Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1158/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2016-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1647
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jednolity
article: art. 6 pkt 16,  art. 109,  art. 37 ust.  2 i 3,  art. 104 ust. 4,
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 7,  art. 77 par. 1,   art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.),, Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Ciesielska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 marca 2016 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia oraz jego zwrotu I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata R. M. wynagrodzenie w kwocie [...] złotych, obejmujące należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej "K.p.a.", w zw. z art. 2 ust. 1, art. 4, art. 6 pkt 16, art. 8 ust. 3, art. 37 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 98, art. 104 ust. 4 i art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163) oraz § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 823), po rozpatrzeniu odwołania K.K. od decyzji znak [...], z dnia [...], wydanej z up. Prezydenta Miasta S. przez Kierownika Sekcji Pracy Socjalnej Rejonowego Ośrodka Pomocy Rodzinie Zachód w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w S., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium stwierdziło, że ww. decyzją organ I instancji ustalił, że miało miejsce nienależne pobranie świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego, przyznanego K.K. decyzją znak [...] z dnia [...], w okresie [...] w łącznej kwocie [...] zł (po [...] zł miesięcznie w okresie [...] i w kwocie [...] zł w miesiącu za [...]) oraz wezwał stronę do zwrotu wskazanej powyżej sumy, w terminie 30 dni od chwili uprawomocnienia się decyzji.

Organ I instancji wskazał, że w przedmiotowej sprawie była uprzednio wydana decyzja z dnia [...] w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego za okres [...], w łącznej kwocie [...], która została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...], a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało organowi I instancji, że jego rozstrzygnięcie co do okresu [...] jest prawidłowe, jednak w [...] skarżącemu przysługiwał zasiłek stały w wysokości [...] zł, więc łączna kwota nienależnie pobranych świadczeń powinna zostać ustalona w łącznej wysokości [...] zł. Organ odwoławczy nakazał ponadto ustalić organowi I instancji obecną sytuację rodzinną i majątkową K.K. i zbadać, czy nie zachodzą przypadkiem przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu, umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ I instancji ustalił, że nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek o którym mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, w szczególności z uwagi na to, że K.K. w dalszym ciągu nie współpracuje z organami pomocy społecznej, co przejawia się w ten sposób, że w trakcie postępowania wyjaśniającego ustalono, iż strona mija się z prawdą odnośnie swojego deklarowanego stanu majątkowego zatajając przed organem I instancji uzyskiwane dochody (deklarowane miesięczne dochody były wyraźnie niższe od samych tylko kwot, które K.K. uiszczał miesięcznie z tytułu opłat za mieszkanie, w którym zamieszkuje).

Od decyzji z dnia [...] K.K. złożył odwołanie w treści którego wskazał, że organ I instancji błędnie ustalił jego sytuację majątkową, która jest obecnie bardzo zła. Powołał się także na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...], którym sąd uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] sygn. [...] i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia

[...] znak [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. rozpatrując odwołanie K.K. stwierdziło, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 ustawy). Z cytowanych przepisów można wywieść wniosek, że instytucja pomocy społecznej nie ma jedynie charakteru jednostronnych świadczeń, a jest swego rodzaju formą współpracy pomiędzy osobami i rodzinami, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej, a jednostkami realizującymi zadania pomocy społecznej, która ma na celu uzdrowienie sytuacji osób i rodzin uprawnionych do pobierania świadczeń z pomocy społecznej. W tym właśnie celu ustawodawca zobowiązał podmioty uprawnione do współdziałania z jednostkami pomocy społecznej, a jedną z form tego współdziałania wskazał wprost w art. 109 ww. ustawy, zgodnie z którym osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej (np. w formie zasiłku stałego) są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń.

Oznacza to, że K.K., któremu został przyznany zasiłek stały, był zobowiązany do informowania właściwego organu pomocy społecznej o wszelkich zmianach swojego statusu rodzinnego oraz sytuacji materialnej - w szczególności

o uzyskiwanych dochodach, bez względu na ich pochodzenie.

Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W myśl natomiast art. 37 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, zasiłek stały ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie (w przypadku osoby w rodzinie). Przez rodzinę rozumie się osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące.

Mając powyższe regulacje na uwadze Kolegium wskazało, że przy ustalaniu prawa do zasiłku stałego trzeba wziąć pod uwagę kryterium dochodowe, zgodnie

z którym dochód na osobę w rodzinie, jak i dochód osoby ubiegającej się nie mogą przekraczać ściśle określonej kwoty. Kryterium dochodowe określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, dalej zwane "rozporządzeniem". W § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia określono kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie w wysokości 456,00 zł (do dnia 30 września 2012 r. była to kwota 351,00 zł).

Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca,

w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne; kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej).

Zdaniem Kolegium, jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w okresie [...] K.K. pozostawał w faktycznym związku z A.I., z którą prowadził wspólne gospodarstwo domowe, co oznacza, że tworzyli razem rodzinę w myśl przepisów ustawy o pomocy społecznej. W okresie [...] rodzina ta utrzymywała się z przychodów z dorywczej pracy A.I. Dochody te w kolejnych miesiącach kształtowały się w następującej wysokości:

- [...]

Mając na uwadze, że w okresie do końca [...] kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosiło [...] zł, a od [...][...] zł, Kolegium uznało, że K.K. spełniał kryterium dochodowe uprawniające do pobierania zasiłku stałego jedynie w [...] (w [...] uzyskiwany dochód w przeliczeniu na członka rodziny był niższy od kryterium dochodowego) w kwocie [...] zł (różnica pomiędzy kwotą kryterium dochodowego - [...] zł - a ustalonym dochodem w przeliczeniu na członka rodziny - [...] zł).

Skarżący w okresie [...] pobrał zasiłek stały w łącznej wysokości [...] zł (po [...] zł miesięcznie), z czego przysługiwała mu jedynie kwota [...] zł w [...]. Oznacza to, że pozostała kwota w wysokości [...] zł została przez K.K. pobrana nienależnie. Przez świadczenie nienależnie pobrane rozumie się świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej (art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej), co miało miejsce na gruncie przedmiotowej sprawy, ponieważ K.K. nie poinformował właściwego organu o zmianie swojej sytuacji rodzinnej, a w konsekwencji, o zmianie sytuacji finansowej, która miała wpływ na wysokość przyznanego świadczenia.

Zgodnie z art. 98 ww. ustawy świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio.

Art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Wykonując dyspozycję zawartą w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] organ I instancji ponownie przeprowadził wywiad środowiskowy z K.K. oraz przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe w celu weryfikacji deklarowanych przychodów z faktycznymi wydatkami. W oświadczeniu z dnia [...] strona oświadczyła, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie ma stałego zatrudnienia i pracuje dorywczo, a dochody, które z tego tytułu uzyskuje, różnią się w zależności od miesiąca. Podczas wywiadu środowiskowego K.K. oświadczył, że za prace dorywcze uzyskuje niewielkie sumy kształtujące się jednostkowo w zakresie [...]. Przedstawił także książeczkę opłat czynszowych, z których wynikały następujące wpłaty:

- [...].

Jak wynika z treści notatki sporządzonej z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...], K.K. nie chciał udzielić pracownikowi socjalnemu informacji skąd czerpie środki pieniężne na regularne uiszczanie opłat czynszowych, opłat za media oraz skąd ma pieniądze na zaspokajanie swoich pozostałych potrzeb bytowych - środki higieniczne, żywność itp. - skoro uzyskiwane przez niego środki pieniężne z tytułu prac dorywczych są w rzeczywistości zbyt małe, by regularnie płacić chociażby za czynsz w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Mając to na uwadze organ I instancji doszedł do wniosku, że K.K. uzyskuje dochody, które przed organami pomocy społecznej w dalszym ciągu zataja, w związku z czym nie jest zasadnym, by w tym konkretnym przypadku skorzystać z możliwości jakie daje art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej i odstąpić od żądania zwrotu świadczenia nienależnie pobranego, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Reasumując, Kolegium w całości przyjęło jako swoje ustalenia poczynione przez organ I instancji, zarówno w przedmiocie wysokości świadczeń nienależnie pobranych, jak i co do braku podstaw do zastosowania instytucji wskazanych w art. 104 ust. 4 ww. ustawy. Wskazało, że instytucje te mają charakter szczególny i powinny być stosowane jedynie w wyjątkowych przypadkach, gdy do pobrania świadczeń nienależnych doprowadziła w szczególności ewidentna nieporadność osoby pobierającej świadczenia, czy inne wyjątkowe zdarzenia losowe. Co więcej, są one stosowane wedle uznania organu pomocy społecznej. Wnioski wyciągnięte przez organ I instancji z całokształtu materiału dowodowego, w tym z wyników przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, są logiczne i także w przeświadczeniu Kolegium K.K. w dalszym ciągu zataja przed organami pomocy społecznej swoją rzeczywistą sytuację majątkową. Nie ma więc podstaw do tego, by zwolnić go ze zwrotu świadczeń, które, i co do tego nie ma żadnych wątpliwości, zostały przez niego nienależnie pobrane.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez K.K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. Skarżący nie zgodził się z jej rozstrzygnięciem i treścią uzasadnienia. Jego zdaniem, sprawa już była rozstrzygnięta przez sąd. W piśmie procesowym z dnia [...] pełnomocnik skarżącego wskazał, że:

1) podtrzymuje w całości skargę i wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji

oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji,

2) zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego, według norm przepisanych,

3) przyznanie wynagrodzenia dla pełnomocnika wyznaczonego z urzędu, jako że nie zostało uiszczone w całości, ani w części.

W pierwszej kolejności podtrzymał twierdzenia i zarzuty podnoszone przez skarżącego wraz z tym, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, wyrokiem

w sprawie II SA/Sz 667/13 uchylił decyzję SKO oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w tożsamej sprawie, które to decyzje dotyczyły nienależnie pobranego przez skarżącego świadczenia za okres [...], a zatem skarżący składa zarzut powagi rzeczy osądzonej.

Zauważył, iż organy nie ustaliły w toku postępowania rzekomo faktycznie osiąganych przez skarżącego dochodów. Organ I instancji wyszedł z założenia,

iż skarżący powyższe dochody ukrywa, zaś jedynym źródłem dowodowym wskazującym wysokość osiąganego przez skarżącego dochodu jest jego rzekoma konkubina A.I., która jest obywatelką B., zaś dokumenty zawarte w aktach sprawy nie wskazują, czy włada ona językiem polskim w sposób umożliwiający jej swobodną wypowiedź, czy też prawidłowe jest zrozumienie stawianych jej pytań i prawidłowość udzielanych na nie odpowiedzi. Po drugie kwestia jej zameldowania w mieszkaniu skarżącego nie ma żadnego znaczenia w niniejszej sprawie i nie może stanowić przesłanki uznania prowadzenia wspólnego gospodarstwa. Pojęcie zameldowania nie jest tożsame z pojęciem zamieszkania. Po trzecie - kwoty podawane przez nią są kwotami przybliżonymi, nieweryfikowalnymi zarówno pod względem wysokości, jak i miesięcy za jakie zostały uzyskiwane. Ponadto nie sposób nie odnieść wrażenia, że decyzje wydawane przez organy noszą walor, czy też nacechowane są czynnikiem represyjnym. Odnosi się to między innymi do odmowy zastosowania przez organy art. 104 ust. 4 ustawy uzasadniając to przede wszystkim rzekomym brakiem współpracy skarżącego z organami, który to nie stanowi przesłanki zastosowania instytucji określonej w art. 104 ust. 4 ustawy. Organ I instancji wypomniał skarżącemu, iż mieszka w trzypokojowym lokalu, umeblowanym, czystym, w którym znajduje się telewizor z płaskim ekranem, a także butelki z alkoholem pomijając fakt, iż meble i wyposażenie mieszkania skarżący posiada po zmarłych rodzicach. Ponadto organ nie odniósł się do kwestii podnoszonej przez skarżącego, a mianowicie kwestii pożyczek zaciąganych od znajomych na poczet regulowania miesięcznych należności skarżącego z tytułu czynszu, czy też opłat za media. Nie polega zatem na prawdzie twierdzenie skąd skarżący wziął pieniądze na regulowanie bieżących zobowiązań.

W ocenie skarżącego postępowanie dowodowe, przeprowadzone zostało

w sposób niedokładny, dowolny, nacechowany jest twierdzeniami organu mającymi walor bardziej życzeniowy, bazujący na domysłach organu, aniżeli zebranym materiale dowodowym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na art. 153 ustawy Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi: "Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie".

W niniejszej sprawie zapadł już wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 667/13 i jakkolwiek dotyczył on, przede wszystkim, kwestii związanych z wcześniejszym faktem wydania decyzji ostatecznej umarzającej postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego za okres [...], to jednak sąd odniósł się w nim także do okresu objętego zaskarżoną obecnie decyzją. W wyroku tym sąd stwierdził bowiem: "należy podkreślić, że w niniejszej sprawie, w świetle zebranego przez organ I instancji materiału dowodowego, nie można całkowicie zdyskwalifikować ustalenia, że skarżący nie poinformował tego organu o zmianie swojej sytuacji dochodowej wynikającej z faktu prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z konkubiną. Już po zakończeniu decyzją Kolegium z dnia [...] pierwszego postępowania w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia, K.K. posiadał pełną wiedzę co do obowiązków osoby korzystającej ze świadczeń pomocy społecznej, a zatem po okresie objętym tą decyzją organy orzekające w sprawie miały podstawy do prowadzenia postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia czy wystąpiły przesłanki określone w art. 98 w związku z art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej. Należało zatem poddać wszechstronnej ocenie materiał dowodowy, dotyczący tego późniejszego okresu i na jego podstawie ustalić fakty stanowiące punkt wyjścia do rozważań prawnych

w kontekście wskazanych na wstępie niniejszej decyzji materialnych przesłanek rozstrzygnięcia." Sąd nadto dodał: "Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie, stosownie do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej określanej jako P.p.s.a.) uwzględnić powyższą ocenę prawną i wskazania Sądu. Zaznaczenia wymaga, że w aktualnych realiach niniejszej sprawy, przedwczesna byłaby sądowa ocena zgodności z prawem kwestii odstąpienia, na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, co nie zwalnia organu administracyjnego od tej oceny w przypadku wydania decyzji ustalającej nienależnie pobrane świadczenie."

W tej sytuacji, sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia za okres [...] nie ma powagi rzeczy osądzonej, o której istnieniu stwierdził sąd w ww. wyroku z dnia 4 grudnia 2013 r. w odniesieniu do decyzji dotyczących okresu objętego umorzeniem postępowania administracyjnego, stąd zarzut skargi w tym zakresie nie jest uzasadniony.

Zgodnie z art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej świadczenie nienależnie pobrane to "świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej".

Świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny.

Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio (art. 98 ustawy o pomocy społecznej).

Obowiązkiem organu jest wszczęcie z urzędu postępowania administracyjnego i przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia po pierwsze, czy zaistniały okoliczności wskazujące na spełnienie co najmniej jednej z ustawowych przesłanek świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu wyżej cytowanej definicji i po drugie, czy istnieją podstawy do żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, a zatem po trzecie, do ustalenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia.

Podmioty uprawnione do świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania z jednostkami pomocy społecznej, a jedną z form tego współdziałania wskazuje art. 109 ww. ustawy, zgodnie z którym osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej (np. w formie zasiłku stałego) są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń.

Zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (art.37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). W dacie wydawania na rzecz K.K. decyzji przyznającej bezterminowo zasiłek stały (decyzja z dnia [...]) taka też była sytuacja rodzinna i majątkowa strony. Sytuacja ta jednak z upływem czasu uległa zmianie, co nie uszło uwadze organu (wydatki przewyższały dochody), pomimo braku złożenia stosownej informacji przez K.K.

Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że skarżący zamieszkuje razem z konkubiną, która przyczynia się do prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, angażując środki własne uzyskane z pracy dorywczej za granicą. Fakty te A.I. potwierdziła osobiście przed pracownikiem socjalnym, a K.K. faktom tym nie tylko nie zaprzeczył, ale sam je potwierdzał. Uzyskane w ten sposób dochody rodziny, w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, przekroczyły obowiązujące kryterium dochodowe i spowodowały, że w świetle art. 37 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej zasiłek ten bądź wcale nie przysługiwał, bądź przysługiwał w niższej wysokości niż był wypłacany przez organ w oparciu o dane, którymi dysponował.

W ocenie sądu, organy w sposób prawidłowy i wystarczający zgromadziły materiał dowodowy, który pozwolił na ustalenie, że doszło do niepoinformowania organu przez K.K. o zmianie sytuacji materialnej i osobistej, która miała istotny wpływ na wysokość pobieranego świadczenia, co tym samym spowodowało, że powstało świadczenie nienależnie pobrane.

Dodać należy, że zarzuty, podnoszone obecnie w piśmie procesowym, kwestionujące prawdziwość faktów ustalonych w oparciu o zeznania A.I. oraz dotyczące jej znajomości języka polskiego (jest obywatelką B.), nie zasługują na uwzględnienie. Zarówno pracownik socjalny, a także obecnie skarżący, jak i A.I., nie zgłaszali w tym zakresie żadnych wątpliwości w chwili przeprowadzania wywiadu i składania oświadczeń, tj. w roku 2012., a jak wynika z wywiadu przeprowadzonego przez pracownika socjalnego w dniu [...] A.I. oświadczyła, że "rozumie znaczenia i słowa w języku polskim ale nie potrafi sprawnie pisać". Ponadto w oświadczeniach złożonych w [...] oraz w [...] skarżący osobiście potwierdził fakt współuczestniczenia konkubiny w prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego, podając konkretne kwoty jakie przeznaczała na ten cel w poszczególnych miesiącach.

W ocenie sądu, istniało również uzasadnienie by za świadczenie nienależnie pobrane traktować zasiłek pobrany począwszy od miesiąca [...]. Skarżący w każdym z oświadczeń dotyczących jego aktualnej sytuacji rodzinnej i majątkowej, składanych już w [...], potwierdzał, że został pouczony o konieczności poinformowania Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. o każdej zmianie sytuacji osobistej i majątkowej.

Przepis art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że "w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty". W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie zwracano uwagę na to, że rozstrzygnięcie podejmowane na podstawie powyższego przepisu ma charakter uznaniowy, co powoduje, że jego sądowa kontrola jest ograniczona. Kontrola legalności rozstrzygnięcia o charakterze uznaniowym sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione okoliczności faktyczne. Istotne jest także zbadanie, czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego dokonano prawidłowej oceny przesłanek warunkujących zastosowanie dobrodziejstwa przepisu. Sądowa kontrola decyzji uznaniowej obejmuje przeto samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, ale nie rozstrzygnięcie, będące wynikiem dokonania określonego wyboru. Wydając decyzję

o charakterze uznaniowym organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem ustanowionego przepisu oraz normami etycznymi. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela.

Zdaniem sądu, przeprowadzone postępowanie dowodowe, dotyczące tak sytuacji skarżącego w okresie pobrania świadczenia nienależnego, jak i dacie wydawania decyzji, pozwoliło na wyciągnięcie wniosków, że skarżący nadal odmawia współpracy z organami pomocy społecznej i nie ujawnia wszystkich swoich dochodów, ponosi bowiem dość wysokie opłaty czynszowe i za media, które przewyższają znacznie jego dochód.

Organy administracji publicznej dokonując wyboru konsekwencji prawnych

w realiach konkretnego, ustalonego stanu faktycznego, odmawiając odstąpienia od zwrotu części albo całości wydatków na udzielone świadczenie, w sposób przekonujący i racjonalny swój wybór uzasadniły. W sytuacji, w której organy pomocy społecznej wyjaśnią wszelkie okoliczności sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia z zachowaniem art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a., i w sposób przekonujący uargumentują swoją decyzję, wydaną w ramach przysługującego im uznania zgodnie z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności (wyrok NSA sygn. akt I OSK 3119/12).

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w S., na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił. O wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy orzeczono na podstawie art. 250 ww. ustawy.