Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2317/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6039 Inne, o symbolu podstawowym 603
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 205 b i art. 2005 c
journal: Dz.U. 2006 nr 100 poz 696
law: Ustawa z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Asesor WSA Piotr Borowiecki (spr.) Protokolant Marcin Just po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi F. P. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego postanowień rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] sierpnia 2006 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz P. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 457,- zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2006 r., nr [...], Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego (dalej także: Prezes ULC) – działając na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 205b ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. – Prawo lotnicze (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 100, poz. 696 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu z dnia [...] sierpnia 2006 r., nr [...] stwierdzającej naruszenie przez przewoźnika lotniczego – skarżącą spółkę F. sp. z o.o. z siedzibą w W. postanowień art. 8 ust. 1 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz.Urz.WE L 46 z dnia 17 lutego 2004 r.) – utrzymał w mocy w/w decyzję z dnia [...] sierpnia 2006 r.

Z akt sprawy wynika, iż na podstawie skarg złożonych przez pasażerów: [...], Prezes ULC wszczął postępowanie w przedmiocie naruszenia przez skarżącego przewoźnika [...] sp. z o.o. (działającego obecnie pod firmą P. sp. z o.o. z siedzibą w W.) postanowień w/w rozporządzenia wspólnotowego.

W toku postępowania Prezes ULC ustalił na podstawie skarg w/w pasażerów oraz wyjaśnień przewoźnika, iż wylot skarżonego lotu na trasie [...], planowanego na dzień 23 marca 2006 r. na godzinę 1300, nastąpił dopiero w dniu 24 marca 2006 r. o godz. 1320 - a więc był opóźniony o około 24 godziny.

W wyniku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz analizy zgromadzonego materiału dowodowego, w tym wyjaśnień skarżącego przewoźnika Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego – działając w oparciu o przepisy art. 104 § 1 k.p.a. oraz art. 205b ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. – Prawo lotnicze - wydał w dniu [...] sierpnia 2006 r. decyzję nr [...], na podstawie której stwierdził naruszenie przez przewoźnika lotniczego F. sp. z o.o. postanowień art. 8 ust. 1 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91 – poprzez zaniedbanie obowiązku zaoferowania pasażerom zwrotu należności w przypadku rezygnacji z podróży lotem, gdy start samolotu jest opóźniony o więcej niż pięć godzin. Prezes ULC ustalił jednocześnie 14-dniowy termin usunięcia w/w nieprawidłowości.

W uzasadnieniu decyzji Prezes ULC, powołując się m.in. na przepis art. 6 ust. 1 lit. c) pkt i) – iii) w zw. z art. 8 ust. 1 lit. a) cyt. rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. - wskazał, iż na przewoźnikach lotniczych ciąży obowiązek zaoferowania pasażerom zwrotu w terminie siedmiu dni, pełnego kosztu biletu po cenie za jaką został kupiony, za część lub części nieodbytej podróży oraz za część lub części już odbyte, jeżeli lot nie służy już dłużej jakiemukolwiek celowi związanemu z pierwotnym planem podróży pasażerów, gdy opóźnienie lotu w stracie przekracza 5 godzin. Prezes ULC ustalił, że wszyscy pasażerowie będący stronami niniejszego postępowania po zmianie terminu wylotu na godz. 1100 w dniu 24 marca 2006 r. zrezygnowali z lotu, po oczekiwaniu około 20 godzin. Wobec tego - zdaniem organu – skarżący przewoźnik był obowiązany zwrócić pasażerom rezygnującym z lotu pełny koszt biletu w terminie siedmiu dni. Skoro przewoźnik nie zrealizował tego obowiązku Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego stwierdził, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia art. 8 ust. 1 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. Jednocześnie organ stwierdził, iż skarżący przewoźnik lotniczy wypełnił obowiązki ciążące na nim na podstawie przepisów art. 9 ust. 1 i 2, a także art. 14 ust. 2 cyt. rozporządzenia wspólnotowego.

Skarżący przewoźnik w piśmie z dnia [...] września 2006 r. złożył do Prezesa ULC wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej w/w decyzją tego organu z dnia [...] sierpnia 2006 r. Strona nie zgadzając się z rozstrzygnięciem Prezesa ULC, zwróciła uwagę na dyspozycję Punktu 14 Preambuły rozporządzenia (WE) nr 261/2004, zgodnie z którym zobowiązania przewoźników lotniczych powinny być ograniczone lub ich odpowiedzialność wyłączona w przypadku, gdy zdarzenie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Okoliczności te mogą, w szczególności, zaistnieć w przypadku zagrożenia bezpieczeństwa, nieoczekiwanych wad mogących wpłynąć na bezpieczeństwo lotu. W kontekście tego unormowania Preambuły skarżący przewoźnik wskazał, iż opóźnienie spornego lotu z W. na D. zostało spowodowane przez czynniki niezależne od przewoźnika (usterka techniczna) i pomimo dołożenia przez stronę należytych starań nie można było nic zrobić, aby samolot wyleciał z portu w zaplanowanym pierwotnie czasie. Zdaniem strony powodem opóźnienia wylotu była usterka techniczna, której usunięcie było niezbędne ze względu na konieczność zapewnienia pasażerom bezpieczeństwa, co jest dla przewoźnika lotniczego sprawą priorytetową. Skarżąca spółka stwierdziła, iż z jej strony nie doszło do naruszenia przepisów cyt. rozporządzenia (WE) nr 261/2004, albowiem dopełniła ona wszelkich obowiązków wobec pasażerów, w tym zapewniła im stosowną opiekę, zakwaterowanie i wyżywienie oraz napoje w czasie oczekiwania na wylot. Zdaniem przewoźnika pasażerowie zostali również poinformowani o wszelkich przysługujących im prawach, a także – na bieżąco – o przewidywanym czasie wylotu.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego – działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 205b ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. – Prawo lotnicze – wydał w dniu [...] października 2006 r. decyzję nr [...], na podstawie której utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] sierpnia 2006 r. stwierdzającą naruszenie przez przewoźnika postanowień art. 8 ust. 1 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. W uzasadnieniu decyzji Prezes ULC, ustosunkowując się do zarzutów związanych z niezastosowaniem dyspozycji Punktu 14 Preambuły cyt. rozporządzenia (WE) nr 261/2004 – stwierdził, iż wskazany przepis Preambuły wiąże się ściśle z art. 5 ust. 3 tego rozporządzenia dotyczącym zwolnienia z obowiązku wypłaty odszkodowania za odwołanie lotu. Zdaniem Prezesa ULC nadzwyczajne okoliczności, o których mowa w Punkcie 14 Preambuły, zwalniają z wypłaty odszkodowania, lecz nie zwalniają z obowiązku opieki nad pasażerem, w tym również z obowiązku nałożonego przez art. 8 rozporządzenia. W ocenie organu w sytuacji opóźnienia lotu przepisy dotyczące odszkodowania i nadzwyczajnych okoliczności nie mają zastosowania. W tej sytuacji powoływanie się na nadzwyczajne okoliczności, jako podstawę do zwolnienia się przewoźnika z obowiązku zwrotu kosztu biletu przy opóźnieniu powyżej pięciu godzin – jest naruszeniem przepisów tego rozporządzenia.

Pismem z dnia 29 listopada 2006 r. skarżąca spółka – działając za pośrednictwem organu - wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na w/w decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] października 2006 r. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości strona skarżąca zarzuciła organowi naruszenie przepisów prawa materialnego – polegającą na błędnej wykładni przepisu art. 8 ust. 1 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. oraz Punktu 14 Preambuły do tego aktu wspólnotowego. Skarżący przewoźnik podtrzymał w uzasadnieniu swoje dotychczasowe stanowisko odnośnie podstaw do zastosowania - zawartej w Punkcie 14 Preambuły - klauzuli wyłączającej odpowiedzialność w przypadku nadzwyczajnych okoliczności. Ponadto strona stwierdziła, iż z uwagi na fakt, że 195 pasażerów odleciało rejsem [...], brak jest podstaw do zastosowania przepisu art. 8 ust. 1 lit. a) rozporządzenia, gdyż z jego literalnej wykładni jednoznacznie wynika, iż pasażerom przysługuje zwrot pełnego kosztu biletu po cenie za jaką został kupiony, jeżeli lot nie służy już dłużej jakiemukolwiek celowi związanemu z pierwotnym planem podróży pasażera. Zdaniem skarżącego przewoźnika w sytuacji, która miała miejsce w niniejszej sprawie, lot [...] służył celowi związanemu z pierwotnym planem podróży pasażera, co potwierdza fakt, iż 195 pasażerów skorzystało jednak z wykupionego przelotu na [...].

W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego, wnosząc o jej oddalenie - podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do zarzutów formalnych organ podniósł m.in., iż w świetle przepisów rozporządzenia bez znaczenia jest okoliczność, z jakiej przyczyny dany lot został opóźniony. Co prawda Punkt 14 Preambuły rozporządzenia wskazuje, iż "zobowiązania przewoźników lotniczych powinny być ograniczone lub ich odpowiedzialność wyłączona w przypadku, gdy zdarzenie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków, jednakże organ zauważył jednocześnie, iż w przypadku opóźnienia lotu istotny jest Punkt 17 Preambuły rozporządzenia, który stanowi, iż pasażerom, których loty są opóźnione o określony czas, powinno się udzielić odpowiedniej opieki oraz powinni oni mieć możliwość rezygnacji ze swoich lotów i otrzymania zwrotu należności za bilety albo kontynuowania podróży na satysfakcjonujących warunkach. Organ wskazał, iż w świetle poglądów doktryny preambuła jest częścią nienormartywną aktu prawnego i powinna być odczytywana jedynie jako wskazówka interpretacyjna tylko wtedy, gdy przepis merytoryczny aktu prawnego wymaga wykładni celowościowej. W przypadku opóźnienia lotu organ uznał, że przepisy prawa są na tyle jasne, iż w myśl łacińskiej paremii clara non sunt interpretanda nie powinny być interpretowane - lecz stosowane wprost. Stąd też, w ocenie Prezesa ULC - mając na uwadze dyspozycję Punktu 17 Preambuły rozporządzenia - przepis art. 8 ust. 1 lit. a) w zw. z art. 6 ust. 1 lit. c) pkt iii) rozporządzenia - powinien być stosowany bezwzględnie. Zdaniem Prezesa ULC okoliczność, czy dany lot służy jakiemukolwiek indywidualnemu celowi pasażera związanemu z jego pierwotnym planem podróży jest okolicznością subiektywną, a więc to pasażer, składając oświadczenie woli przewoźnikowi – decyduje, czy jest zainteresowany odbyciem znacznie opóźnionego lotu, czy też nie. W konsekwencji organ uznał, że okoliczność, iż 195 pasażerów skorzystało z przedmiotowego lotu, jest w niniejszej sprawie bez znaczenia dla dokonania oceny, czy dany pasażer był zainteresowany odbyciem lotu. Sama okoliczność, iż dany pasażer zrezygnował z lotu jest – według Prezesa ULC - wystarczającą przesłanką by stwierdzić, iż lot ten przestał służyć jakiemukolwiek celowi związanemu z jego pierwotnym planem podróży. Zdaniem organu w przypadku, gdy dany lot jest opóźniony - na przewoźniku ciąży bezwzględny obowiązek:

- poinformowania, stosownie do art. 14 ust. 2 rozporządzenia, pasażerów, których lot został opóźniony o co najmniej dwie godziny, o tym uprawnieniu oraz

- umożliwienia, stosownie do art. 8 ust. 1 lit. a) w zw. z art. 6 ust. 1 lit. c) pkt iii) rozporządzenia, pasażerom skorzystania z prawa do rezygnacji z lotu za zwrotem pełnego kosztu biletu po cenie, za jaką został kupiony,

- zapewnienia, stosownie do art. 9 ust. 2 rozporządzenia, pasażerom oczekującym na opóźniony lot stosownej opieki.

Na rozprawie w dniu 5 grudnia 2007 r. pełnomocnik strony skarżącej – podtrzymując dotychczasowe zarzuty skargi – wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Obecny na rozprawie pełnomocnik Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego, podtrzymując dotychczasowe stanowisko organu – wniósł o oddalenie skargi. Jednocześnie pełnomocnik organu złożył do akt sprawy plik dokumentów mających świadczyć o słuszności zaprezentowanej przez Prezesa ULC interpretacji przepisów art. 8 ust. 1 lit. a) w zw. z art. 6 ust. 1 lit. c) pkt iii) rozporządzenia (WE) nr 261/2004.

W złożonym po zamknięciu rozprawy piśmie procesowym z dnia 10 grudnia 2007 r. Prezes ULC, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko – wskazał na dodatkowe argumenty mające - w jego ocenie - przemawiać za prawidłowością obu wydanych w sprawie decyzji administracyjnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej także p.p.s.a.).

Należy przy tym wyraźnie zaznaczyć, iż od dnia wejścia w życie Traktatu Akcesyjnego z dnia 16 kwietnia 2003 r. (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864), na mocy którego Polska stała się państwem członkowskim Unii Europejskiej, kontrola sądu administracyjnego obejmuje również zgodność rozstrzygnięć organów administracji publicznej z prawem wspólnotowym, rozumianym jako całokształt dorobku prawnego Wspólnoty Europejskiej (acquis communautaire), w tym zasad ogólnych prawa wspólnotowego, interpretowanym oraz stosowanym w sposób jednolity na całym obszarze Unii Europejskiej.

W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga F. sp. z o.o. z siedzibą w [...]. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego narusza prawo.

Przedmiotowa decyzja Prezesa ULC z dnia [...] października 2006 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z dnia [...] sierpnia 2006 r., nr [...] naruszają zarówno przepisy prawa materialnego wskazane w rozporządzeniu (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91, jak również przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, w tym w szczególności art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy.

Zdaniem Sądu stwierdzając naruszenie przez skarżącego przewoźnika lotniczego F. sp. z o.o. postanowień art. 8 ust. 1 lit. a) cyt. rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. polegające na zaniedbaniu obowiązku zaoferowania pasażerom spornego lotu nr [...] z [...]. [...] w dniu [...] marca 2006 r. zwrotu należności w przypadku rezygnacji z podróży lotem, gdy start samolotu jest opóźniony o więcej niż pięć godzin, Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego dopuścił się istotnej obrazy przepisów prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 1 lit. a) w zw. z art. 6 ust. 1 lit. c) pkt iii) w/w rozporządzenia (WE) nr 261/2004 – poprzez błędne przyjęcie, iż sama okoliczność, że dany pasażer zrezygnował z lotu stanowi wystarczającą przesłankę, by stwierdzić, iż lot ten przestał służyć jakiemukolwiek celowi związanemu z jego pierwotnym planem podróży, a w konsekwencji, że bezwzględnie przysługuje mu w takiej sytuacji zwrot kosztów biletu.

Przede wszystkim jednak – w ocenie Sądu – Prezes ULC wydając obie decyzje uchybił przepisom postępowania administracyjnego, tj. art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. – poprzez niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego sprawy i przyjęcie w konsekwencji, iż skarżący przewoźnik dopuścił się zaniedbania obowiązku zaoferowania pasażerom w/w lotu czarterowego zwrotu należności, o której mowa w art. 8 ust. 1 lit. a) cyt. rozporządzenia wspólnotowego.

Należy zauważyć, iż podstawą prawną nałożenia na skarżącego przewoźnika lotniczego obowiązku usunięcia nieprawidłowości polegającej na rzekomym zaniedbaniu przez niego obowiązku zaoferowania pasażerom spornego lotu - zwrotu należności w przypadku rezygnacji z podróży lotem, gdy start samolotu jest opóźniony o więcej niż pięć godzin, były przepisy art. 8 ust. 1 lit. a) w zw. z art. 6 ust. 1 lit. c) pkt iii) cyt. rozporządzenia (WE) nr 261/2004 ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91.

Zgodnie z przepisem art. 6 ust. 1 w/w rozporządzenia (WE) nr 261/2004, jeżeli obsługujący przewoźnik lotniczy ma uzasadnione powody, by przewidywać, że lot będzie opóźniony w stosunku do planowego startu:

a) o dwie lub więcej godzin w przypadku lotów do 1500 kilometrów; lub

b) o trzy lub więcej godzin w przypadku wszystkich lotów wewnątrzwspólnotowych dłuższych niż 1500 kilometrów i wszystkich innych lotów o długości pomiędzy 1500 a 3500 kilometrów; lub

c) o cztery lub więcej godzin w przypadku wszystkich innych lotów niż loty określone w lit. a) lub b),

pasażerowie otrzymują od obsługującego przewoźnika lotniczego:

i) pomoc określoną w art. 9 ust. 1 lit. a) i art. 9 ust. 2; oraz

ii) gdy oczekiwany w sposób uzasadniony czas odlotu nastąpi co najmniej dzień po terminie poprzednio zapowiedzianego odlotu, pomoc określoną w art. 9 ust. 1 lit. b) i c); oraz

iii) gdy opóźnienie wynosi co najmniej pięć godzin, pomoc określoną w art. 8 ust. 1 lit. a).

Z kolei, jak stanowi art. 8 ust. 1 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 261/2004, w przypadku odwołania do niniejszego artykułu, pasażerowie mają prawo do zwrotu w terminie siedmiu dni, za pomocą środków przewidzianych w art. 7 ust. 3, pełnego kosztu biletu po cenie, za jaką został kupiony, za część lub części nie odbytej podróży oraz za część lub części już odbyte, jeżeli lot nie służy już dłużej jakiemukolwiek celowi związanemu z pierwotnym planem podróży pasażera, wraz z, gdy jest to odpowiednie - lotem powrotnym do pierwszego miejsca odlotu, w najwcześniejszym możliwym terminie.

W ocenie Sądu przepisy powyższe – wbrew twierdzeniom organu – nie mogą być interpretowane wyłącznie poprzez odwołanie się do Punktu 17 Preambuły cyt. rozporządzenia wspólnotowego, czy też do podstawowych celów regulacji wprowadzonej tym rozporządzeniem.

Wprawdzie, jak słusznie wskazał Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego -podstawową przesłanką (celem) wprowadzenia analizowanego rozporządzenia (WE) nr 261/2004 była przede wszystkim potrzeba zapewnienia wysokiego poziomu ochrony pasażerów, który uwzględnia ogólne wymogi ochrony konsumentów (vide: Pkt 1 i 4 Preambuły), jednakże nie można zapominać, iż preambuła wspólnotowego aktu prawnego może jedynie doprecyzować jego treść, zaś nie może być przywoływana w celu uzasadnienia odstępstw od samych przepisów danego aktu.

Zdaniem Sądu brak jest w tej sytuacji podstaw, aby doszukiwać się w Preambule w/w rozporządzenia (WE) nr 261/2004 wyłącznych podstaw dla wykładni przepisu art. 8 ust. 1 lit. a), w zupełnym oderwaniu od literalnej treści tego przepisu.

Wprawdzie w Punkcie 17 Preambuły mowa jest o tym, iż pasażerom, których loty są opóźnione o określony czas, powinno się udzielić odpowiedniej opieki oraz powinni oni mieć możliwość rezygnacji ze swoich lotów i otrzymania zwrotu należności za bilety albo kontynuowania podróży na satysfakcjonujących warunkach, niemniej z dyspozycji tego unormowania nie można wywodzić samoistnej normy prawnej, która stałaby w jakiejkolwiek sprzeczności z normą prawną zawartą w art. 8 ust. 1 lit. a) rozporządzenia.

Warto wskazać, na co zresztą zwrócił uwagę sam Prezes ULC w piśmie procesowym z dnia 10 grudnia 2007 r., iż zgodnie z przyjętym w prawie europejskim znaczeniem pojęcia "cel podróży" – istnieje tylko jeden główny cel podróży, przy braku którego podróż nie odbyłaby się, a mianowicie: i) sprawy służbowe lub zawodowe oraz ii) wakacje, rekreacja i wypoczynek (vide: Załącznik nr I do decyzji Komisji Europejskiej z dnia 9 grudnia 1998 r. w sprawie procedur wprowadzania w życie dyrektywy Rady 95/57/WE w sprawie zbierania informacji statystycznych w dziedzinie turystyki – Dz. Urz. UE L z dnia 15 stycznia 1999 r.).

Kierując się tymi wytycznymi przyjąć należy, iż podobnie, jak w zakresie innych rodzajów transportu osób, również w przypadku lotnictwa cywilnego opóźnienie lotu może prowadzić do sytuacji, w której jeden z w/w głównych celów podróży pasażera (służbowy lub stricte wypoczynkowy) staje się bezprzedmiotowy z uwagi na pewien, zazwyczaj ściśle ustalony pierwotnie harmonogram danej podróży.

W tej sytuacji należy uznać, iż - w świetle przepisu art. 8 ust. 1 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 261/2004 - pasażer, w przypadku opóźnienia lotu o co najmniej pięć godzin, może niewątpliwie wystąpić do danego przewoźnika z żądaniem zwrotu pełnego kosztu biletu, po cenie, za jaką został kupiony, jednakże wyłącznie wówczas, gdy lot ten faktycznie nie służy już dłużej jakiemukolwiek celowi (czy to służbowemu/zawodowemu, czy też wakacyjnemu/wypoczynkowemu) związanemu z pierwotnym planem podróży pasażera.

W niniejszej sprawie przyjąć można hipotetycznie, iż z uwagi na fakt, że 195 pasażerów odleciało jednak spornym rejsem [...] z [...], brak było de facto podstaw do zastosowania przepisu art. 8 ust. 1 lit. a) rozporządzenia, gdyż – jak słusznie wskazał skarżący przewoźnik – trudno mówić w tej sytuacji, że czarterowy lot [...] nie służył już dłużej głównemu celowi podróży tych osób, a więc celowi stricte turystycznemu (wypoczynkowemu), skoro zdecydowana większość pasażerów skorzystała, mimo znacznego opóźnienia, z wykupionego przelotu na [...].

Niemniej warto - zdaniem Sądu – zauważyć, iż trudno jest w przypadku takiego brzmienia przepisu art. 8 ust. 1 lit. a) rozporządzenia – stosować prostych schematów działania, albowiem w praktyce również w przypadku lotów związanych z imprezami turystycznymi, każde nawet na pozór nieistotne opóźnienie – może powodować, że nastąpi taka zmiana, w której niemożliwa jest realizacja programu imprezy turystycznej.

Z tej przyczyny należy – zdaniem Sądu - stwierdzić, iż w każdym przypadku podjęcia próby skorzystania przez pasażera z prawa, o którym mowa w art. 8 ust. 1 lit. a) w zw. z art. 6 ust. 1 lit. c) pkt iii) w/w rozporządzenia (WE) nr 261/2004, istotne będzie uprawdopodobnienie okoliczności, że dany lot nie służy już dłużej jakiemukolwiek celowi związanemu z pierwotnym planem podróży pasażera. Błędnie zatem przyjął Prezes ULC, że w przypadku opóźnienia lotu sama okoliczność, iż dany pasażer zrezygnował z lotu stanowi wystarczającą przesłankę, by stwierdzić, iż lot ten przestał służyć jakiemukolwiek celowi związanemu z jego pierwotnym planem podróży.

Należy wskazać, iż przedstawione przez organ w toku postępowania sądowego dodatkowe dokumenty, w tym m.in. Nota wyjaśniająca oraz Dokument informacyjny sporządzone przez Dyrekcję Generalną ds. Transportu Komisji Europejskiej, również nie potwierdzają stanowiska Prezesa ULC odnośnie wyżej wskazanego sposobu interpretacji art. 8 ust. 1 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Z dokumentów tych wynika, że pasażer ma prawo żądać zwrotu kosztów biletu, ale wyłącznie w sytuacji, gdy "przelot (dolot) nie ma już żadnego sensu", co świadczy o tym, że należy każdorazowo ocenić, czy lot przestał służyć jakiemukolwiek celowi związanemu z jego pierwotnym planem podróży.

W tym miejscu można jedynie wskazać, że być może analizowany przepis art. 8 ust. 1 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 261/2004 winien ulec zmianie, w celu jego uproszczenia, a tym samym zwiększenia uprawnień pasażerów, niemniej w tym brzmieniu, jak obecnie, nie wydaje się możliwy taki sposób jego interpretacji, zaprezentowany przez Prezesa ULC, w którym pewna część tego unormowania staje się zupełnie nieistotna dla organu regulacyjnego.

W ocenie Sądu wydając zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2006 r. Prezes ULC naruszył wskazane przepisy rozporządzenia również poprzez nieprawidłowe przyjęcie, iż skarżący przewoźnik dopuścił się zaniedbania "obowiązku zaoferowania" pasażerom spornego lotu czarterowego zwrotu należności, o której mowa w art. 8 ust. 1 lit. a) cyt. rozporządzenia wspólnotowego.

Zdaniem Sądu w świetle art. 8 ust. 1 lit. a) w zw. z art. 6 ust. 1 lit. c) pkt iii) rozporządzenia (WE) nr 261/2004, przewoźnik lotniczy nie jest zobowiązany sam zaoferować pasażerowi zwrot należności za bilet na dany lot. W ocenie Sądu przewoźnik zobowiązany jest działać (wypłacić kwotę należności) jedynie na wyraźne żądanie pasażera, powiadomionego wcześniej o takim prawie, o ile oczywiście spełnione są pozostałe warunki określone we wskazanych przepisach tego rozporządzenia.

W związku z tym, aby zarzuć przewoźnikowi lotniczemu uchybienie obowiązkowi określonemu w art. 8 ust. 1 lit. a) w/w rozporządzenia, musi dojść do sytuacji, w której pasażer wystąpi do przewoźnika z żądaniem realizacji swojego prawa do zwrotu należności za bilet.

Mając to na względzie przyjąć należy, iż w niniejszej sprawie organ wydając decyzję z dnia [...] sierpnia 2006 r. - dopuścił się przede wszystkim obrazy przepisów postępowania, albowiem w sposób niewłaściwy wyjaśnił stan faktyczny sprawy.

Otóż należy zauważyć, iż w niniejszej sprawie pasażerowie spornego lotu, którzy zrezygnowali z dalszej podróży na [...], nie wystąpili do skarżącego przewoźnika z żądaniem wypłaty należności, o której mowa w art. art. 8 ust. 1 lit. a) w zw. z art. 6 ust. 1 lit. c) pkt iii) rozporządzenia (WE) nr 261/2004, lecz jedynie z wnioskami o bliżej niesprecyzowane odszkodowania. Następnie występując do Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego ze skargami, na podstawie art. 16 ust. 2 rozporządzenia, pasażerowie ci powoływali się jedynie na podstawę do zastosowania przez organ przepisu art. 205c pkt 1, 2, 3 i 6 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. – Prawo lotnicze. Należy wskazać, iż we wskazanym przez pasażerów przepisie Prawa lotniczego (uchylonym następnie z dniem 1 kwietnia 2007 r.) przewidziano prawo do nakładania na przewoźników lotniczych kar pieniężnych, m.in. w sytuacji zaniedbania obowiązkowi zwrotu (a nie obowiązkowi zaoferowania) należności za bilet.

W tej sytuacji przyjąć trzeba, iż Prezes ULC błędnie uznał, że skarżący przewoźnik dopuścił się zaniedbania obowiązku, o którym mowa w art. 8 ust. 1 lit. a) cyt. rozporządzenia wspólnotowego, skoro z akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby którykolwiek z pasażerów (uczestników postępowania) wystąpił do strony skarżącej z żądaniem zwrotu za bilet na opóźniony lot. Z akt tych wynika jedynie, iż pasażerowie żądali od przewoźnika wypłaty odszkodowania z tytułu opóźnienia lotu na [...], co – zdaniem Sądu – nie dawało podstaw do stwierdzenia naruszenia w/w przepisu omawianego rozporządzenia wspólnotowego.

Należy zauważyć, iż w postępowaniu administracyjnym wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku powinno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istotnego w sprawie, stosownie do art. 7 i 77 k.p.a. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji (tak również: Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie /w:/ wyroku z dnia 26 maja 1998 r., sygn. akt II SA 420/98, nie publik.).

Brak jednoznacznych ustaleń w zakresie rzeczywistych żądań pasażerów stanowi istotne uchybienie formalnoprawne organu, które niezależnie od wskazanych wyżej naruszeń przepisów prawa materialnego - daje pełną podstawę do uchylenia obu wydanych przez Prezesa ULC decyzji administracyjnych.

Na marginesie należy jedynie podnieść, iż Sąd nie podzielił argumentów strony skarżącej dotyczących kwestii zastosowania klauzuli wyłączającej odpowiedzialność przewoźnika, o której mowa w Punkcie 14 Preambuły do rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Według Sądu Prezes ULC zasadnie stwierdził, iż wyłączenie wskazane w tym postanowieniu Preambuły odnosi się tylko do kwestii odszkodowania, o którym mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004, a więc jego zastosowanie może mieć miejsce jedynie w przypadku odwołania lotu pasażerskiego, nie zaś w przypadku opóźnienia lotu (art. 6 rozporządzenia), czy też odmowy przyjęcia na pokład (art. 4). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie wspólnotowym (vide: wyrok Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich z dnia 10 stycznia 2006 r., sprawa C-344/04; tak również /w:/ Opinii Rzecznika Generalnego L.A. Geelhoeda wydanej w sprawie C-344/04, pkt 41, pkt 105, czy też pkt 125).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pragnie jedynie przy okazji rozpatrywania niniejszej sprawy zwrócić uwagę, podobnie jak uczynił to wcześniej w orzeczeniu wydanym w sprawie sygn. akt VI SA/Wa 648/07, iż przypadek objęty zaskarżoną decyzją Prezesa ULC ewidentnie świadczy o tym, że obecnie obowiązujące przepisy rozporządzenia (WE) nr 261/2004 z dnia 11 lutego 2004 r. nadal nie regulują jednak wielu uciążliwych sytuacji, będących przyczyną nie tylko dużego niezadowolenia pasażerów, lecz również powodujących wymierne straty finansowe po ich stronie. W związku z tym wydaje się zasadnym podjęcie stosownych działań, które być może doprowadzić powinny do rozszerzenia zakresu ochrony praw pasażerów w cywilnym transporcie lotniczym. Należy jednakże pamiętać, że nie w każdej sytuacji wystarczy jedynie zapobiegać pewnym negatywnym skutkom, lecz często likwidować warto przyczynę kłopotów i polepszać nie tylko przepisy chroniące fundamentalne prawa pasażerów, ale też politykę mającą na celu poprawę ogólnej sytuacji w tym sektorze.

Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, iż w przypadku, w którym przepisy rozporządzenia wspólnotowego nr 261/2004 r. nie zapewniają pasażerom rekompensaty za ewentualne straty finansowe poniesione na skutek opóźnienia lotu, zawsze istnieje możliwość wystąpienia z roszczeniami cywilnoprawnymi przeciwko przewoźnikom lotniczym na podstawie innych stosownych przepisów regulujących ich odpowiedzialność za szkody wyrządzone w związku z niewłaściwym wykonaniem usługi transportu lotniczego.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Stwierdzając, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu, Sąd działał w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a.

Orzekając o zwrocie kosztów postępowania, jakie poniosła strona skarżąca w toku niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 i § 3 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).