Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1332/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Dnia 10 lutego 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.) Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Protokolant asystent sędziego Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2012 roku sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi T. M. S., prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił M. Z. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.), zwanej dalej ustawą o świadczeniu pieniężnym.

W uzasadnieniu organ administracji podniósł, że pojęcie represji w rozumieniu ustawy o świadczeniu pieniężnym w brzmieniu z dnia 25 lutego 2011r. zawiera przepis art. 2 pkt 2 lit. a) tejże ustawy. Stosownie do tej regulacji represją jest deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 -1945. W związku z powyższym nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że strona w okresie: okupacji wykonywała pracę przymusową w pobliżu stałego miejsca zamieszkania, w miejscowości K.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. Z. zarzuciła, że ustawa o świadczeniu pieniężnym nie posługuje się kryterium odległości na jaką deportacja miała miejsce. Podniosła, że jej rodzina w miejscu deportacji była zastraszana, dyskryminowana i zmuszana do ciężkiej, nieludzkiej pracy. Nie było możliwości powrotu choćby na godzinę do stałego miejsca zamieszkania. Strona podniosła także, iż warunki, w jakich przybywali były niegodne człowieka. Jako 5 – letnie dziecko musiała opiekować się siostrą, która urodziła się na deportacji, a latem zmuszana była do pasania gęsi ze starszymi dziećmi. Rodzice zmuszani byli do ciężkiej pracy i pozostawiania dzieci bez opieki. Po wojnie wrócili do zniszczonego domu.

Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].

W uzasadnieniu organ administracji podniósł, że M. Z. ubiegała się o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu wysiedlenia w maju 1941r. wraz z rodzicami z miejscowości K. do sąsiedniej miejscowości K. i pracy przymusowej rodziców wykonywanej w tej miejscowości w gospodarstwie rolnym osoby o nazwisku F. Podnoszona przez stronę okoliczność, jaką była utrata gospodarstwa w miejscowości K. była niewątpliwie formą represji. Jednakże uprawnienie do świadczenia pieniężnego nie przysługuje z tytułu wysiedlenia (a co się z tym wiąże utratą domu czy gospodarstwa i brakiem możliwości korzystania z rzeczy codziennego użytku, sprzętu, mebli, ubrań zgromadzonych w domu), lecz z tytułu deportacji do pracy przymusowej. W czasie okupacji często zdarzały się wysiedlenia całych miejscowości bądź gmin w związku z zajęciem terenu przez III Rzeszę i przejęciem gospodarstw Polaków przez Niemców, co miało miejsce w przypadku strony. D. T. (świadek w niniejszej sprawie) w swoim oświadczeniu z dnia 8 lipca 2011r. wskazała wyraźnie, iż wysiedlenie dotyczyło wszystkich mieszkańców K. Zdaniem Kierownika Urzędu w przypadku strony nie został spełniony zawarty w ustawie warunek deportacji do pracy. Wykonywanie pracy w warunkach przymusowych bez faktu deportacji nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia.

Uznając powyższą decyzję za krzywdzącą M. Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W skardze tej przytoczyła argumentację zbieżną z przedstawioną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z dyspozycją art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych (...).

Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowi przepis art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31.maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395, powoływanej dalej skrótowo jako "ustawa"), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym ... (Dz. U. z dnia 5 kwietnia 2011 r.). Przepis ten precyzuje definicję represji, związanej z deportacją a stanowiącej przesłankę do przyznania świadczenia (art. 1 ust.1 ) w sposób następujący: represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, bądź Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

W świetle tak sformułowanego przepisu należy przyjąć, że świadczenie pieniężne przysługuje osobie wywiezionej do pracy przymusowej przez okres co najmniej 6 miesięcy. Należy zatem wyjaśnić czy osoba wnioskująca o świadczenie została wywieziona z dotychczasowego miejsca zamieszkania i czy była skierowana (ona bądź w przypadku osób niepełnoletnich rodzice) do pracy o charakterze przymusowym.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji poza sporem jest, że praca wykonywana przez rodziców skarżącej w okresie od maja 1941r. w gospodarstwie rolnym niemieckiego właściciela o nazwisku F. we wsi K. była pracą przymusową w rozumieniu ustawy oraz że stan ten trwał od maja 1941 roku do końca wojny.

Organ natomiast kwestionuje spełnienie drugiej z przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia wywodząc, że wykonywanie tej pracy w niewielkiej odległości od dotychczasowego miejsca zamieszkania nie pozwala przyjąć, iż doszło do deportacji w rozumieniu ustawy

Z taką interpretacją nie sposób się zgodzić, stanowi ona niewłaściwą wykładnię art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym (...). Organ nie kwestionuje faktu, że praca rodziców skarżącej była pracą przymusową. Nie kwestionuje, że rodzina skarżącej została przymusowo wysiedlona i utraciła dom, gospodarstwo rolne, nie miała możliwości powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania.

Organ administracji uznając, że w wypadku skarżącej nie została spełniona przesłanka deportacji powołał się na kryterium odległości miejsca przesiedlenia od dotychczasowego miejsca zamieszkania oraz na zeznania świadka D. T., która potwierdziła, że wysiedleni zostali wszyscy mieszkańcy. Jednakże tenże świadek jednocześnie zeznaje, że mieszkańcy zostali wywiezieni do różnych miejscowości. Organ zresztą nie ustalił, aby było inaczej, zaś okoliczność, że tej formie represji poddani zostali wszyscy mieszkańcy danej miejscowości nie świadczy jeszcze, że nie była to deportacja.

Nie sposób odmówić racji M. Z., że rodzina jej została wyrwana z dotychczasowego środowiska. Tym bardziej było to dolegliwe dla samej skarżącej, że jak wynika z jej niekwestionowanych wyjaśnień, podczas wykonywania pracy przez rodziców przebywała ona całymi dniami zamknięta w pomieszczeniu, w którym mieszkali podczas wysiedlenia i poza okresami karmienia (urodziła się 15.09.1938r.) pozbawiona była nawet kontaktu z matką. W innych warunkach, gdyby matka nie pracowała przymusowo, zapewne skarżąca nie byłaby pozbawiona opieki. Organ nie podważa również twierdzeń skarżącej, że brak było możliwości powrotu do rodzinnej miejscowości. Te okoliczności potwierdzają wniosek skarżącej, iż doszło do wyrwania z dotychczasowego środowiska.

Powyższe okoliczności pozwalają na wniosek, że przymusowe przesiedlenie rodziny M. Z. do miejscowości K. i pobyt w niej związane były z odizolowaniem od dotychczasowego środowiska i nosiły cechy deportacji w rozumieniu ustawy o świadczeniu pieniężnym. Podkreślenia wymaga, że odizolowane miejsce oznacza również i takie, położone w niedalekiej odległości od dotychczasowego miejsca zamieszkania, które jest dla osoby tam wywiezionej zupełnie nieznane, przy tym nie ma możliwości swobodnego poruszania się poza jego obrębem czy powrotu do rodzinnej miejscowości. Tak więc sam fakt, że odległość ta miała wynosić 2 km nie może przesądzać o tym, iż nie było deportacji. Ustawa nie odwołuje się zresztą wprost do kryterium odległości, co trafnie podkreśla skarżąca.

Sądowi znane są powołane przez organ orzeczenia wojewódzkich sądów administracyjnych. Jednakże sąd w składzie rozpoznającym sprawę wyraża przekonanie, że zgodnie z obowiązującym obecnie brzmieniem art. 2 pkt. 2 ustawy z deportacją mamy do czynienia w przypadku przymusowej zmiany dotychczasowego miejsca pobytu i wyrwaniem z dotychczasowego środowiska. Przy takiej regulacji straciła na znaczeniu odległość między miejscem skąd i dokąd deportacja następuje. Przepis ten nie zawiera żadnych wskazań co do odległości deportacji (wywiezienia). Zatem nawet niewielka odległość wywiezienia do pracy niewolniczej nie jest przesądzającą dla uznania a priori braku podstaw do przyznania świadczenia pieniężnego z ustawy, gdyż kwestia odległości, jako jeden z czynników wskazujących na zaostrzony charakter represji, podlega każdorazowej ocenie organu, przy uwzględnieniu okoliczności rozpoznawanej sprawy. Przy tym odizolowanie od dotychczasowego środowiska niekoniecznie, o czym wyżej była mowa, wiązać należy z jakąś większą odległością ( tak WSA w Opolu w wyroku z dnia 28 grudnia 2010 II SA/Op 505/10, WSA w Łodzi w sprawach II SA/Łd 687/11 i II SA/Łd 932/11).

Reasumując, stan faktyczny sprawy nie dawał uzasadnionych podstaw do uznania, ze rodzina M. Z. nie została deportowana do pracy przymusowej. Organ przyjmując, że udokumentowana przez skarżącą sytuacja nie spełnia przesłanki deportacji dopuścił się niewłaściwej wykładni przepisu prawa materialnego - art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.).

Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, ze zaskarżona decyzja dotknięta jest wadą powodującą konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, wobec niekwestionowanego stanu faktycznego organ winien ocenić go stosując wskazaną wyżej wykładnię ustawy o świadczeniu pieniężnym.

Sąd zasądził na rzecz pełnomocnika skarżącej od organu administracji koszty postępowania, na które składają się wynagrodzenie w wysokości 240 zł powiększone o podatek VAT. Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowią przepisy art. 200 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 i 3 p.p.s.a. w związku z § 18 ust.1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).

A.D.