Wyrok NSA oz. w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 111/98
NSA oz. w Lublinie
Data orzeczenia: 1999-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 26 ust. 1 pkt 5, art. 50 ust. 1 pkt 3, art. 50 ust. 3-4
journal: Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312
law: Obwieszczenie Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 16 maja 1994 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo celne.
article: art. 80
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: Organy celne mają prawo do ustalenia wartości celnej towaru dopiero wówczas, jeżeli wykażą, że spełniona została jedna z przesłanek określona w art. 26 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./.

TEZY

Organy celne mają prawo do ustalenia wartości celnej towaru dopiero wówczas, jeżeli wykażą, że spełniona została jedna z przesłanek określona w art. 26 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Marka G. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 23 grudnia 1997 r. (...) w przedmiocie wymiaru cła - uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w T. z dnia 23 lipca 1997 r. (...); (...).


UZASADNIENIE

1. Zaskarżoną decyzją wydaną na podstawie art. 138 par. 1 Kpa oraz art. 26 ust. 6, art. 30b ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., - Prawo celne /t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./, Prezes Głównego Urzędu Ceł po rozpatrzeniu odwołania z dnia 23 lipca 1997 r. od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w T. zawartej w dowodzie odprawy celnej (...) z dnia 23 lipca 1997 r., dotyczącej określenia wartości celnej i wymiaru cła Markowi Stanisławowi G. - utrzymał w mocy decyzję I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, iż decyzją Dyrektora Urzędu Celnego w T. /o numerze jak wyżej/ dopuszczono do obrotu na polskim obszarze celnym samochód marki Mercedes Sprinter rok produkcji 1995. Wartość celną przedmiotowego samochodu organ celny ustalił w wysokości 204.500 BEF. Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie, wnosząc o zmianę wartości celnej sprowadzonego pojazdu.

Prezes GUC - nie uznając za uprawnione zarzutów odwołania wskazał, iż - zgodnie z dyspozycjami art. 23 ust. 1 Prawa celnego, cło wymierza się według stanu towaru i jego wartości celnej z dnia dokonania zgłoszenia celnego i według stawek w tym dniu obowiązujących.

Podstawą wymiaru cła jest wartość celna towaru. Stosownie do art. 26 ust. 1 Prawa celnego, wartością celną towaru jest wartość transakcyjna, to znaczy cena faktycznie zapłacona lub należna za towar sprzedany w celu przywozu na polski obszar celny, przy czym wartość ta powinna odzwierciedlać rzeczywistą wartość towaru w dniu zgłoszenia go do odprawy.

Natomiast mając na względzie zapis ust. 6 art. 26 - cyt. ustawy Prawo celne, Prezes wyjaśnił, iż wartość transakcyjna nie może być przyjęta za wartość celną m.in. w przypadku gdy organ celny zakwestionował wiarygodność dokumentów służących do określenia wartości np. w sytuacji gdy wartość transakcyjna z dokumentów jest rażąco zaniżona w stosunku do faktycznego stanu i rzeczywistej wartości towaru. Jednocześnie podniósł, że organy celne badając dokumenty w przedmiotowej sprawie i porównując je ze stanem technicznym importowanego pojazdu samochodowego zakwestionowały cenę nabycia stwierdzając, jakoby przedstawiony do zgłoszenia celnego rachunek na kwotę 125.000 BEF - nie może być traktowany jako wiarygodny dokument. Organ II instancji wskazał, iż przede wszystkim o zakwestionowaniu jego wiarygodności zadecydowała niska cena przedmiotowego samochodu w stosunku do wartości transakcyjnej samochodów podobnych.

W związku z powyższym odmówiono wiarygodności ww. rachunkowi, traktując wspomniany dokument jako umowę pozorną.

Umowa sprzedaży /przedstawiony przez stronę rachunek/ jest właśnie dokumentem świadczącym o zawarciu umowy kupna-sprzedaży, w której kontrahenci wskazali cenę sprzedawanego przedmiotu odmienną od rzeczywistej - jest umową pozorną. Pozorność wyraża się w braku zamiaru wywołania skutków prawnych z jednoczesnym zamiarem stworzenia okoliczności mających na celu zmylenie osób trzecich w celu osiągnięcia korzyści materialnej.

Pozorność czynności prawnej została udowodniona tożsamością przedmiotu umowy, a zamiar wynika z działania stron umowy. Pozorność oświadczenia woli pociąga za sobą bezwzględną nieważność czynności prawnej.

Przepisy prawa celnego przewidują możliwość ochrony interesów państwa przed posługiwaniem się przez podmioty dokonujące obrotu towarowego z zagranicą niewiarygodnymi dokumentami, upoważniając organy celne do odmowy przyjęcia w takich przypadkach wartości transakcyjnej, jako wartości celnej towaru /art. 26 ust. 6 Prawa celnego/. Gdy przedstawiony przez stronę dowód nabycia towaru celnego okazuje się niewiarygodny, wartość celna ustalana jest metodami wyceny określonymi w art. 28-30b Prawa celnego. Za wartość celną może być przyjęta m.in. wartość transakcyjna identycznego lub podobnego towaru wprowadzonego na polski obszar celny sprzedanego w tym samym lub zbliżonym czasie co towar, dla którego ustalana jest wartość celna. Przy ustalaniu wartości celnej np. używanych pojazdów uwzględnia się rok produkcji i stan techniczny pojazdu. Prezes GUC podkreślił, że Urząd Celny w T., rozpatrując niniejszą sprawę, przy ustalaniu wartości celnej przedmiotowego pojazdu zastosował art. 30b Prawa celnego. Jednocześnie wskazał, iż jak wynika z materiału poglądowego wartość rynkowa pojazdu marki Mercedes Sprinter wynosi 56.000 zł. Następnie została przeprowadzona szczegółowa kalkulacja, w wyniku której wartość celną powyższego samochodu ustalono w sposób następujący:

Wartość rynkowa przyjęta z opinii rzeczoznawcy - 56.000 PLN.

Wartość po odliczeniu 10 procent w związku z różnicą spowodowaną wahaniami cen podobnych samochodów na giełdzie - 50.400 PLN.

Wartość po odliczeniu 27 procent uszkodzeń ustalona na podstawie opinii technicznej rzeczoznawcy - 36.792 PLN.

Wartość po odliczeniu 15 procent zysku dla sprzedającego 31.273,2 PLN.

Wartość po odliczeniu 22 procent podatku VAT - 25.633,77 PLN.

Wartość po odliczeniu 30 procent cła - 19.718,28 PLN.

Wartość celna - 19.718,28 PLN.

Prezes wskazał, iż wartość celną Urząd Celny ustalił wprawdzie w wysokości 19.625,00 PLN tj. 204.500 BEF. Jednakże z uwagi na to, iż jest ona niższa od kwoty wynikającej z powyższej kalkulacji, mając na uwadze wynikający z art. 139 Kpa zakaz reformationis in peius, Prezes GUC utrzymuje w mocy powyższą decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w T.

W dalszej części uzasadnienia swej decyzji - organ odwoławczy wywodzi, że "w systemie obowiązywania prawdy obiektywnej, istotne znaczenie ma tzw. kwestia wspólności dowodów - w tym sensie, że dowody zaofiarowane przez stronę przeciwną mogą być bez żadnych ograniczeń wykorzystywane w celu udowodnienia okoliczności faktycznych".

Tak więc, stan rzeczy będącej przedmiotem importu w chwili wydania decyzji skłania Prezesa GUC do podzielenia poglądu Dyrektora Urzędu Celnego w T. w kwestii wartości pojazdu oraz stopnia jego zużycia.

Prezes zauważa w tym miejscu, że wartość towaru jest niezależna od tego czy importer otrzymał za darmo towar wprowadzony na polski obszar celny, czy też kupił go po wyjątkowo okazyjnej /z różnych względów/ cenie.

Cena na fakturze musi bowiem odzwierciedlać rzeczywistą wartość towaru, gdy jest inaczej, to wartość ustalana jest zgodnie z art. 28-30b Prawa celnego w związku z art. 26 ust. 6, o czym wspomniano wcześniej.

Prezes GUC wyjaśnia ponadto, że opłacalność zakupu pojazdu za granicą, bądź jej brak jest kwestią importera i nie może wpływać na prawidłowe ustalenia wartości celnej importowanego samochodu.

2. W skardze do Sądu Marek G. wniósł o:

1/ uchylenie zaskarżonej decyzji,

2/ zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

W jego ocenie zaskarżona decyzja, podobnie jak decyzja utrzymana przez nią w mocy, narusza przepisy prawa, a w szczególności art. 26 ust. 6 Prawa celnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

W szerszych motywach podniósł, iż regułą w postępowaniu celnym jest ustalenie a wartości celnej towaru według jej wartości transakcyjnej /art. 25 Prawa celnego/ - Reguła ta - doznaje ograniczeń m.in. wówczas gdy dołączone do zgłoszenia celnego dokumenty zostaną zakwestionowane jako niewiarygodne /art. 26 ust. 6 prawa celnego/. Z przytoczonego unormowania wynika bezspornie obowiązek przedstawienia przez organ celny wywodu podającego przyczyny, dla których uznał przedstawione dokumenty za niewiarygodne. Organ celny powinien merytorycznie podważyć prawdziwość przedstawionych dokumentów. Dla uznania, że dokument jest niewiarygodny nie wystarczy wskazanie na istnienie innego dokumentu, dotyczącego innej sprawy, którego treść nie jest zgodna /np. co do ceny/ z kwestionowanym dokumentem.

Twierdzenie więc, że faktura przedstawiona przez stronę zawiera dane, którym należy odmówić wiarygodności, nie jest czynnością retoryczną, lecz czynnością wymagającą dowodu, że dokument ów nie potwierdza rzeczywistych warunków i okoliczności transakcji.

Zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 21 marca 1995 r. SA/Wr 1679/94:

1/ wyrażona w art. 25 Prawa celnego reguła, iż wartość celną towaru określa się na podstawie jego wartości transakcyjnej, doznaje ograniczeń wówczas tylko, gdy wynika to z przepisu prawnego,

2/ wyrażenie zawarte w art. 26 ust. 1 pkt 5 Prawa celnego "(...) jeżeli organ celny zakwestionował ich wiarygodność" oznacza konieczność merytorycznego podważenia wiarygodności przedstawionych dokumentów.

Jest to stanowisko podobne do prezentowanego we wcześniejszym wyroku NSA z dnia 21 października 1994 r. SA/Lu 1830/93.

W ocenie skarżącego - w niniejszej sprawie organ celny uznał przedstawiony do zgłoszenia celnego rachunek na kwotę 125.000 BEF za niewiarygodny z powodu zbyt niskiej ceny przedmiotowego samochodu w stosunku do wartości transakcyjnej samochodów podobnych. Uznano, że dokument ten świadczy o zawarciu umowy pozornej, bo mającej na celu zmylenie osób trzecich. Organ celny twierdzi, że "pozorność czynności prawnej została udowodniona tożsamością przedmiotu umowy, a zamiar wynika z działania stron umowy" - ta zagmatwana argumentacja jest zupełnie niezrozumiała. Takim stwierdzeniem nie udowodniono wcale wadliwości złożonych przez kontrahentów oświadczeń woli. Strona uważa, że bezpodstawnie zakwestionowano wiarygodność przedstawionego rachunku został przecież wystawiony przez zagraniczny podmiot gospodarczy i stanowi fragment jego dokumentacji księgowej.

W tej sytuacji zarzut, że został wystawiony dla pozoru, czyli w celu zmylenia przez strony, polskich organów celnych jest całkowicie chybiony. Ponadto nie budzi wątpliwości, że strony zawarły ważną umowę sprzedaży i nastąpiło przeniesienie prawa własności samochodu. Dlatego ogólny wywód organu celnego, że umowa jest nieważna, nie do końca właściwie określa powstały stan prawny.

3. W odpowiedzi na skargę Prezes GUC - wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko uprzedmiotowione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

4. Sąd zważył, co następuje:

Zarzutom skargi nie można odmówić słuszności, a raczej podzielić poglądy w niej zawarte.

Wskazać przede wszystkim trzeba, iż art. 26 ust. 1 pkt 5 Prawa celnego dopuszcza możliwość nieuwzględnienia wartości transakcyjnej za wartość celną towaru w dwu przypadkach: 1/ gdy dokumenty o których mowa w art. 50 ust. 3 i 4, a służące do określenia wartości celnej nie zostały dołączone do wniosku o wszczęcie postępowania celnego; 2/ jeżeli organ celny zakwestionował wiarygodność dołączonych do wniosku o wszczęcie postępowania celnego dowodów określonych w art. 50 ust. 3 i 4 Prawa celnego służących do określenia wartości celnej.

Z zaskarżonej decyzji wynika, że przyczyną nieuwzględnienia wartości celnej podanej przez stronę było zakwestionowanie wiarygodności złożonych przez stronę dokumentów służących do określenia tej wartości. Organy celne oceniające tę kwestią ograniczyły się do lapidarnego stwierdzenia, że na podstawie materiału porównawczego wartość celna jest inna niż ta którą podała strona.

W ocenie Sądu, pominięto treść umowy zawartej między stroną, a kontrahentem zagranicznym. Powyższe dokumenty łącznie z deklaracją wartości celnej i fakturą stanowią właśnie dokumenty określone w art. 50 ust. 1 pkt 3 Prawa celnego służące do określenia wartości celnej towarów.

Organy celne nie ustosunkowały się w ogóle do tych dokumentów nie wykazały, które dokumenty i dlaczego są niewiarygodne. Podniosły jedynie kwotę wartości przedmiotowego samochodu. Wykazanie braku wiarygodności tych dokumentów jest obowiązkiem organów celnych i stanowi przesłankę do prawidłowego stosowania art. 26 ust. 1 pkt 5 Prawa celnego, a tym samym daje podstawę prawną dla organów celnych dla określenia wartości celnej towarów w trybie określonym przepisami 27-30 Prawa celnego.

Oznacza to, że organy celne mają prawo do ustalenia wartości celnej towaru dopiero wówczas, jeżeli wykażą, że spełniona została jedna z przesłanek określona w art. 26 ust. 1 pkt 5 Prawa celnego. Powołanie się w uzasadnieniu decyzji oraz dołączenie do akt tzw. "materiału porównawczego" nie stanowi wyłącznego dowodu na to, że inne dołączone przez strony dokumenty są niewiarygodne.

Stosownie do art. 1 ust. 2 Prawa celnego w postępowaniu przed organami celnymi stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy Prawa celnego nie stanowią inaczej.

W związku z powyższym w tym postępowaniu znajduje uzasadnienie stosowanie art. 80 Kpa. Konsekwencją czego jest przyjęcie przez Naczelny Sąd Administracyjny poglądu, że ocena dowodów dokonana przez organy celne była dowolna i wybiórcza, bowiem nie została oparta na całokształcie materiału dowodowego i jako taka nie może prowadzić do wniosku, że dana okoliczność została udowodniona.

W tym przypadku nie można przyjąć twierdzenia organów celnych, iż dokumenty dołączone do wniosku o wszczęcie postępowania celnego są niewiarygodne. W aktualnym stanie sprawy jest to twierdzenie organów celnych przynajmniej przedwczesne.

5. Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - orzekł jak w sentencji.