Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 319/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-07-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie S WSA Janusz Kasprzycki S WSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 lipca 2022 r. sprawy ze skargi Ł. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr [...] z dnia 14 grudnia 2021 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z 19 października 2021 r. Wójt Gminy S. odmówił Ł. M. (dalej: skarżący) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1265, dalej: u.ś.r.). Ponadto organ wskazał, że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz konieczność sprawowania opieki nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sprawowanie opieki nad rodzicem przez dziecko wynikało bowiem z obowiązku alimentacyjnego, który określał art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).

W odwołaniu skarżący podniósł zarzut naruszenia art.17 ust. 1b u.ś.r. przez nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, a nadto zarzut naruszenia art. 7, art.77, art. 80, art.107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.) – dalej "k.p.a."- przez brak ustalenia prawidłowego stanu faktycznego i wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy – przyjęcie, że powstanie niepełnosprawności po ukończeniu 18-go i 25-go roku życia skutkowało brakiem prawa strony do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalania organy z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, decyzją z 14 grudnia 2021 r., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Kolegium wskazało, że pomimo dokonania przez organ I instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., należało przyznać mu rację, że w sprawie nie zachodził bezpośredni związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo ich niepodejmowania przez skarżącego a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką. Powyższe zdaniem Kolegium wynikało zarówno z ustaleń zawartych w wywiadzie środowiskowym, jak i załącznika nr 1 do wniosku – "Czynności wykonywane podczas opieki nad R. K.".

Kolegium wskazało, że matka skarżącego urodzona w 1959 r., rozwiedziona, legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe z ustaleniem, że niepełnosprawność istniała od kwietnia 1988 r., natomiast ustalony stopień tej niepełnosprawności datował się od 25 października 2010 r. Przyczyną niepełnosprawności były choroby narządu wzroku. Dalej Kolegium podało, że z przeprowadzonego w dniu 3 września 2021 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego wynikało, że skarżący, lat 40, prowadził wspólne gospodarstwo domowe z matką, nie pracował zawodowo, nie prowadził działalności gospodarczej, nie posiadał gospodarstwa rolnego. Skarżący podał, że na zakres sprawowanej nad matką opieki składają się takie czynności jak: przygotowanie posiłków, pranie sprzątanie, robienie zakupów, zakup leków, załatwianie spraw urzędowych, smarowanie pleców, mierzenie cukru, pomoc w wejściu i wyjściu z wanny, podawanie leków w razie konieczności, wizyty lekarskie oraz inne czynności, które są konieczne w danej chwili. Natomiast pracownik socjalny w trakcie prowadzonego wywiadu ustalił, że matka skarżącego podstawowe czynności takie jak jedzenie, picie, ubieranie się, kąpiel, korzystanie z WC, dawkowanie leków wykonuje samodzielnie. Problemem dla niej było m.in. robienie zakupów – poruszanie się ze względu na dolegliwości związane z kręgosłupem. Kolegium poddało też, że decyzją z 23 lutego 2021 r. organ I instancji przyznał skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką na okres od 1 grudnia 2020 r. do 31 października 2021 r.

W ocenie Kolegium skarżący nie wykazał aby zakres deklarowanej opieki nad matką uniemożliwiał mu w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nawet w niewielkim wymiarze czasowym. Kolegium podało, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, wykonywanie takich czynności jak pomoc w ubraniu i poranna higiena, czy też przygotowanie posiłków są czynnościami, które mogą być wykonane w godzinach porannych, przed pójściem do pracy. Pomoc sprowadzająca się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, nie stanowi o istnieniu związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżący domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że zakres opieki jaką sprawuje skarżący nad matką o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wyczerpuje znamion stałej opieki, podczas gdy rozmiar i częstotliwość pomocy udzielanej matce w związku z jej niepełnosprawnością nie pozwala skarżącemu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze godzin, tym samych nie ma podstaw do uznania, ze nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a sprawowaniem opieki przez skarżącego nad jego niepełnosprawną matką,

przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, tj.

a. błędne przyjęcie, że pomoc jakiej udziela skarżący matce nie jest stała i ciągła, a jej zakres nie jest przeszkodą do podjęcia zatrudnienia, podczas gdy skarżący nie był w stanie opiekując się niepełnosprawną matką, podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia, a w konsekwencji brak prawidłowej oceny zmierzającej do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącego;

b. przez brak uwzględnienia przy rozstrzyganiu interesu społecznego i słusznego interesu skarżącego, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego

Skarżący podniósł, że z uwagi na stan zdrowia matki konieczne było stałe przebywanie z nią osoby drugiej. Mimo, że niepełnosprawna nie była osobą leżącą, to z uwagi na swoje schorzenia nie była w stanie sama funkcjonować. Takie wsparcie dawał jej skarżący. Pomagał przy higienie osobistej, przygotowywał ubrania, leki, posiłki; sprzątał, prał, prasował, zawoził matkę do lekarza, realizował recepty, robił zakupy, załatwiał sprawy urzędowe. Wykonywał szereg czynności koniecznych do zapewnienia prawidłowej opieki matce. Organy uznając, że czynności wykonywane przy niepełnosprawnej nie wyczerpują znamion opieki stałej, nie przeprowadziły wnikliwego postępowania wyjaśniającego w zakresie stanu zdrowia matki skarżącego oraz obowiązków jakie w związku z tym spoczywają na opiekunie, a które powodują, że skarżący nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy chcąc zapewnić swojej matce prawidłową opiekę. Skarżący powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 9 grudnia 2019 r., III SA/Kr 1164/19. Zdaniem skarżącego nie można było się zgodzić z twierdzeniami organów, że zakres opieki świadczony przez niego nad matką był niewystarczający do uznania, że w tym przypadku była to opieka stała lub długoterminowa.

W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Skarga nie została uwzględniona ponieważ organy prawidłowo oceniły brak bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Powołane w uzasadnieniu skargi fragmenty uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (z dnia 9 grudnia 2019 r., III SA/Kr 1164/19) dotyczą zupełnie innego stanu faktycznego, a więc nie są miarodajne w sprawie.

Istota sporu dotyczyła bowiem sposobu interpretacji art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez organ tzn. uznania, że skarżący nie była uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ zakres opieki jakiej wymagała podopieczna (matka skarżącego) nie wykluczał podjęcia zatrudnienia przez samego skarżącego.

W tym miejscu należałoby podkreślić, że świadczenia opiekuńcze, do których należy między innymi świadczenie pielęgnacyjne, przyznawane są z powodu niemożności wykonywania w ogóle pracy zarobkowej w związku z koniecznością zapewnienia stałej opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny, a nie jedynie z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Samo orzeczenie o niepełnosprawności podopiecznej (tu: matki skarżącego) nie rozstrzygało więc o związku przyczynowym pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad matką w rozumieniu przepisów u.ś.r.

W tym kontekście, wbrew zarzutom skarżącego, Kolegium prawidłowo przyjęło, że z uwagi zakres niezbędnych czynności opiekuńczych – skarżący nie został pozbawiony możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zasadnie, zdaniem Sądu, Kolegium uznało, że zakres wykonywanych czynności opiekuńczych w istocie stanowił codzienną pomoc w czynnościach życia codziennego niepełnosprawnej matki.

Jak wskazuje się w orzecznictwie, świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną matką, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania (np. wyrok NSA z 3 marca 2022 r., I OSK 1653/21 i powołany tamże wyrok z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21). Jak bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny przepisy u.ś.r. nie zawierają definicji "sprawowania opieki". Jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia te oznaczają, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Powołany art. 17 ust. 1 u.ś.r należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (np. wyroki NSA: z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11). Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., I OSK 2729/16). Z tych to powodów musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Zatem organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Tym samym musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy.

W złożonej skardze nie zostały wymienione jakiekolwiek okoliczności lub czynności opiekuńcze, które uniemożliwiałyby podjęcie zatrudnienia. Podkreślić należy, że skarżący mieszka razem z matką w jednym domu. Sprzątanie, palenie w piecu (ogrzewanie) zajmowanych wspólnie pomieszczeń mieszkalnych jest więc naturalnym obowiązkiem skarżącego jako syna mieszkającego wspólnie z matką. Nie wymaga też rezygnacji z zatrudnienia – życia codziennego. Skoro więc pomoc matce sprowadza się do pomocy w jej czynnościach higienicznych, przygotowaniu posiłków, przygotowaniu ubrań, załatwianiu spraw urzędowych, sprzątaniu, paleniu w domu, robieniu zakupów – to w praktyce zasadna była ocena organu o braku związku przyczynowo skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a zakresem niezbędnych czynności opiekuńczych.

Skarga powoływała się na uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 9 grudnia 2019 r., III SA/Kr 1164/19. Sąd jednak zauważa, że przedmiotem sporu w sprawie rozpoznawanej przez ten skład orzekający była odmowa przyznania córce świadczenia pielęgnacyjnego ponieważ organy uznały, że 66-letnia żona (która przeszła poważne złamanie kości udowej), jest w stanie zajmować się mężem, który był całkowicie sparaliżowany. W tym też kontekście Sąd wskazywał: "W związku z powyższym nie należy jednak rozumieć warunku «stałej» i «ciągłej» opieki, jako wykonywanie opieki «bez przerwy» i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością opiekowanej osoby, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka. Skoro ojciec skarżącej jest sparaliżowany i leży, to Sąd nie ma wątpliwości, że zakres opieki wykonywanej przy osobie w takim stanie i ze znacznym stopniem niepełnosprawności odznacza się cechą stałej i długotrwałej opieki".

Natomiast w rozpoznawanej sprawie niepełnosprawna matka skarżącego, pomimo złego stanu zdrowia i wieku, samodzielnie się porusza i potrafi radzić sobie w życiu codziennym co wynikało z zebranego w sprawie materiału dowodowego. Sam skarżący przyznawał natomiast, że ma problemy z alkoholem i postanowił się leczyć.

Z tych to powodów Sąd uznał, za niezasadne zarzuty naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego jak i procesowego. Organ w sposób logiczny, odwołując się do zebranych w sprawie dowodów, wykazał, że opisane we wniosku czynności opiekuńcze w istocie stanowią pomoc w czynnościach życia codziennego niepełnosprawnej matki, a pomoc ta może być świadczona poza godzinami pracy zarobkowej.

Z tych to powodów Sąd skargę oddalił na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r. poz.655).