Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 263/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 3, ust 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par 1 ust 1 lit a i lit c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki Sędziowie: WSA Grażyna Firek WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) Protokolant: Tomasz Famulski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi N. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - uchyla zaskarżoną decyzję -


UZASADNIENIE

N. P. (dalej: Skarżący) wnioskiem z dnia 24 listopada 2017 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat K. [...] z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że przebywał kilkanaście razy w Szpitalu Psychiatrycznym im. [...] w K. i następnie trafił do Szpitala Psychiatrycznego w R., gdzie przebywał przez okres półtora roku. Obecnie przebywa w Domu Pomocy Społecznej w K. (dalej: DPS), który jest placówką stacjonarną przeznaczoną dla osób przewlekle chorych psychicznie. Dalej Skarżący podał, że z powyższych względów nie miał możliwości bieżącego regulowania należności z tytułu składek i również obecnie nie ma możliwości uregulowania zaległych składek.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. (dalej: ZUS, Zakład, organ) decyzją z dnia 15 stycznia 2018 r. nr [...] odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek:

- osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek na ubezpieczenia społeczne za okres lipca 2004 r. w kwocie [...]zł,

- pracowników w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie [...]zł, oraz odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że Skarżący figuruje jako płatnik składek w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 15 lipca 2004 r. i w tym okresie nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia z tytułu prowadzonej działalności. Zaległości figurujące na koncie strony nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym.

Organ wskazał, że Skarżący od 1 czerwca 2017 r. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży hurtowej zegarków, zegarów i biżuterii i że w 2017 r. nie uzyskał żadnego przychodu, a strata jaką osiągnął wynosi [...] zł. Strona prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe mieszkając w DPS, otrzymuje zasiłek z pomocy społecznej w kwocie [...]zł, z którego ponosi wydatki stałe związane z utrzymaniem i leczeniem w wysokości [...] zł, a [...] zł pobiera DPS na utrzymanie. Skarżący posiada zobowiązania alimentacyjne, których nie spłaca.

Dalej organ przywołał przepis art. 28 ust. 3 pkt 1- 6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 963 ze. zm.; obecnie Dz.U. z 2017 r., poz. 1778, dalej: u.s.u.s.) i wskazał, że z przyczyn oczywistych nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., jak również nie mają zastosowania do Skarżącego przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., gdyż nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, a także przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s.

Następnie organ wskazał, że z "ustaleń stanu faktycznego" wynika, że Skarżący nie jest pozbawiony dochodu, gdyż od 1 czerwca 2017 r. prowadzi działalność gospodarczą, a zadłużenie będące przedmiotem niniejszego postępowania nie jest skierowane obecnie na drogę przymusowego dochodzenia. W związku z podjęciem wykonywania działalności gospodarczej nie można stwierdzić całkowitego braku majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji i na obecnym etapie postępowania nie można jednoznacznie stwierdzić iż w toku podejmowanych czynności egzekucyjnych nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne.

Dalej organ podał, że na nim jako dysponencie środków publicznych ciąży szczególny obowiązek wykorzystania wszelkich niezbędnych środków zmierzających do wyegzekwowania należności składkowych, zaś umorzenie stanowiłoby wyraz definitywnej rezygnacji z możliwości dochodzenia zaległości i nie ma obowiązku umarzania należności zwłaszcza, gdy dostrzega realne szanse na ich odzyskanie od zobowiązanego.

Podsumowując organ wskazał, że z tych powodów nie zachodzą wobec Skarżącego przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, a to uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wydanie decyzji o umorzeniu należności na tej podstawie.

Dalej organ podał, że umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności zostało określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu (organ nie wskazał jakim). Organ przytoczył przepisy § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia i wskazał, że do Skarżącego nie ma zastosowania przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, gdyż zadłużenie do którego mają zastosowanie przepisy rozporządzenia wynosi [...] zł.

Następnie organ wskazał, że nie ma zastosowanie również przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, gdyż Skarżący nie wykazał, że w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia poniósł straty materialne uniemożliwiające – w przypadku opłacenia należności z tytułu składek - prowadzenie działalności. Strona nie przedstawia żadnych dokumentów na potwierdzenie zaistnienia takich zdarzeń. Organ podkreślił, że organ rozpatrując wniosek o umorzenie zaległości nie bada przyczyn, które doprowadziły do powstania zadłużenia na koncie podmiotu, ale bierze pod uwagę sam fakt zadłużenia, za powstanie którego odpowiedzialny jest płatnik składek. Działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną i ryzyko z nią związane ciąży na płatniku, który ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, niezależnie od czynników ekonomicznych wpływających na jej funkcjonowanie oraz wysokość uzyskiwanych z niej dochodów. W każdą działalność wpisane jest ryzyko gospodarcze, które ponosi zawsze przedsiębiorca.

Dalej organ wskazał, że Skarżący oświadczył, że leczy się psychiatrycznie i "pobiera leki", jednak nie przedłożył jakichkolwiek zaświadczeń lekarskich stwierdzających niezdolność do pracy na podstawie których można stwierdzić, że sytuacja zdrowotna uniemożliwia Skarżącemu pozyskiwanie środków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jak i spłatę należności z tytułu składek tym samym nie będzie miała zastosowania przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Podsumowując Zakład wskazał, że nie ma jakiekolwiek informacji, która uzasadniałaby, że istnieją inne okoliczności, które uzasadniałby umorzenie zadłużenia Skarżącego na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Skarżący nie zgodził się z ww. decyzją ZUS, wskazując, że składki uległy przedawnieniu na podstawie "art. 24 p 4" u.s.u.s. Podniósł, że przebywa w DPS i jakakolwiek ściągalność składek jest niemożliwa, gdyż otrzymuje zasiłek w wysokości [...] zł, z czego DPS pobiera [...] zł. Dalej Skarżący wskazał, że zaległość powstała wskutek recesji jak była w 2001 r.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Zgodnie z treścią art. 134 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli sądowej jest w sprawie niniejszej decyzja ZUS Oddział w K., którą odmówiono Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek na ubezpieczenia społeczne za lipiec 2004 r., należności z tytułu składek pracowników w części finansowanej przez płatnika za okres od stycznia 2003 do kwietnia 2004 r. oraz odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych.

W rozpoznawanej sprawie jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z treścią z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w pkt od 1 do 6. Wobec treści wniosku Skarżącego, zastosowanie w sprawie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365; dalej rozporządzenie MGPiPS) Zgodnie z powołanym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 tejże ustawy, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści powyższych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7, art. 11 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego; t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257; dalej: K.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 K.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 K.p.a.).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej wskazane zasady Sąd doszedł do przekonania, że narusza ona przepisy w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego, dlatego skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy podnieść, że katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s.. Przepis ten stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 i 978);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Z treści przywołanego przepisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby ZUS mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. daje potencjalną możliwość umorzenia należności.

Z przepisu art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s wynika zatem, że to ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku.

Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien mieć nadto na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (por. wyroki: WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 707/11; WSA w Krakowie z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1176/14; WSA w Opolu z 24 października 2012 r., sygn. akt I SA/Op 251/12; z dnia 14 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Op 572), które skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela. Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II FSK 176/07, organy mają także obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji strony z wysokością zaległej należności. Ta zaś, rozpatrywana w kontekście możliwości finansowych Skarżącego, w ocenie Sądu stanowi wysokość bardzo dużą.

Z zaskarżonej decyzji wynika natomiast, że organ rentowy nawet nie podjął próby dokonania powyższego rzetelnego szacunku, jedynie ograniczył się do wskazania w zaskarżonej decyzji, że możliwość ewentualnej egzekucji wynikać będzie z faktu, że Skarżący rozpoczął od 1 czerwca 2017 r. prowadzenie działalności gospodarczej. Zakład jednak nie zauważył, że w ramach prowadzonej działalności Skarżący nie uzyskał żadnego przychodu (podkreślenie Sądu), co za tym idzie nie mógł uzyskać nawet potencjalnego dochodu, a wręcz Skarżący wskazuje na poniesioną stratę w wysokości 1.100,00 zł. Organ a priori przyjmuje, że skoro Skarżący podjął się prowadzenia działalności to musi uzyskiwać dochody, z których egzekucja pozwoli na ewentualne wyegzekwowanie zaległości. Jest to zdaniem Sądu stanowisko w okolicznościach niniejszej sprawy całkowicie bezpodstawne, a dokonana ocena możliwości płatniczych Skarżącego rażąco dowolna, sprzeczna z doświadczeniem życiowym. Organ zupełnie nie wziął pod uwagę, po pierwsze, że Skarżący nie posiada żądnego majątku, który pozwoliłby mu na prowadzenie działalności gospodarczej, po drugie, że opisana przez Skarżącego sytuacja zdrowotna niewątpliwie ma wpływ na prowadzenie tej działalności.

Odrębną kwestią, do której ZUS rozpatrujący sprawę w żaden sposób się nie odniósł, jest kwestia umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika US Kraków Podgórze za styczeń 1999 r., lipiec 1999 r. i za okres styczeń 2003 r.– lipiec 2004 r., czyli okres tożsamy z okresem, za który organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Z zalegającej w aktach sprawy informacji o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym jednoznacznie wynika, że postępowanie egzekucyjne za wymienione okresy zostało przez administracyjny organ egzekucyjny umorzone w dniu 3 grudnia 2013 r. w związku ze stwierdzeniem bezskuteczności egzekucji. Organ winien był powyższą okoliczność ocenić w kontekście wystąpienia przesłanki nieściągalności o której mowa w art. 28 ust 3 pkt 5 u.s.u.s., czyli sytuacji, w której naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Podsumowując należy wskazać, że stanowisko organu co do stwierdzenia, że nie zachodzą przesłanki nieściągalności, jest zdecydowanie przedwczesne i tym samym narusza w sposób oczywisty przepisy art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. jak również jest ewidentnym naruszeniem przywołanych powyżej przepisów art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., jak również zasad ogólnych postępowania (art. 7, art. 8, art. 9 K.p.a.). Organ prowadząc postepowanie, zgodnie z art. 7 K.p.a. powinien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.). Nie do przyjęcia, w świetle powyższych przepisów, jest sytuacja, w której organ nie dokonuje oceny całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego i wyciąga wnioski, które z tego materiału dowodowego nie wynikają.

W kontekście powyższego Sąd wskazuje, że uzasadnienie decyzji Zakładu powinno odpowiadać wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a., a to oznacza, że powinno wskazywać na bardzo wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jego zdolności płatniczych przy uwzględnieniu obecnej sytuacji życiowej, braku majątku i niezbędnych wydatków (także tych kosztów utrzymania niewynikających bezpośrednio z kwestionariusza o możliwościach płatniczych płatnika składek), a więc dotyczących zakupu żywności, odzieży, leków, itp. Organ nie wyjaśnił również jaka jest rzeczywista możliwość spłaty zadłużenia, nie przedstawił przy tym, jakie konkretnie w sytuacji życiowej Skarżącego, są realne szanse wyjścia przez Niego z zadłużenia. Dodatkowo przyjęcie, że Skarżący mimo braku dochodów ma realną możliwość spłaty zaległego zadłużenia i spłata ta nie pozbawi zobowiązanego środków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb, nie znajduje uzasadnienia nie tylko w realiach niniejszej sprawy, ale również w doświadczeniu życiowym, którymi powinien kierować się organ przy rozstrzyganiu tego rodzaju okoliczności. Takie działanie organu nie zasługuje na akceptację, bowiem odstąpienie od możliwości umorzenia należności powinno być oparte na argumentach przesądzających. Nie mogą być takimi okolicznościami zdarzenia przyszłe i niepewne (jak np. w realiach niniejszej sprawy oczekiwane dochody z podjętej działalności gospodarczej). Brak konkretnych ustaleń we wskazanym wyżej zakresie czyni dowolnymi twierdzenia organu.

W kontekście niniejszej sprawy, nie sposób również pominąć kwestii udzielania Skarżącemu pomocy ze środków opieki społecznej w postaci zasiłku. Jest to okoliczność znamienna, gdyż oznacza, że bez środków pomocy państwa, Skarżący nie jest w stanie zaspokajać swoich podstawowych potrzeb życiowych.

Należy również wskazać, że ZUS pominął całkowicie podnoszoną we wniosku z dnia 24 listopada 2017 r. kwestię przedawnienia należności z tytułu składek. Tym samym Sąd nie mógł się odnieść do tej kwestii i sformułowanego w sposób ogólny, zarzutu skargi dotyczącego przedawnienia.

Dokonując całościowej oceny zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że Zakład potraktował sprawę Skarżącego bezrefleksyjnie, w sposób automatyczny i niezindywidualizowany. Organ naruszył przy tym szereg przepisów zarówno prawa materialnego jak i procesowego. t.j. art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. oraz art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Naruszenia te miały wpływ na wynik sprawy.

Należy również podkreślić, że niniejszy wyrok nie przesądza umorzenia zaległości składkowych.

Na podstawie art. 153 P.p.s.a., przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ jest zobowiązany do uwzględnienia przedstawionej powyżej oceny prawnej. Rozpatrując ponownie sprawę organ powinien wyeliminować wszystkie wskazane przez Sąd nieprawidłowości, a w szczególności ustalić, czy należności nie uległy przedawnieniu, a jeżeli nie uległy przedawnieniu to ustalić, czy zachodzi ich całkowita nieściągalność. Dokonując ustaleń i ocen w zakresie nieściągalności, organ odniesie się do aktualnej sytuacji Skarżącego, na którą składa się jego sytuacja zdrowotna i majątkowa (finansowa) i w tym kontekście dokona realnej oceny możliwości spłaty zadłużenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd, w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i lit. c P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Sąd odstąpił od orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że Skarżący, po pierwsze był zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, po drugie w sprawie występował osobiście bez profesjonalnego pełnomocnika.