Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1396/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1, 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1121
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Maciej Kobak /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie obowiązku przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi B. K. (dalej w skrócie: "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej w skrócie: "SKO") z dnia [...] września 2020 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej w skrócie: "Wójt") z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] o obowiązku przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie.

Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.

M. A. (dalej w skrócie: "wnioskodawczyni") pismem z dnia 9 maja 2017 r. zwróciła się do Wójta o interwencję w sprawie zasypanego rowu na działce nr 1648 w [...], stanowiącej własność skarżącej. Wójt przekazał według właściwości ww. podanie do Starosty [...].

Starosta [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] nakazał skarżącej przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego - rowu odwadniającego położonego na działce nr 1648 w [....], poprzez jego udrożnienie (odkopanie) na długości 8,10 m od granicy z działką nr 1642 w kierunku wschodnim, w celu zachowania jego istniejących parametrów w terenie, tj. głębokość min. 15 cm, szerokość min. 40 cm oraz udrożnienie istniejącego w rowie przepustu trapezowego celem umożliwienia swobodnego przepływu wód zgodnie z ukształtowaniem terenu i przebiegiem rowu - w terminie 30 dni od uprawomocnienia się decyzji.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] decyzją z dnia [...] września 2017 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej terminu jej wykonania.

Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu skargi skarżącej, wyrokiem z dnia 8 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 1454/17 uchylił decyzje organów obu instancji.

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że organy w sposób całkowicie dowolny ustaliły, że na działkach nr 1642 i 1648 w [...] istnieje rów odwadniający, który stanowi urządzenie wodne, o którym mowa w ustawie Prawo Wodne z 2001 r. Sąd wskazał przy tym, że istnienie bądź nieistnienie urządzeń wodnych na działkach, których dotyczy niniejsze postępowanie, organ powinien sprawdzać i weryfikować w oparciu o dane zawarte w katastrze wodnym.

Dalej Sąd stwierdził, że organy nie zbadały kiedy i w jaki sposób przedmiotowy rów powstał oraz czy ma on charakter samodzielny, czy też jest częścią większej formacji liniowej, jak również czy rzeczywiście ma on charakter odwadniający. Ponadto pomimo uznania, że będący przedmiotem postępowania wykop stanowi urządzenie wodne, organy nie zbadały kwestii legalności urządzenia wodnego.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 5 marca 2019 r., sygn. akt II OW 236/18 wskazał Dyrektora Zarządu Zlewni Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w [...] jako organ właściwy w sprawie. Następnie organ ten przekazał sprawę według właściwości Wójtowi, stwierdzając, że sprawa dotyczy zakłócenia, o którym mowa w art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, a nie niewłaściwego utrzymania urządzenia wodnego.

Następnie decyzją z dnia [...] września 2019 r. nr [...] Wójt orzekł o obowiązku przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie poprzez udrożnienie (odkopanie) bruzdy znajdującej się na działce nr 1648/2 w [...] od granicy z działką nr 1642 w [...] w kierunku wschodnim do drogi gminnej na długości ok. 70 m, w celu zachowania jej istniejących parametrów w terenie, t. j. głębokość min. 15 cm, szerokość min 40 cm, zapewniającej swobodny przepływ wody zgodnie z ukształtowaniem terenu i przebiegiem bruzdy. Decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] października 2019 r. nr [...].

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] Wójt działając na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1, ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (t. j. Dz. U z 2017 r., poz. 1121 z późn. zm. – dalej w skrócie: "u.p.w. z 2001 r.") w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 310 z późn. zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm. – dalej w skrócie: "k.p.a.") - nakazał skarżącej przywrócenie poprzedniego stanu wody na gruncie poprzez udrożnienie (odkopanie) bruzdy znajdującej się na działce nr 1648/2 w [...] od granicy z działką nr 1642 w [...] w kierunku wschodnim do drogi gminnej na długości ok. 70 m w celu zachowania istniejących parametrów tej bruzdy w terenie, tj. głębokość min. 15 cm, szerokość min. 40 cm, zapewniającej swobodny przepływ wody zgodnie z ukształtowaniem terenu i przebiegiem bruzdy, w terminie 30 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji oraz zobowiązał skarżącą do powiadomienia Wójta o wykonaniu prac w terminie do 14 dni od ich zakończenia.

W uzasadnieniu decyzji Wójt przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie wyjaśnił, że zasypana bruzda znajduje się na działce nr 1648/2 w [...], której właścicielem jest skarżąca. Na działce nr 1642 położonej w [...], której właścicielem jest wnioskodawczyni, podczas oględzin była widoczna bruzda naturalnie ukształtowana, w której spływ wód jest w kierunku wschodnim do granicy z działką nr 1648/2. Zasypanie bruzdy na działce nr 1648/2 spowodowało zablokowanie swobodnego przepływu wód opadowych i roztopowych zgodnie ukształtowaniem terenu i naturalnym spływem wód, w związku z czym został zmieniony kierunek przepływu wód. W ocenie Wójta działanie to ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie, związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi oraz hydrologicznymi. Zasypanie bruzdy spowodowało zmianę stanu wody na gruncie, ze szkodą dla działki nr 1642. Woda, która przed zasypaniem płynęła bruzdą na działce nr 1642, obecnie nie ma możliwości przepływu tą bruzdą, bo bruzda na działce nr 1648/2 jest zasypana, w związku z czym tworzy się na działce nr 1642 zastój wód i woda rozlewa się na tej działce przez co nie można jej uprawiać. Problem z odpływem wód opadowych i roztopowych z działki nr 1642 pojawił się od momentu zasypania bruzdy.

Wójt wskazał, że z opinii powołanego w sprawie biegłego wynika, że teren działek nr 1642 i 1648/2 jest ukształtowany ze spadkiem w kierunku wschodnim w stronę istniejącej drogi znajdującej się na działce nr 1648/1 i istniejącego przepustu znajdującego się na tej drodze, a dalej w kierunku północno- wschodnim w stronę potoku [...]. Ukształtowanie terenu na ww. działkach mieści się w granicach od 212,5 m npm przy zachodniej granicy działki nr 1642 do 210,3 m npm przy wschodniej granicy działki nr 1648/2 z wyraźnym spadkiem w kierunku wschodnim w stronę istniejącej drogi na działce nr 1648/1. Ponadto z opinii wynika, że z działki nr 1642 nie jest możliwy naturalny spływ wód powierzchniowych w innym kierunku, jak tylko w kierunku działki nr 1648/2 i dalej poprzez istniejący przepust na drodze, a następnie na działki po wschodniej stronie drogi w kierunku północno-wschodnim w stronę potoku [....]. W związku z tym przedmiotowa bruzda ma charakter odwodniający działki nr 1642 oraz 1648/2 i jest fragmentem większej całości (ok. 3,5 km do rzeki [...]). Zdaniem biegłego zasypanie bruzdy na działce nr 1648/2 spowodowało ingerencję w naturalny stan wody na danym terenie, a tym samym zmianę stanu wody na gruncie, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

Wójt stwierdził, że skoro przedmiotowa bruzda została uwidoczniona na mapie zasadniczej założonej w 1985 r. oraz na mapie ewidencji gruntów pochodnej mapy zasadniczej założonej w 1986 r., to oznacza to, że bruzda ta istniała od co najmniej 1985 r. Wójt zaznaczył, że nie posiada innych informacji oprócz zeznań stron i map (zasadniczej i ewidencyjnej) o roku powstania bruzdy, oraz w jaki sposób powstała.

Wójt wyjaśnił, że w przedmiotowym postępowaniu zastosowanie znajdują przepisy ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, a to zgodnie z przepisem art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne.

Wójt wskazał, że za zmianę stanu wody na gruncie, spowodowaną przez właściciela gruntu, można uznać tylko takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi. Działaniem takim jest między innymi wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich. Jeżeli natomiast spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może - działając w oparciu o przepis art. 29 ust. 3 u.p.w. z 2001 r. - w drodze decyzji nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegającym szkodom.

W ocenie Wójta materiał dowodowy zebrany w niniejszej sprawie, jednoznacznie wskazuje, że właściciel działki nr 1648/2 dokonał zmiany stany wody na swoim gruncie i zmiany te szkodzą gruntom sąsiednim.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła:

1) naruszenie przepisów postępowania, które mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy, t. j.:

a) art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez błędne określenie w decyzji, że bruzda przekopana przez wnioskodawczynię powstała w sposób naturalny, gdzie faktycznie jest ona efektem działań wnioskodawczyni i jej rodziny; błędne wskazanie, że to skarżąca zmieniła stan wody na gruntach poprzez zasypanie bruzdy, gdy w istocie to wnioskodawczyni pierwsza zmieniła stan wody na gruncie - przekopując bruzdę, zaś działania skarżącej polegające na zasypaniu bruzdy spowodowały przywrócenie stanu poprzedniego wody na gruncie; brak jakichkolwiek informacji, dowodów na zalewanie działki wnioskodawczyni, brak przeprowadzenia postępowania dowodowego co do szkód powstałych na gruncie wnioskodawczyni, w efekcie czego nie wykazano spełnienia przesłanki szkodliwości działania skarżącej; niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, nierozpoznanie sprawy co do istoty oraz naruszenie interesu prawnego skarżącej poprzez brak jasnego, precyzyjnego i jednoznacznego określenia w rozstrzygnięciu, czy wykopana bruzda przez wnioskodawczynię powstała zgodnie z przepisami prawa czy nielegalnie, na jakiej podstawie wnioskodawczyni zmieniła stosunki wodne na działce kopiąc bruzdę, która to została przekopana aż do działki stanowiącej własność skarżącej i zalewała działkę skarżącej; nie ustalenie skutków przedmiotowej decyzji dla skarżącej; pominięcie kwestii ujścia wody z działki skarżącej i sprawdzenia, czy woda z działki skarżącej ma ujście i czy jest ono drożne; zaniechanie sprawdzenia i zbadania potencjalnych skutków dla działki skarżącej, które mogą wystąpić i spowodować szkodę na jej działce w skutek udrożnienia bruzdy;

b) art. 107 § 1 i 3 w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez brak precyzyjnego wskazania w rozstrzygnięciu podstawy uszczuplenia władztwa właściciela – skarżącej, w związku z ograniczeniem korzystania z działki w postaci nakazu udrożnienia bruzdy, i zmuszenia skarżącej do podjęcia działania na swoją niekorzyść, przez co obecnie to działka skarżącej będzie zalewana, gdyż w decyzji nie ma żadnej informacji na temat oddziaływania na działkę skarżącej wody wypływającej z działki wnioskodawczyni, nie podjęto żadnych działań mających na celu ustalenie, czy i jakie skutki wystąpią na działce należącej do skarżącej w przypadku wykopania bruzdy; brak uznania i wskazania skutków ubocznych podjętej decyzji dla skarżącej lub brak określenia zakresu czynności, jakie zostaną podjęte równocześnie z nakazaniem skarżącej udrożnienia rowu mające na celu zapobieżenie zalewaniu i podtapianiu jej działki, ewentualnie wskazanie rozwiązań mających na celu rozwiązanie problemu; brak uzależnienia obowiązku wykonania decyzji przez skarżącą od podjęcia działań przez właścicieli działek sąsiednich, które to zalewają skarżącą; w zakresie uzasadnienia prawnego brak jest konkretnego i precyzyjnego wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji, w tym brak uzasadnienia odnośnie tego czym owa bruzda jest według prawa wodnego, czy jest legalna/nielegalna i jakie to niesie za sobą konsekwencje.

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, t. j. art. 64b u.p.w. z 2001 r. poprzez brak wskazania przesłanek uzasadniających nakazanie zasypania bruzdy.

Po rozpoznaniu odwołania SKO decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji SKO stwierdziło, że zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje na istnienie przedmiotowego rowu i potwierdza powstanie szkód na działce nr 1642 (zastoisko wody przy granicy z działką nr 1648 bez możliwości użytkowania jej rolniczo na tym fragmencie) powstałych w wyniku zasypania odcinka rowu na działce nr 1648/2. Z dokumentacji wynika, że problem z prawidłowym odpływem wód za pośrednictwem przedmiotowego rowu pojawił się w momencie zasypania odcinka rowu na działce nr 1648. W związku z powyższym, na podstawie art. 29 § 3 u.p.w. z 2001 r. zachodzą przesłanki do nakazania przywrócenia stanu poprzedniego (odkopania rowu), albowiem zmiany stanu wody na gruncie spowodowane zostały przez właściciela działki nr 1648/2 i zmiany te szkodliwie wpłynęły na działkę nr 1642. Spełnione zostały zatem przesłanki przewidziane w/w przepisem do nakazania przywrócenie poprzedniego stanu wody na gruncie.

Odnośnie zarzutu, że bruzda nie powstała w sposób naturalny SKO wskazało, że spowodowanie przez właściciela działki zmiany stanu wody na gruncie, dające organom podstawę do zastosowania sankcji, o jakich mowa w u.p.w. z 2001 r., to takie działanie właściciela lub innych osób na jego gruncie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie, związany przykładowo z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi, czy też hydrologicznymi. W rozstrzyganej sprawie niewątpliwie nastąpiła zmiana naturalnego kierunku spływu wód opadowych.

SKO wskazało również, że w toku postępowania ustalono, że wody gromadzące się na działce wnioskodawczyni uniemożliwiają jej uprawę. Natomiast dla zastosowania art. 29 ust. 3 u.p.w. z 2001 r. nie jest konieczne wykazanie, że szkoda już wystąpiła. Wystarczy, że na podstawie logicznego wnioskowania opartego o zwykłe doświadczenie życiowe można przyjąć, że skutkiem zmiany sposobu zagospodarowana nieruchomości będzie zmiana kierunku spływu wody z tej i innych nieruchomości powodująca powstawanie szkód.

Natomiast odnośnie interesu właściciela terenu, na którym dokonano zmiany, SKO wskazało, że nie pozostaje to przedmiotem postępowania zakończonego zobowiązaniem przywrócenia do stanu poprzedniego, a zatem zmiany szkodliwej dla nieruchomości sąsiednich. Nakazy przewidziane w art. 29 ust. 3 u.p.w. z 2001 r. można nałożyć na właściciela działki, który spowodował zmiany stanu wody na gruncie wpływające szkodliwie na grunty sąsiednie, a nie na grunt własny.

Wreszcie SKO wyjaśniło, że przepis art. 64b u.p.w. z 2001 r. dotyczy urządzeń wodnych, a zatem nie może mieć zastosowania w sprawie. Bruzda nie została zakwalifikowana jako rów, t. j. urządzenie wodne kształtujące zasoby wodne lub pozwalające na korzystanie z tych zasobów.

W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję SKO zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 w zw. z art. 84 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy wyrażający się przede wszystkim w oparciu rozstrzygnięcia o opinię biegłego, która została sporządzona w oparciu o wybiórczy materiał badawczy, niepozwalający na dokładne ustalenia aktualnego stanu i przebiegu wód na gruncie;

2) art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez brak prawidłowej oceny dowodów i wyciągnięcie błędnych wniosków z przeprowadzonych dowodów, co wyraża się w zobowiązaniu skarżącej do przywrócenia poprzedniego stanu wód bez odniesienia się do aktualnego stanu działki;

3) art. 29 ust. 3 u.p.w. z 2001 r. poprzez błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie doszło do zmiany stanu wód wywołującego szkodę na nieruchomości sąsiedniej oraz, że zachodzą przesłanki do zakopania spornej bruzdy;

4) naruszenie interesu prawnego skarżącej poprzez nakazanie przywrócenia poprzedniego stanu wód na nieruchomości w sytuacji, gdy spowodowałoby to jeszcze w większym stopniu zalewanie działki skarżącej niż ma to miejsce obecnie, podczas gdy już obecnie skarżąca nie jest w stanie prowadzić gospodarstwa, ponieważ każdy, nawet najmniejszy opad deszczu powoduje zalewanie działki, co pogłębiłoby się, gdyby zaskarżona decyzja została utrzymana w mocy i wykonana.

Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta, a także o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że wykonanie zaskarżonej decyzji doprowadzi do dewastacji jej działki w wyniku jeszcze intensywniejszego zalewania. Skarżąca podkreśliła, że bruzda została zakopana w celu ochrony jej własności przed dalszym i intensywniejszym niszczeniem.

Skarżąca stwierdziła, że powołany w sprawie biegły oparł swoją opinię o nieadekwatny materiał - korzystał bowiem jedynie ze zdjęć samolotowych, bez dokonania specjalistycznych oględzin. Zdaniem skarżącej jest to niewystarczające, ponieważ dopiero wizja w terenie pozwala zbadać i ocenić, czy doszło do zmiany stosunków wodnoprawnych.

Dalej skarżąca stwierdziła, że organy nie wyjaśniły zaistnienia przesłanki wyrządzania szkody na gruncie sąsiednim, albowiem wnioskodawczyni nie gospodaruje na swojej działce.

Skarżąca podniosła, że przepisy prawa wodnego zakazujące zmian w stosunkach wodnych obowiązują właściciela wówczas, gdy inne przepisy nie stanowią inaczej. Natomiast w niniejszej sprawie obowiązują przepisy Kodeksu cywilnego chroniące własność, i na podstawie których nie można wymagać od właściciela wykonania obowiązków mogących pogorszyć stan jego rzeczy. Zdaniem skarżącej, to jej działka jest niszczona przez bezprawne odprowadzanie wody przez wnioskodawczynię.

Wreszcie w ocenie skarżącej, nie można małego wgłębienia w ziemi, które utworzone było jedynie na własny użytek, kwalifikować jako rowu, czyli urządzenia wodnego.

W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie rozważył, co następuje:

W pierwszej kolejności Sąd podaje, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 pkt 3 zzs ⁴ ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem

i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ( Dz. U. 2020 r. poz. 374 ).

Skarga jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu. Organy prawidłowo zebrały i rozważyły materiał dowodowy w sprawie, czyniąc na jego podstawie właściwe ustalenia faktyczne. Również w warstwie materialnoprawnej kwestionowana skargą decyzja nie wykazuje uchybień. Podstawa prawna decyzji, tak w ujęciu walidacyjnym - prawidłowości zastosowania przepisów – jak i w ujęciu derywacyjnym – prawidłowości wykładni stosowanych przepisów, nie budzi zastrzeżeń.

Dla uporządkowania dalszych uwag, wstępnie należy podać, że sprawa pierwotnie prowadzona była w trybie art. 64a u.p.w. z 2001 r., który reguluje reżim przywrócenia poprzedniej funkcji nienależycie utrzymanego urządzenia wodnego.

W wyniku kontroli sądowoadministracyjnej przeprowadzonej przez WSA

w Krakowie wyrokiem z dnia 8 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 1454/17 uchylono decyzje organów obu instancji nakazujące przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego - rowu odwadniającego położonego na działce nr 1648

w [...] W sformułowanych w uzasadnieniu wyroku wskazaniach WSA

w Krakowie nakazał organom wyjaśnić, czy wgłębienie na działkach nr 1648 i 1642 faktycznie jest urządzeniem wodnym, przy czym Sąd zastrzegł, iż kwestia ta powinna zostać rozstrzygnięta w oparciu o dane zawarte w katastrze wodnym.

Realizując wytyczne Sądu, stosownie do postanowień art. 153 P.p.s.a. Dyrektor Zarządu Zlewni w [...] PGW Wody Polskie ustalił, że w systemie informacyjnym o gospodarowaniu wodami brak jakichkolwiek danych/informacji potwierdzających istnienie urządzenia wodnego na działkach nr 1648 i nr 1642.

W tym stanie rzeczy organ przyjął, iż sprawa nie powinna toczyć się w trybie art. 64b u.p.w. z 2001 roku, lecz w trybie przepisów regulujących naruszenie stosunków wodnych na gruncie.

W tak ukształtowanych realiach normatywnych Dyrektor Zarządu Zlewni

w [...] PGW Wody Polskie, pismem z dnia 6 czerwca 2019 roku przekazał sprawę Wójtowi Gminy [...], jako organowi właściwemu do wydania decyzji w sprawie o naruszenie stosunków wodnych na gruncie.

Działania organów w kwestii ustalenia podstaw materialnoprawnych zawisłej sprawy administracyjnej i co za tym idzie organów właściwych do jej załatwienia Sąd ocenia pozytywnie. W tym zakresie organy, podobnie jak Sąd, związane były stanowiskiem WSA w Krakowie wyrażonym w wyroku z dnia 8 maja 2018 r.,

sygn. akt II SA/Kr 1454/17. Ponieważ dane z katastru wodnego nie potwierdziły, że na działkach nr 1648 i nr 1642 znajduje się urządzenie wodne, zasadnie przyjęto, iż tryb z art. 64b u.p.w. z 2001 roku jest wyłączony.

W tym stanie rzeczy sprawa prowadzona była w trybie art. 29 ust. 3 u.p.w.

z 2001 roku. Podać trzeba, że sprawa została wszczęta wnioskiem z maja 2017 roku, a więc pod rządami u.p.w. z 2001 roku. Z dniem 1 stycznia 2018 roku weszła w życie ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 310 z późn. zm.). Zgodnie z jej art. 545 ust. 4 do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie, niewymienionych w ust. 1-3d, stosuje się przepisy dotychczasowe, z tym że organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów K.p.a. jest Prezes Wód Polskich, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów K.p.a. był w tych sprawach Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej albo dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej. Zgodnie z art. 29 ust. 3 u.p.w. w sprawach o naruszenie stosunków wodnych na gruncie właściwy jest organ wykonawczy gminy, natomiast organem wyższego stopnia, stosownie do art. 17 pkt 1 K.p.a., będzie samorządowe kolegium odwoławcze.

Przechodząc do kwestii merytorycznych kontrolowanej sprawy wyjaśnić należy, że stosownie do treści art. 29 ust. 1 u.p.w. z 2001 roku właściciel gruntu nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Zgodnie zaś z art. 29 ust. 3 u.p.w. z 2001 r. "Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom." Wydanie decyzji na podstawie

art. 29 ust. 3 u.p.w. z 2001 r., poprzedza ustalenie: po pierwsze, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie i po drugie, czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Zastosowanie przepisu art. 29 u.p.w. jest uzależnione od wystąpienia skutku w postaci szkody (szkodliwy wpływ dokonanych zmian na grunty sąsiednie). Tym samym pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie,

a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo – skutkowy – wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2021 r., sygn. III OSK 323/21.

W sprawie nie ma sporu, że rów (ryfa) na działce nr 1648/2 (działka nr 1648 w toku postępowania uległa podziałowi) istniał co najmniej od lat 80. Jego zadaniem było osuszenie przyległych pól (działek) i odprowadzenie nadmiaru wody. Okoliczność tę przyznaje skarżąca, jak i inni słuchani w sprawie świadkowie – protokół z rozprawy z dnia 27 czerwca 2017 roku, k. 15 i n. i z dnia 4 lutego 2020 roku, k. 193 i n.

Rów na działce nr 1642 również powstał w latach osiemdziesiątych – przyznaje to skarżąca stwierdzając, iż wykonano go w 1982 roku – pismo z dnia 19 lutego 2020 r. k. 203.

Ryfa na działce nr 1648/2 została zasypana w dniu 6 maja 2017 roku. Decyzję o zasypaniu bruzdy skarżąca podjęła wraz z mężem i ojcem - protokół z rozprawy

z dnia 27 czerwca 2017 roku, k. 15 i n., protokół z oględzin z dnia 14 sierpnia 2019 roku, k. 147 i n.

Sąd zaznacza, że kwestia kiedy dokładnie ryfa na działkach nr 1642 i nr 1648 powstała nie ma w sprawie znaczenia. Jako pewne należy przyjąć, iż istniała już

w latach osiemdziesiątych - istnienie ryfy (rowu) na działkach nr 1642 i nr 1648

w latach osiemdziesiątych potwierdza mapa ewidencyjna z 1986 roku – k. 211 oraz wszystkie słuchane w sprawie strony oraz świadkowie. Sporne między stronami jest to, czy istniała ona wcześniej, co jednak pozostaje irrelewantne. Zakładając, że ryfa powstała w latach osiemdziesiątych trzeba przyjąć, iż przez około 40 lat pełniła określone funkcje, które strony oraz słuchani świadkowie określali jako "odwodnienie", "odprowadzenie wody". Niewątpliwie analizowana ryfa miała znaczenie dla istniejących na działkach nr 1642 i nr 1648 stosunków wodnych.

Ze sporządzonej na potrzeby postępowania opinii z dnia 17 czerwca 2020 roku – k. 217 – wynika, że teren działek nr 1642 i nr 1648/2 (po podziale działki 1648) znajduje się w zlewni potoku [...] Teren przedmiotowych działek ukształtowany jest ze spadkiem w kierunku wschodnim w stronę istniejącej drogi na działce nr 1648/1 i istniejącego przepustu na tej drodze w kierunku północno wschodnim w stronę potoku [...]. Ukształtowanie terenu mieści się w granicach od 212,5 m npm przy zachodniej granicy działki 1642 do 210,3 m npm przy wschodniej granicy działki nr 1648/2 z wyraźnym spadkiem w kierunku drogi wschodnim w stronę drogi na działce nr 1648/1. Z układu warstwic naniesionych na mapie sytuacyjno-wysokościowej wynika, że nie jest możliwy naturalny spływ wód powierzchniowych

w innym kierunku, jak z działki nr 1642 w kierunku działki nr 1648/2 i dalej poprzez istniejący przepust w drodze 1648/1 na działki po wschodniej stronie drogi w kierunku północno-wschodnim w stronę potoku [...].

Logicznie wnioskując nie można nie zgodzić się z organami, że zasypanie bruzdy na działce 1648/2 spowodowało zablokowanie swobodnego przepływu wód opadowych i roztopowych zgodnie z ukształtowaniem terenu i naturalnym spływem wód. Działanie to niewątpliwie wpłynęło na istniejący od lat 80-tych naturalny stan wody na gruncie, istniejące warunki hydrologiczne. Zasypanie bruzdy (ryfy) na działce nr 1648/2 spowodowało, że woda z działki nr 1642 nie może swobodnie przepłynąć dalej w stronę potoku [...], powodując jej zalewanie. Z kolei zalewanie działki nr 1642 wyłącza ją częściowo z upraw rolnych, co niewątpliwe należy ocenić

w kategoriach "szkodliwego oddziaływania". W kontekście podnoszonych w skardze zarzutów Sąd podaje, że do zastosowania przepisów art. 29 ust. 1 i ust. 3 u.p.w.

z 2001 r. nie jest konieczne stwierdzenie szkody, która już wystąpiła, lecz stwierdzenie samej, potencjalnej możliwości powstania szkody na skutek większych opadów czy roztopów. Nie jest więc konieczne wykazanie, że szkoda już wystąpiła (a tym bardziej ustalenia jej wysokości). Wystarczy, że na podstawie logicznego wnioskowania opartego o zwykłe doświadczenie życiowe można przyjąć, iż skutkiem zmiany kierunku spływu wody będzie powstawanie szkód – wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2020 r., sygn. II OSK 529/18.

W tym stanie rzeczy Sąd stwierdza, że na działce skarżącej nr 1648/2

(nr 1648 przed podziałem) doszło do zmiany stanu wody na gruncie – zasypania

w maju 2017 roku ryfy od granicy z działką nr 1642 w kierunku wschodnim do drogi gminnej nr 1648/1 na długości ok. 70 m. Zmiana ta szkodliwie wpłynęła na grunt sąsiedni, działkę nr 1642, albowiem uniemożliwiła odprowadzanie z niej wód opadowych i roztopowych zgodnie z naturalnym kierunkiem spływu. W następstwie, działka nr 1642 ulega częściowemu zalewaniu i wyłączeniu z produkcji rolnej.

W sprawie jest jeszcze jednak istotna kwestia. Dokumentacja nadesłana przez skarżącą dowodzi, że zalewanie jej działki – nr 1648/2 – nie wynika z odprowadzania wód z działki nr 1642, lecz z braku zapewnienia przez Gminę [...] właściwego odprowadzenia wód z rowu odwadniającego wzdłuż drogi nr 1648/1. Przepływająca pod drogą (przepustem) woda kierowana jest na działkę 1734/1

i nr 1734/2, na której znajduje się bezodpływowy zbiornik na wodę. Ze zbiornika nie ma dalszego odpływu wody. W konsekwencji po napełnieniu się zbiornika woda spływająca z działek nr 1642 i nr 1648/2 nie ma ujścia, zatrzymuje się i rozlewa. Stan ten, jak wynika z pisma PG Wody Polskie z dnia 9 lutego 2021 roku (k. 45 akt sądowych) jest następstwem niezrealizowania w pełni przez Gminę [...] udzielonego pozwolenia wodnoprawnego z [...] czerwca 2018 roku, zgodnie z którym gmina była zobowiązana do zapewnienia odpływu wód z rowu przydrożnego. Z zalegających w aktach sprawy mapy zasadniczej z 1985 roku

(k. 215), mapy ewidencyjnej z 1986 roku (k. 211), mapy ewidencyjnej z 2020 roku

(k. 210), mapy zasadniczej z 2017 roku (k. 32) wynika jednoznacznie, że wody opadowe z działek nr 1642 i nr 1648/2 powinny być kierowane do rowu przydrożnego przy drodze nr 1648/1, następnie przepustem na działce nr 1734/1, do zbiornika usytuowanego na działce 1734/2. Zbiornik na działce nr 1734/2 powinien mieć odpływ w kierunku północno-wschodnim, przez działki nr 1720, nr 1721 i dalej. Zapewnienie odpływu wody ze zbiornika zlokalizowanego na działce nr 1734/2, jak wynika z powołanego pisma PG Wody Polskie z 9 lutego 2021 roku, należy do Gminy [...].

Zwrócić należy uwagę, że postępowanie administracyjne zmierzające do wydania decyzji na podstawie art. 29 u.p.w. z 2001 r. nie prowadzi do definitywnego

i całkowitego zlikwidowania wszystkich problemów związanych z istniejącymi na danych gruntach i gruntach z nimi sąsiadującymi stosunkami wodnymi. Organy administracyjne nie są więc uprawnione do rozpatrywania sprawy w zakresie szerszym niż określony w art. 29 u.p.w. z 2001 r. – wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2020 r., sygn. II OSK 1138/19. Dlatego też Sąd, pomimo iż rozumie sytuację skarżącej, nie może doprowadzić do kompleksowego uregulowania stanu wody tak na działce nr 1642, jak i nr 1648/2. W granicach niniejszej sprawy Sąd kontrolował wyłącznie to, czy organy prawidłowo zastosowały rygor z art. 29 ust. 3 u.p.w. z 2001 r., wobec zasypania na działce nr 1648/2 istniejącej od lat osiemdziesiątych ryfy, którą odprowadzane były wody z działki nr 1642. Kontrola ta nie wykazała naruszeń prawa.

W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę – art. 151 P.p.s.a.