Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1006/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-10-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 34 par. 1, par. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 83c ust. 2
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 134 par. 1, art. 135, art. 185 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędziowie NSA Edyta Anyżewska (sprawozdawca), WSA del. Sławomir Presnarowicz, Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 28 października 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 lutego 2007 r. sygn. akt I SA/Gl 1064/06 w sprawie ze skargi S. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 13 kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz S. Z. kwotę 220 (dwieście dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 6 lutego 2007 r., sygn. akt I SA/Gl 1064/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę S. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 13 kwietnia 2006 r.

Z kolei z spornym postanowieniem organ odwoławczy – powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej K.p.a., a także art. 34 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r., nr 229, poz. 1954 ze zm.), dalej p.e.a., utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R. z dnia 24 lutego 2006 r., którym organ ten nie uwzględnił zarzutów zgłoszonych przez zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym.

Wymienione orzeczenia wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wierzyciel (Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R.) wystawił na zobowiązanego tytuły wykonawcze nr [...] obejmujące zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za poszczególne miesiące 1997 r. i 1998 r.

Pismem z dnia 1 lutego 2006 r. zobowiązany wniósł do organu egzekucyjnego (Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R.) zarzuty na prowadzenie postępowania egzekucyjnego wskazując jako ich podstawę:

przedawnienie obowiązku;

brak uprzedniego doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy (zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego);

zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia 23 lutego 2006 r. wierzyciel (Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R.), przedstawiając swoje stanowisko na podstawie art. 34 § 1 p.e.a., uznał zarzuty wniesione przez zobowiązanego za nieuzasadnione. W postanowieniu pouczono zobowiązanego, że orzeczenie to jest ostateczne i nie przysługuje na nie ani zażalenie, ani skarga do Sądu wojewódzkiego.

Z kolei postanowieniem z dnia 24 lutego 2006 r., organ egzekucyjny, powołując się na art. 123 § 1 K.p.a., art. 18, art. 34 p.e.a. oraz w/w, wiążące i ostateczne stanowisko wierzyciela, nie uwzględnił zarzutów zobowiązanego w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

W motywach swojego orzeczenia organ zauważył, że zgodnie z art. 34 § 1 p.e.a. dla organu egzekucyjnego wiążące jest stanowisko wierzyciela odnośnie do zgłoszonych zarzutów, odpowiadających treści art. 33 pkt 1 – 5 p.e.a. Ze względu na negatywne stanowisko wierzyciela w zakresie zarzutu, o którym mowa w art. 33 pkt 1 p.e.a. (przedawnienie obowiązku) organ nie uwzględnił wspomnianego zarzutu.

Również odnośnie do pozostałych zarzutów – odpowiadających treści art. 33 pkt 7 i 8 p.e.a. (brak uprzedniego doręczenia upomnienia, zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego) – organ egzekucyjny nie znalazł podstaw do ich uwzględnienia. W zakresie zarzutu braku uprzedniego doręczenia upomnienia organ egzekucyjny odwołał się do uzasadnienia stanowiska wierzyciela, uwzględniając argumentację tam zawartą (wierzyciel wskazał, że upomnienia egzekucyjne doręczono zobowiązanemu skutecznie w tzw. trybie zastępczym, t.j. art. 44 K.p.a.). Odnośnie zaś do ostatniego z wymienionych zarzutów organ zauważył, że przy obecnej wysokości wynagrodzenia skarżącego, po zastosowaniu środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę, zobowiązany otrzymywać będzie wynagrodzenie w kwocie netto przewyższającej kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę. Nie można zatem twierdzić, iż ten środek jest zbyt uciążliwy.

W zażaleniu na ostatnio wymienione postanowienie zobowiązany zarzucił brak merytorycznego rozpatrzenia zarzutu przedawnienia, jak również brak odniesienia się do zarzutu dotyczącego niedoręczenia upomnienia. Zdaniem zobowiązanego zarzut dotyczący przedawnienia obowiązku powinien, niezależnie od stanowiska wierzyciela, stanowić podstawę do umorzenia postępowania przez organ egzekucyjny na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 p.e.a., po uprzednim przeprowadzeniu z urzędu postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. Odnośnie do powyższej kwestii przedstawiono również stanowisko w zakresie podstaw do uznania przedawnienia obowiązku. W szczególności wskazano, iż nie doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia poprzez skuteczne doręczenie zobowiązanemu tytułów wykonawczych (ich doręczenie zastępcze nie miało podstaw faktycznych i prawnych). Niezależnie od powyższego zobowiązany podniósł, iż upomnienie, o którym mowa w art. 15 § 1 p.e.a., nie zostało mu skutecznie doręczone w trybie zastępczym (nie otrzymał on awiza, ani samego upomnienia).

Organ odwoławczy nie uwzględnił zażalenia wskazując, iż w rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny nie był uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia czy obowiązek podlegający egzekucji uległ przedawnieniu. Wierzyciel w ostatecznym postanowieniu odniósł się do zarzutu zobowiązanego, co do przedawnienia obowiązku. Wskazał w tym zakresie na uregulowania prawne odnoszące się do przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stwierdzając, że nie nastąpiło przedawnienie przedmiotowych należności. Stanowisko wierzyciela w sprawie w/w zarzutu, jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Dlatego też zarzut zobowiązanego, co do braku merytorycznego rozpatrzenia przez organ egzekucyjny przedawnienia należności objętej przedmiotowym postępowaniem egzekucyjnym, nie zasługuje na uwzględnienie. Dyrektor Izby Skarbowej podzielił również stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie pozostałych dwóch zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

W skardze skierowanej do Sądu wojewódzkiego strona domagała się stwierdzenia nieważności postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia organu pierwszej instancji, bądź też uchylenia postanowień organów obu instancji.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono, iż wydane ono zostało z :

- rażącym naruszeniem przepisów prawa materialnego, stanowiącym podstawę stwierdzenia nieważności postanowienia, poprzez odmowę uznania zarzutu przedawnienia, t.j.: art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej s.u.s., art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005 r. nr 8 poz. 60 ze zm.);

- rażącym naruszeniem przepisów prawa procesowego, poprzez odmowę uznania zarzutu dotyczącego braku doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 p.e.a., t.j.: art. 33 pkt 7 p.e.a., art. 18 p.e.a. w zw. z art. 44 § 4 i art. 41 § 1 K.p.a.;

- naruszeniem przepisów postępowania, poprzez przyjęcie, iż wypowiedź wierzyciela w sprawie zarzutu niedoręczenia zobowiązanemu upomnienia jest dla organu egzekucyjnego wiążąca;

- naruszeniem przepisów postępowania, poprzez uznanie, iż organ odwoławczy nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia podstaw do uwzględnienia zarzutu przedawnienia, t.j. art. 59 § 1 pkt 2, a także art. 18 p.e.a. z w. z art. 7 K.p.a.

W uzasadnieniu skargi skarżący podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zażaleniu zgłoszonym w toku postępowania egzekucyjnego, na postanowienie organu pierwszej instancji.

Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo, w zakresie kwestii postępowania upominawczego podkreślono, że organy egzekucyjne uwzględniły pogląd wyrażony w uzasadnieniu postanowienia wierzyciela. Nie oznaczało to jednak, iż przyjęto, że stanowisko wierzyciela w sprawie zarzutu niedoręczenia zobowiązanemu upomnienia jest dla organu egzekucyjnego wiążące.

W piśmie procesowym z dnia 2 grudnia 2006 r. skarżący zarzucił, iż:

postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie zarzutów wydane zostało bez ostatecznego stanowiska wierzyciela (z naruszeniem art. 34 § 4 p.e.a.), co stanowi podstawę do wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 6 K.p.a.;

strona nie z własnej winy nie brała udziału postępowaniu, co stanowi podstawę do wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. (w związku z powyższym);

postanowienia organów obu instancji wydane zostały z naruszeniem podstawowych reguł dowodowych określonych w K.p.a. (art. 75 § 1, art. 77 § 1 i § 4, art. 80, art. 81, art. 86) w zw. z art. 18 p.e.a. (niewyjaśnienie kwestii przedawnienia obowiązku oraz postępowania upominawczego).

Odpowiadając na powyższe pismo Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż postanowienie wierzyciela wydane w trybie art. 34 § 1 p.e.a. – wbrew twierdzeniom strony skarżącej – jest postanowieniem ostatecznym w myśl art. 83c ust. 2 s.u.s.

Oddalając skargę Sąd wojewódzki przypomniał na wstępie, że stanowisko wierzyciela, wyrażone w odniesieniu do zarzutu wskazanego w art. 33 pkt 1 p.e.a. (przedawnienia obowiązku) jest dla organu egzekucyjnego wiążące (art. 34 § 1 in fine p.e.a.). Stąd też, w sytuacji, gdy wierzyciel nie potwierdzi okoliczności zgłoszonych w zarzucie opartym o wspomniany przepis, organ egzekucyjny jest związany jego stanowiskiem. Prawidłowo zatem organ ten odmówił uznania wspomnianego zarzutu za zasadny, z uwagi na związanie stanowiskiem wierzyciela, który nie podzielił wskazanych przez dłużnika okoliczności. Sąd pierwszej instancji podkreślił przy tym, że wobec w/w wiążącego stanowiska wierzyciela nie zaistniały tym samym podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Niezależnie od powyższego Sąd wojewódzki za prawidłowe uznał wyrażone w zaskarżonym postanowieniu stanowisko odnośnie do zarzutu wadliwości postępowania upominawczego (niedoręczenie upomnień, o których stanowi art. 15 § 1 p.e.a.), jak również w zakresie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

Chybione według Sądu były także pozostałe zarzuty skargi zawarte w piśmie z dnia 2 grudnia 2006 r., a dotyczące naruszenia przepisów proceduralnych. Z akt sprawy wynika, iż organ egzekucyjny dokładnie wyjaśnił stan faktyczny i w sposób wyczerpujący rozpatrzył cały materiał dowodowy odnosząc się do zarzutów, twierdzeń i wniosków strony zawartych w zażaleniu i pismach składanych w trakcie postępowania.

W skardze kasacyjnej od omówionego wyżej orzeczenia strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając mu naruszenie:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a., w ten sposób, iż Sąd wojewódzki powinien był uchylić postanowienia organów egzekucyjnych obu instancji z powodu naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 6 K.p.a., ponieważ postanowienia te zostały wydane bez ostatecznego stanowiska wierzyciela, o którym mowa w art. 34 § 4 p.e.a.;

2) (ewentualnie) art. 134 § 1 i art. 135 P.p.s.a. w ten sposób, że Sąd pierwszej instancji uchylił się od oceny postanowienia wierzyciela z dnia 23 lutego 2006 r., podczas gdy powinien był ocenić jego prawidłowość i uznając jego wadliwość (z uwagi na nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia obowiązku) uchylić je.

W motywach środka odwoławczego wyrażono pogląd, iż postanowienie wierzyciela (Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R.) – dotyczące jego stanowiska w sprawie zarzutów zgłoszonych w prowadzonym wobec skarżącego postępowaniu egzekucyjnym – nie było ostateczne. Strona mogła bowiem – na mocy art. 123 § 3 K.p.a. w zw. z art. 17 § 1a i art. 34 § 2 p.e.a. – złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w tym zakresie. Zdaniem skarżącego powyższe przepisy (w szczególności art. 17 § 1a p.e.a.) mają pierwszeństwo w stosowaniu wobec art. 83c ust. 2 s.u.s. zgodnie z regułą lex posteriori derogat legi priori. Ponieważ postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów egzekucyjnych organ egzekucyjny wydaje dopiero po otrzymaniu ostatecznego stanowiska wierzyciela (art. 34 § 4 p.e.a.), co nie miało miejsca, to należy uznać, że doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania w ujęciu art. 145 § 1 pkt 6 K.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a.

Gdyby powyższy zarzut nie został uznany przez Sąd kasacyjny, to skarżący wywiódł, że organy egzekucyjne obu instancji, a w ślad za nimi Sąd wojewódzki, wadliwie uznali, iż nie są władne do merytorycznej kontroli wiążącego stanowiska wierzyciela w przedmiocie zarzutu przedawnienia obowiązku. Pogląd ten – przy akceptacji stanowiska o braku możliwości zaskarżenia postanowienia wierzyciela, którym jest ZUS – prowadzi do tego, że stanowisko wierzyciela nie podlega żadnej kontroli, zarówno przez organy egzekucyjne, jak i przez sąd administracyjny. Przyjęcie takiego stanowiska jest niedopuszczalne i w sposób nieuprawniony premiuje ZUS jako wierzyciela (co do zasady bowiem postanowienie wierzyciela podlega zarówno kontroli instancyjnej, jak i sądowej). W związku z tym, według skarżącego – posiłkującego się w tym zakresie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 lutego 2006 r. (sygn. akt III SA/Wr 517/04, ONSAiWSA 2006, nr 6, poz. 169) – w omawianej sytuacji Sąd pierwszej instancji władny był do oceny zgodności z prawem stanowiska wierzyciela (w ramach kontroli zaskarżonego postanowienia organu egzekucyjnego), na podstawie art. 134 i art. 135 P.p.s.a. Brak takiej oceny skutkował naruszeniem wspomnianych przepisów procesowych. Skarżący podkreślił przy tym, że rozpatrywany przez wierzyciela (i następnie organ egzekucyjny) zarzut przedawnienia obowiązku był zasadny.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ egzekucyjny wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej skarżący nie sprecyzował, jaki wpływ na wynik sprawy miały wskazane w środku odwoławczym uchybienia procesowe Sądu wojewódzkiego. Ponadto organ stanął na stanowisku, że postanowienie wierzyciela z dnia 23 lutego 2006 r. było dla organu egzekucyjnego wiążące, toteż nie uznając zarzutu przedawnienia obowiązku nie naruszono prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Oczywiście niezasadny jest zarzut powołany w pkt 1 petitum środka odwoławczego.

Treść art. 83c ust. 2 s.u.s. jest jednoznaczna – "od wydanych w trakcie postępowania egzekucyjnego postanowień Zakładu w sprawie stanowiska wierzyciela zażalenie nie przysługuje." Z treści cytowanego przepisu wynika wprost, że postanowienia wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w zakresie stanowiska wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym są niezaskarżalne, a więc pozbawione kontroli instancyjnej w toku tego postępowania. W konsekwencji nie przysługuje od nich również skarga do sądu wojewódzkiego (por. art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a.).

W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że wskazane unormowanie stanowi lex specialis wobec art. 34 § 2 p.e.a., zgodnie z którym na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie (por. wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II FSK 309/05, niepubl.).

Nie sposób przy tym podzielić pogląd prezentowany w skardze kasacyjnej, iż od postanowień Zakładu, dotyczących stanowiska wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym, służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w szczególności ze względu na treść art. 17 § 1a p.e.a.

Zgodnie z tym przepisem, o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej, do zażaleń na postanowienia, o których mowa w art. 34 § 2, wydanych przez wierzycieli, dla których organem wyższego stopnia jest minister, stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, z tym że termin do wniesienia zażalenia wynosi 7 dni od dnia doręczenia postanowienia.

Cytowane unormowanie odsyła do trybu przewidzianego w art. 127 § 3 K.p.a. (właściwego dla wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) tylko wówczas, jeżeli postanowienie wierzyciela wyrażające jego stanowisko w postępowaniu egzekucyjnym jest zaskarżalne na zasadach ogólnych, t.j. na podstawie art. 34 § 2 p.e.a. Wynika to bezpośrednio ze zwrotu "do zażaleń na postanowienia, o których mowa w art. 34 § 2".

Tymczasem w niniejszym przypadku stanowisko wierzyciela jest niezaskarżalne na mocy przepisu szczególnego (art. 83c ust. 2 s.u.s.) – art. 34 § 2 p.e.a. nie ma w tym przypadku zastosowania. Stąd też nie można powiedzieć, że orzeczenia tego rodzaju dotyczy norma wysłowiona w art. 17 § 1a p.e.a.

Na marginesie jedynie zaznaczyć trzeba, że ostatnio wspomniany przepis stanowi o odpowiednim zastosowaniu art. 127 § 3 K.p.a. do zażaleń na postanowienia, o których mowa w art. 34 § 2 p.e.a. Oznacza to, że chodzi tu w dalszym ciągu o tryb zażaleniowy, z tym tylko, że stosuje się do niego mutatis mutandis przepisy dotyczące wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W żadnym wypadku nie może być tu mowy o zastąpieniu zażalenia wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy.

Sąd odwoławczy uznał natomiast za zasadny drugi z powołanych w osnowie skargi kasacyjnej zarzutów.

Trafnie w tym zakresie powołał się skarżący na stanowisko wyrażone w wyroku Sądu wojewódzkiego we Wrocławiu o sygn. akt III SA/Wr 517/04, iż wiążący dla organu egzekucyjnego charakter wypowiedzi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako wierzyciela, w zakresie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (art. 34 § 1 p.e.a.) nie pozbawia wojewódzkiego sądu administracyjnego możliwości dokonywania oceny tej wypowiedzi przy rozpoznawaniu skargi na postanowienie dyrektora izby skarbowej, na mocy art. 134 § 1 i art. 135 P.p.s.a.

Pogląd ten, jak i argumentację na jego poparcie wywiedzioną Sąd odwoławczy w pełni podziela, orzeczenie to zostało natomiast opublikowane w stosownym zbiorze urzędowym, toteż zbędne jest jej przytaczanie. Poprzestać zatem w tym miejscu wystarczy na konkluzji, że w przypadku przyjęcia koncepcji przeciwnej, sądowa kontrola postanowienia organu egzekucyjnego wydanego w sprawie zarzutów egzekucyjnych na skutek wiążącego stanowiska wierzyciela, którym jest Zakład, byłaby iluzoryczna. Niezależnie bowiem od tego, czy zarzuty byłyby zasadne czy też nie, sąd administracyjny ograniczałby się w tego typu sprawach do stwierdzenia, że organ egzekucyjny zastosował się do wiążącego orzeczenia wierzyciela, a więc nie naruszył prawa. Takiemu ograniczeniu kognicji sądowej sprzeciwia się nie tylko treść art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 poz. 1269), ale także art. 7, art. 45 ust. 1 i art. 184 Konstytucji.

Wypada też podkreślić w tym kontekście, że z poglądem podzielanym również przez skład orzekający w niniejszej sprawie, zgodził się nie tylko Naczelny Sąd Administracyjny, ale również inne sądy wojewódzkie (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2006 r. sygn. akt II FSK 1480/05, ONSAiWSA 2007, nr 6, poz. 129; wyrok WSA w Lublinie z dnia 16 maja 2008 r., sygn. akt I SA/Lu 104/08, niepubl.; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 2 października 2007 r., sygn. akt I SA/Bd 500/07, niepubl.).

Odnosząc te wywody do stanu przedmiotowej sprawy zauważyć trzeba, że taki właśnie, "pozorny" charakter miała kontrola Sądu pierwszej instancji w zakresie, w jakim odnosi się ona do kwestii zarzutu przedawnienia obowiązku. Sąd ten ograniczył się bowiem do wskazania na wiążący (organ egzekucyjny) charakter postanowienia wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu (por. s. 7 uzasadnienia wyroku).

Tymczasem przypomnieć w tym kontekście należy, że zdaniem strony przy ocenie kwestii przedawnienia obowiązku należy uwzględniać przepisy regulujące termin przedawnienia należności z tytułu składek, obowiązujące w czasie, kiedy składki te stały się wymagalne (lata 1997-1999). Chodzi tu w szczególności o przepisy ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (t.j. Dz.U. z 1989 r. nr 46, poz. 250 ze zm.), a także ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 1989 r., nr 25, poz. 137 ze zm.). Przepisy te ustanawiały pięcioletni termin przedawnienia należności z tytułu składek, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna.

Natomiast wierzyciel przy ocenie wspomnianego zarzutu uwzględnił przepisy w/w ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym zarówno przed dniem 1 stycznia 2003 r., jak i po tym dniu – odpowiednio do poszczególnych należności – która przewidywała początkowo termin pięcioletni ich przedawnienia, a następnie dziesięcioletni (po nowelizacji z dnia 18 grudnia 2002 r. – Dz. U. nr 241, poz. 2074). Zarazem wierzyciel przyjął, że w odniesieniu do składek, do których należało odnosić termin pięcioletni, bieg tego terminu uległ przerwaniu na skutek czynności egzekucyjnych podjętych w latach 2000-2002, zaś w odniesieniu do składek ulegających przedawnieniu w terminie dziesięcioletnim, bieg tego terminu został przerwany na skutek "ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego" (por. karta nr 4 akt administracyjnych).

Odnosząc się do tych okoliczności stwierdzić trzeba, że Sąd pierwszej instancji zaniechał analizy wspomnianych wyżej regulacji w celu weryfikacji stanowiska wierzyciela w zakresie przepisów, wedle których należy oceniać kwestię przedawnienia obowiązku. Nie zbadano w konsekwencji, czy zasadnie uznano, że część spośród należności przedawniała się w terminie dziesięcioletnim (a nie pięcioletnim, jak twierdzi strona). Ponadto w aktach sprawy nie ma żadnych dokumentów pozwalających potwierdzić stanowisko wierzyciela, iż te spośród składek, do których odniesiono termin pięcioletni, nie przedawniły się na skutek podjęcia czynności egzekucyjnych w latach 2000-2002. Do tej okoliczności Sąd wojewódzki również się nie odniósł. Niewątpliwie zaś tego rodzaju ustalenia faktyczne i walidacyjne są niezbędne dla przesądzenia prawidłowości stanowiska wierzyciela i w rezultacie zaskarżonego postanowienia organu egzekucyjnego (co wbrew twierdzeniu organu wykazał skarżący).

Naczelny Sąd Administracyjny nie może zastępować Sądu pierwszej instancji w merytorycznej kontroli zaskarżonego aktu lub czynności. Jeżeli stwierdzi (w efekcie skutecznych zarzutów procesowych strony) braki, które świadczą o tym, że kontrola Sądu wojewódzkiego była niekompletna, a zarazem mogło to mieć wpływ na wynik sprawy, to zobowiązany jest uchylić zaskarżone orzeczenie i przekazać sprawę termu Sądowi do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a.

Ten stan rzeczy zaistniał w przedmiotowej sprawie, wobec czego orzeczono jak w sentencji, uwzględniając treść ostatnio powołanego przepisu.

O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na mocy art. 203 pkt 1 w zw. z art. 209 P.p.s.a.