Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1407/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Pomoc publiczna
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 8, pkt 11, pkt 15 i pkt 16 oraz art. 3, art. 6 ust.2, art. 7 ust. 1 - ust. 4 , art. 9 ust. 3 i ust. 4, art. 25
journal: Dz.U. 2021 poz 743
law: Ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia del. WSA Małgorzata Bejgerowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 30 sierpnia 2023 r. sygn. akt III SA/Łd 267/23 w sprawie ze skargi A. L. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy finansowej producentowi rolnemu w związku z COVID-19 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2. oddala skargę; 3. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2023 r., o sygn. akt III SA/Łd 267/23, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm. – dalej w skrócie: "P.p.s.a."), uwzględnił skargę A. L. (dalej jako: "Strona" lub "Producent") i uchylił decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia [...] lutego 2023 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej producentowi rolnemu w związku z COVID-19. Pełna treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz innych orzeczeń powołanych poniżej, dostępna jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

Sąd pierwszej instancji przedstawił w powyższym wyroku następujący stan faktyczny.

1.1. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2023 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi, utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Wieruszowie z dnia 20 czerwca 2022 r., przyznającą Producentowi świń pomoc finansową w kwocie 7.000 zł (1.490,92 euro) i w pozostałej części odmawiającą przyznania pomocy w związku z COVID-19. W motywach rozstrzygnięć organy obu instancji wyjaśniły, że pomoc finansowa przysługuje producentowi świń, któremu zagraża utrata płynności finansowej w związku z ograniczeniami na rynku rolnym spowodowanymi epidemią COVlD-19 oraz który zgłosił ARiMR do dnia 15 kwietnia 2022 r. oznakowanie świń urodzonych od dnia 15 listopada 2021 r. do dnia 31 marca 2022 r. W niniejszej sprawie Producent we wniosku o pomoc oświadczył, że w okresie od dnia 15 listopada 2021 r. do dnia 31 marca 2022 r. w jego gospodarstwie urodziło się 110 świń, których oznakowanie zgłosił ARiMR do dnia 15 kwietnia 2022 r. i do których wnioskuje o udzielenie pomocy. Organ I instancji stwierdził, że do przyznania płatności kwalifikuje się 70 świń, natomiast pozostałe 41 świń, według danych w systemie rejestracji zwierząt, Producent zgłosił po terminie, tj. w dniu 20 kwietnia 2022 r. i dlatego nie kwalifikują się one do przyznania pomocy. Stwierdzono, że w dniu 28 stycznia 2022 r. Producent zgłosił urodzenie 41 sztuk świń, podając datę urodzenia 3 stycznia 2021 r. Następnie anulował powyższe zgłoszenie zwierząt urodzonych 3 stycznia 2022 r., dokonał kolejnego zgłoszenia tych samych zwierząt w dniu 20 kwietnia 2022 r., co nastąpiło po terminie kwalifikującym do pomocy. Organ odwoławczy przyznał, że doszło do omyłki Strony i jednocześnie podtrzymał stanowisko o przyznaniu Producentowi pomocy finansowej jedynie w kwocie 7.000 zł (1.490,92 euro) i odmówił przyznania pomocy w związku z COVID-19 w pozostałej części, z uwagi na ramy czasowe programu pomocowego i niemożność przyznania pomocy po 30 czerwca 2022 r.

Strona zarówno w odwołaniu, jak i w skardze konsekwentnie podnosiła, że doszło do oczywistej omyłki podczas pierwotnego zgłoszenia w dniu 28 stycznia 2022 r., poprzez błędne wskazanie roku urodzenia 41 zwierząt (podano datę 3 stycznia 2021 r. zamiast 3 stycznia 2022 r.), co było związane z początkiem roku. Strona wyjaśniła, że wniosła o anulowanie wadliwego zgłoszenia z dnia 28 stycznia 2022 r., a następnie o wykreślenie kolejnego zgłoszenia z dnia 20 kwietnia 2022 r., oczekując wprowadzenia korekty do pierwszego z nich.

2. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w opisanym na wstępie wyroku uwzględnił skargę Producenta i uchylił zaskarżoną decyzję. Zwrócił uwagę, że organ I instancji dokonał anulowania zgłoszenia zwierząt z dnia 20 kwietnia 2022 r. i wprowadził korektę daty urodzenia 41 sztuk świń z 3 stycznia 2021 r. na 3 stycznia 2022 r., uznając tym samym pomyłkę Strony za oczywisty błąd. Sąd pierwszej instancji uznał, że mimo ograniczonych czasowo (do dnia 30 czerwca 2022 r.) możliwości przyznania pomocy finansowej, Strona spełnia warunki do jej przyznania, o których mowa w § 13zn rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r., poz. 187 ze zm. - dalej w skrócie: "rozporządzenie z dnia 27 stycznia 2015 r."). Zwrócono uwagę, że z "karty weryfikacji wniosku" wynika, że wniosek oceniono jako kompletny, poprawny, kwalifikuje się do przyznania pomocy, nie wymaga uzupełnienia braków formalnych, nie wymaga złożenia wyjaśnień/poprawy oraz nie kwalifikuje się do odmowy. Dopiero w dniu 20 czerwca 2022 r. po weryfikacji stwierdzono, iż liczba świń, do których może zostać przyznana pomoc, wynosi 73 sztuki, a nie 110 jak wnioskowała Strona. Natomiast w uwagach wskazano, że producent zgłosił oznakowanie 41 świń po terminie, tj. w dniu 20 kwietnia 2022 r. i w związku z tym nie kwalifikują się one do przyznania pomocy.

W ocenie WSA w Łodzi przyjęcie, że Strona nie dokonała zgłoszenia oznakowania 41 świń w terminie z powodu błędnego wpisania roku urodzenia jest nieprawidłowe. Wskazanie błędnej daty urodzenia zwierząt (3 stycznia 2021 r.) w zestawieniu z prawidłową datą oznakowania (27 stycznia 2022 r.) świadczy o oczywistej omyłce, którą organ powinien zauważyć już podczas weryfikacji wniosku. Nieprawidłowa weryfikacja wniosku na pierwszym etapie kontroli nie może obciążać producenta, nawet jeśli zgłoszenie nie zostało prawidłowo wypełnione, gdyż zawiera oczywistą omyłkę. Wytknięto organom, że jeżeli dopiero 20 czerwca 2022 r. zauważono rozbieżności w systemie, to był czas na zweryfikowanie danych przez Producenta. Wskazując na oczywistość błędu Strony w zgłoszeniu przyjęto, że Strona łącznie spełnia wszystkie przesłanki umożliwiające przyznanie pomocy finansowej jako producentowi świń. Odnosząc się do możliwości wypłaty przedmiotowej pomocy finansowej do dnia 30 czerwca 2022 r. zwrócono uwagę, że wyznaczający tę datę Komunikat Komisji (kilka razy zmieniany) - Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 - jest adresowany do państw członkowskich, a nie do podmiotów indywidualnych. Program pomocy państwa nr SA.101500 obowiązuje od 31 stycznia 2022 r. do 30 czerwca 2022 r., jednakże nie oznacza to, że przestaje z tą datą obowiązywać określona procedura przyznawania pomocy finansowej, a tym samym producent pozbawiony zostaje możliwości składania środków zaskarżenia w sytuacji odmowy przyznania mu tej pomocy, jeżeli w przewidzianym terminie wystąpił z wnioskiem o jej udzielenie. Zdaniem WSA w Łodzi okoliczność, że Komisja określiła, że pomoc dla państwa członkowskiego zostanie przyznana w ramach środka nie później niż do 30 czerwca 2022 r. nie oznacza, że producentowi świń (podmiotowi indywidualnemu) pomoc finansowa po tej dacie nie może zostać przyznana, jeżeli spełnia warunki do jej przyznania. Organ odwoławczy został obowiązany przez WSA do ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o nową argumentację, przyjmując, że ustalenie faktów w niniejszej sprawie nastąpiło z naruszeniem reguł prawa procesowego, w tym art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. – dalej w skrócie: "K.p.a."). Uznano, że uzasadnienie decyzji przedstawia błędny tok rozumowania organu odwoławczego oraz ocenę dowodów, jak również analizę zarzutów przedstawionych w odwołaniu, co narusza art. 107 § 3 K.p.a.

3.1. W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi zaskarżył powyższy wyrok w całości i na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. zarzucił naruszenie:

1) prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, a mianowicie § 2 rozporządzenia z dnia 4 stycznia 2022 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań ARiMR (Dz. U. z 2022 r. poz. 45 - dalej w skrócie: "rozporządzenie z dnia 4 stycznia 2022 r.") oraz § 13zn ust. 1, ust. 2, ust. 7 rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2015 r. w zw. art. 2 pkt 8, pkt 11, pkt 15 i pkt 16 oraz art. 3, art. 6 ust.2, art. 7 ust. 1 - ust. 4 , art. 9 ust. 3 i ust. 4, art. 25 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 743 ze zm. - dalej w skrócie: "u.p.p.p.") w zw. z art. 1 lit. d, lit. e, lit. f, lit. h, art. 2, art. 3, art. 9 ust. 1, ust. 3 i ust. 4, oraz art. 13 ust. 1 i ust. 2, i art. 16 oraz art. 29 rozporządzenia Rady (UE) nr 2015/1589 z dnia 13 lipca 2015 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE L 248 z 24.09.2015, str. 9 - dalej w skrócie" "rozporządzenie 2015/1589") w zw. z art. 4 ust. 6 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r., poz. 1505 ze zm. - dalej w skrócie: "ustawa o ARiMR ") i art. 2 i art. 90 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. oraz w zw. z art. 107 ust. 1, ust. 2 i ust. 3, art. 108 ust., ust. 2, ust. 3, ust. 4, art. 109 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r., nr 90, poz. 864/2 - dalej w skrócie: "Traktat") oraz motywu (10) i motywu (35) Notyfikacji przez Komisję Europejską programu pomocy państwa nr SA.101500 (2022/N) COVID-19 "Pomoc dla producentów loch wieprzowych, którym grozi utrata płynności finansowej dzięki ograniczeniom na rynku rolnym spowodowane przez COVID-19", zgodnie z którym motyw (10) pomoc w ramach środka może zostać przyznana od momentu powiadomienia o Zatwierdzeniu Komisji najpóźniej do 30 czerwca 2022 r." oraz zgodnie z postanowieniami zawartymi w motywie (39) akapit 5 "Pomoc zostanie przyznana w ramach środka nie później niż 30 czerwca 2022 r.", jak pokazano w motywie (10). Środek jest zatem zgodny z pkt 22 lit. d) Ramy tymczasowe, tj. uwzględniając zmiany do powyższego Komunikatu Komisji: "pomoc przyznaje się nie później niż 30 czerwca 2022 r." (dalej w skrócie: "Notyfikacja") pkt 17, pkt 18, pkt 19, rozdziału 2, pkt 105 i pkt 106 Komunikatu Komisji "Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19" (Dz. U. UE.C.2020.91 I/01 ze zm. - dalej w skrócie: "Komunikat") i w konsekwencji błędne przyjęcie przez Sąd, że brak podstaw do uznania, że nie ma możliwości przyznania pomocy finansowej producentowi świń po 30 czerwca 2022 r. przyznawanej na podstawie § 13zn rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2015 r., w sytuacji gdy pomoc przyznawana na tej podstawie jest krajową pomocą publiczną, która nie stanowi niedozwolonej pomocy w rozumieniu Traktatu wyłącznie, jeżeli jest przyznawana na warunkach programu pomocy państwa notyfikowanego przez Komisję Europejską, a zgodnie z powołanymi wyżej motywami Notyfikacji programu pomocy państwa nr SA. 101500 (2022/N) COVID-19 "Pomoc dla producentów loch wieprzowych, którym grozi utrata płynności finansowej dzięki ograniczeniom na rynku rolnym spowodowane przez COVID-19", który stanowił podstawę wprowadzenia zmian do rozporządzenia i ustanowienia zasad przyznawania pomocy publicznej opisanych w § 13zn rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2015 r., a w motywach do Notyfikacji Komisja Europejska wprost wskazała, że "motyw (10) pomoc w ramach środka może zostać przyznana od momentu powiadomienia o Zatwierdzeniu Komisji najpóźniej do 30 czerwca 2022 r." oraz zgodnie z postanowieniami zawartymi w motywie (39) akapit 5 "Pomoc zostanie przyznana w ramach środka nie później niż 30 czerwca 2022 r.", jak pokazano w motywie (10). Środek jest zatem zgodny z pkt 22 lit. d) Ramy tymczasowe", do czego była uprawniona zgodnie z pkt 18 Komunikatu, wszelkie zaś decyzje Komisji dotyczące uznania krajowej pomocy publicznej za zgodną z rynkiem wewnętrznym jako wyjątki od zasady z art. 107 i art. 108 Traktatu muszą być interpretowane w sposób zawężający, a ponadto nie można podzielić stanowiska WSA w Łodzi, dokonując prawidłowej wykładni przepisów, w szczególności biorąc pod uwagę brzmienie art. 1 lit. h rozporządzenia nr 2015/1589, zgodnie z którym: "zainteresowana strona" oznacza którekolwiek państwo członkowskie oraz jakiekolwiek osoby, przedsiębiorstwa lub związki przedsiębiorstw, na których interesy może mieć wpływ przyznanie pomocy, w szczególności beneficjentów pomocy, konkurujące ze sobą przedsiębiorstwa lub stowarzyszenia handlowe, że powołany Komunikat Komisji (kilka razy zmieniany) - Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 jest adresowany do państw członkowskich, a nie do podmiotów indywidualnych a tym samym, że zdaniem Sądu pierwszej instancji pomoc może być przyznana po dniu 30 czerwca 2022 r. i że będzie to pomoc publiczna zgodna z prawem;

2) prawa materialnego przez jego błędne niezastosowanie, a mianowicie art. 2 pkt 8, pkt 11, pkt 15 i pkt 16 oraz art. 3, art. 6 ust. 2, art. 7 ust. 1 - ust. 4 , art. 9 ust. 3-ust. 4, art. 25 u.p.p.p. w zw. z art. 1 lit. d, lit. e, lit. f, lit. h, art. 2, art. 3, art. 9 ust. 1, ust. 3 i ust. 4, oraz art. 13 ust. 1 i ust. 2, i art. 16 oraz art. 29 rozporządzenia nr 2015/1589 oraz § 2 rozporządzenia i w konsekwencji dokonanie błędnej wykładni przepisów powołanych w pkt 1 petitum zarzutów skargi kasacyjnej oraz błędne przyjęcie, że brak podstaw do uznania, że nie ma możliwości przyznania pomocy finansowej producentowi świń po 30 czerwca 2022 r. przyznawanej na podstawie § 13zn rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2015 r., w sytuacji gdy pomoc przyznawana na podstawie tego przepisu jest krajową pomocą publiczną, która nie stanowi niedozwolonej pomocy w rozumieniu Traktatu, wyłącznie jeżeli jest przyznawana na warunkach programu pomocy państwa notyfikowanego przez Komisję Europejską, a zgodnie z powołanymi powyżej motywami Notyfikacji programu pomocy państwa nr SA. 101500 (2022/N) COVID-19 "Pomoc dla producentów loch wieprzowych, którym grozi utrata płynności finansowej dzięki ograniczeniom na rynku rolnym spowodowane przez COVID-19", który stanowił podstawę wprowadzenia zmian do rozporządzenia i ustanowienia zasad przyznawania pomocy publicznej opisanych w § 13zn rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2015 r., a w motywach do Notyfikacji Komisja Europejska wprost wskazała, że "motyw (10) pomoc w ramach środka może zostać przyznana od momentu powiadomienia o Zatwierdzeniu Komisji najpóźniej do 30 czerwca 2022 r." oraz zgodnie z postanowieniami zawartymi w motywie (39) akapit 5 "Pomoc zostanie przyznana w ramach środka nie później niż 30 czerwca 2022 r.", jak pokazano w motywie (10). Środek jest zatem zgodny z pkt 22 lit. d) Ramy tymczasowe, do czego była uprawniona zgodnie z pkt 18 Komunikatu, wszelkie zaś decyzje Komisji dotyczące uznania krajowej pomocy publicznej za zgodną z rynkiem wewnętrznym jako wyjątki od zasady z art. 107 i art. 108 Traktatu muszą być interpretowane w sposób zawężający, a ponadto nie można podzielić stanowiska Sądu pierwszej instancji dokonując prawidłowej wykładni przepisów, w szczególności biorąc pod uwagę brzmienie art. 1 lit. h rozporządzenia nr 2015/1589, zgodnie z którym: "zainteresowana strona" oznacza którekolwiek państwo członkowskie oraz jakiekolwiek osoby, przedsiębiorstwa lub związki przedsiębiorstw, na których interesy może mieć wpływ przyznanie pomocy, w szczególności beneficjentów pomocy, konkurujące ze sobą przedsiębiorstwa lub stowarzyszenia handlowe, że powołany Komunikat Komisji (kilka razy zmieniany) - Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 jest adresowany do państw członkowskich, a nie do podmiotów indywidualnych a tym samym, że zdaniem WSA pomoc może być przyznana po dniu 30 czerwca 2022 r. i że będzie to pomoc publiczna zgodna z prawem;

3) przepisów postępowania w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) art. 141 § 4 oraz art. 133 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. oraz w związku z art. 10a ust. 1, ust. 1a i ust. 1b ustawy o ARiMR poprzez sformułowanie w stosunku do uchylonej decyzji organu II instancji następujących zarzutów "jednakże w ocenie Sądu w niniejszej sprawie ustalenie tych faktów nastąpiło z naruszeniem reguł prawa procesowego, w tym art. 7 i art. 77 K.p.a., bez uwzględnienia danych dostępnych organowi. Uzasadnienie decyzji przedstawia błędny tok rozumowania organu odwoławczego oraz ocenę dowodów, jak również analizę zarzutów przedstawionych w odwołaniu, co narusza art. 107 § 3 K.p.a. W konsekwencji zdaniem Sądu w kontrolowanej sprawie organ odwoławczy nie sprostał wyżej opisanym regułom. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że organ naruszył w sprawie zarówno przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a.", w sytuacji gdy po pierwsze z uwagi na brzmienie art. 10a ust. 1, ust. 1a i ust. 1b ustawy o ARiMR przepisy art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. w niniejszej sprawie nie znajdują zastosowania, a ponadto organ II instancji ustalił, na podstawie zgromadzonego przez organy obu instancji materiału dowodowego, iż Strona - spełniła wszystkie przesłanki przyznania pomocy określone w § 13zn rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2015 r., uznając zarzuty odwołania, czego Sąd nie kwestionuje w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i co uznaje za prawidłowe, a odmowa przyznana pomocy nastąpiła z uwagi na upływ terminu 30 czerwca 2022 r., tj. terminu granicznego na przyznanie pomocy, co Sąd w drodze wykładni przepisów prawa materialnego zakwestionował, WSA jednocześnie nie wskazuje, które fakty zostały ustalone przez organ II instancji błędnie oraz które fakty wymagają ustalenia, i które zarzuty odwołania nie zostały uwzględnione;

4) przepisów postępowania, a mianowicie art. 141 § 4 P.p.s.a., w stopniu, który ma istotny wpływ na wynik sprawy poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób wewnętrznie sprzeczny z naruszeniem dyrektyw wskazanych w art. 141 § 4 P.p.s.a., co utrudnia postawienie zarzutów skargi kasacyjnej i należytą ocenę toku rozumowania Sądu, a przede wszystkim uniemożliwia odczytanie wskazówek WSA, co do dowodów, które organ jest zobowiązany przeprowadzić i faktów które mają być udowodnione, zwłaszcza, iż na str. 20 uzasadnienia zaskarżonego wyroku jako naruszenia prawa i wskazówki co do dalszego postępowania Sąd wskazał, że "Organ odwoławczy ma prawo, na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, przyznać pierwszeństwo i tym samym decydujące znaczenie innym niż organ I instancji faktom, a następnie z ich perspektywy wywieźć istnienie bądź brak przesłanek koniecznych do otrzymania żądanej pomocy, jednakże w ocenie Sądu w niniejszej sprawie ustalenie tych faktów nastąpiło z naruszeniem reguł prawa procesowego, w tym art. 7 i art. 77 K.p.a., bez uwzględnienia danych dostępnych organowi. Uzasadnienie decyzji przedstawia błędny tok rozumowania organu odwoławczego oraz ocenę dowodów, jak również analizę zarzutów przedstawionych w odwołaniu, co narusza art. 107 § 3 K.p.a. W konsekwencji zdaniem Sądu w kontrolowanej sprawie organ odwoławczy nie sprostał wyżej opisanym regułom. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że organ naruszył w sprawie zarówno przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., jak i przepisy prawa materialnego, tj. § 13zn ust. 1 rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2015 r. (...), a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy", w sytuacji gdy po pierwsze organ II instancji ustalił na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, iż Strona spełniła wszystkie przesłanki przyznania pomocy określone w § 13zn rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2015 r., uznając zarzuty odwołania, czego Sąd nie kwestionuje w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i co uznaje za prawidłowe, a odmowa przyznana pomocy nastąpiła z uwagi na upływ terminu 30 czerwca 2022 r., tj. terminu granicznego na przyznanie pomocy, co Sąd w drodze wykładni przepisów prawa materialnego zakwestionował, WSA jednocześnie nie wskazuje, które fakty zostały ustalone przez organ II instancji błędnie oraz które fakty wymagają ustalenia i które zarzuty odwołania nie zostały uwzględnione i nie podlegają rozpatrzeniu, gdyż prawo do powołania się na nie wygasło.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie organ odwoławczy wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Łodzi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

3.2. Strona w odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi wniosła o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie i formułując wniosek o nieobciążanie kosztami postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

4. Skarga kasacyjna z uwagi na usprawiedliwione podstawy jest zasadna.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną organu odwoławczego, wziął pod uwagę zakres wyznaczony jej podstawami, określonymi w art. 174 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a., które dotyczą obrazy prawa materialnego oraz naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Co do zasady w takiej sytuacji w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów procesowych.

4.1. Uwzględniając multiplikację zarzutów naruszenia przepisów postępowania sformułowanych w skardze kasacyjnej, w pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestionowanego stanowiska Sądu pierwszej instancji, który wskazał na naruszenie przez organ odwoławczy przepisów dotyczących postępowania dowodowego z K.p.a. Rację ma autor skargi kasacyjnej, że WSA uchylając zaskarżoną decyzję w oparciu o rzekome naruszenie art. 7 i art. 77 K.p.a., w istocie dopuścił się błędu.

Kluczowym w niniejszej sprawie jest, że postępowanie przed organami ARiMR toczyło się w trybie art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR, na co wskazano na wstępie uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia. Stosownie do tej regulacji, jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych, rozstrzyganych w drodze decyzji, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 81 K.p.a. Zatem w niniejszym postępowaniu organy ARiMR nie stosują powyższych przepisów K.p.a., które nakładałyby na nie obowiązek podejmowania z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy. W postępowaniach tych inicjatywa dowodowa pozostawiona została, co do zasady, stronie. Powyższe umknęło uwadze Sądu pierwszej instancji.

Zgodnie z art. 10a ust. 1a ustawy o ARiMR w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Z kolei w myśl art. 10a ust. 1b ustawy o ARiMR strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Uwzględniając powyższe szczególne regulacje proceduralne, stwierdzić należy, że wbrew twierdzeniu Sądu pierwszej instancji w niniejszej sprawie nie mogło dojść do naruszenia art. 7 i art. 77 K.p.a. z tej właśnie przyczyny, że stosowanie owych przepisów zostało wprost wyłączone na podstawie dyspozycji art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR. Ustanowiona w art. 10a ust. 1b ustawy o ARiMR reguła dowodzenia oznacza, że w kontrolowanym postępowaniu, to na Stronie ciążył obowiązek udowodnienia faktów uzasadniających kierowane względem organów ARiMR żądanie przyznania pomocy finansowej. Opisane powyżej rozwiązania proceduralne przyjęte w ustawie o ARiMR, wskazują wprost na wyjątek od zasady prawdy obiektywnej z art. 7 K.p.a. Nieuprawnione jest zatem oczekiwanie Sądu pierwszej instancji, aby organy podejmowały, zgodnie z art. 7 K.p.a., "wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli". Podobne zastrzeżenia dotyczą art. 77 K.p.a., regulującego postępowanie dowodowe, który również nie mógł mieć zastosowania w niniejszej sprawie.

Wobec powyższego za bezskuteczny uznać należy zarzut skierowany wobec organu, że "ustalenie faktów w niniejszej sprawie nastąpiło z naruszeniem reguł prawa procesowego" z K.p.a. Z okoliczności dopuszczenia się przez Producenta błędów w zgłoszeniu, nawet oczywistych (w oznaczeniu roku urodzenia zwierząt) oraz nieujawnienia tej omyłki ani przez Stronę, ani przez organ I instancji, nie można wywodzić wadliwości działania organu II instancji oraz twierdzić, że w sprawie doszło do błędnego ustalenia faktów. Z kolei formułując tezę o dokonaniu przez organ odwoławczy błędnej oceny dowodów, w zaskarżonym orzeczeniu nie wskazano na naruszenie art. 80 K.p.a., którego stosowanie nie zostało wyłączone na mocy art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR. Z zastosowania w niniejszej sprawie nie został także wprost wyłączony przepis art. 107 § 3 K.p.a., który określa jakie elementy uzasadnienia faktycznego i prawnego winna zawierać decyzja administracyjna. Stwierdzając naruszenie tej regulacji w zaskarżonym wyroku nie wykazano, który z elementów decyzji został wadliwie skonstruowany i na czym ta wadliwość polegała. Reasumując, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, rację należy przyznać autorowi skargi kasacyjnej, że doszło do naruszenia podstawowych reguł kontroli zaskarżonej decyzji, podczas której wadliwie uwzględniono przepisy K.p.a., które nie znajdowały zastosowania w sprawie i którym w konsekwencji organ nie mógł uchybić.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji pominął, że wnioskowanie o przyznanie pomocy finansowej niesie za sobą szereg obowiązków i ograniczeń, które muszą być przestrzegane przez potencjalnych beneficjentów, aby pomoc otrzymać, a wszelkie odstępstwa zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść producenta mogą być uznane jako naruszające prawo. Przepisy prawa krajowego i unijnego nie dopuszczają jakiejkolwiek uznaniowości organów w rozpatrywaniu wniosków i pobłażliwości nawet dla drobnych i oczywistych błędów. Dlatego fundamentalne znaczenie w niniejszej sprawie miało wypełnienie w sposób skrupulatny obowiązków ciążących na Stronie przedstawiania dowodów oraz wyjaśnień zgodnych z prawdą oraz okoliczności, z których wywodzi skutki prawne. W tym stanie rzeczy nieuprawnione jest oczekiwanie od organu odwoławczego uwzględnienia w niniejszej sprawie próby konwalidacji błędów Strony, polegających na omyłkowym wskazaniu roku urodzenia 41 zwierząt i anulowaniem wadliwego zgłoszenia z dnia 28 stycznia 2022 r., a następnie wykreślenie kolejnego zgłoszenia z dnia 20 kwietnia 2022 r. Powyższe okoliczności miały bowiem drugorzędne znaczenie po dniu 30 czerwca 2022 r., czyli jednoznacznie wyznaczonej granicy czasowej przyznania pomocy finansowej dla producentów świń w związku z COVID-19.

4.2. Stosownie do art. 133 § 1 P.p.s.a. sąd administracyjny wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy i na podstawie akt sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). Oznacza to, że Sąd pierwszej instancji miał obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji również z punktu widzenia aspektów, na które strona nie zwróciła uwagi wprost w skardze, a które mają istotne znaczenie dla dokonania takiej oceny. Jak wskazano powyżej, w skardze kasacyjnej wykazano, że kontrola zaskarżonej decyzji została przeprowadzona w sposób wadliwy, czyli przez pryzmat przepisów K.p.a., które nie mogły znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie. Z powyższych powodów za zasadne uznano zarzuty uchybienia przepisom art. 133 § 1 i art. 134 § 1 P.p.s.a., w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

4.3. Odnosząc się do multiplikacji zarzutów obrazy prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny za prawidłowe uznał stanowisko skarżącego kasacyjnie organu, w zakresie wprost wyznaczonej granicy czasowej przyznania pomocy do dnia 30 czerwca 2022 r., zgodnie z Komunikatem Komisji "Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19" (Dz.U.UE.C.2020.91 I/01 ze zm.) oraz Notyfikacją przez Komisję Europejską programu pomocy państwa nr SA.101500 (2022/N) COVID-19 "Pomoc dla producentów loch wieprzowych, którym grozi utrata płynności finansowej dzięki ograniczeniom na rynku rolnym spowodowane przez COVID-19". Wbrew zatem rozważaniom Sądu pierwszej instancji, pomimo skorzystania przez Stronę ze środków odwoławczych, nie ma obecnie realnej możliwości przyznania pomocy finansowej w wyższej wysokości niż dotąd przyznana. W tym stanie rzeczy bez znaczenia są dalsze i niekwestionowane rozważania, że Producent spełnia warunki dla przyznania pomocy finansowej, o których mowa w § 13zn rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2015 r. Nie sposób abstrahować od okoliczności, że termin 30 czerwca 2022 r. ekspirował. W zaskarżonym wyroku nie wskazano podstaw prawnych do dalszego badania przesłanek przyznania pomocy finansowej producentowi rolnemu w związku z COVID-19. Przyznanie zarówno przez organ odwoławczy, jak i Sąd pierwszej instancji, że doszło do oczywistej pomyłki podczas zgłoszenia daty urodzenia 41 sztuk zwierząt (zamiast 3 stycznia 2021 r. podano 3 stycznia 2022 r.) nie oznacza, że po dokonaniu korekty możliwe jest ponowne przyznanie pomocy finansowej Producentowi. Strona ubiegająca się o pomoc finansową, zobowiązana jest nie tylko do przedstawienia dowodów uzasadniających jej żądanie, ale również do szczególnej dokładności i staranności w wypełnianiu formalności, pod rygorem wywiedzenia dla niej negatywnych skutków. Powyższe powoduje, że na organie nie ciążył obowiązek poszukiwania dowodów na korzyść Strony, bądź ich interpretowania w sposób uwzględniający punkt widzenia uprawnień wnioskodawcy. Organ nie jest obowiązany ani do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy, ani uwzględnia nawet oczywistych błędów i omyłek w taki sposób, aby po upływie terminu 30 czerwca 2022 r. kontynuować postępowanie w niniejszej sprawie. Określenie przez Komisję nieprzekraczalnej daty do przyznania pomocy, czyli do 30 czerwca 2022 r. musiało być uwzględnione w realiach niniejszej sprawy.

4.4. W skardze kasacyjnej wskazano na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a., który jako przepis wynikowy stanowi prawną podstawę orzeczenia uchylającego decyzję. Skuteczność zarzutu naruszenia tego przepisu w skardze kasacyjnej zależy od wykazania zasadności pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, co w niniejszej sprawie nastąpiło. Mając na uwadze powyższe za zasadne uznano zarzuty naruszenia przepisów postępowania, także z uwagi na wykazanie w skardze kasacyjnej istotnego wpływu zarzucanych uchybień na wynik sprawy. W konsekwencji za zasadne uznać należy zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa materialnego w zakresie błędnej wykładni przepisów wskazanych w zarzutach. Wobec powyższego brak jest podstaw do uwzględnienia skargi Strony, z uwagi określenie w Komunikacie i Notyfikacji, że "Pomoc zostanie przyznana w ramach środka nie później niż 30 czerwca 2022 r."

4.5. Reasumując Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 188 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok w całości, a mając na uwadze, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, w oparciu o art. 151 P.p.s.a., należało oddalić skargę Strony, po uprzednim rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie art. 182 § 2 P.p.s.a.

Na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił w niniejszej sprawie szczególną sytuację Strony, która nie powinna być obciążana kosztami wadliwości orzeczenia Sądu pierwszej instancji, dlatego odstąpiono od zasądzenia na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

M. Bejgerowska B. Fischer J. Salachna