Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 77/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Skarżony organ: Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.) WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 maja 2021 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [...] na decyzję Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa udziału w prawie własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej na rzecz Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2020 r, a podstawie art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65, dalej: ustawa z 1968 r.) w związku z układem zawartym między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych z dnia 16 lipca 1960 r. (dalej: Układ), który w tym samym dniu wszedł w życie oraz na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2017, poz. 935) Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej, stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w wysokości [...] w prawie własności nieruchomości położonej w [...], ul. [...] (dawniej [...], oznaczonej "Nieruchomość ziemska działki [...]", dz. [...]), której dotychczasowym współwłaścicielem, w rozumieniu przepisów rozporządzenia wykonawczego do ustawy z 1968 r., był M. N..

Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.

Prezydent [...] pismem z [...] czerwca 2016 r. znak [...] zwrócił się z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie zastosowania ustawy z 1968 r. do nieruchomości przy ul. [...] (dawniej [...]) w [...]. Postępowanie zostało wszczęte w związku z ustaleniem, że na mocy Układu - Komisja Stanów Zjednoczonych do spraw Roszczeń Zagranicznych (zwana dalej: Komisją) przyznała odszkodowanie M. N. z tytułu utraty udziału wynoszącego [...] części praw do nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem.

Zgodnie z art. 1 ustawy z 1968 r. jej przepisy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski. Przepisy ustawy stosuje się odpowiednio do zagranicznych osób prawnych. Zgodnie natomiast z treścią art. 2 ww. ustawy z 1968 r., wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania albo z ograniczonego prawa rzeczowego następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych.

Art. 5 ust. 2 ustawy z 1968 r. stanowi, że jej przepisy stosuje się również do nieruchomości oraz praw, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych przed ogłoszeniem ustawy.

Na gruncie wyżej przywołanych przepisów prawa materialnego, podmiotem posiadającym interes prawny w przedmiotowym postępowaniu jest podmiot będący statio fisci Skarbu Państwa, tj. Prezydent [...].

W ocenie Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej ww. przepisy prawa materialnego, z których wynika interes prawny w niniejszym postępowaniu, nie odnoszą się bezpośrednio do praw następców prawnych beneficjentów odszkodowania. Utrata prawa własności oraz praw związanych z własnością nie oznacza bezpośredniego naruszenia prawa następców prawnych. Związek między decyzją beneficjentów odszkodowania o skorzystaniu z możliwości, jakie stwarzał Układ, a sytuacją majątkową ich następców prawnych jest dość odległy i nie uzasadnia uznania istnienia interesu prawnego następców prawnych w niniejszym postępowaniu. Decyzja wydawana przez Ministra Finansów w swojej istocie stwierdza jedynie zaistnienie zdarzenia prawnego w przeszłości, stanowi podstawę umożliwiającą właściwemu organowi reprezentującemu Skarb Państwa w zakresie gospodarki nieruchomościami, na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 17, poz. 109), wystąpienie z wnioskiem o wpis do ksiąg wieczystych tytułu prawnego Skarbu Państwa do danej nieruchomości.

Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej wskazał, że w aktualnym stanie prawnym status następców prawnych poprzednich właścicieli, beneficjentów odszkodowania na podstawie układu indemnizacyjnego nie rodzi po ich stronie bezpośredniego i aktualnego interesu prawnego, kreującego status strony postępowania w sprawie stwierdzenia przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.

Interesu prawnego nie posiadają również aktualni właściciele (użytkownicy wieczyści) ww. nieruchomości, ponieważ rozstrzygnięcie organu w tej materii nie rodzi po ich stronie bezpośrednio żadnych uprawnień ani obowiązków. Stwierdzenie przejścia danej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w przeszłości, przed uzyskaniem prawa własności oraz prawa użytkowania wieczystego nieruchomości przez - odpowiednio - aktualnych właścicieli lub użytkowników wieczystych porządkuje stan prawny nieruchomości, ale z uwagi na nieodwracalne skutki prawne, które nastąpiły przez obrót cywilnoprawny nie powoduje powstania po ich stronie interesu prawnego w rozstrzygnięciu organu. Dopiero na etapie postępowania sądowego dotyczącego ustalenia treści księgi wieczystej, o ile do takiego postępowania doszłoby, aktualni właściciele będą mieć przymiot strony tego postępowania. Skoro rola decyzji, o której mowa w art. 2 ustawy z 1968 r. ogranicza się jedynie do deklaratoryjnego stwierdzenia przejścia własności nieruchomości na Skarb Państwa, potwierdzający skutki prawne powstałe z mocy samego prawa, to nie budzi wątpliwości, że stwierdzenie nabycia prawa z mocy ustawy z 1968 r. może nastąpić w dowolnym czasie i zawsze ma charakter deklaratoryjny. Dalszą kwestią pozostaje to, czy decyzja ta może być podstawą wpisu tego prawa do księgi wieczystej, a więc także i to, czy będzie do tego celu wykorzystana. Sąd powszechny każdorazowo bada okoliczności konkretnej sprawy a organ administracji publicznej nie może wypowiadać się co do przyszłych zdarzeń podlegających ocenie sądu powszechnego Skoro decyzja ta ma wyłącznie charakter deklaratoryjny, potwierdzający wspomniane przejście własności z mocy samego prawa, to może być wydana w dowolnym czasie i niezależnie od tego, jakie okoliczności, w tym ewentualne zmiany własnościowe, wystąpiły po tym zdarzeniu.

Po dokonaniu analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej uznał, iż postępowanie administracyjne dotyczące przedmiotowej nieruchomości może być zakończone wydaniem decyzji stwierdzającej przejście udziału w prawie własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.

Ustalając stan faktyczny oraz prawny niniejszej sprawy, Minister Finansów, Funduszy

i Polityki Regionalnej obowiązany jest do oceny zaistnienia przesłanek wskazanych w art. 1, art. 2 oraz art. 5 ust. 2 ustawy z 1968 r., tj. zbadania czy dana nieruchomość lub prawo podlegało przejściu na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, tzn.:

1. czy prawo własności do danej nieruchomości lub uprawnienia wynikające z wieczystego użytkowania lub z ograniczonych praw rzeczowych były ustanowione na rzecz obywatela państwa obcego lub zagranicznych osób prawnych,

2. czy prawo własności do danej nieruchomości lub uprawnienia wynikające z wieczystego użytkowania lub z ograniczonych praw rzeczowych było przedmiotem nacjonalizacji lub innego przejścia na rzecz Skarbu Państwa,

3. czy spełnione zostały inne warunki wynikające z właściwej umowy międzynarodowej, znajdującej zastosowanie w danej sprawie.

Odnosząc się do pierwszej przesłanki Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej ustalił na podstawie akt sprawy, że wnioskiem nr [...] M. N. wystąpił do Komisji o przyznanie odszkodowania za utratę udziału w prawie własności opisanej na wstępie nieruchomości. Komisja wydała [...] maja 1965 r. orzeczenie uznające roszczenie i przyznała odszkodowanie za udział [...] części tej nieruchomości. Orzeczenie to zostało zarejestrowane jako decyzja ostateczna [...] czerwca 1965 r.

Na podstawie niezależnego dochodzenia przeprowadzonego przez Biuro Terenowe Komisji w [...] Komisja stwierdziła, że M. N. był właścicielem [...] działu własności przedmiotowej nieruchomości. Udział ten został nabyty w drodze dziedziczenia po rodzicach (A. J. i S. N.), bracie (C.) i siostrze (C. R.).

Z zebranej dokumentacji wynika, że księga wieczysta prowadzona dla przedmiotowej nieruchomości została zniszczona podczas II wojny światowej. Tytuł prawny potwierdza także pismo Prezydium Rady Narodowej w [...] z (data dzienna nieczytelna) 1964 r. znak [...]. Fakt posiadania obywatelstwa Stanów Zjednoczonych przez M. N. został potwierdzony w trakcie postępowania przed Komisją o przyznanie odszkodowania (dowód: treść orzeczenia nr [...].) prowadzonego na podstawie ww. umowy międzynarodowej, zakończonego wydaniem prawomocnego orzeczenia. Zgodnie z ustaleniami Komisji M. N. posiadał obywatelstwo Stanów Zjednoczonych od [...] czerwca 1915 r.

Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej stwierdził zaistnienie pierwszej przesłanki wynikającej w przepisów stanowiących podstawę prawną wydania decyzji.

Odnosząc się do drugiej przesłanki Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej stwierdził na podstawie akt sprawy (treść orzeczenia nr [...], akta własnościowe nieruchomości hip nr "Nieruchomość Ziemska Działki [...]" dz. [...]), że nieruchomość w [...] przy ul. [...] (aktualnie ul. [...]) przejęta została na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu z 8 marca 1946r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. nr 13, poz. 87).

Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej stwierdził zatem zaistnienie drugiej przesłanki wynikającej z przepisów stanowiących podstawę prawną wydania decyzji. Na podstawie pozyskanego materiału dowodowego ustalono, że spełnione zostały wszystkie przesłanki warunkujące wydanie niniejszego rozstrzygnięcia. W związku z przyznaniem M. N. odszkodowania za utratę [...] części udziału w prawie własności nieruchomości uznano że wystąpiła przesłanka do wydania decyzji stwierdzającej przejście tego udziału na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ustawy z 1968 r.

W postępowaniu prowadzonym w trybie ustawy z 1968 r., ustalenia Komisji nie podlegają jego kontroli i weryfikacji. Organ jest tu bowiem związany orzeczeniem/rozstrzygnięciem Komisji albowiem to na organie państwa obcego (w tym przypadku: USA) spoczywał obowiązek gromadzenia odpowiednich wniosków, dokonywania ich właściwej oceny zarówno pod względem formalnym, jak i prawnym (oraz faktycznym) i zakończenie takiego postępowania wydaniem odpowiedniego aktu. Decydujące znaczenie ma okoliczność, czy to państwo obce uznało osobę występującą w trybie Układu z roszczeniem - za swojego obywatela, oraz czy przyznało jej z tego tytułu odszkodowanie.

Zgodnie z treścią art. I Układu "Rząd Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, zwany dalej rządem Polski, zgadza się zapłacić a rząd Stanów Zjednoczonych przyjąć sumę $ 40.000.000 w walucie Stanów Zjednoczonych na całkowite uregulowanie i zaspokojenie wszystkich roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, zarówno osób fizycznych jak prawnych, do Rządu Polskiego z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, które miało miejsce w dniu lub przed dniem wejścia w życie niniejszego układu". Rząd Polski przekazał określoną kwotę pieniężną na zaspokojenie roszczeń rządowi Stanów Zjednoczonych, który przejął na siebie całkowitą odpowiedzialność za wypłatę odszkodowań dla swoich obywateli i osób prawnych. Objęcie majątku układem indemnizacyjnym oznacza natomiast obowiązek Ministra Finansów wydania decyzji deklaratoryjnej, potwierdzającej przejście majątku na rzecz Skarbu Państwa, która może stanowić podstawę wpisu w księdze wieczystej.

Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej podkreślił że nie orzeka konstytutywnie o utracie praw ani ich zakresie. Jest to zbieżne z orzecznictwem Sądu Najwyższego, zgodnie z którym zakres deklaratoryjnego stwierdzenia w decyzji Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej o przejściu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie umowy międzynarodowej ogranicza się wyłącznie do kwestii uzyskania przez Skarb Państwa tytułu własności jako podstawy wpisu do księgi wieczystej, a nie prawa własności. W niniejszej sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki, wynikające z ustawy z 1968 r. w związku z treścią Układu, a mianowicie fakt posiadania obywatelstwa państwa obcego, w tym przypadku amerykańskiego obywatela, którego nieruchomość została przejęta przez Skarb Państwa oraz samo przejęcie nieruchomości które według ustaleń Komisji nastąpiło z dniem 1 stycznia 1956 r.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł Prezydent [...].

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

przepisów prawa materialnego i procesowego:

1. art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez wydanie decyzji niewykonalnej,

2. art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie dokonania czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do tego, iż Organ stwierdził nabycia przez Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydenta [...] udziału w wysokości [...] dawnej warszawskiej nieruchomości, oznaczonej jako "Nieruchomość ziemska działki [...]", dz. [...], nie wskazując jakie obecnie oznaczenia geodezyjne posiada ta nieruchomość,

3. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ orzekający zbadania materiału dowodowego w sposób wyczerpującego oraz zaniechania sporządzenia opracowania geodezyjnego i ustalenia tym samym aktualnych oznaczeń ewidencyjnych nieruchomości, a w konsekwencji dokonanie oceny sprawy z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów,

4. § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 1 oraz art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (dalej: u.k.w.i.h.), poprzez pominięcie w rozstrzygnięciu aktualnego oznaczenia nieruchomości, której prawo własności w udziale wynoszącym [...] części przeszło na rzecz Skarbu Państwa,

5. art. 46 k.c. w zw. z art. 1, 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1698 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych poprzez brak określenia, jakiej "nieruchomości" dotyczy decyzja,

6. art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w z w. z par. 19 pkt. 1 oraz par. 20 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 lutego 2016 r. w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie informatycznym poprzez nie zawarcie w treści decyzji elementów umożliwiających jej wykonanie w sposób, w jaki nakazują powołane przepisy prawa, 7. art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w zw. z art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez sformułowanie rozstrzygnięcia w taki sposób, iż powstaje wątpliwość odnośnie tego, prawo własności jakiej nieruchomości (wg aktualnych oznaczeń geodezyjnych) przeszło na rzecz Skarbu Państwa.

Wskazując na powyższe naruszenia przepisów prawa wniesiono o stwierdzenie nieważności decyzji w całości, ewentualnie wnoszę o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga jest zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019, poz. 2167, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 28 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. przy czym stosownie do art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W ocenie Sądu skarga jest zasadna.

Materialną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o umowy międzynarodowe o uregulowaniu roszczeń finansowych, które stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych które nieruchomości o prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych zawartych z rządami tych państw prze Rząd Polski (art. 1 ust. 1). Na podstawie art. 2 tej ustawy wpis Skarbu Państwa do księgi wieczystej następował na podstawie decyzji Ministra Finansów. Zgodnie z art. 5 ust. 1 tej ustawy stosuje się nią także do nieruchomości oraz praw które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych które zostały zawarte przed wejściem w życie tej ustawy. Aby wydanie takiej decyzji przez Ministra Finansów było możliwe należało wykazać, że doszło do nacjonalizacji lub innego przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa przed dniem zawarcia umowy międzynarodowej; objęcie tą umową roszczeń byłego właściciela. Taką umową był układ zawarty pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki dotyczący roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych z 16 lipca 1960 r. Zgodnie z nim roszczenia obejmowały m.in. roszczenia z tytułu przejęcia własności lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń, ograniczających lub uszczuplających prawa i interesy związane lub odnoszące się do mienia.

W niniejszej sprawie poza sporem jest że przedmiotowa nieruchomość przejęta została na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu z 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, co wynika z orzeczenia nr [...] i akt własnościowych nieruchomości. Nieruchomość stanowiła własność A. J. i S. R. małż. N., rodziców M. N.. Tenże posiadał od [...] czerwca 1915 r. obywatelstwo Stanów Zjednoczonych. M. N. wystąpił w związku z układem do Komisji do spraw roszczeń zagranicznych o przyznanie odszkodowania, które zostało mu przyznane. Okoliczności te nie są kwestionowane przez Skarżącego. Spełnione zostały zatem przesłanki do wydania przez Ministra deklaratoryjnej decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie umowy międzynarodowej – art. 2 ustawy z 1968 r.

Skarga w niniejszej sprawie sprowadza się przede wszystkim do oceny cze tego rodzaju decyzja powinna odnosić się do aktualnych numerów działek ewidencyjnych czy też wystarczy powołanie oznaczeń nieruchomości które obowiązywały w dacie odebrania prawa własności.

Sąd rozpoznający tę sprawę stoi na stanowisku, że decyzja powinna określać nieruchomość poprzez odniesienie się do aktualnych oznaczeń ewidencyjno-geodezyjnych.

Paragraf 2 ust. 1 zd. Pierwsze powołanego wcześniej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9 maja 1968 r. stanowi że decyzja dotycząca nieruchomości powinna zawierać imię i nazwisko dotychczasowego właściciela, miejsce położenia nieruchomości ze wskazaniem o ile to możliwe ulicy i numeru nieruchomości jak również jej oznaczenia z księgi wieczystej. Wydawana decyzja deklaratoryjna, co istotne, miała stanowić, podstawę do ujawnienia praw nowego właściciela w księdze wieczystej, co oznacza że musiała ona w sposób nie budzący wątpliwości ustalać jej przedmiot. W obecnym stanie prawnym jedynym możliwym sposobem określania nieruchomości jest powołanie numeru ewidencyjnego działki z obrębem geodezyjnym i oznaczeniem jej powierzchni (por. wyrok NSA z 31 maja 2019 r., II OSK 1747/17 w Lex). Bez tego rodzaju oznaczeń brak jest możliwości ujawnienia w ewidencji gruntów a i księdze wieczystej prawa własności. W konsekwencji brak tych oznaczeń uniemożliwia wykonanie decyzji administracyjnej. Ani organ ewidencyjny ani sąd wieczystoksięgowy nie ma uprawnień do precyzowania przedmiotu wpisu w ewidencji czy księgach wieczystych. To z aktu kreującego nowy tytuł własności ma w sposób nie budzący wątpliwości wynikać co jest przedmiotem prawa własności. Mając zatem na względzie zasady ujawniania praw własności w księgach wieczystych i ewidencji gruntów oraz cel rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości - § 2, zakres tego paragrafu należy wykładać w ten sposób, że koniecznym składnikiem decyzji jest oznaczenie nieruchomości poprzez odniesienie się do jej położenia i obowiązującego oznaczenia. Sąd stoi na stanowisku, że nie ma podstaw prawnych aby jakikolwiek inny podmiot (np. gospodarujący nieruchomością, wnioskujący o ujawnienie prawa w księdze wieczystej czy też wnioskujący o jej założenie, mógł w jakimkolwiek trybie "doprecyzowywać" określenie nieruchomości poprzez odniesienie się do obecnie obowiązującego nazewnictwa. Jest to tym bardziej ważne w sytuacji w której księga wieczysta prowadzona dla tej nieruchomości została zniszczona w czasie II wojny światowej. Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji nie zawiera ona żadnego odniesienia do konkretnej działki ewidencyjnej ani nawet nie określa jej powierzchni. Jest to tym bardziej istotne, że jak wynika z ustaleń organu M. N. był jedynie współwłaścicielem ([...] udziału) w nieruchomości objętej zaginiętą księgą wieczystą. Ujawnienie zatem Skarbu Państwa dotyczyć może wyłącznie jego udziału. Przejście na własność Skarbu Państwa na podstawie umowy międzynarodowej nie może dotyczyć pozostałej części tej nieruchomości ([...] udziału).

Minister nie poczynił żadnych ustaleń co do aktualnych danych ewidencyjnych wychodząc z błędnej wykładni § 2 rozporządzenia Ministra Finansów, przyjmując że wystarczającym jest odniesienie się do historycznych danych opisujących tę nieruchomość.

Powyższe stanowi o naruszeniu przez organ art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w związku z art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z 1968 r. i § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości. Skutkuje to koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Nie stanowi to podstawy do stwierdzenia nieważności gdyż powołane przepisy ustawy z 1968 r. oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości wymagały dokonania wykładni. Ze stwierdzeniem nieważności natomiast mamy do czynienia w sytuacji gdy doszło do naruszenia przepisu, który jest jasny i nie budzi żadnych wątpliwości wykładniczych. Pominięcie oznaczenia nieruchomości wg aktualnych oznaczeń z danych ewidencyjnych uniemożliwia wykonanie decyzji gdyż nie może stanowić podstawy do wpisu w księdze wieczystej.

Rozpoznając sprawę ponownie organ ustali jakim działkom ewidencyjnym odpowiada obecnie nieruchomość oznaczona jako nieruchomość położona w [...] ulica [...] (dawna [...], oznaczona jako "nieruchomość ziemska działka [...], dz. [...]"). Następnie ustali czy dla tej nieruchomości prowadzona jest obecnie księga wieczysta. Dla ustalenia powyższego (obecnych nr ewidencyjnych działek) prawdopodobnie konieczne będzie powołanie biegłego geodety i zlecenie mu sporządzenie odpowiedniego opracowania geodezyjnego. Następnie po ustaleniu powyższego wyda decyzje która będzie uwzględniać aktualne numery ewidencyjne działek (ew. nr księgi wieczystej).

Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c P.p.s.a Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (D.U. 2015, poz. 1800) zasądzając od organu na rzecz skarżącej 697 zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania w tym 497 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego i 200 tytułem zwrotu kosztów wpisu.

-----------------------

11