Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 206/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2023-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lemańska, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi M. P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. po rozpatrzeniu odwołania M.M. od decyzji Wójta Gminy D. z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...] odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem J.M., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Zaskarżoną decyzją, wydaną w wyniku rozpatrzenia wniosku M.M., złożonego do organu I instancji w dniu 1 grudnia 2022r., o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - ojcem J.M., organ I instancji odmówił ustalenia prawa do powyższego świadczenia.

Organ uznał, że nie została spełniona przesłanka wynikająca z art 17 ust. 1b ustawy, bowiem niepełnosprawność osoby pozostającej pod opieką powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia. Ponadto zdaniem organu, w sprawie zaistniała negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, gdyż wymagający opieki J.M. pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył M.M., zarzucając skarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy, bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] stycznia 2023 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W ocenie organu odwoławczego, nie pozostaje kwestią sporną w przedmiotowej sprawie, że na gruncie obecnie obowiązujących przepisów, w kontekście wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014r. w sprawie sygn. akt K 38/13, odwołującemu przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy pomimo, że zostało ustalone, iż niepełnosprawność ojca - osoby objętej opieką skarżącego powstała później, niż do ukończenia 18 roku życia, jak również później niż w trakcie nauki do ukończenia 25 roku życia, o czym stanowi art. 17 ust. 1b ustawy. Okoliczność ta została przesądzona już w aktualnym orzecznictwie sądowoadministracyjnym.

Kwestią sporną pozostała natomiast okoliczność, czy świadczenie pielęgnacyjne na rzecz syna może być przyznane w sytuacji, kiedy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Cytując art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ odwoławczy podniósł, że świadczenie pielęgnacyjne jest skorelowane z obowiązkiem alimentacyjnym. Innymi słowy, aby osoba sprawująca opiekę mogła się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne (poza spełnieniem innych przesłanek), przede wszystkim musi na niej ciążyć obowiązek alimentacyjny. Kwestia obowiązku alimentacyjnego została uregulowana ustawowo i jego zaktualizowanie się wynika z przepisów prawa, a nie z woli strony. Ponadto organ wskazał, że przesłanką negatywną przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy, a mianowicie pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, w sytuacji gdy współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Na tej podstawie organ odwoławczy wskazał, powołując się w tym zakresie na liczne orzecznictwo sądów administracyjnych, że w okolicznościach niniejszej sprawy obowiązek współmałżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny dziecka wobec rodzica. Zaistnienie tych okoliczności w przedmiotowej sprawie, w ocenie składu orzekającego Kolegium, jednoznacznie wyklucza pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącego, bowiem matka strony, a żona osoby wymagającej opieki – J.M.1 nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stopniu niepełnosprawności. W związku z czym to nadal na niej spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec współmałżonka, a to wyklucza jego przejście na odwołującego się, co czyni niemożliwym przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium podkreśliło, że niepełnosprawny J.M. pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona – J.M.1 nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a w związku z tym podnoszony zły stan zdrowia żony wymagającego opieki, spowodowany zaawansowaną chorobą Alzheimera, a potwierdzony zaświadczeniem lekarskim, nie mógł mieć wpływu na przedmiotowe rozstrzygnięcie. Podkreślono jednocześnie, że wnioskodawca z dniem 30 listopada 2022 r. zrezygnował z zatrudnienia, ze względu na konieczność zapewnienia opieki niepełnosprawnemu ojcu, a wywiad środowiskowy potwierdza fakt sprawowania tej opieki nad ojcem przez skarżącego.

Organ odwoławczy powołał się na liczne orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym uchwałę NSA, potwierdzających powyższe stanowisko organów.

Końcowo organ II instancji wskazał, że w trakcie postępowania ustalono, iż żona J.M. nie może mu zapewnić opieki ze względu własny zły stan zdrowia. Brak możliwości sprawowania opieki nad mężem nie został jednak potwierdzony orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem skarżący nie jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem, wobec zaistnienia negatywnej przesłanki ustawowej. Jednocześnie Kolegium poinformowało, że w przepisach ustawy przewidziane jest świadczenie przysługujące osobie sprawującej opieką nad niepełnosprawnym krewnym, prawo do którego nie jest zależne od tego, czy istnieją osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności. Tym świadczeniem jest przewidziany w art. 16a ustawy specjalny zasiłek opiekuńczy. Prawo do tego świadczenia zależne jest m.in. od spełnienia warunku dochodowego. Szczegółowe informacje na temat tego świadczenia może skarżący uzyskać w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w D.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożył M.M.

W uzasadnieniu skargi podniesiono naruszenie art. 17 ust 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując, że dokonana przez organ II wykładania prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślono, że przyznanie tego świadczenia jest możliwe także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie jest niezdolny tego obowiązku wypełnić.

Skarżący podkreślił, że zaskarżoną decyzją odmówiono mu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż uznano, że opiekę nad jego 93 letnim ojcem powinna sprawować jego 85 letnia matka, ponieważ nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Zdaniem skarżącego to wskazuje, że nie zapoznano się z treścią jego odwołania, gdzie zostały załączone dokumenty medyczne potwierdzające u jego 85 letniej matki otępienie w chorobie Alzhaimera w stopniu głębokim, na podstawie karty informacyjnej z jej pobytu w Samodzielnym Publicznym Szpitalu w C., gdzie jest napisane, że jego matka wymaga ciągłej opieki osób trzecich. Podczas pobytu na oddziale matka nie posiadała orientacji co do czasu i miejsca oraz sama wymagała pomocy przy spożywaniu posiłków i przy czynnościach pielęgnacyjnych. Lekarz opiekujący się jego matką podczas pobytu w szpitalu napisał, że u matki rokowanie jest niepomyślne, a choroba ulega progresji. Na tej podstawie skarżący wskazał, że oprócz znajomości przepisów, potrzebna jest też znajomość życia i zdrowy rozsądek. Oczywiste jest zatem to, że nawet sprawna 85 letnia kobieta nie jest wstanie opiekować się leżącym 93 letni, bezwładnym mężczyzna, a tym bardziej osoba z Alzhaimerem, która sama wymaga opieki i nie rozpoznaje swoje męża. Zdaniem skarżącego, w tych okolicznościach aby stwierdzić, że matka nie jest w stanie z przyczyn obiektywny sprawować opieki, jeśli organy na podstawie złożonej dokumentacji nie są w stanie ocenić jej stanu zdrowia, powinien być powołany biegły, który ocenie schorzenia jego matki i jej stan zdrowia. Ograniczenie się wyłącznie do stwierdzenia negatywnej przesłanki, jaką jest brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby zobowiązanej do opieki w pierwszej kolejności i odmowa na tej podstawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej w następnej kolejności, w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy, może bowiem w niektórych przypadkach prowadzić do skutków sprzecznych z celem ustawy, a mianowicie braku zapewnienia realnej opieki osobie tego wymagającej.

Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie obu decyzji i uwzględnienie skargi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoją argumentację.

Postanowieniem WSA w Białymstoku z dnia 13 czerwca 2023 r. przywrócono skarżącemu termin do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku albowiem uprawdopodobnił, że uchybienie temu terminowi nastąpiło bez jego winy. Skarżący wykazał, że po śmierci ojca zajmował się matką, a opieka ta była całodobowa i uniemożliwiała podjęcie czynności procesowych w sprawie (k.56).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej określa art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". Uchybienia, które obligują do usunięcia skarżonej decyzji z obrotu prawnego określa art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. i są to: zaistnienie przyczyn określonych w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach (wówczas sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części) bądź też naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (wówczas sąd uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części). W ocenie Sądu taka sytuacja nie zaistniała w przedmiotowej sprawie, a zatem nie było podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 poz. 615, dalej jako u.ś.r.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały zaś m.in. w art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Powyższy przepis wprowadza przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z jego literalnego brzmienia wynika, że w każdym przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało.

W niniejszej sprawie strona skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem, który pozostaje w związku małżeńskim, a jego małżonek na datę wydawania zaskarżonych decyzji nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie zatem z powyższym, na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zaistniała przesłanka odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Odnosząc się w tym miejscu do zarzutów podniesionych w skardze wskazać należy, że warunkiem umożliwiającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą, która pozostaje w związku małżeńskim, jest posiadanie przez małżonka tej osoby, orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie ustalono natomiast, że małżonek osoby wymagającej opieki tj. matka skarżącego, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Nawiązując w tym miejscu również do treści skargi podkreślenia wymagało, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, co oznacza, że organ przyznaje świadczenie wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania i nie wystąpiła żadna przesłanka negatywna. Należy podkreślić, iż organ nie może według swojego uznania przyznać świadczenia kierując się zasadami słuszności, czy też zasadami współżycia społecznego, nawet w razie ciężkiej sytuacji życiowej, w zakresie faktycznego stanu zdrowia małżonki osoby wymagającej opieki, która choruje na Alzhaimera, ma 85 lat i sama wymaga całodobowej opieki.

Nadto należy wskazać, iż w każdym przypadku, gdy stan zdrowia małżonka jest ciężki, powinna ona ubiegać się o wydanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co umożliwi osobie zobowiązanej do opieki w dalszej kolejności - skarżącemu przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na ojca. Do daty orzekania przez organy, skarżący nie przedstawił dowodów na okoliczność wystąpienia z takim wnioskiem, czyniąc to dopiero na etapie sądowym. Nadto system rodzinnych świadczeń opiekuńczych jest stosunkowo szeroki i można ubiegać się o specjalny zasiłek opiekuńczy, który jest również kierowany do opiekunów, którzy nie podejmują zatrudnienia.

Skoro zatem wnioskujący o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na ojca, w toku postępowania przed organami administracji nie wykazał, iż jego matka legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, samo powoływanie się na zaawansowany wiek matki czy jej zły stan zdrowia nie mogły stanowić wystarczającej podstawy do wyłączenia zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r.

Mając na uwadze orzeczenie przytoczone zarówno w skardze, jak i decyzji organu II instancji należy podkreślić, że stanowisko organu w tym zakresie jest prawidłowe, zaś liberalne podejście do tej kwestii tj. możliwość ustalenia przez organy, czy obiektywnie dana osoba jest w stanie sprawować opiekę zostało w najnowszych orzeczeniach zakwestionowane m.in. w wyroku NSA z dnia 2 marca 2023 r. sygn. akt I OSK 902/22 (CBOSA).

W orzecznictwie wskazuje się również w szczególności, że powyższa wykładnia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa. Zasady tej nie można bowiem rozumieć jako nakazu identycznego traktowania wszystkich osób zobligowanych do alimentacji, gdyż więź istniejąca pomiędzy małżonkami ma zupełnie inny wymiar od powiązań rodzinnych występujących pomiędzy krewnymi. Nie można też mówić o naruszeniu art. 18 Konstytucji RP (zasada ochrony rodziny), który stanowi ogólną ramę zobowiązującą państwo do zapewnienia rodzinie pomocy i ochrony, nie konkretyzując warunków jej przyznania i pozostawiając tym samym ustawodawcy określenie form i przesłanek jej świadczenia. Okoliczność wprowadzenia przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny w prawie do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza bowiem, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony związku małżeńskiego, macierzyństwa i rodzicielstwa.

Prezentowany pogląd został wyrażony m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 8 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 1035/21, 9 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2390/20, z 25 września 2020 r. sygn. akt I OSK 960/20, z 23 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2462/19, z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18, z 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 3283/14, z 27 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 1219/13, z 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 251/14, z 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2623/12, z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2462/19, z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 599/20 (orzeczenia dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ponadto wskazać, należy, że z uwagi na istniejącą rozbieżność wykładni wskazanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił o podjęcie uchwały przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. W dniu 14 listopada 2022 r. w sprawie o sygn. akt I OPS 2/22 Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę następującej treści: "1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)".

W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny zaakceptował pogląd, że punktem wyjścia wszelkich działań interpretacyjnych jest wykładnia językowa, która powinna rozpoczynać proces wykładni zmierzającej do odkodowania z przepisów normy prawnej. Język jest podstawowym medium, jakim ustawodawca komunikuje się z adresatami prawa i na każdym poziomie, również ustalania zasad konstytucyjnych, czy kontekstu systemowego interpretowanego przepisu, względy językowe odgrywają rolę. Z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.). Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami wymienionej wyżej ustawy. Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy. Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości, ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wynika z przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej (...). Regulację w niej zawartą, dotyczącą orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, w tym znacznym stopniu niepełnosprawności, można traktować jak przypadek definicji legalnej tego rodzaju orzeczenia. Skoro pod względem językowym analizowane przepisy nie mogą być uznane za rodzące wątpliwości, to decyzja o odstąpieniu od tego rozumienia pod wpływem argumentów systemowych, funkcjonalnych czy celowościowych może być podjęta na dostatecznie silnie umotywowanej podstawie, spójnie i konsekwentnie przemawiającej za takim odstąpieniem. Akceptując model wykładni kompleksowej, Naczelny Sąd Administracyjny nie zakwestionował dopuszczalności poddania objętych wnioskiem przepisów dalszym czynnościom interpretacyjnym, uznał natomiast, że w obliczu wskazanych do tej pory argumentów i efektów czynności interpretacyjnych, waga argumentów przemawiających za odmiennym rozumieniem norm prawnych regulujących dostęp do świadczenia pielęgnacyjnego osób zobowiązanych do alimentacji osoby wymagającej opieki ze względu na niepełnosprawność powinna być dostatecznie doniosła, aby uzasadnić odstąpienie od stosowania przesłanek ustawowych. Językowe znaczenie tekstu nie jest bezwzględną granicą wykładni, natomiast do jej przekroczenia niezbędne jest dostatecznie silne uzasadnienie aksjologiczne, odwołujące się przede wszystkim do wartości konstytucyjnych. Odstępstwo od reguły prymatu językowego sensu przepisu dopuszczalne jest również wtedy, gdy wykładnia gramatyczna prowadzi do sprzeczności z fundamentalnymi wartościami konstytucyjnymi lub do rażącej niesprawiedliwości, sankcjonuje nieracjonalność ustawodawcy, niweczy cel instytucji prawnej, prowadzi do wniosków niedorzecznych lub wynika z błędu legislacyjnego. W przypadku objętych wnioskiem przepisów nie zachodzą okoliczności wskazujące na błąd legislacyjny, czy poddające w wątpliwość racjonalność albo celowość przyjętego rozwiązania, wskazuje na to przedstawiona historia zmian legislacyjnych. Przepisy te w zakresie analizowanej przesłanki nie są również pozbawione jednoznaczności. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny rozważał względy związane z wymogami zachowania spójności systemowej – również w wymiarze konstytucyjnym. Rozważania tego doprowadziły do wniosku, że przyjęcie wykładni językowej nie narusza konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości społecznej, ochrony i opieki nad rodziną, szczególnej pomocy rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zabezpieczenia społecznego dla osób pozostających bez pracy nie z własnej woli, a zatem nie narusza przepisów art. 2, art. 32, art. 18, art. 67 ust. 2 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP.

Ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl bowiem art. 269 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi.

Skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela wyrażone w uchwale stanowisko.

W związku z powyższym, zdaniem Sądu organy zasadnie odmówiły wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zaś trudna sytuacja rodziny skarżącego, w tym stan zdrowia jego ojca, a także choroba małżonka J.M.1 nie mogły stanowić podstawy do uwzględnienia skargi. Zaakcentować przy tym należy, że organ odwoławczy dostrzegał argumenty strony zawarte w odwołaniu i się do nich ustosunkował w zaskarżonej decyzji.

Podkreślić przy tym należy, że argumenty podnoszone przez skarżącego w toku postępowania sądowego, w tym kluczowe dowody, o których dopuszczenie wnosił tj. orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w B. z dnia 28 lutego 2023 r. zaliczające do znacznego stopnia niepełnosprawności również jego mamę J.M.1 (k. 12), zostały wydane po dacie wydania decyzji organu, zarówno I instancji, jak i II instancji (23 stycznia 2023 r.) Sąd natomiast bada legalność zaskarżonej decyzji – zgodność z przepisami prawa - na datę jej wydania. Ponadto w ww. orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności ustalono, że stopnień niepełnosprawności matki skarżącego datuje się od 3 lutego 2023 r., a zatem również już po wydaniu zaskarżonej decyzji. Powyższe okoliczności wskazują jedynie na to, że strona z uwagi na zmianę okoliczności faktycznych mogła wystąpić z nowym wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, już po 28 lutego 2023 r., kiedy uzyskała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności również matki.

W świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. przyjąć zatem należy, że nielegitymowanie się przez małżonka osoby chorej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, na dzień złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia, jak również na dzień wydania zaskarżonej decyzji, wykluczał dalszego członka rodziny od możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne (wyrok NSA z 12.01.2023 r., I OSK 377/22, LEX nr 3460435).

Skoro na gruncie kontrolowanej sprawy bezsporne pozostaje, że ojciec skarżącego pozostawał w związku małżeńskim, a jego żona do zakończenia postępowania administracyjnego w kontrolowanej sprawie nie uzyskała orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (uzyskała dopiero 28 lutego 2023 r.), to uznać należało, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze zgodnie z prawem rozpoznało przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącego.

Marginalnie wskazać przy tym należy, że na datę sporządzania niniejszego uzasadnienia – jak wynikało z wniosku o przywrócenie terminu do sporządzenia uzasadnienia – ojciec skarżącego zmarł, tym samym ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne związane z jego opieką, zdeaktualizowało się, co nie wyklucza ubiegania się przez skarżącego o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką, która obecnie również posiada już znaczny stopień niepełnosprawności.

Z tych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.