Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1216/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, asesor WSA Nina Beczek, Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2023 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr SKO.4000-851/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz K. W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] na podstawie art. 104 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego /tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm./, dalej "kpa" utrzymało w mocy decyzję z [...] lutego 2023 r. nr [...], działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta [...], z-cy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], którą odmówiono K. W., dalej "Skarżący", przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką B. W..

Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.

Wnioskiem z [...] listopada 2022 r. skarżący wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji matką: B. W., ur. [...] października 1937 r.

Decyzją z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta [...], pracownika Działu świadczeń rodzinnych i alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], odmówiono Skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 z późn. zm.), dalej "ustawa" z tytułu sprawowania opieki nad matką B. W.. Organ uznał, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 b tej ustawy, tj. niepełnosprawność B. W. nie powstała przed 18 rokiem życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Od tej decyzji Skarżący złożył odwołanie powołując się na niepełnosprawność matki i konieczność sprawowania nad nią stałej, całodobowej opieki oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Decyzją z [...] lutego 2023 r. nr [...], działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta [...], z-cy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], odmówiono Skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ponownie powołując się na fakt, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. niepełnosprawność matki skarżącego nie powstała przed 18 rokiem życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Skarżący złożył odwołanie.

Po przeanalizowaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznało sprawę merytorycznie i uznało, że mimo błędnej argumentacji organu I instancji co do tego, że data powstania niepełnosprawności ma pierwszoplanowe znaczenie, i tak uznał, że Skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ powołał jako podstawę prawną przepisy art. 17 i 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując, że skarżący zalicza się do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji a zatem ma prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie zakwestionował daty powstania niepełnosprawności u matki oraz zakresu tej niepełnosprawności, co wynikało z orzeczenia Lekarza orzecznika ZUS z [...] października 2022 r. (trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, której daty powstania nie da się ustalić a która istniała na dzień [...] października 2022 r.).

Organ wskazał, że Skarżący jest rolnikiem, posiada gospodarstwo rolne o pow. [...] ha.

Zgodnie z art. 17b ustawy w przypadku gdy o świadczenia ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników, bądź domownicy, świadczenia przysługują odpowiednio:

-rolnikom w przypadku zaprzestania przez nich prowadzenia gospodarstwa rolnego,

-małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Z poczynionych przez organ pierwszej instancji ustaleń wynika, że Skarżący jest żonaty. Żona mieszka w [...], przy ul. [...]. Według ustaleń pracownika socjalnego /wywiad z dnia [...] lutego 2023 r./, na podstawie oświadczenia skarżącego , w związku z chorobą matki Skarżący przeprowadził się do matki i zamieszkał w [...], przy ul. [...]. Mieszka na piętrze, w tym samym domu, w którym mieszka niepełnosprawna matka. Matka mieszka na parterze. Według Jego oświadczenia zakupił przycisk przywołujący, którym matka przywołuje syna gdy potrzebuje pomocy lub podania leków. Według oświadczenia odwołującego prowadzi z matką wspólne gospodarstwo domowe. Zrezygnował z pracy w gospodarstwie rolnym, które było głównym źródłem dochodu. Gospodarstwo rolne, które znajduje się w Gminie [...], w odległości ok. 83 km od [...], zostało przekazane synowi na podstawie umowy dzierżawy z dnia [...] lutego 2023 r. Pan K. W. rozwiązał stosunek pracy na mocy porozumienia stron w dniu [...] lipca 2015 r. Pod tym samym adresem mieszka, także na piętrze, córka B. W. – A. W., która pracuje zawodowo i według oświadczenia odwołującego prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Jednak prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego nie potwierdziła Pani A. W., która w oświadczeniu z dnia [...] lutego 2023 r. wyjaśniła jedynie, że z uwagi na pracę zawodową poza domem spędza 10 godzin, od godziny siódmej do siedemnastej i często w pracy zostaje dłużej. Dlatego z powodu nieobecności w domu nie jest w stanie zająć się chorą, niechodzącą matką, która wymaga stałej opieki. Pomaga matce doraźnie, w weekendy.

Według ustaleń pracownika socjalnego Skarżący świadczy matce całodobową pomoc w codziennych czynnościach, przygotowywaniu posiłków, podawaniu leków, zawozi na wizyty lekarskie i badania.

Według oświadczenia z [...] listopada 2022 r. zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego w celu sprawowania opieki nad matką. W aktach sprawy znajduje się pismo Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...], w którym podano, że Skarżący za rok 2022 otrzymał płatności bezpośrednie oraz płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub szczególnymi ograniczeniami, na działkę o pow. [...] ha.

Skarżący korzystał również w roku 2022 ze zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego /oświadczenie odwołującego z dnia [...] lutego 2023 r" zaświadczenie Wójta Gminy [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2023 r. /

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że od dnia 1 stycznia 2013 r. ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) zmienione zostały, m.in. przesłanki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17). Charakterystycznym elementem nowej konstrukcji świadczenia pielęgnacyjnego było wprowadzenie przez ustawodawcę kryterium wieku powstania niepełnosprawności u osoby ubiegającej się o to świadczenie. Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (opubl. 23.10.2014 r.) Trybunał Konstytucyjny jednak orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji (patrz: OTK-A 2014/9/104). Wyrok ten, jako zakresowy, nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Rodzi on jednak obowiązek prokonstytucyjnej wykładni tej regulacji, tak aby rezultat tej wykładni nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału, nawet takiego, który nie wywołał bezpośredniego skutku w zakresie powszechnego obowiązywania analizowanej normy prawnej.

Reasumując, w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Zdaniem organu mimo błędnego przyjęcia przez organ I instancji że powodem odmowy przyznania świadczenia jest data powstania niepełnosprawności, z materiału dowodowego wynika że Skarżący nie spełnia pozostałych przesłanek ustawowych do przyznania świadczenia.

Wynika to z tego, że nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy nie podejmowaniem pracy a koniecznością opieki a ponadto Skarżącemu pomaga przy opiece mieszkająca w tym samym domu siostra.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest przyznawane za sama opiekę nad osoba niepełnosprawna, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnacje z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej zatrudnienie lub wykonywanie innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad bliską osobą, która jej wymaga. Świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, jest kierowane do tych członków rodziny, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny czynią to w tak dużym - a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy, przy czym przez rezygnację z zatrudnienia w znaczeniu art. 17 ustawy należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera natomiast definicji sprawowania opieki. Jednak z treści art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że aby można mówić o opiece w jej rozumieniu musi być ona stała i długoterminowa. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia albo jej niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że Skarżący rozwiązał stosunek pracy, w roku 2015, przystępując do programu dobrowolnych odejść w [...] Sp. z o.o. /pismo z dnia [...] czerwca 2015 r./ W związku z tym, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Skarżący złożył w dniu [...] listopada 2022 r. organ uznał, że rozwiązanie stosunku pracy nie miało związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką.

Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego. Według oświadczenia z dnia [...] listopada 2022 r. zaprzestał prowadzenia tego gospodarstwa z dniem [...] grudnia 2021 r. Jednakże za rok 2022 jako rolnik otrzymał płatności bezpośrednie oraz płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub szczególnymi ograniczeniami, na działkę o pow. [...] ha /pismo Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...].

Korzystał również w roku 2022 ze zwrotu podatku akcyzowego /oświadczenie strony z dnia [...] lutego 2023 r., zaświadczenie Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2023 r./.

Umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego została zawarta z synem, dopiero w dniu [...] lutego 2023 r. Zgodnie z oświadczeniem z [...] listopada 2022 r., zawartym we wniosku o świadczenie pielęgnacyjne Skarżący zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego od dnia [...] grudnia 2021 r. Poza tym umowa dzierżawy nie spełnia wymogów formalnych takiego aktu ponieważ nie określa wysokości czynszu a zatem została sporządzona dla pozoru. Nawet gdyby przyjąć jej faktyczne obowiązywanie Skarżący nie zgłosił umowy dzierżawy Wójtowi Gminy [...]. Nadal jest płatnikiem podatku rolnego /pismo Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2023 r./ i co za tym idzie w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym nadal jest ubezpieczonym rolnikiem.

Zdaniem Kolegium czyni to nierzetelnymi, sprzecznymi z udokumentowanymi faktami, oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, jak i jego wydzierżawieniu.

Wątpliwości organu odwołującego budzi również oświadczenie Skarżącego o świadczeniu całodobowej pomocy matce. Pod jednym adresem mieszka bowiem córka osoby niepełnosprawnej, która według jej oświadczenia nie świadczy wprawdzie matce pomocy całodobowej lecz pomoc doraźną, w tym w weekendy. Poza tym wykazany zakres pomocy świadczonej matce jest pomocą stanowiącą wykonywanie czynności dnia codziennego.

Mając powyższe na uwadze Kolegium uznało, że nie występuje podstawowa przesłanka przyznania świadczenia w postaci związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z podjęcia zatrudnienia, czy z prowadzenia gospodarstwa rolnego, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest w świetle art. 17b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona w uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością /zasada prawdy obiektywnej/. Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. Potencjalne sankcje karne, jakie mogą być stosowane względem rolnika, który złożył niezgodne z prawdą oświadczenie, pozostąją bez związku z obowiązkiem organu ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Skarżący.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

-błąd ustaleń faktycznych poprzez oparcie rozstrzygnięcia o nie merytoryczną i niepełna analizę materiału dowodowego oraz brak przeprowadzenia przez Samorządowego Kolegium Odwoławcze w [...] właściwego postępowania dowodowego, w szczególności z dowodów przedstawionych przez skarżącego K. W. w sytuacji, gdy zgłoszone w niniejszej sprawie dowody mają kluczowe i zasadnicze znaczenie dla prawidłowego, merytorycznego rozstrzygnięcia.

-błąd ustaleń faktycznych poprzez uznanie, iż Skarżący nie spełnia przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej podczas gdy w rzeczywistości spełnia wszystkie ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego;

-naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 17 ust. 1, 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 poz. 615, z późn. zm.) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sytuacji spełnienia przez Skarżącego wszystkich ustawowych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przy prawidłowym zastosowaniu obowiązujących w tym zakresie w/w przepisów i uwzględnieniu treści orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. wydanego w sprawie o sygnaturze akt. 38/13.

Wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego i zwrot kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną,

z zastrzeżeniem art. 57a.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Sąd w pełni akceptuje wywody organu II instancji co do braku podstaw do rozróżniania sytuacji prawnej osób opiekujących się osobami niepełnosprawnymi których niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez tę osobę określonego wieku - co wynika z wyroku T.K. z 21 października 2014 r. K 38/13. Kryterium daty powstanie niepełnosprawności musi być pomijane przy rozważaniu podstaw do przyznania świadczenia.

Kolegium uznało jednak, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia. W treści zaskarżonej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy i koniecznością opieki a skarżący nie zrezygnował z pracy w rolnictwie. Poza tym Skarżącemu pomaga siostra w opiece nad matką.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy rezygnują z zatrudnienia, aby stale się takimi osobami opiekować. W ten sposób Państwo pomaga osobom, które muszą opiekować się osobami bliskim i muszą z uwagi na rozmiar tej opieki zrezygnować z pracy lub jej nie podejmować aby taką niezbędną pomoc świadczyć. Świadczenie pielęgnacyjne stanowi zatem swoisty surogat wynagrodzenia za pracę. Wskazać należy, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeśli wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis ten określa jako przesłankę przyznania świadczenia nie tylko rezygnację z zatrudnienia ale także niepodejmowanie zatrudnienia. Nie tylko rezygnacja z zatrudnienia stanowi o spełnieniu przesłanki niezbędnej do uzyskania świadczenia. Spełnienie tej przesłanki następuje także wówczas, jeżeli wnioskujący nie podejmuje zatrudnienia w zawiązku z koniecznością sprawowania opieki, przy czym cytowany przepis nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy powinna być dokonywana jako aktualna na datę zgłoszenia wniosku a najpóźniej na datę wydania decyzji. Wtedy bowiem organ rozstrzyga czy spełnione są przesłanki do spełnienia świadczenia. Może się przecież zdarzyć, że dopiero w toku postępowania administracyjnego, np. w związku z pouczeniami organu co do okoliczności jakie wnioskujący musi spełnić aby uzyskać pozytywną dla siebie decyzję, co wynika z art. 7 i 11 kpa.

Skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego gdy matka legitymowała się orzeczeniem o zaliczeniu do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji a więc ten warunek został spełniony (niepełnosprawność i data jej powstania).

Z przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Oznacza to, że w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia oraz czy istnieje opisany wyżej związek przyczynowo - skutkowego.

Zdaniem Sądu, ocena dokonana przez organ dotycząca sprawowanej przez Skarżącego opieki narusza podstawowe zasady logiki. Zakłada bowiem, że w opiece nad osobą niepełnosprawną nikt, nawet w minimalnym zakresie nie może takiej osoby wyręczyć.

Stosownie do treści przepisu art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych znaczny stopień niepełnosprawności oznacza:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy

w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów

o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przepis ten odsyła do definicji określonych w ustawie z dnia

27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U z 2021 r., poz. 573), zwanej dalej "ustawą o rehabilitacji".

W art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji określono, iż do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą,

w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób

w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania

o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j. Dz.U. 2018 r., poz. 2027)

w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub

w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych -

co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia

w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

W ust. 2 § 29 powołanego wyżej rozporządzenia wskazano, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3. Przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono więc m.in. sprawność psychofizyczną organizmu w zakresie zdolności do samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych, konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych.

Należy więc uznać, że z przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (tak wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt

III SA/Gd 1045/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Treść orzeczenia o niepełnosprawności determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w danej sprawie osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 tej ustawy, zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. zob. wyroki NSA z dnia

27 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1334/21 oraz z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt

I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak trafnie wskazuje organ, opieka musi spełniać przede wszystkim cechę stałości i długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, co nie oznacza oczywiście, że opieka ta musi być całodobowa i nieprzerwana. To co istotne, to ustalenie czy sprawowanie opieki rzeczywiście uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że Skarżący świadczy matce całodobową pomoc w codziennych czynnościach, przygotowywaniu posiłków,, podawaniu leków. Zawozi mamę do lekarzy i na badania lekarskie.

W ocenie Sądu, w świetle tych okoliczności nie sposób w sposób nie stwierdzić, że jest związek pomiędzy niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad matką. Nie bez znaczenia jest i to, że skarżący zrezygnował z mieszkania z żoną i zamieszkał z chorą matką, co w sposób jasny wskazuje, że poświęcił jej w zasadzie swoje życie rodzinne. Obie miejscowości (wcześniejszego zamieszkania Skarżącego i obecnego) oddalone są od siebie ok 83 km, co uniemożliwia na co dzień, przy uwzględnieniu konieczności całodobowej opieki, przemieszanie się pomiędzy tymi miejscowościami.

Artykuł 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Opieka ma być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie a zakres tej opieki wyznacza orzeczenie o niepełnosprawności. Opiekun osoby niepełnosprawnej nie może być pozbawiony możliwości wyręczenia się choć w minimalnym stopniu z obowiązków względem osoby niepełnosprawnej w celu zaspokojenia swych podstawowych potrzeb bytowych (w tym odpoczynku). Każdy bowiem ma prawo do poszanowania swego życia osobistego. Sporadyczna pomoc siostry nie niweluje, zdaniem Sądu, w żadnym razie możliwości otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnosząc się do pozostałych kwestii związanych z przyczynami odmowy przyznania świadczenia – nie są one uzasadnione.

Co do kwestii uzyskania w 2022 r. podatku akcyzowgo zawartego w cenie oleju napędowego oraz otrzymania w płatności bezpośrednich z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego – wszystko to miało miejsce na początku 2022 r. podczas gdy decyzja organu II instancji została wydana w kwietniu 2023 r. Nie ma w sprawie dowodu na okoliczność pobrania tego rodzaju świadczeń za 2023 r. Tak jak to było wskazane wyżej organ ustala stan faktyczny na datę wydawania decyzji administracyjnej a ta data wskazuje że zarówno za 2023 r. nie były pobierane te świadczenia jak i w tej dacie zawarta była umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego. To, że umowa ta nie zawiera wszystkich essetialia negotii tego rodzaju umowy – art. 693 § 1 i 2 kodeksu cywilnego, nie czyni tej umowy pozornej – jak wskazuje organ. Przy pozorności czynności prawnej trzeba by wykazać, że strona miała taki zamiar i działała w takim celu. W sytuacji natomiast w której umowa została zawarta ale nie zawiera wszystkich elementów, organ powinien zwrócić stronie uwagę na wadliwość takiej umowy (którą mogą przecież strony modyfikować) i dopiero w sytuacji w której strona nie przedstawiałby niewadliwej umowy, mógłby rozważać czy rzeczywiście nie ma ona charakteru pozornego. Tym samym organ błędnie przyjął charakter pozorny umowy dzierżawy.

Same wątpliwości organu co do treści wcześniej złożonego oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia działalności to za mało aby uznać, że rolnik nie zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zasady doświadczenia życiowego, nie mówiąc już o ekonomice prowadzenia tego rodzaju działalności, wskazują na znikome prawdopodobieństwo prowadzenia gospodarstwa rolnego oddalonego o 83 km od miejsca zamieszkania. Zresztą na rozprawie skarżący wskazał, że przekazał stosownym aktem notarialnym gospodarstwo rolne synowi znacznie wcześniej niż to wynika z umowy dzierżawy i pozostawił sobie [...] ha w celu zapewnienia sobie ubezpieczenia.

Zdaniem Sądu w takiej sytuacji organ, mając na uwadze treść art. 9 kpa, powinien pouczyć skarżącego o konieczności podpisania stosownej umowy dzierżawy a skoro tak nie uczynił, to konsekwencje z tego wynikłe nie mogą obciążać strony. Jak się wskazuje w orzecznictwie sądowoadminsitracyjnym przyjmuje się, że w przypadku rolnika, decydujące znaczenie ma oświadczenie o zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Trudno bowiem wymagać od rolnika żeby wyzbył się na potrzeby uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego gospodarstwa rolnego. Stanowi o tym wprost art. 17 b ustawy o świadczeniach. Skoro zatem ustawodawca nie nałożył na podmiot ubiegający się o uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego obowiązku przestawienie pisemnej umowy np. dzierżawy, to organ nie może dokonywać wykładni rozszerzającej tego przepisu ustawy. (por. WSA w Gdańsku z 26 lipca 2023 r., II SA/GD 47/23, WSA w Kielcach z 25 kwietnia 2023 r, II SA/Ke 142/23, WSA w Warszawie z 8 lutego 2023 r., I SA/Wa 1350/22).

Organ dokonał; błędnej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach i wadliwie przyjął, że skarżący nie spełnia warunków do jego otrzymania.

W konsekwencji uznać należy, że zaskarżona decyzja została wydana

z naruszeniem prawa procesowego tj. art. 7, 9, 11, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa i art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c

orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art., 205 § 2 ppsa w zw. z § 14.1.1.c. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w spawie opłat za czynności adwokackie (D.U. 2015, poz. 1800 ze zm.).

Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 ppsa) i wyda decyzję pozytywną.