Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 5, art. 28, art. 29
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 lipca 2009 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas (spr.), Sędziowie: WSA Piotr Głowacki, WSA Maria Zawadzka, Protokolant: Małgorzata Celińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2009 r., sprawy ze skargi A. T., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 3 listopada 2008 r. nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami, skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 3 listopada 2008 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "ZUS") - Dyrektor Oddziału ZUS, utrzymał w mocy, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, swoją decyzję z dnia [...] r. nr [...], którą odmówiono A. T. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie 30.707,65 zł, w tym 13.804,00 zł odsetek naliczonych na dzień 28.07.2008 r. Organ rentowy uznał, iż "umorzenie należności na obecnym etapie byłoby przedwczesne i niecelowe", w świetle przesłanek umorzenia określonych w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j., Dz. U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 ze zm. - dalej zwanej "u.s.u.s.").

Decyzje te zostały wydane w następującym stanie faktycznym sprawy:

Pismem z dnia [...].07.2008 r. (data wpływu do organu [...].07.2008 r.) A. T. zwrócił się do Dyrektora Oddziału ZUS o umorzenie zaległości z tytułu składek, które posiada w stosunku do ZUS. W prośbie swej wyjaśnił, iż zaległości względem ZUS powstały w latach 2001-2003, po tym jak w roku 2000 załamała się działalność gospodarcza prowadzonej przez niego firmy oraz jego życie osobiste (rozwód). Jak to określił wnioskodawca, żona "z zemsty za rozwód" (był stroną powodową) wymeldowała go z miejsca stałego pobytu (ul. P.). A. T. przez dłuższy czas pozostawał bez zatrudnienia - dopiero w marcu 2005 r. znalazł stałą pracę (1/2 etatu, ok. 600 zł netto miesięcznie). Następnie został zatrudniony na - etatu za wynagrodzeniem w wysokości ok. 300 zł miesięcznie, zaś od 1 lipca 2008 r. jego pracodawca, rozumiejąc trudną sytuację, zatrudnił go ponownie na pół etatu (563 zł brutto miesięcznie). Wnioskodawca podał też, iż dorabiał pracami zleconymi, jednakże ostatnio brak jest jakichkolwiek zleceń. Ponadto jego trudną sytuację finansową pogłębia fakt, iż był zmuszony spłacać z w/w dochodów raty na zaległości podatkowe oraz zobowiązania cywilnoprawne z innych tytułów. W dalszym ciągu posiada niespłacone zobowiązania kredytowe.

Wnioskodawca podaje także, iż znajduje się nie tylko w trudnej sytuacji finansowej ale i zdrowotnej oraz mieszkaniowej: w 2007 r. podupadł poważnie na zdrowiu; stwierdzono u niego złośliwy nowotwór prawej nerki oraz stany zapalne dróg żółciowych. Przeszedł w związku z tym dwie operacje, w tym usunięcie prawej nerki (zabieg urologiczno-onkologiczny). W związku z tym nie może wykonywać prac fizycznych, cierpi na nadciśnienie tętnicze, znajduje się pod stałą opieką przychodni specjalistycznych. Ponadto w czerwcu 2008 r. zmarła matka, u której mieszkał po rozwodzie - mieszkanie zmuszony był opuścić (al. S.), nie mając środków na jego utrzymanie, a tym samym stracił "dach nad głową". Na dzień złożenia wniosku nie posiadał miejsca zameldowania, mieszka u znajomych. Do wniosku załączył dokumenty, w tym zaświadczenia lekarskie, potwierdzające podniesione w nim okoliczności.

W toku postępowania wyjaśniającego Dyrektor Oddziału ZUS ustalił, że A. T. wykonywał działalność gospodarczą w okresie od [...].06.1995 r. do dnia [...].01.2003 r. (wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej z dniem [...].10.2004 r.). Niedopełnienie obowiązku opłacania składek spowodowało zaległości za lata 2000-2003 z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy (łącznie 30.707,65 zł wraz z odsetkami). Wobec wnioskodawcy podejmowano próby postępowania egzekucyjnego: w 2003 roku, umorzone postanowieniem z dnia [...].11.2004 r., oraz w 2006 roku (tytuły wykonawcze pozostają w realizacji Naczelnika Urzędu Skarbowego).

Ustalono ponadto, iż A. T. jest współwłaścicielem, wraz ze swoją byłą małżonką, nieruchomości lokalowej przy ul. P. w K. Z własnością lokalu związany jest udział w użytkowaniu wieczystym działki nr 378 oraz współwłasność niewydzielonych części wspólnych budynku. Wierzytelności ZUS (należność główna) zostały zabezpieczone na przedmiotowej nieruchomości hipoteką przymusową zwykłą w kwocie 16.880,52 zł.

Dalsze ustalenia potwierdzają okoliczności przedstawione w w/w wniosku, w tym przede wszystkim odnośnie sytuacji finansowej wnioskodawcy: za 2007 r. wykazał on łączny dochód z różnych źródeł w wysokości 1.913,46 zł - pracuje na pół etatu jako sprzedawca. Jest rozwiedziony, ma jedno dziecko - pełnoletnią córkę. Został wymeldowany z miejsca pobytu stałego na wniosek E. T. decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...].06.2004 r. Obecnie zamieszkuje tymczasowo przy ul. R. w K., jak podał składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stwierdzono prawidłowość dokumentacji medycznej na okoliczność choroby nowotworowej.

Odnośnie zobowiązań A. T. stwierdzono zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za lata 2002-2003 na kwotę 1.093,60 zł. Wskazano też, że decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...].07.2008 r. umorzono podatnikowi zaległości na kwotę 4.374,00 zł oraz odsetki za zwłokę w wysokości 3.023,00 zł. Wnioskodawca zalega też ze spłatą kredytu wobec Banku S.A. (należność główna - 6.823,40 zł, odsetki za zwłokę - 6.809,04 zł), z którego to tytułu zajęto mu wynagrodzenie za pracę.

Strona została poinformowana, iż ma prawo do czynnego udziału w każdym stadium postępowania wszczętego jej wnioskiem oraz możliwość uzupełniania materiału dowodowego o dodatkowe dokumenty potwierdzające okoliczności uzasadniające umorzenie należności. Wnioskodawcę poinformowano również, że przed wydaniem decyzji ma prawo wglądu i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. A. T. w dniu [...].10.2008 r. złożył oświadczenie, iż zapoznał się z całością materiału dowodowego zebranego w sprawie i nie wnosi żadnych zastrzeżeń oraz nie składa nowych żądań.

W tym stanie faktycznym Dyrektor Oddziału ZUS w K. odmówił A. T. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Organ administracyjny zbadał, czy zachodzą przesłanki umorzenia w części bądź w całości należności z tytułu składek, określone w art. 28 cyt. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ("u.s.u.s."). Warunkiem ich umorzenia jest całkowita nieściągalność tychże należności, która zachodzi w ściśle określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przypadkach, które sprowadzają się głównie do braku majątku, z którego można by egzekwować należności dłużnika oraz braku małżonka, następców prawnych bądź osób trzecich, którzy by ponosili za nie odpowiedzialność. Katalog okoliczności, które w świetle u.s.u.s. oznaczają całkowitą nieściągalność, jest katalogiem zamkniętym.

Zbadano również, czy w sprawie nie zachodzą także przesłanki umorzenia w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., kiedy to należności z tytułu składek mogłyby zostać umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w stosunku do płatników będących równocześnie ubezpieczonymi, "w uzasadnionych przypadkach". Delegacja ustawowa z ust. 3b tego artykułu odsyła w tym zakresie do rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365 - zwanego dalej "rozporządzeniem"). Zgodnie z § 3 cyt. rozporządzenia ZUS może podjąć decyzję o umorzeniu należności z tytułu składek jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny: np. pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; w przypadkach przewlekłej choroby zobowiązanego. Podkreślono, iż ciężar dowodu okoliczności uzasadniających umorzenie spoczywa na zobowiązanym.

Organ administracyjny podkreślił, iż decyzja w przedmiocie umorzenia należności jest decyzją uznaniową. Podejmując zatem decyzję organ administracyjny w danym stanie faktycznym może, ale nie musi, umorzyć zaległości. Norma prawna zawarta w art. 28 u.s.u.s. nie nakłada zatem na organ obowiązku umorzenia należności, gdy zachodzą wymienione tam przesłanki, lecz pozostawia uznaniu organu decyzję w tym przedmiocie. Zwrócić należy też uwagę na to, że ZUS jako dysponent środków publicznoprawnych powinien rozporządzać nimi z należytą ostrożnością. Dlatego też przez cały zakreślony 10-letnim terminem przedawnienia okres obowiązkiem ZUS-u jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia składek. Umorzenie należności stanowi bowiem wyraz definitywnej rezygnacji organu rentowego z możliwości ich wyegzekwowania. Przy tym powstanie obowiązku zapłaty składek wynika z faktu podjęcia działalności gospodarczej i ma miejsce z mocy prawa - nie zależy od świadomości płatnika, ani nie wyłącza tego obowiązku brak jego winy.

Zdaniem Prezesa ZUS obecny stan majątkowy A. T. nie uzasadniania przyjęcia, iż zaległości względem ZUS są całkowicie nieściągalne. Podniesiono przede wszystkim, iż należności ZUS zostały zabezpieczone na udziale w nieruchomości dłużnika. Istnieje zatem majątek, z którego można prowadzić egzekucję. Należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką nie ulegają zaś przedawnieniu, z tym że po upływie jego terminu mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki (art. 24 ust. 5 u.s.u.s.). Ponieważ jest to udział w nieruchomości lokalowej, to istnieje szansa przeprowadzenia skutecznej egzekucji wobec zobowiązanego.

W dalszej części decyzji organ administracyjny rozważył, czy istnieją przesłanki do umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 cyt. rozporządzenia. Organ przyznał, iż sytuacja A. T. jest bezsprzecznie trudna - wnioskodawca osiąga niskie dochody, mieszka korzystając z gościnności znajomych, zdiagnozowano u niego chorobę nowotworową. Okoliczności sprawy uzasadniałyby zatem umorzenie zaległości wobec ZUS. Jednakże, jak podkreślono ponownie, nawet wobec zaistnienia przesłanek umorzenia (przy całkowitej nieściągalności czy też fakultatywnie, ze względu na trudną sytuację życiową) organ ZUS, korzystając z przysługującego mu uznania administracyjnego, nie musi umorzyć zaległości zobowiązanego.

Uwzględniając indywidualne okoliczności sprawy stwierdzono, że po chorobie przebytej w 2007 r. A. T. jest obecnie osobą zdolną do pracy, zwiększył wymiar zatrudnienia z - na - etatu; nie stwierdzono remisji choroby. Zdaniem ZUS pozwala to założyć, iż w przyszłości wnioskodawca może zwiększyć zatrudnienie, zaspokajając swoje potrzeby życiowe, a w dalszej kolejności mógłby spłacić zadłużenie. Wnioskodawca nie przedstawił spisu wydatków, lecz fakt, iż nie korzysta z pomocy społecznej, uzasadnia przyjęcie (z braku odmiennych dowodów), że zaspokaja swoje podstawowe potrzeby życiowe.

Zwrócono także uwagę na fakt, iż aktualnie wnioskodawca spłaca swoje zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów, jednak stwierdzono, że nie jest to przesłanka uzasadniająca umorzenie, gdyż oznaczałoby to uprzywilejowanie innych wierzycieli względem ZUS. Egzekucja prowadzona z jego wynagrodzenia jest skuteczna. Ponadto zobowiązanemu umorzono znaczną część zobowiązań podatkowych, co niewątpliwie poprawiło jego sytuację.

Organ administracyjny przyznał także, że wysokość kwoty zadłużenia składkowego w stosunku do zarobków A. T. wyklucza jednorazową spłatę zadłużenia. Jednakże spłata tego zadłużenia jest możliwa w dłuższej perspektywie czasowej, co umożliwia instytucja układu ratalnego, o której mowa w art. 29 u.s.u.s. Wskazano też ponownie, iż podział majątku wspólnego z była żoną pozwoliłby zarówno na rozwiązanie problemu mieszkaniowego jak i poprawę sytuacji materialnej strony.

Podsumowując uznano, że umorzenie należności byłoby przedwczesne, albowiem przedstawione dowody nie dają podstaw do przyjęcia, że trudności finansowe wnioskodawcy mają charakter trwały.

W skardze na decyzję Prezesa ZUS A. T. podniósł, że w jego obecnej sytuacji życiowej oraz przy tym stanie zdrowia spłata należności pozbawia go możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący przyznał, że należność główna została zabezpieczona w 2003 r. poprzez wpis hipoteki na mieszkanie, którego jest współwłaścicielem, jednakże nie korzysta on z niego, nie uzyskuje dochodów z tego tytułu, ani nie ma realnego wpływu na to, co się w nim dzieje. Mieszkaniem dysponuje bowiem była żona.

Pismem z dnia [...].05.2009 r. skarżący podkreślił ponadto, iż przebyta choroba pozostawiła trwały uszczerbek na jego zdrowiu, zarabia 600 zł miesięcznie, zaś kwota zadłużenia wobec ZUS ciągle wzrasta. W takiej sytuacji układ ratalny jest niemożliwy.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, a ponadto wywiódł, iż w zaskarżonej decyzji organ administracyjny wyczerpująco zebrał materiał dowodowy i prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy. Podkreślono raz jeszcze, iż decyzja w przedmiocie umorzenia należności składkowych jest decyzją uznaniową, a nieściągalność należności musi mieć charakter trwały. Tymczasem skarżący jest osobą zdolną do pracy, pracuje, nie korzysta ze świadczeń opieki społecznej, a egzekucja wobec skarżącego jest prowadzona i skuteczna. Ponadto uzyskano wpis hipoteki przymusowej na udziale skarżącego w nieruchomości stanowiącej wspólność majątkową, co powoduje, iż nie można mówić o całkowitej nieściągalności składek w przedmiotowej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. nr 163, poz. 1016).

Zgodnie z art. 1 §§ 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez m. in. kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem wydawanych przez nią decyzji, postanowień bądź innych aktów. Zadaniem sądu administracyjnego jest więc zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracyjne przepisów obowiązującego prawa (zarówno materialnego, jak też przepisów postępowania) oraz trafności przeprowadzonej wykładni tych przepisów w danej sprawie.

Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Na wstępie należy zaznaczyć, iż decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne czy Fundusz Pracy w istocie ma charakter uznaniowy. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4. Przepis ust. 2 tego artykułu jednoznacznie określa, że należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a, który otwiera możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia, jednakże wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W przypadku tym należności, ale wyłącznie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Decyzja organu ZUS, ze względu na jednoznaczne brzmienie przepisu, uwzględniając w tym zakresie dorobek orzecznictwa, ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że Zakład ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. lub we wskazanym wyżej rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r., tj. w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, albo gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Kontrola takiej decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym ogranicza się do badania jej legalności. Sąd pragnie zwrócić uwagę, iż rola sądu administracyjnego ogranicza się w obecnie obowiązującym stanie prawnym do kontroli przestrzegania przez organy administracji publicznej prawa materialnego i procesowego. Sąd nie jest zatem kolejną, wyższą instancją, która może zastąpić organ administracji i wydać za niego np. decyzję w sprawie. Nie na tym polega rola sądownictwa administracyjnego. Natomiast o ile w większości spraw pozostających w jego właściwości sąd jest uprawniony do kontroli nie tylko przebiegu postępowania administracyjnego (względnie podatkowego), ale także prawidłowej wykładni i zastosowania prawa materialnego, o tyle w przypadku tzw. decyzji uznaniowych, a z taką mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie, jego rola jest ograniczona. Nawet jeżeli występuje któraś z wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. sytuacji, organ ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jeżeli uzna, że istnieją szansę na ich wyegzekwowanie.

Kontrola sądu administracyjnego dotyczy w istocie przestrzegania przez organ podejmujący decyzję dyrektyw wyboru między możliwościami zawartymi w powołanej w decyzji normie uznaniowej, w szczególności w zakresie materialnoprawnych przepisów § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Uznanie administracyjne nie powinno oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Ma to szczególne znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek czy odmówić mu możliwości skorzystania z uprawnień przewidzianych przez prawo, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie (tak NSA w wyroku z dnia 10.10.2007 r., sygn. akt II GSK 176/07, LEX nr 399183).

Podsumowując powyższe rozważania należy stwierdzić, iż w przypadku decyzji uznaniowych organów ZUS rola sądu administracyjnego polega przede wszystkim na zbadaniu, czy postępowanie przebiegło prawidłowo, czy strona była informowana o swoich prawach i obowiązkach, czy organ ZUS należycie rozpatrzył materiał dowodowy (ciężar dowodu spoczywa w tego typu sprawach na wnioskodawcy). Następnie sąd administracyjny bada samą decyzję pod kątem jej podstaw prawnych oraz uzasadnienia - sprawdza, czy organ ZUS omówił w uzasadnieniu prawnym przesłanki umorzenia, a następnie w uzasadnieniu faktycznym odniósł się do indywidualnych okoliczności danej sprawy. Jeśli odmówił umorzenia zaległości pomimo zaistnienia przesłanek umorzenia, to winien wskazać indywidualne okoliczności sprawy, które o tym zadecydowały.

W rozpatrywanej sprawie skarżący został poinformowany, iż ma prawo do czynnego udziału w każdym stadium postępowania wszczętego na jego wniosek, oraz możliwość uzupełniania materiału dowodowego o dodatkowe dokumenty potwierdzające okoliczności uzasadniające umorzenie należności. Skarżącego poinformowano również, że przed wydaniem decyzji ma prawo wglądu i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. A. T. w dniu [...].10.2008 r. złożył oświadczenie, iż zapoznał się z całością materiału dowodowego zebranego w sprawie i nie wnosi żadnych zastrzeżeń oraz nie składa nowych żądań.

W kwestii samego postępowania dowodowego należy stwierdzić, iż w sprawie umorzenia należności wobec ZUS ciężar dowodu spoczywa na skarżącym. Oznacza to, iż powinien on przynajmniej wskazać źródła dowodowe, do których organ ZUS mógłby sięgnąć. Skarżący sam dostarczył sporej ilości dowodów i wykazał się w tym względzie duża starannością. Równocześnie organ ZUS uwzględnił wszystkie dowody przedłożone przez skarżącego, wnikliwie je rozpatrzył, jak również sam wykazując się inicjatywą dowodową ustalił dalsze okoliczności sprawy (np. w kwestii długów publiczno- i prywatnoprawnych skarżącego). Podsumowując, tut. Sąd stwierdza, iż pod względem formalnym postępowanie w sprawie umorzenia zaległych składek przebiegło bez żadnych naruszeń zasad wynikających z ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j., Dz. U. z 2007 r. nr 11, poz. 74, ze zm.).

W ocenie tut. Sądu organ ZUS bezsprzecznie wykazał, iż nie zachodzi całkowita nieściągalność zaległości. Może ona zachodzić w ściśle określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przypadkach, które sprowadzają się głównie do braku majątku, z którego można by egzekwować należności dłużnika oraz braku małżonka, następców prawnych bądź osób trzecich, którzy by ponosili za nie odpowiedzialność. Katalog okoliczności, które w świetle u.s.u.s. oznaczają całkowitą nieściągalność, jest katalogiem zamkniętym. Oznacza to, że tylko i wyłącznie w wymienionych w nim przypadkach można mówić o całkowitej nieściągalności na gruncie cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Dyrektor Oddziału ZUS, działając w imieniu Prezesa ZUS, ustalił, a skarżący przyznał, iż A. T. jest współwłaścicielem, wraz ze swoją byłą małżonką, nieruchomości lokalowej przy ul. P. w K. Z własnością lokalu związany jest udział w użytkowaniu wieczystym działki nr 378 oraz współwłasność niewydzielonych części wspólnych budynku. Wierzytelności ZUS (należność główna) zostały zabezpieczone na przedmiotowej nieruchomości hipoteką przymusową zwykłą w kwocie 16.880,52 zł. Wierzycielowi (ZUS) znany jest zatem majątek dłużnika, którego wartość rynkowa z pewnością przekracza z nawiązką całą kwotę zaległości skarżącego wraz z odsetkami. Można zatem skutecznie przeprowadzić postępowanie egzekucyjne, a koszta egzekucji z całą pewnością nie przekroczą kwoty z niej uzyskanej. Zabezpieczona w ten sposób wierzytelność nie może też ulec przedawnieniu. Jest to bezsporna okoliczność, która powoduje, iż w świetle art. 28 ust. 3 u.s.u.s. nie może być mowy o całkowitej nieściągalności.

Okoliczność, iż skarżący, pomimo iż jest współwłaścicielem, nie dysponuje realnie swoim majątkiem, ani też nie wniósł o jego podział, nie ma tutaj znaczenia. Powody takiego stanu rzeczy mogą być znane jedynie skarżącemu. Mimo realnie bardzo ciężkiej bieżącej sytuacji finansowej posiada on zatem nieruchomość, która może posłużyć zaspokojeniu zaległości względem ZUS. Im szybciej to nastąpi, tym lepiej, gdyż uniknie się w ten sposób dalszego naliczania odsetek, których wartość zbliża się do sumy właściwych należności składkowych. Żaden organ ani sąd nie jest władny zastąpić w tej kwestii skarżącego - w jego gestii leży jak najszybszy podział majątku.

Natomiast zgodnie z § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia organ ZUS może umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy: opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przepis ten nie daje podstawy do zastosowania art. 28 ust. 1 u.s.u.s., a w konsekwencji do umorzenia należności z tytułu składek, jeżeli dłużnik ma realne możliwości uzyskania dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia.

W ocenie tut. Sądu skarżący takich możliwości nie ma, zaś w ocenie organu ZUS również nie ma ich aktualnie, lecz może mieć przyszłości, na co wskazuje udział we współwłasności nieruchomości.

Zdaniem Prezesa ZUS, skarżący rokuje na przyszłość nadzieje na znalezienie lepszej pracy, która pozwoli spłacić mu zaległe składki wraz z odsetkami.

Z tych powodów Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na zasadzie art. 151 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.