Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 232/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1090
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 5 lipca 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) Sędzia NSA Jolanta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 978/16 w sprawie ze skargi L.P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia 6 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 września 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 978/16 oddalił skargę L.P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia 6 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z dnia 31 grudnia 1992 r. L.P., spadkobierca M.L., wystąpiła do Urzędu Rejonowego w [...] o rekompensatę za pozostawione przez M.L. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...]. Następnie wnioskami z dnia 26 marca 2004 r. i 27 marca 2005 r. zwróciła się do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M.L. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...].

Wojewoda [...], po rozpatrzeniu w/w wniosków, decyzją z dnia 21 stycznia 2016 r. nr [...], na podstawie art. 7 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 2, art. 6 ust. 1 i 2 i art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 1090 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2016 r. poz. 23, dalej w skrócie "K.p.a."), odmówił L.P. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M.L. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], stwierdzając, że nie udowodniła ona, iż M.L. została zmuszona do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r.

Na skutek wniesionego przez L.P. od powyższej decyzji odwołania, sprawę rozpoznawał Minister Skarbu Państwa, który decyzją z dnia 6 maja 2016 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że kwestie rekompensat za tzw. "mienie zabużańskie" reguluje ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, która w art. 2 i art. 3 wskazuje kumulatywne przesłanki, których spełnienie umożliwia wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty. Przytoczył również treść art. 1 ust. 1 i ust. 1a tej ustawy.

Organ odwoławczy wskazał, że przepisy ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2 cyt. ustawy). Przy czym przymus ten musi pozostawać w bezpośrednim i adekwatnym związku przyczynowo – skutkowym z wojną rozpoczętą w 1939 r. Konkretna przyczyna, skutkująca przymusowym opuszczeniem byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez właściciela nieruchomości, powinna powstać jako następstwo działań wojennych i różnych zdarzeń im towarzyszących, jak np. deportacje ludności polskiej wskutek bezpośrednich działań wojennych rozpoczętych w 1939 r., aresztowania, czy pobór do wojska. Nie wszystkie repatriacje, w tym mające miejsce po zakończeniu II wojny światowej, zgodnie z wolą ustawodawcy mieszczą się w dyspozycji art. 1 ust. 2 cyt. ustawy, a przyjęcie innej koncepcji czyniłoby obecność przepisu o takiej treści całkowicie zbędnym. Należy odróżnić zdarzenia, będące bezpośrednimi skutkami wojny, których dotyczy art. 1 ustawy, od tych zdarzeń, na które wojna miała wpływ jedynie pośredni.

Z akt sprawy wynika, że poprzedniczka prawna L.P. – M.L. opuściła byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1960 r., co potwierdza uwierzytelniona kserokopia dokumentu ze zbioru meldunkowego Urzędu Miasta [...] z dnia 5 marca 2004 r., zgodnie z którym M.L. była zameldowana w [...] od dnia 18 lipca 1960 r., a także wyjaśnienia zawarte w pismach z dnia: 27 stycznia 2007 r., 10 października 2012 r. i 21 lipca 2015 r., w których wnioskodawczyni podała przyczyny, okoliczności i motywy, które wpłynęły na podjęcie przez M.L. decyzji o wyjeździe z ZSRR w 1960 r.

W ocenie Ministra Skarbu Państwa, M.L. nie opuściła nieruchomości położonej w miejscowości [...] w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., decyzja o opuszczeniu nieruchomości nie wynikała bezpośrednio z podjętych działań wojennych, lecz była pośrednim następstwem powojennych decyzji władz radzieckich związanych z dyskryminacją Polaków, którzy pozostali w swoich dotychczasowych miejscach zamieszkania. Przymus ten nie miał jednak cech "adekwatności" w stosunku do okoliczności wybuchu II wojny światowej (por. wyroki WSA w Warszawie z dnia: 3 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1240/11 i 21 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2250/11). Podjęte przez M.L. starania o pozwolenie na dokonanie remontu nieruchomości (domu i ogrodzenia) świadczą o tym, że miała ona zamiar pozostać w miejscowości [...], jednakże późniejsze represje ze strony władz radzieckich skłoniły ją do podjęcia decyzji o powrocie do Polski.

Zdaniem organu odwoławczego, w toku postępowania nie zostało wykazane, że M.L. była zmuszona opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. oraz że jej przybycie odbyło się w trybie przewidzianym w umowie z dnia 25 marca 1957 r. między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. z 1957 r. Nr 47, poz. 222). W świetle art. 11 cyt. umowy z dnia 25 marca 1957 r. przyjmowanie oświadczeń o zamiarze repatriowania się trwało do dnia 1 października 1958 r., natomiast repatriacja osób, mających do niej prawo na podstawie tej umowy została zakończona w dniu 31 grudnia 1958 r. Z akt sprawy wynika, że M.L. opuściła byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1960 r.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi L.P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzuciła naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez jego niewłaściwą wykładnię i w związku z tym błędne przyjęcie, że M.L. nie została zmuszona do opuszczenia byłego terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., co w konsekwencji spowodowało, że jej przypadek nie został objęty zakresem art. 1 ust. 2 cyt. ustawy,

2) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 6, art. 7, art. 8 i art. 80 K.p.a., poprzez ocenę, iż opuszczenie przez M.L. byłego terytorium RP nie nastąpiło wskutek przymusu związanego z wojną rozpoczętą w dniu 1 września 1939 r., co jest sprzeczne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym – tj. wyjaśnieniami skarżącej.

Wskazując na powyższe zarzuty, wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi przedstawiła argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych zarzutów.

Minister Skarbu Państwa w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie.

Skarżąca na rozprawie w dniu 19 września 2016 r. wniosła o uznanie za dowód w sprawie zaświadczenia Prezydenta Miasta [...] z dnia 9 września 2016 r. o zameldowaniu M.L. przed 1960 r. w miejscowości [...] przy ul. [...], odpowiedzi Urzędu Miasta [...] z dnia 6 września 2016 r. oraz oświadczenia skarżącej z dnia 15 września 2016 r., mające na celu wykazanie, że M.L. przybyła do Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej i przed przyjazdem do [...] w 1960 r. mieszkała w [...], a zatem spełnione zostały przesłanki do potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na rozprawie w dniu 19 września 2016 r. postanowił uznać w/w dokumenty za dowód w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku podał, że w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej zostały przez ustawodawcę określone zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie czterech umów wymienionych w ust. 1. Prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczpospolitą Polską z Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego1951 r. (art. 1 ust. 1a cyt. ustawy). Przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2 cyt. ustawy).

Sąd pierwszej instancji wskazał, iż z akt sprawy bezspornie wynika, że poprzedniczka prawna skarżącej – M.L. przybyła na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1960 r., a motywem opuszczenia miejscowości [...] w ZSRR były (jak wskazywała skarżąca) negatywny do niej stosunek ze strony władz radzieckich z uwagi na posiadanie obywatelstwa polskiego i odmowę przyjęcia przez nią obywatelstwa rosyjskiego oraz inne działania władz radzieckich utrudniające, a nawet uniemożliwiające jej normalne funkcjonowanie. Skarżąca podała, że M.L. była represjonowana, gdyż nie otrzymywała środków na remont domu, czy środków na opał, a także nazywano ją "Polaczka".

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, z powyższego wynika, że M.L. nie opuściła nieruchomości położonej w miejscowości [...] w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i nie była zmuszona do jej opuszczenia bezpośrednio na skutek jej wybuchu, albowiem chęć opuszczenia nieruchomości przez jej właścicielkę nie zrodziła się w rezultacie prowadzonych działań wojennych, lecz powstała w efekcie decyzji i postępowania władz radzieckich. Właścicielka nie musiała opuścić swego rodzinnego domu po objęciu tego terytorium przez władzę radziecką, nie musiała się ukrywać w obawie o swoje życie, mogła dalej mieszkać w rodzinnym domu i mieszkała w nim do 1960 r. a jej decyzja o opuszczeniu dotychczasowego miejsca zamieszkania w istocie wynikała z przyczyn ekonomicznych, a przy tym podyktowana była poczuciem samotności. Z tego samego powodu nie można stwierdzić, że M.L. została zmuszona do opuszczenia nieruchomości na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. Przymus ten musi bowiem pozostawać w bezpośrednim i adekwatnym związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Tymczasem w niniejszej sprawie, skarżąca przymus opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez M.L. wiąże z takimi zdarzeniami, jak: nakłanianie jej przez władze radzieckie do zrzeczenia się obywatelstwa polskiego i przyjęcia obywatelstwa rosyjskiego, szykany, traktowanie jej jako obywatela gorszej kategorii, niemożność przeprowadzenia przez nią remontu domu rodzinnego i jego ogrodzenia, niemożność zakupu opału, niemożność podjęcia przez nią jakiejkolwiek pracy, wielokrotne i wielogodzinne przesłuchania na komisariacie milicji, rewizje w domu, a w konsekwencji udręczenie psychiczne i fizyczne będące konsekwencją postępowania władz radzieckich.

Ponadto Sąd pierwszej instancji zauważył, iż pomijając fakt, że wszystkie w/w opisy zdarzeń pochodzą wyłącznie od L.P., a nie od M.L. (są zatem jedynie relacją pośrednią) to i tak zdarzeń tych nie można zaliczyć do kategorii "innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r.". Nie można też stwierdzić, że stanowią one bezpośrednie skutki wojny. Faktem notoryjnym jest, że II wojna światowa zakończyła się w 1945 r. Wyjazd właścicielki nieruchomości na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nastąpił w 1960 r. Te dwa zdarzenia dzieli okres 15 lat. Trudno uznać, że wyjazd po upływie 15 lat od zakończenia wojny był bezpośrednim następstwem jej wybuchu. W tej sytuacji nastąpiło rozerwanie związku między opuszczeniem byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez M.L. a wybuchem wojny i jej zakończeniem. Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie ustawowa przesłanka opuszczenia nieruchomości w związku z wojną, nie została spełniona.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podał również, iż skarżąca, za wyjątkiem własnych oświadczeń z dnia: 25 styczna 2007 r., 20 września 2010 r. i 10 października 2012 r. nie złożyła żadnych dokumentów, czy jakichkolwiek innych dowodów, mających potwierdzić przymusowe opuszczenie przez M.L. byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. W aktach sprawy brak jest także dokumentów wskazujących na to, że M.L. przybyła do Rzeczypospolitej Polskiej jako repatriantka na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. między Rządem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej. Tego typu dokumenty nie zostały odnalezione przez organ ani w Archiwum Państwowym w Katowicach, ani Archiwum Akt Nowych w Warszawie, nie przedstawiła ich także skarżąca. Wprawdzie wyjazd M.L. z tzw. Kresów Wschodnich w 1960 r. nie przesądza jeszcze, że nie odbył się on w trybie przewidzianym w/w umową, to jednak w przypadku, gdy w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów, z których wynika, że M.L. przybyła do Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku repatriacji - nie można przyjąć, że taka repatriacja się odbyła.

W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, iż w okolicznościach niniejszej sprawy organy prawidłowo stwierdziły, że brak było przesłanki bezpośredniego i adekwatnego przymusu opuszczenia przez M.L. byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. oraz brak było przymusu opuszczenia tego terytorium z innych przyczyn, niż w wyniku wojny rozpoczętej w 1939 r., co uzasadniało odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M.L. nieruchomości w miejscowości [...]. Jednocześnie wyjaśnił, że powołany w skardze wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 3150/14 nie mógł znaleźć zastosowania w rozpoznawanej sprawie, gdyż dotyczył on innego stanu faktycznego. Wbrew zarzutom skargi, organy prawidłowo rozpatrzyły cały materiał dowodowy i tym samym nie naruszyły art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Zaskarżona decyzja została uzasadniona adekwatnie do wymagań z art. 107 § 3 K.p.a., a złożone do akt na rozprawie zaświadczenia (k. 25 i 26) nie wnoszą niczego do sprawy i nie wpływają na ustalenia dokonane przez organy administracji.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), orzekł jak w sentencji wyroku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła L.P., reprezentowana przez radcę prawnego i zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. zarzuciła:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 1090 ze zm.), poprzez jego niewłaściwą wykładnię i w związku z tym błędne przyjęcie, że M.L. nie została zmuszona do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., co w konsekwencji powoduje, że jej przypadek nie jest objęty zakresem art. 1 ust. 2 cyt. ustawy;

2) naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz 80 K.p.a., przejawiające się w tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy był niepełny, a ten który został zgromadzony nie został w pełni rozpatrzony, a ponadto, w zakresie w jakim Sąd nie rozważył nowych okoliczności sprawy, wskazanych i popartych dopuszczonymi na rozprawie w dniu 19 września 2016 r. dodatkowymi dowodami w postaci: oświadczenia skarżącej z dnia 15 września 2016 r. oraz zaświadczenia Prezydenta Miasta [...] z dnia 9 września 2016 r. stwierdzającego zameldowanie M.L. na pobyt stały w [...] ul. [...] jeszcze przez zameldowaniem w dniu 18 lipca 1960 r. w [...], wskazującymi, iż M.L. może spełniać przesłankę nabycia prawa do rekompensaty, tj. zaliczać się do osób, o których mowa w art. 1 ust. 2 cyt. ustawy, w związku z przesiedleniem się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w jej powojennych granicach w ramach tzw. drugiej fali repatriacji, trwającej jeszcze nawet w latach 60-tych ubiegłego wieku, podstawą której była umowa z dnia 25 marca 1957r. między Rządem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. z 1957 r. Nr 47, poz. 222).

b) art. 141 § 4 P.p.s.a. w zakresie, w jakim uzasadnienie Sądu pierwszej instancji nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia, uzupełnionego po przeprowadzeniu dowodów przedstawionych na rozprawie w dniu 19 września 2016 r. oraz dopuszczonych, jako dowody uzupełniające, zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a.

Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, w razie uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Ponadto wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przytoczyła argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych zarzutów.

W pierwszej kolejności podała, że zgodnie z przedstawionym na rozprawie w dniu 19 września 2016 r. stanowiskiem, w związku z powzięciem informacji o przybyciu M.L. na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1957- 1958, uzyskanym zaświadczeniem Prezydenta Miasta [...] z dnia 9 września 2016 r. skarżąca – na kilka dni przez rozprawą – rozpoczęła weryfikację pozyskanych informacji, zmierzając do ustalenia, czy istnieją dokumenty potwierdzające przybycie M.L. w trybie w/w ustawy, w ramach tzw. drugiej fali repatriacji. Podjęte przez nią działania okazały się efektywne, albowiem w następstwie kolejno składanych do różnych archiwów wniosków, w dniu 8 listopada 2016 r. otrzymała przesłane przez Archiwum Akt Nowych w Warszawie uwierzytelnione kserokopie Zaświadczenia i Karty Ewidencyjnej Repatrianta na nazwisko M.L. – dokumenty przechowywane w zespole akt Zbiór Akt Repatriacyjnych – sygn. [...]. Dokumenty te potwierdzają przybycie M.L. na tereny obecnej Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 11 października 1957 r. – w trybie przewidzianym umową z dnia 25 marca 1957 r. między Rządem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej.

W związku z powyższym, w ocenie skarżącej kasacyjnie , ustalenia stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy na dzień wydania decyzji Ministra Skarbu Państwa, jak i na dzień rozstrzygania o zasadności skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, należy uzupełnić o w/w nową okoliczność, pozwalającą zaliczyć spadkodawczynię skarżącej do osób, o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. obywateli narodowości polskiej, którzy przesiedlili się na terytorium Polski w ramach tzw. drugiej fali repatriacji. Ponadto skarżąca kasacyjnie wyjaśniła, że w dniu 2 listopada 2016 r. - w trybie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., złożyła do organu wniosek o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia 6 maja 2016 r. nr [...], w którym powołano się na zaświadczenie Urzędu Miasta [...] z dnia 30 września 2016 r., wskazujące, że M.L. była zameldowana na pobyt stały w [...] przy ul. [...] od dnia 23 listopada 1957 r. do dnia 15 lipca 1960 r. na podstawie karty repatrianckiej nr [...]. Następnie pismem z dnia 24 listopada 2016 r. uzupełniła wniosek o wznowienie postępowania o uzyskane z Archiwum Akt Nowych w Warszawie uwierzytelnione kserokopie Zaświadczenia i Karty Ewidencyjnej Repatrianta na nazwisko M.L..

Zdaniem autora skargi kasacyjnej, podniesione w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzuty naruszenia przepisów postępowania winny zostać zatem uwzględnione, a decyzja Ministra Skarbu Państwa oraz poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] uchylone. Obowiązek pozyskania powyższych dokumentów winien spoczywać na organie, który prowadząc kilkanaście lat postępowanie powinien był zbadać wszelkie okoliczności warunkujące rozpoznanie złożonego wniosku.

Ponadto autor skargi kasacyjnej stwierdził, iż w niniejszej sprawie należy uznać, że opuszczenie przez spadkodawczynię skarżącej byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nastąpiło w warunkach przymusowych, związanych z wojną i różnymi towarzyszącymi jej zdarzeniami. Na skutek wojny i jej następstw egzystowała ona na granicy ubóstwa, żyjąc w stałej obawie o swoje życie i zdrowie, wracając do kraju w warunkach przymusu w okresie tzw. drugiej repatriacji. Przyjmując, że przypadek M.L. nie został objęty zakresem art. 1 ust. 2 cyt. ustawy, albowiem przyczyny opuszczenia przez nią byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie pozostawały w bezpośrednim i adekwatnym związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., Sąd pierwszej instancji dokonał niewłaściwej wykładni w/w przepisu. Przepis art. 1 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wymaga, aby owe okoliczności, zmuszające do opuszczenia byłego polskiego terytorium, były jedynie okolicznościami "związanymi z wojną rozpoczętą w 1939 r." a nie "wynikały bezpośrednio z wojny rozpoczętej w 1939 r.". Pojęcie okoliczności "związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r." (a więc jedynie łączących się z nią), użyte w art. 1 ust. 2 cyt. ustawy jest sformułowaniem szerszym od zwrotu pojęciowego, jakim jest "wynikanie bezpośrednio z wojny rozpoczętej w 1939 r.", gdyż ta ostatnia wypowiedź odnosi się tylko i wyłącznie do sytuacji, w których występuje bezpośrednia relacja przyczynowo-skutkowa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 3150/14). W rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do dokonywania wykładni zwężającej powyższego przepisu, a tym samym, do rozumienia pojęcia "okoliczności zmuszających do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" wyłącznie w powiązaniu z wybuchem wojny. Zdarzenia, na które powoływała się skarżąca, przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jako przyczyny stanowiące o podjęciu przez M.L. decyzji o opuszczeniu byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej należy przyjąć za następstwa powojenne, pozostające w nierozerwalnym związku z wojną, przybierające różne formy represji i prześladowań. M.L., jako obywatelka polska mieszkająca na byłych terenach Rzeczypospolitej Polskiej, doświadczyła większości z nich: szykany, wyzwiska, wielokrotne przesłuchania, groźby aresztowań, izolacja społeczna, uniemożliwianie znalezienie zarobkowego zajęcia, niewydawanie zgody na remont domu, brak przydziału na opał, brak pomocy w chorobie, itp. Decyzji o wyjeździe podejmowanej w takich warunkach nie można uznać za niespowodowaną przymusowym położeniem. Powody repatriacji M.L. winny być zatem uznane za mające związek z wojną i zmianą granic państwa polskiego – ze zdarzeniami będącymi tego konsekwencją.

W ocenie autora skargi kasacyjnej, brak dysponowania przez Sąd pierwszej instancji w dacie rozpoznania skargi dokumentami potwierdzającymi powrót M.L. do kraju na podstawie w/w umowy z 1957 r., tj. w ramach tzw. drugiej fali repatriacji, nie stanowił przeszkody do dostrzeżenia wadliwości decyzji organów administracji wobec spełnienia przez skarżącą przesłanki warunkującej potwierdzenie prawa do rekompensaty określonej w art. 1 ust. 2 cyt. ustawy.

Skarżąca kasacyjnie argumentując zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. podała, że wprawdzie zgodnie z protokołem rozprawy z dnia 19 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. dopuścił zawnioskowane przez nią dowody z dokumentów, które zawierały informacje niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, to jednak w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zostały one całkowicie pominięte.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Przy czym istota podniesionych w niej zarzutów sprowadza się do zakwestionowania stwierdzenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który aprobując stanowisko organów przyjął, że przypadek skarżącej kasacyjnie L.P. nie jest objęty zakresem art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Uzasadniało to odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M.L. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...].

Ponadto zarzucono, że w sprawie nie rozważono nowych okoliczności wskazanych i popartych dowodami z dokumentów dopuszczonych na rozprawie w dniu 19 września 2016 r. oraz nie poddano ich analizie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Jednocześnie w skardze kasacyjnej jej autor wskazał na nowe dowody, które L.P. uzyskała dopiero po wydaniu zaskarżonego wyroku, tj. na otrzymane od Archiwum Akt Nowych w Warszawie w dniu 8 listopada 2016 r. uwierzytelnione kserokopie Zaświadczenia i Karty Ewidencyjnej Repatrianta na nazwisko M.L. – dokumenty przechowywane w zespole akt Zbiór Akt Repatriacyjnych – sygn. [...]. Przedmiotowe dokumenty potwierdzają przybycie M.L. na tereny obecnej Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 11 października 1957 r. – w trybie przewidzianym umową z dnia 25 marca 1957 r. między Rządem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej. W związku z powyższym, zdaniem autora skargi kasacyjnej, pozwala to zaliczyć spadkodawczynię skarżącej do osób, o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. obywateli narodowości polskiej, którzy przesiedlili się na terytorium Polski w ramach tzw. drugiej fali repatriacji.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzuty naruszenia określonych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania nie mogły odnieść skutku zamierzonego przez jej autora.

Zgodnie z art. 133 § 1 P.p.s.a., sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Oznacza to, że sąd administracyjny bada zgodność z prawem zaskarżonej decyzji według stanu faktycznego ustalonego w toku postępowania administracyjnego w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy m.in. dokumenty oraz stanu prawnego obowiązującego w dacie jej wydania. W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że w dacie wydania przez organy obu instancji decyzji, zawarte w nich rozstrzygnięcia były zgodne z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W toku postępowania administracyjnego nie wykazano bowiem, aby M.L. przybyła na tereny obecnej Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie postanowień umowy z dnia 25 marca 1957 r. między Rządem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej, co stanowiłoby podstawę do przyznania L.P. – jako jej spadkobierczyni – prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M.L. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...]. Faktu tego nie wykazała zarówno L.P., ale również Wojewoda [...], który zwracał się do Archiwum Państwowego w Katowicach, Archiwum Akt Nowych w Warszawie, jak i Konsulatu RP we Lwowie z zapytaniem, czy posiadają w swoich zasobach dokumenty, mające wykazać okoliczności istotne z punktu widzenia niniejszej sprawy, w tym dokumenty repatriacyjne dotyczące M.L.. Podmioty te wówczas przedmiotowej dokumentacji nie odnalazły.

Ponadto zauważyć należy, iż według twierdzenia L.P. dopiero na kilka dni przed rozprawą przed Sądem pierwszej instancji (19 września 2016 r.) od członków swojej rodziny dowiedziała się, że M.L. po przyjeździe z ZSRR nie zamieszkała od razu w [...] (jak do tej pory skarżąca sądziła), lecz wcześniej była zameldowana w [...], przy ul. [...]. Złożone przez L.P. na rozprawie w dniu 19 września 2016 r. dokumenty w postaci: zaświadczenia Prezydenta Miasta [...] z dnia 9 września 2016 r., odpowiedzi Urzędu Miasta [...] z dnia 6 września 2016 r. oraz oświadczenia skarżącej z dnia 15 września 2016 r. jednak nie potwierdzają, że M.L. przybyła do Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej. Wynika z nich jedynie, że M.L. przed przyjazdem do [...] w 1960 r. mieszkała w [...]. Przedmiotowe zaświadczenie nie podaje bowiem przedziału czasowego, w jakim miało to miejsce. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo zatem przyjął, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie jest wystarczający do wykazania tezy skarżącej, iż M.L. przybyła z ZSRR na terytorium obecnej Rzeczypospolitej Polskiej na mocy postanowień umowy z 1957 r.

W niniejszej sprawie, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji rozważał również nowe okoliczności, jakie wynikają ze złożonych przez L.P. dopuszczonych na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a na rozprawie w dniu 19 września 2016 r. dowodów uzupełniających z dokumentów, przy czym zasadnie przyjął, że nie potwierdzają one twierdzeń skarżącej. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku – reasumując stwierdził bowiem, iż "złożone do akt na rozprawie zaświadczenia (k. 25 i 26) nie wnoszą niczego do sprawy i nie wpływają na ustalenia dokonane przez organy administracji".

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzuty naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz 80 K.p.a., a także art. 141 § 4 P.p.s.a. nie zasługują na uwzględnienie.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu prawa materialnego – art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w pierwszej kolejności należało wyjaśnić, czy fakt przedstawienia przez L.P. na etapie postępowania kasacyjnego nowych dowodów z dokumentów, uzyskanych w dniu 8 listopada 2016 r., po wydaniu wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – w postaci przesłanych przez Archiwum Akt Nowych w Warszawie uwierzytelnionych kserokopii Zaświadczenia i Karty Ewidencyjnej Repatrianta na nazwisko M.L. (dokumenty przechowywane w zespole akt Zbiór Akt Repatriacyjnych – sygn. [...]), które potwierdzają przybycie M.L. na tereny obecnej Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 11 października 1957 r. – w trybie przewidzianym umową z dnia 25 marca 1957 r. między Rządem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej, winien być w rozpoznawanej sprawie uwzględniony.

Po pierwsze, zauważyć należy, iż przedmiotowe dokumenty przedstawiają stan faktyczny sprawy w sposób odmienny od ustalonego w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym przed Sądem pierwszej instancji. Po drugie, autor skargi kasacyjnej podał, że L.P. w dniu 2 listopada 2016 r., na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., złożyła do organu wniosek o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia 6 maja 2016 r. nr [...], w którym powołała się na zaświadczenie Urzędu Miasta [...] z dnia 30 września 2016 r., wskazujące, że M.L. była zameldowana na pobyt stały w [...] przy ul. [...] od dnia 23 listopada 1957 r. do dnia 15 lipca 1960 r. na podstawie karty repatrianckiej nr [...]. Następnie pismem z dnia 24 listopada 2016 r. uzupełniła wniosek o wznowienie postępowania o uzyskane z Archiwum Akt Nowych w Warszawie w/w uwierzytelnione kserokopie Zaświadczenia i Karty Ewidencyjnej Repatrianta M.L..

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaistniała po wydaniu zaskarżonej decyzji i zaskarżonego wyroku zmiana w zakresie stanu faktycznego, poprzez ujawnienie nowych okoliczności faktycznych za pomocą środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, z przyczyn omówionych szczegółowo przy ocenie zarzutu naruszenia przepisów postępowania nie mogła być w tym przypadku uwzględniona. Powyższe rozważania upoważniają do stwierdzenia, że skoro na dzień orzekania zarówno przez organy obu instancji, jak i na dzień wydania zaskarżonego wyroku, nie wykazano faktu przybycia M.L. do Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej, to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonał prawidłowej wykładni art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i zasadnie przyjął, że przypadek skarżącej kasacyjnie nie jest objęty zakresem tego przepisu.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 w związku z art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a. podlega oddaleniu.