Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 162/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2016-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.24 ust.4
journal: Dz.U. 2002 nr 241 poz 2074
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
article: art.93 ust.2
journal: Dz.U. 2015 poz 581
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r.o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska, Sędzia WSA Elżbieta Woźniak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Lidia Maląg, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 września 2015 r nr [...]


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] – dalej: "Zakład" decyzją z dnia 6 listopada 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję

z dnia 10 września 2015 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz 28 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.) – dalej: "u.s.u.s.", którą odmówił [...] umorzenia należności, w łącznej kwocie [...] zł:

1. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres [...]

– z tytułu składek [...] zł,

– z tytułu odsetek [...] zł (na dzień 13 lipca 2015 r.),

– z tytułu dodatkowej opłaty [...] zł,

– z tytułu kosztów upomnienia [...] zł;

2. z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...]

– z tytułu składek [...] zł,

– z tytułu odsetek [...] zł (na dzień 13 lipca 2015 r.),

– z tytułu dodatkowej opłaty [...] zł,

– z tytułu kosztów upomnienia [...] zł;

3. z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres [...]

– z tytułu składek [...] zł,

– z tytułu odsetek [...] zł (na dzień 13 lipca 2015 r.),

– z tytułu dodatkowej opłaty [...] zł,

– z tytułu kosztów upomnienia [...] zł;

4. z tytułu odsetek na ubezpieczenia społeczne finansowane przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek [...] zł (na dzień 13 lipca 2015 r.),

5. z tytułu odsetek na ubezpieczenie zdrowotne finansowane przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek [...] zł (na dzień 13 lipca 2015).

Z ustalonego stanu faktycznego wynika, iż wnioskiem z dnia 13 lipca 2015 r. zobowiązany zwrócił się o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek powstałych w okresie prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. Zobowiązany w treści wniosku wskazał, że w roku [...] uległ wypadowi, co znacznie zmniejszyło jego wydajność pracy, a co za tym idzie doprowadziło do powstania zaległości. W związku

z brakiem wystarczającej ilości środków koniecznych do zaspokojenia potrzeb rodziny zdecydował się na złożenie wniosku o umorzenie zaległości, a następnie wniosku o rozłożenie na raty. Oba wnioski zostały rozpatrzone negatywnie. W roku 2008 zobowiązany uległ ponownie wypadkowi samochodowemu. Następnie w związku z tą okolicznością w 2009 r. złożył kolejny wniosek o umorzenie zaległości, który także został negatywnie rozpoznany.

W dniu 30 kwietnia 2010 r. względem zobowiązanego orzeczono częściową niezdolność do pracy. Następnie kolejnym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 8 października 2012 r. uznano zobowiązanego za niepełnosprawnego w stopniu umiarkowanym, częściowo niezdolnego do pracy, tj. wymagającego udzielenia częściowej pomocy innych osób, jednocześnie wskazano, iż niepełnosprawność trwa

od 2008 r. Orzeczenie zostało wydane na okres do dnia 31 października 2015 r.

Wobec niemożliwości dalszego prowadzenia działalności w kwietniu 2010 r. i związku z brakiem poprawy zdrowia zobowiązany zawiesił działalności gospodarczą,

a następnie w dniu 6 grudnia 2012 r. ją zlikwidował. Ponadto w 2011 r. wszczęte zostało przeciwko niemu postępowanie karnoskarbowe, które zakończyło się orzeczeniem grzywny. W związku ze złym stanem zdrowia zobowiązany został skierowany do wykonania badań w celu stwierdzenia przeciwskazań zdrowotnych lub ich braku do kierowania pojazdem. Badanie nie zostało wykonane, co spowodowało cofnięcie uprawnień do kierowania pojazdami kat. B.

Zobowiązany podkreślił, że ma ograniczone możliwości zarobkowania. Ponadto ze względu na brak środków do życia, brak możliwości zarobkowania i narastające zadłużenie, nie jest w stanie sam utworzyć sobie stanowiska pracy. Podkreślił,

iż pomaga mu jedynie jego mama ze środków pochodzących z emerytury.

W 2013 r. złożył kolejny wniosek o umorzenie zaległości w podatku dochodowym, który został rozpoznany negatywnie. Następnie w dniu 20 maja 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję wskazującą warunki umorzenia należności na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą - zwanej powszechnie abolicyjną. Zobowiązany podał,

że nie był w stanie zdobyć kwoty warunkującej umorzenie pozostałej kwoty.

Zobowiązany podniósł także, iż w dniu 17 grudnia 2014 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] wydał dwa postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz uchylił zajęcie z uwagi na ich bezskuteczność.

W toku prowadzonego postępowania zobowiązany przedłożył:

– oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej,

– zgłoszenie VAT-Z,

– zaświadczenie o zmianie we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej,

– potwierdzenie przyjęcia wniosku o wykreślenie z CEIDG z dnia 6 grudnia 2011 r.,

– postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z dnia

17 grudnia 2014 r. wystawione przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego

w [...],

– dokumenty dotyczące stanu zdrowia – dane sensytywne,

– zeznania podatkowe za lata 2011 i 2013-2014 oraz informacją do urzędu skarbowego o złożonej korekcie zeznania rocznego za 2011 r.

W rezultacie oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego organ stwierdził, że nie zachodzą przesłanki umożliwiające umorzenie wskazanych należności.

Organ ustalił, że zobowiązany nie ma stwierdzonego tytułu do ubezpieczenia. Zobowiązany prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką, która pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto, [...] zł netto. Średniomiesięczny dochód w prowadzonym gospodarstwie domowym na członka rodziny wynosi około [...] zł netto, będąc wyższym od minimum socjalnego ogłoszonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w kwocie [...] zł, a także wyższym od minimum egzystencji w kwocie [...] zł dla tego typu gospodarstw. Zobowiązany ponosi koszty związane z leczeniem w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Posiada, także zobowiązanie publicznoprawne z tytułu nieopłaconych podatków, którego wysokość na dzień 17 grudnia 2014 r. wyniosła [...] zł oraz odsetki. Zaległość nie została uregulowana dobrowolnie, a prowadzone w tym przedmiocie postępowanie egzekucyjne zostało umorzone ze względu na bezskuteczność egzekucji.

Zakład ustalił również, że zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności

z dnia 8 października 2008 r. zainteresowany ze względu na rodzaj schorzenia i stan zdrowia może podjąć zatrudnienie w warunkach pracy chronionej.

Zakład wskazał, że pomimo zaistnienia przesłanek całkowitej nieściągalności oraz braku możliwości skutecznego efektywnego dochodzenia należności składkowych, ze względu na brak majątku podlegającego egzekucji w tym dochodów podlegających zajęciu, postanowił o odmowie umorzenia przedmiotowych należności. Zobowiązany nie jest trwale i całkowicie wyłączony z rynku pracy i możliwości zarobkowych na finansowanie zobowiązań potencjalnie jako osoba niezdolna do podjęcia pracy. Zakład uznał, że umorzenie zobowiązania w niniejszych okolicznościach i zwolnienie

z obowiązku w okresie jego wymagalności pomimo całkowitej nieściągalności

w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest niezasadne względem płatników – zobowiązanych opłacających wskazane należności. Także, względem podmiotów nieopłacających zobowiązań publicznoprawnych z przyczyn obiektywnie uzasadnionych. Zastosowanie instytucji umorzenia, zdaniem Zakładu, uwzględniać powinno interes społeczny i słuszny interes obywateli. Instytucja ta przeznaczona jest dla przypadków szczególnych i uzasadnionych, a nie związanych wyłącznie z ryzykiem gospodarczym, czy finansowym.

Zakład rozpatrujący wniosek o umorzenie wskazał na okoliczność, że na koncie dłużnika poza zaległością z tytułu składek w części finansowej przez płatnika, figurują zaległości w części finansowanej przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami,

tj. za zatrudnionych pracowników, gdzie brak jest podstaw prawnych do odstąpienia od ich dochodzenia. Składki w części finansowanej przez ubezpieczonych nie podlegają umorzeniu.

Dodatkowo Zakład podkreślił, że przedmiotowe postępowanie jest postępowaniem opartym na uznaniu administracyjnym.

Pismem z dnia 5 października 2015 r. zobowiązany zwrócił się z wnioskiem

o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zakład po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego decyzją z dnia

6 listopada 2015 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję z dnia

10 września 2015 r. W treści uzasadnienia wskazał, że umorzenie zaległości z tytułu składek winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów, nie ma bowiem obowiązku pomocy w każdej sytuacji niewypłacalności, czy problemów finansowych dłużnika. Oznacza to, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności składkowej przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku istnienia przesłanek umorzeniowych może ale nie jest obowiązany do umorzenia zaległości.

Zakład uznał, że ustalona niewypłacalność związana z brakiem możliwości finansowania zobowiązań powstałych w wyniku prowadzonej przez zobowiązanego pozarolniczej działalności gospodarczej, w której to nie spłacono wierzycieli nie uzasadnia takiego odstąpienia w dacie podejmowanego rozstrzygnięcia, w tym

w szczególności związanego z sytuacją majątkową i rodzinną zobowiązanego umożliwiającą ich finansowania.

W skardze na powyższą decyzję zobowiązany wskazał, że wnioski wyciągnięte przez Zakład stoją w sprzeczności z zebranymi dokumentami i stanem faktycznym.

Skarżący podkreślił w treści uzasadnienia, iż zamieszkuje u swojej matki, lecz nie prowadzi z nią jednego gospodarstwa domowego.

Ponadto dopiero z decyzji Zakładu dowiedział się o wysokości emerytury, którą otrzymuje jego matka. Zdaniem skarżącego fakt pobierania emerytury nie ma żadnego przełożenia na dane statystyczne – "dochodowe", które Zakład powołał w uzasadnieniu decyzji. Nie jest także uzasadnione dzielenie emerytury na dwie części, bez zbadania stosunków rodzinnych skarżącego z matką. Nie zasługuje także w ocenie skarżącego na uwzględnienie argument, zgodnie z którym jego zabezpieczeniem socjalnym jest przedmiotowa emerytura.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie w całości powołując się na argumentację i stanowisko zawarte w uzasadnieniu skarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 29 marca 2016 r. skarżący wniósł o:

- umorzenie ze względu na przedawnienie lub jeżeli przedawnienie jest niemożliwe – umorzenie odsetek znacznie przekraczających należności głównie wymienione

w punkcie 1 na stronie 3 (odpowiedzi na skargę) oraz rozłożenie na maksymalną możliwą ilość rat należności głównych w kwotach [...] zł oraz [...] zł,

- o umorzenie należności wymienionych w punkcie 2 i 3 na stronie 3 (odpowiedzi na skargę) w oparciu o ustalenie organu w postępowaniu administracyjnym, iż zachodzą formalne przesłanki całkowitej nieściągalności wymienionych należności, ze względu na trwały charakter niewypłacalności. Ponadto wskazał, że zostały wypełnione warunki wymienione na stronie 4 w punktach 3, 5 i 6 oraz na stronie 5 w punktach 1, 2 i 3 decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej: "p.p.s.a."), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związany zarzutami skargi (art. 134 p.p.s.a.).

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

W ocenie sądu zaskarżona decyzja narusza prawo procesowe w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Obowiązkiem Zakładu rozpoznającego wniosek o umorzenie należności z tytułu składek (w tym odsetek) jest w pierwszej kolejności dokładne ustalenie kwoty nieopłaconych składek wraz z odsetkami. Organ musi zbadać, czy część należności nie uległa przedawnieniu oraz wyjaśnić tę kwestię w uzasadnieniu decyzji. Tylko bowiem prawidłowe określenie kwoty zaległych należności pozwala na obiektywną ocenę możliwości ich wyegzekwowania lub dobrowolnej spłaty przez zobowiązanego, a co za tym idzie rozpoznanie wniosku o umorzenie składek bez naruszenia prawa. Stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia bowiem prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia powyższego postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość.

Zakreślając ramy prawne dotyczące zagadnienia przedawnienia w rozpoznawanej sprawie wskazać należy:

Od 1 stycznia 1999 r. kwestię przedawnienia ustawodawca uregulował

w art. 24 ust.4 u.s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat,

a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie

10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności

z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Stosownie natomiast do art. 24 ust. 6 u.s.u.s. bieg przedawnienia terminów określonych w ust. 4 i 5 ulegał zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw

(Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawa zmieniająca nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych odnośnie do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie.

Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. – 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem

1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem

1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu (zob. uchwały SN: z dnia

2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08, Lex nr 396253, oraz z dnia 8 lipca 2008 r.,

sygn. akt I UZP 4/08, Lex nr 396249; ponadto zob. wyrok NSA z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt II GSK 1102/08, Lex nr 552737).

Do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie

i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia

(por. wyrok NSA z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt II GSK 72/09, Lex nr 597062 oraz wyrok SN z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt. II UK 313/10, OSNP 2012/9-10/126).

Mocą powołanej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. został także zmieniony

art. 24 ust. 5, który otrzymał brzmienie: "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia." Dodano także do art. 24 ust. 5a-5d.

Przepis art. 24 ust. 5b, z dniem 1 lipca 2004 r. uległ dalszej nowelizacji na podstawie art. 10 pkt 10 lit. b. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 121, poz. 1264). Na podstawie tej samej nowelizacji po ust. 5d

do art. 24 dodano także ust. 5e.

W oparciu o art. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 138, poz. 808), po ust. 5e omawianego przepisu dodano ust. 5f, zaś ust. 6 otrzymał nowe brzmienie.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od dnia

1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia

16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców

(Dz. U. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie

z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem

1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r.

Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak

o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (por. wyrok Sąd Apelacyjny w Katowicach z dnia

27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Zgodnie z art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 581 ze zm.) należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.

Odnosząc powyższe do okoliczności rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że podlegająca kontroli sądu decyzja Zakładu dotyczy odmowy umorzenia należności

z tytułu składek (w tym odsetek ) za okres od stycznia 2001 r.

W ocenie sądu w uzasadnieniu decyzji, Zakład zamieścił niewystarczającą informację o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Organ poprzestał jedynie na przytoczeniu informacji zamieszczonej przez zkarżącego we wniosku o umorzenie, iż w dniu 17 grudnia 2014 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] wydał dwa postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz uchylił zajęcie z uwagi na ich bezskuteczność. Z materiału zgromadzonego w sprawie nie wynika, by wspomniana egzekucja prowadzona wobec skarżącego dotyczyła okresu, w którym powstały należności z tytułu składek objęte wnioskiem o ich umorzenie. Organ nie wyjaśnił też, od kiedy prowadzone było postępowanie egzekucyjne, co jest istotne przy ustaleniu ewentualnego zawieszenia biegu terminu przedawnienia przedmiotowych należności wobec Zakładu.

Powyższe uniemożliwia dokonanie pełnej sądowej kontroli zaskarżonej decyzji

w zakresie tego, czy przynajmniej część spornych należności w dacie wydawania aktu administracyjnego nie uległa przedawnieniu.

Uznać zatem należy, że Zakład nie poczynił w zaskarżonej decyzji analizy pozwalającej na ocenę czy w badanej sprawie nie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek za okres od stycznia 2001 r. Organ nie wyjaśnił, kiedy oraz na jakiej podstawie doszło do ewentualnego przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia tych należności.

Podkreślić należy, że na podstawie decyzji zobowiązany powinien mieć możliwość uzyskania wiedzy na temat podstaw faktycznych i prawnych rozstrzygnięcia

(art. 107 § 3 k.p.a.). Prawidłowo ustalony stan faktyczny powinien mieć odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. W rozpoznawanym przypadku, na podstawie treści zaskarżonej decyzji oraz znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, nie istnieje możliwość ustalenia okoliczności dotyczących ewentualnego braku przedawnienia części należności z tytułu składek (w tym odsetek).

Zakład nie przedstawił żadnych wywodów prawnych odnoszących się do problematyki przedawnienia należności z tytułu składek. Obowiązkiem organu administracyjnego było wyjaśnienie treści podstawy prawnej, w oparciu o którą organ przyjął, że nie doszło do przedawnienia należności. W okolicznościach analizowanej sprawy konieczność ta była tym bardziej uzasadniona, że najstarsze składki dotyczą stycznia 2001 r.

Podkreślić należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności

z tytułu składek może zapaść jedynie wtedy, gdy należności których umorzenia domaga się zobowiązany nie uległy przedawnieniu (por. wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 236/13, lex nr 1485525).

W związku z powyższym, w przypadku złożenia przez zobowiązanego wniosku

o umorzenie zaległych składek niezbędne jest zatem ustalenie przez organ ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Nie może toczyć się bowiem postępowanie

o przyznanie ulgi w stosunku do należności z tytułu składek, które już wygasły.

Zdaniem sądu rozważania dotyczące zasadności prowadzenia postępowania wobec składek, których okres przedawnienia formalnie upłynął wymagają wskazania okoliczności, które wpłynęły na ich wymagalność w dacie orzekania o zasadności wniosku zobowiązanego, także wówczas, gdy tej kwestii nie podniesiono we wniosku.

W tym stanie rzeczy Zakład mając na względzie powyższe rozważania i uwagi sądu, ponownie rozpoznając sprawę, dokona niezbędnych ustaleń faktycznych

i wyjaśni, czy nie doszło do przedawnienia części składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Następnie Zakład oceni aktualną sytuację materialną i zdrowotną wnioskodawcy oraz nie przekraczając granic uznania administracyjnego rozstrzygnie wniosek skarżącego uwzględniając obowiązujące przepisy prawa.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd, Administracyjny w [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.