Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 162/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2024-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6153 Warunki zabudowy  terenu
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 31 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska (spr.) sędzia WSA Marek Leszczyński, po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 maja 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Stowarzyszenia M. w P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 23 stycznia 2024 r. nr 409.1/B-13/I/2024 w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu oddala skargę


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności.

Postanowieniem z 30 listopada 2023 r. nr IF.6730.46.2023 Burmistrz Siemiatycz, działając na podstawie art. 31 § 1 pkt 2 K.p.a., odmówił dopuszczenia organizacji społecznej - Stowarzyszenia M. z siedzibą w P. do udziału w postępowaniu w sprawie wszczętej na wniosek J. Sp. z o.o. dotyczącej wydania decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie trzech budynków handlowo - usługowych o łącznej pow. sprzedaży do 1950 m2 wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną i komunikacyjną, na działce nr geod. [...] i części działki [...], położonych przy ul. [...] w Siemiatyczach.

Organ stwierdził, że o ile wnioskująca organizacja społeczna spełnia ustawową przesłankę warunkującą dopuszczenie do udziału w postępowaniu w zakresie celów statutowych określonych w § 6 Regulaminu do których między innymi należy: a) wspieranie i podejmowanie inicjatyw służących ochronie krajobrazu kulturowego wzmacniających tożsamość regionalną i lokalną gospodarkę; b) aktywizowania i reprezentowania interesów lokalnej społeczności zamieszkałej na terenie działania Stowarzyszenia, w toczących się przed organami administracji publicznej postępowaniach w sprawach mogących mieć wpływ na jakość życia, środowisko, estetykę krajobrazu. To w sprawie nie wykazano żadnych konkretnych okoliczności faktycznych i prawnych, które mogłyby świadczyć o zagrożeniu wartości społecznie istotnych. Z uwagi zaś na ogólność określonych w Regulaminie celów statutowych, sama realizacja tych celów nie może być równoznaczna z istnieniem interesu społecznego, który mógłby za tym przemawiać. W związku z tym organ stwierdził, że interes społeczny nie przemawia za tym aby Stowarzyszenie zostało dopuszczone do udziału w przedmiotowym postępowaniu.

Zażalenie od tego postanowienia wniosło Stowarzyszenie i zarzuciło naruszenie:

1) art. 31 § 1 K.p.a., poprzez błędne przyjęcie, że nie wykazano istnienia interesu społecznego uprawniającego go do udziału w postępowaniu, podczas gdy skala planowanej inwestycji, jak również jej wpływ na środowisko naturalne oraz zagospodarowanie przestrzenne na obszarze działania Stowarzyszenia są znaczące;

2) art. 31 § 1 K.p.a., poprzez błędne przyjęcie, że cele statutowe zawarte w Regulaminie nie stanowią wystarczających podstaw do dopuszczenia go do toczącego się postępowania, podczas gdy cele statutowe opisane w Rozdziale II pkt 6 Regulaminu jednoznacznie wskazują, że okoliczności których dotyczy postępowanie mają ścisły związek z charakterem działalności Stowarzyszenia i tym samym rzutują na zasadność jego udziału w procesie podejmowania decyzji ingerujących w lokalny ład przestrzenny, poprzez ustalenie warunków zabudowy dla planowanej inwestycji;

3) art. 31 § 2 K.p.a., polegające na błędnym niezastosowaniu tego przepisu i przyjęciu, że Stowarzyszenie nie wyjaśniło, w czym przejawia się interes społeczny Stowarzyszenia, którego celem statutowym jest m.in. udział w postępowaniach administracyjnych w sprawach mogących mieć wpływ na jakość życia, środowisko i estetykę krajobrazu, tj. w udziale w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym, podczas gdy Stowarzyszenie podało argumenty za działaniem w interesie społecznym oraz wskazało na odpowiednie cele statutowe i potrzebę kontroli nad wpływem inwestycji na ład przestrzenny, co skutkowało błędnym ustaleniem przez organ stanu faktycznego i odmówieniem dopuszczenia do udziału w tym postępowaniu;

4) art. 7, 77, 80 K.p.a., polegające na wydaniu zaskarżonego postanowienia w sposób dowolny poprzez niedostateczne i niepełne jego uzasadnienie oraz wzięcie pod uwagę w sposób wybiórczy okoliczności, które - pomimo że nie powinny mieć znaczenia w sprawie - stały się podstawą do odmowy dopuszczenia Stowarzyszenia, co tym samym nie pozwala na pełną weryfikację motywów oraz prawidłowości dokonanego przez organ rozstrzygnięcia;

5) art. 7, 77, 80 K.p.a., polegające na wadliwej ocenie Regulaminu i co za tym idzie wyciągnięciu wadliwego wniosku, że cele statutowe są zbyt ogólnie sformułowane, co nie pozawala uznać, że dopuszczenie Stowarzyszenia do udziału w sprawie będzie wypełniało przesłanki określone w art. 31 § 1 K.p.a.;

6) art. 7, 77, 80 K.p.a., poprzez pominięcie przy ocenie wniosku faktu, że Stowarzyszenie czynnie brało udziału w wielu podobnych postępowaniach oraz jego udział przyczynił się do zwiększenia ochrony takich dóbr chronionych prawem jak: ład przestrzenny, bezpieczeństwo komunikacji jak i ochrona środowiska;

7) art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 8 i 11 K.p.a., polegające na jego błędnym niezastosowaniu poprzez sporządzenie uzasadnienia, które nie wyjaśnia w sposób wystarczający okoliczności zarówno faktycznych jak i prawnych, które przemawiałyby za odmową dopuszczenia Stowarzyszenia do postępowania, w szczególności organ pominął fakt istnienia rzeczywistego interesu społecznego w nadzorowaniu postępowania decydującego o ingerencji w ład przestrzenny, który przemawiał za dopuszczeniem Stowarzyszenia do postępowania, co doprowadziło do istotnego naruszenia przepisów postępowania oraz wydania błędnego postanowienia;

8) art. 72 ustawy środowiskowej, poprzez jego nieprawidłowe niezastosowanie, pomimo że inwestycja stanowi przedsięwzięcie mogące znacząco oddziaływać na środowisko, a na organie ciąży obowiązek zbadania sprawy pod kątem wymogu uzyskania decyzji środowiskowej oraz rozważenia, czy dla danego przedsięwzięcia nie zachodzi potrzeba wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, co w przypadku dopuszczenia Stowarzyszenia do postępowania doprowadziłoby do zwrócenia przez nie uwagi na dane zagadnienie i tym samym skutecznie zabezpieczyłoby interes społeczny i środowiskowy, jednakże z uwagi na nieprawidłowe postanowienie finalnie interes ten nie podlega żadnej ochronie ze strony organu, przez co wydane postanowienie należy uznać za wadliwe;

9) art. 53 ust. 3 w zw. z art. 64 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, poprzez uniemożliwienie Stowarzyszeniu, odmową jego dopuszczenia do udziału w postępowaniu, o zadbanie o interes lokalnej społeczności, który wymaga ochrony wobec zaniechania uzgodnienia decyzji o warunkach zabudowy z RDOŚ i pominięcie przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego, a w tym analizy warunków i zasad zagospodarowania terenu oraz jego zabudowy, które wynikają z odrębnych przepisów oraz przeprowadzenie niezupełnej analizy stanu faktycznego i prawnego terenu, na którym przewiduje się realizację inwestycji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku postanowieniem z 23 stycznia 2024 r. nr 409.1/B-13/I/2024 utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu w pierwszej kolejności stwierdzono, że wobec tego że organ pierwszej instancji zawarł jednoznaczne stwierdzenie, że cele określone w § 6 Regulaminu uzasadniają dopuszczenie Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu, bezcelowe jest odnoszenie się do zarzutów podważających prawidłowość oceny tych celów. Kolegium jednocześnie podzieliło stanowisko, że cele statutowe wymienione w § 6 Regulaminu uzasadniają dopuszczenie Stowarzyszenia do udziału w przedmiotowym postępowaniu.

Dalsze rozważania skoncentrowano na wykazaniu niespełnienia drugiej z przesłanek z art. 31 § 1 K.p.a., wymagającej aby za dopuszczeniem do udziału w postępowaniu przemawiał interes społeczny. Także i w tym zakresie Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że Stowarzyszenie nie wykazało istnienia konkretnego interesu społecznego, który przemawiałby za dopuszczeniem właśnie go do udziały w tym postępowaniu, które dotyczy ustalenia warunków zabudowy. Kolegium w sposób szczegółowy odniosło się do argumentacji podnoszonej przez Stowarzyszenie.

Przede wszystkim Kolegium wyjaśniło, że w sprawach dotyczących warunków zabudowy, art. 72 (a także art. 71) ustawy środowiskowej byłyby naruszone dopiero wówczas, gdyby wydano taką decyzję dla przedsięwzięcia wymagającego uzyskania decyzji środowiskowej bez jej uprzedniego wydania przez właściwy organ. Gdyby taka decyzja była wymagana przepisami prawa, a inwestor wystąpił do właściwego organu bez załączenia do wniosku decyzji środowiskowej, a organ podjął postępowanie bez zażądania uzupełnienia wniosku o taką decyzję, doszłoby do naruszenia art. 72 ust. 3 ustawy środowiskowej, który nakłada na wnioskujących o wydanie którejś z decyzji wymienionych w art. 72 ust. 2 tej ustawy taki obowiązek. Podniesiono, że wprawdzie w art. 72 ust. 2 pkt 3 ustawy środowiskowej wymieniono decyzję o warunkach zabudowy, ale w art. 71 ust. 2 zastrzeżono, że uzyskanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jest wymagane dla planowanych przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko oraz przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko. Konieczność uzyskania takiej decyzji zachodziłaby wówczas gdyby inwestor planował budowę budynków o pow. użytkowej min. 2 ha. Tymczasem wniosek obejmuje budynki, których cała powierzchnia zabudowy ma wynosić - jak wynika ze złożonego wniosku - od 7000 do 9000 m2, a powierzchnia sprzedaży - do 1950 łącznie. Zatem chodzi tu o obiekty od ponad dwóch do ponad 10 razy mniejsze. Twierdzenie Stowarzyszenia, że sprawa dotyczy inwestycji o ogromnych rozmiarach, znacząco wpływającej na środowisko, wymagającej uzyskania decyzji środowiskowej, świadczy - w ocenie Kolegium - nie tylko o błędnej argumentacji zażalenia, ale wręcz podważa wiarygodność twierdzenia, że Stowarzyszenie ma odpowiednie kwalifikacje i umiejętności do ubiegania się o status organizacji społecznej uczestniczącej w postępowaniu w celu zapewnienia ochrony wartości środowiskowych. Oceniono, że w takiej sytuacji organ zamiast sprawnie realizować swoje zadania w zakresie rozstrzygania spraw dotyczących warunków zabudowy mógłby być przymuszany do rozpatrywania uwag i wniosków nie mających nic wspólnego z istotą i uwarunkowaniami prawnymi takich spraw.

Ponadto twierdzenie, że zakres inwestycji jednoznacznie wskazuje na to, że w wyniku jej realizacji dojdzie do znaczącej ingerencji w ład przestrzenny danego obszaru wchodzącego w zakres terenu działania Stowarzyszenia oraz potencjalnie może dojść także do naruszenia bezpieczeństwa środowiskowego, nie zostało potwierdzone jakimikolwiek konkretnymi informacjami na temat spodziewanego przez nie oddziaływania, a zwłaszcza skali (rozmiarów) oraz funkcji planowanych budynków pod wymagającym zbadania w takich sprawach - zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy - względem kontynuacji funkcji, parametrów, cech i wskaźników kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania terenu, w tym gabarytów i formy architektonicznej obiektów budowlanych, linii zabudowy oraz intensywności wykorzystania terenu. W związku z tym, zdaniem Kolegium, Stowarzyszenie nie jest zorientowane w sytuacji faktycznej istniejącej na obszarze inwestycyjnym, co poddaje w wątpliwość twierdzenia, że zadba o zastany ład przestrzenny. Stowarzyszenie nie wykazało, że zmierza do ochrony ładu przestrzennego przed próbą realnego jego zakłócenia. Twierdzenia o posiadaniu doświadczenia i osiągnięć w tym zakresie nie zostały potwierdzone wskazaniem jakiegokolwiek dorobku. To, że organy wykonawcze jednej gminy i czterech miast dopuszczały Stowarzyszenie do udziału w kilku postępowaniach w sprawach dotyczących ustalenia warunków zabudowy nie oznacza, że udział ten był skuteczny. Tymczasem, skoro brało ono udział w tych sprawach, to musiało otrzymać decyzję i bez trudu byłoby w stanie wykazać swoje osiągnięcia. Zamiast tego użyto bardzo ogólnikowego stwierdzenia, że samorządowe kolegia odwoławcze niejednokrotnie przyznają Stowarzyszeniu rację uchylając wydane decyzje o warunkach zabudowy i przekazując sprawy do ponownego rozpatrzenia organom pierwszej instancji. Konkretów jednak zabrakło.

Dlatego, zdaniem Kolegium, dokonana przez Burmistrza ocena istnienia interesu społecznego w tym, aby właśnie Stowarzyszenie wzięło w udział w przedmiotowym postępowaniu, jako przemawiającego za jego dopuszczeniem, była prawidłowa. Kolegium wskazało na jedno uchybienie związane ze zbędnym powołaniem się na argumentację dotyczącą tego, że za dopuszczeniem organizacji społecznej ma przemawiać interes społeczny a nie inne okoliczności takie jak np. interes indywidulany, gdyż w sprawie niniejszej nic nie wskazuje na to, że Stowarzyszenie kieruje się interesem indywidualnym. Oceniono, że uchybienie to nie miało wpływu na wynika sprawy, gdyż interesu społecznego zabrakło.

Reasumując Kolegium stwierdziło, że Stowarzyszenie zarówno w treści wniosku, jak i zażalenia, nie wykazało zasadności dopuszczenia go do toczącego się postępowania; nie podniosło argumentów świadczących, aby za uwzględnieniem jego żądania przemawiał interes społeczny. Organizacja, w złożonym wniosku oraz w zażaleniu, ograniczyła się jedynie do stwierdzeń wskazujących ogólnie na zasadność uczestniczenia organizacji społecznych w sprawach ustalania warunków zabudowy. Potencjalne naruszenia prawa przez organ nie stanowią przesłanki dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w takim postępowaniu. Określając w ten sposób interes społeczny, na podstawie tak ogólnie wskazanych przesłanek, Stowarzyszenie musiałoby być dopuszczone do każdego postępowania. Tymczasem - co podnosi się w orzecznictwie - organizacja społeczna powinna przynajmniej uprawdopodobnić, że swoim działaniem przyczyni się aktywnie do lepszego wypełnienia celów postępowania administracyjnego w konkretnej sprawie. Dopiero wówczas będzie można przyjąć, że na rzecz jej udziału w postępowaniu przemawia interes społeczny. Organ nie jest zaś zobowiązany do każdorazowego uwzględnienia wniosku organizacji społecznej tylko z tego powodu, że charakter rozpoznawanej sprawy może być związany z zakresem jej statutowej działalności.

Skargę od tego postanowienia do sądu administracyjnego wniosło Stowarzyszenie i zarzuciło naruszenie:

1) art. 7, 77 § 1, 80 K.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego polegające na:

a) zaniechaniu dostatecznego wskazania i uzasadnienia na jakich podstawach organ uznał, że Burmistrz zasadnie nie wezwał inwestora do uzupełnienia złożonego wniosku o decyzję środowiskową, bo planowana inwestycja nie przekracza progu 2 ha powierzchni użytkowej, podczas gdy inwestycja obejmuje w rzeczywistości teren całych działek ewidencyjnych o nr geod. [...] oraz nr. [...], które łącznie mają powierzchnię ponad 2 ha - co wprost wynika z map zamieszczonych w ogólnodostępnym geoportalu, a co pozwala na stwierdzenie, że teren inwestycji również będzie wynosić ponad 2 ha, w konsekwencji, że inwestycję zaliczyć należy do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, dla których to inwestycji wymagana jest ocena środowiskowa, co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego, a w następstwie nieuzasadnionej odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu,

b) niewzięciu przez organ pod uwagę, że za udziałem Stowarzyszenia w postępowaniu przemawia ważny interes społeczny mający na celu zapewnienie maksymalnej możliwej ochrony środowiska w związku z realizacją inwestycji, które może na nie znacząco oddziaływać w sytuacji gdy Burmistrz omija przepisy środowiskowe,

c) zaniechaniu dostatecznego wskazania i uzasadnienia na jakich podstawach organ uznał, że Stowarzyszenie nie wykazało istnienia konkretnego interesu społecznego, który przemawiałby za dopuszczeniem go do udziału w postępowaniu w sprawie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji, podczas gdy udział ten jest uzasadniony, albowiem skala planowanej inwestycji (centrum handlowe), jak również powierzchnia działek, na której ma powstać inwestycja (2 ha), wskazuje na konieczność uzyskania przez inwestora decyzji środowiskowej, która to decyzja do momentu skierowania niniejszej skargi nie została wydana, w konsekwencji społeczeństwo nie miało możliwości udziału w takim postępowaniu - zatem społeczność nie ma jak zareagować na zagrożenia związane z realizacją inwestycji, a więc kontrola społeczna może odbyć się wyłącznie w ramach postępowania w sprawie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji, a co wskazuje na skonkretyzowany interes społeczny w udziale Stowarzyszenia w postępowaniu - zadbania o interes lokalnego społeczeństwa,

d) niewzięciu przez organ pod uwagę, że za udziałem Stowarzyszenia w postępowaniu przemawia fakt, że społeczeństwo na skutek braku nałożenia na inwestora obowiązku uzyskania decyzji środowiskowej pozbawione zostało możliwości zapewnienia maksymalnej możliwej ochrony środowiska, a udział Stowarzyszenia w postępowaniu takie zapewnienie maksymalnej możliwej ochrony zapewni,

e) dokonaniu wybiórczej oceny stanu faktycznego i materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, ukierunkowanej na znalezieniu podstaw uzasadniających prawidłowość postępowania organu pierwszej instancji, podczas gdy Stowarzyszenie spełniło wszystkie ustawowe przesłanki przemawiające za zasadnością dopuszczenia go do udziału w przedmiotowym postępowaniu i nie zaistniały żadne przesłanki, które umożliwiałyby jego niedopuszczenie,

f) przyjęciu, że za zasadnością postanowienia organu pierwszej instancji przemawia fakt niewykazania osiągnięć w postępowaniach do udziału, w których Stowarzyszenie zostało dopuszczone, podczas gdy przedmiotowy argument nie ma znaczenia dla przedmiotowego postępowania, a fakt nieprzedłożenia odwołań i skarg nie świadczy o braku istnienia interesu społecznego po stronie Stowarzyszenia,

g) przyjęciu, że fakt chronienia interesów lokalnej społeczności jest oceną ogólną, która nie świadczy jeszcze, że za dopuszczeniem Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu przemawia interes społeczny, w sytuacji gdy przedstawiono szeroką argumentacją przemawiającą za dopuszczeniem do udziału w postępowaniu, w tym przede wszystkim wskazano, że konieczny jest nadzór nad przebiegiem i jakością postępowania dotyczącym wydawania decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji, a nadzór ten może sprawować Stowarzyszenie dla dobra społeczeństwa (w jego interesie), albowiem społeczność została pozbawiona możliwości takiego udziału, gdyż pomimo oczywistego charakteru inwestycji i związanej z tym konieczności wydania decyzji środowiskowej, decyzja taka nie została wydana – nie toczyło się przedmiotowe postępowanie, społeczność nie mogła więc zapewnić maksymalnej możliwej ochrony środowiska w związku z realizacją inwestycji,

h) uchybieniu w zakresie ustosunkowania się przez organ drugiej instancji do całokształtu zarzutów podniesionych przez skarżącą, poprzez brak zajęcia jakiegokolwiek stanowiska w odniesieniu do zarzutów prawa materialnego, tj. art. 53 ust. 3 w zw. z art. 64 ust. 1 ustawy, co doprowadziło do wydania postanowienia, które nie ma charakteru kompleksowego, a jedynie opartego na dowolnych i wybiórczych okolicznościach faktycznych i prawnych w sprawie.

2) art. 15 K.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie pełnego postępowania dowodowego w sprawie oraz przyjęcie ustaleń poczynionych przez organ pierwszej instancji za swoje, podczas gdyby organ odwoławczy przeprowadził własne i kompleksowe postępowanie dowodowe - przede wszystkim przeanalizował, że teren inwestycji obejmuje w rzeczywistości teren całych działek ewidencyjnych o nr geod. [...] oraz nr. [...], które łącznie mają powierzchni ponad 2 ha - co wprost wynika z map zamieszczonych w ogólnodostępnym geoportalu, wówczas doszedłby do przekonania, że zarówno interes prawny, jak i społeczny jest spełniony, albowiem inwestycja kwalifikuje się do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowiska, zatem nie ma możliwości odmówienia Stowarzyszeniu uczestnictwa w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym;

3) art. 31 § 1 K.p.a., poprzez błędne przyjęcie również przez organ odwoławczy, że Stowarzyszenie nie wykazało istnienia interesu społecznego, uprawniającego go do udziału w postępowaniu, podczas gdy skala planowanej inwestycji, jak również jej potencjalny wpływ na środowisko naturalne oraz zagospodarowanie przestrzenne na terenie działania Stowarzyszenia są znaczące, albowiem teren inwestycji obejmuje w rzeczywistości teren całych działek ewidencyjnych o nr geod. [...] oraz nr. [...], które łącznie mają powierzchnię ponad 2 ha, a więc planowaną inwestycję należy zakwalifikować do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko jako inwestycję (centrum) o powierzchni użytkowej nie mniejszej niż 2 ha, a co przemawia za potrzebą wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach (art. 72 ust. 1 pkt. 3) ustawy środowiskowej, która to decyzja do momentu skierowania niniejszej skargi nie została wydana, w konsekwencji społeczeństwo nie miało możliwości udziału w takim postępowaniu - nie ma jak zareagować na zagrożenia związane z realizacją inwestycji, a więc kontrola społeczna może odbyć się wyłącznie w ramach postępowania w sprawie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji, a co wskazuje na skonkretyzowany interes społeczny w udziale Stowarzyszenia w postępowaniu, albowiem konieczny jest nadzór nad przebiegiem i jakością procesu wydawania decyzji o warunkach zabudowy, a co zapewnić może udział Stowarzyszenia;

4) art. 31 § 2 K.p.a., polegające na błędnym niezastosowaniu i przyjęciu, że nie wyjaśniono, w czym przejawia się interes społeczny Stowarzyszenia, którego celem statutowym jest m.in. udział w postępowaniach administracyjnych w sprawach mogących mieć wpływ na jakość życia, środowisko i estetykę krajobrazu terenu działania Stowarzyszenia, w udziale w postępowaniu administracyjnym w sprawie wydania decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji, co w rezultacie doprowadziło do odmówienia Stowarzyszeniu udziału w postępowaniu, podczas gdy Stowarzyszenie podało argumenty za działaniem w interesie społecznym oraz wskazało na odpowiednie cele statutowe i potrzebę kontroli nad wpływem inwestycji na ład przestrzenny, co skutkowało błędnym ustaleniem przez organ stanu faktycznego i odmówieniem dopuszczenia do udziału w postępowaniu na prawach strony;

5) 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 8 i 11 K.p.a., polegające na jego błędnym niezastosowaniu poprzez sporządzenie uzasadnienia, które nie wyjaśnienia w sposób wystarczający okoliczności zarówno faktycznych jak i prawnych, które przemawiałyby za odmową dopuszczenia Stowarzyszenia do postępowania, w szczególności organ pominął fakt, że inwestycję należy zakwalifikować do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko jako inwestycję (centrum) o powierzchni użytkowej nie mniejszej niż 2 ha - albowiem w rzeczywistości teren inwestycji obejmuje teren całych działek ewidencyjnych o nr geod. [...] oraz nr. [...], które łącznie mają powierzchnię ponad 2 ha, w konsekwencji istnieje rzeczywisty interes społeczny w nadzorowaniu postępowania decydującego o ingerencji w środowisko, który to interes przemawiał za dopuszczeniem Stowarzyszenia do postępowania, co doprowadziło do istotnego naruszenia przepisów postępowania oraz wydania błędnego postanowienia;

6) art. 72 ustawy środowiskowej w zw. z § 3 ust. 1 pkt 56 b rozporządzenia Rady Ministrów z 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, poprzez jego nieprawidłowe niezastosowanie, pomimo że inwestycja stanowi przedsięwzięcie mogące znacząco oddziaływać na środowisko, albowiem będzie to centrum handlowe o powierzchni użytkowej nie mniejszej niż 2 ha na co wskazuje fakt, że teren inwestycji w rzeczywistości obejmuje teren całych działek ewidencyjnych o nr geod. [...] oraz nr. [...], które łącznie mają powierzchnię ponad 2 ha, a pomimo, że na organie ciąży obowiązek zbadania sprawy pod kątem wymogu uzyskania decyzji środowiskowej oraz rozważenia czy dla danego przedsięwzięcia nie zachodzi potrzeba wydania takiej decyzji. Organ nie nałożył na inwestora obowiązku uzyskania takiej decyzji, co w konsekwencji pozbawiło społeczeństwo możliwości udziału w takim postępowaniu, co w przypadku dopuszczenia Stowarzyszenia do postępowania doprowadzi do zwrócenia uwagi organu na dane zagadnienie, albowiem według Stowarzyszenia nie ma podstaw do nienałożenia na inwestora obowiązku otrzymania decyzji środowiskowej, a więc aktualnie kontrola społeczna w celu zapewnienie maksymalnej możliwej ochrony środowiska w związku z realizacją inwestycji może odbyć się wyłącznie w ramach postępowania w sprawie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji, a co tym samym skutecznie zabezpieczy interes społeczny i środowiskowy;

7) art. 53 ust. 3 w zw. z art. 64 ust. 1 ustawy, poprzez uniemożliwienie Stowarzyszeniu, utrzymaniem w mocy odmowy jego dopuszczenia do udziału w postępowaniu, zadbania o interes lokalnej społeczności, który wymaga ochrony wobec zaniechania uzgodnienia wniosku inwestora z RDOŚ i pominięcie przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego, a w tym analizy warunków i zasad zagospodarowania terenu oraz jego zabudowy, które wynikają z odrębnych przepisów oraz przeprowadzenie niezupełnej analizy stanu faktycznego i prawnego terenu, na którym przewiduje się realizację inwestycji, podczas gdy z uwagi na niewydanie decyzji środowiskowej społeczeństwo nie ma jak zareagować na zagrożenia związane z realizacją inwestycji, a więc kontrola społeczna może odbyć się wyłącznie w ramach postępowania w sprawie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji.

Wskazując na te naruszenia Stowarzyszenie wniosło o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu pierwszej instancji oraz zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego. Nadto skarżące Stowarzyszenie wniosło o przeprowadzenie rozprawy oraz o przeprowadzenie w trybie art. 106 § 3 P.p.s.a. dowodu z 5 decyzji SKO w Siedlcach na okoliczność posiadania doświadczenia i wiedzy na temat spraw z zakresu warunków zabudowy, składania skutecznych odwołań od decyzji o warunkach zabudowy.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.

W pierwszym rzędzie, w związku z wnioskiem strony skarżącej o rozpoznanie sprawy na rozprawie, sąd wskazuje, że dokonywana przez sądy administracyjne kontrola działalności administracji publicznej obejmująca orzekanie w sprawach skarg na wydane w postępowaniu administracyjnym postanowienia na które służy zażalenie w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej powoływana jako P.p.s.a.), odbywa się w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 w zw. z art. 119 pkt 3 P.p.s.a.). Mając zatem na względzie, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie, o którym stanowi art. 119 pkt 3 P.p.s.a., na gruncie tej sprawy aktualizowała się kompetencja sądu do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym. Rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od woli strony skarżącej, stąd nawet złożenie przez stronę wniosku o rozpoznanie takiej sprawy na posiedzeniu jawnym nie pozbawia sądu ustawowego uprawnienia do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym (vide wyroki NSA: z 8 grudnia 2022 r., II OSK 3794/19; z 11 marca 2021 r., I OSK 4109/18; z 8 grudnia 2020 r., I FSK 110/20; pub. CBOSA). Aczkolwiek zgodnie z art. 90 § 2 P.p.s.a. sąd może skierować sprawę na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, to taka możliwość została pozostawiona uznaniu sądu i nie jest uwarunkowana stanowiskiem stron (vide: wyrok NSA z 12 października 2021 r. II OSK 2014/21, pub. CBOSA). Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie nie zachodziła potrzeba rozpoznania skargi na rozprawie z uwagi na występujący w tej sprawie problem prawny sprowadzający się wyłącznie do wykładni i zastosowania art. 31 § 1 pkt 2 K.p.a. W związku z powyższym brak było podstaw do uwzględnienia wniosku strony skarżącej o rozpoznanie skargi na rozprawie.

Przechodząc do oceny merytorycznej wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022, poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Z brzmienia zaś art. 145 § 1 P.p.s.a. wynika, że w wypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze powyższe kryteria kontroli stwierdzić należy, że skarga w sprawie niniejszej nie zasługuje na uwzględnienie.

W kontrolowanej przez sąd sprawie organy procedowały na skutek wniosku skarżącego Stowarzyszenia M. w P. z 13 listopada 2023 r. obejmującego żądanie dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu prowadzonym w przedmiocie wydania na rzecz inwestora J. Sp. z o.o. decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie trzech budynków handlowo - usługowych o łącznej pow. sprzedaży do 1950 m2 wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną i komunikacyjną, na działce nr geod. [...] i części działki [...], położonych przy ul. [...] w Siemiatyczach.

W związku z powyższym wskazać należy, że zgodnie z art. 31 § 1 pkt 2 K.p.a., organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. Zgodnie z art. 31 § 2 K.p.a., organ administracji publicznej, uznając żądanie organizacji społecznej za uzasadnione, postanawia o dopuszczeniu organizacji do udziału w postępowaniu. Na postanowienie o odmowie dopuszczenia do udziału w postępowaniu organizacji społecznej służy zażalenie.

Celem regulacji zawartej w art. 31 § 1 pkt 2 K.p.a. jest umożliwienie uczestniczenia przez organizacje społeczne w postępowaniu administracyjnym ze względu na potrzebę zapewnienia większej ochrony wartościom ponadjednostkowym, grupowym (vide: A. Skóra [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz pod red. M. Karpiuka, P. Krzykowskiego, A. Skóry, Olsztyn 2020, t. I., str. 170).

W sprawie niniejszej nie jest sporne, że dopuszczenie wnioskującego Stowarzyszenia do udziału w przedmiotowym postępowaniu jest uzasadnione jego celami statutowymi – vide: pkt 6 lit. b załączonego do akt sprawy Regulaminu Stowarzyszenia.

Spór dotyczył tego czy za udziałem Stowarzyszenia w postępowaniu w sprawie wydania inwestorowi decyzji o warunkach zabudowy przemawiał interes społeczny. Zdaniem organów Stowarzyszenie nie wskazano żadnych konkretnych okoliczności faktycznych i prawnych, które mogłyby świadczyć o zagrożeniu wartości społecznie istotnych. Kolegium zaakcentowało przy tym, że w sprawie niniejszej nic nie wskazuje na to, że Stowarzyszenie kieruje się interesem indywidualnym. Odnosząc się do tego sąd zasadniczo podziela stanowisko i argumentację organów, że za udziałem Stowarzyszenia w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym nie przemawia interes społeczny. Przy czym, zdaniem sądu, o braku interesu społecznego, wbrew temu co twierdzi Kolegium, świadczy przede wszystkim to, że celem Stowarzyszenia nie jest reprezentowanie interesu społecznego, a Stowarzyszenie jest zinstytucjonalizowaną formą popierania interesów konkretnej firmy (Spółki T.), dla której planowana inwestycja mogłaby stanowić konkurencję (wnioskowana inwestycja stanowi budowę sklepu D.).

Na etapie postępowania sądowego, sąd bazując na źródle powszechnie dostępnym w postaci Internetu ustalił, że członkami Stowarzyszenia są osoby zaangażowane w prowadzenie działalności handlowej prowadzonej pod marką T., w ramach której firma T. w Siemiatyczach prowadzi jedną placówkę handlową (ul. [...]). Sieć sklepów spożywczych T. to obecnie sto placówek prowadzonych przede wszystkim w województwach wschodniej części Polski. Jest to teren zbieżny z terenem działania Stowarzyszenia, które działałność obejmuje powiaty: sokołowski, węgrowski, pułtuski, siedlecki, miński, siemiatycki i garwoliński (§ 2 Regulaminu). Członkami Stowarzyszenia są zaś między innymi R. T. pełniący funkcję kupca strategicznego (https://pl.linkedin.com/); W. S. - prezes zarządu T. l. Sp. z o.o. - nr KRS [...]; N. M, – pracownik Spółki oraz S. W. - właściciel sklepu marki T. w W. Dane te pochodzą z informacji powszechnie dostępnych, wytworzonych i ujawnionych przez ww. osoby i mogą być zweryfikowane na podstawie informacji powszechnie dostępnych. Należy przy tym zauważyć, że zgodnie z art. 106 § 4 P.p.s.a. fakty powszechnie znane sąd może wziąć pod uwagę nawet bez powołania się na nie przez strony. Faktami powszechnie znanymi są zaś takie fakty o istnieniu, których każdy wie lub może się dowiedzieć ze źródeł powszechnie dostępnych np. z prasy, telewizji, Internetu (vide: wyrok NSA z 21 lipca 2007 r., II OSK 1205/08, pub. CBOSA).

W ocenie sądu skala powiązań personalnych pomiędzy członkami Stowarzyszenia a Spółką T. jest tego rodzaju, że uprawnia do wniosku o działaniu Stowarzyszenia nie w interesie społecznym, lecz w interesie Spółki T. Sąd podziela stanowisko prezentowane w judykaturze zgodnie z którym nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której osoby prowadzące działalność gospodarczą w dziedzinie handlu działając za pośrednictwem Stowarzyszenia, którego są członkami i którego działalnością kierują, uzyskiwałby dostęp do informacji o szczegółach zamierzeń inwestycyjnych podmiotów prowadzących w stosunku do nich działalność konkurencyjną. W takiej sytuacji należy przyjąć, że dopuszczenie określonego stowarzyszenia do udziału w postępowaniu w sprawie warunków zabudowy byłoby nie tylko sprzeczne z interesem społecznym, ale naruszałoby również obowiązek stania przez organy administracji na straży praworządności (art. 7 K.p.a.) oraz obowiązek pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 K.p.a.) – vide: wyrok NSA z 21 lipca 2007 r., II OSK 1205/08, pub. CBOSA.

Celem Stowarzyszenia nie jest reprezentowanie interesu społecznego, a jedynie chęć udziału w sprawie, która dotyczy realizacji inwestycji mogącej być konkurencją w stosunku do niektórych z członków Stowarzyszenia. Jak wynika z uzasadnień wyroków WSA w Warszawie z 21 lutego 2024 r. (VII SA/Wa 2879/23) i z 7 czerwca 2023 r. (VII SA/Wa 8/23) SKO w Siedlcach w oparciu o wiedzę posiadaną z urzędu ustaliło, że Stowarzyszenie zgłaszało swój udział w innych postępowaniach dotyczących wyłącznie inwestycji stanowiących obiekty mogące stanowić konkurencję dla obiektów handlowych firmy T. Stowarzyszenie jest zainteresowane rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy nie z uwagi na dbałość o interes społeczny, ale z uwagi na funkcjonowanie w bliskiej odległości w stosunku do terenu objętego inwestycją przedsięwzięć zrealizowanych przez firmę T. Twierdzenie Stowarzyszenia, że działa ono w interesie lokalnej społeczności jest – w okolicznościach tej sprawy – niewiarygodne. Działanie Stowarzyszenia w tej sprawie jest zinstytucjonalizowaną formą popierania interesów konkretnej firmy dla której planowana inwestycja mogłaby stanowić konkurencję. W związku z powyższym sąd uznał za nieuzasadnione zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 31 § 1 i § 2 K.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że skarżące Stowarzyszenie nie wykazało istnienia interesu społecznego, uprawniającego je do wzięcia udziału w postępowaniu w sprawie wydania decyzji o warunkach zabudowy. Przepis art. 31 § 1 pkt 2 K.p.a. został w tej sprawie niewadliwie zastosowany. Podkreślić trzeba, że samo odwoływanie się do celów statutowych organizacji lub też ich utożsamianie z interesem społecznym nie jest wystarczające do przyjęcia, że interes społeczny w danej sprawie przemawia za dopuszczeniem organizacji do udziału w postępowaniu, tym bardziej jeżeli uwzględni się powiązania osobowe członków danej organizacji i podmiotu trzeciego "zewnętrznego" względem stron postępowania, a mającego interesy konkurencyjne względem strony postępowania głównego, które uprawniają wniosek co do tego, że udział Stowarzyszenia w postępowaniu nie przyczyni się realnie do lepszej ochrony interesu społecznego, lecz służy partykularnym interesom członków Stowarzyszenia. Ciekawość organizacji względem toczącego się postępowania, nie wspominając o wprost widocznym zaangażowaniu w działania po jednej ze stron sporu, nie są w żaden sposób w stanie uzasadnić dopuszczenia organizacji do udziału w postępowaniu (vide: wyrok NSA z 16 listopada 2023 r. II GSK 928/20; pub. CBOSA).

W świetle powyższych rozważań za nieuzasadnione należy uznać także pozostałe zarzuty skargi zarówno te dotyczące naruszenia prawa procesowego - art. 7, 77 § 1, 80 K.p.a., art. 15 i 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 8 i 11 K.p.a. a także te dotyczące naruszenia prawa materialnego – art. 72 ustawy środowiskowej w zw. z § 3 ust. 1 pkt 56 b rozporządzenia i art. 53 ust. 3 w zw. z art. 64 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.

Mając powyższe na uwadze skargę oddalono na podstawie art. 151 P.p.s.a.