Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 737/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Celne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 269 poz 1 art.116 ust.1 lit a, art.117 ust.1, art.236
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiające unijny kodeks celny
article: art.68
journal: Dz.U. 2020 poz 1382
law: Ustawa z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Piotr Popek, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi "A." Sp. z o.o. w likwidacji w upadłości w T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kwoty wynikającej z gwarancji bankowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego "A." Sp. z o.o. w likwidacji w upadłości w T. kwotę 997 (dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 3) zarządza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz skarżącego "A." Sp. z o.o. w likwidacji w upadłości w T. zwrot kwoty 500 (pięćset) złotych tytułem nadpłaconego wpisu od skargi.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2020r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w (dalej: DIAS) utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego w z dnia [...] grudnia 2019r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kwoty wynikającej z gwarancji bankowej.

Jak wynika z akt sprawy, pismem z dnia 30 lipca 2019r. [...]Syndyk Masy Upadłości [...]Sp. z o. o. w upadłości (dalej: Skarżący) złożył wniosek o zwrot należności celnych w wysokości 1.000.000 PLN, wynikających z decyzji Naczelnika Urzędu Celno - Skarbowego w nr [...]do [...] oraz [...] do [...], wydanych wobec [...] Sp. z o.o. (dłużnik/upadły) w okresie od 11 sierpnia 2017r. do 5 września 2017r., które zostały zapłacone z gwarancji bankowej nr [.].

We wniosku powołał się na okoliczność uchylenia powyższych decyzji w ramach postępowań odwoławczych i stwierdzony przez organ celny - w pismach z dnia 24 kwietnia 2018r. i z dnia 25 czerwca 2018r. - brak podstaw do zakwestionowania deklarowanej w zgłoszeniach celnych wartości transakcyjnej importowanych towarów.

Zdaniem Syndyka okoliczności te bezsprzecznie świadczą, że kwota należności wynikająca z tych uchylonych decyzji i zapłacona z gwarancji nr [.] nie jest należna i winna być zwrócona na podstawie art. 116 i art.117 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiającego Unijny Kodeks Celny (Dz. U. UE L 269 z dnia 10 października 2013r. – dalej: UKC) w trybie określonym art.121 UKC.

Naczelnik Urzędu Celno- Skarbowego w decyzją z dnia [...] grudnia 2019r. odmówił zwrotu kwoty wynikającej z gwarancji bankowej, powołując się na wyniki postępowania wyjaśniającego, z których wynika, że kwota wpłacona na poczet ww. należności celnych nie została zarachowana na przedmiotowe decyzje, lecz została rozdysponowana na niezapłacone należności celno-podatkowe wynikające z innych decyzji Naczelnika [...] Urzędu Celno - Skarbowego w skierowanych do Syndyka Masy Upadłości [...] w upadłości. Ponadto organ wskazał, że w aktach postępowania upadłościowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy Katowice-Wschód w Katowicach X Wydział Gospodarczy, brak jest dokumentów potwierdzających fakt, iż [...] Sp. z o.o. w upadłości, posiada wierzytelność wobec Skarbu Państwa - Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w. Zatem przedmiotowa wpłata winna być nadal traktowana jako zabezpieczenie gwarancyjne, a nie wierzytelność należna U.

Na skutek złożonego przez Syndyka odwołania sprawę rozpatrywał DIAS, który powołaną wyżej decyzją z dnia [...] sierpnia 2020r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Na wstępie organ stwierdził, że w związku z faktem powstania długu celnego oraz zaksięgowaniem i powiadomieniem dłużników o długu celnym w/w decyzjami na podstawie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie UKC tj. przed 1 maja 2016r. - podstawę materialnoprawną decyzji organów celnych w niniejszej sprawie powinny stanowić przepisy rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 302 z 19.10.1992r.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 2, t. 4, str. 307 ze zm. – dalej: WKC) oraz rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) Nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. U. nr L 253 z 11.10.1993 ze zm. – dalej: RWKC), obowiązujące w dacie powstania długu celnego.

Powołując się na brzmienie przepisów art.244 WKC oraz art.63 a Prawa celnego organ stwierdził, że wpłacona kwota została rozliczona na należności wynikające z w/w decyzji. Po zakończeniu postępowań odwoławczych i przekazaniu spraw do ponownego rozpatrzenia wpłacona kwota stała się zabezpieczeniem kwot należności celno-podatkowych, na poczet których została uruchomiona. Z kolei po ponownym rozpatrzeniu tych spraw przez organ I instancji, wpłacona kwota 1.000.000.zł stała się prawnie nienależną, gdyż Naczelnik Urzędu Celno - Skarbowego w zaakceptował wykazane w zgłoszeniach kwoty należności. Zdaniem organu, regulacja art. 68 Prawa celnego daje podstawę do dokonania zaliczenia należności celnych na zaległe lub bieżące zobowiązania dłużnika wobec organu celnego. Z przepisu tego wynika uprawnienie organu, który jednak nie ma bezwzględnego obowiązku dokonywania zwrotu zapłaconych należności, gdy stwierdza ich nienależność w odniesieniu do danego długu celnego; w praktyce takie kwoty nie są zwracane, gdy istnieją zaległe lub bieżące zobowiązania dłużnika wobec organu celnego.

Dopiero po wydaniu decyzji DIAS nr [...] z dnia [...]02.2018r., [...]z dnia [..].02.2018r. oraz nr [...] z dnia [...].03.2018r., którymi uchylono przedmiotowe decyzje i po zaakceptowaniu przez Naczelnika Urzędu Celno - Skarbowego w w pismach z dnia 24.04.2018r. oraz z dnia 25.06.2018r. kwot należności celnych przywozowych określonych w zgłoszeniach celnych objętych uchylonymi decyzjami, zaistniały okoliczności wskazujące na ewentualny zwrot wpłaconej kwoty. Ponieważ stwierdzono niezapłacone kwoty wynikające z szeregu decyzji wydanych w okresie od 29.11.2017r. do 27.11.2018r., to zastosowano art. 68 Prawa celnego zaliczając z urzędu kwotę podlegającą zwrotowi na poczet tych należności.

Odnosząc się do zarzutów odwołania w zakresie braku uwzględnienia przepisów Prawa upadłościowego DIAS stwierdził, że nie można potrącić wierzytelności powstałej przed ogłoszeniem upadłości z wzajemną wierzytelnością powstałą po ogłoszeniu upadłości. Zgodnie ze spisem inwentarza [...] Spółka z o.o. w upadłości likwidacyjnej, złożonym w aktach postępowania upadłościowego, kwota 1.000.000,00 zł na dzień ogłoszenia upadłości nie była wierzytelnością upadłego [...] Spółka z o.o. i wobec powyższego nie może zostać potrącona w zgłoszeniu wierzytelności zgodnie z art. 93 ust 1 Prawa upadłościowego. Ponadto jest to "ewentualna" wierzytelność U. w upadłości wobec organu, gdyż przyznanie zwrotu ograniczone jest do przypadków określonych w art. 236-239 WKC.

Jednocześnie DIAS stwierdził, że sytuacja, która doprowadziła do powiadomienia o długu celnym była wynikiem oszustwa ze strony dłużnika, bowiem dług celny będący przedmiotem w/w uchylonych decyzji, jak i decyzji, na poczet których rozliczono wpłaconą z gwarancji kwotę, powstał w wyniku dopuszczenia do obrotu koncentratu soku jabłkowego importowanego z Ukrainy, który objęty był śledztwem organów ścigania w sprawie zorganizowanej grupy przestępczej. Wskazując na wyniki tego śledztwa organ stwierdził, że w świetle powołanego art. 236 WKC, jak i pozostałych przepisów WKC, zwrot w/w kwoty nie przysługuje.

Z tego względu nie można mówić o powstałej wierzytelności [...] Sp. z o.o. w upadłości wobec organu, a nadpłata została rozliczona zgodnie z art. 68 Prawa celnego. Ponadto wpłacona kwota została ostatecznie zaliczona (wykaz w aktach sprawy) na poczet należności wynikających z długu celnego oraz zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług, powstałych w analogicznym stanie faktycznym i objętych gwarancją nr [.].

W skardze na powyższą decyzję do tut. Sądu Syndyk zarzucił:

1.Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na treść decyzji, a mianowicie:

a) art. 187 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (dalej: Ordynacja podatkowa) w zw. z art. 73 ust. 1 ustawy Prawo celne, przez brak wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w szczególności poprzez pominięcie właściwej i zgodnej z obowiązującymi zasadami oceny okoliczności mających znaczenie dla rozpoznania sprawy, w tym pominięcie ustalenia momentu powstania wierzytelności Skarbu Państwa w sposób nieuprawniony skompensowanej z wierzytelnością o zwrot zapłaconej kwoty nienależnego cła,

b) art. 191 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 73 ust. 1 ustawy Prawo celne poprzez jego nieprawidłową interpretację i zastosowanie, co spowodowało oparcie zaskarżonej decyzji na okolicznościach, które nie wynikają z przeprowadzonych dowodów, a wręcz pozostają w sprzeczności z tymi dowodami, co spowodowało m.in. błędy w ustaleniach faktycznych wymienione w zarzucie nr 3 niniejszej skargi,

c) art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej w zw. z art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 41 Karty Praw Podstawowych poprzez przeprowadzenie postępowania oraz wydanie decyzji bez zastosowania i poszanowania obowiązujących przepisów prawa w szczególności obowiązujących przepisów Prawa upadłościowego oraz dowolne kształtowanie istotnych z punktu widzenia interesów upadłego i wiążących go stosunków, poprzez "zaliczenie" istniejącej nadpłaty na wybrane dowolnie należności, mimo iż zasada dobrej administracji i podstawowe zasady obowiązujące w Unii Europejskiej nakazują stosowanie przez organy państwa, w szczególności organy administracji publicznej obowiązujących przepisów prawa i kierowanie się zasadą praworządności; a nadto poprzez nielogiczne i sprzeczne ze sobą argumentowanie zasadności wydanej decyzji, a nadto podawanie argumentów oczywiście nieprawdziwych,

d) art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP poprzez wydanie rozstrzygnięcia bez podstawy prawnej, w powołaniu się na niewynikającą z przepisów prawa zasadę, która rzekomo prowadzi do wniosku, że zwrot zapłaconych należności celnych nie przysługuje, a która, wbrew twierdzeniom organu, nie wynika z art. 236 WKC,

e) art. 210 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa w zw. z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (dalej: Prawo celne) poprzez jego niezastosowanie i niepowołanie w sposób prawidłowy podstawy prawnej wydanej decyzji, w szczególności polegające na podaniu "pustego" w swojej treści art. 73 ust. 1 Prawa celnego jako podstawy prawnej zaskarżonej decyzji.

2. Naruszenie prawa materialnego:

a) Art. 116 ust. 1 lit. a UKC, poprzez jego niezastosowanie, mimo iż doszło do zawyżenia należności celnych,

b) Art. 117 ust. 1 UKC poprzez jego nieprawidłową interpretację i uznanie, że nie doszło do zawyżenia należności celnych, mimo iż kwota, o której powiadomiono w określonych, wymienionych we wniosku sprawach przekraczała kwoty należne oraz kwota żądana przez organy celne (zgodnie z pierwotnym powiadomieniem) została zapłacona,

c) art. 236 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny (dalej: WKC) poprzez jego błędną interpretację oraz niezastosowanie jego dyspozycji wynikającej z ust. 1 akapit 1 tego artykułu,

d) Art. 95 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (dalej: Prawo upadłościowe) poprzez jego niezastosowanie i faktyczne dokonanie potrącenia (zaliczenia) kwoty nadwyżki cła powstałej po ogłoszeniu upadłości, mimo wyraźnego zakazu ustawowego,

e) Art. 93 ust. 1 Prawa upadłościowego poprzez jego nieuprawnione zastosowanie, mimo iż nie zostały wyczerpane przesłanki w nim wymienione,

f) Art. 96 Prawa upadłościowego poprzez jego niezastosowanie,

g) Art. 68 Prawa celnego poprzez jego błędną interpretację i zastosowanie, mimo iż reguły interpretacyjne w kontekście upadłości podmiotu uprawnionego i zobowiązanego w istotny sposób wyłączają możliwość zastosowania tego przepisu w niniejszej sprawie, a nadto poprzez błędne zastosowanie skutkujące zaliczeniem należności do zwrotu na nieistniejące (w chwili gdy zwrot był należny) zobowiązania podatkowe w zakresie podatku VAT,

h) Art. 201 ust. 2 WKC, poprzez jego niezastosowanie i mylne ustalenie momentu powstania długu celnego, na który została zaliczona nienależnie pobrana kwota 1 mln zł,

i) Art. 19a ust. 9 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług poprzez jego niezastosowanie i błędne ustalenie momentu powstania zobowiązania w zakresie podatku VAT, na które to zobowiązanie została zaliczona nienależnie pobrana kwota 1 mln zł,

j) art. 146 ust. 3 Prawa upadłościowego poprzez jego niezastosowanie i zaspokojenie się z majątku upadłego po ogłoszeniu upadłości mimo ustawowego zakazu takiego działania,

k) art. 62 Prawa upadłościowego poprzez jego niezastosowanie i pominięcie faktu, iż roszczenie o zwrot należności wynikające z pobrania prawnie nienależnej kwoty długu celnego stanowi składnik masy upadłości,

l) art. 230 Prawa upadłościowego poprzez jego niezastosowanie i pominięcie faktu, iż zobowiązania, na które zaliczona została prawnie nienależna kwota 1 mln złotych, nie stanowiły zobowiązań masy upadłości (powstałych po ogłoszeniu upadłości),

m) art. 236 Prawa upadłościowego poprzez jego niezastosowanie, mimo iż należności, na które zaliczona została prawnie nienależna kwota 1 mln złotych, stanowią należności o których mowa w tym przepisie,

n) art. 76 Ordynacji podatkowej oraz art. 68 Prawa celnego w zw. z art. 1 ust. 1 pkt 3 Prawa upadłościowego poprzez ich niewłaściwą interpretację i dokonanie zaliczenia istniejącej należności do zwrotu z pominięciem zasady ustawowego zakazu obciążania majątku upadłego i wyłącznej kompetencji organów postępowania upadłościowego w zakresie czynności dotyczących majątku upadłego, w tym zmierzających do zaspokojenia z tego majątku,

3. Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na:

a) Ustaleniu że skarżący nie złożył przed pismem z dnia 30.07.2019 r. (inicjującym zakończone zaskarżoną decyzją postępowanie) wniosku o zwrot należności celnych, mimo iż skarżący złożył podanie w tej sprawie wzywając pismem z dnia 6 czerwca 2018 r. Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w do zwrotu kwoty 1 mln zł wypłaconej z gwarancji bankowej nr [.],

b) Błędnym ustaleniu, że zapłacona kwota została zaliczona na poczet należności wynikających z długu celnego oraz obowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług objętego gwarancją bankową nr [.], podczas gdy wydanie rozstrzygnięć stanowiących podstawę tych należności nastąpiło w chwili, gdy gwarancja ta w całości wygasła,

c) Braku ustalenia rzeczywistej daty powstania wierzytelności Skarbu Państwa, która została potrącona z wierzytelnością skarżącego.

Syndyk wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji.

W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - zwanej dalej P.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a P.p.s.a.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd uznał, że skarga jest zasadna.

Spór dotyczy zasadności odmowy zwrotu Skarżącemu kwoty 1 mln zł, uiszczonej na pokrycie należności celnych, które wynikały z powołanych wyżej decyzji określających wysokość długu celnego. Niesporne jest, że uiszczone kwoty ostatecznie stały się nienależne, ponieważ organy celne odstąpiły od kwestionowania zgłoszeń celnych uznając je za prawidłowe. Pomimo tego, organy celne odmówiły zwrotu, a ściślej organ I instancji odmówił, a organ odwoławczy utrzymał tę decyzję w mocy, chociaż każdy z nich oparł swoje rozstrzygnięcie na odmiennych przesłankach i zastosował inne przepisy.

Organy powołują w swoich rozstrzygnięciach sprzeczne okoliczności, bo organ I instancji wskazuje na "rozdysponowanie" kwoty z gwarancji na inne zobowiązania, natomiast organ II instancji twierdzi, że nienależnie uiszczona kwota nie może zostać zwrócona bo nie spełnia przesłanek zwrotu określonych w przepisach prawa celnego, w tym m.in. w art.236 UKC. W dalszej części decyzji DIAS przedstawia obszerne wywody opisujące okoliczności ujawnione w sprawach zakończonych wydaniem decyzji - następnie uchylonych - w przedmiocie długu celnego, które to okoliczności mają stanowić uzasadnienie tezy, że dłużnik świadomie spowodował powstanie zawyżonej kwoty należności celnych.

Takiego działania organów nie można zaaprobować.

Zasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania, w sytuacji gdy organy prezentują tak różne stanowiska, przy czym organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji – czyli uznał ją za prawidłową, a jednocześnie oparł swoje rozstrzygnięcie na zupełnie innych przesłankach. Z tych względów zaskarżone rozstrzygnięcie jest niezrozumiałe, w istocie nie wiadomo bowiem, czy przyczyną odmowy zwrotu kwoty uiszczonej z gwarancji bankowej było zaliczenie nadpłaconej kwoty na poczet innych zobowiązań dłużnika, czy zaistnienie przesłanek odmowy zwrotu należności celnych, określonych w przepisach celnych.

We wniosku inicjującym postępowanie Syndyk zwrócił się o zwrot uiszczonej kwoty na podstawie art.116 i art.117 UKC. Organ I instancji w decyzji stwierdził, że wpłacona kwota 1 mln zł nie została zarachowana na poczet należności wynikających z przedmiotowych decyzji, dlatego należności te nie były zawyżone zgodnie z art.116 ust.1 lit a UKC. Jednocześnie organ dodał, że "na uwagę zasługuje treść art.68 Prawa celnego", lecz nie wiadomo, czy przepis ten został przez organ zastosowany. Wprawdzie w rozstrzygnięciu tym wymieniono inne decyzje, z których wynikają zaległości strony wobec Skarbu Państwa i na które została "rozliczona" wpłacona kwota, lecz nie wiadomo w jakim trybie nastąpiło to rozliczenie, na podstawie jakich przepisów i na jakiego rodzaju należności.

Stosownie do treści art. 68 Prawa celnego, kwota należności podlegających zwrotowi może zostać zaliczona na zaległe lub bieżące zobowiązania dłużnika wobec organu celnego. Chociaż przepisy prawa celnego nie określają zasad i sposobu dokonania zaliczenia należności podlegających zwrotowi na zaległe lub bieżące zobowiązania dłużnika wobec organu celnego, wskazując jedynie ogólnie w art.68 Prawa celnego na taką możliwość, nie oznacza to jednak, że organy celne mają tu pełną dowolność. Brak wydania w zakresie "rozdysponowania" jakiegokolwiek rozstrzygnięcia, czy choćby informacji skierowanej do dłużnika, czyni wielce niejasnymi okoliczności tego rozdysponowania. Trzeba mieć na uwadze, że gwarancja została uruchomiona w celu zaspokojenia określonych należności, a organ nie wskazał okoliczności, ani podstaw prawnych dokonania "zarachowania" nienależnie uiszczonej kwoty. Od chwili uruchomienia środków z gwarancji bankowej tj. od 13 listopada 2017r. pozostają one w dyspozycji organów celnych, a dłużnik - choć uiszczona kwota była nienależna - nie otrzymał jej zwrotu, ani też nie miał żadnego wpływu na jej przeznaczenie (zarachowanie).

Ponadto, jak wynika z treści powołanego przepisu, zaliczeniu mogą podlegać te należności, co do których nie wystąpiły negatywne przesłanki zwrotu, na co wskazuje użycie sformułowania "podlegające zwrotowi". Zatem skoro organ I instancji stwierdził, że nastąpiło "rozdysponowanie" nadpłaconej kwoty, to organ odwoławczy temu faktowi przeczy wskazując jako przyczynę odmowy zwrotu świadome działanie (oszustwo) dłużnika (art. 236 WKC), które doprowadziło do zapłacenia prawnie nienależnej kwoty.

Z powołanych przepisów wynika, że uznanie istnienia negatywnych przesłanek zwrotu powoduje, że nie można nadpłaconej kwoty zaliczyć na inne zobowiązania, skoro nie podlega ona zwrotowi, a zaliczyć można tylko te kwoty, które takiemu zwrotowi podlegają.

Niewątpliwie w niniejszej sprawie, wskutek uchylenia decyzji, na poczet których została przekazana kwota 1 mln zł z gwarancji bankowej i w wyniku uznania przez organ braku podstaw do zakwestionowania zgłoszeń celnych, powstała nadwyżka uiszczonych kwot należności celnych przywozowych. Zatem spełnione zostały pozytywne przesłanki zwrotu określone w art.116 ust.1 lit.a i art.117 ust.1 UKC. W myśl tej regulacji kwota należności celnych przywozowych lub wywozowych jest zwracana lub umarzana, jeżeli kwota odpowiadająca długowi celnemu, o której pierwotnie powiadomiono, przekracza kwotę należną lub gdy dłużnik został powiadomiony o długu celnym niezgodnie z art.102 ust.1 akapit drugi lit.c lub d.

Nie można podzielić stwierdzenia organu odwoławczego co do zaistnienia negatywnej przesłanki zwrotu, wynikającej z art.236 zd. trzecie WKC. Zgodnie z tym przepisem należności celne przywozowe lub wywozowe nie podlegają zwrotowi ani umorzeniu, w przypadku gdy fakty, które doprowadziły do zapłacenia lub zaksięgowania kwoty prawnie nienależnej, są wynikiem świadomego działania osoby zainteresowanej.

W niniejszej sprawie DIAS nie wykazał, aby dłużnik świadomie doprowadził do zapłacenia lub zaksięgowania kwoty prawnie nienależnej. W świetle okoliczności sprawy, wywody DIAS co do istnienia przesłanek odmowy zwrotu określonych w art.236 WKC tj. świadomego działania (oszustwa) osoby zainteresowanej czego przejawem mają być - wg organu - okoliczności ujawnione w sprawach zakończonych wydaniem przedmiotowych decyzji, są bezpodstawne. Ostateczne odstąpienie bowiem przez organy celne od kwestionowania przedmiotowych zgłoszeń celnych oznacza, że okoliczności ujawnione w tamtych sprawach nie mogą mieć żadnego znaczenia dla oceny zachowania zgłaszającego dłużnika w niniejszej sprawie. Skoro dłużnik złożył zgłoszenia celne uznane ostatecznie przez organy za prawidłowe, to nie można mu zarzucić, że w tych sprawach świadomie spowodował powstanie zawyżonej kwoty należności celnych, choćby co do innych spraw tego samego dłużnika ustalenia organów doprowadziły do skutecznego zakwestionowania zgłoszeń celnych i określenia należności celno-podatkowych. Każde zgłoszenie celne powinno być oceniane odrębnie.

Odnosząc się do rozbieżności w zakresie zastosowanych w sprawie przepisów prawa materialnego trzeba wskazać, że w okolicznościach niniejszej sprawy dług celny powstał pod rządami WKC, natomiast wpłata na rzecz należności celnych i żądanie jej zwrotu miało miejsce już po wejściu w życie UKC tj. po 1 maja 2016r., przy czym nowa regulacja nie zawiera w przedmiotowej kwestii przepisów intertemporalnych.

W ocenie Sądu, prawidłowo przyjął organ I instancji, że zastosowanie w sprawie mają przepisy UKC. Sąd podziela bowiem podgląd wyrażony w orzecznictwie, że w razie braku przepisów intertemporalnych zasadą jest, że w stosunku do zdarzeń, które miały miejsce wcześniej, lecz nadal trwają, należy stosować bezpośrednio nowe akty prawne, w myśl zasady lex retro non agit. Jeśli natomiast dane zdarzenie uległo zakończeniu przed wejściem w życie nowego aktu prawnego, to do tego zdarzenia należy stosować przepis w brzmieniu obowiązującym w momencie powstania tego zdarzenia. Na gruncie prawa krajowego, stosownie do zasady zaufania do państwa i tworzonego przez nie prawa (art. 2 Konstytucji RP) pożądane jest, aby tworzone prawo nie było stosowane do zdarzeń, sytuacji, które miały miejsce i zostały zakończone przed wejściem w życie zmienionej normy. Inaczej w sytuacji, gdy stosunek prawny trwa nadal i brak jest w tym względzie wyraźnych przepisów intertemporalnych, wówczas należy stosować przepisy nowe (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2020 r. sygn. akt I GSK 574/20 i powołane tam orzecznictwo TSUE).

Powyższe prowadzi do wniosku, że żądanie przez stronę zwrotu nadpłaconej kwoty należności celnych powinno podlegać rozpoznaniu na podstawie przepisów UKC.

Zasadnie też zarzuca Skarżący, że organ odwoławczy bardzo pobieżnie odniósł się do kwestii powstania wzajemnych wierzytelności Skarbu Państwa i dłużnika (upadłego), który znalazł się w stanie upadłości po powstaniu spornych należności, lecz przed wypłatą środków z gwarancji na ich poczet.

W wyroku z dnia 15 lipca 2005 r. sygn. akt I FSK 5/05 Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że po ogłoszeniu upadłości organy podatkowe tracą uprawnienie do korzystania z instytucji zaliczenia nadpłaty na poczet zaległości podatkowych w trybie określonym w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60), a zaległości te powinny być realizowane i podlegać regułom zaspokojenia wierzytelności publicznoprawnych wyznaczonych przepisami prawa upadłościowego. Wprawdzie wyrok powyższy dotyczy zaległości podatkowych, lecz w niniejszej sprawie środki z gwarancji zostały "rozdysponowane" zarówno na należności celne, jak i podatkowe (Vat z tytułu importu). Z zaskarżonej decyzji wynika, że organ bardzo pobieżnie rozważał realizowanie zaspokojenia należności celno-podatkowych z uwzględnieniem przepisów Prawa upadłościowego. Tymczasem nie budzi wątpliwości, że ogłoszenie upadłości w istotny sposób wpływa na status podmiotu upadłego i jego relacje z innymi uczestnikami obrotu, w tym z organami administracji publicznej, a relacje te powinny odbywać się (podlegać ocenie) z uwzględnieniem przepisów Prawa upadłościowego.

Stwierdzenia organu na ten temat zawarte w zaskarżonej decyzji są sprzeczne, bo z jednej strony organ przytacza treść art.93 Prawa upadłościowego i dochodzi do wniosku, że nie można potrącić wierzytelności powstałej przed ogłoszeniem upadłości z wzajemną wierzytelnością powstałą po ogłoszeniu upadłości, a następnie dochodzi do wniosku, że w niniejszej sprawie stan faktyczny jest odmienny, mimo że analiza momentu powstania wierzytelności organu (Skarbu Państwa) wobec upadłego tj. dziesięć dni od doręczenia decyzji wymiarowych oraz wzajemnej wierzytelności upadłego w stosunku do organu celnego - najwcześniej w dniu 13 listopada 2017r., wskazuje, że dokładnie z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Organ nie uzasadnił jednak na czym ma polegać odmienność stanu faktycznego.

Zasadne są też zarzuty, co do błędnego przyjęcia, że wniosek z dnia 30 lipca 2019 r. o zwrot należności celnych był pierwszym pismem w tej sprawie, bo jak wynika z przedłożonej przez Skarżącego korespondencji, domagał się on od organów celnych zwrotu przedmiotowej kwoty już w dniu 6 czerwca 2018 r., jednak ta okoliczność nie ma istotnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.

Opisane wyżej uchybienia czynią zasadnymi zawarte w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania Odniesienie się w tym stanie sprawy do pozostałych zarzutów skargi jest przedwczesne.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ powinien w sposób jasny i konkretny wskazać - w zależności od ustalonych okoliczności - w jakim trybie rozpatruje wniosek strony, czy w trybie zaliczenia na poczet innych należności dłużnika czy w trybie zwrotu (odmowy zwrotu ) nadpłaconej kwoty, a także dokonać oceny zasadności żądania z uwzględnieniem przepisów Prawa upadłościowego. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy należy uwzględnić poczynione wyżej uwagi.

Z przedstawionych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.200, art.205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust.1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015r. poz.1800 ze zm.).

Na podstawie art.225 P.p.s.a. Sąd zarządził na rzecz Skarżącego zwrot kwoty 500 zł tytułem nadpłaconego wpisu od skargi.