Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2071/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Groński, , Sędzia WSA Mirosława Pindelska (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Zielińska - Śpiewak, Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pietruszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2013 r. sprawy ze skargi Z. S. i Z. S. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2012 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia należności Skarbu Państwa z tytułu kary I. skargę oddala; II. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata J. K. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 295,20 zł. (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) w tym: tytułem zastępstwa prawnego kwotę 240 zł. (dwieście czterdzieści złotych) tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł. (pięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy).


UZASADNIENIE

Minister Finansów decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. znak [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zw. dalej k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania Z. S. i Z. S., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r., znak: [...] odmawiającą umorzenia należności Skarbu Państwa w wysokości 1 000 zł (słownie: jeden tysiąc złotych), z tytułu kary wymierzonej postanowieniem Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. Nr [...] z dnia [...] października 2011 r.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ omówił stan faktyczny sprawy wskazując, że Z. i Z. S. wnioskiem z dnia 21 stycznia 2012 r. zwrócili się do Wojewody [...] o umorzenie kary wymierzonej postanowieniem Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. Nr [...] z dnia [...] października 2011 r. w wysokości 1 000 zł za wprowadzenie w trakcie budowy budynku jednorodzinnego istotnych odstępstw od projektu budowlanego. Wymienione postanowienie zostało utrzymane w mocy postanowieniem wydanym przez organ odwoławczy ,tj. przez [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, Nr [...] z dnia [...] stycznia 2012r.

Wnioskodawcy uzasadnili wniosek trudną sytuację finansową i spłacaniem kredytu budowlanego, oraz faktem, że naruszenie prawa nie wynikało z ich winy. Wskazali również, że byli zmuszeni do przyśpieszenia inwestycji z uwagi na pojawiające się konflikty rodzinne z synem w miejscu wcześniejszego zamieszkania, kradzież materiałów budowlanych z terenu budowy i uciążliwość dojazdów na budowę w trakcie jej trwania.

W dniu 24 lutego 2012 r. w odpowiedzi na wezwanie - do organu I instancji wpłynął przekazany przez Z. i Z. S. formularz z informacją o ich stanie rodzinnym, dochodach, majątku i źródłach utrzymania wraz z dokumentami dotyczącymi ich sytuacji finansowej.

Po przeanalizowaniu sytuacji finansowej wnioskodawców i przeprowadzeniu postępowania administracyjnego Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. znak: [...] odmówił umorzenia należności Skarbu Państwa w wysokości 1 000 zł z tytułu kary.

Z. i Z. S., pismem z dnia 19 kwietnia 2012 r. złożyli odwołanie od powyższej decyzji Wojewody [...], odnosząc się negatywnie do wydanej decyzji i wskazując ponownie na swoją trudną sytuację uniemożliwiającą uregulowanie kary. Dodatkowo, do odwołania Skarżący dołączyli pismo z dnia 20 kwietnia 2012 r. w sprawie rozwiązania z dniem 11 maja 2012 r. umowy o pracę z Panem Z. S. W odwołaniu ponadto zawarto nowy wniosek o rozłożenie przedmiotowej należności na raty. W odpowiedzi na ww. wniosek, pismami z dnia 11 czerwca 2012 r., Minister Finansów zawiadomił Strony o swojej niewłaściwości w zakresie tego wniosku oraz poinformował je o treści art. 66 § 2 k.p.a., w myśl którego, odrębne podanie złożone zgodnie z otrzymanym zawiadomieniem w terminie 14 dni od daty jego doręczenia, uważa się za złożone w dniu wniesienia pierwszego podania.

W trakcie rozpatrywania sprawy przez Ministra Finansów, pismami z dnia 21 maja 2012 r. oraz 14 czerwca 2012 r. Państwo S. dostarczyli dodatkowe informacje dotyczące zmian w ich sytuacji finansowej.

Minister Finansów, rozpatrujący odwołanie Państwa S. po przeanalizowaniu stanu faktycznego oraz w świetle obowiązujących przepisów prawa, stwierdził, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa.

Organ odwoławczy wskazał, że podstawę rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy stanowi przepis art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Zgodnie bowiem z art. 59g ust. 5 w zw. z art. 59f ust 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2010 r. Nr 243, poz. 1623 ze zm.), do kar stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy Ordynacja podatkowa.

Stosownie zatem do art. 67a § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może:

1) odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty;

2) odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53a;

3) umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

Wydawane na podstawie powołanego wyżej przepisu decyzje o umorzeniu bądź odmowie umorzenia zaległości z tytułu zobowiązań publicznoprawnych są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy należy do organu. Uznanie administracyjne jest szczególną formą upoważnienia organów administracji publicznej do swobodnego dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań.

Przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie należności publicznoprawnej, organ ma obowiązek brać pod uwagę przede wszystkim sytuację, w jakiej strona znajduje się w chwili, gdy jest podejmowana decyzja w sprawie umorzenia.

Organ odwoławczy wskazał, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji, organ I instancji podjął stosowne czynności w celu uzyskania aktualnych informacji o sytuacji materialnej i finansowej Stron i zgodnie z przedstawioną dokumentacją sprawy, Z. i Z. S. prowadzą 2 osobowe gospodarstwo domowe. Z. S. jest osobą bezrobotną z prawem do zasiłku w wysokości 442,30 zł miesięcznie. Z. S. otrzymuje rentę w wysokości 777,74 zł miesięcznie i wynagrodzenie z tytułu pracy w Firmie Ochraniarskiej "[...]" w wysokości 1 031 zł miesięcznie. Uwzględniając powyższe, Wojewoda [...] przyjął, iż Strony uzyskują łączne dochody w wysokości netto 2 250 zł miesięcznie, tj. 27.000 zł rocznie. Ponadto, Wojewoda [...] wskazał, iż w latach 2009-2010 Z. S. uzyskał odpowiednio dochód brutto w wysokości 25.051,24 zł i 25.630,33 zł. Natomiast Pani Z. S. w tym samym okresie uzyskała dochód brutto w wysokości 38.812,51 zł i 29.369,93 zł. Na podstawie oświadczenia przedstawionego przez Strony, Z. i Z. S. ponoszą średnie miesięczne wydatki z tytułu: zakupu leków - 180 zł i artykułów żywnościowych - 450 zł, utrzymania domu - 300 zł, utrzymania samochodu - 120 zł, opłat za telefon - 119 zł, spłaty kredytu hipotecznego - 383 zł i konsumpcyjnego - 379,75 zł oraz spłaty pożyczki z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych - 100 zł.

Uwzględniając powyższe, Wojewoda [...] określił łączne koszty prowadzenia gospodarstwa Z. i Z. S. na ok. 2.031,75 zł miesięcznie netto. Wyliczenia te doprowadziły Wojewodę [...] do wniosku, iż wnioskodawcy dysponują miesięcznie wolnymi środkami w wysokości 250 zł netto i są w stanie uregulować należność z tytułu kary w wysokości 1 000 zł.

W ocenie Ministra Finansów, organ I instancji w sposób prawidłowy zarówno zgromadził jak i rozpatrzył materiał dowodowy. Strony borykają się wprawdzie z problemami finansowymi, jednak okoliczność ta nie może mieć decydującego znaczenia, gdyż tego rodzaju troski dotykają wiele podmiotów na terenie kraju. Poza tym trudna sytuacja materialna sama w sobie nie może być utożsamiana z przesłanką ważnego interesu podatnika, gdyż w przeciwnym razie każdy podatnik znajdujący się w trudnej sytuacji majątkowej spełniałby przesłankę przyznania ulgi (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 kwietnia 2010 r., I SA/Kr 707/09, LEX nr 584655; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 13 stycznia 2010 r., I SA/Sz 294/09, LEX nr 559565; wyrok WSA w Łodzi z dnia 22 lipca 2008 r., I SA/Łd 104/08, LEX nr 480147).

Minister Finansów dokonując analizy materiału dowodowego zebranego przez Wojewodę [...] oraz dodatkowych informacji nadesłanych przez Strony, uwzględnił wszelkie dane obrazujące sytuację życiową Stron, a dotyczące w szczególności źródeł uzyskiwanych przychodów, a także skutków, jakie dla Stron może spowodować uregulowanie kary w wysokości 1 000 zł i doszedł do przekonania, że ważny interes Stron nie daje podstaw do zastosowania ulgi, o którą Strony wystąpiły, tj. umorzenia kary i to zarówno w całości jak i w części. Sytuacja materialna Stron nie jest na tyle ciężka, aby przesądzała o konieczności zastosowania wobec nich wnioskowanej ulgi z uwagi na ważny interes strony.

W odniesieniu do zarzutów Stron podniesionych w odwołaniu, Minister Finansów zauważył, że nie zasługują one na uwzględnienie. W odwołaniu Strony wskazały na nową okoliczność w sprawie, tj. rozwiązanie z dniem 14 czerwca 2012 r. umowy o pracę z Panem Z. S. za porozumieniem strony, potwierdzone nadesłanym w dniu 18 czerwca 2012 r. świadectwem pracy. W związku z powyższym, Strony podniosły, iż ich dochody zmniejszyły się z tym dniem o kwotę, którą Z. S. otrzymywał w związku z zatrudnieniem.

Organ odwoławczy stwierdził, że powyższe wskazuje, iż sytuacja finansowa Stron związana z wypowiedzeniem umowy o pracę Z. S. ulegnie wprawdzie pewnemu pogorszeniu, jednakże w stopniu który nie uniemożliwia wywiązanie się z nałożonej kary.

Za takim stanowiskiem przemawia posiadanie przez Z. i Z. S. nadal stałych źródeł dochodów, które świadczą o ich ustabilizowanej sytuacji materialnej. Zdaniem Ministra Finansów wysokość aktualnych dochodów oraz konieczność dostosowania (ograniczenia) wysokości wydatków do zaistniałych warunków, pozwoli Państwu S. na wygospodarowanie środków na spłatę kary w wysokości 1 000 zł, mieści się bowiem w granicach ich możliwości płatniczych i nie zagraża ich egzystencji. Ponadto, Strony wskazały, że otrzymały kredyty bankowe - hipoteczny oraz konsumpcyjny, co w opinii Ministra Finansów wskazuje, że Wnioskodawcy posiadają w ocenie banków zdolność kredytową, która potwierdza ocenę, że sytuacja stron nie jest na tyle ciężka, by nie mogli się wywiązać z zobowiązania. Minister Finansów zgodził się ze stanowiskiem Wojewody [...], że "Spłata przez stronę kredytu bankowego nie może być uznana za przesłankę uzasadniającą udzielenie ulgi (...) bowiem w pierwszej kolejności podatnik winien wywiązywać się ze swojego obowiązku podatkowego, a dopiero w dalszej kolejności z zobowiązań, które zaciągnął wobec innych kontrahentów" (zob. wyrok NSA w W. Ośrodek Zamiejscowy we W. z dnia [...] maja 2001 r. sygn. akt [...], niepublikowany, udostępniony w SIP nr [...]).

W ocenie Ministra Finansów, za przyznaniem ulgi nie przemawia także interes publiczny, albowiem nie można go utożsamiać z subiektywnym przekonaniem Strony w tym zakresie.

Rozpatrując odwołanie, Minister Finansów uwzględnił fakt, że przedmiotowa kara została wymierzona w ramach postępowania administracyjnego w sprawie nieprawidłowości stwierdzonych podczas obowiązkowej kontroli budowy budynku mieszkaniowego, tj. za wprowadzenie w trakcie budowy istotnych odstępstw od zatwierdzonego projektu budowlanego. Wymierzona kara jest więc konsekwencją działań bądź zaniechań Stron, naruszających przepisy ustawy Prawo budowlane. Strony, budując budynek, wykonały pewne prace niezgodnie z zatwierdzonymi projektami, nie dopełniając przy tym wszystkich niezbędnych formalności, aby działania te przeprowadzić zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Samowola budowlana, co do zasady, jest zjawiskiem społecznie szkodliwy i działaniem bezspornie zasługującym na ocenę negatywną. Zjawisko samowoli budowlanej ze względu na swą dużą szkodliwość społeczną wymaga zdecydowanego przeciwdziałania ze strony ustawodawcy, który poszukuje optymalnych form przeciwdziałania naruszeniom prawa (zob. wyrok TK z dnia 18 października 2006 r., P 27/05, OTK seria -A 2006/9/124, LEX nr 210815).

Pojęcie zaś interesu publicznego, o którym mowa w art. 67a ustawy Ordynacja podatkowej nie ma stałego zakresu treści, lecz jest to zespół ogólnie zarysowanych celów, które należy wziąć pod uwagę w procesie stosowania prawa. Zdaniem Ministra Finansów, w interesie publicznym leży, by ustalane przez organy administracji publicznej należności były realizowane, a uczestnicy procesu budowlanego nie byli pochopnie zwalniani z obowiązku ich zapłaty (zob. wyrok NSA w K. z dnia [...] marca 2001 r., [...], LEX nr 47500; wyrok NSA w S. z dnia [...] września 1998 r., [...], niepubl).

Minister Finansów stanął na stanowisku, że nie należy poza wyjątkowymi i szczególnymi wypadkami dopuszczać do sytuacji, w której mogłoby powstać społeczne przekonanie, iż naruszenie prawa budowlanego nie pociąga za sobą negatywnych skutków finansowych.

Powyższe doprowadziło Ministra Finansów do wniosku, że udokumentowane dochody i poziom wydatków Strony kształtują się na poziomie umożliwiającym zapłatę kary w wysokości 1 000 zł - jeśli nie w całości, to w ratach po uprzednim złożeniu Wojewodzie [...] wniosku w tym zakresie - i mieszczą się w granicach możliwości płatniczych Stron, a ich spłata nie zagraża ich egzystencji i jest jednocześnie konsekwencją przestrzegania praworządności. Minister Finansów wskazał, że Strony złożyły w odwołaniu z dnia 19 kwietnia 2012 r. i w piśmie z dnia 21 maja 2012 r. wniosek o rozłożenie przedmiotowej należności na raty. Jednakże, z uwagi na zapis art. 15 k.p.a., zgodnie z którym postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne i wymaga dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia przez dwa różne organy tej samej sprawy, Minister Finansów pismami z dnia [...] czerwca 2012 r. znak: [...] i [...], zawiadomił Strony o swojej niewłaściwości w zakresie tego wniosku i powiadomił, iż dla skuteczności takiego wniosku, niezbędne jest jego wniesienie do organu właściwego którym jest Wojewoda [...].

Odnosząc się zaś do kwestii zawartej w piśmie z dnia 21 maja 2012 r., a dotyczącej zasadności wymierzenia Z. i Z. S. kary w wysokości 1 000 zł w przypadku braku ich winy w popełnieniu naruszenia, Minister Finansów podniósł, że kwestia ta pozostaje poza zakresem przedmiotowego postępowania o umorzenie należności. Strony mogą skierować sprawę przeciwko wykonawcy z tytułu wadliwego bądź niezgodnego z projektem wykonania obiektu budowlanego do sądu powszechnego w drodze powództwa cywilnego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r. złożyli Z. S. i Z. S. wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie stwierdzenie wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa.

W skardze wskazali, że nałożenie kary w ich sytuacji finansowej jest nie tylko rażąco dotkliwe, ale również w praktyce niemożliwe do wykonania z uwagi na fakt, iż w chwili obecnej Z. S. jest osobą bezrobotną i nie ma już prawa do zasiłku, zaś Z. S. otrzymuje rentę w wysokości 821 zł miesięcznie.

Ponadto wskazali, że wszelkie prace geodezyjne i budowlane prowadzone były przez osoby uprawnione do ich wykonywania, sami skarżący nie wprowadzali żadnych zmian. Jedyną zmianą jest to, że budynek został przesunięty o 0,5 m, zaś organ powiatowy nie wziął pod uwagę ocieplenia budynku, które wynosi ok. 15 cm. Odległość od granicy sąsiada została zachowana i wynosi 5,30 m.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zw. dalej p.p.s.a., sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym, w myśl art. 134 p.p.s.a., związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny bada zatem legalność zaskarżonej decyzji tzn. czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Mając na uwadze kryteria zakreślone ww. przepisami Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a skarga jest niezasadna.

Sąd kontrolował decyzję Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2012 r. utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r., odmawiającą umorzenia należności Skarbu Państwa w wysokości 1 000 zł z tytułu kary wymierzonej postanowieniem Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. Nr [...] z dnia [...] października 2011 r. za wprowadzenie w trakcie budowy istotnych odstępstw od zatwierdzonego projektu budowlanego.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowił przepis art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Zgodnie bowiem z art. 59g ust. 5 w zw. z art. 59f ust 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2010 r. Nr 243, poz. 1623 ze zm.), do kar stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy Ordynacja podatkowa.

Stosownie do art. 67a § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może:

1) odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty;

2) odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53a;

3) umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

Należy za organem stwierdzić, że wydawane na podstawie powołanego wyżej przepisu decyzje o umorzeniu bądź odmowie umorzenia zaległości z tytułu zobowiązań publicznoprawnych są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy należy do organu. Uznanie administracyjne jest szczególną formą upoważnienia organów administracji publicznej do swobodnego dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a nadal równowartościowych prawnie rozwiązań. Pozostawia się więc organowi pewien zakres luzu decyzyjnego, bowiem uznanie administracyjne sprowadza się do tego, że organ jest zobowiązany ustalić w okolicznościach konkretnej sprawy, czy zaistniały przesłanki uzasadniające zastosowanie określonej ulgi w spłacie zobowiązania. Zakres uznania administracyjnego nie jest jednak nieograniczony. W przeciwnym bowiem wypadku mogłoby to oznaczać dowolność, a nawet samowolę organu przy rozstrzyganiu określonych spraw.

Przede wszystkim nie jest oparte o kryterium uznania ustalenie istnienia przesłanek określonych w cyt. wyżej art. 67a § 1 ustawy Ordynacja podatkowa. Ustalając przesłanki udzielania ulg w spłacie zobowiązań publicznoprawnych, prawodawca użył w ww. przepisie zwrotów niedookreślonych "ważny interes podatnika" i "interes publiczny", co można uznać za swoistą klauzulę generalną odsyłającą do szerokiej oceny rożnych wartości, w tym również pozaprawnych. Ze względu na konstrukcję art. 67a § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, zwroty te odnoszą się do hipotezy normy i wskazują sytuację faktyczną, w której można umorzyć zaległość z tytułu zobowiązania publicznoprawnego albo odsetki za zwłokę. Organ jest więc obowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, a co za tym idzie - rozważenia istnienia ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego w kontekście wniosku Strony. Jeżeli zaś organ administracyjny stwierdzi, że w sprawie nie zachodzą przesłanki, o których mowa w ww. przepisie, przepis ten w ogóle nie może mieć zastosowania. Dopiero wystąpienie takich przesłanek nakazuje rozważenie, czy w ogóle, a jeżeli tak, to w jakiej części, zaległość lub odsetki mogą być umorzone.

O istnieniu ważnego interesu podatnika decydują zobiektywizowane kryteria, na podstawie których organ rozstrzyga o umorzeniu, bądź nie, zaległości z tytułu zobowiązania publicznoprawnego. W doktrynie przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika. Podejmowane przez sądownictwo administracyjne próby zdefiniowania tego pojęcia ograniczają się do wskazania przesłanek, które tylko w realiach konkretnej sprawy stanowią o ważnym interesie podatnika. Za "ważny interes podatnika" uznaje się sytuację, w której z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków, podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych, np. z powodu utraty możliwości zarobkowania lub utraty majątku. Jednak ograniczenie definicji tego pojęcia wyłącznie do nadzwyczajnych, nieprzewidywalnych zdarzeń losowych, mających bezpośredni wpływ na sytuację podatnika, byłoby zbyt daleko idące. "Ważny interes podatnika" - w rozumieniu cyt. wyżej przepisu - należy widzieć szerzej, mając na uwadze nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale także normalną sytuację ekonomiczną, w tym wysokość uzyskiwanych przez Stronę dochodów i ponoszonych wydatków. Przyjmuje się, że przez "interes podatnika" należy rozumieć stan oczekiwania zachowania przez niego posiadanych walorów lub oczekiwanie na pojawienie się innych.

Z kolei przy wykładni pojęcia "interes publiczny" należy uwzględniać respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego. "Publiczny" to bowiem dotyczący ogółu ludzi i służący ogółowi, dostępny dla wszystkich, związany z jakimś urzędem, jakąś instytucją; ogólny, powszechny, społeczny, nieprywatny (Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, Warszawa 1979, t. II, s. 1074). Pojęcie "interesu publicznego", podobnie jak "ważnego interesu podatnika", nie da się wprost zdefiniować. Można się do niego odwoływać przez ustalenie hierarchii celów i wartości, jakie powinny obowiązywać w procesie stosowania prawa.

Postępowanie administracyjne uregulowane przepisami mającej zastosowanie w niniejszej sprawie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego toczy się według pewnych podstawowych reguł postępowania, tzw. zasad ogólnych postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 8 k.p.a, organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Zasadniczą część postępowania administracyjnego stanowi postępowanie dowodowe. Fundamentalne znaczenie dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które pozwoli dokonać subsumcji faktów uznanych za udowodnione pod stosowną normę prawną, a następnie ustalić konsekwencje prawne tych faktów, ma zasada prawdy obiektywnej (materialnej) zawarta w art. 7 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zawarta w cyt. wyżej art. 7 k.p.a., zasada prawdy obiektywnej została rozwinięta m.in. w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którą, organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Aby swobodna ocena dowodów nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny. Formułując wnioski organ kieruje się zatem własnym przekonaniem, uwzględniając wiedzę, doświadczenie życiowe, prawa logiki, informacje wynikające z wzajemnych relacji między poszczególnymi dowodami. Z kolei stosownie do art. 80 k.p.a., organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

W postępowaniach administracyjnych, w których rozstrzygnięcia są uzależnione od sytuacji strony w dacie orzekania, a do takich należą postępowania w trybie cytowanego wyżej art. 67a § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, niewątpliwy wpływ na treść decyzji ma upływ czasu. W orzecznictwie podatkowym przyjęto, iż przesłanki umorzenia należności Skarbu Państwa, organ podatkowy powinien rozważać w zależności od okoliczności konkretnej sprawy, biorąc pod uwagę sytuację podatnika istniejącą w chwili podejmowania decyzji. Zatem, przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie należności publicznoprawnej, organ ma obowiązek brać pod uwagę przede wszystkim sytuację, w jakiej strona znajduje się w chwili, gdy jest podejmowana decyzja w sprawie umorzenia.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać trzeba, że wydając zaskarżoną decyzję Minister Finansów dokonał prawidłowej oceny faktów i dowodów zgromadzonych w toku postępowania oraz wyjaśnił okoliczności sprawy w kontekście przesłanek umorzenia należności, tj. ważnego interesu podatnika i interesu publicznego, uwzględnił wszelkie dane obrazujące sytuację życiową skarżących, a dotyczące w szczególności źródeł uzyskiwanych przychodów, a także skutków, jakie może dla nich spowodować uregulowanie kary w wysokości 1 000 zł. Wziął pod uwagę, że skarżący borykają się z problemami finansowymi, jednak okoliczność ta nie może mieć decydującego znaczenia, gdyż tego rodzaju troski dotykają wiele podmiotów na terenie kraju.

Należy przy tym zaznaczyć, iż organ nie ma obowiązku uwzględnić wniosku Stron nawet wówczas, gdy zachodzą przesłanki uzasadniające takie żądanie (por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt II FSK 1602/10, LEX nr 1137532; wyrok WSA w Opolu z dnia 10 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Op 91/12, LEX nr 1166113).

W ocenie Sądu prawidłowo Minister Finansów ocenił, że udokumentowane dochody i poziom wydatków skarżących kształtują się na poziomie umożliwiającym zapłatę kary w wysokości 1 000 zł - jeśli nie w całości, to w ratach po uprzednim złożeniu Wojewodzie [...] wniosku w tym zakresie .

Minister Finansów - wydając zaskarżoną decyzję - prawidłowo uwzględnił również fakt, że przedmiotowa kara została wymierzona w ramach postępowania administracyjnego w sprawie nieprawidłowości stwierdzonych podczas obowiązkowej kontroli budowy budynku mieszkalnego, tj. za wprowadzenie w trakcie budowy istotnych odstępstw od zatwierdzonego projektu budowlanego. Zatem wymierzona kara jest konsekwencją działań skarżących naruszających przepisy ustawy Prawo budowlane. Zjawisko samowoli budowlanej ze względu na swa dużą szkodliwość społeczną zawsze wymaga zdecydowanego przeciwdziałania ze strony ustawodawcy, który poszukuje optymalnych form przeciwdziałania naruszeniom prawa (zob. wyrok TK z dnia 18 października 2006 r., P 27/05, OTK seria - A 2006/9/124, LEX nr 210815).

Należy zauważyć, iż przedstawione w uzasadnieniu skargi kwestie dotyczące zasadności wymierzenia Z. i Z. S. kary w wysokości 1 000 zł w przypadku braku ich winy w popełnieniu naruszenia - jak słusznie organ wskazał - pozostają poza zakresem przedmiotowego postępowania o umorzenie należności..

Nadmienić należy, że przyczyny nałożenia kary, w tym brak winy skarżących w popełnieniu naruszenia, były przedmiotem postępowania przed organami nadzoru budowlanego, w wyniku którego [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego - po rozpatrzeniu zażalenia Z. i Z. S. - postanowieniem nr [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji, wskazując w uzasadnieniu, że "bez znaczenia jest, która z osób wykonujących konkretne roboty geodezyjne, budowlane, czy też nadzoru, dokonała istotnych odstępstw od zatwierdzonego projektu budowlanego. Odpowiedzialność za zgodność wykonanego obiektu budowlanego z zatwierdzonym projektem budowlanym ponosi zawsze inwestor. Ewentualne późniejsze roszczenia z tytułu wadliwego bądź niezgodnego z projektem wykonania obiektu budowlanego nie stanowią przedmiotu zainteresowania organów nadzoru budowlanego i mogą być rozstrzygane przed sądami powszechnymi w drodze powództwa cywilnego".

Zatem w postępowaniu w sprawie udzielenia ulgi w spłacie należności Skarbu Państwa wniosek Z. i Z. S. o umorzenie wymierzonej kary mógł być rozpoznawany wyłącznie w ramach przesłanek określonych w art. 67a § 1 ustawy Ordynacja podatkowa.

W ocenie Sądu nie można zarzucić organom błędnej lub niedokładnej analizy sytuacji majątkowej skarżących, wobec czego stwierdzić należy, że organy obu instancji prawidłowo przeprowadziły w niniejszej sprawie postępowanie, wydając zasadne i zgodne z prawem rozstrzygnięcia, w sposób logiczny i przekonywujący uzasadnione.

Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając w oparciu o art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił. Orzeczenie z punktu II wyroku znajduje oparcie w art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.).