażonym w uzasadnieniu projektu ustawy p.s.w.n. Ustawa ma realizować cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, tj. jej regulacje mają pozwalać na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat. Autorka skargi kasacyjnej pomimo, że wskazuje na inny cel ustawy, to jest na prawo studentów do pomocy materialnej tylko przez pierwsze 6 lat studiowania, nie podaje poza stanowiskiem Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego źródła swoich twierdzeń. Postulowana przez skarżący kasacyjnie organ wykładnia art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., z powołaniem się na jakoby ratio legis, tj. wykluczenie z uprawnienia do pomocy materialnej studentów wielokrotnie rekrutujących się na studia pierwszego stopnia bez ich ukończenia i uzyskania wykształcenia oraz studentów studiujących dłużej niż 6 lat akademickich, spowodowałaby także wykluczenie z uprawnienia do pomocy materialnej studentów nadmiernie długo studiujących nie tylko z powodu nieprzykładania się do nauki, lecz w związku z sytuacją zdrowotną, losową czy ekonomiczną. Przykłady tych ostatnich osób znane są sądowi z urzędu. Tymczasem wskazany wyżej postulat skarżącego kasacyjnie organu, wyeliminowania możliwości nadużycia prawa do pomocy materialnej dla studenta, może być zrealizowany w drodze odpowiednich rozwiązań ustawowych, które należałoby dodatkowo zawrzeć w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Akcentowane w skardze kasacyjnej trudności jakie zrodzi ocena prawna WSA przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uznać za spekulacje nie oparte na okolicznościach mających miejsce w niniejszej sprawie. Do takiego wniosku prowadzi chociażby to, że ze skargi wynika, iż skarżąca stypendium rektorskie pobierała tylko przez dwa lata. Zatem autorka skargi kasacyjnej na wyrost przewiduje, że trudności te mogą okazać się niemożliwe do przezwyciężenia. Zdaniem Sądu kasacyjnego postępowanie dowodowe, które należy przeprowadzić w niniejszej sprawie nie powinno sprawiać jakichkolwiek trudności. Znacznie większe trudności dowodowe wynikają z przepisów innych ustaw regulujących prawo do pomocy ze środków publicznych, w szczególności wynikających z ustawy o pomocy społecznej. Dodać do tego należy, że trudności dowodowe nie powinny stanowić argumentu przemawiającego za odmienną wykładnią art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. od przyjętej przez Sąd pierwszej instancji, szczególnie, że miałaby ona (wykładnia organu) pozbawić część studentów uprawnienia do pomocy materialnej przewidzianej w art. 70 ust. 4 Konstytucji RP. Upraszczanie postępowania dowodowego, któremu zdaje się hołduje skarżący kasacyjnie organ, nie może odbywać się kosztem studentów potencjalnie uprawnionych do owej pomocy materialnej.

Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że orzekający w sprawie Rektor [...] badając zaistnienie przesłanek przyznania skarżącej wnioskowanego stypendium, do sześcioletniego okresu o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. wliczył cały okres studiowania przez skarżącą, nie biorąc pod uwagę, czy rzeczywiście świadczenie to skarżącej przysługiwało w rozumieniu wskazanym wyżej. W konsekwencji powyższego, przyjęcie, iż wspomniany sześcioletni okres upłynął, a tym samym, że odmowa przyznania skarżącej tylko z tego powodu stypendium była uzasadniona, nie zasługuje na akceptację.

Za niezasadny należy uznać też zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Autorka skargi kasacyjnej upatruje go w tym, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera koniecznych wskazań co do dalszego postępowania, niezbędnych do prawidłowego mechanizmu (sposobu) liczenia okresu 6 lat, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. Zważyć bowiem należy, że podstawową przyczyną uwzględnienia skargi przez Sąd pierwszej instancji, było naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ jak już wyżej podano, organ nie ustalił istotnych okoliczności mogących być podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia. Skoro zatem nie można oprzeć się na istotnych ustaleniach zawartych w zaskarżonej decyzji, ponieważ ich nie zawiera, to na gruncie niniejszej sprawy nie sposób przewidzieć w jaki dokładnie sposób (poza wskazaniami sądu pierwszej instancji) przebiegać będzie ustalanie czy nie zachodzi przesłanka ograniczająca uprawnienie do otrzymania stypendium (okresu 6 lat, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n.). Zatem wskazania zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, są wystarczające do przeprowadzenia ponownego postępowania i spełniają wymogi z art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. nie nakłada na Sąd pierwszej instancji dokonywania abstrakcyjnej wykładni, w zakresie która nie dotyczy rozpoznawanej sprawy, a do tego sprowadzają się w znacznej części postulaty autorki skargi kasacyjnej dotyczące w części abstrakcyjnych zagadnień określonych w zarzucie I. 2. skargi kasacyjnej.

Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego na mocy art. 184 p.p.s.a. ją oddalił.