Wyrok NSA, sygn. akt I SA 1616/94
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1995-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 614  Oświata, szkolnictwo wyższe, nauka, działalność badawczo-rozwojowa i archiwa
Hasła tematyczne: Stopnie i tytuły naukowe
Powołane przepisy: article: par. 15 ust. 3
journal: Dz.U. 1991 nr 92 poz. 410
law: Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 8 października 1991 r. w sprawie szczegółowego trybu przeprowadzania czynności w przewodach doktorskim i habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu naukowego.
Teza: Przepis par. 15 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 października 1991 r. w sprawie szczegółowego trybu przeprowadzania czynności w przewodach doktorskim i habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu naukowego /Dz.U. nr 92 poz. 410/, pozwalający na wyrażenie zgody przez radę jednostki organizacyjnej, przed którą przeprowadzany jest przewód habilitacyjny, na powtórzenie kolokwium w przypadku, gdy poprzednie wypadło negatywnie dla kandydata, wykracza poza upoważnienie ustawowe i nie ma przymiotu prawa powszechnie obowiązującego.

TEZY

Przepis par. 15 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 października 1991 r. w sprawie szczegółowego trybu przeprowadzania czynności w przewodach doktorskim i habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu naukowego /Dz.U. nr 92 poz. 410/, pozwalający na wyrażenie zgody przez radę jednostki organizacyjnej, przed którą przeprowadzany jest przewód habilitacyjny, na powtórzenie kolokwium w przypadku, gdy poprzednie wypadło negatywnie dla kandydata, wykracza poza upoważnienie ustawowe i nie ma przymiotu prawa powszechnie obowiązującego.


SENTENCJA

stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji Centralnej Komisji do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych w przedmiocie uchwał Rady Naukowej Instytutu Parazytologii Polskiej Akademii Nauk o odmowie przyjęcia kolokwium habilitacyjnego i o odmowie powtórzenia kolokwium habilitacyjnego.


UZASADNIENIE

Centralna Komisja do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych decyzją z 27 czerwca 1994 nr BCK-IV-O-540/93/94 na podstawie art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych /Dz.U. nr 65 poz. 386/ utrzymała w mocy uchwałę Rady Naukowej Instytutu Parazytologii Polskiej Akademii Nauk z 7 grudnia 1992 r. o odmowie przyjęcia kolokwium habilitacyjnego i z 22 lutego 1993 r. o odmowie powtórzenia kolokwium habilitacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji Centralna Komisja stwierdziła, że Sekcja Nauk Medycznych, która rozpatrywała odwołanie dr Elżbiety K. od wyżej wymienionych uchwał, po wysłuchaniu opinii recenzentów Komisji w głosowaniu odmówiła uchylenia zaskarżonych uchwał Rady Naukowej. Wynik głosowania /25 nie/ wskazuje, że wszyscy członkowie Sekcji uznali, że odmowa przyjęcia kolokwium habilitacyjnego i odmowa jego powtórzenia jest uzasadniona. Recenzenci Centralnej Komisji negatywnie ocenili rozprawę habilitacyjną dr Elżbiety K. Z rozprawy wynika nieumiejętność autorki jasnego i jednoznacznego określenia celu rozprawy oraz racjonalnego zaplanowania doświadczeń czy obserwacji. Rozprawa ta nie zawiera treści, które mogłyby zostać uznane za znaczny wkład w rozwój biologii. Ocena rozprawy habilitacyjnej dokonana przez Centralną Komisję oraz przebieg kolokwium habilitacyjnego wskazuje, że dr Elżbieta K. nie ma kwalifikacji do uzyskania stopnia naukowego doktora habilitowanego. Odpowiedzi udzielane przez kandydatkę w czasie kolokwium habilitacyjnego nie pozwoliły na usunięcie zastrzeżeń wniesionych przez recenzentów Rady Naukowej w toku oceny rozprawy. Rada Naukowa miała więc postawę do odmowy przyjęcia kolokwium habilitacyjnego. Nie było też uzasadnienia, aby kolokwium to powtarzać. Prezydium Komisji po zapoznaniu się ze stanowiskiem Sekcji wypowiedziało się w głosowaniu przeciw wnioskowi o uchylenie uchwał /8 nie/.

Na decyzję Centralnej Komisji do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych skargę do NSA wniosła dr Elżbieta K. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, skarżąca podnosiła w skardze, że decyzja ta jest niesłuszna i została oparta na błędnych przesłankach. Negatywne recenzje Centralnej Komisji, o których mowa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zostały wydane przez profesorów nie będących specjalistami w dziedzinie parazytologii i biochemii bezkręgowców, tj. w dziedzinie, jakiej dotyczyła rozprawa skarżącej. Rozprawa uzyskała uprzednio wyraźnie pozytywne oceny profesorów reprezentujących wysoki stopień specjalizacji w zakresie parazytologii i biochemii bezkręgowców. Zresztą umożliwienie skarżącej przeprowadzenia kolokwium habilitacyjnego na podstawie rozprawy habilitacyjnej i dorobku naukowego wyraźnie przeczy twierdzeniu Centralnej Komisji, że rozprawa nie zawiera treści, które mogłyby być uznane za znaczny wkład w rozwój dyscypliny, jaką jest biologia. Gdyby Centralna Komisja zapoznała się z okolicznościami, w jakich doszło do kolokwium habilitacyjnego, w wyniku niesłusznego zarzutu Dziekana Wydziału Lekarskiego PAM w S. i to zarzutu później odwołanego, mogłaby dokonać rzeczywistej oceny przebiegu tego kolokwium. Niewątpliwie wówczas Centralna Komisja przychyliłaby się do wniosku skarżącej o powtórzenie kolokwium, tym bardziej, że w świetle informacji, jaką skarżąca uzyskała z Centralnej Komisji, mogłaby ona zwrócić się bezpośrednio do wyższej uczelni z wnioskiem o powtórzenie kolokwium bez pośrednictwa Centralnej Komisji.

W odpowiedzi na skargę Centralna Komisja Do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych podtrzymała swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wnosiła o oddalenie skargi, podnosząc ponadto, że przewód habilitacyjny dr Elżbiety K. wszczęła Rada Naukowa Instytutu Parazytologii PAN 21 listopada 1991 r. Dnia 7 grudnia 1992 r. Rada Naukowa odmówiła przyjęcia kolokwium habilitacyjnego, a 22 lutego 1993 r. odrzuciła wniosek zainteresowanej o powtórzenie kolokwium. W wyniku odwołania z 19 marca 1993 r. złożonego przez dr Elżbietę K. Centralna Komisja podjęła postępowanie na postawie art. 19 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych. W toku tego postępowania dr Elżbieta K. pismem z 12 września 1993 r. wycofała swoje odwołanie. W następstwie tego Centralna Komisja umorzyła postępowanie /pismo Ck z 29 listopada 1993 r./. Następnie dr Elżbieta K. w piśmie z 14 stycznia 1994 r. ponowiła swoje odwołanie od uchwały Rady Naukowej z 22 lutego 1993 r. W postanowieniu z 28 marca 1994 r. Centralna Komisja stwierdziła niedopuszczalność odwołania z 14 stycznia 1994 r. jako złożonego po upływie 1 miesiąca przewidzianego w art. 19 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy. Na postanowienie to dr Elżbieta K. złożyła skargę do NSA. Po zapoznaniu się ze skargą i przebiegiem postępowania Centralna Komisja uchyliła swe postanowienie z 28 marca 1994 r. po stwierdzeniu, że w wyniku pisma dr Elżbiety K. z 14 stycznia 1994 r. nie została faktycznie wydana decyzja o umorzeniu postępowania przewidziana w art. 105 oraz 138 par. 1 pkt. 1 Kpa, a żądanie dr K. wydania decyzji w sprawie jej odwołania jest uzasadnione, ponieważ postępowanie Centralnej Komisji, przy braku decyzji o jego umorzeniu, trwa nadal.

W dniu 27 czerwca 1994 r. Centralna Komisja wydała decyzję, która jest przedmiotem skargi do NSA. Niesłuszny jest zarzut skarżącej, iż recenzentami Centralnej Komisji były osoby nie będące specjalistami w dziedzinie, której dotyczy rozprawa habilitacyjna. Skarżąca ubiegała się o stopień naukowy doktora habilitowanego w dyscyplinie naukowej "biologia". Rozprawa habilitacyjna skarżącej dotyczy tej właśnie dyscypliny naukowej. Recenzenci Komisji są wybitnymi znawcami tej części dyscypliny "biologia", której dotyczy rozprawa, i zaliczyć ich trzeba do reprezentantów dyscypliny "biologia" bądź "biologia medyczna" /obie dyscypliny są pokrewne i wzajemnie się przenikają/. Ich powołanie w postępowaniu Centralnej Komisji ma więc pełne uzasadnienie merytoryczne i odpowiada warunkom określonym w art. 34 ust. 4 ustawy o tytule naukowym (...) Według Komisji ocena kolokwium habilitacyjnego, wydana przez Radę Naukową, była uzasadniona i wynikała z przesłanek merytorycznych. Poziom wiedzy zaprezentowany przez skarżącą podczas kolokwium odpowiada poziomowi wiedzy zaprezentowanemu w jej rozprawie habilitacyjnej i został negatywnie oceniony przez recenzentów Centralnej Komisji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Rozpoznając skargę Elżbiety K na decyzję Centralnej Komisji do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych z 27 czerwca 1994 r., utrzymującą w mocy uchwały Rady Naukowej Instytutu Parazytologii Polskiej Akademii Nauk z 7 grudnia 1992 r. o odmowie przyjęcia od Elżbiety K. kolokwium habilitacyjnego i z 22 lutego 1993 r. o odmowie powtórzenia przez zainteresowaną kolokwium habilitacyjnego, Sąd powziął wątpliwość, czy rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 8 października 1991 r. w sprawie szczegółowego trybu przeprowadzania czynności w przewodach doktorskim i habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu naukowego /Dz.U. nr 92 poz. 410 ze zm./ w części określonej par. 15 ust. 3 stanowiącym o możliwości wyrażenia na wniosek kandydata zgody przez radę jednostki organizacyjnej - przed którą toczy się przewód habilitacyjny - na powtórzenie w przypadku uzyskania przez osobę zainteresowaną negatywnej oceny kolokwium habilitacyjnego tego kolokwium w terminie nie krótszym niż 6 miesięcy i nie więcej niż jeden raz - znajduje umocowanie w podstawie prawnej wydania tego rozporządzenia, którą stanowi art. 31 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych /Dz.U. nr 65 poz. 386/, a tym samym, czy przepis ten może być przyjęty za podstawę wydania decyzji administracyjnej.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak również w literaturze prawniczej utrwalona została zasada, iż podstawę prawną decyzji wydanej w trybie postępowania administracyjnego mogą stanowić tylko przepisy ustaw /dekretów mających moc ustaw/ oraz rozporządzeń i zarządzeń wydanych na podstawie upoważnień zawartych w ustawach i mieszczących się pod względem treści w granicach "wykonania ustaw" /W. Dawidowicz Postępowanie administracyjne - zarys wykładu, Warszawa 1983 r. str. 106/; J.Borkowski, J. Jendrośka, R. Orzechowski, A. Zieliński: Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz, Warszawa 1985, str. 279-280/. W myśl art. 62 Konstytucji RP /przepis utrzymany w mocy na podstawie art. 77 Ustawy konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym - Dz.U. nr 84 poz. 426/ sędziowie są niezawiśli i podlegają tylko ustawom. Z zasady tej wynika, że sędzia nie podlega sprzecznym z ustawą aktem normatywnym niższego rzędu. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 27 czerwca 1957 r. Cr 702/56 /OSN 1958 z. 3 poz. 79/, "sędziowie podlegający tylko ustawom są uprawnieni do kontroli legalności rozporządzeń wykonawczych pod kątem widzenia ich zgodności z ustawami". Korzystając z tego uprawnienia Naczelny Sąd Administracyjny dokonał oceny zgodności z przepisami ustawy z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych przepisu par. 15 ust. 3 powołanego rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 8 października 1991 r. Rozporządzenie to zostało wydane na podstawie art. 31 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych. Przepis art. 31 ustawy, o którym mowa, upoważnia Prezesa Rady Ministrów do określenia, po zasięgnięciu opinii Centralnej Komisji, w drodze rozporządzenia, szczegółowego trybu przeprowadzania czynności w przewodach doktorskim i habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu naukowego. Wynika z tego, że Prezes Rady Ministrów upoważniony został jedynie do opracowania szczegółowego trybu przeprowadzenia poszczególnych czynności przewodów doktorskich i habilitacyjnych, które to czynności wymienia ustawa.

Jeśli idzie o przewód habilitacyjny, to czynności tego przewodu określa art. 16 ust. 1 pkt 1-6 ustawy o tytule naukowym i stopniach naukowych, w świetle którego czynnościami tymi kończonymi uchwałami rady jednostki organizacyjnej są:

1/ wszczęcie przewodu habilitacyjnego,

2/ wyznaczenie recenzentów,

3/ dopuszczenie do kolokwium habilitacyjnego,

4/ przyjęcie kolokwium habilitacyjnego,

5/ przyjęcie wykładu habilitacyjnego,

6/ nadanie stopnia naukowego doktora habilitowanego. Przepisy rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów mają określać /i generalnie to czynią/ szczegółowy przebieg fazy poszczególnych czynności. Przykładowo wszczęcie przewodu habilitacyjnego łączy się - w myśl par. 11 rozporządzenia z dnia 8 października 1991 r. - z koniecznością złożenia przez osobę ubiegającą się o nadanie stopnia naukowego doktora habilitowanego wniosku o wszczęcie przewodu habilitacyjnego kierownictwu jednostki uprawnionej do nadawania tego rodzaju stopni naukowych wraz z odpowiednią dokumentacją uzasadniającą wniosek, jak:

1/ oryginał lub uwierzytelniony odpis dokumentu stwierdzającego uzyskanie stopnia naukowego doktora,

2/ autoreferat,

3/ wykaz publikowanych prac naukowych lub twórczych prac zawodowych albo artystycznych,

4/ rozprawę habilitacyjną w pięciu egzemplarzach,

5/ informację o przebiegu przewodu habilitacyjnego, jeśli uprzednio kandydat ubiegał się o nadanie stopnia naukowego doktora habilitowanego.

Rada jednostki organizacyjnej może powołać spośród członków rady legitymujących się odpowiednim tytułem naukowym lub stopniem naukowym zespół w celu przygotowania wniosków dotyczących czynności przewodu habilitacyjnego wymienionych w art. 16 ust. 2 pkt. 1-3 ustawy /par. 13/. Wnioski takiego zespołu pozwalają radzie jednostki organizacyjnej podjąć odpowiednią uchwałę na przykład co do wszczęcia przewodu habilitacyjnego /czynności przewodu habilitacyjnego określonej w pkt. 1 ust. 2 art. 16 ustawy/.

Jak z powyższego widać, powołane przepisy określają szczegółowo sposób prowadzenia poszczególnych czynności przewodu habilitacyjnego, kończonych podjęciem przez radę jednostki organizacyjnej, przed którą prowadzony jest przewód habilitacyjny, odpowiedniej uchwały, którą osoba zainteresowana niezadowolona z jej treści może stosownie do postanowień art. 19 ustawy z dnia 12 września 1990 r. zaskarżyć do Centralnej Komisji. Takie uregulowanie, zawarte w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 8 października 1991 r., odpowiada delegacji wynikającej z cytowanego art. 31 ustawy. Przepisy rozporządzenia bowiem określają szczegółowo sposób /tryb/ przeprowadzenia poszczególnych czynności przewodu habilitacyjnego.

Natomiast nie odpowiada upoważnieniu ustawowemu uregulowanie zawarte w par. 15 ust. 3 rozporządzenia. Przepis ten bowiem wyszedł poza ramy zakreślone upoważnieniem wynikającym z art. 31. W istocie nie reguluje on sposobu /trybu/ przeprowadzenia czynności przewodu habilitacyjnego, w tym przypadku dopuszczenia do kolokwium habilitacyjnego, a stanowi o możliwości ponownego przeprowadzenia tej czynności, na co ustawa nie zezwala. Ustawa w art. 16 ust. 2 określiła czynności przewodu habilitacyjnego, które mają być kończone uchwałami jednostki organizacyjnej, w której przeprowadzany jest przewód habilitacyjny, i stworzyła w art. 19 osobom ubiegającym się o nadanie stopnia naukowego możliwości zaskarżenia tych uchwał, jeżeli są one odmowne, do Centralnej Komisji do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych. Tak więc osoba niezadowolona z uchwały - w tym przypadku odmowy przyjęcia kolokwium habilitacyjnego - może domagać się jej zmiany w drodze odwołania do Centralnej Komisji. Jeżeli Komisja uzna zasadność odwołania i uchyli uchwałę, to czynność przewodu habilitacyjnego, której uchwała ta dotyczyła, może być powtórzona. Natomiast w przypadku - jak w tej sprawie - kiedy uchwała o odmowie przyjęcia kolokwium habilitacyjnego nie został zaskarżona do Centralnej Komisji i z tego względu stała się ostateczna, nie ma podstaw do powtórzenia kolokwium habilitacyjnego. Dlatego też stwierdzić należy, że przepis par. 15 ust. 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 8 października 1991 r., pozwalający na wyrażenie zgody przez radę jednostki organizacyjnej, przed która przeprowadzany jest przewód habilitacyjny, na powtórzenie kolokwium, w przypadku gdy poprzednie wypadło negatywnie dla kandydata, wykracza poza upoważnienie ustawowe i nie ma przymiotu prawa powszechnie obowiązującego. Nie może zatem norma ta stanowić prawnej podstawy decyzji administracyjnej. Skoro zaś wyżej wymieniony przepis rozporządzenia nie ma przymiotu prawa powszechnie obowiązującego, to wydana na jego podstawie decyzja jest decyzją wydaną bez podstawy prawnej w rozumieniu art. 156 par. 1 pkt. 2 Kpa. Z tego względu na postawie art. 207 par. 3 w związku z art. 156 par. 1 pkt. 2 Kpa należało stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 208 Kpa.

Podnieść też należy, że zaskarżona decyzja narusza prawo jeszcze z innych przyczyn. Otóż decyzja ta utrzymała w mocy uchwałę Rady Naukowej Instytutu Parazytologii PAN z 7 grudnia 1992 r. o odmowie przyjęcia kolokwium habilitacyjnego, podczas gdy od uchwały tej odwołanie nie zostało złożone. Elżbieta K. bowiem wniosła do Centralnej Komisji w dniu 19 marca 1993 r. odwołanie, ale tylko od uchwały rady Naukowej Instytutu Parazytologii Polskiej Akademii Nauk z 25 lutego 1993 r. odmawiającej jej zgody na powtórzenie kolokwium habilitacyjnego, natomiast nie kwestionowała ona merytorycznej zasadności uchwały tejże rady z 7 grudnia 1992 r., którą odmówiono przyjęcia jej kolokwium habilitacyjnego. Nie miała zatem podstaw Centralna Komisja wypowiadać się w stosunku do uchwały z 7 grudnia 1992 r. bo ta z powodu jej niezaskarżenia w trybie przewidzianym w art. 19 ustawy z dnia 12 września 1990 r. stała się ostateczna. Rada Naukowa Instytutu Parazytologii PAN po rozpatrzeniu prośby Elżbiety K. z 14 stycznia 1993 r. o ponowne dopuszczenie jej do kolokwium wydała negatywną w tym względzie uchwałę w dniu 22 lutego 1993 r. Tymczasem przepis par. 15 ust. 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów /którym Rada Naukowa Instytutu Parazytologii PAN była związana/ przewiduje, że rada jednostki organizacyjnej może wyrazić zgodę na powtórzenie kolokwium w terminie nie krótszym niż 6 miesięcy i nie więcej niż raz. W świetle tego przepisu rozważenie wniosku skarżącej o powtórzenie kolokwium mogło nastąpić dopiero co najmniej po upływie 6 miesięcy od poprzedniego kolokwium, a nie dwa miesiące po jego przeprowadzeniu.