Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 168/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1; art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Makowska - Hrycyk, Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska (sprawozdawca), Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 września 2024 r. sprawy ze skargi T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 11 stycznia 2024 r., nr SKO/RŚ-423/525/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Ścinawy z dnia 14 listopada 2023 r., nr OPS.8127.OŚP.1.2023.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, SKO) zaskarżoną decyzją z dnia 22 stycznia 2024 r., nr SKO/RŚ-423/525/2023, po rozpoznaniu odwołania T. M. (dalej: Strona, Skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Ścinawy (dalej: organ I instancji) z dnia 14 listopada 2023 r., nr OPS.8127.OŚP.1.2023 odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

W dniu 25 września 2023 r. do organu wpłynął wniosek Strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką W. K. (ur. [...] r.), legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Lubinie z dnia 28 października 2022 r., nr PZN.8321.1.26583a.2022 zgodnie z którym w/w zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, przy czym orzeczono, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, a znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 21 września 2022 r. Przyczyny niepełnosprawności: 10 - N (choroby neurologiczne) i 02 - P (choroby psychiczne).

Wskazaną decyzją z dnia z dnia 14 listopada 2023 organ I instancji odmówił Stronie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ I instancji stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390; dalej: u.ś.r.), gdyż według orzeczenia o niepełnoprawności nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności matki Strony.

Organ I instancji wskazał, że z wywiadu środowiskowego oraz złożonych przez Stronę oświadczeń wynika, że jej matka potrzebuje pomocy przy porannej i wieczornej toalecie, dawkowaniu leków, ubieraniu się i rozbieraniu, smarowaniu kremami , oklepywaniu, doprowadzaniu do toalety dowożeniu do lekarzy, przygotowaniu posiłków, robieniu zakupów, praniu i sprzątaniu. W ocenie organu i instancji świadczona przez Stronę opieka nad mamą nie ma charakteru ciągłego, gdyż może być wykonywana o różnych porach dnia np. przed lub po pracy. Organ I instancji uznał, że Strona nie wykonuje przy mamie czynności wymagających ciągłej obecności. Matka Strony nie wymaga leczenia odleżyn, cewnikowania, czy karmienia przez sondę. Pomoc zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym

Zdaniem organu I instancji w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem przez Stronę pracy a wykonywaną przez nią opieką nad matką, która jest osobą chorą. Posiadane schorzenia znacznie utrudniają jej codzienne funkcjonowanie, jednakże zakres sprawowanej przez Stronę opieki nie stoi na przeszkodzie do podjęcia zatrudnienia przez Stronę. Z akt sprawy nie wynika, aby matka Strony była osobą leżącą i całkowicie niesamodzielną. Potrzebuje pomocy Strony przy porannej i wieczornej toalecie, przygotowaniu i podaniu posiłków, dawkowaniu leków, ubieraniu i rozbieraniu się, doprowadzaniu do toalety i pomocy w czynnościach higieniczno- sanitarnych. W ocenie organu I instancji opieka jaką świadczy Strona nad matką nie ma charakteru ciągłego, gdyż może być wykonywana o różnych porach dnia np. przed lub po pracy. Mama nie wymaga ciągłej obecności. Nie wymaga leczenia odleżyn, karmienia przez sondę, cewnikowania. Potrafi sama zjeść wcześniej przygotowane przez Stronę posiłki. Pomoc Strony w większości sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego. Zakupy, sprzątanie mieszkania, pranie czy prasowanie nie muszą być dokonywane codziennie. Obiad może być ugotowany na dwa dni, a śniadania przygotowane wcześniej. Kąpiel również może być wykonana o każdej porze dnia. Organ I instancji podkreślił, że nie kwestionuje, że sprawowana opieka nad matką ma charakter stały jednak jest sprawowana w takim zakresie, który nie wyklucza możliwości jednoczesnego wykonywania pracy. Przy należytej organizacji swojego czasu Strona mogłaby pogodzić pracę choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy ze sprawowaniem opieki jak wskazał organ cyt. "nad mężem". Ponadto matka Strona posiada czworo dzieci. Z akt sprawy nie wynika, aby w ich przypadku zachodziły szczególne sytuacje, które uniemożliwiają im wypełnienie swoich obowiązków alimentacyjnych względem matki. Praca czy też odległe miejsce zamieszkania nie są szczególnymi okolicznościami uniemożliwiającymi sprawowanie opieki nad rodzicem. Obowiązek alimentacyjny względem matki nie ciąży jedynie na jednym z dzieci . Zapewnienie należytej opieki niepełnosprawnej matce może odbyć się nie tylko w formie świadczeń osobistych ale również w formie świadczeń finansowych, co może przyczynić się do lepszej opieki nad matką.

Mając powyższe na względzie organ I instancji uznał, że nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy brakiem zatrudnienia Strony a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. Brak takiego związku przesądza o niespełnieniu przesłanki pozytywnej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art.17 ust. 1 u.ś.r.).

Organ I instancji podkreślił, że istotną cechą, osób którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Odnośnie aktywności zawodowej organ I instancji wskazał, że Strona oświadczyła, że była aktywna zawodowo w 1994 r. (prowadziła działalność gospodarczą). W okresie od stycznia do marca 2002 r. pracowała na podstawie umowy w przychodni, w L. Później przyjmowała prace dorywcze w związku z tym, że utrzymywała kontakt z mamą i kontrolowała jej leczenie. Podjęłaby pracę gdyby nie opieka nad matką. Organ I instancji ustalił, że Strona była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w okresach od 15 lipca 1993 r. do 6 października 1993 r. jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. W okresie od 22 lutego 1995 r. do 4 października 1998 r. jako bezrobotna z prawem do zasiłku od 23 lutego 1995 r. do 23 lutego 1996 r. oraz od 10 stycznia 2001 r. do 9 stycznia 2002 r. jako bezrobotna z prawem do zasiłku od 18 stycznia 2001 r. do 9 stycznia 2002 r. Zatem, zdaniem organu I instancji, nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę.

SKO zaskarżoną decyzją z dnia 11 stycznia 2024 r., po rozpoznaniu odwołania Strony, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 i podkreśliło, ze w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. sądy administracyjne jednoznacznie stoją na stanowisku, w jaki sposób należy interpretować przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, w zależności od wieku w jakim powstała przyczyna ich niepełnosprawności. Wskazany zatem przez sądy administracyjne sposób wykładni nakazuje aby w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, ocenę spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dokonywać z pominięciem kryterium wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Następnie SKO wskazało, że matka Strony legitymuje się wydanym na stałe orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 27 października 2022 r. Przyczyny niepełnosprawności w tym orzeczeniu oznaczono symbolem 10 - N (choroby neurologiczne) i 02 P (choroby psychiczne). Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 21 września 2022 r. Matka Strony jest wdową. Posiada czworo zstępnych, tj. Stronę, E. N., W. S., W. K.

Podczas przeprowadzonego w dniu 4 października 2023 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że Strona (lat 59), zamężna, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i matką, nad którą sprawuje opiekę. Część domu zajmuje syn Strony, który prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Podczas wywiadu Strona podała, że była aktywna zawodowo. Ostatni okres zatrudnienia na umowę zlecenie miał miejsce od 10 stycznia 2002 r. do 31 marca 2002 r. Później podejmowała prace dorywcze. Jest bez dochodu. Nie pobiera świadczeń z ZUS i KRUS. Matka Strony, lat 83, matka, jest wdową. Pierwsze orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności otrzymała w dniu 27 października 2022 r. Strona kompleksową opiekę nad matką przejęła w 2021 r., z chwilą jej zamieszkania w Parszowicach z powodu złego stanu zdrowia. Strona wykonuje następujące czynności: rano i wieczorem pomoc przy codziennej toalecie, kąpieli, myciu, wycieraniu się; pomoc przy ubieraniu się, rozbieraniu, również w toalecie (doprowadzenie do łazienki i w.c.); przygotowanie posiłków, podawanie do stołu; podawanie leków (3 razy dziennie), realizowanie recept; dowożenie do lekarzy, ustalanie terminów wizyt, badań; przygotowywanie do spania, ułożenie w łóżku; pranie, sprzątanie; robienie zakupów, prowadzenie domu. Matka Strony ma problemy z pamięcią. Nie jest w stanie zadbać o własne potrzeby, odpowiednio ubrać się, przyjmować leki zgodnie z zaleceniami lekarza. Korzysta z łyżki, widelca, jednakże posiłek musi być odpowiednio przygotowany (pokrojony). Matka Strony sygnalizuje w dzień potrzebę skorzystania z toalety, używa pielucho - majtki. Nie jest osobą leżącą, ale większość czasu spędza w łóżku. Strona oświadczyła, że jej mama potrafi samodzielnie zjeść posiłek przy pomocy łyżki, korzysta z widelca. Nie jest w stanie zrobić sobie niczego, to Strona pomaga mamie ubrać się i rozebrać, kąpie mamę, zmienia bieliznę, podaje leki. Codziennie smaruje całe ciało (ponieważ jej matka dużo leży), mierzy ciśnienie. Strona wskazała, że jej mama wstaje o 7.30. W tym czasie pomaga mamie wstać z łóżka, prowadzi do toalety, pomaga rozebrać się i myje mamę. Ubiera czystą bieliznę i przygotowane rzeczy, prowadzi mamę do pokoju, oklepuje (tę czynność wykonuje 3 razy dziennie) nawilża ciało kremem, przygotowuje i podaje śniadanie, które jej mama zjada przy stole. Po śniadaniu podaje leki, mierzy ciśnienie, dużo z mamą rozmawia, ćwiczy pamięć, ćwiczy mamie ręce aby zachować sprawność. Gdy jej mama odpoczywa to przygotowuje obiad i następnie podaje mamie. Po obiedzie podaje leki, następnie smaruje i oklepuje mamie plecy. Pomaga mamie położyć się do łóżka, mama śpi. W tym czasie zajmuje się praniem, sprzątaniem, prasuje, jedzie po zakupy, wykupuje leki. Mama zostaje wówczas pod opieką jej męża. Gdy się obudzi pomaga jej wstać z łóżka, ubiera i podaje podwieczorek. Wyprowadza przed dom. O godzinie 19 podaje mamie kolację, którą wcześniej przygotowuje. Następnie podaje leki. Po kolacji prowadzi mamę do łazienki, kąpie, ubiera w piżamę, a wcześniej smaruje i oklepuje. Przygotowuje mamę do spania. Dba o przycinanie paznokci, moczy jej nogi, przycina włosy. Śpi w pokoju z mamą, gdyż wymaga ona całodobowej opieki. Mama nie może sama zostać w domu. Zawsze ktoś musi być w domu i mieć wgląd na mamę. Jest w stałym kontakcie z lekarzami, pod którymi jest opieka mamą. Pilnuje terminów wizyt. Dba o higienę uzębienia (sztuczna szczęka). Strona dodała, że nie jest w stanie godzinowo określić, gdyż cały czas jest do dyspozycji. SKO wskazało na podpisany przez Stronę rozkład dnia czynności opiekuńczych z datą sporządzenia 30 sierpnia 2023 r., który przedstawia się następująco: 7.00 - 9.00 pobudka podopiecznej, umycie i ubranie; 9.00 - 11.00 szykowanie śniadania i podanie podopiecznej leków; 11.00-13.00 ćwiczenia fizyczne z podopieczną (mające na celu wzmocnienie rąk), mierzenie ciśnienia; 13.00 - 15.00 szykowanie i podanie obiadu podopiecznej; 15.00 - 17.00 podopieczna odpoczywa, a wtedy Strona może zrobić zakupy, nastawić pranie, poprasować; 17.00 - 19.00 szykuje dla podopiecznej kolacje i podaje leki; 19.00 - 21.00 kąpiel podopiecznej z masażem i oklepywanie. Po kąpieli smaruje ciało podopiecznej kremami nawilżającymi; 21.00 -23.00 szykowanie do spania. Inne czynności to pomaganie usiąść na wózek inwalidzki i wychodzenie na spacer lub do ogrodu.

Odnośnie stanu zdrowia matki Strony SKO wskazało, ze akta sprawy zawierają dokumentację medyczną, tj.: Historię Choroby z P., z której wynika, że matka Strony po raz pierwszy zarejestrowała się w tej Poradni dnia 30 sierpnia 2021 r. Z oceny badania wynika, że lekarz rozpoznał głównie F00.1. otępienie w chorobie Alzheimera o późnym początku (G.30.1 +) i w ocenie stanu psychicznego wskazał: pacjentka w logicznym kontakcie, zorientowana autopsychicznie, słabo zorientowana alliopsychicznie. Zaburzenia pamięci krótko i długotrwałej. Nastrój dość dobry, afekt dostosowany, napęd w normie do wieku. Bez myśli i tendencji samobójczych. Bez objawów wytwórczych. Brak krytycyzmu chorobowego. W momencie badania bez dolegliwości somatycznych. Na drugiej wizycie w P., tj. dnia 20 września 2021 r. pacjentka nie była obecna, a obecna była córka pacjentki. Z przeprowadzonego wywiadu lekarskiego wynika, że pacjentka w dalszym ciągu niespokojna w nocy, zdarza się uciekać z mieszkania, bez zachowań agresywnych, bez dezorientacji, bezkrytyczna wobec własnego zachowania. Córka w trakcie załatwiana pobytu w O. w Ś., wystawiono skierowanie do P.; trzecia wizyta z dnia 25 października 2021 r. - pacjentka na wizycie w towarzystwie córki. W wywiadzie lekarskim zauważalna poprawa funkcji poznawczych (...). Dnia 22 listopada (brak wskazania roku - przypis Kolegium) planowane przyjęcie do O. w Ś. Ocena stanu psychicznego: pacjentka w logicznym kontakcie, zorientowana autopsychicznie, słabo zorientowana allopsychicznie - niewielka poprawa. Zaburzenia pamięci krótko i długotrwałej. Nastrój dość dobry, afekt dostosowany, napęd w normie do wieku. Bez myśli i tendencji samobójczych. Bez objawów wytwórczych. Brak krytycyzmu chorobowego. W momencie badania bez dolegliwości somatycznych.

SKO zauważyło, że Strona nie przedłożyła dokumentacji z O. w Ś. Planowana wizyta miała mieć miejsce 22 listopada (brak wskazania roku). Strona dołączyła natomiast wynik z Pracowni rezonansu medycznego. Na badanie głowy matka Strony została skierowana przez O. Ponadto Strona dołączyła także wyniki badania USG dopplerowskiego tętnic dogłowowych z datą 2 września, 2020 r., informację z C. z dnia 12 sierpnia 2020 r., kartę informacyjną z leczenia szpitalnego, gdzie matka Strony przebywała na Oddziale Wewnętrznym z Pododdziałem P. w L., w okresie od 3 stycznia 2022 r. do 7 stycznia 2022 r. Z karty tej wynika, że u matki Strony rozpoznano niewydolność krążenia, zwężenie zastawki tętnicy głównej, samoistne (pierwotne) nadciśnienie, przewlekłą niewydolność nerek, otępienie, POCHP, naczyniopochodne uszkodzenie mózgu. Z epikryzy wynika, że 81 letnia kobieta z otępieniem, wadą zastawki aortalnej, POCHP, nadciśnieniem tętniczym, naczyniopochodnym uszkodzeniem mózgu, przewlekłą chorobą nerek została skierowana do szpitala z powodu osłabienia, spadku wydolności fizycznej, pogorszenia stanu ogólnego, gorączki. (...). Wobec braku decyzji pacjentki odnośnie zgody na leczenie zabiegowe stenozy aortalnej i spadku CRP we krwi wypisana do domu z zaleceniami: kontroli w POZ i poraniach: [...], [...] i [...]. W razie zgody pacjentki skierowanie do Oddziału K. celem kwalifikacji do zabiegowego leczenia stenozy aortalnej, regularne stosowanie leków. Ponadto dołączona została karta informacyjna z J. sp. z o.o., gdzie matka Strony przebywała na Pododdziale G. Oddziału C. od 19 lipca 2022 r. do 22 lipca 2022 r. Ogólna ocena geriatryczna: test MMSE 13 pkt (wniosek: otępienie średniego stopnia), geriatryczna skala depresji - 8 pkt. (wniosek: umiarkowane zaburzenia depresyjne), test TINETTI 8 pkt (wniosek: umiarkowane zaburzenia depresyjne). Z epikryzy wynika, że 82. letnia kobieta przyjęta na oddział z powodu szybkiego męczenia się. Leczona z powodu otępienia, nadciśnienia tętniczego, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (...). Wypisana do leczenia ambulatoryjnego. Strona dołączyła zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia jej matki z 6 października 2023 r. z C. z L., w którym lekarz zaświadczył, że matka Strony wymaga całodobowej opieki osoby drugiej. W pkt 8 tego zaświadczenia lekarz zaznaczył, że matka wnioskodawczyni nie jest zdolna do poruszania się bez użycia sprzętu medycznego i nie jest zdolna do poruszania się samodzielnego z użyciem sprzętu ortopedycznego za to jest zdolna do poruszania się z pomocą innych osób, dalej zaznaczył, że nie jest niezdolna do poruszania się, samodzielnie przyjmuje pokarmy, wymaga podawania leków, wymaga zmiany pielucho-majtek. Punkt 9 zaświadczenia dot. rodzaju ograniczeń innych czynności wskazuje, że wymaga pomocy przy czynnościach (nieczytelne - przypis Kolegium) ubieraniu się. Lekarz wystawiający zaświadczenie miał wgląd do dokumentacji medycznej 2021 r.

SKO zauważyło, że wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej, karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych. W tym kontekście stwierdziło, że większość wymienionych w opisie czynności opiekuńczych jakie wykonuje Strona nie wymaga, zdaniem Kolegium, całodobowej bądź nawet stałej w ciągu dnia obecności Strony (pomoc we wstaniu z łóżka, w porannej toalecie, mycie, przygotowanie posiłków, podanie leków, mierzenie ciśnienia, smarowanie maściami, oklepywanie pleców etc.). Niektóre z tych czynności nie muszą być też wykonywane codziennie (zakupy, wizyty lekarskie, wykupienie recept). Choć według wyjaśnień Strony jej mama porusza się po mieszkaniu przy jej pomocy, ponieważ się potyka, to z przedłożonej dokumentacji medycznej nie wynika, aby jej matka miała zdiagnozowane problemy z samodzielnym poruszaniem się, a co więcej, z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie wynika, aby przyczyną znacznego stopnia niepełnosprawności były choroby narządu ruchu. Strona przedłożyła wprawdzie zaświadczenie lekarskie z datą 6 października 2023 r., jednakże z zaświadczenia tego wynika także, że przychodnia dysponuje dokumentacją medyczną matki Strony z 2021 r. Tymczasem z dokumentacji medycznej z Poradni Zdrowia P., gdzie matka Strony była po raz pierwszy w 2021 r. nie wynika, aby miała takie problemy z narządem ruchu, które uniemożliwiają jej korzystanie ze sprzętu ortopedycznego (zresztą takie jest również wskazanie w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności, pkt 5 orzeczenia), lekarz potwierdził, że napęd w normie do wieku, a pacjentka na wizycie w towarzystwie córki.

Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych, Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że przedstawiony przez Stronę zakres czynności opiekuńczych polega raczej na udzielaniu pomocy i wsparcia osobie, której choroby mogą utrudniać, lecz nie uniemożliwiać samodzielnego funkcjonowania, natomiast pomoc ta nie wiąże się głównie z wykonywaniem czynności, których osoba niepełnosprawna sama nie byłaby w stanie wykonać. Cześć takich czynności jak np.: pomoc przy kąpieli, obcinanie paznokci, podanie leków, smarowanie ciała maściami, ubieranie (Strona nie udokumentowała medycznie, że jej matka ma ograniczenia związane z rękami również we wspomnianych kartach informacyjnych leczenia szpitalnego nie wynikają takie ograniczenia), przygotowanie i podawanie posiłków, wyjście na spacer - stanowią tego rodzaju czynności, które nie wymagają stałej obecności opiekuna (np. podanie leków, smarowanie maściami, pomoc w ubieraniu), natomiast kąpiel, czy inne czynności (obcinanie paznokci, włosów) czy spacer- mogą być realizowane o każdej porze a nie wyłącznie rano. Inne czynności opiekuńcze takie jak: zakupy, załatwianie spraw urzędowych, wizyty lekarskie, realizacja recept, sprzątanie, pranie, etc. - zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym, również i w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują. SKO podkreśliło, że osoby pracujące również prowadzą własne gospodarstwa domowe, robią zakupy, sprzątają mieszkanie czy też udają się do lekarzy, wykupują lekarstwa, opiekują się starszymi rodzicami, własnymi dziećmi etc. Zrobienie zakupów, posprzątanie mieszkania, przygotowanie posiłków, realizacja recept czy też pomoc w czynnościach higienicznych, w żaden sposób nie wyklucza tych osób z aktywności zawodowej, społecznej czy też rodzinnej. SKO podkreśliło, że ma na uwadze, że matka Strony ma zdiagnozowaną przez lekarza [...] chorobę F00.1 otępienie w chorobie Alzheimera o późnym początku (G30.1+), tak więc przedmiotem rozważań uczyniło także tę okoliczność a mianowicie czy matka Strony może samodzielnie pozostać w domu nie stanowiąc zagrożenia dla siebie i innych. Mimo, że w wywiadzie środowiskowym Strona dowodziła, że jej mama jest pod stałą opieką lekarską O. w Ś., to oprócz wyniku badania głowy, na który została skierowana przez ten Ośrodek nie dołączyła żadnej z tego Ośrodka dokumentacji. Kolegium nie posiada wiadomości specjalnych uprawniających do interpretacji wyników badań. Zatem przy ocenie stanu psychicznego zdrowia matki Strony Kolegium, posiłkowało się dokumentacją medyczną z P., którą Strona przedłożyła do akt sprawy, zawierającą ocenę stanu psychicznego jej matki sporządzoną przez lekarza podczas konsultacji. I tak, z oceny stanu psychicznego matki Strony opisanego przez lekarza [...] z P. wynika, że pacjentka w logicznym kontakcie, zorientowana autopsychicznie, słabo zorientowana allopsychicznie - niewielka poprawa. Zaburzenia pamięci krótko i długotrwałej. Nastrój dość dobry, afekt dostosowany, napęd w normie do wieku. Bez myśli i tendencji samobójczych. Bez objawów wytwórczych. Brak krytycyzmu chorobowego. W momencie badania bez dolegliwości somatycznych. Z karty informacyjnej leczenia na Pododdziale G. Oddziału C. wynika, że całościowa ocena geriatryczna wypadła w teście MMSE 13 pkt - otępienie średniego stopnia, w ocenie depresji 8 pkt - umiarkowane zaburzenia depresyjne, test TINETTI - 8 pkt umiarkowane zaburzenia depresyjne.

SKO stwierdziło, że opieka nad rodzicem z uwagi na posiadane choroby, bądź podeszły wiek i związane z tym niedomagania, jest rzeczą naturalną i obowiązkiem każdego dziecka, jednak nie wystarcza to jeszcze, aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne. W związku z tym należy go rozpatrywać przez pryzmat celu tej regulacji, z której wynika, że musi mieć ona charakter stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których to z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Matka Strony choć w podeszłym wieku (dnia 27 stycznia 2024 r. skończy 84 lat) nie jest osobą leżącą. Pracownik socjalny podczas wywiadu środowiskowego w miejscu sprawowania opieki, nie stwierdził aby poruszała się przy pomocy laski względnie chodzika. Samodzielna przy spożywaniu posiłków. Samodzielna przy korzystaniu z w.c.. SKO wskazało, że nie dało wiary, iż wymagana jest wyłącznie obecność Strony przy zaprowadzeniu matki do toalety.

Niezależnie od powyższego, kolejną przesłanką jaką należy spełnić ubiegając się o świadczenie pielęgnacyjne jest istnienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia.

Strona ur. 30 kwietnia 1964 r. złożyła oświadczenie, że od 1994 r. prowadziła działalność gospodarczą, w okresie od stycznia do marca 2002 r. pracowała na podstawie umowy w przychodni w L. Od 2003 r. podejmowała prace dorywcze (sprzątanie mieszkań, praca w gospodarstwach) z tego powodu, że utrzymywała kontakt z mamą, kontrolowała jej leczenie. Od 2010 r. do 2017 r. opiekowała się dzieckiem. Za opiekę otrzymywała wynagrodzenie. Natomiast od 2022, kiedy stan zdrowia jej mamy pogorszył się zrezygnowała z dodatkowych nieoficjalnych prac. Z danych uzyskanych drogą elektroniczną z ZUS wynika, że od 18 stycznia 2001 r. płatnikiem składek ZUS Strony jest PUP w Lubinie.

SKO zauważyło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako źródło dochodu. Świadczenie to bowiem jest skierowane przede wszystkim do osób aktywnych zawodowo, które rezygnują lub nie podejmują zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie przyznawane na podstawie art. 17 ust. 1 u.r.ś. nie przysługuje za samą opiekę nad członkiem rodziny, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Istotna jest weryfikacja zakresu opieki nad osobą niepełnosprawną wymagającą rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia. Zdaniem Kolegium, matka Strony niewątpliwie potrzebuje pomocy, ale nie w takim zakresie i nie takiego charakteru, żeby Strona nie mogła choćby w ograniczonym zakresie godzinowym podjąć pracę zarobkową, tym bardziej, że przed podjęciem się opieki, jak oświadczyła wykonywała prace dorywcze, w tym odpłatną opiekę nad dzieckiem. Kolegium stwierdziło, że brak jest związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką.

SKO podkreśliło, że dodatkowym aspektem w sprawie jest fakt, że Strona posiada rodzeństwa, które nie jest zwolnione z obowiązku alimentacyjnego wobec matki, o którym mowa w art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 2809, dalej: k.r.o.). W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Kolegium, Strona nie wykazała, by pozostałe rodzeństwo z obiektywnych przyczyn, a więc niezależnych od ich woli, nie było w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Z pewnością taką przyczyną nie jest fakt zatrudnienia, jeżeli weźmie się pod uwagę to, że pomoc matce nie musi polegać na osobistych czynnościach, lecz może polegać na udzielaniu wsparcia finansowego. Praca co do zasady nie jest obiektywną przeszkodą w sprawowaniu opieki, gdyż pomoc pozostałych osób zobowiązanych o alimentacji może przybrać formę właśnie współfinansowania koniecznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W przypadku kilku osób zobowiązanych do alimentacji, możliwe jest takie podzielenie się obowiązkami, żeby każda z osób zobowiązanych do alimentacji wobec niepełnosprawnej matki mogła odpowiednio do sytuacji podjąć, czy też utrzymać swoje zatrudnienie.

W konsekwencji powyższych rozważań, SKO stwierdziło, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, w tym oceny stanu psychicznego matki Strony i oceny geriatrycznej nie wynika, aby Strona nie mogła podejmować pracy dorywczej, którą dotychczas podejmowała, a która charakteryzuje się zazwyczaj wykonywaniem przez krótki czas i nie wiąże się z takimi ograniczeniami jakie wynikają z umowy o pracę.

Na powyższą decyzję SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożyła Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: naruszenie art. 7 k.p.a., 8 § 1 k.p.a., 77 k.p.a., 78 § 1 k.p.a., 80 k.p.a., 107 § 3 k.p.a., 108 k.p.a. poprzez: brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego; przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy; poprzez niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący; nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji;

2. naruszenie przez organ przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że zakres czynności opiekuńczych sprawowanych przez Skarżącą polega na udzielaniu pomocy i wsparcia osobie, której choroby mogą utrudniać, lecz nie uniemożliwiać samodzielnego funkcjonowania, natomiast pomoc ta nie wiąże się głównie z wykonywaniem czynności, których osoba niepełnoprawna sama nie byłaby w stanie wykonać;

3. naruszenie przez organ przepisów prawa materialnego, tj. art. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że Skarżąca nie wykazała, by pozostałe rodzeństwo z obiektywnych przyczyn, nie było w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki, a nadto w przypadku kilku osób zobowiązanych do alimentacji możliwe jest takie podzielenie się obowiązkami, żeby każda z osób zobowiązanych do alimentacji wobec niepełnosprawnej matki mogła odpowiednio do sytuacji podjąć, czy też utrzymać swoje zatrudnienie.

Mając powyższe na uwadze wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Ponadto wniosła o wydanie orzeczenia na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.), albowiem zarówno Strona, jak i organ, wnieśli o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Podkreślić należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zanim Sąd przejdzie do rozważań nad zasadniczymi motywami zapadłego wyroku, należy zwrócić uwagę na nieuprawnione zastosowanie przez organ I instancji przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., który w zakresie, w jakim uzależnia się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności w stopniu znacznym jest niezgodny z Konstytucją RP. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 stwierdził, że niezgodnym z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP jest przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim uzależnia się przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego. Jest to tzw. wyrok zakresowy, w którym co prawda Trybunał Konstytucyjny nie deroguje, tj. nie eliminuje z obrotu prawnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego, jednakże w zakresie, w jakim orzeczono jego niekonstytucyjność nie może stać się podstawą prawną w procesie stosowania prawa (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s. 42).

W konsekwencji należało rozważyć możliwość przyznania Stronie wnioskowanego świadczenia z pominięciem ww. kryterium, lecz przy konieczności zbadania innych przesłanek wynikających z art. 17 u.ś.r.

W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, i z niekwestionowanych okoliczności niniejszej sprawy wynika, iż matka Skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wskazującym na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W świetle art. 17 ust. ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie ulega wątpliwości, że Skarżąca, jako zobowiązana do alimentacji względem matki, należy do kręgu podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie pozostaje istnienie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad matką a niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą, a więc czy istotnie Skarżąca nie podejmuje lub zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką. Nadto organy wskazały, że są jeszcze inne osoby zobowiązane do współudziału w opiece nad niepełnosprawną matką, tj. rodzeństwo Skarżącej. Z treścią takiej decyzji nie zgodziła się Skarżąca.

Materialnoprawną podstawę decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) w wersji obowiązującej do 31 grudnia 2023 r. stosownie do treści art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. 2023, poz. 1429). Zgodnie art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Wyjaśnić należy, że przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie może być fakt posiadania przez Skarżącą rodzeństwa, które potencjalnie mogłoby sprawować lub współfinansować opiekę nad matką. Wskazać bowiem należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa kto spośród osób będących w tym samym stopniu pokrewieństwa względem osoby niepełnosprawnej winien sprawować opiekę nad nią i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. Wielość osób, które potencjalnie mogłyby sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną, nie daje podstawy do podważania faktu sprawowania opieki przez osobę, która w sposób niejako zinstytucjonalizowany się jej podjęła, rezygnując bądź nie podejmując z tego powodu aktywności zawodowej i ubiegając się o świadczenie z tego tytułu (zob. wyroki NSA: z 23 listopada 2021 r., sygn. akt OSK 786/21; z 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, dostępne w CBOSA).

Stąd też, zdaniem Sądu, w realiach niniejszej sprawy nie ma podstaw do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że Skarżąca ma rodzeństwo na którym w równym stopniu spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej. Jak wyjaśnił to słusznie NSA w wyroku z dnia 28 stycznia 2022 r., sygn. I OSK 925/21, w sytuacji gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełnić, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczeni pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 6 października 2022 r., sygn. II SA/Lu 475/22).

W dalszej kolejności ocenie należało poddać stanowisko organów co do braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją oraz niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia a podjęciem się opieki nad niepełnosprawną matką.

Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym opiekun wystąpił o przyznanie świadczenia. Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku, a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, opiekun spełniał przesłanki przyznania oczekiwanego świadczenia, w tym, przesłankę niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Organ nie ma prawa ustalać przyczyn braku wcześniejszego zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne, a jest zobowiązany wyłącznie do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 18 maja 2023 r., I OSK 1352/22, CBOSA; por. także: wyrok WSA w Gdańsku z 22 marca 2023 r., II SA/Gd 745/22, CBOSA).

Biorąc zatem pod uwagę powyższe rozważania, w ocenie Sądu, okoliczność czy Skarżąca we wcześniejszych okresach pozostawała w zatrudnieniu i czy z niego zrezygnowała, pozostaje bez znaczenia dla oceny jej aktualnej sytuacji. Istotne jest, czy obecnie spełnia, z uwagi na faktyczną opiekę sprawowaną nad matką, przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a więc czy aktualnie Skarżąca jest potencjalnie gotowa do pracy i czy rozmiar faktycznie sprawowanej nad matką opieki uniemożliwia jej podjęcie aktywności zawodowej w jakimkolwiek zakresie. Ocena ta nie może zapaść bez szczegółowego rozważenia na tle każdej indywidualnej sprawy tego, jakiej opieki i w jakim rozmiarze potrzebuje dana osoba niepełnosprawna i w jakim stopniu zaabsorbowanie sprawowaniem tej opieki uniemożliwia podjęcie przez opiekuna pracy zarobkowej.

W treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca nie zawęził charakteru sprawowanej opieki, w szczególności nie wskazał aby opieka ta musiała być opieką stałą, wykonywaną bez przerwy, przez 24 godziny na dobę. Nie wskazał nawet na obowiązek zamieszkiwania opiekuna ze swoim podopiecznym. Przyjmuje się zatem, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (zob. P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17 oraz przywołane tam orzecznictwo sądów administracyjnych). Sprawowanie opieki, w powyższym rozumieniu tegoż pojęcia, nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować aktywności adekwatnych dla swego stanu zdrowia, w szczególności, że nie może mieć "czasu dla siebie". Podejmowanie takich aktywności nie podważa sprawowanej opieki, która winna być odpowiednią do charakteru istniejącej niepełnosprawności, potwierdzonej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika bowiem charakter i zakres stwierdzonej niepełnosprawności i orzeczeniem tym pozostają związane organy orzekające o świadczeniu pielęgnacyjnym. Skutki naruszenia sprawności organizmu osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności oznaczają całkowitą zależność osoby od otoczenia. Zakres sprawowanej opieki nad taką osobą oznacza pielęgnację dotyczącą higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem (§ 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (DZ. U. z 2021 r., poz. 857)). Jednocześnie sprawowanie opieki w myśl przepisów ustawy nie musi polegać na opiekowaniu się osobą wyłącznie leżącą. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20). Co istotne, legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad tą osobą (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, wszystkie cytowane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl – CBOSA).

Niewątpliwie część spośród czynności jakie Skarżąca wykonuje mieści się w zakresie zwykłych czynności dnia codziennego, związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Powyższe należy jednak odnieść do pozostałych okoliczności sprawy. Matka Skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wskazującym na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Symbole przyczyny niepełnosprawności to 10 - N (choroby neurologiczne) i 02 - P (choroby psychiczne). Matka Skarżącej choruje chorobę Alzheimera. Z historii choroby z poradni zdrowia [...] wynika, że matka Strony leczona jest ambulatoryjnie od 30 sierpnia 2021 r., wskazano na postępujące zmiany otępienne, zaburzenia zachowania, zespół zachodzącego słońca. Dodatkowo do akt zostało dołączone zaświadczenie lekarskie z dnia 6 października 2023 r., w którym w pkt 8 zakres sprawowanej opieki i pielęgnacji wskazano, że matka Strony zdolna do poruszania się z pomocą innych osób. Ponadto matka Strony nie jest zdolna do poruszają się samodzielnie bez użycia sprzętu ortopedycznego, jak też nie jest zdolna do samodzielnego poruszania się samodzielnie z użyciem sprzętu ortopedycznego. Z materiału aktowego wynika, że matka Strony jest osobą wymagającą wsparcia w podstawowych czynnościach dnia codziennego i bez pomocy drugiej osoby nie byłaby w stanie samodzielnie funkcjonować w środowisku. Skarżąca sprawuje bezpośrednią i całodobową opiekę nad matką, w zakresie: pomocy przy codziennej toalecie, myciu, wycieraniu się; przy ubieraniu się oraz rozbieraniu, również w toalecie (doprowadzenie do łazienki i wc); przemieszczaniu się z powodu problemów matki z chodzeniem. Matka Strony porusza po domu przy pomocy Skarżącej. Strona przygotowuje posiłki, robi zakupy, sprząta, przygotowuje leki i je podaje matce (3 razy dziennie), mierzy ciśnienie, smaruje, oklepuje ciało oraz ćwiczy z matką. Dba o higienę uzębienia (sztuczna szczęka). Realizuje recepty, dowozi matkę do lekarza. Matka Strony ma problemy z pamięcią. Nie jest w stanie zadbać o własne potrzeby, odpowiednio ubrać się, przyjmować leki zgodnie z zaleceniami lekarza. Korzysta z łyżki, widelca, jednakże posiłek musi być odpowiednio przygotowany (pokrojony). Matka Strony sygnalizuje w dzień potrzebę skorzystania z toalety, używa pielucho - majtki. Nie jest osobą leżącą, ale większość czasu spędza w łóżku.

.Wskazać należy, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie zawiera żadnych szczególnych wymogów co do treści sprawowanej opieki, zaś sposób jej sprawowania w każdym przypadku będzie uzależniony od rodzaju schorzeń osoby niepełnosprawnej i związanych z tym jej indywidualnych potrzeb. Można wprawdzie przyjąć, że w pojęciu opieki nie mieści się wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego – gdyż tego rodzaju czynności w jakimś zakresie wykonywane są tak czy inaczej przez osoby wspólnie zamieszkujące – jednak nie ulega wątpliwości, że większość spośród ww. czynności ma charakter bezpośrednio związany z osobą niepełnosprawną i dotyczy jej osobiście.

W tych okolicznościach należy uznać, że Skarżąca wykonuje opiekę nad matką codziennie i regularnie, wymiar sprawowanej opieki jest adekwatny do potrzeb osoby niepełnosprawnej, zaś czynności opiekuńcze odbywają się o różnych porach, w ciągu całego dnia. Nadto, nawet jeśli Skarżąca nie wykonuje bezpośrednio czynności opiekuńczych w określonym czasie, bowiem nie wymagają tego potrzeby jej matki, to w tym czasie pozostaje w dyspozycji niepełnosprawnej matki. Z okoliczności sprawy wynika także, że potrzeby matki Skarżącej są regularnie zaspokajane. W tym natomiast aspekcie dostrzec trzeba, że rozmiar czynności opiekuńczych realizowanych przez Skarżącą uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.

Z akt wynika bowiem, że matka Strony wymagała całodobowej opieki osoby drugiej, którą sprawuje Skarżąca. Wykonywane przez Skarżącą czynności przy matce nie są zwykłymi czynnościami osób prowadzących gospodarstwo domowe, bowiem czynności wykonywane przez skarżącą przy matce warunkują jej egzystowanie w warunkach godności człowieka. Uznać należy, że w przypadku braku opieki ze strony Skarżącej, jej matka nie mogłaby funkcjonować. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 u.ś.r. jest nie tylko stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą sprawowana jest opieka, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie zapewnić - co w niniejszej sytuacji miałoby miejsce, gdyby nie pomoc i opieka Skarżącej. Opieka wykonywana przez Skarżącą się nad niepełnosprawną matką jest zatem opieką stałą i długoterminową, sprawowaną w sposób ciągły i z taką częstotliwością, która stanowi przeszkodę do podjęcia pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, a związek między niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą a opieką nad niepełnosprawną matką jest bezpośredni i ścisły.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy będą zobowiązane do uwzględnienia przedstawionej oceny prawnej i wskazań Sądu zawartych w przedstawionych rozważaniach.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

O kosztach orzeczono w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Złożyły się na nie koszty zastępstwa w kwocie 480 zł, których wysokość ustalono w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r., poz. 1964).