Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 579/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 14, pkt 19 lit. c, pkt 20 lit. c; art. 4, art. 5, art. 48
journal: Dz.U. 2017 poz 1851
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
article: art. 2, art. 8, art. 32
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Bartłomiej Pastucha, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 listopada 2017 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze – po rozpatrzeniu odwołania A. K. od decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko K. K. na okres od dnia [...] kwietnia 2016 r. do dnia [...] września 2017 r. – utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Rozstrzygnięcie powyższe zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

We wniosku z dnia [...] kwietnia 2016 r. A. K. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę K. K., urodzoną w dniu [...] maja 2001 r.

Wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. decyzją z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] przyznano A. K. wnioskowane świadczenie na okres od dnia [...] kwietnia 2016 r. do dnia [...] września 2017 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Jako, że decyzja ta uwzględniała w całości żądanie strony, organ pierwszej instancji na podstawie art. 107 § 4 k.p.a. odstąpił od jej uzasadnienia.

A. K. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, uprzednio informując organ, że w dniu [...] maja 2016 r. dokonała zwrotu wypłaconego na jej podstawie świadczenia za okres dwóch miesięcy w kwocie [...]zł. W odwołaniu strona zarzuciła organowi pierwszej instancji naruszenie Konstytucji RP (wskazując w tym kontekście na niezgodność art. 2 pkt 14 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci z art. 32 Ustawy Zasadniczej) oraz naruszenie art. 7 i art. 8 k.p.a.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] organ pierwszej instancji uchylił własną decyzję z dnia [...] maja 2016 r. W tym samym dniu odrębną decyzją o numerze [...] organ ten odmówił przyznania A. K. wnioskowanego świadczenia wychowawczego na dziecko K. K..

Po rozpatrzeniu odwołań A. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzjami z dnia [...] sierpnia 2016 r. o numerach: [...] i [...], uchyliło w całości odpowiednio decyzję organu pierwszej instancji nr [...] oraz decyzję tego organu nr [...] i w obu przypadkach umorzyło postępowanie pierwszej instancji w całości (w przekazanych Sądowi aktach administracyjnych brak jest drugiej z ww. decyzji organu odwoławczego, jednak fakt jej wydania oraz funkcjonowania w obrocie prawnym Sąd ustalił z urzędu na podstawie akt sprawy o sygnaturze II SA/Lu 1059/16, w której decyzja ta była przedmiotem skargi).

Skarżąca wniosła skargi na ww. decyzje organu drugiej instancji, jednak następnie skargi te cofnęła, co skutkowało umorzeniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postępowania w obu tych sprawach postanowieniami z dnia 14 grudnia 2016 r. o sygnaturach odpowiednio: II SA/Lu 1060/16 i II SA/Lu 1059/16.

Decyzją z dnia [...] października 2016 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrzyło odwołanie A. K. od decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] maja 2016 r. i orzekło o uchyleniu tej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L. Kierownik sekcji ds. świadczeń socjalnych Nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] odmówił przyznania A. K. świadczenia wychowawczego na dziecko K. K. na okres od dnia [...] kwietnia 2016 r. do dnia [...] września 2017 r.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ podniósł, że przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, iż w skład rodziny wnioskodawczyni wchodzi dwoje dzieci. Starsze z dzieci - D. K. w dniu [...] grudnia 2013 r. ukończył 18 lat. W związku z tym K. K., pomimo, że jest drugim dzieckiem w rodzinie, to w świetle art. 2 pkt 14 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci jest pierwszym dzieckiem.

Badając sytuację dochodową rodziny wnioskodawczyni organ pierwszej instancji ustalił, że dochód na osobę w tej rodzinie w 2014 r. wyniósł [...] zł miesięcznie i przekroczył kryterium dochodowe ustalone na kwotę [...]zł. Wobec powyższego organ stwierdził, że wnioskodawczyni nie spełniła ustawowych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18 roku życia.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. K. wniosła o jej uchylenie po uprzednim zbadaniu zgodności z Konstytucją RP art. 2 pkt 14 ustawy z dnia [...] lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, stanowiącego postawę prawną wydanej decyzji.

W ocenie odwołującej, wyrażona w art. 32 Konstytucji zasada równości wobec prawa została pogwałcona poprzez wprowadzenie przez ustawodawcę w art. 2 pkt 14 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ustawowej definicji "pierwszego dziecka". Przyjęcie przez ustawodawcę rozwiązania wprowadzającego, obok dochodowości, kryterium posiadania przez dane dziecko rodzeństwa i wieku tego rodzeństwa, powoduje bowiem dyskryminację na wielu płaszczyznach. Dyskryminacja ta dotyczy przy tym dzieci, a więc najmłodszej grupy obywateli, która powinna być objęta szczególną ochroną.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. (zaskarżoną w niniejszej sprawie) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] stycznia 2017 r.

Kolegium stwierdziło, że przeprowadzone przez organ pierwszej instancji postępowanie wykazało, iż w 2014 r. czteroosobowa rodzina wnioskodawczyni uzyskała miesięczny dochód w wysokości [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę [...]zł. W. dochodu ustalona została na podstawie informacji uzyskanych drogą elektroniczną oraz przedstawionych przez wnioskodawczynię informacji o dochodach męża D. K. [...] W 2014 r. A. K. uzyskała dochód w wysokości [...] zł, który po pomniejszeniu o składki na ubezpieczenie społeczne (14.507,49 zł), należny podatek (8.077,13 zł) oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne (8.380,03 zł) wyniósł [...] zł. Miesięczny dochód strony wyniósł zatem [...] zł. Organ uwzględnił fakt utraty w 2014 r. dochodu przez D. K., co wiązało się z utratą zatrudnienia w Banku Polskiej Spółdzielczości S.A. w W.. Biorąc zaś pod uwagę podjęcie przez męża strony zatrudnienia od dnia [...] listopada 2014 r. w [...] Sp. z o.o. w L., organ uwzględnił uzyskany z tego tytułu w 2014 r. dochód w kwocie [...]zł, który w przeliczeniu na miesiąc wyniósł [...] zł. Łącznie miesięczny dochód czteroosobowej rodziny A. K. wyniósł zatem [...] zł, a w przeliczeniu na osobę – [...] zł. Osiągnięty dochód przekroczył tym samym kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 5 ust. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w konsekwencji czego prawo do świadczenia na pierwsze dziecko nie przysługuje.

Kolegium podkreśliło, że A. K. nie kwestionuje ustaleń poczynionych przez organ pierwszej instancji, natomiast zarzuca naruszenie przez ustawodawcę art. 32 Konstytucji RP poprzez wprowadzenie definicji "pierwszego dziecka", zawartej w art. 2 pkt 14 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Odnosząc się do tego zarzutu organ odwoławczy stwierdził, że nie jest uprawniony do oceny konstytucyjności uchwalonych przepisów. Przepis art. 2 pkt 14 powołanej ustawy pojęcie "pierwszego dziecka" definiuje natomiast w sposób jednoznaczny i niewymagający ustalenia sensu tego przepisu w oparciu o dostępne narzędzia interpretacyjne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzje ostateczną Samorządowego Kolegium Odwoławczego podniosła następujące zarzuty:

1) art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 w zw. z art. 140 k.p.a. przez prowadzenie postępowania w sposób "omijający" i marginalizujący przepisy Ustawy Zasadniczej, podczas gdy organy władzy publicznej (organy administracji publicznej) zobowiązane są do działania na podstawie przepisów prawa, w tym przede wszystkim Konstytucji RP;

2) art. 7 w zw. z art. 140 k.p.a. przez prowadzenie postępowania w sposób naruszający interes skarżącej, podczas gdy organy administracji publicznej powinny stać na straży praworządności i m.in. z urzędu podejmować wszelkie czynności niezbędne do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli;

3) art. 8 w zw. z art. 140 k.p.a. przez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący do nich zaufania w sytuacji, gdy wszelkie działania podejmowane przez organy administracji publicznej w celu rozpoznania sprawy powinny budzić do nich zaufanie.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] stycznia 2017 r.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że w jej ocenie organy błędnie przyjęły, iż działając zgodnie z art. 7 Konstytucji RP nie mogą w sposób dowolny odmawiać stosowania prawa, w tym aktów normatywnych oraz, że zmiana kwestionowanego przez stronę przepisu należy wyłącznie do ustawodawcy. W ocenie A. K. obowiązek stania na straży praworządności wiąże się z zasadą działania na podstawie przepisów prawa, a to właśnie Konstytucja wiedzie prym w katalogu źródeł prawa (art. 87 Konstytucji RP). Ponadto – jak podkreśliła skarżąca powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 grudnia 2002 r., P 6/02, publ. OTK-A 2002, z. 7, poz. 91) – bezwzględnym obowiązkiem interpretatora tekstu prawnego jest dokonanie egzegezy tekstu prawnego nie tylko przy użyciu dyrektyw językowych, ale i pozajęzykowych. Dochowanie tego obowiązku ma istotne znaczenie zwłaszcza wówczas, gdy interpretacja przepisu prawnego, wyłącznie w oparciu o reguły językowe, prowadzi do wyniku niezgodnego z zasadami i wartościami chronionymi w Konstytucji oraz w prawie międzynarodowym. Skarżąca wskazała przy tym także na istotną – zwłaszcza obecnie – potrzebę posługiwania się przez sądy Konstytucją RP w ramach tzw. kontroli rozproszonej, do której uprawniają przepisy art. 8 i art. 178 Ustawy Zasadniczej. Będąca źródłem tego uprawnienia ustrojowa zasada bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji upoważnia zaś sąd administracyjny do odmowy zastosowania przepisu ustawy pozostającego w oczywistej sprzeczności z Konstytucją.

Skarżąca podniosła, ze wyrażona w art. 32 Konstytucji RP zasada, iż wszyscy są równi wobec prawa, wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne i nikt nie może być dyskryminowany w życiu m.in. społecznym z jakiejkolwiek przyczyny, została naruszona wprowadzeniem przez ustawodawcę kuriozalnej definicji "pierwszego dziecka" w art. 2 pkt 14 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W ocenie A. K. definicja ta w części, w jakiej za "pierwsze dziecko" uznaje najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18. roku życia, narusza prawa obywatelskie – w okolicznościach niniejszej sprawy prawa córki skarżącej, która faktycznie jest drugim dzieckiem w rodzinie. Wskutek wprowadzenia powyższej definicji dochodzi do naruszenia także – obok zasady równości – konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej odnoszonej do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji). Naruszony też zostaje nakaz ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 Konstytucji). Zdaniem skarżącej pomoc – w imię konstytucyjnej solidarności społecznej – powinna być udzielana rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietnym i niepełnym. Zastosowane rozwiązania doprowadzają natomiast do sytuacji, w których rodziny w trudniejszej sytuacji są pozbawione prawa do przedmiotowego świadczenia, zaś beneficjentem świadczeń finansowych przez całe społeczeństwo są osoby zamożne, co w perspektywie sprawiedliwości społecznej oraz finansów publicznych jest nie do przyjęcia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Na wstępie podkreślić trzeba, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem w granicach zakreślonych w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) oraz art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a." Stosując środki określone w wyżej wskazanych ustawach sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę w ramach powyższych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

W niniejszej sprawie przedmiotem żądania skarżącej A. K. było przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko K. K. na pierwszy okres świadczeniowy. Zasady i tryb przyznawania świadczeń wychowawczych reguluje ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195 ze zm.) – dalej jako "ustawa".

W myśl art. 4 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust. 1). Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (ust. 2). Świadczenie wychowawcze przysługuje ww. osobom do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia (ust. 3).

Z art. 5 ust. 1 ustawy wynika, że świadczenie wychowawcze przysługuje uprawnionym osobom w wysokości [...] zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Zasadą jest przy tym, że przedmiotowe świadczenie na drugie i każde kolejne dziecko w rodzinie (do dnia ukończenia przez nie 18. roku życia) przysługuje niezależnie od wysokości dochodu rodziny. Przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko uwarunkowane jest natomiast zachowaniem kryterium dochodowego. Art. 5 ust. 3 ustawy stanowi bowiem, że świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł. Natomiast zgodnie z ust. 4 cyt. artykułu, jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł.

Definicja "pierwszego dziecka", do której odwołuje się art. 5 ust. 3 i 4 ustawy, została sformułowana w art. 2 pkt 14. W myśl tego przepisu pojęcie to oznacza jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18. roku życia; w przypadku dzieci urodzonych tego samego dnia, miesiąca i roku, będących najstarszymi dziećmi w rodzinie w wieku do ukończenia 18. roku życia, pierwsze dziecko oznacza jedno z tych dzieci wskazane przez osobę, o której mowa w art. 4 ust. 2.

W okolicznościach niniejszej sprawy bezspornym pozostaje, ze K. K. jest drugim w kolejności dzieckiem w rodzinie skarżącej. Mając jednak na względzie, że starsze dziecko A. K. – syn D. K., w dniu [...] grudnia 2013 r. ukończył 18 lat, organy orzekające w sprawie – odwołując się do dyspozycji art. 2 pkt 14 ustawy – uznały K. K. za pierwsze dziecko w rodzinie i stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy, przyznanie świadczenia wychowawczego na to dziecko uwarunkowały zachowaniem przez rodzinę skarżącej określonego w tym przepisie kryterium dochodowego w wysokości [...] zł. W tym kontekście bezsporne również było, że w rodzinie skarżącej nie ma dziecka niepełnosprawnego, a zatem przyznanie jej świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko uwarunkowane być musiało zachowaniem niższego kryterium dochodowego w wysokości [...] zł, nie zaś kryterium dochodowego w kwocie [...]zł, określonego w art. 5 ust. 4 ustawy.

W konsekwencji powyższego założenia organy poczyniły stosowne ustalenia w przedmiocie wysokości dochodu rodziny skarżącej. Mając na względzie, że wniosek skarżącej dotyczył ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na pierwszy okres, organy – stosując się do dyspozycji art. 48 ustawy – ustaliły wysokość dochodu rodziny strony za 2014 r. W tym zakresie w sposób niewadliwy ustalono, że A. K. w 2014 r. uzyskała dochód w wysokości [...] zł, co w przeliczeniu na miesiąc stanowiło dochód w wysokości [...] zł. Słusznie też przyjęto, ze dochód osiągnięty w 2014 r. przez męża skarżącej D. K. z tytułu zatrudnienia w [...] S.A. w W. – w związku z rozwiązaniem tego stosunku pracy – stanowił dochód utracony, o którym mowa w art. 2 pkt 19 lit. "c" ustawy i jako taki podlegał odliczeniu od dochodu rodziny na zasadzie art. 7 ust. 1 ustawy. Z kolei dochód osiągnięty przez D. K. w 2014 r. w związku z podjęciem od dnia [...] listopada 2014 r. zatrudnienia w firmie [...] Sp. z o.o. w L., w łącznej kwocie [...]zł (7.667,88 zł miesięcznie), prawidłowo – w świetle art. 2 pkt 20 lit. "c" ustawy – zakwalifikowano jako dochód uzyskany i doliczono do dochodu rodziny w sposób określony w art. 7 ust. 2 ustawy (jak dochód uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy). Powyższe ustalenia skutkowały niebudzącym zastrzeżeń Sądu stwierdzeniem, że miesięczny dochód czteroosobowej rodziny skarżącej w 2014 r. wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie dawało kwotę w wysokości [...] zł, która to kwota w sposób oczywisty przekracza kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 3 ustawy.

Podkreślić należy, że skarżąca zarówno w pismach złożonych w toku postępowania administracyjnego, jak i w skierowanej do tutejszego Sądu skardze, w żaden sposób nie kwestionuje powyższych ustaleń i obliczeń. Tym samym przedmiotem zarzutów skarżącej nie jest stwierdzenie, że dochód jej rodziny w 2014 r. przekracza kryterium dochodowe. Skarżąca kwestionuje natomiast legalność przyjętej przez ustawodawcę w art. 2 pkt 14 ustawy definicji "pierwszego dziecka", zarzucając temu przepisowi niezgodność z – przede wszystkim – zasadą równości wobec prawa wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP, a także z art. 2, art. 18 i art. 71 Konstytucji RP, w zakresie, w jakim przepis ten jako "pierwsze dziecko" definiuje każde najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18. roku życia (niezależnie od rzeczywistej liczby dzieci w rodzinie).

Odnosząc się do powyższych zarzutów w pierwszym rzędzie należy wyjaśnić, że art. 8 ust. 2 Konstytucji wprowadził zasadę bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Jest to reguła, od której sama Konstytucja przewiduje wyjątki, stwierdzając: "chyba że Konstytucja stanowi inaczej". Sytuacja taka wystąpi wówczas, gdy przepis Ustawy Zasadniczej wyraźnie uzależnia uregulowanie określonej kwestii od wydania przez parlament odpowiedniej ustawy. Na podstawie wyżej wymienionego przepisu bezpośrednio stosowane są zatem te postanowienia Ustawy Zasadniczej, które odnoszą się zasadniczo do regulacji w zakresie wolności, praw i obowiązków człowieka i obywatela, o ile nie są przedmiotem ustawy. Przepisy Konstytucji nie mogą zatem stanowić samodzielnej podstawy rozstrzygnięcia indywidualnej sprawy w postępowaniu administracyjnym i przed sądami administracyjnymi (zob. wyrok NSA z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 884/15, LEX nr 2169836).

Uregulowanie określonej kwestii w ustawie nie zwalnia wprawdzie sądu administracyjnego - jako bezpośrednio stosującego Konstytucję – od obowiązku oceny mającego zastosowanie w sprawie przepisu wedle wymogów konstytucyjnych, z czym wiąże się też dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni przepisów. Jednakże w niniejszej sprawie Sąd, po dokonaniu analizy przepisów ustawy, w tym w szczególności kwestionowanego przez stronę art. 2 pkt 14, nie dopatrzył się braku zgodności tych unormowań z przepisami Konstytucji, w tym z zasadą sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji) oraz zasadą równości (art. 32 Konstytucji).

Należy zauważyć, że zasadniczym założeniem ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci było udzielenie pomoc finansowej rodzinom wychowującym dzieci do 18. roku życia, tj. do osiągnięcia pełnoletniości. Proponowane w tej ustawie rozwiązania miały za zadanie zmniejszyć obciążenia finansowe rodzin związane z wychowywaniem dzieci, a tym samym zachęcać do podejmowania decyzji o posiadaniu większej liczby dzieci (tak: uzasadnienie projektu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - Sejm RP VIII kadencji, Nr druku: 216). Skoro zaś założeniem ustawodawcy było obniżenie obciążenia finansowego związanego z wychowywaniem dzieci poniżej 18 roku życia, logicznym i całkowicie uzasadnionym wydaje się przyjęcie na potrzeby ustawy, iż pierwszym dzieckiem w rodzinie jest każdorazowo dziecko najstarsze spośród dzieci niepełnoletnich w danej rodzinie, tj. wyłącznie spośród tych dzieci, w związku z wychowywaniem których przedmiotowa pomoc jest rodzinie udzielana.

Samo zaś zróżnicowanie uprawnień do uzyskania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko (w rozumieniu przyjętym w ustawie) w zależności od wysokości uzyskiwanego przez rodzinę dochodu – zdaniem Sądu – również nie koliduje z zasadą sprawiedliwości społecznej oraz równości. Należy bowiem zauważyć, że konstytucyjna zasada równości nakazuje nakładać jednakowe obowiązki, względnie przyznawać jednakowe prawa podmiotom odznaczającym się tą samą cechą istotną, a jednocześnie dopuszcza, lecz nie wymaga, by nakładać różne obowiązki, względnie przyznawać różne prawa podmiotom, które taką cechę posiadają, oraz podmiotom które jej nie posiadają. W każdym przypadku podmioty należące niewątpliwie do tej samej kategorii muszą być traktowane równo, a podmioty należące do istotnie różnych kategorii mogą być traktowane różnie (zob. wyroki TK: z dnia 6 marca 2007 r., sygn. akt P 45/06, publ. OKK ZU nr 3/A/ 2007, poz. 22 oraz z dnia 23 listopada 2010 r., sygn. akt K 5/10, publ. OTK ZU nr 9/A/2010, poz. 106).

Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości. Różnicowanie podmiotów prawa charakteryzujących się wspólną cechą istotną jest jednak dopuszczalne (nie narusza zasady równości), ale warunkiem sine qua non jest jasno sformułowane kryterium, na podstawie którego owo zróżnicowanie jest dokonywane. Nie wolno dokonywać zróżnicowania według dowolnie ustalonego kryterium. Kryterium to musi mieć charakter relewantny, czyli pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma oraz ma służyć realizacji tego celu i treści. Innymi słowy - wprowadzone różnicowanie musi mieć charakter racjonalnie uzasadniony. Kryterium zróżnicowania musi pozostawać w odpowiedniej proporcji do wagi interesów, które zostają naruszone w wyniku nierównego traktowania podmiotów podobnych. Musi ponadto pozostawać w związku z zasadami, wartościami i normami konstytucyjnymi uzasadniającymi odmienne traktowanie podmiotów podobnych. Wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach (zob. wyroki TK: z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt P 41/09, publ. OTK ZU nr 3/A/2011, poz. 25; z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. akt K 37/12, publ. OTK ZU, nr 5/A/2013, poz. 60; z dnia 5 listopada 2013 r., sygn. akt K 40/12, publ. OTK ZU nr 8/A/2013, poz. 120).

Z powyższego wynika, że zasada równości nie ma oznaczać identyczności. Dyskryminacja rozumiana jest zaś jako zróżnicowane traktowanie podmiotów znajdujących się w obiektywnie takiej samej sytuacji, które to odmienne traktowanie nie ma swojej racjonalnej (obiektywnie usprawiedliwionej) podstawy (por. wyrok NSA z 16 listopada 2011 r., sygn. I OSK 607/11). Nierówne traktowanie podmiotów nie musi więc oznaczać dyskryminacji lub uprzywilejowania skutkującego oceną o naruszeniu standardu określonego w przepisie art. 32 Konstytucji. Zwłaszcza, gdy wskazać również, że wyrażone w nim zasady konkretyzowane są w przepisach szczegółowych i dopiero wspólnie z kryteriami w nich zawartymi mogą stanowić łączne kryterium oceny równego traktowania odnoszone tak do płaszczyzny tworzenia, jak i stosowania prawa (por. wyrok WSA w Lublinie z 15 maja 2008 r., sygn. II SA/Lu 685/07 – dostępny w CBOSA).

Zatem w myśl zasady równości wszystkie inne podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w stopniu równym mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących, czy też faworyzujących. Wskazanie przez ustawodawcę, że wszystkie rodziny mające dwoje lub więcej dzieci, a także spełniające kryterium dochodowe w odniesieniu do pierwszego dziecka, otrzymają świadczenie wychowawcze, nie narusza - w ocenie Sądu- zasady równości. O naruszeniu tej zasady można by mówić dopiero wówczas, gdyby ustawodawca uzależnił uprawnienie np. od przynależności narodowej, religijnej i.t.p. (por. wyrok WSA w Warszawie: z dnia z dnia 22 lutego 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 748/16, LEX nr 2249169; z dnia 23 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1838/16, LEX nr 2231526

Końcowo podkreślić też należy, że jednoznaczne brzmienie art. 2 pkt 14 ustawy, nie pozostawiające jakichkolwiek wątpliwości od do jego sensu, nie daje podstaw, by wykładni tego unormowania dokonywać w inny sposób, niż wyłącznie poprzez zastosowanie dyrektyw językowych.

Podsumowując stwierdzić należy, że organy administracji orzekające w niniejszej sprawie zasadnie uznały K. K. za "pierwsze dziecko" w rozumieniu art. 2 pkt 14 ustawy, a w konsekwencji słusznie przyznanie na jej rzecz świadczenia wychowawczego uzależniły od zachowania przez rodzinę skarżącej kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 3 ustawy. Wobec zaś bezspornego przekroczenia przez rodzinę strony tego kryterium, jako prawidłową uznać należy odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.