Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 957/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Dnia 19 kwietnia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Zygmunt Zgierski Sędziowie Sędzia WSA: Barbara Rymaszewska (spr.) Asesor WSA: Ewa Alberciak Protokolant Referendarz sądowy: Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi S.N. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz S.N. kwotę złotych 100 (sto) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

IISA/Łd 957/04

Uzasadnienie

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] [...] pozbawił S.N. uprawnień kombatanckich, przyznanych przez ZBoWiD w Ł. decyzją z dnia [...] z tytułu służby w odrodzonym Wojsku Polskim w okresie od listopada 1943r. do 9 maja 1945, przynależności do Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej w latach 1934-1938.

W uzasadnieniu organ podał, że w toku postępowania weryfikacyjnego ustalono, iż w latach 1941 – 1943 pani S.N. pracowała w Ludowym Komisariacie Sprawiedliwości na stanowisku rewizora sądów ludowych, w 1941r.w oddziale Komisariatu na Ukrainę Zachodnią. Organ wskazał, że zgodnie z art. 21 ust.2 pkt.2 1 ust.2 pkt.2 1 oraz pkt3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997r. Nr 142, poz.295 ze zmianami), uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która kolaborowała z radzieckimi władzami okupacyjnymi w latach 1939 – 1941 oraz osobie, która w okresie od września 1939 do końca 1956r. służyła w NKWD albo w innych organach represji ZSRR działających przeciw Narodowi i Państwu Polskiemu. Z tych przyczyn na podstawie art. 25 ust.2 pkt 1 lit. a i b cyt. ustawy pozbawiono S.N. uprawnień.

Postanowieniem dnia [...] organ przywrócił S.N. termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku tym skarżąca podważyła ustalenia faktyczne organu I instancji oraz ocenę prawną charakteru jej zatrudnienia dokonaną w uzasadnieniu decyzji. Podniosła, iż jej praca w ludowych komisariatach sprawiedliwości nie może być traktowana jako służba w organach represji, gdyż były to organy o typowo administracyjnym charakterze. Przedstawiła cytaty z ukraińskich opracowań dotyczące usytuowania ludowego komisariatu sprawiedliwości w systemie ZSRR.

Po uzupełnieniu postępowania dowodowego Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Urząd zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej o informacje na temat charakteru działalności i zasad funkcjonowania ludowych komisariatów sprawiedliwości. Organ powołał się na opinię IPN, z której wynika, że za kolaborację uznawana jest nie tylko służba w klasycznych organach represyjnych okupanta, ale również praca w cywilnych instytucjach m.in. takich jak sądy ludowe podległe ludowemu komisariatowi sprawiedliwości. Kompetencji sądów ludowych, powstałych w Polsce będącej pod okupacją sowiecką, podlegały sprawy o przestępstwa kontrrewolucji, szczególnie niebezpieczne przestępstwa gospodarcze i urzędnicze. Nadto działalność represyjna tych sądów wzmogła się po 10.08.1940r. Przytaczając powyższą opinię Urząd ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że sam fakt pracy w takiej instytucji jak ludowe komisariaty sprawiedliwości, nawet na stanowiskach o charakterze administracyjnym (inspektora czy rewizora), należy uznać za kolaborację. Urząd zakwestionował wartość dowodową opracowań przedłożonych przez skarżąca jako opracowania sowieckie z lat 50.

W skardze na powyższą decyzję S.N. podniosła zarzut naruszenia przepisów art. 7, 80, 107 §3 k.p.a., a w konsekwencji obrazę przepisów art. 21 ust.2.1 i 3 ustawy o kombatantach. W uzasadnieniu skargi S.N. podała, że wbrew twierdzeniom organu IPN nie stwierdził w swojej opinii, iż jej praca była kolaboracją, nadto, że nie pracowała w sądach ludowych wbrew uzasadnieniu decyzji. Podniosła również zarzut nieprawidłowego w jej sytuacji powołania się na treść wyroku NSA, który dotyczył pracy na stanowisku sędziego sądu ludowego a nie pracownika administracyjnego komisariatu sądów ludowych. W piśmie procesowym złożonym na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2005r. S.N. wyjaśniła, że w okresie jej pracy w komisariatach ludowych, ZSRR był sojusznikiem Polski w walce z hitlerowskim najeźdźcą i także z tej przyczyny "nie może tu być mowy o kolaboracji. Skarżąca oświadczyła, że podjęła pracę na podstawie skierowania jako absolwentka uczelni. Wskazał, że oczekiwała, iż Urząd ds. kombatantów wezwie ja do osobistego złożenia wyjaśnień.

Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz.1270, dalej w skrócie ustawa o p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą w/w okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu.

Skarga zasługuje na uwzględnienie. Problematykę uprawnień kombatanckich reguluje ustawa z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.jedn. Dz.U. z 2002r. Nr 42 poz.371 ze zm.). Zgodnie z przepisem art. 21 ust.2 pkt 2.1powołanej ustawy uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która kolaborowała z radzieckimi władzami okupacyjnymi w latach 1939-1941, zgodnie zaś z pkt3 tego samego przepisu – osobie, która w okresie od września 1939 r. do końca 1956 r. służyła w NKWD albo w innych organach represji ZSRR działających przeciwko Narodowi i Państwu Polskiemu.

Art. 25 ust.2 ustawy stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, wymienione w art. 21 w ust. 2:

a) w pkt 1, 3 i 4, z zastrzeżeniem art. 21 ust. 3,

b) w pkt 2, 21, 5 i 6, jeżeli w wyniku postępowania weryfikacyjnego wykazano im czyny, o których mowa w tych przepisach.

Art. 21 ust.3 stanowi, że nie stosuje się przepisów o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, pomimo wystąpienia ww. przesłanek, wobec osób, które przedłożą dowody, że do wymienionych w przepisach służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy. Sytuacja taka nie miała jednak miejsca w rozpoznawanej sprawie, okoliczności tej skarżąca nie podnosiła w toku całego postępowania.

Z brzmienia cytowanych przepisów wynika wyraźnie, że ustawodawca rozróżnia między kolaboracją z okupantem a służbą w jego organach. W przypadku zarzutu kolaboracji jako przesłanki pozbawienia uprawnień kombatanckich stawia dodatkowy wymóg wykazania uprawnionemu w postępowaniu weryfikacyjnych czynów kolaboracji. Zatem obowiązkiem organu orzekającego było szczególnie wnikliwe rozważenie, czy podstawą pozbawieniu uprawnień jest art. 21 ust. 2 pkt 2.1 (kolaboracja), czy też art.21 ust.2 pkt 3. ustawy (służba w organach represji). Wskazanie podstaw wymienionych w obydwu przepisach dla tego samego stanu faktycznego budzi wątpliwości, nawet jeśli przyjąć wykładnię pojęcia kolaboracji w ujęciu podawanym przez urząd w ślad za informacją Instytutu Pamięci Narodowej zawartą na karcie 65 akt administracyjnych.

Nie sposób odmówić racji skarżącej, kiedy podnosi zarzut, iż informacja zawartą w notatce Instytutu Pamięci Narodowej jest nieprecyzyjna. Notatka ta ponadto nie zawiera daty jej sporządzenia, ani podpisu osoby sporządzającej. Brak jednoznacznej odpowiedzi Instytutu wynikał jednak ze sposobu zadania pytania. Instytut zwraca uwagę, że nie wiadomo, o jakie stanowisko chodzi, gdyż zapytanie dotyczy stanowiska rewizora. Rewizor zaś wg Instytutu oznaczał zwykle rewidenta finansowego lub skarbowego. W aktach administracyjnych pojawia się określenie zarówno rewizora, jak i inspektora na określenie pracy skarżącej. Z oświadczenia pani S.N. złożonego na rozprawie wynika, iż wykonywała czynności o charakterze administracyjnym. Okoliczności te należy wyjaśnić, gdyż maja one wpływ na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy i rozstrzygnięcie i to nawet, gdyby przyjąć zasadną zdaniem sądu opinię, iż podjęcie pracy w ludowym komisariacie sprawiedliwości było podjęciem pracy w organach represji okupanta.

W świetle powyższych rozważań trafny jest zarzut niewyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia w sposób nie budzący wątpliwości. Stanowi to naruszenie art. 77 i 80 k.p.a. i skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 §1 pkt 1c ustawy o p.s.a.. Skarżąca podnosi, iż oczekiwała wezwania do złożenia osobiście wyjaśnień, należy zatem rozważyć celowość wyznaczenia rozprawy.

Podnieść jednak należy, że nie sposób zgodzić się ze wszystkimi argumentami skarżącej. Przede wszystkim nie do przyjęcia jest pogląd, że podejmując w 1941r. pracę w ludowym komisariacie sprawiedliwości skarżąca podjęła pracę na rzecz państwa sojuszniczego. S.N. zdaje się nie dostrzegać, że z dniem 17 września 1939r. rozpoczęła się okupacja ziem Rzeczypospolitej przez drugiego po III Rzeszy okupanta - ZSRR. Napaść na Polskę ze strony sowietów z politycznego punktu widzenia była takim samym zdarzeniem, jak napaść Rzeszy w dniu 1 września 1939r. L. został zajęty przez Rosjan 22 września 1939r. Rozpoczęła się okupacja równie nieludzka jak okupacja niemiecka – Polacy byli aresztowani, liczba zatrzymań rosła, masowo wywożono obywateli polskich na wschód. Uniwersytet [...], noszący imię [...] został przemianowany przez władze okupacyjne na Uniwersytet im. [...]. Polscy pracownicy uczelni stopniowo byli odsuwania od zajęć. Skarżąca, która została zawieszona w prawach studentki wydziału prawa Uniwersytetu im. [...] za udział w wojnie hiszpańskiej, podjęła studia w Uniwersytecie im. [...] w czasie, gdy wielu polskich studentów i pracowników nauki było stamtąd relegowanych. Podjęcie pracy po ukończeniu studiów, w Ludowym Komisariacie w 1941r. z jednej strony oznaczało, że S.N. cieszyła się pewnym zaufaniem władz okupacyjnych, z drugiej zaś – dawało pewne przywileje, jak choćby ochrona przed represjami. Tak więc z całym naciskiem należy stwierdzić, że skarżąca podjęła pracę w organach władzy, instytucji państwa okupującego Rzeczpospolitą Polską.

Rozważania te nie mają jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia. Jak wskazano wcześniej, sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 c ustawy o p.s.a. O kosztach orzeczono z mocy art. 200 ustawy o p.s.a