Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2845/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jolanta Dargas sędzia WSA Magdalena Durzyńska asesor WSA Mateusz Rogala (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 18 października 2022 r. nr KO-799/4103/376/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy B. z dnia 8 lipca 2022 r. nr GOPS.SP.4246.4243.67.2022.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia 18 października 2022 r. nr KO-799/4103/376/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, powoływanej dalej jako k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 8 lipca 2022 r. nr [...] odmawiającą M. R. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką H. R..

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ podał, że w dniu 4 kwietnia 2022 r. do GOPS w [...] wpłynął wniosek M. R. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 8 lipca 2022 r. odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, stwierdzając, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto Wójt jako podstawę decyzji odmownej wskazał, że brak jest bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez wnioskodawcę a sprawowaną przez niego opieką. Organ I instancji wyjaśnił, że pomimo trwałej niezdolności matki do samodzielnej egzystencji od dnia 12 listopada 2021 r. M. R. podjął zatrudnienie od dnia 24 listopada 2021 r. i otrzymał umowę zlecenie do dnia 31 marca 2022 r., co uniemożliwia stwierdzenie, że strona zrezygnowała z zatrudnienia.

W odwołaniu od tej decyzji M. R. podkreślił, że umowę zlecenie zawartą na okres 24.11.2021 - 31.03.2022 r. wypowiedział z dniem 2 lutego 2022 r. Do odwołania załączył zaświadczenie potwierdzające wypowiedzenie umowy. Podał, że z powodu złej sytuacji finansowej postanowił podjąć pracę, a do pomocy przy opiece nad mamą zaangażował żonę oraz dzieci. Sytuacja ta jednak nie była komfortowa dla rodziny.

W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w konsekwencji nie zaakceptowało jednej z podawanych przez organ I instancji podstaw odmowy przyznania świadczenia.

Kolegium zauważyło jednak, że wątpliwości budzi spełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki. Zgodnie bowiem z wyjaśnieniami strony oraz treścią wywiadu środowiskowego, wnioskodawca dozuje matce leki, które ona przyjmuje samodzielnie dwa razy dziennie, przygotowuje posiłki, a także co dwa, trzy miesiące zawozi matkę do ośrodka zdrowia na wizytę kontrolną do lekarza rodzinnego. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które prowadzi wspólnie z żoną i matką, wykonuje na zmianę z żoną. Ponadto żona pomaga mu w opiece nad matką, gdy akurat nie jest w pracy, bo pracuje w systemie zmianowym. Żona robi zakupy i wykupuje recepty dla H. R. - czynności te czasem wykonuje wnioskodawca.

Zdaniem organu, czynności wykonywane przez stronę w zakresie opieki nad matką, to czynności dnia codziennego, które M. R. wykonuje w zakresie prowadzenia gospodarstwa domowego prowadzonego wspólnie z matką i żoną, co czynią także pracujący zawodowo, a zatem nie stanowią one przeszkody do aktywności zawodowej (np. w niepełnym wymiarze czasu pracy). Organ podkreślił, że większość z tych czynności, strona wykonuje na zmianę z żoną, która jest osobą aktywną zawodowo. Małżonkowie dzielą się obowiązkami domowymi w taki sposób, że żona wnioskodawcy jest w stanie pracować zawodowo i pomagać teściowej w jej codziennym funkcjonowaniu.

Organ uznał, że wskazane przez stronę czynności opiekuńcze wykonywane przy mamie to typowe czynności świadczone względem rodziców, którzy wymagają pomocy ze względu na podeszły wiek i pogarszający się stan zdrowia i są niejednokrotnie wykonywane przez większość dzieci względem starszych rodziców oraz łączone z wykonywaniem pracy zawodowej.

Kolegium zaznaczyło, że wnioskodawca podjął pracę w dniu 24 listopada 2021 r., natomiast orzeczenie lekarza rzeczoznawcy dotyczące jego matki zostało wydane w dniu [...] listopada 2021 r. Z materiału dowodowego nie wynika, aby w okresie między 24.11.2021 - 02.02.2022 sytuacja obiektywnie uległa zmianie w taki sposób, aby stanowić podstawę do zaprzestania wykonywania pracy przez wnioskodawcę. Kolegium podniosło, że nie neguje, iż w dniu 2 lutego 2022 r. M. R. wypowiedział umowę zlecenie, jednak, na podstawie zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie można przyjąć, iż było to spowodowane wyłącznie koniecznością sprawowania opieki nad matką. Organ podkreślił, że H. R. jest osobą, która samodzielnie ubiera się, dba o higienę osobistą, porusza się o kulach, samodzielnie zażywa leki oraz spożywa posiłki przygotowane przez syna lub synową, jest w stanie samodzielnie wziąć sobie przekąskę.

Organ odwoławczy stwierdził ponadto, że M. R. otrzymał od rodziców nieruchomość wraz z gospodarstwem rolnym w zamian za dożywotnią służebność osobistą. Do zakresu zobowiązań syna należy dostarczanie zbywcom mieszkania, światła, opału, wyżywienia, a także zapewnienie pomocy i pielęgnacji w chorobie oraz sprawienie pogrzebu.

W ocenie organu, jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby odwołującej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad nią, natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób, tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Z akt sprawy wynika natomiast, że H. R. oprócz wnioskodawcy ma jeszcze dwoje dzieci, które są aktywne zawodowo. Zdaniem Kolegium, po stronie żadnej z tych osób nie ma przeszkody, która świadczyłaby o niemożności wywiązania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, mającej charakter obiektywny, niezależny od woli tych osób.

M. R. w piśmie z dnia 31 października 2022 r. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie w całości oraz przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził, że podjęcie pracy na umowę zlecenie potwierdza, że próbował pogodzić opiekę nad chorą i pracę, praca w takiej formie jest bowiem bardziej elastyczna. Jednak po dwóch miesiącach był zmuszony wypowiedzieć umowę, ponieważ nie był w stanie pogodzić masy obowiązków związanych z opieką i pracą. Podkreślił, że żona bardzo mało pomaga mu w opiece nad matką, gdyż pracuje w systemie dziennym 12-godzinnym (7-19) a nie zmianowym, więc większość dni przebywa w pracy.

Zauważył, że był zmuszony zrezygnować z pracy zawodowej na rzecz opieki nad matką dużo wcześniej, tj. od 1 stycznia 2020 r., a ostatnia praca na umowę zlecenie potwierdza jedynie, że nie mógł pogodzić tych dwóch rzeczy.

Skarżący wyjaśnił, że jego matka praktycznie podczas wszystkich czynności potrzebuje pomocy, ponieważ jej stan zdrowia z dnia na dzień ulega pogorszeniu. Nie zgodził się ze stwierdzeniem organu, że wykonywane czynności opiekuńcze są typowymi czynnościami świadczonymi względem rodziców, które wszyscy wykonują i zarazem pracują. Zauważył, że nie każdej starszej osobie wydaje się orzeczenie o stałej niezdolności do samodzielnej egzystencji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy ocenić jako prawidłowe stanowisko organu odwoławczego w zakresie dotyczącym uznania za wadliwe rozstrzygnięcia organu I instancji odmawiającego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Rozważania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w tej części znajdują bowiem potwierdzenie w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. K 38/13 oraz w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych.

Sąd nie podziela jednak stanowiska organu odwoławczego, który przyjął, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie spełnia przesłanki przyznania świadczenia określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżący jako syn osoby wymagającej opieki jest osobą, na której zgodnie z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki.

Koniecznym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie rezygnującej z zatrudnienia (lub niepodejmującej zatrudnienia) jest, aby rezygnacja ta miała na celu sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie, art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w żaden sposób nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być rozumiana jako opieka całodobowa. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, iż w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym (zob.: B. Chludziński [w:] P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 590/19; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 287/19; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 25 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 970/19, wyrok NSA z dnia 23 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 786/21, wszystkie przytaczane orzeczenia opublikowane w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie jest okolicznością niesporną, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie zaś z treścią art. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.), do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Jak wynika z cytowanego przepisu, osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności wymaga, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Należy zauważyć, że treść tego przepisu koresponduje z przesłankami przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które, jak wskazano, uzależniają przyznanie tego prawa od rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skoro ustawodawca określił, że dla pełnienia ról społecznych osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności wymaga opieki o charakterze stałym lub długotrwałym, to oczywiste jest, że uznał, iż zakres sprawowanej opieki nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności wymaga od osoby sprawującej takiego rodzaju opiekę rezygnacji z podejmowania zatrudnienia. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zaś częściowe zrekompensowanie opiekunowi strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, a zakres tych potrzeb jest określony w orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. stanowisko wyrażone w wyrokach NSA dnia 7 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 3946/18 i 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). Należy zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie organ nie kwestionował samego faktu sprawowania opieki przez skarżącego, uznając jednak, że zakres tej opieki nie spełnia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy.

Tymczasem, jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, treść orzeczenia o niepełnosprawności jest wiążąca dla organów orzekających w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2021 r., sygn. akt I OSK 643/21). Legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby, która występuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu takiego rodzaju wsparcia ze stron innych osób. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stanowić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Niedopuszczalne jest samodzielne uznanie przez organy, że osoba legitymująca się wyżej opisanym rodzajem orzeczenia o niepełnosprawności nie wymaga opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Należy to do kompetencji innych organów, właściwych do orzekania o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. Taki kontekst prawny, jaki wyłania się z przywołanych regulacji, powinny mieć na względzie organy przy ocenie zakresu oraz "adekwatności" opieki sprawowanej nad osobą zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności. Zaliczenie osoby do znacznego stopnia niepełnosprawności oznacza, że wymaga ona, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (zob. wyroki NSA: z dnia 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1854/19; z dnia 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19 oraz z dnia 13 października 2016 r., sygn. akt I OSK 448/15).

Organy orzekające o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie mają kompetencji do dokonywania oceny stanu zdrowia osoby, nad którą sprawowana jest opieka, w tym również do badania, czy osoba ta wymaga opieki o charakterze stałym lub długotrwałym. Okoliczności te są bowiem przedmiotem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które zostało wydane zgodnie ze standardami określonymi w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2013 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2018 r., poz. 2027). Zarówno organ, jak i sąd administracyjny nie mają wiadomości specjalistycznych pozwalających na dokonywanie oceny, czy stan zdrowia badanego wymaga sprawowania nad nim stałej lub długotrwałej opieki. W tym zakresie konieczne jest zatem oparcie się na prawomocnym orzeczeniu o niepełnosprawności.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organ w istocie zignorował wskazania zawarte w orzeczeniu i podjął samodzielną próbę ustalenia, w jakim zakresie matka skarżącego wymaga stałej opieki, do czego w świetle powyższych rozważań nie był uprawniony. Uwagi organu dotyczące zakresu wymaganej przez matkę skarżącego pomocy ("H. R. jest osobą, która samodzielnie ubiera się, dba o higienę osobistą, porusza się o kulach, samodzielnie zażywa leki oraz spożywa posiłki przygotowane przez syna lub synową, jest w stanie samodzielnie wziąć sobie przekąskę" – s. 4 uzasadnienia zaskarżonej decyzji) w istocie zmierzają do zakwestionowania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co nie może mieć miejsca na etapie rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tylko zmiana takiego orzeczenia w odpowiednim trybie i przez właściwe organy mogłaby uprawniać do odmiennej oceny stanu zdrowia osoby, nad którą sprawowana jest opieka.

W ocenie Sądu, przyjęta przez organ ocena zakresu koniecznej opieki świadczonej przez skarżącego pozostaje w sprzeczności nie tylko z treścią orzeczenia o niepełnosprawności, ale również z ustalonym w toku postępowania stanem zdrowia i stopniem samodzielności matki skarżącego. Jak ustalił pracownik socjalny w trakcie przeprowadzonego w dniu 6 lipca 2022 r. wywiadu środowiskowego, matka skarżącego wymaga całodobowej opieki i pielęgnacji (np. wymiana pampersów, toaleta, pomoc w karmieniu, podawaniu leków), a skarżący taką opiekę zapewnia. Powyższe świadczy o tym, że opieka sprawowana przez skarżącego ma charakter stały i długotrwały i nie może być sprawowana jedynie okazjonalnie. Nie sposób więc zgodzić się z organem, że podejmowane przez skarżącego czynności, opisywane w toku postępowania administracyjnego, stanowiły jedynie typowe czynności świadczone przez dzieci względem starszych rodziców. Organ nie uwzględnił, co słusznie zauważył skarżący, że jego matka posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, ma zatem znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji. Tego rodzaju sytuacja nie może zostać z pewnością określona jako typowa, lecz świadczy ona o konieczności zapewnienia opieki w znacznie szerszym wymiarze niż świadczona przez dzieci starszych rodziców, którzy tego rodzaju orzeczeniem się nie legitymują.

Fakt, że skarżący podejmował próby podjęcia zatrudnienia w okresie, gdy jego matka legitymowała się już orzeczeniem o niepełnosprawności, nie oznacza, że w tej sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jak wyjaśnia skarżący, podjęta próba pogodzenia sprawowania opieki z pracą zawodową zakończyła się niepowodzeniem, co skutkowało koniecznością wypowiedzenia przez skarżącego umowy zlecenia w dniu 2 lutego 2022 r., a więc przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Okoliczność ta nie jest kwestionowana przez organ. Jak już wskazano, w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uzależniono przyznanie świadczenia od rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania, jeżeli ma ono na celu sprawowanie opieki. W rozpoznawanej sprawie skarżący niewątpliwie wypowiedział umowę zlecenia w celu sprawowania opieki nad matką, kierując się koniecznością (wynikającą jednoznacznie z treści orzeczenia o niepełnosprawności) zapewnienia jej stałej lub długotrwałej opieki.

Jako niemającą wpływu na uprawnienie skarżącego do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego należało ocenić również okoliczność, że skarżący nie jest jedyną osobą uprawnioną do alimentacji. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie ogranicza bowiem prawa do przyznania świadczenia wyłącznie do sytuacji, w których osoba wymieniona w art. 17 ust. 1 pkt 4 jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądów administracyjnych, w sytuacji, gdy opieki podejmuje się jeden z członków rodziny, który należy do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, brak jest podstaw do odmowy przyznania świadczenia z uwagi na istnienie innych osób, które mogłyby świadczyć pomoc osobie niepełnosprawnej. Ustawodawca nie przewidział bowiem takiej negatywnej przesłanki przyznania świadczenia (por. wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 22 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 675/22 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2366/22). W orzecznictwie podkreśla się, że jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w jednakowym stopniu do alimentacji, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki. Jeżeli zatem skarżący, jako syn osoby wymagającej opieki znajduje się wraz z rodzeństwem wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, którym w razie spełnienia pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to do niej należy wybór, czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem matki poprzez sprawowanie osobistej opieki (nie podejmując bądź rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni jej opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie, dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z rodzeństwem (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 737/21, LEX nr 3221221, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Po 834/21, LEX nr 3339198).

Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy pozostaje również okoliczność, że część czynności opiekuńczych skarżący wykonuje przy pomocy żony. Jak wynika z akt sprawy, żona skarżącego jest osobą aktywną zawodowo, a także nie należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji na rzecz swojej teściowej. Pomoc małżonki skarżącego, związana z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego, choć niewątpliwie ułatwia mu wykonywanie czynności opiekuńczych, nie stanowi jednak substytutu tej pomocy wykonywanej przez niepracującego syna wobec niepełnosprawnej matki. Organ nie twierdzi natomiast, by to żona skarżącego w istocie sprawowała wyłączną opiekę nad swoją teściową, a tylko taka sytuacja wykluczałaby przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można zatem przyjąć, by udzielanie w pewnym zakresie pomocy przez żonę oznaczało niespełnienie przez M. R. przesłanek przyznania świadczenia określonych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Rozpatrując sprawę ponownie, organ weźmie pod uwagę powyższe rozważania Sądu, a badając spełnienie przez skarżącego przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uwzględni konsekwencje wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącego.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095).