Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 103/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: par. 8
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska (spr.), Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2017 r. sprawy ze skargi W. H. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. (dalej organ pierwszej instancji lub PPIS) odmówił stwierdzenia u W.H. (dalej strona lub skarżąca) choroby zawodowej: astma oskrzelowa wymienionej w poz. 6 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1367, dalej rozporządzenie), w oparciu o postępowanie wyjaśniające narażenie zawodowe na czynniki szkodliwe w środowisku pracy i orzeczenia lekarskie: Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. (dalej PChZ WOMP lub jednostka orzecznicza I stopnia) z dnia [...]r. nr [...] (dalej orzeczenie z dnia [...]r.) oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (dalej IMPiZŚ lub jednostka orzecznicza II stopnia) z dnia [...]r. nr [...] (dalej orzeczenie z dnia [...]r.).

W odwołaniu strona zarzuciła zarówno naruszenie przepisów postępowania – przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów poprzez nieuwzględnienie, iż warunki w jakich pracowała (ciągły, bezpośredni kontakt z olejami mineralnymi, napędowymi, smarami) przyczyniły się do powstania u niej licznych chorób, w tym chorób bezpośrednio związanych z nieżytem górnych dróg oddechowych, jak też naruszenie prawa materialnego: a) § 5 ust. 1 rozporządzenia, b) § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 czerwca 2010 r. w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych, c) art. 235(2) ustawy z dnia 26.06.1974 r. Kodeksu Pracy.

[...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej organ odwoławczy) decyzją z dnia [...]r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Uzasadniając rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności odwołał się do definicji choroby zawodowej, określonej w art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy (tj.: Dz. U. z 2014 r., poz. 1502 ze zm., dalej k.p.), a następnie przedstawił ustalenia dowodowe poczynione w sprawie. W tym zakresie podał, że strona pracowała w latach 1971-1992 w Przedsiębiorstwie A w K. jako magazynier, a w latach 1993-2001 w B S.A. KWK "[...]" w K. jako wydawca magazynowy paliw na powierzchni, magazynier na powierzchni. Na podstawie oceny narażenia zawodowego dokonanej przez PPIS organ odwoławczy stwierdził, że strona pracowała w latach 1993-2001 w narażeniu na kontakt z olejami mineralnymi i napędowymi.

Kolejno wskazał, że w orzeczeniu z dnia [...]r. lekarze specjaliści z PChZ WOMP orzekli o braku podstaw do rozpoznania astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego. W uzasadnieniu podano, iż strona w wywiadzie zgłasza występujący od wielu lat uporczywy, suchy kaszel, chrypki, suchość w ustach, gardle i nosie, z tego powodu jest leczona laryngologicznie i foniatrycznie. Ponadto skarży się na szybkie męczenie się, duszność wysiłkową. Neguje napady duszności wymagające interwencji pogotowia ratunkowego, bądź hospitalizacji. Nie leczy się w Poradni Pulmonologicznej, ani Alergologicznej, nie była diagnozowana w kierunku astmy oskrzelowej, w tym nie wykonywano testów alergologicznych. Biorąc pod uwagę dane o narażeniu zawodowym, zwłaszcza brak potwierdzenia narażenia na czynniki o działaniu alergizującym drogi oddechowe, dane z wywiadu i dokumentacji medycznej, a w szczególności brak potwierdzonego rozpoznania u strony astmy oskrzelowej, lekarze specjaliści nie stwierdzili podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wymienionej w poz. 6 obowiązującego wykazu chorób zawodowych.

Następnie organ odwoławczy odniósł się do treści orzeczenia z dnia [...]r., wydanego przez lekarzy specjalistów z IMPiZŚ, po kilkudniowej obserwacji klinicznej strony, którzy nie znaleźli podstaw do rozpoznania astmy oskrzelowej wym. w poz. 6 wykazu chorób zawodowych. W uzasadnieniu uprawnieni lekarze wskazali, iż w wywiadzie skarżąca podaje występowanie od lat 80-tych objawów ze strony układu oddechowego pod postacią przewlekłego suchego kaszlu, okresowo z odkrztuszaniem wydzieliny śluzowej. Ponadto od kilku lat występuje stałe uczucie niewielkiej duszności, nasilającej się przy wysiłku i w kontakcie z intensywnymi zapachami, dymem tytoniowym; dodatkowo zgłasza występujące prawie stale uczucia zatkania nosa, okresowo wodniste wycieki z nosa, ataki kichania, uczucie suchości i świądu spojówek. Podali, że z wieloletniej dokumentacji z Poradni Laryngologicznej, Foniatrycznej i POZ wynika, że ww. była leczona z powodu przewlekłego zapalenia migdałków, błony śluzowej nosa, gardła i krtani, chrypki, przewlekłego kaszlu, choroby refluksowej przełyku, zapalenia uszu. W 1997 r. strona była hospitalizowana w Oddziale Laryngologicznym z powodu zapalenia krtani i tchawicy z obrzękiem głośni. W 2004 r. ww. była diagnozowana w Oddziale Pulmonologicznym z powodu krwioplucia – w wykonanej wówczas TK klatki piersiowej uwidoczniono niewielkie zmiany włóknisto-guzkowe o charakterze pozapalnym, a w bronchofiberoskopii stwierdzono miejscowo zniekształconą błonę śluzową oskrzeli z łatwo broczącą kontaktowo śluzówką. Natomiast u strony nigdy nie występowała duszność napadowa ze słyszalnymi świstami w klatce piersiowej. Nie była dotychczas diagnozowana alergologicznie. Po zakończeniu pracy w 2001 r. nie zaobserwowała poprawy. Dodatkowe ustalenia z wywiadu: nadciśnienie tętnicze od około 20 lat (epizody krwawień z nosa przy wzroście wartości ciśnienia), bradykardia, hipercholesterolemia, zapalenie błony śluzowej żołądka (stwierdzone gastroskopowo około 2 lata temu; od wielu lat epizody dyskomfortu w nadbrzuszu, nudności, zawrotów głowy - ww. ma zaplanowaną wizytę w Poradni Gastrologicznej), od wielu lat objawy choroby refluksowej przełyku (kwaśne odbijania), hemoroidy, choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego i szyjnego, stan po operacji żylaków uda lewego, stan po usunięciu raka podstawnokomórkowego okolicy podstawy szyi po stronie prawej (2015 r.), stan po złamaniu kciuka ręki prawej, stan po zabiegu plastyki z powodu opadania macicy, kostniak kości czołowej w obserwacji.

Lekarze IMPiZŚ podkreślili, iż w trakcie przeprowadzonej przez nich obserwacji klinicznej stwierdzano nad polami płucnymi szmer pęcherzykowy prawidłowy (bez objawów bronchospastycznych). Nie obserwowano samoistnych napadów duszności typu astmatycznego. Badanie radiologiczne klatki piersiowej nie ujawniło zmian naciekowych w miąższu płuc. Radiogram zatok przynosowych wykazał w obydwu zatokach szczękowych, zwłaszcza lewej, nierównomierne zgrubienia śluzówki. W przedmiotowym badaniu laryngologicznym potwierdzono obecność zmian typowych dla przewlekłego nieżytu krtani w przebiegu choroby refluksowej przełyku. W badaniu spirometrycznym nie stwierdzono zaburzeń wentylacji płuc o typie obturacji; w badaniu bodypletyzmograficznym nie wykazano restrykcji. Ujemnie wypadł test nieswoistej prowokacji wziewnej z metacholiną, co wyklucza istnienie u strony nieswoistej nadreaktywności skurczowej oskrzeli. W badaniu gazów krwi kapilarnej arterializowanej w spoczynku nie stwierdzono cech niewydolności oddechowej. Prawidłowa jest dyfuzja gazów w płucach oraz poziom IgE całkowitej w surowicy. Przeprowadzona pod kątem istnienia ewentualnej atopii diagnostyka alergologiczna nie wykazała w punktowych testach skórnych żadnych uczuleń na powszechnie występujące aeroalergeny wziewne; ujemne były również testy pokarmowe.

Specjaliści IMPiZŚ biorąc pod uwagę brak narażenia zawodowego strony na czynniki o działaniu alergizującym drogi oddechowe, dane z wywiadu i dostępnej dokumentacji medycznej, pojawienie się i nasilanie objawów chorobowych ze strony układu oddechowego już po zaprzestaniu pracy zawodowej, brak rozpoznania astmy oskrzelowej w okresie aktywności zawodowej strony i do roku od jej ustania, a także uwzględniając wyniki badań czynnościowych układu oddechowego, a zwłaszcza brak nadreaktywności skurczowej oskrzeli wykazany w próbie farmakodynamicznej z metacholiną - nie znaleźli podstaw do rozpoznania u strony astmy oskrzelowej w ogóle (jako jednostki chorobowej), a w szczególności - astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego. Rozpoznawane u ww. schorzenia dróg oddechowych określili jako mające charakter samoistny, niezwiązany przyczynowo z warunkami pracy zawodowej.

Organ odwoławczy podkreślił, że nie kwestionuje istnienia narażenia strony na wykonywanie pracy w kontakcie z olejami mineralnymi i napędowymi jak również nie podważa okresu jego trwania. Jednakże orzeczenia lekarskie wydane w oparciu o szczegółową diagnostykę są wyczerpujące, spójne i zgodne w konkluzjach – pozwalają wydać rozstrzygnięcie. Akcentował specyfikę postępowania w sprawie stwierdzania chorób zawodowych i wynikający z tego fakt związania inspektora sanitarnego orzeczeniem lekarskim wydanym w sprawie - w tym znaczeniu, że organ nie jest uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich jednostek uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych, ani też do dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania schorzenia; co dotyczy zarówno symptomów, jak i przyczyn powstania choroby.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona wniosła o uchylenie w całości decyzji organu odwoławczego, zarzucając tej decyzji naruszenie: 1) art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej k.p.a.) oraz § 5 ust. 1 rozporządzenia poprzez uznanie, że wydane w sprawie orzeczenia lekarskie winny być uznane za mające wiążący charakter dla sprawy, 2) art. 8 rozporządzenia poprzez błędną wykładnię i uznanie, że materiał zgromadzony w toku postępowania (w tym orzeczenia lekarskie) ma charakter kompletny i wyczerpujący, a jednocześnie nie daje podstaw do uznania istnienia choroby zawodowej – podczas, gdy w świetle pozostałej dokumentacji lekarskiej skarżącej wskazać trzeba na konieczność dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

W uzasadnieniu skarżąca kwestionowała stanowisko prezentowane w orzeczeniu PChZ WOMP wywodząc, że twierdzenia w nim zamieszczone odbiegają od rzeczywistości. Wskazała, że obydwa orzeczenia eksponują szereg schorzeń, które w jej ocenie są wynikiem pracy w środowisku, w którym występowało narażenie na czynnik szkodliwy a pogłębianie się tych schorzeń wskazuje na wystąpienie choroby zawodowej – wywołanej przez substancje chemiczne. Skarżąca akcentowała okoliczność, iż wiele lat pracowała w szkodliwym środowisku smarów i paliw; a wdychane opary i kontakt tych substancji ze skórą spowodował pogorszenie się stanu zdrowia w obrębie chorób układu oddechowego. Zdaniem skarżącej organ powinien zaktualizować ocenę stanu jej zdrowia w kierunku stwierdzenia, czy występujące obecnie schorzenia są następstwem wieloletniego wdychania substancji chemicznych spowodowanego pracą w środowisku, w którym takie narażenie na czynnik szkodliwy wystąpiło.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, w pełnym zakresie podtrzymując stanowisko i argumentację prezentowane w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie skarżąca wnosiła i wywodziła jak w skardze podając, że podczas pracy miała cały czas kontakt z kurzem i olejem, pracowała w narażeniu. Wymieniła schorzenia i problemy w codziennym funkcjonowaniu, które – w jej ocenie – były spowodowane wykonywaną pracą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. 2016, poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, zwanej dalej ustawą p.p.s.a.). Na mocy art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd dokonał kontroli zaskarżonej decyzji na zasadach wyżej wskazanych i stwierdził, że skarga jest niezasadna.

Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...]r. odmawiającą stwierdzenia u strony choroby zawodowej – astmy oskrzelowej wymienionej w pozycji 6 wykazu chorób zawodowych. Organ nie kwestionował faktu, iż strona w latach 1993-2001 pracowała w narażeniu na kontakt z olejami mineralnymi i napędowymi. Jednakże wskazał na związanie orzeczeniami lekarskimi i brak uprawnień do kontroli merytorycznej orzeczeń jednostek uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych. Rozstrzygnięcie zostało oparte na orzeczeniach jednostek orzeczniczych I i II stopnia, które nie stwierdziły występowania u strony astmy oskrzelowej. Jednostka orzecznicza I stopnia skoncentrowała się na analizie dokumentacji medycznej oraz wywiadzie - natomiast jednostka orzecznicza II stopnia dodatkowo przeprowadziła kilkudniową obserwację kliniczną strony, w ramach której dokonano między innymi prowokacji wziewnej z metacholiną, badania gazów krwi kapilarnej arterializowanej w spoczynku, diagnostyki alergologicznej w zakresie alergenów wziewnych i testów pokarmowych. Lekarze orzecznicy wykluczyli występowanie astmy oskrzelowej nie tylko jako choroby zawodowej, ale również jako choroby w ogóle. Jednocześnie nie kwestionowano istnienia u skarżącej szeregu chorób, wskazując na korelację ich typowych objawów z objawami zgłaszanymi i dokumentowanymi przez stronę.

Stan faktyczny sprawy został wyżej przedstawiony, natomiast w zakresie podstaw prawnych rozstrzygnięcia wskazać trzeba, iż Kodeks pracy w art. 235¹ stanowi, że za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

O zakwalifikowaniu choroby jako choroby zawodowej decyduje tym samym zachowanie dwóch wymogów: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że zostało ono spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy.

Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 235² Kodeksu pracy).

Innymi słowy choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Wywołuje ją praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne a owe przewidywalne uszkodzenia zdrowia zostały ujęte w rozporządzeniu w tzw. wykazie chorób zawodowych.

Na mocy delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 k.p. Rada Ministrów wydała rozporządzenie z 2009 r., które określa m.in. wykaz chorób zawodowych oraz okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Zgodnie z tym rozporządzeniem podejrzenie choroby zawodowej zgłasza się właściwemu państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu (§ 3 ust. 1 pkt 1), który po otrzymaniu zgłoszenia kieruje pracownika lub byłego pracownika na badanie w celu wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby albo o braku podstaw do jej rozpoznania (§ 4). Do orzekania w zakresie chorób zawodowych uprawniony jest lekarz spełniający wskazane w § 5 rozporządzenia wymagania kwalifikacyjne, zatrudniony w jednostkach orzeczniczych wymienionych w ust. 2 i 3 tego przepisu.

Przedmiotem badania organów inspekcji sanitarnej jest zatem ustalenie takich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak: stwierdzenie u danej osoby choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych, określenie rodzaju pracy i warunków, w jakich osoba ta wykonywała bądź wykonuje pracę, wskazujących na występowanie w środowisku pracy obiektywnych czynników wpływających (narażających) na powstanie choroby zawodowej oraz wykazanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy istniejącą chorobą a tymi warunkami pracy.

Stosownie do postanowień § 2 rozporządzenia wykaz chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, określa załącznik do tego rozporządzenia. Pod pozycją 6 tego załącznika wskazuje się jako chorobę zawodową astmę oskrzelową. W przypadku tej choroby okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, wynosi 1 rok. Co warte podkreślenia, wykaz chorób zawodowych, stanowiący załącznik do rozporządzenia ma charakter wyczerpujący i określa zamknięty katalog chorób zawodowych. Oznacza to, że za chorobę zawodową może zostać uznana wyłącznie choroba wymieniona w wykazie, jeżeli została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.

Zgodnie z § 5 w związku z § 6 ust. 1 rozporządzenia właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych, a więc do wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do jej rozpoznania jest wyłączne lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach dotyczących służby medycyny pracy, zatrudniony w jednostce orzeczniczej I stopnia wymienionej w § 5 ust. 2, bądź w jednostce orzeczniczej II stopnia, określonej w § 5 ust. 3 rozporządzenia. Wskazany lekarz wydaje orzeczenie lekarskie na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego (§ 6 ust. 1 rozporządzenia).

W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności o wskazane orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu bądź o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej oraz formularz oceny narażenia zawodowego, właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do jej stwierdzenia (§ 8 ust. 1 rozporządzenia).

Wymaga podkreślenia, że w postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej organy inspekcji sanitarnej są związane rozpoznaniem choroby podanym w orzeczeniu lekarskim i nie są uprawnione do samodzielnej oceny zebranej w sprawie dokumentacji medycznej. Jednocześnie określony przez ustawodawcę tryb postępowania w sprawie chorób zawodowych nie przewiduje możliwości powoływania biegłych.

W orzecznictwie administracyjnym wielokrotnie podkreślano, że wydane w sprawie orzeczenie lekarskie jednostki właściwej do rozpoznania chorób zawodowych ma charakter opinii biegłego, a organ prowadzący postępowanie jest nim związany. Organ nie ma prawa samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów oraz z faktu, że zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia tylko uprawniony lekarz, zatrudniony w jednostce orzeczniczej I lub II stopnia, jest właściwy do rozpoznania choroby zawodowej. Zakwestionowania orzeczenia lekarskiego można dokonać tylko pod względem formalnym (np. wydanie przez nieuprawnionego lekarza, czy w nieprawidłowej formie), nie zaś w zakresie dotyczącym ich merytorycznej treści.

Organy inspekcji sanitarnej są zatem związane ustaleniami tych orzeczeń i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, że rzeczywisty stan zdrowia danej osoby kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących ich postawę (por. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06; wyrok WSA w Łodzi z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt III SA/Łd 272/10; wyroki NSA z dnia 24 marca 2000 r., sygn. akt I SA 2334/99; z dnia 8 listopada 2000 r., sygn. akt I SA 664/00; z dnia 11 grudnia 2001 r., sygn. akt I SA 746/99; z dnia 24 lutego 1998 r., sygn. akt I SA 1520/97 - wszystkie dostępne w CBOSA).

Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie przyjmuje, że bez orzeczenia lekarskiego (opinii) bądź sprzecznie z nim organ nie może dokonać rozpoznania choroby, tym samym oznacza to, że ustalenie jednego z ważnych elementów zaliczenia schorzenia do choroby zawodowej uzależnione jest od treści specjalistycznego orzeczenia lekarskiego (zob. uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2002 r. o sygn. akt OPS 3/02, aktualna również w obowiązującym stanie prawnym; CBOSA).

Reasumując w tym zakresie Sąd stwierdza, że podstawowym - choć nie jedynym - warunkiem rozpoznania choroby zawodowej jest pozytywna opinia lekarska wydana w trybie rozporządzenia. Wprawdzie istnieje kontrola czy możliwość podważenia takich opinii, ale w ograniczonym zakresie. Mianowicie organ jest związany opinią lekarską w zakresie wiedzy medycznej. Takiej wiedzy nie posiadają organy administracyjne czy sądy, zatem nie mogą samodzielnie podważać opinii specjalistów. W przypadku, gdy orzeczenie lekarskie jest prawidłowe pod względem formalnym, zawiera wyczerpujące uzasadnienie i jest zgodne z prawem organ administracyjny jest takim orzeczeniem związany. Za Naczelnym Sądem Administracyjnym przyjdzie powtórzyć, że Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej, nie jest uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich uprawnionych do rozpoznania chorób zawodowych jednostek organizacyjnych, ani też dokonania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej (por. wyrok NSA z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 335/10, CBOSA).

W niniejszej sprawie, w trakcie postępowania wyjaśniającego, uzyskano dwa orzeczenia, sporządzone przez lekarzy specjalistów zatrudnionych w upoważnionych do tego jednostkach. Pierwsze z nich - orzeczenie lekarskie z dnia [...]r. - sporządzili lekarze specjaliści z Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. - Poradnia Chorób Zawodowych w S. Drugie, po przeprowadzeniu obserwacji klinicznej strony w dniach od 1 do 5 sierpnia 2016 r., lekarze specjaliści z Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (orzeczenie z dnia [...]r.). Lekarze wymienionych placówek w swych orzeczeniach nie znaleźli podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej – astmy oskrzelowej, przedstawiając zbieżną argumentację w tym zakresie; dokonana ocena dokumentacji medycznej znalazła potwierdzenie w wynikach badań klinicznych.

Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania orzeczeń uprawnionych lekarzy pod względem formalnym. Zostały one bowiem wydane przez specjalistów zatrudnionych w upoważnionych jednostkach orzeczniczych. Także treść tych orzeczeń, a w szczególności orzeczenia z dnia [...]r., a więc wydanego w związku z kwestionowaniem przez skarżącą orzeczenia lekarskiego z dnia [...]r., wskazuje na wnikliwą analizę dokumentacji medycznej przedłożonej przez stronę, jak też na oparcie się na wynikach specjalistycznej diagnostyki przeprowadzonej w trakcie obserwacji klinicznej. Brak przeto podstaw do postawienia organowi odwoławczemu zarzutu wydania zaskarżonej decyzji w oparciu o nienależycie wyjaśniony stan faktyczny sprawy. Wbrew przekonaniu skarżącej nie było podstaw do prowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w trybie § 8 ust. 2 rozporządzenia.

Z ustaleń dowodowych poczynionych w sprawie wynika, że skarżąca pracowała w narażeniu na kontakt z olejami mineralnymi i napędowymi w latach 1993-2001. Po tej dacie już nie pracowała. Lekarze orzecznicy jednoznacznie ustalili, że u skarżącej nie występuje astma oskrzelowa jako choroba w ogóle – tym samym nie występuje również astma oskrzelowa jako choroba zawodowa wymieniona w punkcie 6 wykazu chorób zawodowych. To stanowcze stwierdzenie lekarzy nie było oparte jedynie na dokumentacji medycznej, lecz przeprowadzono szczegółową diagnostykę w kierunku rozpoznania tej choroby.

Uprawnieni lekarze nie kwestionowali licznych schorzeń i dolegliwości skarżącej, takich jak: nadciśnienie tętnicze, bradykardia, hipercholesterolemia, zapalenie błony śluzowej żołądka, choroba refluksowa przełyku, hemoroidy, choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego i szyjnego, stan po operacji żylaków uda lewego, stan po usunięciu raka podstawnokomórkowego okolicy podstawy szyi po stronie prawej, stan po złamaniu kciuka ręki prawej, stan po zabiegu plastyki z powodu opadania macicy, kostniak kości czołowej w obserwacji. Podali, że z wieloletniej dokumentacji z Poradni Laryngologicznej, Foniatrycznej i POZ wynika, że skarżąca była leczona z powodu przewlekłego zapalenia migdałków, błony śluzowej nosa, gardła i krtani, chrypki, przewlekłego kaszlu, choroby refluksowej przełyku, zapalenia uszu. W 1997 r. była hospitalizowana w Oddziale Laryngologicznym z powodu zapalenia krtani i tchawicy z obrzękiem głośni. W 2004 r. ww. była diagnozowana w Oddziale Pulmonologicznym z powodu krwioplucia – w wykonanej wówczas TK klatki piersiowej uwidoczniono niewielkie zmiany włóknisto-guzkowe o charakterze pozapalnym, a w bronchofiberoskopii stwierdzono miejscowo zniekształconą błonę śluzową oskrzeli z łatwo broczącą kontaktowo śluzówką. Natomiast u strony nigdy nie występowała duszność napadowa ze słyszalnymi świstami w klatce piersiowej. Nie była dotychczas diagnozowana alergologicznie. Po zakończeniu pracy w 2001 r. nie zaobserwowała poprawy.

Jednocześnie lekarze IMPiZŚ podkreślili, iż w trakcie przeprowadzonej przez nich obserwacji klinicznej wykluczono istnienie astmy oskrzelowej. Stwierdzano bowiem nad polami płucnymi szmer pęcherzykowy prawidłowy (bez objawów bronchospastycznych). Nie obserwowano samoistnych napadów duszności typu astmatycznego. Badanie radiologiczne klatki piersiowej nie ujawniło zmian naciekowych w miąższu płuc. Radiogram zatok przynosowych wykazał w obydwu zatokach szczękowych, zwłaszcza lewej, nierównomierne zgrubienia śluzówki. W przedmiotowym badaniu laryngologicznym potwierdzono obecność zmian typowych dla przewlekłego nieżytu krtani w przebiegu choroby refluksowej przełyku. W badaniu spirometrycznym nie stwierdzono zaburzeń wentylacji płuc o typie obturacji; w badaniu bodypletyzmograficznym nie wykazano restrykcji. Ujemnie wypadł test nieswoistej prowokacji wziewnej z metacholiną, co wyklucza istnienie u strony nieswoistej nadreaktywności skurczowej oskrzeli. W badaniu gazów krwi kapilarnej arterializowanej w spoczynku nie stwierdzono cech niewydolności oddechowej. Prawidłowa jest dyfuzja gazów w płucach oraz poziom IgE całkowitej w surowicy. Przeprowadzona pod kątem istnienia ewentualnej atopii diagnostyka alergologiczna nie wykazała w punktowych testach skórnych żadnych uczuleń na powszechnie występujące aeroalergeny wziewne; ujemne były również testy pokarmowe.

Sąd stwierdza, że stan zdrowia skarżącej wskazuje na istnienie wielu schorzeń, ale w zakresie pozwalającym na wydanie orzeczenia w przedmiocie istnienia u strony choroby zawodowej: astmy oskrzelowej - wyniki badań medycznych są jednoznaczne. Gdyby test prowokacji wziewnej z metacholiną wypadł pozytywnie istniałaby podstawa do pogłębienia diagnostyki. Nadreaktywność oskrzeli jest bowiem typowa dla astmy, ale też występuje w przypadku innych chorób. Jeżeli jednak nadreaktywność skurczowa oskrzeli nie występuje i próba prowokacyjna skończyła się wynikiem ujemnym – a tak było u skarżącej, to nie sposób stwierdzić istnienia astmy oskrzelowej. Jak wyżej wskazano lekarze orzecznicy nie poprzestali jednak na próbie farmakodynamicznej z metacholiną. Przeprowadzono szeroką diagnostykę alergologiczną, która nie wykazała żadnych uczuleń; również poziom IgE całkowitej w surowicy był prawidłowy. Stwierdzano nad polami płucnymi szmer pęcherzykowy bez objawów bronchospastycznych. Badano również wentylację płuc. Przeprowadzono nie tylko spirometrię, ale również uzupełniająco bodypletyzmografię – a badania nie wykazały zaburzeń. Ustalono, że u skarżącej nie występuje duszność napadowa ze słyszalnymi świstami w klatce piersiowej.

Nie sposób kwestionować wyników specjalistycznych badań. Nie przeczą one istnieniu u skarżącej licznych chorób, a jedynie wykluczają istnienie astmy oskrzelowej; nota bene nigdy wcześniej u skarżącej nie zdiagnozowanej: ani w trakcie pracy zawodowej, ani w trakcie rocznego okresu referencyjnego – określonego w rozporządzeniu, ani w czasie kolejnych kilkunastu lat przebywania przez skarżącą na emeryturze. Skarżąca choruje od wielu lat, ale nie na astmę oskrzelową.

Mając na uwadze ustalenia postępowania dowodowego – w tym jednoznaczne wyniki diagnostyki medycznej przeprowadzonej przez jednostkę orzeczniczą II stopnia, spójność i kompletność orzecznictwa lekarskiego, Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięć organów inspekcji sanitarnej, które na tych orzeczeniach się oparły. Wyżej szczegółowo opisano zakres związania orzeczeniami lekarskimi i nie ma potrzeby powtarzania tych twierdzeń. Szczególne postępowanie dowodowe, właściwe dla orzecznictwa w przedmiocie stwierdzenia istnienia chorób zawodowych, zostało przeprowadzone prawidłowo. Niezasadne są zarzuty skargi kwestionujące związanie organów inspekcji sanitarnej orzeczeniami lekarskimi; nieuprawniony jest też zarzut niedokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, z którego wywodzono konieczność uzupełnienia oceny stanu zdrowia skarżącej w kierunku stwierdzenia, czy występujące u strony schorzenia są następstwem wieloletniego wdychania substancji chemicznych spowodowanego pracą przy wydawaniu paliw i smarów. W tym miejscu trzeba jeszcze – odnosząc się do uzasadnienia skargi – wskazać, że orzeczenia lekarskie nie kwestionują istnienia u skarżącej jakichkolwiek chorób – w tym chorób układu oddechowego; stanowczo wykluczyły jedynie istnienie astmy oskrzelowej.

Jak już wyżej wskazano katalog chorób zawodowych jest katalogiem zamkniętym. Podkreślić jednak trzeba, że prowadzenie postępowania administracyjnego w kierunku stwierdzenia określonej choroby zawodowej nie jest równoznaczne z prowadzeniem postępowania w kierunku stwierdzenia wszelkich chorób zawodowych wymienionych w wykazie. W przypadku skarżącej, w innym postępowaniu, odmówiono stwierdzenia choroby zawodowej – ostrego lub przewlekłego zatrucia lub ich następstw w wyniku narażenia na składniki paliw, oleje mineralne i smary (wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2014 r., sygn. akt II OSK 177/13, CBOSA). W analizowanej sprawie odmówiono stwierdzenia choroby zawodowej - astmy oskrzelowej. Powyższe nie wyklucza prowadzenia postępowań w kierunku stwierdzenia innych chorób zawodowych.

Sąd czyni tę uwagę mając na względzie okoliczność, iż skarżąca we wniosku o skierowanie na badanie specjalistyczne w celu stwierdzenia choroby zawodowej nie wskazała jakiej choroby zawodowej dotyczy jej pismo. Wezwana o uzupełnienie wniosku, w piśmie z dnia 30 kwietnia 2015 r. stwierdziła, że chciała zwrócić uwagę na stan swojego zdrowia, ale trudno jej określić, jakie to mogą być choroby i wydaje jej się, że "od tego są lekarze specjaliści". Również wezwana do organu w tej sprawie, w dniu 28 maja 2015 r. podała do protokołu, że nie może doprecyzować wniosku w tym zakresie i musi się skontaktować z lekarzami. Ostatecznie w dniu 17 czerwca 2016 r. oświadczyła do protokołu, że wnosi o prowadzenie postępowania w kierunku stwierdzenia choroby zawodowej – astmy oskrzelowej. Również uzasadnienie skargi wskazuje na oczekiwanie skarżącej, aby stwierdzono u niej chorobę zawodową, będącą skutkiem pracy w narażeniu, charakteryzującą się różnymi dolegliwościami związanymi z układem oddechowym (przewlekły kaszel, nadwrażliwość na zapachy olejów, benzyny, duszności, zawroty głowy). Kwestionowane jest też, jak to określono, przyjęty przez organ "brak choroby oskrzelowej". Nie wskazuje to na tożsamość przedmiotową z chorobą zawodową, w kierunku stwierdzenia której toczyło się postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją.

Odnosząc się jeszcze do wywodów skargi, w której zarzucono, że orzeczenie jednostki orzeczniczej I instancji nie uwzględnia części informacji zawartej w dokumentacji medycznej skarżącej Sąd stwierdza, że niedostatki tego orzeczenia zostały skutecznie sanowane w orzeczeniu lekarskim z dnia [...]r., a kluczowa dla sprawy kwestia ustalenia istnienia astmy oskrzelowej u skarżącej została jednoznacznie wykluczona w diagnostyce medycznej i nie pozostaje w opozycji do żadnych dowodów zgromadzonych w postępowaniu. Ustalenie, w oparciu o fachową diagnostykę medyczną, że astma oskrzelowa u skarżącej nie występuje, wyklucza możliwość stwierdzenia choroby zawodowej – astmy oskrzelowej.

Mając powyższe na względzie Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i zasługuje na pozostawienie jej w obrocie prawnym.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., oddalił skargę.