Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 194/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 4
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
article: par. 39 ust. 2 pkt 3, par. 23 ust. 2, ust. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.

SENTENCJA

Dnia 11 października 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędziowie NSA Maria Lorych-Olszanowska (spr.) WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi D. D. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] stycznia 2016r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] września 2015 roku nr [...], II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. na rzecz skarżącego kwotę [...](jeden [...]) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...], Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "ARiMR") w P., po rozpatrzeniu odwołania D. D. (dalej: "strona", "producent rolny") od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z dnia [...] września 2015 r., nr [...], o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

Dnia [...] maja 2011 r. producent rolny złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych w ramach PROW 2007-2013 na rok 2011. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...], przyznał stronie płatności rolnośrodowiskowe za rok 2011 w łącznej wysokości [...] zł, w tym na realizację: 1) Pakietu 1. Rolnictwo zrównoważone w wariancie 1.1. – Zrównoważony sposób gospodarowania na działach rolnych o łącznej powierzchni [...] ha na kwotę [...]zł; 2) Pakietu 8. Ochrona gleb i wód w wariancie 8.3.1. – Międzyplon ścierniskowy na działkach rolnych o łącznej powierzchni [...] ha na kwotę [...]zł. Przyznane płatności zostały przekazane na rachunek bankowy strony dnia [...] lutego 2012 r.

Dnia [...] maja 2012 r. strona złożyła wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2012, w wyniku którego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. decyzją z dnia [...] maja 2013 r., nr [...], przyznał na ten rok płatności rolnośrodowiskowe w łącznej wysokości [...] zł, w tym na realizację programu w ramach: 1) Pakietu 1. w wariancie 1.1. na działkach rolnych o łącznej powierzchni [...] ha na kwotę [...]zł; 2) Pakietu 8. w wariancie 8.3.1. na działkach rolnych o łącznej powierzchni [...] ha na kwotę [...]zł. Płatności te zostały przekazane dnia [...] czerwca 2013 r.

Dnia [...] maja 2013 r. strona złożyła wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2013, którego rozpoznanie doprowadziło do przyznania płatności na ten rok decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...], o łącznej wysokości [...] zł, w tym na realizację programu w ramach: 1) Pakietu 1. wariantu 1.1. na działkach rolnych o łącznej powierzchni [...] ha na kwotę [...]zł; 2) Pakietu 8. wariantu 8.3.1. na działkach rolnych o łącznej powierzchni [...] ha na kwotę [...]zł. Przyznane płatności zostały przekazane na rachunek bankowy dnia [...] stycznia 2014 r.

Dnia [...] maja 2014 r. producent rolny złożył kontynuacyjny wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2014, na skutek czego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. decyzją z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...], przyznał płatności w łącznej wysokości [...] zł, w tym za realizację programu w ramach: 1) Pakietu 1. wariantu 1.1. na działkach rolnych o łącznej powierzchni [...] ha na kwotę [...]zł; 2) Pakietu 8. wariantu 8.3.1. na działkach rolnych o łącznej powierzchni [...] ha na kwotę [...]zł. Przyznane płatności zostały przekazane w dniu [...] marca 2015 r.

Strona dnia [...] października 2013 r. dokonała zwrotu części otrzymanych płatności rolnośrodowiskowych w kwocie [...]zł, a dnia [...] stycznia 2014 r. części otrzymanych płatności w kwocie [...]zł.

W dniu [...] czerwca 2015 r. producent rolny złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2015, w którym zaznaczył, że ubiega się o przyznanie: - jednolitej płatności obszarowej oraz płatności za zazielenienie, - płatności dodatkowej, - płatności do krów, - płatności do bydła, - płatności do powierzchni uprawy pomidorów, - płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (płatność ONW). Wraz z wnioskiem przedłożył dwa oświadczenia o zwierzętach zadeklarowanych do płatności, oświadczenie o powierzchni obszarów proekologicznych, oświadczenie o zapoznaniu się ze zmianami przepisów dotyczących płatności do zwierząt gatunków bydło domowe, owca domowa i koza domowa, a także umowę kontraktacyjną na wyprodukowanie i dostawę pomidorów oraz załączniki graficzne.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych przyznanych na mocy decyzji wydanych na poszczególne lata.

Następnie decyzją z dnia [...] września 2015 r. organ pierwszej instancji ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych w łącznej wysokości [...] zł. Organ ten wskazał przy tym, że w przypadku, gdy rolnik nie złożył wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej za realizację danego wariantu albo stosownej informacji przyznana płatność za realizację tego wariantu podlega zwrotowi.

W odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej strona podniosła, że płatności rolnośrodowiskowe zaznaczone zostały na załącznikach graficznych do wniosku złożonego na 2015 rok, jednakże omyłkowo w samym wniosku nie zostały one uwzględnione. Ponadto odwołujący podkreślił, że w roku 2015 nadal realizuje program zgodnie z planem rolnośrodowiskowym, przez co dochodzenie zwrotu płatności otrzymanych za lata wcześniejsze jest bezzasadne.

Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P., utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, przekonał się o przysługującej mu właściwości do rozpoznania kontrolowanej sprawy, aby w dalszej kolejności odnieść się do istoty sporu. Organ odwoławczy wskazał, że producent rolny wystąpił z wnioskiem o przyznanie pierwszych płatności rolnośrodowiskowych w 2011 roku, zatem - zgodnie z przepisami ówcześnie obowiązującego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 - odwołujący podjął 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe od dnia 15 marca 2011 r. Producent rolny składał wniosek kontynuacyjny w kolejnych latach uczestnictwa w programie rolnośrodowiskowym (2012-2014). Jednakże w roku 2015 nie złożył wniosku o przyznanie kolejnych płatności rolnośrodowiskowych ani informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Tymczasem rok 2015 był ostatnim rokiem podjętego przez odwołującego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w którym winien on wystąpić z wnioskiem kontynuacyjnym o przyznanie płatności albo ze wspomnianą informacją.

Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że w żadnym miejscu na złożonym na rok 2015 wniosku strona nie wskazała aby wnioskowała o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych. Wbrew twierdzeniom odwołującego, zdaniem organu ARiMR, nie wynika to także z przedłożonych załączników graficznych. Na załącznikach tych naniesione zostały deklarowane działki rolne wraz z ich oznaczeniami literowymi i rodzajem uprawianych roślin. Jednakże informacja o tym, że dana działka rolna dotyczy także płatności rolnośrodowiskowych na każdym załączniku graficznym została przekreślona. Zdaniem organu odwoławczego w ten sposób strona jednoznacznie wskazała, że w 2015 roku nie wniosku o przyznanie omawianych płatności. Trudno bowiem przyjąć, że przekreślona na załączniku graficznym deklaracja nadal pozostaje aktualna, a producent rolny wbrew informacji zawartej w samym wniosku nadal oświadcza, że ubiega się o te płatności.

W ocenie organu ARiMR odwołujący na podstawie § 39 ust. 2 pkt. 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. jest zatem zobowiązany do zwrotu otrzymanych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2011-2014. Zgodnie z tym przepisem płatność ta podlega bowiem zwrotowi w przypadku, gdy rolnik nie złożył wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej za realizację danego wariantu albo informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana za realizację tego wariantu. W ocenie organu ARiMR na wynik niniejszego postępowania nie ma natomiast żadnego wpływu fakt prowadzenia działalności na gruntach objętych zobowiązaniem zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej i wszystkimi koniecznymi wymogami określonymi w rozporządzeniu. Wniosek o przyznanie płatności winien być złożony w terminie od dnia 15 marca 2015 r. do dnia 15 czerwca 2015 r. i termin ten nie podlega przywróceniu. Jednocześnie nie zaszła żadna z okoliczności, która pozwalałaby organowi ARiMR odstąpić od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej wydanie decyzji organu pierwszej instancji, skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu ARiMR. Wprawdzie skarżący nie zaznaczył bezpośrednio we wniosku o przyznanie płatności na rok 2015 pozycji dotyczącej płatności rolnośrodowiskowych, to jednak wyraził wolę ubiegania się o te płatności, poprzez zamieszczenie odpowiednich wzmianek na załącznikach graficznych, wskazujących obszary objęte spornymi płatnościami. Wzmianki te zostały co prawda przekreślone, lecz stało się to po udzieleniu skarżącemu błędnej informacji o braku potrzeby składania odrębnego wniosku kontynuacyjnego. Niedopatrzeniem skarżącego było nie wyjaśnienie dokładnie tej kwestii, jednakże jego zdaniem uchybienie to wydaje się usprawiedliwione mając na uwadze zmianę obowiązujących przepisów oraz fakt uzyskania nieprawidłowej informacji od podmiotu profesjonalnie zajmującego się tymi sprawami. Nadto, pomijając kwestie formalne skarżący w pełni realizował podjęte zobowiązania w zakresie programu. W ocenie skarżącego zastosowany przez organ ARiMR zakres zwrotu obejmujący lata 2011-2014, obliczony w takim samym stosunku jak stwierdzone uchybienie w roku 2015, nie odpowiada kryteriom zwrotu, o których mowa w art. 18 ust. 2 rozporządzenia Komisji nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, to jest rozmiarowi, zasięgowi i trwałości stwierdzonej niezgodności. Zdaniem skarżącego sankcja określona w rozporządzeniu krajowym możliwa jest do zastosowania jedynie w odniesieniu do tego roku, w którym działanie skarżącego wyczerpało znamiona deliktu administracyjnego, to jest w którym stwierdzono uchybienie polegające na niezachowaniu wymogów dotyczących programu.

Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.

Na rozprawie przed tut. Sądem, która odbyła się dnia [...] września 2016 r., skarżący podtrzymał skargę, a nadto podniósł, że błąd popełniony został na skutek dezinformacji pracownika organu, a drugi raz gdy przyszedł do Agencji, jeszcze przed wydaniem decyzji, nie mógł już tego błędu poprawić. W ARiMR osoba przyjmująca wniosek stwierdziła, że nie trzeba w piątym roku trwania programu składać wniosku, a to dlatego że – jeżeli rok czwarty w programie nie wymaga złożenia wniosku, to tym bardziej w piątym roku wniosku tego składać nie trzeba. Dlatego też skarżący wykreślił te znaki graficzne we wniosku i załączniku. Skarżący ponownie przy tym wskazał, że realizował program w pełnym zakresie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż w niej podniesiono.

Zaskarżona decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2016 r., jak i utrzymana przez nią w mocy decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z dnia [...] września 2015 r., wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które zgodnie z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), uzasadnia ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.

W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że materialnoprawną podstawę wydanego w kontrolowanej sprawie rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173 ze zm., dalej: "u.w.r.o.w."), a także przepisy wykonawcze do niej. Ustawa ta określa między innymi warunki i tryb zwracania pomocy finansowej w ramach działań objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, w tym w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" (art. 5 ust. 1 pkt 14 ustawy), w zakresie nieokreślonym w przepisach Unii Europejskiej lub przewidzianym w tych przepisach do określenia przez państwo członkowskie Unii Europejskiej (art. 1 pkt 2 lit. a ustawy). Stosownie do art. 28 ust. 1 u.w.r.o.w. pomoc pobrana nienależnie lub w nadmiernej wysokości podlega zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt. 1 ustawy, lub przepisy tej ustawy stanowią inaczej. Pomocą pobraną nienależnie, o czym stanowi już art. 28 w ust. 2, jest w szczególności pomoc:

1) wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem,

2) wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem,

3) wypłacona bez podstawy prawnej lub w wysokości wyższej niż określona na realizację operacji,

4) wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje zobowiązań związanych z przyznaniem pomocy technicznej.

Pomoc i pomoc techniczna wypłacone beneficjentowi, który nie wykonał w całości lub w części operacji lub obowiązków związanych z jej wykonaniem, lub zobowiązań związanych z przyznaniem pomocy technicznej, nie podlegają zwrotowi w przypadku wystąpienia co najmniej jednej z kategorii siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, określonych w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368 z 23.12.2006, str. 15, z późn. zm.), lub w przepisach wydanych na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 lub pkt 3 (art. 28 ust. 4 u.w.r.o.w.).

W rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm., dalej: "rozporządzenie PRŚ") przewidziano z kolei, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi m.in. w przypadku, gdy rolnik nie złożył wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej do określonych gruntów lub zwierząt objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym albo informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do tych gruntów lub zwierząt (§ 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia). Ostatnio przywołana regulacja - § 23 ust. 3 rozporządzenia PRŚ - przewiduje, że jeżeli rolnik nie zamierza ubiegać się w danym roku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej do określonych gruntów lub zwierząt objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, zamiast wniosku o jej przyznanie składa, na formularzu udostępnionym przez Agencję, informację o tych gruntach lub zwierzętach oraz o wariancie realizowanym na tych gruntach lub w odniesieniu do tych zwierząt, wskazując położenie tych gruntów i ich powierzchnię. Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio. Rzeczona informacja winna zatem zostać złożona do kierownika biura powiatowego Agencji, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę rolnika, w terminie określonym dla składania wniosków o przyznanie płatności bezpośredniej w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (§ 23 ust. 2 rozporządzenia PRŚ).

W ramach kontrolowanej sprawy, jak ustalił organ ARiMR, skarżący wystąpił z pierwszym wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych w roku 2011, podejmując 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe od dnia 15 marca 2011 r. Skarżący w kolejnych latach 2012-2014 składał wnioski kontynuacyjne o przyznanie kolejnych płatności rolnośrodowiskowych. Jednakże w roku 2015 nie złożył ani wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych, ani informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 rozporządzenia PRŚ.

Powyżej dokonane ustalenia faktyczne nie budzą wątpliwości. Chybiona jest argumentacja skarżącego, w której stara się on wykazać, że przekreślona na załącznikach graficznych informacja dotycząca płatności rolnośrodowiskowych, miałaby świadczyć o tym, że skarżący jednak wyraził wolę ubiegania się o te płatności. Twierdzenie to pozostaje bowiem w oczywisty sposób sprzeczne z treścią samego wniosku, w którym rzeczona płatność nie została oznaczona, a także ze wspomnianym przekreśleniem wskazanych informacji. Za jego przyjęciem nie przemawiają zasady doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania.

Jako że skarżący nie złożył ani wniosku o kolejne płatności rolnośrodowiskowe w okresie przyjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego, ani też informacji, o której stanowi § 23 ust. 3 rozporządzenia PRŚ, stosownie do art. 39 ust. 2 pkt. 4 tego rozporządzenia organ ARiMR winien – co do zasady - orzec zwrot płatności rolnośrodowiskowych przyznanych skarżącemu w latach poprzednich, to jest za lata 2011-2014, jako kwot nienależnie pobranych płatności.

Wskazać trzeba, że stosownie do art. 39 ust. 3 akapitu pierwszego i drugiego rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW; Dz. Urz. UE Seria L z 2005 r. Nr 277, poz. 1 ze zm., dalej: "rozporządzenie 1698/2005") płatności rolnośrodowiskowe obejmują jedynie te zobowiązania, które wykraczają poza odpowiednie normy obowiązkowe ustanowione zgodnie z art. 4 i 5 oraz załącznikami III i IV rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003, jak również minimalne wymogi dotyczące stosowania nawozów i środków ochrony roślin oraz inne odpowiednie wymogi obowiązkowe ustanowione ustawodawstwem krajowym i określone w programie. Zobowiązania te podejmowane są z reguły na okres od pięciu do siedmiu lat. W przypadkach koniecznych i uzasadnionych ustala się dłuższy okres dla poszczególnych rodzajów zobowiązań zgodnie z procedurą, o której mowa w art. 90 ust. 2. Płatności tych udziela się corocznie (por. art. 39 ust. 4 ab initio rozporządzenia 1698/2005), a ich beneficjent zobowiązany jest do składania rocznego wniosku o ich przyznanie (por. art. 3 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich; Dz. Urz. UE Seria L z 2011 r. Nr 25, poz. 8 ze zm., dalej: "rozporządzenie 65/2011").

Z przywołanych regulacji unijnych wynika zatem, że cechą charakterystyczną pomocy rolnośrodowiskowej jest pięcioletnie zobowiązanie, które wykracza poza odpowiednie normy obowiązkowe, jak również minimalne wymogi dotyczące stasowania nawozów i środków ochrony roślin oraz inne odpowiednie wymogi obowiązkowe ustanowione ustawodawstwem krajowym i określone z programie. Ekwiwalentem zobowiązania rolnośrodowiskowego na okres co najmniej pięciu lat jest wsparcie przyznawane corocznie przez państwo członkowskie, którym obejmuje się dodatkowe koszty i utracone dochody wynikające z podjętego zobowiązania, a przy zastosowaniu dodatkowych wymogów, także koszty transakcji (por. dalsza treść przywołanego już art. 39 ust. 4 rozporządzenia 1698/2005). Beneficjent płatności rolnośrodowiskowych jest zobligowany corocznie występować z wnioskiem o ich przyznanie, chyba, że państwo członkowie wprowadzi inną skuteczną alternatywę procedury przeprowadzania kontroli administracyjnych (por. art. 3 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia 65/2011), jak uczyniła to Rzeczpospolita Polska (§ 23 ust. 3 rozporządzenia PRŚ). Złożenie takiego rocznego wniosku umożliwia zatem sprawdzenie, czy podjęte zobowiązanie rolnośrodowiskowe jest przestrzegane. Wszystkie wnioski o płatność poddaje się kontrolom administracyjnym, obejmującym wszystkie elementy, których kontrola za pomocą środków administracyjnych jest możliwa i stosowna (art. 11 ust. 1 zd. 1 rozporządzenia 65/2011). Przedmiotem kontroli jest m.in. zgodność ze zobowiązaniami długoterminowymi (por. art. 11 ust. 3 rozporządzenia 65/2011).

Jeżeli beneficjent nie złoży rocznego wniosku dotyczącego płatności, z wyjątkiem sytuacji kiedy istnieje taka procedura krajowa, z której skarżący - co bezsporne w kontrolowanej sprawie - nie skorzystał, nie jest mu przyznawana żadna płatność. Złożenie tego wniosku stanowi zatem warunek kwalifikowalności do korzystania z pomocy rolnośrodowiskowej. Wskazać przy tym należy, że co tyczy się pomocy rolnośrodowiskowej charakteryzującej się wieloletnim zobowiązaniem, przesłanki przyznania wsparcia powinny być spełnione przez cały okres ważności zobowiązania, na który ta pomoc została przyznana. Jeżeli zatem jedna z przesłanek przyznania wspomnianej pomocy, taka jak złożenie rocznego wniosku dotyczącego wypłaty wsparcia, nie została spełniona, choćby miało to miejsce tylko jeden raz w trakcie całego okresu trwania przedsięwzięcia rolnośrodowiskowego na jaki beneficjent pomocy się zobowiązał, pomoc ta nie może zostać przyznana. W tym względzie okoliczność, że beneficjent pomocy rolnośrodowiskowej nadal spełniał pozostałe warunki przyznania tej pomocy, w szczególności zobowiązania dotyczące użytkowania odnośnych obszarów, nie może zapobiec wykluczeniu z korzystania z tej pomocy, które jest wynikiem nieprzestrzegania jednego z tych warunków. Przyznanie rzeczonej pomocy jest bowiem uzależnione od przestrzegania wszystkich warunków kwalifikowalności w trakcie całego okresu trwania przedsięwzięcia rolnośrodowiskowego na jaki beneficjent pomocy się zobowiązał, wobec czego złamanie jednego z tych warunków wystarczy, samo w sobie, aby spowodować wspomniane wykluczenie. W razie wykluczenia z korzystania z pomocy rolnośrodowiskowej z powodu nieprzestrzegania warunków przyznania tejże beneficjent tej pomocy jest zobowiązany do zwrotu całości już wypłaconych kwot związanych z pomocą, z której korzystanie zostało wykluczone (por. art. 5 ust. 1 rozporządzenia 65/2011).

Powyższe stanowisko znajduje pełne poparcie w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. wyrok Trybunału z dnia 7 lutego 2013 r., w sprawie C-454/11, a także wyrok tego z dnia 26 maja 2016 r., w sprawie C-273/15, dostępne na stronie internetowej: http://curia.europa.eu). W pierwszym z tych wyroków TSUE wprost stwierdził, że: "rozporządzenie Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia, zmienione rozporządzeniem Rady (WE) nr 1783/2003 z dnia 29 września 2003 r., rozporządzenie Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia nr 1257/1999 oraz rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników - należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwiają się one uregulowaniu krajowemu, zgodnie z którym beneficjent pomocy przyznanej w zamian za jego zobowiązania rolnośrodowiskowe obejmujące kilka lat ma obowiązek zwrotu całości pomocy już wypłaconej za lata poprzedzające, ponieważ nie złożył rocznego wniosku zgodnie z właściwymi przepisami krajowymi, w sytuacji gdy beneficjent twierdzi, że w dalszym ciągu wypełniał swoje zobowiązania dotyczące użytkowania odnośnych obszarów, gdy nie został on wysłuchany przez właściwy organ administracyjny, ale gdy przeprowadzenie kontroli odnośnych obszarów na miejscu nie jest już możliwe ze względu na to, że dany rok się skończył". Orzeczenie to zapadło wprawdzie na gruncie przepisów prawa unijnego obowiązujących względem poprzedniego okresu premiowania niż okres 2007-2013, jednakże regulacje na których TSUE się wówczas oparł w tym zakresie są analogiczne jak regulacje przywołane powyżej.

Co nie mniej istotne nie jest przy tym trafne odwoływanie się przez skarżącego do art. 18 rozporządzenia 65/2011. Regulacje zawarte w tym artykule odnoszą się bowiem do sytuacji zmniejszenia lub nieprzyznania "pomocy objętej wnioskiem", a nie do sytuacji wykluczenia z płatności, gdy wniosek taki nie został złożony. Przemawia za tym także wykładnia systemowa. Artykuł 18 znajduje się bowiem w Podsekcji II "Zmniejszenia i wykluczenia", Sekcji I "Zgodność z kryteriami kwalifikowalności, zobowiązaniami i powiązanymi obowiązkami", Rozdziału II "Kontrole, zmniejszenia i wykluczenia" rozporządzenia 65/2011. Sprawdzenie zgodności z kryteriami kwalifikowalności, do których się odnosi, obejmuje kontrole administracyjne i kontrole na miejscu (art. 10 ust. 2 rozporządzenia 65/2011). Kontrole te dotyczą natomiast wniosków o płatność (art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 rozporządzenia 65/2011), a co za tym idzie nie może być o nich mowy jeżeli wniosek ten nie został złożony, jak ma to miejsce w kontrolowanej sprawie.

Chociaż - co do zasady - rację należy przyznać organowi ARiMR, który wyciąga wobec skarżącego konsekwencje z § 39 ust. 2 pkt. 4 rozporządzenia PRŚ, organ ten nieprawidłowo już wskazał na bezwzględny charakter skutków związanych z upływem terminu do złożenia wniosku o płatności rolnośrodowiskowe na rok 2015. Organ ARiMR w swoich rozważaniach całkowicie bowiem pominął regulacje art. 8 ust. 3 zd. 1 rozporządzenia 65/2011 w zw. z art. 23 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE Seria L z 2009 r. Nr 316, poz. 65 ze zm., dalej: "rozporządzenie 1122/2009"). Ta ostatnia regulacja, znajdując odpowiednie zastosowanie m.in. do wniosków o płatności rolnośrodowiskowe, stanowi, że z wyjątkiem przypadków siły wyższej oraz okoliczności nadzwyczajnych, o których mowa w art. 75, złożenie wniosku o przyznanie pomocy na mocy niniejszego rozporządzenia po wyznaczonym terminie prowadzi do zmniejszenia kwoty płatności, do której uprawniony byłby rolnik gdyby złożył wniosek w terminie, o 1 % za każdy dzień roboczy (akapit pierwszy). Bez uszczerbku dla jakichkolwiek środków szczególnych podejmowanych przez państwa członkowskie odnośnie do potrzeby składania jakichkolwiek dokumentów uzupełniających w wyznaczonym czasie w celu umożliwienia ustalenia terminów oraz przeprowadzenia skutecznych kontroli, pierwszy akapit stosuje się również odnośnie do dokumentów, umów oraz oświadczeń, które należy przedstawić właściwym organom zgodnie z art. 12 i 13, jeśli takie dokumenty, umowy lub oświadczenia stanowią o kwalifikowalności do przedmiotowej pomocy. W tym przypadku zmniejszenie płatności będzie odnosiła się do kwoty wypłacanej w ramach przedmiotowej pomocy (akapit drugi). Jeśli opóźnienie wynosi ponad 25 dni kalendarzowych, wniosek uznaje się za niedopuszczalny (akapit trzeci).

O ile zatem – co do zasady – upływ terminu na złożenie wniosku o płatność rolnośrodowiskową, wskazanego w art. 23 ust. 1 rozporządzenia 1122/2009, powoduje jego niedopuszczalność, to nie należy zapominać, że nie jest tak w przypadku siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, o którym mowa w art. 75 tego rozporządzenia. Znajduje to potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Z wyroku Trybunału z dnia 17 grudnia 2015 r., w sprawie o sygn. C-330/14 (dostępny na stronie internetowej CURIA), wynika, że art. 23 ust. 1 akapit trzeci rozporządzenia 1122/2009 należy interpretować w ten sposób, że zaniechanie złożenia wniosku prowadzi zasadniczo do jego niedopuszczalności. Zasadniczo, ponieważ jak wskazał TSUE odnosząc się do sprawy: "co się tyczy kwestii, czy zarzucane skarżącemu w postępowaniu głównym uchybienie było spowodowane siłą wyższą i czy zatem skarżący ten mógł uniknąć sankcji przewidzianej w art. 23 ust. 1 akapit trzeci rozporządzenia nr 1122/2009, w odniesieniu do oceny okoliczności faktycznych do sądu odsyłającego należy zbadanie, czy uchybienie to było spowodowane zaistnieniem niezależnych od podmiotu, nadzwyczajnych i nieprzewidywalnych okoliczności, a których następstw nie można było uniknąć mimo zachowania przez ten podmiot należytej staranności".

Organ ARiMR pomijając te kwestie naruszył przywołane regulacje (por. także art. 28 ust. 4 u.w.r.o.w.), a w konsekwencji uchybił także art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23) nie wyjaśniając w żaden sposób czy fakt niezłożenia przez skarżącego wniosku o płatności rolnośrodowiskowe na rok 2015 spowodowany był zaistnieniem siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, o których stanowi art. 23 ust. 1 rozporządzenia 1122/2009. Skarżący jeszcze w toku postępowania przed organem ARiMR wskazywał, że dokonane przez niego wykreślenie płatności rolnośrodowiskowych z wniosku na rok 2015 nastąpiło przez omyłkę. Jak wyjaśnił natomiast w postępowaniu przed tut. Sądem informację o braku konieczności składania wniosku o płatności rolnośrodowiskowe na rok 2015 uzyskał w ARiMR. Skarżący podjął próbę skorygowania powyższego błędu, lecz nie mógł tego uczynić, bowiem kazano mu czekać na wydanie decyzji.

Ponownie rozpoznając sprawę organ ARiMR uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym postępowaniu i zawarte w nim wskazania co do dalszego postępowania. Organ ARiMR podejmie zwłaszcza postępowanie wyjaśniające na okoliczności wskazywane przez skarżącego, które zgodnie z jego twierdzeniami miały spowodować niewystąpienie z wnioskiem o płatności rolnośrodowiskowe na rok 2015. Organ ARiMR winien w szczególności wyjaśnić po pierwsze, czy niezłożenie przez skarżącego rzeczonego wniosku rzeczywiście było spowodowane informacją udzieloną przez pracownika tego organu. Po drugie, czy skarżący faktycznie próbował skorygować nie ujęcie tych płatności we wniosku złożonym na rok 2015 i jakie okoliczności spowodowały, że nie mógł tego uczynić. Organ ARiMR uwzględni przy tym, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji sam wskazywał na bezwzględny charakter sankcji związanej z upływem terminu do złożenia wniosku o płatność, przejawiającej się w niedopuszczalności tego wniosku. Okoliczności tak ustalone organ winien ocenić w kontekście zaistnienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych.

Mając powyższe na względzie w oparciu o art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzeczono jak w pkt. I. sentencji wyroku. O kosztach postępowania postanowiono w pkt. II sentencji wyroku w oparciu o art. 200 P.p.s.a.