Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 232/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-07-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 24 ust. 2, ust. 2a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 30 lipca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Beata Czyżewska Protokolant Starszy asystent sędziego Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2024 roku sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 29 stycznia 2024 roku nr SKO.4114.25.2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adw. M. R., prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...], kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. ał


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 29 stycznia 2024 r. znak: SKO.4114.25.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi po rozpatrzeniu odwołania A.C. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 570) w zw. z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390), powoływanej dalej jako: "u.ś.r." w zw. z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), powoływanej dalej jako: "u.ś.w." utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Zgierza z 13 grudnia 2023 r., znak: MOPS.533.37794.2023 o odmowie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką Z.C..

Z akt sprawy wynika, że skarżący wystąpił 30 października 2023 r. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką Z.C.. 20 listopada 2023r. przeprowadzono wywiad środowiskowy z którego wynika, że skarżący nie zamieszkuje z matką, jednak codzienne ją odwiedza, pomagając w niezbędnych czynnościach domowych, tj. przygotowywaniu posiłków, zakupie żywności, towarzyszeniu podczas spacerów i wizyt lekarskich, utrzymywaniu porządku w mieszkaniu, wspomaganiu podczas wykonywania czynności związanych z utrzymywaniem higieny osobistej. Dzięki zainstalowanemu monitoringowi w mieszkaniu matki ma stałą kontrolę nad nią.

Przywołaną na wstępie decyzją organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. W jej uzasadnieniu stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne przyznane może zostać w sytuacji gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia bądź w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyżej, nie później jednak niż do ukończenia 25. roku życia, a z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Powiecie Ł. z 16 października 2023 r. nr [...] wynika, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności Z.C. zaś ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 27 lipca 2023 r. Ponadto skarżący pobiera rentę rolniczą, co stanowi przesłankę negatywną do przyznania świadczenia.

Skarżący złożył odwołanie od powyższej decyzji wskazując, że sprawuje opiekę nad matką, która jest niepełnosprawna w stopniu znacznym. Zdaniem skarżącego nie może stanowić przesłanki odmowy przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego fakt pobierania renty z KRUS. Świadczenie to zostało mu przyznane od 2014 r., a zatem przed 2021 r., co w jego ocenie powoduje, że nie ma potrzeby rezygnowania z tego świadczenia przez opiekuna.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi po rozpoznaniu powyższego odwołania utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ po przywołaniu treści art. 17 u.ś.r. po nowelizacji oraz art. 63 ust. 1 u.ś.w. wyjaśnił, że 1 stycznia 2024 r. nastąpiła istotna zmiana treści przepisu art. 17 u.ś.r. wprowadzona u.ś.w. Następnie stwierdził, że brak jest podstaw do stosowania przepisów u.ś.r. obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., z uwagi na fakt, że przesłanki warunkując przyznanie prawa do świadczeń nie zostały spełnione przed 31 grudnia 2023 r., tym samym nie sposób przyjąć, że mamy do czynienia z sytuacją, w której prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało w tym okresie.

Następnie organ przywołał treść art. 17 i art. 27 u.ś.r. sprzed nowelizacji i w pierwszej kolejności stwierdził, że niezasadna była odmowa przyznania świadczenia z uwagi na niespełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem Trybunał Konstytucyjny orzekł, że ww. przepis w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Odnosząc się zaś do faktu pobierania przez skarżącego renty rolniczej z KRUS wyjaśnił, że A.C. ma przyznaną rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Przywołując treść art. 21 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2024 r. poz. 90 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.u.s.r." stwierdził, że A.C. uznany został za okresowo całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym zgodnie z orzeczeniami Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej w Z. (ostatnie orzeczenie w tym zakresie wydane zostało 9 maja 2022 r.) i stwierdza całkowitą niezdolność A.C. do pracy w gospodarstwie rolnym do maja 2024 r. (poprzednie orzeczenia załączone do akt sprawy wydawano w latach 2016 - na okres do sierpnia 2017 r., 2017 r. - na okres do października 2018 r., 2018 r. - na okres do stycznia 2020 r., 2020 r. - na okres do lutego 2022 r.). Orzeczenia te stanowiły podstawę do przyznania A.C. renty rolniczej, którą otrzymuje zgodnie z jego twierdzeniami od 2014 r. Powyższe oznacza, w sposób jednoznaczny, że rezygnacja lub niepodjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez A.C. nie miało związku z koniecznością podjęcia opieki nad matką, ale wynikało z orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy.

W ocenie Kolegium nie jest spełniona przesłanka wskazana w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. w postaci niepodejmowania bądź rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Kluczową zatem przesłanką przyznania świadczenia jest nie tylko opieka nad osobą niepełnosprawną, ale przede wszystkim rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jaka następuje w związku z koniecznością sprawowania tejże opieki. Warunkiem przyznania świadczenia jest zatem nie tylko sama pomoc udzielana osobie niepełnosprawnej, ale przede wszystkim konieczność rezygnacji przez opiekuna z pracy zawodowej w związku ze sprawowaną opieką. Obydwie powyższe przesłanki muszą być spełnione łącznie, sam fakt opieki bez konieczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jak i sam fakt rezygnacji z zarobkowania bez konieczności sprawowania opieki nie dają podstaw do skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Świadczenie to jest formą rekompensaty dla osób aktywnych zawodowo, bądź chociażby gotowych do podjęcia zatrudnienia, które z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny zmuszone są zrezygnować z pracy zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być zatem postrzegane jako należne automatycznie wszystkim osobom nieaktywnym zawodowo, w których rodzinie jest osoba wymagająca wsparcia ze względu na stan jej zdrowia lub wiek i związane z nim ograniczenia.

Organ nadmienił jednocześnie, że poza sporem pozostaje, że nie jest dopuszczalnym równoległe pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i renty niezależnie od tego kiedy to prawo zostało przyznane, a zatem osoba pobierająca rentę czy emeryturę i chcąca skorzystać ze świadczenia pielęgnacyjnego powinna zawiesić swoje świadczenie rentowo-emerytalne. Dopiero zawieszenie prawa do świadczeń emerytalno-rentowych otworzy drogę do skutecznego ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z datą początkową nie wcześniejszą niż zawieszenie prawa do świadczeń z ZUS czy KRUS.

Organ stwierdził przy tym brak przesłanek do wzywania skarżącego do przedłożenia dokumentu potwierdzającego zawieszenie prawa do świadczeń z KRUS, ponieważ jako osoba całkowicie niezdolna do pracy w gospodarstwie rolnym nie spełnia przesłanki rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Ponadto nawet gdyby w chwili obecnej skarżący zawiesił swoje prawo do renty rolniczej, to nie miałoby to wpływu na możliwość otrzymania przez niego świadczenia pielęgnacyjnego. Negatywna przesłanka wskazana w treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. odpadałaby bowiem dopiero z datą wydania decyzji o wstrzymaniu bądź zawieszeniu prawa do renty rolniczej, a w świetle aktualnie obowiązujących przepisów u.ś.r., Kolegium nie mogłoby skutecznie ukształtować prawa skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem przesłanki przyznania tego świadczenia uległy zasadniczej zmianie 1 stycznia 2024 r. Na dzień 31 grudnia 2023 r. skarżący nie spełniał warunków przyznania prawa do świadczeń, hipotetyczne zawieszenie przez niego świadczeń w 2024 r. nie będzie dawało podstaw do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przepisy obowiązujące do 31 grudnia 2023 r. Natomiast poza sporem pozostaje, że warunki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów u.ś.r. po nowelizacji nie zostały spełnione, gdyż skarżący nie sprawuje bowiem opieki nad osobą do 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A.C. zaskarżył w całości decyzję organu II instancji zarzucając naruszenie przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r. sprzed nowelizacji przez ich nieprawidłowe zastosowanie.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu stwierdził, że prawo o świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma w tym znaczenia czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem czy rodzicem. Odnosząc się do kwestii zatrudnienia stwierdził, że jest obecnie na rencie chorobowej zaś literalne brzmienie przepisu w żaden sposób nie wskazuje na konieczność rezygnacji z renty. Poprzez rezygnację z zatrudnienia w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., należy rozumieć faktyczny brak możliwości zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania, bowiem świadczenie pielęgnacyjne ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. W ocenie skarżącego nie ma on prawa podjąć zatrudnienia, a nie osiągać dochodów albowiem w świetle orzecznictwa jest on niezdolny do pracy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia 24 lipca 2024r. pełnomocnik skarżącego uzupełnia skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje

Skarga okazała się bezzasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z zm.), w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną w tej sprawie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 29 stycznia 2024 r., znak: SKO.4114.25.2024, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Zgierza z 13 grudnia 2023 r., znak: MOPS.533.37794.2023 w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca odpowiadają prawu.

Na wstępie tej części rozważań należy podkreślić, iż od dnia 1 stycznia 2024 r. nastąpiła znacząca zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) – uchylono m.in. art. 17 ust. 1b u.ś.r., zmianie uległa treść art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. Obecnie nie jest również możliwe uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia, bądź innej pracy zarobkowej z uwagi na sprawowanie opieki nad pełnoletnią osobą niepełnosprawną. Zgodnie jednak z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (a więc ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Podkreślić należy, iż organ drugiej instancji wydał w niniejszej sprawie decyzję w dniu 29 stycznia 2024 r., a zatem już po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, które nastąpiło w dniu 1 stycznia 2024 r. Jak jednak wskazuje się w judykaturze, art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym należy interpretować w ten sposób, że skoro opiekun spełniał przesłanki do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dacie złożenia wniosku, a ten złożony został przed 31 grudnia 2023 r., to przyjąć należy że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia owego wniosku, zatem do dnia 31 grudnia 2023 r. (zob. wyrok WSA w Warszawie z 15 marca 2024 r., sygn. I SA/Wa 1803/23; wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 20 marca 2024 r., sygn. II SA/Go 629/23 dostępne, podobnie jak pozostałe przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: "www.orzeczenia.nsa.gov.pl", dalej również jako: "CBOSA").

Na prawidłowość takiej interpretacji może wskazywać również treść art. 24 ust. 2 i 2a u.ś.r., zgodnie z którymi prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Wniosek taki płynie również z uzasadnienia projektu ustawy o świadczeniu wspierającym. Wskazano w nim bowiem, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od dnia 1 stycznia 2024 r. i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem w niniejszej sprawie występuje przeszkoda w przyznaniu A.C. świadczenia pielęgnacyjnego. Mianowicie nie zrezygnował on przed 31 grudnia 2023 r. z renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Skarżący jest osobą uprawnioną do renty, przy czym do chwili wydania decyzji przez organ odwoławczy nie zawiesi prawa do pobierania tego świadczenia. Stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia (lit. a), lub ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (lit. b).

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest już stanowisko, zgodnie z którym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zatem pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających wymienione świadczenia w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne, powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, pomimo że opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej ze względu na sprawowaną opiekę. W rezultacie prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę czy rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (por. wyrok NSA z 18 sierpnia 2020 r., I OSK 780/20; wyrok NSA z 5 stycznia 2024 r., sygn. I OSK 2372/22, publ. CBOSA).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi trafnie wskazało, iż nawet gdyby w chwili obecnej skarżący zawiesił swoje prawo do renty rolniczej, to nie miałoby to wpływu na możliwość otrzymania przez niego świadczenia pielęgnacyjnego. Negatywna przesłanka wskazana w treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a odpadałaby bowiem dopiero z datą wydania decyzji o wstrzymaniu bądź zawieszeniu

prawa do renty rolniczej - a w świetle aktualnie obowiązujących przepisów ustawy, Kolegium nie mogłoby skutecznie ukształtować prawa Skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem przesłanki przyznania tego świadczenia - jak wyżej wskazano - uległy zasadniczej zmianie z dniem 1 stycznia 2024 r. Ponieważ na dzień 31 grudnia 2023 r. skarżący nie spełniał warunków przyznania prawa do świadczeń, hipotetyczne zawieszenie przez niego świadczeń emerytalnorentowych w 2024 r. nie będzie dawało podstaw do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przepisy obowiązujące do dnia 31 grudnia 2023 r.

Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem judykatury, nie zmienia powyższej oceny stanowisko zajęte przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku w sprawie o sygn. SK 2/17. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, który usuwa z sytemu prawa negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w stosunku do osoby mającej ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przez co osoba taka może ubiegać się o to świadczenie. Ponieważ prawodawca pierwotnie, co do zasady wykluczył w ustawie osoby uprawnione do renty od możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, regulacja prawna nie zawiera rozwiązań odnoszących się do usuwania skutku zbiegu prawa do świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecznego, stanowiących formę redystrybucji dochodu narodowego za pośrednictwem budżetu państwa. Trybunał Konstytucyjny, jako "prawodawca negatywny" takich rozwiązań wyrokiem wprowadzić nie mógł, co nie niweczy tego, że orzeczenie o niekonstytucyjności zakresowej przepisu prowadzi do nowej sytuacji prawnej, pozbawionej kompleksowej regulacji, w szczególności odnoszącej się do warunków uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu z innym świadczeniem z zakresu szeroko rozumianego zabezpieczenia społecznego. Zostało to dostrzeżone przez Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku, stwierdzono w nim bowiem, iż: "Trybunał dostrzega, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, jak ma to miejsce w przypadku skarżącej. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia".

Pożądaną i optymalną reakcją na zmianę stanu prawnego wywołaną wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego jest ingerencja ustawodawcy. Wprawdzie nastąpiła ona, jednak ze skutkiem dopiero od dnia 1 stycznia 2024 r. Do stanów faktycznych, występujących przed tą datą, brak stosownych unormowań ustawowych powoduje, że stan prawny wywołany wyrokiem podlega stosowaniu w rozpoznawanych przypadkach z uwzględnieniem kontekstu systemowego, w tym konstytucyjnego i funkcjonalnego.

Jak wskazano w wyroku o sygn. SK 2/17, osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może więc – a zatem jest w stanie – faktycznie pracować. Co istotne, nie istnieją również legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia. Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103-106 u.e.r.f.u.s. Zdaniem Trybunału, "wskazane w przywołanym przepisie prawo do szczególnej pomocy musi być bowiem tak ukształtowane, aby znajdujące się w trudnej sytuacji rodziny, a do takich należy zaliczyć rodziny, których członkami są niepełnosprawne dzieci, miały możliwość otrzymywania świadczeń pielęgnacyjnych w sytuacji, kiedy to osoba sprawująca opiekę w celu jej wykonywania rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zwłaszcza, jeśli minimalne świadczenie rentowe jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne".

Osoby, które pobierają świadczenia z systemu ubezpieczenia społecznego, mogą podjąć zatrudnienie, ale rezygnują z tego ze względu na sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Zasada równości, która stała za rozstrzygnięciem przyjętym w wyroku w sprawie o sygn. SK 2/17, powinna zatem znaleźć zastosowanie również do warunków, na jakich opiekunowie osób niepełnosprawnych uprawnieni do świadczeń z ubezpieczenia społecznego (emerytury, renty), rezygnujący z zatrudnienia, mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nakazuje ona przyjąć, że wyrok Trybunału nie wywołał skutku polegającego na możliwości pobierania przez osoby uprawnione zarówno świadczeń z zabezpieczenia społecznego, jak i świadczenia pielęgnacyjnego, ale warunkiem jest dokonanie wyboru i rezygnacja z dotychczas pobieranego świadczenia. Tezę taką można odnaleźć również w uzasadnieniu wyroku SK 2/17, w którym Trybunał stwierdził, że "brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, (zwłaszcza) jeżeli świadczenia tego nie pobierają".

Powyższe rozważania sąd przytoczył , że względu na fakt, że w piśmie z dnia 24 lipca 2024r. skarżący przytoczył wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2019 r. I OSK 757/19 przy czym rozważania i Naczelnego Sądu Administracyjnego i Trybunału Konstytucyjnego dotyczą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy a nie renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym.

Zauważyć natomiast należy, że proponowana przez skarżącego wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. prowadziłaby do nierównego traktowania obywateli, umożliwiałaby bowiem pewnej grupie opiekunów osób niepełnosprawnych korzystanie zarówno ze świadczeń o charakterze emerytalno-rentowym jak i świadczenia pielęgnacyjnego. Tymczasem opiekunowie rezygnujący z zatrudnienia, którzy jednocześnie nie pobierają renty mogliby korzystać wyłącznie ze świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżący nie zwraca również uwagi na fakt, iż zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury czy też renty od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty świadczenia. Dopiero bowiem, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury lub renty, możliwe będzie - postulowane przez stronę - płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych.

Wprawdzie obowiązkiem organów administracji było poinformowanie, pouczenie strony o możliwości zawieszenia prawa do świadczenia emerytalno – rentowego w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże w rozpatrywanej sprawie uchybienie to nie miało wpływu na jej rozstrzygnięcie. Choć w piśmie z dnia 24 listopada 2023 r. organ wskazał na teść art. 17 ust 5. Jak bowiem wskazano powyżej, warunkiem stosowania przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu sprzed nowelizacji jest ustalenie, że prawo do świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić wyłącznie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Innymi słowy regulacja z art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym umożliwia przyznanie świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać. Regulacja ta nie będzie natomiast mogła mieć zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. było niemożliwe z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę wszystkich warunków (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 kwietnia 2024 r., sygn. II SA/Łd 104/24 i przywołane tam orzecznictwo, publ. CBOSA).

Złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego niewątpliwie nie był kompletny, nie zawierał bowiem stosownej decyzji o zawieszeniu prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Uzyskiwanie zaś tego świadczenia stanowi przesłankę uniemożliwiającą przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast, jak wskazano powyżej, na gruncie art. 24 ust. 2 u.ś.r. datę, w której złożono prawidłowo wypełnione dokumenty należy rozumieć w ten sposób, że jest to moment, w którym nastąpiło skuteczne usunięcie przeszkody uniemożliwiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. tak jak w niniejszej sprawie - złożenie dokumentu potwierdzającego skuteczne zawieszenie świadczeń emerytalno-rentowych, tj. decyzji organu rentowego. Skarżący do dnia 31 grudnia 2023 r. takiej decyzji nie przedstawiła. W konsekwencji, zgodnie z przywołaną powyżej regulacją z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, przepisy art. 17 u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym nie mogły mieć zastosowania do rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie przez organ odwoławczy. Do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącego bowiem nie powstało, gdyż nie została wyeliminowana przesłanka negatywna jego ustalenia.

W świetle powyższych rozważań brak pouczenia (wprost) skarżącego przez organ I instancji o możliwości zawieszenia prawa do renty nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Wobec zmiany stanu prawnego z dniem 1 stycznia 2024 r. skarżący nie będzie w stanie obecnie uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nawet gdyby po tej dacie została wydana decyzja o zawieszeniu prawa do renty. Aktualnie bowiem nie jest możliwe przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bądź ich niepodejmowania w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w wieku powyżej 18 lat.

Na marginesie Sąd zauważa, że decyzja prawidłowo została wydana na podstawie nowych przepisów co wynika z treści uzasadnienia.

Z uwagi na powyższe okoliczności, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

MR