Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1753/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 158 par 1 i 3
journal: Dz.U. 2021 poz 1491
law: Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Przemysław Żmich sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska (spr.) asesor WSA Dorota Kozub - Marciniak Protokolant starszy specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 11 maja 2022 r. nr KOC/1620/Go/21 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 11 maja 2022 r., nr KOC/1620/Go/21 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie działając na podstawie art. 158 § 1 i 3 kpa w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 poz. 1491 - dalej "ustawa zmieniająca lub ustawa") stwierdziło, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m.st Warszawa z 10 sierpnia 1961 r., nr GT.III-II-6/G/116/61, w części dotyczącej działki ew. nr [...], uległo umorzeniu z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że do organu wpłynął wniosek [...] o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia z 10 sierpnia 1961 r. odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...], nr hip. [...], w zakresie dotyczącym nieruchomości stanowiącej obecnie część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...], KW [...].

Kolegium wskazało, że 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy- Kodeks postępowania administracyjnego, która dodała § 3 do art. 158 kpa. Przepis ten obecnie stanowi, że jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

Natomiast art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej stanowi, że postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Z kolei w art. 2 ust. 1 ustawy wskazano, że do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepis ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Kolegium wyjaśniło, że decyzja Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z 10 sierpnia 1961 r. została doręczona stronom. Wywołała bowiem skutki prawne w postaci zawarcia umowy w formie aktu notarialnego z 20 maja 1964 r., co potwierdza wpis w księdze wieczystej nr [...]. Nie jest zatem dopuszczalne wszczęcie postępowania nadzorczego w stosunku do tej decyzji. Organ wskazał, że brak możliwości wszczęcia postępowania o którym stanowi art. 158 § 3 kpa oznacza brak podstawy prawnej do działania organu administracyjnego w tego typu sprawach i bezwzględną niedopuszczalność wszczęcia postępowania w sprawie. Kolegium zatem stwierdziło, że prowadzone postępowanie zostało umorzone z mocy prawa.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 11 maja 2022 r. złożył [...].

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

I. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r., poprzez niewłaściwe uznanie, że w sprawie zostały spełnione przesłanki do umorzenia postępowania, podczas gdy przepis ten, jako niezgodny z Konstytucją RP, nie powinien być stosowany,

2. art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa, poprzez brak rozpatrzenia całości materiału dowodowego oraz brak jego prawidłowej oceny, a w konsekwencji błędne uznanie, że decyzja PRN została skutecznie doręczona stronom,

3. art. 35 kpa i 36 kpa, poprzez niezachowanie przez organy terminów administracyjnych na wydanie decyzji, a tym samym wydanie decyzji po wejściu w życie ustawy, co doprowadziło do umorzenia toczącego się postępowania,

4. art. 158 § 3 kpa, poprzez błędne uznanie, że przepis ten znajduje zastosowanie

w stanie faktycznym sprawy, w sytuacji gdy odnosi się on wyłącznie do spraw, które

nie zostały dotychczas wszczęte, a przedmiotowe postępowanie toczy się od 1999 r.,

5. art. 158 § 2 kpa, poprzez nieprawidłowe umorzenie postępowania, w sytuacji gdy

w sprawie zostały spełnione przesłanki do stwierdzenia wydania decyzji PRN z naruszeniem prawa,

6. art. 138 § 1 pkt 3 kpa, poprzez niezasadne umorzenie postępowania w sprawie, podczas gdy uzasadnione było stwierdzenie nieważności decyzji PRN lub co najmniej stwierdzenie wydania decyzji PRN z naruszeniem przepisów prawa.

II. naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. art. 2 Konstytucji RP, art. 45 ust 1 oraz art. 77 ust 2 Konstytucji RP, art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust 1 i 2 Konstytucji RP poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a tym samym naruszenie konstytucyjnego prawa własności przysługującego skarżącemu polegające na zamknięciu drogi sądowej do stwierdzenia nieważności decyzji PRN, naruszając zasady demokratycznego państwa prawnego i pozbawiając skarżącego możliwości dochodzenia odszkodowania za niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej,

2. art. 156 § 2 kpa oraz art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 2 ust 2 ustawy poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji PRN, w sytuacji gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia, że od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji PRN upłynęło 30 lat,

3. art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. poprzez brak stwierdzenia nieważności decyzji PRN, w sytuacji, gdy decyzja ta rażąco narusza prawo, a zatem organ zobligowany był do stwierdzenia jej nieważności.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinął w uzasadnieniu skargi.

Skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z wyroku tutejszego Sądu z 18 marca 20022 r., sygn. akt I SAB/Wa 402/22 na potwierdzenie faktu przewlekłego prowadzenia postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie.

Dodatkowo wniósł o dokonanie przez Sąd, tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności art. 2 ust. 2 ustawy oraz uznanie, że przepis ten, jako niezgodny z Konstytucją, nie powinien mieć zastosowania w niniejszej sprawie.

Jednocześnie, w przypadku nieuwzględnienia powyższego wniosku, o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie o sygn. K 2/22, toczącego się z wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich o stwierdzenie niezgodności art. 2 ust. 2 ustawy z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z 18 października 2022 r. Sąd oddalił wniosek o zawieszenie postępowania sądowego.

Sąd oddalił wniosek dowodowy zawarty w skardze, gdyż fakt wydania wyroku z 18 marca 2022 r., sygn. akt I SAB/Wa 402/21 jest Sądowi znany z urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W dacie orzekania przez Kolegium obowiązywał art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - kodeks postępowania administracyjnego. Ustawa zmieniająca weszła w życie 16 września 2021 r. Zgodnie z art. 2 ust. 2 tej ustawy postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.

Wbrew twierdzeniom skargi w aktach archiwalnych sprawy (k.6) znajduje się zwrotne potwierdzenie odbioru orzeczenia z 10 sierpnia 1961 r. przez [...]. Doręczenie to nastąpiło 16 sierpnia 1961 r. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru wskazany jest nr orzeczenia z 10 sierpnia 1961 r., adresat - [...] i podpis odbiorcy. Nie może więc budzić wątpliwości, że orzeczenie to zostało doręczone 16 sierpnia 1961 r. Natomiast wniosek o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia został złożony przez [...] – spadkobierczynię [...] 31 marca 1999 r. Z kolei pismem z 13 czerwca 2019 r. [...] wniósł o podjęcie czynności w sprawie wniosku złożonego przez [...] o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 10 sierpnia 2021 r. w części dotyczącej działki nr [...].

Odnośnie do dawnej nieruchomości hip. [...] wskazać należy, że stanowi ona obecnie działki nr [...]. Co do działek nr [...] postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 10 sierpnia 1961 r. zostało zakończone. Nie został rozpoznany wniosek co do działki nr [...].

Niewątpliwie wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 10 sierpnia 1961 r. został złożony po upływie ponad 37 lat od doręczenia kwestionowanego orzeczenia.

W kontrolowanej sprawie postępowanie administracyjne zostało wszczęte przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, a zmiana stanu prawnego nastąpiła w toku postępowania. Jak wyżej wskazano, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa (art. 2 ust. 2 ustawy). Oznacza to, że wobec upływu trzydziestu lat od doręczenia kwestionowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji (orzeczenia), do dnia złożenia wniosku inicjującego to postępowanie, zaistniała podstawa do jego obligatoryjnego umorzenia. Z chwilą wejścia w życie ustawy zmieniającej (16 września 2021 r.) organy administracji utraciły bowiem możliwość merytorycznej oceny takiej decyzji, a prowadzone w tym przedmiocie postępowania podlegały umorzeniu z mocy ustawy.

Kolegium prawidłowo więc uznało w zaskarżonej decyzji, działając na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, że postępowanie nieważnościowe umorzone zostało z mocy prawa. Organ błędnie wskazał na treść art. 158 § 3 kpa, który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania. Przepis ten dotyczy bowiem odmowy wszczęcia postępowania, gdy od doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło 30 lat. Postępowanie w niniejszej sprawie było w toku od 1999 r. Jednakże błędne powołanie ww. przepisu nie miało wpływu na rozstrzygnięcie. Kolegium prawidłowo orzekło, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 10 sierpnia 1961 r. zostało umorzone z mocy prawa.

Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia przepisów Konstytucji wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13 zasygnalizował potrzebę stabilizacji stanu prawnego ukształtowanego decyzjami ostatecznymi i utrwalenia praw nabytych z takich decyzji, podnosząc, że pozostaje to w interesie porządku publicznego. Nowelizacja kpa dokonana przepisami ustawy, jak wynika z jej uzasadnienia, miała na celu dostosowanie systemu prawa do wyżej powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w którym stwierdzono niezgodność art. 156 § 2 kpa z Konstytucją RP. Z treści powołanego wyroku wynika, że art. 156 § 2 kpa w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. Trybunał przypomniał, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady poszanowania trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Jednocześnie podniósł, że brak wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z przyczyny (wady) określonej w art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa, po znacznym upływie czasu, skutkuje destabilizacją porządku prawnego. W tym kontekście Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że ustawodawca określając przesłanki stwierdzania nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania, powinien brać pod uwagę wszystkie zasady mieszczące się w klauzuli państwa prawnego, przewidzianej w art. 2 Konstytucji RP, a odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznej (do których trzeba zaliczyć możliwość stwierdzenia nieważności decyzji) nie powinny naruszać wynikających z art. 2 Konstytucji RP zasad bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa. Trybunał zaakcentował także, że żadna z zasad, które w analizowanym przypadku są konkurencyjne, nie ma charakteru absolutnego. W ocenie Trybunału ustawodawca ma wręcz obowiązek kształtowania regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu - wraz z upływem czasu - stanu niepewności. Niezbędne jest zatem ustanowienie odpowiednich granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Wskazano przy tym, że trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być pozorna. Taka pozorność występowałaby nie tylko, jeżeli ustawodawca nie przewidywałby ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji, ale również jeżeli ograniczenia te nie byłyby wystarczające dla zachowania zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa. Ustawodawca nie może bowiem z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej strony przewidywać, nieograniczoną terminem, możliwość wzruszania decyzji. Z tego powodu ustawodawca wprowadził granicę czasową uniemożliwiającą wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jeżeli od jej doręczenia lub ogłoszenie upłynęło trzydzieści lat.

Jak wyżej podniesiono art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej jest odpowiedzią na wskazane wyżej orzeczenie Trybunału. Sens tego przepisu opiera się na założeniu, że dochodzenie praw przez obywatela nie ma charakteru absolutnego. W porządku prawnym niekwestionowana jest konieczność ograniczenia czasowego dochodzenia praw. Od dawna obowiązują przepisy przewidujące takie instytucje, jak: zasiedzenie, przemilczenie, przedawnienie. Jeżeli bowiem obywatel przez wiele lat nie korzysta z przysługujących mu praw, to w pewnym momencie takiej możliwości zostaje pozbawiony. Trzydziestoletni okres przedawnienia, co do orzekania o wadach nieważności decyzji, gwarantował obywatelom odpowiednią ilość czasu na zakwestionowanie decyzji (orzeczenia). Jest to termin zbieżny z maksymalnym terminem nabycia prawa własności nieruchomości przez jej posiadacza uzyskującego posiadanie w złej wierze (art. 172 § 2 Kodeksu cywilnego).

Podnieść należy, że regulacja z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej nie jest czymś nowym w porządku prawnym obowiązującym po 1990 r. Podobną regulację zawiera obowiązujący od 1 stycznia 1992 r. przepis art. 63 ust. 2 i ust. 3 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 107 poz. 464 ze zm.). Zgodnie z art. 63 ust. 2 i ust. 3 tej ustawy do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 i z 1975 r. Nr 16, poz. 91) nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Postępowania toczące się w tych sprawach podlegają umorzeniu.

Jak wyżej zaznaczono nie jest zasadą konstytucyjną nieograniczona w czasie wzruszalność ostatecznych decyzji administracyjnych, zwłaszcza w sytuacji, gdy obowiązujące prawo wyznaczało odpowiednio długi okres dla dochodzenia naruszonych praw. Wobec tego Sąd uznał, że należało dać prymat zasadzie stabilizacji porządku prawnego wynikającego z indywidualnych aktów administracyjnych, które wywołały skutki wiele lat temu. Trwałość decyzji ostatecznych uzasadnia zasada bezpieczeństwa prawnego, wywodzona z ogólniejszej zasady demokratycznego państwa prawnego przewidzianej w art. 2 Konstytucji RP. Trwałość decyzji wynika też z domniemania jej zgodności z prawem, a więc z - przewidzianej w art. 7 Konstytucji - zasady praworządności.

Odnosząc się do stanowiska skargi dotyczącego zastosowania przez Sąd rozproszonej kontroli zgodności z Konstytucją art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej wskazać należy, że bezpośrednie stosowanie Konstytucji przez sądy, poza sytuacjami współstosowania Konstytucji, oznacza wydanie rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie bezpośrednio na podstawie normy konstytucyjnej. Potrzeba wydania aktu stosowania prawa na podstawie normy konstytucyjnej wynikać może albo z braku regulacji ustawowej czy innej podkonstytucyjnej albo z zaistnienia sprzeczności aktu podkonstytucyjnego z normą konstytucyjną. Kompetencje w zakresie oceny zaistnienia takiej sprzeczności w polskim systemie prawnym ma Trybunał Konstytucyjny. Przyjmuje się, że sądy co do zasady mogą rozstrzygać taką sprzeczność w sytuacji oczywistej niekonstytucyjności przepisu, wtórnej niekonstytucyjności przepisu bądź w stosunku do aktów podustawowych (R. Hauser, J.Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Lexis Nexis Warszawa 2010, wydanie 2).

Wskazać należy na art. 31 ust. 3 Konstytucji, który stanowi o zasadzie proporcjonalności. Wymaga ona, aby ograniczenia korzystania z konstytucyjnych wolności i praw były wprowadzane w formie ustawy (aspekt formalny), aby konieczność ustanawiania takich ograniczeń nie naruszała istoty danej wolności lub prawa podmiotowego i tylko wtedy, gdy istnieje konieczność ich wprowadzenia w demokratycznym państwie prawa dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, ochrony środowiska, zdrowia, moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. Zakres wprowadzonych ograniczeń powinien być zatem proporcjonalny, tzn. konieczny dla realizacji określonego celu (wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z 24 stycznia 2006 r., sygn. akt SK 40/04, z 29 września 2008 r., sygn. akt SK 52/05, z 28 września 2006 r., sygn. akt K 45/04). Jak wskazał Trybunał istotne jest przy tym rozważenie, czy istnieje rzeczywista potrzeba dokonania danej regulacji ograniczającej, a z drugiej strony należy mieć pewność, że podjęte środki prawne będą skuteczne, tj. są rzeczywiście służące i niezbędne dla realizacji określonego celu. Chodzi bowiem o stosowanie jak najmniej uciążliwych środków dla podmiotów, których prawa będą regulacją ustawową ograniczone. Zasada proporcjonalności łączy się z zakazem nadmiernej ingerencji w sferę praw i wolności konstytucyjnych. Test proporcjonalności, o którym mowa polega więc na ocenie, czy wskazane ograniczenia są konieczne w demokratycznym państwie prawa, czy wprowadzona regulacja jest w stanie doprowadzić do zamierzonych przez nią skutków, czy regulacja ta jest niezbędna dla ochrony interesu publicznego z którym jest połączona, czy efekty wprowadzonej regulacji pozostają w proporcji do ciężarów nakładanych na obywatela.

Jak wskazano powyżej wprowadzona nowelizacja kpa miała na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13, poprzez ograniczenie w czasie możliwości eliminowania z obrotu prawnego decyzji ostatecznych, stanowiących podstawę nabycia prawa własności, także przez Skarb Państwa oraz jednostki samorządu terytorialnego, co niewątpliwie służy ochronie interesu publicznego. Natomiast okres 30 lat, w którym podmiot uprawiony mógł domagać się wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego, jest wystarczająco długi na podjęcie inicjatywy w tym zakresie. Nie stanowiło to też nadmiernego ciężaru, skoro przez 30 lat istniała możliwość stwierdzenia nieważności decyzji, a obywatel tego skutecznie nie uczynił. Osoby pozbawione własności oraz ich następcy prawni mieli więc dostatecznie długi czas, aby uruchomić procedurę nieważnościową.

W ocenie Sądu wprowadzona ustawą z 11 sierpnia 2021 r. regulacja ograniczająca możliwość skutecznego wnioskowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej była konieczna i wynikała z przywoływanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt P 46/13. Doprowadziła także do zamierzonych i wskazanych w tym wyroku skutków, tj. ograniczenia w czasie możliwości eliminowania z obrotu prawnego decyzji ostatecznych. Jak wyżej wskazano, jeżeli jednostka przez wiele lat nie korzysta z przysługujących jej praw, to musi się liczyć z tym, że w pewnym momencie takiej możliwości zostanie pozbawiona.

Ze wszystkich wyżej omówionych przyczyn Sąd nie podziela zarzutów dotyczących naruszenia przepisów Konstytucji oraz art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej.

Chybione są zarzuty skargi dotyczące braku oceny przez Kolegium wad kwestionowanego orzeczenia. Zaskarżona decyzja stwierdza umorzenie postępowania nadzorczego z mocy prawa. Organ nadzoru nie mógł więc rozpoznać wniosku i dokonać oceny, czy orzeczenie rażąco narusza prawo.

Organ, pomimo wadliwego powołania art. 158 § 3 kpa, prawidłowo uznał zaistnienie podstawy do stwierdzenia umorzenia postępowania z mocy prawa.

Zarzuty dotyczące naruszenia art. 35 i 36 kpa nie mogą być w niniejszej sprawie skuteczne. Sądowi z urzędu wiadomo, że skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania o stwierdzenie nieważności kwestionowanego orzeczenia była przedmiotem oceny tutejszego Sądu w sprawie o sygn. akt I SAB/Wa 402/21. Sąd wyrokiem z 18 marca 2022 r. zobowiązał Kolegium do rozpoznania wniosku z 31 marca 1999 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia w części dotyczącej działki nr [...]. Jednakże, co istotne, Sąd nakazał rozpoznanie wniosku, a nie wydanie określonego co do treści rozstrzygnięcia. Natomiast organ zobligowany jest do stosowania obowiązujących w dacie orzekania przepisów prawa.

Niezasadny jest zarzut skargi, że istniały podstawy do, co najmniej, stwierdzenia wydania orzeczenia Prezydium z naruszeniem prawa. Sąd nie podziela koncepcji rozdzielenia sprawy administracyjnej na sprawę o stwierdzenie nieważności decyzji i sprawę o stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa. Zważyć należy, że celem nadzwyczajnego postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jest ustalenie, czy kontrolowana decyzja jest dotknięta jedną z wad wskazanych w art. 156 § 1 kpa. Rozstrzygnięcie kończące takie postępowanie może polegać albo na stwierdzeniu nieważności decyzji lub odmowie stwierdzenia jej nieważności albo na stwierdzeniu, że wydanie decyzji nastąpiło z naruszeniem prawa. Powyższe rozstrzygnięcia zapadają w jednym i tym samym postępowaniu. Jeżeli brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2 kpa organ administracji publicznej ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji. Potwierdza to art. 158 kpa, gdzie ujęto formy rozstrzygnięć w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Zatem brak wystąpienia negatywnych przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji nie uruchamia, odrębnego postępowania w celu wydania decyzji stwierdzającej wydanie decyzji z naruszeniem prawa. Wydanie decyzji stwierdzającej wydanie określonego orzeczenia z naruszeniem prawa następuje w ramach tego samego postępowania nadzorczego. W niniejszej sprawie wobec regulacji art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej nie było możliwe orzekanie w zakresie stwierdzenia wydania orzeczenia z naruszeniem prawa

Sąd wskazuje, że przed Trybunałem Konstytucyjnym z wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich zawisła sprawa o sygn. K 2/22 o stwierdzenie, że art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, w zakresie w jakim uniemożliwia stwierdzenie wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa jest niezgodny z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2, a także z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. Jeżeli zatem Trybunał Konstytucyjny uzna, że regulacja z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej jest niezgodna ze wskazanymi wzorcami konstytucyjnymi, to w takim przypadku strona będzie mogła żądać wznowienia postępowania.

Mając na uwadze wszystkie wyżej podane okoliczności Sąd, z mocy art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.