Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 654/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2024 poz 497
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia WSA Irena Wesołowska /spr./, Protokolant Specjalista Dorota Zawiślińska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 maja 2024 r., nr 1054/2024 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 7 marca 2024 r. M.S. (dalej: Skarżąca, wnioskodawczyni) zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie nieopłaconych składek.

Decyzją z dnia 16 maja 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład lub organ) odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, w tym oświadczenia złożonego przez wnioskodawczynię, wykazała, że wnioskodawczyni prowadziła działalność gospodarczą, z której w 2023r. uzyskała przychód w wysokości 6430,52 zł, a dochód - 2146,37 zł. Obecnie wnioskodawczyni nie pracuje zarobkowo.

Ustalenia urzędowe wykazały, że od 19 kwietnia 2024r. wnioskodawczyni figuruje jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium.

Wnioskodawczyni jest stanu wolnego i samodzielnie wychowuje córkę J.S., z którą (zgodnie z oświadczeniem) prowadzi gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni otrzymuje świadczenie wychowawcze w kwocie 800 zł, zasiłek rodzinny i dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka - 317 zł.

Zgodnie z decyzją Prezydenta Miasta Gdańska z 11 grudnia 2023r. w okresie 11/2023-04/2024 wnioskodawczyni pobierała dodatek mieszkaniowy w wysokości 296,73 zł.

Stałe wydatki związane z utrzymaniem wnioskodawczyni określiła na łączną kwotę 493,17 zł, w tym:

- z tytułu miesięcznych opłat (czynsz bez opłat eksploatacyjnych) -158,17 zł,

- opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, itp.) - 155 zł,

- koszty związane z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty lekarskie) - 40 zł,

- inne (bilet miesięczny) - 140 zł.

Oprócz zaległości wobec ZUS wnioskodawczyni posiada zobowiązania pieniężne:

- z tytułu zaciągniętych kredytów - 130 000 zł, miesięcznie 722,22 zł,

- w bankach - 250 zł, miesięcznie 12,50 zł.

Przy czym należności te nie są regulowane.

Wnioskodawczyni nie posiada środków transportu (co zostało potwierdzone w dostępnej bazie danych), a jedynie inne składniki mienia ruchomego o łącznej wartości około 200 zł.

Wnioskodawczyni dysponuje spółdzielczym własnościowym mieszkaniem (nr [...]) o powierzchni 30 m położonym przy ul. [...] w G. Z ustaleń dokonanych w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych wynika, że ww. nieruchomość jest zabezpieczona hipotecznie na rzecz innego wierzyciela niż ZUS.

Wnioskodawczyni posiada środki pieniężnych na rachunku bankowym w wysokości 3470,97 zł (świadczenie wychowawcze, zasiłek na życie).

Wnioskodawczyni ma problemy z układem ruchu, pozostaje pod opieką rehabilitantów i fizjoterapeutów. Do akt sprawy zostały przedłożone dokumenty medyczne potwierdzające wykazany stan zdrowia.

W stosunku do wnioskodawczyni nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

W kontekście przedstawionej sytuacji majątkowej i zdrowotnej organ doszedł do wniosku, że w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona żadna z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2024, poz. 497 ze zm.) – dalej w skrócie zwanej u.s.u.s.

W stosunku do działalności wnioskodawczyni nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1u.s.u.s.

Wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zastosowania.

Wnioskodawczyni zaprzestała prowadzenia działalności gospodarcze, jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, posiada majątek nieruchomy. W stosunku do wnioskodawczyni nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Nie nastąpiło stwierdzenie braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W konsekwencji wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Zdaniem Zakładu nie wystąpiły również żadne okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie należności z tytułu składek w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365) – dalej w skrócie zwanego Rozporządzeniem. W ocenie Zakładu w chwili obecnej nie zachodzą przesłanki, kwalifikujące do umorzenia należności z uwagi na indywidualną sytuację wnioskodawcy lub interes publiczny.

Odnosząc się do przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia Zakład zauważył, że wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Wnioskodawczyni nie przedłożyła orzeczenia o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy, która świadczyłaby o braku możliwości zarobkowania. Wnioskodawczyni figuruje jako osoba bezrobotna, czym potwierdziła chęć i gotowość podjęcia pracy. Wnioskodawczyni potwierdza także, że poszukuje zatrudnienia. Tym samym Wnioskodawczyni nie udowodniła, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.

Dalej Zakład podkreślił, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie może mieć zastosowania, ponieważ aktualnie wnioskodawczyni nie prowadzi działalności gospodarczej.

Odnosząc się sytuacji materialnej wnioskodawczyni, która mogłaby uzasadnić umorzenie należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia, Zakład zauważył, że ograniczone możliwości płatnicze nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Każdy przejściowo może wykazać, że ma trudną sytuację, lecz Zakład jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie.

W ocenie Zakładu sytuacja materialno-bytowa wnioskodawczyni nie świadczy o tym, że trudności płatnicze mają charakter stały. Zdaniem Zakładu obecny status materialny może poprawić się, wnioskodawczyni pozostaje bowiem na rynku pracy - nie legitymuje się orzeczeniem o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy, jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, a tym samym poszukująca zatrudnienia. Wnioskodawczyni może skorzystać z różnych dostępnych form pomocy, przeznaczonych dla osób pozostających bez stałej pracy, m.in. szkoleń zawodowych, płatnych staży, jak również innych form aktywizacji zawodowej, ułatwiających znalezienie stałego źródła dochodu. Sama wnioskodawczyni wskazała, że poszukuje pracy i podnosi kwalifikacje - uczęszcza na kurs informatyczny.

Zakład podkreślił, że istnienie zobowiązań cywilnoprawnych nie stanowi podstawy do umorzenia należności publicznoprawnych. Zobowiązania z tytułu składek są uprzywilejowane i podlegają zaspokojeniu przed innymi należnościami.

Zakład zauważył także, że opłacenie składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej jest ustawowym obowiązkiem płatnika, a brak możliwości ich zapłaty nie daje podstaw do umorzenia. Każdy zobowiązany powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych. Udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległych składek, nie może być również traktowane jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych zobowiązanego, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa.

Zakład wskazał także na możliwość wyegzekwowania zadłużenia w formie spłaty w układzie ratalnym.

Końcowo Zakład wyjaśnił, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który nawet w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., może, ale nie musi umorzyć zaległości.

Nie zgadzając się z zapadłym rozstrzygnięciem M.S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.

Skarżąca oświadczyła, że rozumie treść artykułu 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., w tym zasadę dobrowolności umorzenia wymagalnych składek przez ZUS. Zwróciła jednak uwagę na fakt, że w tej sprawie istnieją podstawy do stwierdzenia: że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; że zaprzestanie działalności nastąpiło przy braku majątku, z którego można egzekwować należności; że nie ma możliwości przeniesienia w tej sprawie odpowiedzialności na osoby trzecie; oraz że opłacenie należności z tytułu tych zaległych składek pozbawiłoby zarówno Skarżącą, jak i zależną od niej całkowicie małoletnią córkę, J., środków do życia, nawet jeśli płatność tych składek zostałaby rozłożona na raty.

Skarżąca zaznaczyła, że jej stan zdrowia nie ulega poprawie, a wraz z upływem czasu pogarsza się i będzie się pogarszał, o czym świadczy jej zaawansowany już wiek i coraz większa częstotliwość zlecanych zabiegów fizjoterapeutycznych.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Podstawą prawną zaskarżonej decyzji były przepisy art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia. Przepisy te określają przypadki, w razie zaistnienia których możliwe jest umorzenie należności składkowych w całości bądź w części. I tak, należności te mogą zostać umorzone w razie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.) lub w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność przewidziane zostały w ust. 3 cyt. artykułu. Z kolei co do możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a cyt. ustawy, to szczegółowe zasady umorzenia określone zostały w powołanym już Rozporządzeniu, w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 tego aktu prawnego.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1. u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca sprecyzował przypadki całkowitej nieściągalności, o której mowa w ust. 2. I tak, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie ma charakter wyczerpujący, a tym samym stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tej normie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Jednak nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Jednocześnie w przypadku stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy, pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

W okolicznościach niniejszej sprawy Zakład uznał, że nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności. Organ podniósł, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z okoliczności, o jakich mowa w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

W stosunku do działalności wnioskodawczyni nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1u.s.u.s.

Wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zastosowania.

Wnioskodawczyni zaprzestała prowadzenia działalności gospodarcze, jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, posiada majątek nieruchomy. W stosunku do wnioskodawczyni nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Nie nastąpiło stwierdzenie braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W konsekwencji wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że organ prawidłowo ocenił, że w przedmiotowej sprawie istnieje możliwość skutecznego wyegzekwowania należności, a więc nie ma podstaw prawnych do wydania decyzji umarzającej należności z tytułu składek.

Jak już podkreślono, alternatywnie wobec wskazanych przesłanek organ może dokonać umorzenia należności z tytułu składek, gdy zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który daje możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia, ale wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Przepis ten odsyła do rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 ww. Rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W tym miejscu należy podkreślić, że przywołany wyżej przepis Rozporządzenia daje organowi administracyjnemu - podobnie jak w przypadku stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, o jakiej mowa w art. 28 u.s.u.s., możliwość, a nie obowiązek umorzenia zaległości. To w gestii uznania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pozostaje więc, czy przy zaistniałym stanie faktycznym za zasadne uzna umorzenie należnych świadczeń. Co ważne, przepis § 3 ust. 1 Rozporządzenia nakłada na wnioskodawcę (zainteresowanego) ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną.

Ponadto przychylić się należy do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08, że podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s) - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika).

W ocenie Sądu, organ stwierdzając, że w wypadku Skarżącego nie zaistniały podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, nie naruszył cytowanych przepisów prawa materialnego.

Jak wskazano wyżej, umorzenie należności z tytułu składek jest wyjątkiem, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, kiedy przesłanki umorzenia zostały wykazane w sposób niewątpliwy. Tymczasem w sprawie niniejszej nie zostało wykazane, że sytuacja materialno-bytowa Skarżącej ma charakter trwały. Należy podkreślić, że Skarżąca ma 46 lat, pozostaje na rynku pracy - nie legitymuje się orzeczeniem o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy, jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, a tym samym poszukująca zatrudnienia. Skarżąca może skorzystać z różnych dostępnych form pomocy, przeznaczonych dla osób pozostających bez stałej pracy, m.in. szkoleń zawodowych, płatnych staży, jak również innych form aktywizacji zawodowej, ułatwiających znalezienie stałego źródła dochodu. Skarżąca sama zresztą wskazywała, że poszukuje pracy i podnosi kwalifikacje - uczęszcza na kurs informatyczny.

Trafnie zatem wywiódł Zakład, że obecną sytuację bytową można uznać za przejściową.

Przy czym zgodzić trzeba się z Zakładem, że zadłużenie nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nie opłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Wymaga zaakcentowania, że ustawowym obowiązkiem Zakładu jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS, których zaistnienia zainteresowany nie wykazał, to negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Podzielić przy tym należy pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2051/13, iż świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną - nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 Rozporządzenia będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy.

W świetle przedstawionych okoliczności faktycznych zdaniem Sądu organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. w takim zakresie, w jakim było to możliwe zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ uwzględnił wszystkie okoliczności podane przez Skarżącą oraz okoliczności wynikające z danych będących w posiadaniu organu. Stan faktyczny sprawy będący podstawą rozstrzygnięcia nie budzi wątpliwości i nie był też przez Skarżącą kwestionowany. Okoliczność, że Skarżąca nie zgadza się z oceną sytuacji majątkowej i rodzinnej dokonaną przez organ nie oznacza jednak, że z tej przyczyny wydana decyzja jest wadliwa. Wadliwości tej można byłoby upatrywać, gdyby organ dokonał oceny istniejącego materiału dowodowego w sposób dowolny, a analiza ta nie zostałaby wsparta żadną argumentacją. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie jednak nie nastąpiła, albowiem Zakład ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a.

Końcowo należy również podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie akcentowano, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. W wyroku z dnia 18 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 60/10 NSA przyjął, że nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a. Wynika to z faktu, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, a zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny.

Podsumowując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sytuacja finansowa i zdrowotna Skarżącej w kontekście przywołanych wyżej przepisów, regulujących zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, została oceniona należycie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z uwzględnieniem interesów, publicznego i indywidualnego Skarżącej oraz stanu faktycznego, ustalonego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Wnioski wyprowadzone z tej oceny nie noszą znamion dowolności.

Na marginesie należy dodać, że zmiana sytuacji Skarżącej i wystąpienie nowych okoliczności (chociażby powołanych na etapie postępowania sądowego), może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności, i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej).

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, oddalił ją na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024r., poz. 935).