Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 585/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2011-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 154 par 1, art 154
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak, Sędziowie Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska (spr.), Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Protokolant Teresa Zauerman, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 listopada 2011 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji I. uchyla zaskarżona decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., Nr [...], II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz K. M. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokat T. S. – B. kwotę [...] złotych, obejmującą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne udzielone skarżącemu na zasadzie prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją

z dnia [...] r. [...] , na podstawie art.1 ust.1 i art.4 ust.1 oraz art.2 pkt 2 lit.a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395, z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku K. M., odmówił przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w przepisach ww. ustawy. Decyzja ta doręczona została skarżącemu w dniu [...] r., który nie złożył wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W dniu [...] r. do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wpłynął kolejny wniosek K. M. o przyznanie świadczenia pieniężnego.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją

z dnia [...] r., Nr [...], na podstawie art. 154 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U.

z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej "K.p.a", i art. 2, art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez

III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395,

z późn. zm.) oraz w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07 (Dz. U. z dnia 23.12.2009 r. Nr 220, poz. 1734) w sprawie, w której stroną postępowania jest: K. M., odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] r. Nr [...] o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w art. 3 ust. 1 przywołanej ustawy.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ ustalił, iż w dniu [...] r. wpłynął do Urzędu wniosek, w którym strona nie sprecyzowała żądania odnośnie trybu jego rozpatrzenia.

W związku z powyższym Kierownik Urzędu zakwalifikował pismo jako wniosek

o uchylenie decyzji własnej w trybie art. 154 K.p.a.

W myśl art. 154 § 1 K.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.

W ocenie organu, wniosek strony nie jest zasadny, jednak z innych powodów niż wymienione w poprzedniej decyzji Kierownika Urzędu.

Pojęcie represji w rozumieniu ustawy o świadczeniu pieniężnym, zawiera przepis art. 2 pkt 2 lit.a tejże ustawy. Stosownie do tej regulacji represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.

Przepis ten podlegał ocenie w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym. Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07 (Dz. U. z dnia 23.12.2009 r. Nr 220, poz. 1734) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż art. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy, w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził: "Trybunał Konstytucyjny nie ma (..) zastrzeżeń co do samej zasady, aby świadczenia otrzymywały tylko te osoby, wobec których obowiązek pracy przymusowej podczas II wojny światowej i tuż po jej zakończeniu przybierał szczególnie dotkliwą formę tzn. był połączony z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem"

z dotychczasowego środowiska. "

Zatem niezbędnym warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie jest udowodnienie wysiedlenia do pracy przymusowej

i wykonywanie jej na tym wysiedleniu co najmniej przez okres 6 miesięcy.

Strona wystąpiła o przyznanie uprawnienia do świadczenia z tytułu deportacji (wysiedlenia) do pracy przymusowej w okresie od [...] r.

do miejscowości Horyszów Polski.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza jednak wysiedlenia

z miejscowości G. i deportacji strony do pracy przymusowej

w miejscowości H.

W związku z tym, że strona nie przedstawiła dowodów represji, o których mowa

w ustawie, rozstrzygnięto jak na wstępie.

K. M. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, iż pobyt

w miejscowości H. należy uznać za deportację. Został razem z rodziną wywieziony siłą z miejsca zamieszkania – G. i zeznania świadków potwierdzają fakt jego pracy w gospodarstwie, u rodziny niemieckiej O., zaś informacje na temat wysiedlenia mieszkańców Z. znajdują się w internecie.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją

z dnia [...] r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3, art. 151 § 1 i 2 Kpa oraz art. 2 pkt 2 lit.a i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), po rozpoznaniu wniosku K. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r. Nr [...].

W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] (Dz. U. Nr 220, poz. 1734) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r., w zakresie w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Organ stwierdził, iż art. 145a Kpa stanowi, iż można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja.

Pismem z dnia [...] r. K. M. wystąpił z wnioskiem, który organ zakwalifikował jako wniosek o uchylenie decyzji w trybie art. 154 Kpa. Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...]r. odmówił uchylenia decyzji w przedmiocie przyznania ww. świadczenia.

Pismem z dnia [...] r. K. M. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. W ocenie organu wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie.

Następnie organ stwierdził, iż w wyniku przeprowadzonego postępowania po wznowieniu postępowania Kierownik Urzędu ustalił, że w myśl art. 2 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniu pieniężnym, represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.

W ocenie organu, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (w tym zeznań świadków znajdujących się w aktach sprawy) wynika, że strona wykonywała pracę przymusową w niewielkiej odległości od stałego miejsca zamieszkania

w miejscowości H. (miejsce zamieszkania strony - miejscowość G. ). Kierownik Urzędu nie neguje w tym przypadku ciężkiej sytuacji strony podczas wojny, lecz jedynie fakt, iż nie został spełniony zawarty w art. 2 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniu pieniężnym warunek deportacji do pracy przymusowej. Przepisy ustawy nie przewidują świadczeń z ustawy dla wszystkich poszkodowanych przez pracę niewolniczą na rzecz III Rzeszy, lecz zawężają krąg podmiotów do tych spośród nich, wobec których okupant stosował represje pracy niewolniczej w zaostrzonej formie (deportacja) w stosunku do obowiązującego powszechnie obowiązku pracy.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez K. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego . Skarżący okazał swoje niezadowolenie z kolejnej decyzji odmawiającej mu przyznania świadczenia pieniężnego. Podniósł, iż każda decyzja odmawia mu przyznania świadczenia z innych powodów, gdy tymczasem on został razem z rodziną wywieziony siłą z miejsca zamieszkania – G. do miejscowości H. i pomimo tego, że był małoletni, zmuszano go do ciężkiej pracy w gospodarstwie, u rodziny niemieckiej. Po [...] miesiącach ciężkiej pracy zmarł jego [...] .letni ojciec. Wniósł o sprawiedliwe potraktowanie przez Sąd jego sprawy.

W piśmie procesowym z dnia [...] r. skarżący zarzucił, iż decyzje

w sprawie wydane zostały na podstawie niewystarczającego materiału dowodowego,

co spowodowało naruszenie art.75 § 1 i 77 § 1 Kpa, i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą

w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny , wyrokiem z dnia 9 listopada 2010r. po rozpoznaniu skargi K. M. stwierdził nieważność opisanej wyżej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...]

Rozpoznając sprawę pod kątem kryterium legalności Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie z przyczyn w niej podniesionych. Zakres ponownego rozstrzygnięcia wyznaczony jest zakresem rozstrzygnięcia sprawy po raz pierwszy przez organ naczelny lub centralny. W postępowaniu w trybie art. 127 § 3 Kpa organ nie może więc zmieniać rodzaju sprawy i wypowiadać się w przedmiocie nieobjętym uprzednio postępowaniem. Stanowiłoby to rozszerzenie zakresu przedmiotowego i prowadziło w konsekwencji do pozbawienia strony prawa do dwukrotnego rozstrzygania sprawy (por. wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2002 r. I SA 1460/00). Zatem badając legalność zaskarżonej decyzji organ ograniczony jest zakresem sprawy, który stanowił przesłankę wszczęcia postępowania administracyjnego oraz wydania decyzji, a także trybem postępowania w jakim organ po raz pierwszy sprawę rozpoznawał.

Innymi słowy, organ odwoławczy nie może orzekać w zakresie innym, niż uczyniono to wcześniej w pierwszej instancji. Między innymi, zmiana podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy, jak również orzeczenie

w kwestii, która nie była rozpoznawana w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, narusza przedmiotową tożsamość sprawy, a w konsekwencji zasadę ponownego rozpatrzenia sprawy (dwuinstancyjności ).

W niniejszej sprawie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w dniu [...] r. wydał decyzję po rozpoznaniu wniosku K. M. w trybie art. 154 Kpa, natomiast w wyniku rozpoznania wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję własną, powołując w podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 151 § 1 i 2 Kpa, a w uzasadnieniu decyzji stwierdzając, iż wydanie decyzji nastąpiło po uprzednim wznowieniu postępowania administracyjnego. Organ działał więc niejako obok sprawy będącej przedmiotem wydanej uprzednio decyzji, o której mógł jedynie orzekać przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Treść rozstrzygnięcia administracyjnego powinna być związana z przedmiotem postępowania (zainicjowanego wnioskiem skarżącego) i stanowić konkretną odpowiedź organu administracyjnego na zawarte we wniosku żądanie strony. Tylko takie rozstrzygnięcie, nie budzące wątpliwości co do jego zakresu, w pełni odpowiada wymogowi rozstrzygnięcia decyzji administracyjnej (art. 107 § 1 Kpa) oraz zgodne jest z zasadą pogłębiania zaufania do organów państwa (art. 8 Kpa) czy też z zasadą przekonywania (art. 11 Kpa). Zasada ta odnosi się nie tylko do zwyczajnego toku postępowania administracyjnego, lecz także do decyzji wydanych w wyniku postępowań nadzwyczajnych.

Nadto, Sąd dodał, że tryby nadzwyczajne weryfikacji decyzji ostatecznych nie są w stosunku do siebie konkurencyjne, ponieważ uruchomienie każdego z nich oparte jest na innych przesłankach i mogą być uruchomione jednocześnie, jeżeli w jednej sprawie zachodzą przesłanki do wszczęcia kilku postępowań nadzwyczajnych lub gdy strona twierdzi, że takie przesłanki występują.

Skoro w niniejszej sprawie nie zostało wydane postanowienie w przedmiocie wznowienia postępowania, brak więc było możliwości wydania decyzji na podstawie art.151 Kpa, tym bardziej w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, dotychczas rozpoznawanej w oparciu o art.154 Kpa.

Takie załatwienie sprawy pozbawiło zatem stronę możliwości ponownego rozpatrzenia sprawy i zostało dokonane z rażącym naruszeniem art.151 Kpa w związku z art.127 § 3 oraz art.154 Kpa, o którym mowa w art.156 § 1 pkt 2 Kpa.

Nie przesądzając zatem ostatecznego wyniku sprawy, wobec rażącego naruszenia przepisów postępowania, Wojewódzki Sąd Administracyjny , na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stwierdził nieważność decyzji organu z [...]r.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 127 § 3, art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 2 pkt2 lit.a, art. 3 ust.1 i art. 4 ust.1 1, 2, 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym /..../ utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r..

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 154 kpa decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji państwowej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.

Biorąc pod uwagę orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 16 grudnia 2009 r. ( sygn. akt K 49/07 (Dz. U. z dnia 23.12.2009 r. Nr 220, poz. 1734). stwierdził niezgodność art. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy, w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Kierownik Urzędu stwierdził dopuszczalność rozpoznawania wniosków osób, które wcześniej ubiegały się o ww. świadczenie w trybie art. 154 k.p.a.

Podstawą materialno- prawną rozpoznania sprawy stanowi przepis art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Wskazał, że przepis art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r.(sygn. akt K 49/07) został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego. Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie zachodzi więc konieczność określenia zakresu zastosowania art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym oraz przesłanek warunkujących wnioskowane świadczenie z uwzględnieniem orzeczenia Trybunału zarówno w jego w osnowie jaki i uzasadnieniu.

Represją w rozumieniu ustawy, w brzmieniu obowiązującym sprzed wydania w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 (art. 2 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniu pieniężnym).

Organ badając uprawnienie strony do uzyskania świadczenia pieniężnego ocenił charakter deportacji skarżącego nie w oparciu o kryterium terytorialne (geograficzne), lecz -uwzględniając treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego - w oparciu o kryterium szczególnej dolegliwości represji. Wykonywanie pracy przymusowej w m. H. P., znajdującej się w niewielkiej odległości od miejsca zamieszkania strony (G. G.), nie miało charakteru szczególnie dotkliwego. W ocenie organu zmiana miejsca pobytu nie musi oznaczać, że jednocześnie nastąpiło "wyrwanie" z dotychczasowego środowiska czego efektem było zerwanie z nim więzi. Jeżeli więc praca była wykonywana w niewielkim oddaleniu od dotychczasowego miejsca zamieszkania, to nie sposób uznać, iż nastąpiło wyrwanie z dotychczasowego środowiska. Strona skarżąca, była wprawdzie zmuszona do opuszczenia rodzinnej miejscowości, jednak pracę wykonywała w pobliskiej miejscowości i w otoczeniu rodziny.

Zdaniem organu badanie przesłanki szczególnej dolegliwości represji, powinno być oparte na kryteriach w jakimś stopniu zobietkywizownych, a nie wyłącznie na subiektywnych odczuciach wnioskodawcy. Skoro więc strona wykonywała pracę w pobliżu swojego miejsca zamieszkania i w otoczeniu rodziny, należało odmówić jej przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na brak zerwania więzi z dotychczasowym środowiskiem.

Zdaniem organu w toku postępowania nadzwyczajnego nie zostały ujawnione żadne okoliczności, które pozwoliłyby na stwierdzenie, że zostały spełnione wymogi art. 154 kpa.

Z tych względów mając na uwadze treść wskazanych powyżej przepisów oraz okoliczności faktycznych Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję z dnia,[...]r. odmawiającą uchylenia decyzji własnej z [...] r. o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył K. M., który wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenia art. 7, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1 k.p.a. przez zaniechanie przesłuchania strony oraz innych osób, a także niedokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego do załatwienia sprawy, co mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł

o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zdaniem Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie choć nie z przyczyn w niej podniesionych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając po raz pierwszy sprawę, stwierdził nieważność wydanej przez organ decyzji, bowiem wydana została z rażącym naruszeniem art. 151 k.p.a., w związku z art. 127 § 3 oraz art. 154 k.p.a., o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Takie załatwienie sprawy pozbawiło stronę skarżącą możliwości ponownego rozpatrzenia sprawy. Sąd nie przesądził jednak ostatecznego wyniku sprawy.

Przedmiotem rozpatrywanej sprawy jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., który utrzymał

w mocy decyzję własną z dnia [...] r., którą odmówiono uchylenia decyzji

z dnia [...] r. o odmowie przyznania K. M. uprawnienia

do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996r.

o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.).

Decyzja powyższa wydana została w wyniku zastosowania przez organ trybu nadzwyczajnego przewidzianego w art. 154 k.p.a.

W tym miejscu należy wskazać, że stosownie do art. 154 § 1 K.p.a. decyzja ostateczna na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Zgodnie z ww. przepisem organ administracji przeprowadza postępowanie celem uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej. Zatem postępowanie administracyjne przeprowadzone na podstawie art. 154 § 1 K.p.a. jest postępowaniem szczególnym, które stanowi wyjątek od zasady ogólnej postępowania administracyjnego jaką jest zasada trwałości decyzji administracyjnych wyrażona w art. 16 K.p.a.

Postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej przeprowadzone w trybie art. 154 § 1 K.p.a. rządzi się własnymi prawami. Jedynie w oparciu o przesłanki enumeratywnie wymienione w tym przepisie, organ może przeprowadzić postępowanie celem uchylenia lub zmiany konkretnej decyzji. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 K.p.a. jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem - w przeciwieństwie do postępowania głównego - nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej.

Zastosowanie art. 154 § 1 K.p.a. wymaga łącznego spełnienia następujących przesłanek: a) decyzja ostateczna nie tworzy praw dla żadnej ze stron postępowania, b) za uchyleniem bądź zmianą takiej decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony.

Wdrożenie przez organ administracji trybu nadzwyczajnego zależy z jednej strony od zbadania przez organ istnienia przesłanek pozwalających wszcząć i przeprowadzić właściwe postępowanie, a impulsem do takiego działania organu może być wniosek strony, aczkolwiek w określonych przypadkach organ administracji zobligowany jest działać z urzędu. W tym zakresie wskazać należy, że zasadą postępowania administracyjnego jest takie jego odformalizowanie, aby sprawa mogła być rozpoznana zgodnie z intencją i interesem strony. Stosownie bowiem do treści art. 61 § 1 K.p.a., żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego określa przedmiot tego postępowania, a w razie wątpliwości sprecyzowanie żądania należy do strony, nie zaś do sfery ocennej organu administracji (wyrok NSA z dnia 26 lipca 1/ 2006 r. II OSK 1004/05, LEX nr 266429). Uznać zatem należy, że wniosek strony inicjujący postępowanie administracyjne wiąże organ wyłącznie co do treści żądania, nie jest więc konieczne dokonanie kwalifikacji prawnej tego żądania przez stronę, a jeżeli z treści tego żądania wynika okoliczność, która może być uznana za podstawę zastosowania odpowiedniego trybu nadzwyczajnego, organ administracji zobligowany jest dokonać właściwych - przewidzianych prawem - czynności procesowych, mających na celu zbadanie zasadności i prowadzenie właściwego postępowania.

Odnosząc powyższe uwagi do realiów badanej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że organ administracyjny arbitralnie zakwalifikował pismo strony jako wniosek o uchylenie lub zmianę decyzji ostatecznej w trybie art. 154 K.p.a.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że Kierownik Urzędu nie wzywając skarżącego K. M. do sprecyzowania i dokładnego określenia żądania, zastosował tryb przewidziany w art. 154 K.p.a. Tym samym naruszył obowiązek dokładnego wyjaśnienia żądania i rzeczywistego zamiaru strony, które to ustalenie winno być punktem wyjścia dla dokonania prawidłowej analizy stanu faktycznego i wydania prawidłowego rozstrzygnięcia.

Trzeba zauważyć, że skarżący jest w podeszłym wieku, nie był reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, ponieważ zaś w postępowaniu administracyjnym obowiązywanie zasady ignorantia iuris nocet jest znacznie ograniczone, organ winien był dokonać wnikliwych ustaleń co do rzeczywistej woli wnioskodawcy.

Organ mając do dyspozycji możliwość wyjaśnienia sprawy poprzez organy działające w terenie mógł w drodze pomocy prawnej przesłuchać skarżącego na okoliczność dokładnego sprecyzowania żądania.

Należy zatem uznać, że organ dowolnie zakwalifikował wniosek skarżącego z dnia 2 marca 2010r. jako wniosek o wszczęcie postępowania w trybie art. 154 K.p.a. i w tym trybie przeprowadził postępowanie administracyjne. Organ przyjmując tryb z art. 154 K.p.a. nie wykazał przesłanek warunkujących jego zastosowanie w tej sprawie.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy .organ wezwie skarżącego do sprecyzowania wniosku z dnia [...] r. o ile pisemna korespondencja nie przyniesie jednoznacznej odpowiedzi organ powinien rozważyć możliwość przesłuchania strony w drodze pomocy prawnej przez organ właściwy wg miejsca zamieszkania, (art. 52 i 77 § 3 k.p.a.). Po wyjaśnieniu kwestii związanych z intencją strony organ zastosuje właściwy tryb postępowania.

W ocenie Sądu stwierdzone powyżej opisane nieprawidłowości, należy kwalifikować jako mogące mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów.