Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 698/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 2, art. 27 ust. 1 i 1a, art. 30 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 877
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski Asesor WSA Tomasz Furmanek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 21 czerwca 2022 r. nr SKO.4111.29.2022 w przedmiocie odmowy umorzenia w całości pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 28.04.2022 roku nr SOCIII.522.109081.2022.032837.210974.002.2022.U ał


UZASADNIENIE

II SA/Łd 698/22

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 21 czerwca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 28 kwietnia 2022 r. odmawiającą M.O. (dalej: skarżący, wnioskodawca, strona) umorzenia w całości kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oraz umorzenia w całości pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego .

W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że decyzją dnia 28 kwietnia 2022 r organ I instancji odmówił skarżącemu:

– umorzenia w całości kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz K.O., A.O. oraz M.O. powiększonej o 5%, co łącznie stanowi kwotę 13755,00 zł.,

– umorzenia w całości pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów na rzecz K.O., A.O. oraz M.O. w łącznej wysokości 152461,68 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień wydania zaskarżonej decyzji w wysokości 79622,47 zł oraz kosztami wystawionych upomnień w wysokości 17,60 zł, co łącznie stanowi kwotę 232101,75 zł.

Od decyzji organu I instancji skarżący złożył odwołanie.

Organ odwoławczy przypomniał, że w dniu 15.03.2022 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi wpłynął wniosek skarżącego "o umorzenie w całości zadłużenia alimentacyjnego wraz ze wszystkimi odsetkami ustawowymi oraz kosztami", który - z uwagi na jego treść - został potraktowany jako wniosek do Prezydenta Miasta Łodzi o umorzenie kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz K.O., A.O. oraz M.O. na podstawie ustawy z dnia 22.04.2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r., Nr 86, poz. 732 z późn. zm. – dalej ustawa o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych) oraz o umorzenie pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz ww. osób uprawnionych na podstawie ustawy z dnia 07.09.2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 877 z późn. zm. – dalej u.p.o.u.a).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, powołując się na art. 30 ust.1 u.p.o.u.a wskazało, że rozpatrując wniosek skarżącego w sprawie umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz K.O., A.O. oraz M.O. na podstawie ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych nie znalazło podstaw do zastosowania ulgi w postaci umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w trybie ust 1 powołanego przepisu.

Wskazując natomiast na treść art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a wyjaśniono, że umorzenie kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, z racji swego uznaniowego charakteru jest jedynie wyjątkiem od zasady określonej w art. 27 ust. 1 i 1 a u.p.o.u.a. Rozpatrując wniosek o umorzenie kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ właściwy wierzyciela bierze pod uwagę sytuację dochodową, rodzinną i zdrowotną strony.

Organ odwoławczy wskazał, iż obecnie od dnia 18.02.2014 r. wnioskodawca odbywa karę pozbawienia wolności, której koniec przypada na dzień 02.05.2023 r. Obecnie przebywa on w Areszcie Śledczym w Łodzi. Ponadto z dołączonej do wniosku z dnia 10.03.2022 r. informacji o pobytach i orzeczeniach wynika, iż przebywa z krótkimi przerwami w różnych jednostkach penitencjarnych odbywając kary pozbawienia wolności od dnia 13.10.1997 r.

Organ II instancji podkreślił, iż pomoc w postaci wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego udzielana jest w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, a nie zamiast tych osób. Wypłata świadczeń alimentacyjnych przez organy państwa stanowi swoisty kredyt udzielany osobom zobowiązanym do alimentacji, który to kredyt winien zostać przez te osoby spłacony.

SKO podzieliło ocenę organu I instancji, iż wnioskodawca jest osobą w wieku aktywności zawodowej, zgłaszającą problemy zdrowotne. Nie legitymuje się również orzeczeniem o niepełnosprawności. Zatem istnieją szanse na to, że podczas odbywania kary pozbawienia wolności, jak również po jej zakończeniu, wnioskodawca znajdzie zatrudnienie, z którego będzie osiągał dochód, co pozwoli na poprawę jego sytuacji bytowej i wywiązanie się z zobowiązań wobec Skarbu Państwa powstałych w wyniku wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych.

Organ II instancji nie znalazł zatem zasadności umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Wskazano nadto, że organ administracji publicznej rozpoznając wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń, zobligowany jest zbadać sytuację życiową wnioskodawcy oraz rodziny, którą tworzy. Na sytuację życiową składają się nie tylko wysokość osiąganych dochodów, ale również takie elementy jak stan rodzinny, zdrowotny, wiek oraz zdolność do podjęcia zatrudnienia. Wnioskodawca nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, przedstawił jedynie orzeczenie o niepełnosprawności matki – E.O. Podkreślono iż wobec faktu, że skarżący od 1997 r. z przerwami przebywa w zakładach karnych to prowadzi tym samym z matką wspólnego gospodarstwa domowego.

Na decyzję SKO w Łodzi z 21 czerwca 2022 r. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Zaskarżonej decyzji zarzucono pominięcie istotnych dowodów w sprawie tj: postanowienia Sądu Rejonowego w Łodzi z dnia 30 listopada 2021 r. (XIV GU 1120/20) w przedmiocie upadłości konsumenckiej.

Zdaniem skarżącego organ wykroczył poza ustalania wynikające z materiału dowodowego formując wniosek, ze w przyszłości po opuszczeniu zakładu karnego będzie on mógł spłacić zadłużenie alimentacyjne.

Mając na uwadze powyższe wniósł o umorzenie zadłużenia alimentacyjnego, lub uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalanie podnosząc argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto wskazał, iż długi alimentacyjne nie ulegają umorzeniu w upadłości konsumenckiej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 - dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl powyżej regulacji sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.); stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w graniach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Na wstępie wskazać należy, że w niniejszej sprawie Sąd – w związku z brakiem oświadczenie pełnomocnika skarżącego o możliwościach technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej- orzekał na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniu COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, ze zm.).

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 21 czerwca 2022 r. utrzymujące w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi w przedmiocie odmowy umorzenia w całości kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz K.O., A.O. oraz M.O. oraz umorzenia w całości pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy u.p.o.u.a

Zgodnie z art. 27 ust.1 i ust. 1a u.p.o.u.a dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty.

Przepis art. 30 ust. 1 tej ustawy określa, że właściwy organ, w razie zaistnienia warunków określonych w tym przepisie, może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, przy czym łączna wysokość umorzonych należności zależna jest od tego przez jaki okres skuteczna była egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego.

Z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Jako podstawę prawną odmowy umorzenia zaległości w niniejszej sprawie organy wskazały zarówno art. 30 ust 1 jak i ust 2.

Wyjaśnić zatem należy, że art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. dotyczy umorzenia należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 u.p.o.u.a., czyli: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na podstawie ustawy; 2) należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałych z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym.

Natomiast art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Nie ulega zatem wątpliwości, że są to dwie odrębne podstawy rozstrzygnięcia. Z analizy treści powołanych wyżej przepisów wynika, że art. 30 ust. 2 u.o.p.u.a. dotyczy wyłącznie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, natomiast art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. dotyczy innych należności, wymienionych w art. 28 ust. 1 pkt 2 i 4.

Mając na uwadze powyższe Sąd za prawidłowe uznaje potraktowanie wniosku skarżącego z dnia 15.03.2022 o umorzenia zaległości jako o umorzenie kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz K.O., A.O. oraz M.O. na podstawie ustawy z dnia 22.04.2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r., Nr 86, poz. 732 z późn. zm.) oraz o umorzenie pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz ww. osób uprawnionych na podstawie ustawy z dnia 07.09.2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 877 z późn. zm.).

Art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. stanowi, iż organ właściwy dłużnika może umorzyć należności w łącznej wysokości:

1. 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2. 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3. 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Zgodnie z art. 2 pkt 2 u.p.o.u.a. za bezskuteczną egzekucję uznaje się egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych.

Organy administracji, rozpatrując wniosek skarżącego w sprawie umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na podstawie ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych ustaliły, że z zaświadczeń o dokonanych wpłatach z dnia 08.04.2022 r. Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi wynika, iż postępowanie egzekucyjne pozostaje bezskuteczne, a ostatnia wpłata, która wpłynęła na konto organu właściwego wierzyciela tytułem spłaty zobowiązań alimentacyjnych nastąpiła w we wrześniu 2020 r.

Przechodząc do możliwość umorzenia należności przewidzianej w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. organy obu instancji skupiły się w uzasadnieniach swoich decyzji na przedstawieniu okoliczności istotnych dla oceny wymienionych w tym przepisie sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego, po czym wyraziły stanowisko, że nie uzasadniają one przychylenia się do złożonego wniosku. Zwrócono również uwagę na cechy charakterystyczne decyzji uznaniowej.

Trzeba podkreślić, że użycie przez ustawodawcę sformułowania "może" wskazuje, że decyzje organów administracji w tym przedmiocie mają charakter decyzji dyskrecjonalnej. W ramach uznania administracyjnego organ może zatem, ale nie musi wydać decyzji zgodnej z wnioskiem. Zwrócić przy tym należy uwagę, że w przypadku decyzji uznaniowych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz 735 ze zm. - dalej k.p.a.) dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 k.p.a.

Kwestią przesądzającą o kierunku rozstrzygnięcia, podjętego w niniejszej sprawie przez Sąd, jest fakt, że uwadze organów umknęły konsekwencje związane z wydanym wobec skarżącego postanowieniem Sądu Rejonowego w Łodzi z dnia 30 listopada 2021 r. (XIV GU 1120/20) w przedmiocie upadłości konsumenckiej.

Z akt sprawy wynika, że odpis powyższego postanowienia skarżący przedstawił jako załącznik do wniosku o umorzenie, korespondujący z uzasadnieniem tego wniosku..

Sąd podkreśla, że okoliczność to pozostała poza jakimkolwiek polem zainteresowania organów obu instancji. Orzeczenie o ogłoszeniu upadłości konsumenckiej, ani związana z nim argumentacja skarżącego w tym zakresie, nie zostały nawet powołane w uzasadnieniach decyzji obydwu instancji. W konsekwencji nie dokonano analizy zagadnienia wpływu upadłości konsumenckiej na możliwość umorzenia należności przewidzianej w art. 30 ust 2 u.p.o.u.a. pod kątem obowiązujących regulacji prawnych wynikających z ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 ze zm.), określanej dalej, jako "P.u.".

Z postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 30 listopada 2021 r, wynika, ze postępowanie upadłościowe prowadzonej w trybie określonym w art. 4911 P.u.

Pierwszoplanowym celem tzw. upadłości konsumenckiej jest oddłużenie osoby fizycznej, to jednak przy zachowaniu słusznych praw wierzycieli. Zasadą jest zatem, że umorzenie zobowiązań upadłego, będącego konsumentem, powinno zostać poprzedzone próbą spłacenia przynajmniej części zadłużenia. Także gdy sporządzony został plan podziału sąd upadłościowy powinien następnie ustalić plan spłaty wierzycieli - uwzględniając przy tym możliwości zarobkowe upadłego, konieczność utrzymania upadłego i osób pozostających na jego utrzymaniu. Dopiero w przypadku stwierdzenia że osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że nie byłby on zdolny do dokonania jakichkolwiek spłat w ramach planu spłaty wierzycieli sąd powinien umorzyć jego zobowiązania bez ustalenia planu spłaty.

Z akt sprawy nie wynika, czy do dnia wydania zaskarżanej w niniejszym postępowania decyzji, wydane zostało postanowienie o umorzeniu zobowiązań skarżącego jednakże, w ocenie Sądu, sam fakt ogłoszenia upadłości konsumenckiej ma niewątpliwy wpływ na sytuację dochodową i rodzinną skarżącego i powinien zostać zbadany oraz oceniony w decyzji analizującej przesłanki umorzenia.

Trzeba jednocześnie zauważyć, że ogłoszenie upadłości konsumenckiej pozostało, w realiach niniejszej sprawy, poza sferą podstaw faktycznych rozstrzygnięć administracyjnych organów obu instancji - co w konsekwencja doprowadziło do braku stosownej analizy prawnej tego zagadnienia (w świetle jego wpływu na postępowanie w zakresie zastosowania instytucji umorzenia) - to w odpowiedzi na skargę organ odwoławczy stwierdził lakonicznie, że "długi alimentacyjne nie ulegają umorzeniu w upadłości konsumenckiej".

Nie tracąc z pola widzenia faktu, że odpowiedzi na skargę nie można utożsamiać z uzupełnieniem uzasadnienia zaskarżonej decyzji Sąd uznał, za stosowne ustosunkowanie się do powyżej tezy organu z uwagi na to, że brak takiego ustosunkowania, na obecnym etapie postępowania, mógłby wpłynąć negatywnie na ponownie prowadzone postępowanie administracyjne,

Jak podnosi się w literaturze przedmiotu, umorzenie szeroko pojętych zobowiązań dłużnika (zarówno prywatno-, jak i publicznoprawnych) stanowi naczelny cel postępowania dotyczącego upadłości konsumenckiej. Funkcja windykacyjna, a więc zaspokojenie roszczeń wierzycieli, jest drugorzędnym celem, który podlega realizacji jedynie w miarę możliwości (tak: Witosz Aleksander Jerzy (red.), Prawo upadłościowe. Komentarz, wyd. II, opubl. : WKP 2021, kom. Do art. 49121 P.u.).

Z treści unormowania zawartego w art. 49121 ust. 2 P.u. wynika więc, że zasadniczo, wszelkie zobowiązania upadłego podlegają umorzeniu w oparciu na art. 49116 ust. 1 P.u., natomiast prawodawca określił w tym zakresie w sposób zamknięty pewne wyjątki. Jednym z nich są zobowiązania o charakterze alimentacyjnym. Przy czym, w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że pomimo pewnego podobieństwa, "zobowiązania o charakterze alimentacyjnym" i "należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego" nie stanowią one tożsamych pojęć. Te pierwsze związane są z tym, że ustawodawca przyjął założenie, iż to osoby, które założyły rodzinę obowiązane są w pierwszej kolejności zapewnić środki utrzymania członkom tej rodziny, w szczególności dzieciom, które w tej rodzinie się wychowują. W myśl bowiem art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.), określanej dalej jako "K.r.i.o." obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Z kolei, świadczenia z funduszu alimentacyjnego są czasowo udostępnianie wierzycielowi i ich funkcją jest złagodzenie niedostatku wynikającego z uchylania się przez dłużnika od realizacji prawomocnie ustalonego obowiązku alimentacyjnego. Zwrot kwoty świadczenia następuje nie od osoby, która je pobrała, ale od dłużnika, którego dług względem osoby uprawnionej został zaspokojony przez państwo. Zgodnie bowiem z art. 27 ust. 1 u.p.o..u.a., dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Alimenty to należność świadczona wyłącznie na rzecz osoby uprawnionej z mocy ustawy między osobami połączonymi węzłem rodzinnym oraz między innymi osobami określonymi przez K.r.i.o. Celem obowiązku alimentacyjnego jest uczynienie zadość wynikającemu z więzów rodzinnych obowiązkowi świadczenia pomocy tym członkom rodziny, którzy własnymi siłami i środkami nie mogą zaspokoić swych potrzeb bytowych. Zapłaty alimentów świadczonych przez zobowiązanego na rzecz osób uprawnionych nie można utożsamiać z kwotami należności wyegzekwowanych lub zwróconych przez dłużnika na rzecz funduszu alimentacyjnego w ramach nie prywatnoprawnego, lecz publicznoprawnego zobowiązania (tak: uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8.11.2021 r. I OPS 2/21, jak również uchwała Sądu Najwyższego 7 sędziów z 16.12.2015 r. III CZP 77/15).

Przyjmując więc takie stanowisko należałoby uznać, że zobowiązania o charakterze alimentacyjnym, o których mowa w powołanym wyżej art. 49121 ust. 2 P.u. nie są równoznaczne z zobowiązaniem dłużnika wynikającym z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. W konsekwencji, nie obejmuje je wyłączenie, o którym mowa w tym przepisie. To z kolei oznacza, że zobowiązania dłużnika alimentacyjnego związane z tym, że na rzecz jego dzieci wypłacane były świadczenia z funduszu alimentacyjnego podlegają umorzeniu na mocy orzeczenia sądu powszechnego o umorzeniu zobowiązań upadłego. Przewidzianą przez prawodawcę zasadą jest bowiem umarzanie zobowiązań, co nakazuje by wyjątki od tej reguły wykładać ściśle.

Na marginesie należy również podnieść, że w ponownie prowadzonym postępowaniu organy administracji winny przeanalizować aspekty prawne udziału wyznaczonego syndyka jako strony postępowania administracyjnego dotyczącego umorzenia skarżącemu (wobec którego ogłoszono upadłość konsumencką i wyznaczono syndyka) należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Mając powyższe na uwadze, koniecznym stało się uchylenie wydanych w sprawie decyzji celem zbadania i ustosunkowania się przez organy administracji do zagadnienia wpływu ogłoszenia upadłości konsumenckiej na postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Brak wyjaśnienia powyższych kwestii świadczy bowiem o naruszeniu przez organy przepisów postępowania zobowiązujących do należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a określonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a, a uzasadnienie decyzji obu instancji nie odpowiada wymogom stawianym przez art. 107 § 3 k.p.a.

Ponownie rozpatrując sprawę organy wezmą pod uwagę wszystkie powyższej przedstawione, przez Sąd, wytyczne.

Sąd nie rozstrzygał w wyroku o kosztach pomocy prawnej, gdyż pełnomocnik z urzędu nie złożył wniosku (zawierającego oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części) o ich przyznanie.

Podstawę wyroku stanowił art. 135 i 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

k.ż.