Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1200/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pokt 1 lit. c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Wolas (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. sp.j. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 17 maja 2024 r., znak: 1201-IEE.7113.2.89.2024.2.AG w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 17 maja 2024 r Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie utrzymał w mocy postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 lutego 2024 r odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku A. spółki jawnej w K. (dalej jako Zobowiązana).

W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, że egzekucja jest prowadzona na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 15.11.2016 r. o nr od [...] do [...] obejmujących należności składkowe za okres od 02.2007r. do 03.2013r. w łącznej kwocie należności głównej 21.696,00 zł.

Zobowiązana pismem z dnia 25.07.2023r. złożyła wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu przedawnienia należności objętych wskazanymi tytułami wykonawczymi.

Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 24.08.2023r. nr 180000.71.3915.2023-RED-100-AŃ odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. W wyniku złożonego zażalenia na w.w. postanowienie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie postanowieniem z dnia 03.11.2023r. nr 1201-IEE.7113.2.186.2023.2.LJM uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zaskarżone postanowienie nie zawiera pełnego uzasadnienia faktycznego.

W dniu 28.02.2024r. organ egzekucyjny wydał postanowienie nr 180000.71.996.2024-RED-100-AN odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Zobowiązana pismem z dnia 14.03.2024r. wniosła zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła, że nie została jej doręczona tj. osobie która mogłaby reprezentować spółkę, jakakolwiek decyzja czy zawiadomienie. Pani H. R., która odbierała korespondencję nie była wspólnikiem spółki ani pracownikiem upoważnionym do odbioru korespondencji adresowanej do spółki (dowód oświadczenie H. R.). Wobec powyższego, zdaniem spółki, nie została dokonana żadna czynność, która przerwałaby bieg przedawnienia.

Następnie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie wyjaśnił, że zgodnie z art. 13 pkt 1 ustawy zmieniającej ustawę prawo o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej jako uzupea) do postępowań egzekucyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, tj. 30.07.2020r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Postępowanie egzekucyjne do wskazanych tytułów wykonawczych wszczęto przed wejściem w życie nowelizacji. W związku z powyższym do postępowań wszczętych przed nowelizacją, a z taką sytuacją mamy do czynienia, stosuje się przepisy dotychczasowe.

W dalszej kolejności omówiono przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 ustawy prawo o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( dalej jako upea). Podkreślono, że organ prowadzący egzekucję zobligowany jest do umorzenia postępowania w sytuacji, gdy wystąpi przynajmniej jedna z przesłanek. Nie można zatem mówić o uznaniowości w powyższym zakresie. W omawianej sprawie zobowiązana wnioskowała o umorzenie postępowania egzekucyjnego ze względu na przedawnienie dochodzonych składek. Organ egzekucyjny występując jednocześnie w roli wierzyciela, odniósł się do podniesionego zarzutu przedawnienia i powołując się na przepisy ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023r. poz. 1230 dalej sus) stwierdził, że zobowiązania objęte tytułami wykonawczymi nie uległy przedawnieniu. Zgodnie z art. 24 ust. 4 sus (w brzmieniu do 31.12.2011 r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. W dniu 01.01.2012r. weszła w życie ustawa z dnia 16.09.201 Ir. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011 r. nr 232 póz. 1378), która znowelizowała art. 24 § 4 sus poprzez zmianę 10-letniego terminu przedawnienia na okres 5 - letni. W myśl natomiast art. 24 ust. 5b sus bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został powiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Do należności z tytułu składek za okres od 02/2007r. do 12/201 Ir. obowiązuje 10 letni okres przedawnienia, a dla należności z tytułu składek za okres 02/2012r. do 03/2013r. obowiązuje 5 letni okres przedawnienia. Bieg terminu przedawnienia do należności z tytułu składek za okres 02/2007r. do 03/2013r. został zawieszony w momencie doręczenia w dniu 22.04.2016r. zawiadomienia z dnia 19.04.2019r. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek. Zawiadomienie to wysłano na adres spółki: K., ul. C. [...] i doręczono pani H. R. Następnie w dniu 14.09.2016r. ZUS Inspektorat Kraków-Krowodrza wydał decyzję określającą wysokość należnych składek. Decyzja również została wysłana na adres spółki i doręczona w dniu 20.09.2016r. pani H. R. Na podstawie decyzji wierzyciel wystawił tytuły wykonawcze, które zostały doręczone na adres spółki. Odbiór potwierdziła pani H. R. Postępowanie egzekucyjne prowadzone do należności za okres 02/2007r. do 03/2013r. nie zostało zakończone. Bieg terminu przedawnienia jest nadal zawieszony, więc należności nie uległy przedawnieniu.

Podkreślono, że organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym - wyklucza to art. 29 § l upea, a jedynie ma obowiązek doprowadzić do jego wykonania. Ograniczenie to dotyczy również organu sprawującego nadzór nad egzekucją administracyjną, który w myśl art. 23 § 4 upea jest organem odwoławczym dla postanowień wydawanych przez nadzorowane organy egzekucyjne i zarazem organem sprawującym kontrolę przestrzegania w toku czynności egzekucyjnych przepisów upea, tak przez wierzycieli, jak i nadzorowane organy egzekucyjne.

W zażaleniu spółka zarzuciła że nie została jej doręczona tj. osobie która mogłaby reprezentować spółkę, jakakolwiek decyzja czy zawiadomienie. Pani H. R., która odbierała korespondencję nie była wspólnikiem spółki ani pracownikiem upoważnionym do odbioru korespondencji adresowanej do spółki (dowód oświadczenie H. R.). Odnosząc się do powyższego zarzutu Dyrektor tut. Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił, że cała korespondencja tj. m.in. zawiadomienie o wszczęciu postępowania wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek, decyzja, jak i tytuły wykonawcze doręczane były na adres siedziby spółki wskazany w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS). Z art. 17 § l ustawy z dnia 20.08.1997r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. z 2023r. póz. 685) wynika domniemanie prawdziwości wpisów.

Spółka wprawdzie nie kwestionuje adresu pod którym doręczana była korespondencja, tylko upoważnienie do odbioru pism osoby która potwierdziła odbiór korespondencji. Organ egzekucyjny wskazał, że adres siedziby spółki jest jednocześnie adresem zamieszkania wspólnika spółki R. R. Natomiast osoba odbierająca korespondencję jest dla wspólnika matką. Pani H. R. podpisując odbiór korespondencji zobowiązała się do oddania przesyłki adresatowi. Obowiązkiem spółki prowadzącej działalność gospodarczą jest zapewnienie takiej organizacji w miejscu swojej siedziby, aby odbiór korespondencji kierowanej do spółki odbywał się do rąk osób upoważnionych. Dyrektor tut. Izby Administracji Skarbowej zauważył, że pani H. R. potwierdziła również odbiór zaskarżonego postanowienia skierowanego do spółki jak i pisma z dnia 1.08.2023r. Oznacza to, że pani H. R. potwierdziła odbiór prawie całej korespondencji znajdującej się w aktach sprawy. Trudno w takiej sytuacji uznać, że korespondencja mająca wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia została doręczona pod adresem siedziby spółki osobie nieupoważnionej, natomiast inna korespondencja np. zaskarżone postanowienie - osobie upoważnionej (spółka nie kwestionuje braku doręczenia zaskarżonego postanowienia jak i innej korespondencji). Korespondencja mająca wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia została prawidłowo doręczona pod adresem siedziby spółki. Zobowiązania z tytułu składek nie uległy przedawnieniu.

W skardze zarzucono naruszenie:

- art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego niezastosowanie,

- art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędne przyjęcie, że doszło do zawieszenia biegu przedawnienia należności składkowych egzekwowanych w niniejszej sprawie,

- art. 40 i art. 43 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez błędne przyjęcie, że doszło do doręczenia skarżącemu dłużnikowi w dniu 22.04.2015 r. zawiadomienia o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek oraz w dniu 20.09.2016 r. decyzji określającej wysokość należnych składek i wniesiono o umorzenie ww. postępowania egzekucyjnego bądź uchylenie zaskarżonego postanowienia.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, skargę złożoną w niniejszej sprawie rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do obowiązującego od dnia 15 sierpnia 2015 r. nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259; zwanej dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

W następnej kolejności stwierdzić należy, że w myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 p.p.s.a., stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie.

Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Co więcej, pozostaje zobowiązany do wzięcia z urzędu pod rozwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodniesionych w skardze, pozostających jednak w związku z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Oznacza to zatem, że w przypadku zaistnienia takiej konieczności, uchylone może zostać nie tylko orzeczenie organu wydane w postępowaniu odwoławczym, które zostało zaskarżonego do wojewódzkiego sądu administracyjnego, ale i orzeczenie wydane na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Poruszając się w tak zakreślonych ramach kontroli zgodności z prawem, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji naruszają prawo w sposób powodujący konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Zgodnie z treścią art. 59 §§ 1 do 5 upea postępowanie egzekucyjne umarza się:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Ponadto postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W przypadkach, o których wyżej mowa organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowienie to wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu. Na postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przysługuje zażalenie zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym.

W rozpoznawanej sprawie Zobowiązana wnioskowała o umorzenie postępowania egzekucyjnego ze względu na przedawnienie dochodzonych składek.

Nie budzi przy tym wątpliwości, że zgodnie z art. 24 ust. 4 sus (w brzmieniu do 31.12.2011 r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. W dniu 01.01.2012r. weszła w życie ustawa z dnia 16.09.2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011 r. nr 232 póz. 1378), która znowelizowała art. 24 § 4 sus poprzez zmianę 10-letniego terminu przedawnienia na okres 5 - letni. W myśl natomiast art. 24 ust. 5b sus bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został powiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Do należności z tytułu składek za okres od 02/2007r. do 12/201 Ir. obowiązuje 10 letni okres przedawnienia, a dla należności z tytułu składek za okres 02/2012r. do 03/2013r. obowiązuje 5 letni okres przedawnienia.

Sporne jest natomiast czy bieg terminu przedawnienia do należności z tytułu składek za okres 02/2007r. do 03/2013r. został zawieszony w momencie doręczenia w dniu 22.04.2016r. zawiadomienia z dnia 19.04.2016r. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek. W szczególności Zobowiązana kwestionuje prawidłowość dokonywanych doręczeń w tym także dokonanego w dniu 20 września 2016 r doręczenia decyzji z dnia 14 września 2016 r określającej wysokość należnych składek. Na podstawie tej decyzji wierzyciel wystawił tytuły wykonawcze, które zostały również doręczone na adres spółki. Korespondencję wysłano na adres spółki: K., ul. C. [...], a przesyłki odbierała pani H. R., przy czym występowała ona w charakterze dorosłego domownika.

Doręczenia te nie mogą być jednak uznane za prawidłowe. Zgodnie z treści art. 42 §§ 1 – 3 kpa w brzmieniu obowiązującym w dacie dokonywania spornych doręczeń pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Pisma mogą być doręczone również w lokalu organu administracji publicznej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. W razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony wyżej , a także w razie koniecznej potrzeby, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie. W przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Doręczenie takie może być jednak dokonane tylko w tym przypadku, gdy adresatem jest osoba fizyczna. W rozpoznawanej sprawie adresatem był natomiast spółka jawna. W jej przypadku zastosowanie powinien znaleźć art. 45 kpa zgodnie z którym jednostkom organizacyjnym i organizacjom społecznym doręcza się pisma w lokalu ich siedziby do rąk osób uprawnionych do odbioru pism. Przepis art. 44 (dotyczący awizowania) stosuje się odpowiednio. Skoro Zobowiązana wskazała adres zamieszkania jako siedzibę firmy to prawidłowe było skierowanie przesyłki na ten adres. Sąd zgadza się przy tym z poglądem, że doręczenie przesyłki może nastąpić w miejscu prowadzenia działalności gospodarczej traktowanym jako miejsce pracy przedsiębiorcy, przy czym dopuszcza się wówczas możliwość doręczenia decyzji do rąk osoby upoważnionej. Gdyby bowiem przyjąć, że w siedzibie firmy należącej do osoby fizycznej – jej miejscu pracy – doręczenia zgodnie z art. 42 k.p.a. można dokonywać wyłącznie do rąk adresata, to nie byłby rzadkim przypadkiem stan braku możliwości doręczenia pisma w ogóle. Jednakże w takim przypadku doręczenie może nastąpić tylko do rąk osoby uprawnionej do odbioru pism. Fakt ten musi przy tym znaleźć wyraźne potwierdzenie w treści zwrotnego potwierdzenia odbioru, na którym doręczyciel musi wskazać, że dokonał doręczenia do rąk osoby uprawnionej do odbioru korespondencji kierowanej do spółki. Korespondencji takiej nie może natomiast odbierać dorosły domownik, gdyż ta forma jest zastrzeżona tylko dla doręczeń dokonywanych dla osób fizycznych.

Prawidłowość doręczenia ma istotne znaczenie dla prawidłowego przebiegu postępowania administracyjnego, w tym zapewnienia stronie możliwości korzystania z przysługujących jej uprawnień procesowych, w tym także zagwarantowanego Konstytucją RP prawa do sądu. Dotyczy to w szczególności doręczeń zastępczych, w przypadku których adresat nie odbiera przesyłek osobiści. W takim przypadku z uwagi na poważne skutki procesowe konieczne jest rygorystyczne przestrzeganie warunków pod którymi doręczenie takie może zostać uznane za skuteczne. Obowiązek czuwania nad prawidłowością dokonywanych doręczeń spoczywa na organie administracyjnym jako na gospodarzu postępowania. Z tego względu nie ma znaczenia jak często korespondencja była wadliwie odbierana ani też fakt, że w niektórych przypadkach docierała do adresata.

Wykazane powyżej nieprawidłowości postępowania, zakończonego zaskarżonym postanowieniem, obligowały Sąd do jego wyeliminowania z porządku prawnego. Mając na uwadze, iż zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie. naruszają przepisy postępowania Sąd działając w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art.135 p.p.s.a. orzekł o ich uchyleniu – jak w wyroku.