Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 982/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 124b ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 344
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 marca 2024 r. sprawy ze skargi M. A. na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego kwotę 200 (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Starosta W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2023 r. znak [...] na podstawie art. 124b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 344, dalej powoływana jako ugn) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej powoływana jako kpa) zobowiązał M. A. (dalej określany jako Skarżący) - właściciela nieruchomości oznaczonej numerem działki [...] , położonej w obrębie M., jednostka ewidencyjna L. - Obszar Wiejski do:

1. udostępnienia części przedmiotowej nieruchomości E. S.A. w celu wykonania czynności związanych z remontem odcinka linii elektroenergetycznej SN 15 kV relacji GPZ L. – K., polegających na wymianie 2 stanowisk słupowych wraz z osprzętem oraz przewodów roboczych;

2. udostępnieniu podlega obszar [...] m2 nieruchomości wzdłuż linii napowietrznej w pasie o długości [...] m, który obejmuje zajęcie nieruchomości pod prace remontowe oraz dojazd zgodnie z mapą stanowiącą załącznik do decyzji;

3. udostępnienie nieruchomości następuje na okres 6 miesięcy od momentu rozpoczęcia prac na nieruchomości, po uprzednim powiadomieniu właściciela nieruchomości przez E. S.A. na 7 dni przed planowanym terminem rozpoczęcia prac remontowych oraz o ich zakończeniu;

4. zobowiązano inwestora do przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego niezwłocznie po zakończeniu robót;

5. za udostępnienie nieruchomości oraz szkody powstałe na skutek czynności, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem a podmiotem, któremu udostępniono nieruchomość - jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie w terminie 30 dni, licząc od dnia, w którym upłynął termin udostępnienia nieruchomości określony w niniejszej decyzji, starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej wszczyna postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania;

6. E. S.A. zobowiązana jest do inwentaryzacji szkód powstałych w wyniku działań prowadzonych na podstawie niniejszej decyzji w formie protokólarnego ich opisu, dokonanego z udziałem stron postępowania;

7. decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności;

8. obowiązek udostępnienia nieruchomości podlega egzekucji administracyjnej.

W uzasadnieniu organ wskazał, że E. S.A. w G. (dalej określana jako Inwestor lub Wnioskodawca) wystąpiła o wydanie decyzji zobowiązującej Skarżącego do udostępnienia części przedmiotowej nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z remontem odcinka linii elektroenergetycznej SN 15 kV relacji GPZ L. - K. Do wniosku dołączono pismo Wnioskodawcy z dnia [...].12.2022 r., skierowane do właściciela nieruchomości, zawierające prośbę o wyrażenie zgody na udostępnienie nieruchomości, na które nie została udzielona żadna odpowiedź. Wniosek zawierał również notatkę z przeprowadzonego z właścicielem nieruchomości spotkania (z dnia [...].01.2023 r.), z której wynika, że właściciel nie wyraża zgody na udostępnienie nieruchomości.

Linia elektroenergetyczna średniego napięcia 15 kV relacji L. – K. od stanowiska nr [...] do nr [...] powstała w 1979 r., natomiast od stanowiska nr [...] do ST G. w 2012 r. i w zakresie podlegającym remontowi przebiega od stanowiska słupowego nr [...] do ST G. na terenie gmin L. oraz K. Jak wskazał Wnioskodawca, na przedmiotowej nieruchomości zlokalizowane są 2 słupy oraz przewody linii. Inwestor dołączył również raport dot. awarii linii za 2022 r., który stanowi dokument obrazujący liczbę awarii, a tym samym uzasadniający wykonanie remontu linii. Wnioskodawca poinformował, że w chwili obecnej, z uwagi na wieloletnie użytkowanie, przedmiotowa linia elektroenergetyczna wymaga remontu, który umożliwi jej dalsze prawidłowe funkcjonowanie. Już z punktu widzenia roku budowy linia kwalifikuje się do kompleksowego remontu. Bezzwłoczne przystąpienie do realizacji prac pozwoli uniknąć potencjalnych awarii ze względu na ciągły wzrost zapotrzebowania mocy w sieci 15 kV, co pozwoli na podniesienie bezpieczeństwa energetycznego.

Wnioskodawca wskazał, że prace związane z remontem linii elektroenergetycznej polegać będą na wymianie istniejących 2 stanowisk słupowych wraz z osprzętem oraz przewodów roboczych. Szczegółowe parametry planowanej inwestycji na działce:

- wysokość słupów: 13,5 m, wysokość zawieszenia przewodu na słupie n.p.t.: 11,6 m;

- stare typy słupów: ZN12 oraz 2 x ALA12, nowy typ słupów: El 3,5/6;

- stary typ przewodów: 3xAFL-6 50 mm2, nowy typ przewodów: 3xEKOPAS 70 mm2.

Dojazd do nieruchomości będzie się odbywał poprzez wykorzystanie istniejącego układu drogowego dróg publicznych, a podczas realizacji inwestycji w zakresie prac na nieruchomości wykonawca będzie się poruszał po obszarze wskazanym na załączniku mapowym oznaczonym jako obszar udostępnienia nieruchomości.

W piśmie z dnia [...].03.2023 r. Wnioskodawca oświadczył, że w wyniku realizacji prac remontowych linii nie nastąpi zmiana parametrów technicznych - napięcie linii napowietrznej SN zarówno w stanie istniejącym, jak i w stanie po wykonaniu prac, wynosi 15 kV. Wymiana transformatorów określona w nazwie zadania nie będzie miała miejsca na żadnych działkach na trasie linii, a wyłącznie w stacji elektroenergetycznej 110/15 kV GPZ L., która to pozostanie stacją rozdzielczą 110/15 kV i wymiana ta nie wpłynie na napięcie znamionowe linii. Nie zmieni się także usytuowanie słupów energetycznych znajdujących się na przedmiotowej nieruchomości, a tym samym niezmieniony pozostanie dotychczasowy przebieg linii. Nie nastąpi również zmiana długości linii, która jest elementem charakterystycznym obiektu liniowego, zgodnie z brzmieniem art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 7.07.1994 r. - Prawo budowlane. W miejsce starych, przestarzałych rodzajów słupów zostaną natomiast zastosowane nowe słupy w nowej technologii, spełniające współczesne wymagania bezpieczeństwa i gwarantujące niezawodne użytkowanie linii. Wartość pola elektromagnetycznego, jak i wartość natężenia prądu elektrycznego linii elektroenergetycznej są wartościami zmiennymi w czasie i zależą w sposób bezpośredni od wielu czynników, w tym od aktualnego obciążenia pobieranego przez odbiorców zasilanych przedmiotową linią elektroenergetyczną SN 15 kV.

Zgodnie z art. 124b ust. 1 ugn, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji zobowiązuje właściciela, użytkownika wieczystego lub osobę, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości do udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją, remontami oraz usuwaniem awarii ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, nienależących do części składowych nieruchomości, służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, a także usuwaniem z gruntu tych ciągów, przewodów, urządzeń i obiektów, jeżeli właściciel, użytkownik wieczysty lub osoba, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości nie wyraża na to zgody.

Decyzja wydana w oparciu o art. 124b ugn ma charakter tymczasowy i nie zastępuje ustanowienia służebności przesyłu dla istniejących urządzeń, gdyż obowiązek udostępnienia nieruchomości może być ustanowiony na czas nie dłuższy niż 6 miesięcy.

Z brzmienia przepisu art. 124b ugn, wynika że może on być zastosowany, jeśli kumulatywnie spełnione zostaną następujące przesłanki:

a) wystąpi konieczność wykonania czynności związanych z konserwacją, remontami oraz usuwaniem awarii wymienionych w przepisie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, a także z usuwaniem z gruntu tych ciągów, przewodów, urządzeń i obiektów,

b) właściciel (użytkownik wieczysty lub osoba, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości) nie wyraża zgody na takie udostępnienie.

W odniesieniu do pierwszej przesłanki, wnioskodawca w swoich oświadczeniach wskazał na konieczność przeprowadzenia remontu linii ze względu na jej zły stan techniczny. Powyższy obowiązek wynika również z obowiązujących przepisów prawa.

NSA w wyroku w sprawie I OSK 48/19, orzekł: "Rozumienie pojęcia remontu zawarte wart. 124b ustawy o gospodarce nieruchomościami odnoszone jest do definicji zawartej w art. 3 pkt 8 ustawy Prawo budowlane, jako wykonywania w istniejącym obiekcie budowlanym robót budowlanych polegających na odtworzeniu stanu pierwotnego, a niestanowiących bieżącej konserwacji, przy czym dopuszcza się stosowanie wyrobów budowlanych innych niż użyto w stanie pierwotnym (i bez zmiany parametrów użytkowych lub technicznych obiektu - co stanowiłoby przebudowę w rozumieniu art. 3 pkt 7b ustawy Prawo budowlane oraz zmiany charakterystycznych parametrów, jak np. kubatura, powierzchnia zabudowy, wysokość, długość, szerokość - co prowadziłoby do rozbudowy lub nadbudowy w rozumieniu art. 3 pkt 6 ustawy Prawo budowlane). Nie można bowiem zamieszczonych w Prawie budowlanym definicji przenosić wprost na grunt art. 124b ustawy o gospodarce nieruchomościami, bez uwzględnienia specyfiki regulacji i sytuacji faktycznej, jak również nie można poprzestawać na definicjach ustawy Prawo budowlane z pominięciem obowiązków operatora systemu przesyłowego, o których mowa w ustawie z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz. U. z 2017 r. poz. 220 z późn. zm.), zwanej dalej "P.e.". Przy analizie art. 124b ustawy o gospodarce nieruchomościami należy sięgać do uregulowań P.e. w zakresie obowiązków operatorów i sposobu realizacji tych obowiązków. Możliwość przewidziana wart. 124b ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi jedynie narzędzie do ich wypełniania, zgodnie z wymogami art. 4 ust. 1 P.e. Są to zatem dodatkowe wymagania, nieznajdujące swej podstawy w ustawie Prawo budowlane Zgodnie z art. 9c ust. 2 pkt 1 i 3 P.e. ma być zagwarantowane bezpieczeństwo oraz "niezawodność funkcjonowania systemu elektroenergetycznego". Wobec tego przeprowadzenie działań mających na celu remont sieci w sposób gwarantujący "niezawodność funkcjonowania systemu elektroenergetycznego" może być uznane za remont w rozumieniu art. 124b ustawy o gospodarce nieruchomościami. Celem art. 124b ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest przede wszystkim stworzenie warunków prawnych do utrzymywania przewodów i urządzeń przesyłowych niebędących częściami składowymi nieruchomości i za których stan odpowiedzialne są przedsiębiorstwa przesyłowe. Ponadto istotą art. 124b ustawy o gospodarce nieruchomościami jest przyznanie przedsiębiorstwom energetycznym instrumentu pozwalającego na realizację celów publicznych (art. 6 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami), które nałożone zostały na nie przepisami P.e. i wiążą się z utrzymywania zdolności urządzeń, instalacji i sieci do realizacji zaopatrzenia odbiorców w paliwa lub energię. (..) Skoro planowane do wykonania na spornej działce prace mieszczą się w tym katalogu, to uznać należało, że mają one charakter remontu. Służą bowiem polepszeniu warunków eksploatacyjnych, niezawodności, dyspozycyjności i zmniejszeniu awaryjności, koncentrując się na poprawie przepustowości sieci. Nadto inwestor jako przedsiębiorstwo przesyłowe i właściciel przedmiotowych urządzeń jest ustawowo zobligowany do dostarczania energii elektrycznej oraz do zapewnienia właściwych parametrów przesyłanej energii i parametrów sieci dystrybucyjnej. Aktualny stan techniczny linii, jego pogarszanie się z uwagi na upływ czasu niewątpliwie zagraża ciągłości i pewności dostaw energetycznych i stwarza realne zagrożenie dla życia, zdrowia i mienia ludzi".

Natomiast w odniesieniu do drugiej przesłanki ustawodawca nie uzależnia możliwości wydania decyzji od wcześniejszych rokowań z właścicielem nieruchomości. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że niemożność uzyskania zgody właściciela oznacza stan, gdy nie odpowiedział on na zaproszenie do rokowań, sprzeciwił się wyrażeniu zgody albo też strony postawiły sobie wzajemnie takie warunki, że uznały je za niemożliwe do przyjęcia. WSA w Poznaniu w wyroku w sprawie I SA/Po 627/20 orzekł: "Zawarty w art. 124b ust. 1 u.g.n. wymóg braku zgody właściciela na udostępnienie nieruchomości powoduje, po stronie podmiotu zainteresowanego udostępnieniem nieruchomości, obowiązek wystąpienia do właściciela nieruchomości o jej udzielenie, a w przypadku braku takiej zgody, w razie skorzystania z określonej ww. przepisem drogi administracyjnej, dowiedzenia tej okoliczności w tym postępowaniu. Oznacza to w istocie wymóg skontaktowania się z właścicielem nieruchomości, przedstawienia mu propozycji i wymiany stanowisk. Niemniej jednak za spełnienie omawianego warunku można uznać sytuację, gdy właściciel nieruchomości nie odpowiedział na propozycję wyrażenia zgody, wprost sprzeciwił się wyrażeniu takiej zgody, czy sytuację, gdy strony postawiły sobie wzajemnie takie warunki, które okazały się niemożliwe do przyjęcia dla każdej z nich".

W przedmiotowej sprawie właściciel nieruchomości nie odpowiedział na przesłane pismo w sprawie wyrażenia zgody na udostępnienie nieruchomości, a z załączonych notatek wynika, że nie wyraża zgody na jej udostępnienie.

Mając powyższe na uwadze, w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki do zobowiązania właściciela nieruchomości do jej udostępnienia.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył Skarżący, wskazując, że nie podważa konieczności remontu tego odcinka linii elektroenergetycznej. Podniósł, że w świetle prawa jest to gospodarstwo rolne - art. 553 kc, a nie nieruchomość - art. 46 kc. Art. 124b ugn nie precyzuje nic o gospodarstwie rolnym. Okres 6 miesięcy jest teoretyczny, gdyż nie wiadomo, w którym momencie pory roku będą zakończone prace, więc występuje prawdopodobieństwo, że uprawa gruntu będzie uniemożliwiona przez dłuższy okres czasu. Uprawa pozostałego gruntu rolnego przylegającego do wskazanego pasa też zostaje pod znakiem zapytania ze względu na ewentualny brak dojazdu, więc obszar gruntu rolnego nieuprawianego będzie większy jak wskazany w piśmie.

Ponadto, Inwestor nie jest w stanie przywrócić tego odcinka gruntu do stanu pierwotnego. Powywracany grunt z głębszych pokładów będzie potrzebowała kilku lat i zwiększonego nakładu takich jak nawozy, wapno do powrotu stanu pierwotnego, a może wcale nie będzie możliwe. Pracownik wyznaczony przez wnioskodawcę, który miał uzgodnić warunki umowy czy formy odszkodowania w związku z wykonaniem remontu, nie był kompetentny, zależało mu, by podpisać dokument i na wyrażeniu zgody, aspekt ludzki w tym przypadku nie liczył się.

Skarżący podniósł, że Inwestor (bez zawartej umowy) korzysta z jego gruntów rolnych. Prośbę ustanowienia służebności pasów przesyłu za odpowiednim wynagrodzeniem na podstawie art. 305 kc odrzuca wszystkimi możliwymi stwierdzeniami niezgodnymi z kodeksem cywilnym.

Inwentaryzacja szkód powstałych w wyniku działań remontowych przez samą E. S.A. będzie na pewno na jego niekorzyść.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2023 r. znak [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa i art. 124b ust. 1-5 ugn - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że pozyskał od wnioskodawcy dokumentację do zgłoszenia robót budowlanych symbol: [...] Tom: [...] wymiany przewodów wraz ze stanowiskami słupowymi linii SN 15 kV relacji L. – K. od stanowiska nr [...] do ST G. W ramach planowanej inwestycji przewiduje się wymianę istniejących przewodów typu 3xALF-6 50 mm2 - od istniejącego słupa nr [...] o długości [...] km oraz istniejących przewodów typu 3x ALF-6 35 mm2 od istniejącego słupa nr [...], do istniejącej stacji transformatorowej [...] "G." o długości [...] km na nowe przewody niepełnoizolowane typu 3xEKOPAS 70 mm2 wraz z osprzętem - od słupa nr [...] do istniejącej stacji transformatorowej [...] "G." o długości [...] km. Wymianę bez zmiany lokalizacji posadowienia wszystkich istniejących stanowisk słupowych w linii głównej od słupa [...] do słupa [...] (ostatniego przed istniejąca stacją transformatorową "G.", która to przewidziana jest do dalszej eksploatacji) na nowe z żerdzi wirowanych - łączna ilość nowych stanowisk słupowych linii głównej: [...] szt. Wymianę bez zmiany lokalizacji posadowienia [...] stanowisk słupowych w liniach odgałęźnych: nr [...] w odg. od słupa [...]; nr [...] w odg. od słupa [...]; nr [...] w odg. od słupa nr [...]; nr [...]w pierwszym odg. od słupa nr [...]; nr [...]w drugim odg. Od słupa nr [...]projektowane zagospodarowanie terenu nie ulegnie zmianie, ponieważ wymiana przewodów linii napowietrznej SN 15 kV wykonana będzie po istniejącej trasie. Miejsca posadowienia słupów nie ulegały zmianie - wymiana stanowisk słupowych wykonana będzie w dotychczasowych lokalizacjach posadowienia słupów.

Materialnoprawną podstawę wydanego rozstrzygnięcia stanowił art. 124b ust. 1 ugn. Z brzmienia powyższego przepisu wynika, że obowiązek udostępnienia nieruchomości może być nałożony, gdy w sprawie zostaną łącznie spełnione następujące warunki: a) podmiot, który wystąpił z wnioskiem o wydanie decyzji jest podmiotem zobowiązanym do wykonania czynności związanych z konserwacją, remontami oraz usuwaniem awarii wymienionych w tym przepisie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, b) wystąpi konieczność wykonania ww. czynności, c) właściciel, użytkownik wieczysty lub inna osoba, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości nie wyraża zgody na takie udostępnienie.

Wojewoda stwierdził, że podjęcie działań mających na celu remont sieci w sposób gwarantujący niezawodność funkcjonowania systemu elektroenergetycznego może być uznane za remont w rozumieniu art. 124b ugn. Przedmiotowy remont będzie miał wpływ na polepszenie warunków eksploatacji, niezawodności, dyspozycyjności i zmniejszenia awaryjności remontowanej elektroenergetycznej linii napowietrznej. Wnioskodawca, jako przedsiębiorstwo przesyłowe i właściciel przedmiotowych urządzeń, jest ustawowo zobligowany do dostarczania energii elektrycznej oraz jednocześnie do zapewnienia właściwych parametrów przesyłanej energii i parametrów sieci dystrybucyjnej z aktualnymi potrzebami dla odbiorców indywidualnych, jak i dla odbiorców instytucjonalnych. Obecny stan techniczny linii z uwagi na upływ czasu, niewątpliwie zagraża ciągłości i pewności dostaw energetycznych, a i potrzeby odbiorców są dużo większe i bardziej wymagające. Natomiast remont nie spowoduje zmiany parametrów technicznych linii wprost przeciwnie wpłynie na bezkolizyjne dostarczanie energii elektrycznej. Stan na działce będącej przedmiotem postępowania w wyniku remontu nie zmienia się istotnie, jak również nie ulegnie zmianie napięcie ani natężenia prądu na remontowanej linii w stosunku do stanu, jaki istniał dotychczasowo.

Nie można się zgodzić ze stwierdzeniem Skarżącego, że gospodarstwo rolne nie jest nieruchomością w rozumienie art. 553 kc. Zgodnie bowiem z ustawą z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 ze zm., dalej powoływana jako kc) gospodarstwo rolne to grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Powyższy przepis stanowi o prawach związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Nie wymienia prawa własności, co oznacza, że gospodarstwo rolne tworzą również grunty - nieruchomości, stanowiące przedmiot np. użytkowania wieczystego, użytkowania czy dzierżawy. Gospodarstwo rolne może składać się z wielu nieruchomości znajdujących się w różnych obrębach i jednostkach ewidencyjnych, posiadając również różne numery ewidencyjne, na których realizowane są zadania związane z jego funkcjonowaniem. Ponadto trzeba zaznaczyć, że jest to postępowania administracyjne podlegające procedurom określonym w kpa, jak również ugn, natomiast zamienne stosowanie nazwy gospodarstwo rolne, grunty czy nieruchomości dotyczące przedmiotu postępowania nie mogą mieć wpływu na jego prowadzenie, jak również wydanie stosownego rozstrzygnięcia.

Należy również wyjaśnić, że określony termin 6 miesięcy nie dotyczy zajęcia konkretnej nieruchomości na wyżej wskazany termin i jednoczenie wyłączenia jej z prowadzonej produkcji rolnej przez ten okres, tylko dotyczy maksymalnego terminu realizowania inwestycji celu publicznego w tym okresie. Natomiast zajęcie konkretnej działki będzie realizowany w okresie 1 lub kilku dni roboczych w godzinach pracy wykonawcy (od 7.00 - 15.00). Każda inwestycja ma swój cel ekonomiczny w chwili jej realizowania oraz po jej wykonaniu. Wątpliwe jest w ocenie organu odwoławczego, żeby Inwestor ponosił zbędne dodatkowe koszty z tytułu zajęcia nieruchomości, jeżeli sama inwestycja na przedmiotowej nieruchomości zostanie przeprowadzona w okresie, kiedy niekonieczne będzie niszczenie znajdujących się plonów (po żniwach), co będzie miało wpływ na wypłatę odszkodowania na rzecz właściciela, czyniąc przedsięwzięcie nieekonomiczne dla wykonawcy. Zostanie zastosowana zasada minimalizacji strat, jak i kosztów inwestycji. Wobec powyższego Skarżący nie musi się martwić, że zostanie zabrana większa ilość gruntu rolnego nieuprawnianego niż wskazana w piśmie, a wyliczone należne odszkodowanie za zajęcie nieruchomości, jak i straty spowodowane pracami będzie ekwiwalentne i wykonane przez rzeczoznawcę majątkowego. Ponadto Starosta W. do swojej decyzji jako załącznik dołączył mapę sytuacyjną z zakreślonym obszarem zajęcie nieruchomości przez wykonawcę inwestycji, który nie może być większy od wskazanego w rozstrzygnięciu organu I instancji.

Skarżący wylicza wysokość kosztów korzystania z gruntów oraz akcentuje dalsze z nich korzystanie bez umowy - bezprawnie przez operatora sieci elektroenergetycznej. Jednak należy wyjaśnić, że przedmiotem niniejszego postępowania jest ograniczenie korzystania z nieruchomości przez właściciela na potrzeby realizacji celu publicznego, a nie postępowanie odszkodowawczego, które nie jest przedmiotem niniejszego postępowania. Sprawy odszkodowania za bezumowne korzystania za grunt winny być realizowane w postępowaniu cywilnym przed sądami powszechnymi.

W związku z powyższym należało uznać, że Starosta W., wydając decyzję, prawidłowo stwierdził, że spełnione zostały przesłanki zastosowania art. 124b ugn, a także w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały zgormadzony materiał dowodowy. Ponadto Wojewoda nie dopatrzył się w postępowaniu prowadzonym przez Starostę naruszenia podstawowych zasad postępowania administracyjnego, określonych w art. 7, 8, 9, 10, 77 i 80 kpa, nakładających na organy administracji publicznej obowiązek szczegółowego wyjaśniania stronom wszystkich przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwianiu sprawy.

Skargę na ww. decyzję złożył Skarżący, zarzucając, że organ pominął przepisy dotyczące służebności przesyłu zawarte w Kodeksie cywilnym. Wskazał, że wydanie decyzji nastąpiło bez żadnej rozmowy z nim ze strony Starosty. Również Inwestor nie rozmawiał z nim na temat odszkodowania. Dodał, że jest osobą nieznającą prawa, jest po udarze.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu, aczkolwiek z innych powodów niż w niej wskazane.

Zgodnie z art. 124b ust. 1 ugn, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji zobowiązuje właściciela, użytkownika wieczystego lub osobę, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości do udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją, remontami oraz usuwaniem awarii ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, nienależących do części składowych nieruchomości, służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, a także usuwaniem z gruntu tych ciągów, przewodów, urządzeń i obiektów, jeżeli właściciel, użytkownik wieczysty lub osoba, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości nie wyraża na to zgody. Decyzja o zobowiązaniu do udostępniania nieruchomości może być także wydana w celu zapewnienia dojazdu umożliwiającego wykonanie czynności. Stosownie do ust. 3 zd. 1 cyt. artykułu, obowiązek udostępnienia nieruchomości może być ustanowiony na czas nie dłuższy niż 6 miesięcy.

Regulacja powyższa znajduje zatem zastosowanie, jeżeli dojdzie do kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: a) wystąpi konieczność wykonania czynności związanych z konserwacją, remontami oraz usuwaniem awarii wymienionych w przepisie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, b) właściciel (użytkownik wieczysty lub osoba, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości) nie wyraża zgody na udostępnienie nieruchomości w tym celu. W ocenie Sądu, przesłanki warunkujące możliwość zastosowania ograniczenia wynikającego z art. 124b ust. 1 ugn zostały w niniejszej sprawie spełnione, choć z pewnymi zastrzeżeniami, o których mowa będzie dalej.

Przede wszystkim słusznie organ II instancji uznał, że Wnioskodawca należycie wykazał konieczność wykonania przedmiotowych prac remontowych. Przedstawiona w tym zakresie argumentacja (wobec braku zakwestionowania przez Skarżącego zaistnienia owej przesłanki) okazała się w zupełności wystarczająca. Nie ulega bowiem wątpliwości, że wykonanie planowanych prac remontowych jest konieczne ze względu na zły stan przedmiotowej linii elektroenergetycznej wynikający chociażby z okresu, jaki jest użytkowana, zaś ich zaniechanie może stwarzać zagrożenie dla życia zdrowia i mienia.

Z kolei zawarty w art. 124b ust. 1 ugn wymóg braku zgody właściciela na udostępnienie nieruchomości powoduje po stronie podmiotu zainteresowanego udostępnieniem nieruchomości obowiązek wystąpienia do właściciela nieruchomości o jej udzielenie, a w przypadku braku takiej zgody, w razie skorzystania z określonej ww. przepisem drogi administracyjnej, dowiedzenia tej okoliczności w tym postępowaniu. Oznacza to w istocie wymóg skontaktowania się z właścicielem nieruchomości, przedstawienia mu propozycji i wymiany stanowisk. Za spełnienie omawianego warunku można uznać sytuację, gdy właściciel nieruchomości nie odpowiedział na propozycję wyrażenia zgody, wprost sprzeciwił się wyrażeniu takiej zgody, czy sytuację, gdy strony postawiły sobie wzajemnie takie warunki, które okazały się niemożliwe do przyjęcia dla każdej z nich. W świetle powyższego, nie ulega wątpliwości, że na dzień orzekania przez organ, między stronami nie doszło do porozumienia w kwestii udostępnienia przedmiotowej działki w celu przeprowadzenia prac remontowych. W aktach znajduje się pismo Inwestora z dnia [...] .12.2022 r. skierowane do Skarżącego oraz notatka ze spotkanie z dnia [...] .01.2023 r. Z tej ostatniej wynika w szczególności, że Skarżący nie wyraził zgody na udostępnienie nieruchomości oraz odmówił podpisanie tejże notatki.

Tym niemniej, Sąd nie będąc związany treścią skargi, dostrzegł inne naruszenia przepisów prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy.

Wojewoda wskazał w uzasadnieniu swojej decyzji, że określony termin 6 miesięcy nie dotyczy zajęcia nieruchomości na wyżej wskazany termin i jednoczenie wyłączenia jej z prowadzonej produkcji rolnej przez ten okres, tylko dotyczy maksymalnego terminu realizowania inwestycji celu publicznego w tym okresie. Z twierdzeniem tym należy się zgodzić, jednakże organ nie wskazał, przez jaki okres czasu (ile dni/tygodni) Inwestor może wykonywać prace remontowe. Podkreślenia wymaga, że decyzja oparta na art. 124b ust. 1 ugn wiąże się z ograniczeniami prawa własności, zatem musi ściśle określać zakres tego ograniczenia. W sposób jasny musi z niej wynikać zakres uszczuplenia władztwa właściciela, które może być dokonane tylko w zakresie niezbędnym do wykonania czynności polegających na konserwacji, remoncie i usuwaniu awarii konkretnego urządzenia. Oznacza to, że organ ją wydający powinien opisać, w jakim konkretnie czasie teren będzie podlegał udostępnieniu. Podkreślić przy tym należy, że omawiana decyzja, stosownie do treści art. 124b ust. 5 ugn podlega egzekucji administracyjnej. Zatem możliwość wykonania (wyegzekwowania) jej przy braku zakresu uszczuplenia władztwa (w tym przypadku okresu, przez który Inwestor może prowadzić prace) może rodzić poważne trudności.

W tym kontekście wskazać należy ponadto, że przepis art. 124 ust. 1 ugn ma charakter uregulowania szczególnego, nie może więc być interpretowany rozszerzająco. Zakres ograniczenia praw do nieruchomości na podstawie art. 124 ugn musi być zatem ściśle określony. Decyzja ograniczająca prawo do nieruchomości powinna jednoznacznie wskazywać zakres wkroczenia we władztwo właściciela, które z kolei nastąpić może tylko w zakresie niezbędnym do wykonania danej inwestycji. W zaskarżonej decyzji oraz w decyzji organu I instancji brak jest jakichkolwiek rozważań o zakresie (powierzchni podlegającej zajęciu nieruchomości) orzeczonego wkroczenia. Brak jakiegokolwiek wyjaśnienia w zaskarżonej decyzji powodów uznania, że powierzchnia udostępnienia wynosząca [...] m2 wypełnia przesłankę niezbędności, o której mowa w art. 124b ust. 1 ugn, dyskredytuje tę decyzję z punktu widzenia regulacji odnoszących się do gromadzenia i oceny materiału dowodowego sprawy.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przesądzono w jednoznaczny sposób, że na linię elektroenergetyczną należy patrzeć jak na pewną całość i w tym kontekście oceniać, czy mamy do czynienia z remontem czy też z przebudową. Sama wymiana słupów i przewodów na części linii bądź trakcji elektrycznej będzie spełniała definicję remontu, w rozumieniu art., 124b ust. 1 ugn, o ile nie dojdzie do zmiany parametrów technicznych takich jak: zmiana napięcia, długości linii napowietrznej, zmiana jej przebiegu, zmiana wysokości lub rozstawu, miejsca posadowienia poszczególnych słupów, zwiększenie mocy lub zwiększenie pola elektromagnetycznego. Zmiana tych parametrów oznaczać będzie, że nie jest to remont, choć przyjmuje się, że nie każda zmiana w powyższym zakresie będzie wykluczać remont. Niewielkie, nieistotne zmiany powyższych parametrów nadal oznaczać mogą remont linii energetycznej. Przykładowo, wymiana słupów i przewodów na części linii czy trakcji elektrycznej będzie spełniała definicję remontu nawet, gdy zmianie ulegnie średnica przewodów instalacji lub słupy zostaną wykonane w innej konstrukcji i technologii, ale nie ulegną zmianie dotychczasowe parametry techniczne linii (tak np. NSA w wyrokach w sprawach I OSK 733/20 i I OSK 2864/19).

W tym kontekście stwierdzić trzeba, że z treści decyzji nie wynika, jaka jest wysokość słupów aktualnie posadowionych na nieruchomości oraz jaka jest wysokość nowych słupów. Niewątpliwie okoliczność ta ma znaczenie dla oceny, czy mamy do czynienia z remontem linii, który uzasadnia zastosowanie art. 124b ust. 1 ugn.

Wskazać trzeba, że podnoszony w skardze stan zdrowia Skarżącego nie miał wpływu na ocenę zaskarżonej decyzji. Podobnie wskazać należy, że przepisy nie nakazywały Staroście, jak określił to Skarżący, rozmowy z nim. Tak samo w przedmiotowej sprawie nie podlegały ocenie kwestie związane ze służebnością przesyłu uregulowane w Kodeksie cywilnym. Zatem zarzuty skargi nie były zasadne, jednakże z uwagi na wskazane naruszenia art. 124b ust. 1 ugn oraz naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej powoływana jako "ppsa"), orzeczono jak w sentencji.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 ppsa.

Cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query.

Na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ww. ustawy, akcentując w szczególności realne zagrożenie epidemiologiczne dla zdrowia uczestników postępowania występujące na terenie miasta B., będącego siedzibą tutejszego Sądu, oraz brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z powodów technicznych. W konsekwencji w sprawie wydane zostało zarządzenie z dnia 22.02.2024 r. o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Podkreślić należy, że zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 ppsa, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów podobnie jak na posiedzeniu jawnym.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 ppsa z uwzględnieniem uiszczonego przez skarżącego wpisu w kwocie 200 zł.