Wyrok NSA, sygn. akt FSK 2639/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 64c par. 4
journal: Dz.U. 2002 nr 110 poz 968
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Kubiak, Sędziowie NSA Jacek Brolik, Krystyna Nowak (spr.), Protokolant Iga Szymańska-Wnęk, po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2005 r. na rozprawie w Wydziale II Izby Finansowej skargi kasacyjnej "UFG" w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt SA/Sz 679/03 w sprawie ze skargi "UFG" w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 5 marca 2003 r. (...) w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od "UFG" w W. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w S. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 9 września 2004 r. SA/Sz 679/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę "UFG" w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z 5 marca 2003 r. (...) w przedmiocie kosztów egzekucyjnych.

Z uzasadnienia wyroku wnikało, że na wniosek wierzyciela - "UFG" w W. na podstawie tytułu wykonawczego (...) z dnia 13 maja 2002 r. wystawionego przez niego przeciwko dłużnikowi - Barbarze S. obejmującego należność z tytułu opłaty za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej /ubezpieczenie komunikacyjne/ w kwocie 3.800 zł Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego w S. wszczął postępowanie egzekucyjne.

W toku postępowania organ egzekucyjny zajął świadczenia emerytalne zobowiązanej.

Pismem z dnia 12 września 2002 r. wierzyciel wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego powołując się na przepis art. 59 par. 1 pkt 2 i par. 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /t.j. Dz.U. 2001 nr 110 poz. 968 ze zm./ ponieważ zobowiązana, po upływie 30-dniowego terminu wskazanego w wezwaniu, przedłożyła dokument potwierdzający zawarcie umowy ubezpieczenia OC zgodnie z warunkami ogólnymi ubezpieczeń obowiązkowych.

Uwzględniając wniosek, organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne i postanowieniem z dnia 14 stycznia 2003 r. obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 190 zł wskazując jako podstawę prawną art. 64c par. 4 ustawy.

W uzasadnieniu postanowienia organ wyjaśnił, że wyliczone koszty stanowią opłatę należną od dokonanego zajęcia świadczenia i że koszty te obciążają wierzyciela.

W zażaleniu na postanowienie wierzyciel podważał zasadność obciążenia go kosztami i podniósł, że to zobowiązana powinna ponieść koszty postępowania egzekucyjnego, gdyż to ona nie przedłożyła w terminie dni 30 od daty otrzymania wezwania do zapłaty, dokumentu potwierdzającego, że umowa obowiązkowego ubezpieczenia OC została zawarta, lecz dopiero po wszczęciu postępowania egzekucyjnego.

W wyniku rozpoznania zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej w S. postanowieniem z 5 marca 2003 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie stwierdzając, że generalna zasada odpowiedzialności dłużnika za koszty postępowania egzekucyjnego nie ma zastosowania m.in. w przypadku, o jakim mowa w art. 64c par. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. gdy koszty te nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. Wniosek wierzyciela o umorzenie postępowania obliguje organ egzekucyjny, na podstawie art. 59 par. 1 tej ustawy, do umorzenia postępowania egzekucyjnego. W sytuacji takiej wierzyciel pokrywa całość kosztów powstałych w toku postępowania, bowiem nie ma możliwości ściągnięcia ich od zobowiązanego. Jednocześnie organ odwoławczy zauważył, że wierzyciel obowiązany do kontroli prawidłowości kierowania sprawy do egzekucji, obowiązku tego nie wykonał gdyż - jak się okazało - wymagalność należności nie została potwierdzona, a obowiązek objęty tytułem wykonawczym nie istniał.

Konkludując, Dyrektor Izby Skarbowej w S. stwierdził, że skoro wierzyciel skierował sprawę na drogę postępowania egzekucyjnego, a następnie zażądał umorzenia tego postępowania z powodu nieistnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym, to organ umarzając postępowanie zobowiązany był obciążyć go powstałymi kosztami egzekucyjnymi.

Dodatkowo, pełnomocnik skarżącego "UFG" w piśmie z dnia 2 sierpnia 2004 r. przekazał Sądowi do wiadomości wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2003 r. III SA 7/03.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w S. wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po rozpoznaniu skargi na postanowienie uznał, że była ona nieuzasadniona.

Zgodnie bowiem z treścią przepisu art. 64c par. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /t.j. Dz.U. 2001 nr 110 poz. 968 ze zm./ wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Sytuacja taka zachodziła w sprawie.

Skoro więc wierzyciel wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem o umorzenie egzekucji z tej przyczyny, że obowiązek objęty tytułem wykonawczym nie jest i nie był wymagalny, to organ egzekucyjny zobowiązany był umorzyć postępowanie egzekucyjne na żądanie wierzyciela. Skutkiem umorzenia postępowania egzekucyjnego w tej sytuacji było to, że koszty egzekucyjne nie mogły być ściągnięte od zobowiązanego, a w konsekwencji - zgodnie z treścią przepisu art. 64c par. 4 wskazanej ustawy - organ egzekucyjny zobowiązany był obciążyć nimi wierzyciela.

Przywołane w skardze przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 kwietnia 1998 r. w sprawie organów uprawnionych i organów obowiązanych do przeprowadzania kontroli wykonania obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego oraz trybu ustalania i egzekwowania opłaty za niedopełnienie tego obowiązku /Dz.U. nr 74 poz. 474/ zawierają upoważnienie dla "UFG" do działania w sprawach dotyczących egzekwowania opłaty za dopełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC i określają procedurę postępowania, nie stanowią natomiast żadnej podstawy prawnej do uwolnienia "UFG" od obowiązku uiszczenia kosztów postępowania egzekucyjnego powstałych z jego wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej.

Wbrew zarzutom skargi przepis art. 64c par. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji znajduje zastosowanie w każdej sytuacji, w której przepisy prawa nie zezwalają na obciążenie kosztami egzekucyjnymi zobowiązanego. Sytuacja taka występuje w sprawie, bowiem - jak się okazało - egzekwowana należność nie istniała, co oznacza, że osoba przeciwko której wszczęto egzekucję nie była zobowiązanym w rozumieniu art. 64c par. 1 ustawy o p.e.a. Potwierdzeniem tego jest przepis art. 64c par. 3 omawianej ustawy, który stanowi, że - jeżeli, po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, okaże się, iż wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu.

Powołana w skardze możliwość umorzenia kosztów obciążających wierzyciela na podstawie art. 64e par. 3 ustawy nie była i nie mogła być przedmiotem rozstrzygnięcia w sprawie kosztów egzekucyjnych w prowadzonym w trybie i na podstawie art. 64c tej ustawy, gdyż ustalenie kosztów postępowania egzekucyjnego i umorzenie kosztów egzekucyjnych to dwie odrębne sprawy.

W skardze kasacyjnej od opisanego wyroku "UFG" wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie art. 64c par. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /t.j. Dz.U. 2001 nr 110 poz. 968 ze zm./ oraz par. 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 kwietnia 1998 r. w sprawie organów uprawnionych i organów obowiązanych do przeprowadzania kontroli wykonania obowiązku zawarcie umowy ubezpieczenia obowiązkowego oraz trybu ustalania i egzekwowania opłaty za niedopełnienie tego obowiązku /Dz.U. 1996 nr 11 poz. 62/ polegającą na przyjęciu, że UFG jako wierzyciel winien uiścić koszty egzekucyjne w wysokości 190 zł.

W uzasadnieniu skargi jej autor wskazał, że na podstawie par. 7 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 kwietnia 1998 r. w sprawie organów uprawnionych i organów obowiązanych do przeprowadzenia kontroli wykonania obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego oraz trybu ustalania i egzekwowania opłaty za niedopełnienie tego obowiązku /Dz.U. 1998 nr 74 poz. 474 ze zm./ "UFG" jest zobowiązany do dochodzenia na drodze postępowania egzekucyjnego w administracji opłaty za brak obowiązkowego ubezpieczenia OC, w przypadku niespełnienia przez osobę do tego zobowiązaną jednej z następujących przesłanek:

- uiszczenia opłaty przez zobowiązanego w terminie 30 dni od dnia doręczenia wezwania, lub

- udokumentowania zawarcia umowy ubezpieczenia zgodnie z ogólnymi warunkami tego ubezpieczenia w terminie 30 dni od dnia doręczenia wezwania.

Obowiązek udowodnienia zawarcia umowy ubezpieczenia ciąży więc na osobie - posiadaczu pojazdu, który nie przedstawił organowi uprawnionemu do kontroli wykonania obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC.

Barbara S. wezwaniem do zapłaty z dnia 21 lutego 2001 r. została wezwania do uiszczenia opłaty za brak ubezpieczenia w kwocie 3.800 zł, bądź do przedłożenia ważnej polisy OC. Termin na zrealizowanie tych czynności został wyznaczony na 30 dni. Każdy posiadacz mógł wykazać w tym czasie uregulowanie swoich zobowiązań "ubezpieczeniowych".

Wezwana Barbara S. nie wykazała, w przepisowym 30 dniowym terminie od otrzymania wezwania "UFG", że na rok 2001 zawarła z zakładem ubezpieczeń umowę obowiązkowego ubezpieczenia OC. Stosownie do art. 90e ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej /Dz.U. 1996 nr 11 poz. 62/ należności z tytułu opłaty podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym.

Nie można obciążać "UFG" jako wierzyciela kosztami egzekucyjnymi na podstawie art. 64c par. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /t.j. Dz.U. 2001 nr 110 poz. 968 ze zm./, gdyż Fundusz wszczął i prowadził egzekucję zgodnie z przepisami tej ustawy.

Barbara S. przekazała skarżącemu UFG dokument ubezpieczenia OC za 2002 r. faksem, ale dopiero 11 września 2002 r., a więc prawie dwa lata od wezwania.

Pismem z dnia 12 września 2002 r., a więc w następnym dniu, skarżący Fundusz złożył wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Fundusz nie był więc w zwłoce.

"UFG" nie może być tym samym obciążony kosztami, które winna spełnić strona, która spowodowała brakiem działania ze swojej strony taki stan rzeczy.

Na podstawie art. 64c ww. ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. organ egzekucyjny może żądać od wierzyciela zapłaty kosztów postępowania, jeżeli okaże się, że nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego.

Zdaniem skarżącego organ egzekucyjny powinien jednak wykazać, że nie jest możliwe ściągnięcie kosztów od Barbary S., że jest ona niewypłacalna, gdyż koszty te zgodnie z art. 64 par. 1 upea powinien ponosić zobowiązany.

Sąd nie wziął pod uwagę, że wszczynając postępowanie egzekucyjne wierzyciel działał zgodnie z prawem, nie naruszył przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny powinien więc wykazać niemożność ściągnięcia tych kosztów, jeżeli powstały one w toku postępowania.

Organ egzekucyjny nie udowodnił jednak bezskutecznej egzekucji z majątku zobowiązanego i zasadności obciążania kosztami wierzyciela. Wręcz przeciwnie organ egzekucyjny wykazał, że Barbara S. posiada środki a także pojazd podlegające zajęciu.

Na podstawie art. 60 ust. 1 upea umorzenie postępowania spowodowało uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych. Jednakże niezasadne jest aby powstałe koszty egzekucyjne obciążały wierzyciela w wszczętej zgodnie z przepisami egzekucji, zaś organ egzekucyjny nie udowodnił, że egzekucja 190 zł z majątku zobowiązanej jest bezskuteczna.

Z tych powodów należało uznać, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 64c par. 3 upea, która to przesłanka stanowi podstawę kasacyjną przewidzianą w art. 174 pkt 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Odpowiadając na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w S. wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przewidzianych, wskazując, iż hipoteza art. 64c par. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie kreuje wobec organu egzekucyjnego obowiązku udowodnienia niewypłacalności dłużnika i bezskuteczności egzekucji kosztów postępowania z jego majątku.

Skoro wierzyciel odstępuje od egzekucji koszty postępowania egzekucyjnego nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził:

Skarga kasacyjna "UFG" na uwzględnienie nie zasługiwała.

Art. 64c par. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /t.j. Dz.U. 2002 nr 110 poz. 968 ze zm./ stanowił, że "Wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego".

Zarzut naruszenia tego przepisu przez błędną interpretację lub niewłaściwe zastosowanie, mimo wymagań art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, nie został przez stronę skarżącą należycie uzasadniony.

Ze skargi zdawało się wynikać, iż chodziło o niewłaściwe zastosowanie tego przepisu w sytuacji, kiedy w sprawie nie występowały przesłanki z art. 64c par. 3 ustawy, a organ egzekucyjny nie ustalił iżby wyegzekwowanie kosztów od osoby obciążonej opłatą za niedopełnienie obowiązku ubezpieczenia samochodu było /fizycznie/ niemożliwe.

Wbrew przekonaniu WSA wyrażonemu w uzasadnieniu skarżonego wyroku treść art. 64c par. 3 "ustawy egzekucyjnej" nie uzasadniała ani nie potwierdzała zasadności odmowy obciążenia kosztami egzekucyjnymi właścicielki samochodu.

Przepisy par. 7 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 kwietnia 1998 r. w sprawie organów uprawnionych i organów obowiązanych do przeprowadzenia kontroli wykonania obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego oraz trybu ustalania i egzekwowania opłaty za niedopełnienie tego obowiązku /Dz.U. nr 74 poz. 474 ze zm./, stanowiły, że po otrzymaniu zawiadomienia /od organu uprawnionego do przeprowadzenia kontroli/ "UFG" /lub gmina/ wzywa wskazaną osobę do uiszczenia, w terminie 30 dni od dnia doręczenia wezwania, opłaty za niedopełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia lub udokumentowanie zawarcia umowy ubezpieczenia zgodnie z ogólnymi warunkami tego ubezpieczenia.

Po bezskutecznym upływie 30-dniowego terminu dochodzenie roszczenia następuje na drodze postępowania egzekucyjnego w administracji.

Jak z powyższego wynikało, zachowanie "UFG", które doprowadziło do, pociągającego za sobą koszty, wszczęcia, a następnie umorzenia postępowania egzekucyjnego, było wykonywaniem obowiązków nałożonych na ten organ przepisami prawa.

Do wyjaśnienia pozostało zatem, czy - dla obciążenia "wierzyciela" kosztami umorzonego postępowania egzekucyjnego - niezbędne było ustalenie, iż sytuacja materialna "dłużniczki" nie pozwalała na obciążenie tymi kosztami właśnie jej.

W ocenie Sądu postanowienia art. 64c par. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym nie można było sprowadzać jedynie do takiej oczywistej sytuacji.

Stan faktyczny rozpoznawanej sprawy był następujący: właścicielka samochodu zawarła umowę jego obowiązkowego ubezpieczenia. Nie obciążała jej zatem opłata za brak umowy.

Faktem było, że osoba kierująca pojazdem, a następnie właścicielka, nie okazała umowy ani w czasie kontroli, ani w wyznaczonym w wezwaniu 30-dniowym okresie. Niewątpliwie naraziła Fundusz na określona "fatygę" i koszty. Postępowanie egzekucyjne w administracji nie służy jednak wyrównywaniu strat poniesionych przez Fundusz na skutek nieuregulowania w przepisach rzeczowo właściwych /ustawie o działalności ubezpieczeniowej i cytowanym rozporządzeniu/ sytuacji analogicznych do będącej przedmiotem rozpoznawanej sprawy.

Skoro "dłużniczka" faktycznie dłużniczką nie była to w swej istocie postępowanie egzekucyjne, już w momencie wszczęcia było bezprzedmiotowe. W takiej sytuacji nie można było ściągać kosztów egzekucyjnych od osoby, która nie była zobowiązana w rozumieniu art. 90c ust. 1 ustawy o działalności ubezpieczeniowej. Skoro nie było zobowiązanego, to niezależnie od okoliczności w jakich doszło do wszczęcia egzekucji jego koszty obciążały wierzyciela. Potwierdzeniem tego stanu faktycznego był wniosek wierzyciela o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Ze wskazanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.