Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 173/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-10-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 § 1, art. 18 i art. 110u § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędzia NSA Elżbieta Rischka, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 1 października 2024 r. sprawy ze skargi M.K. i M.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 20 grudnia 2023 r., nr 2201-IEE.7192.2.132.2023.EW w przedmiocie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 grudnia 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej "Dyrektor IAS"), działając na podstawie art. 127 § 2, art. 138 § 2, art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej "K.p.a."), art. 17 § 1, art. 18 i art. 110u § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej "u.p.e.a."), po rozpatrzeniu zażalenia M. K. i M1. K. (dalej "Skarżący") na postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdańsku (dalej "Naczelnik US") z dnia 16 października 2023 r., którym uznano za nieuzasadnione zarzuty wniesione do opisu i oszacowania wartości prawa użytkowania wieczystego gruntu tj. działki nr [...] wraz z budynkiem stanowiącym odrębną nieruchomość (garażem nr [...]) położonych w G. przy ul. [...], dla której Sąd Rejonowy Gdańsk-Północ w Gdańsku III Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr kw [...] (dalej "przedmiotowa nieruchomość"), uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

2. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy:

2.1. Naczelnik US na potrzeby prowadzenia egzekucji z nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego Skarżących wystawił tytuły wykonawcze, wskazując w nich M. K. jako zobowiązanego, zaś M1. K. jako małżonkę zobowiązanego (odpowiedzialną majątkiem wspólnym).

Zawiadomieniem z 17 marca 2022 r. Naczelnik US dokonał zajęcia należącej do Skarżących przedmiotowej nieruchomości. Postanowieniem z 21 listopada 2022 r. organ egzekucyjny wyznaczył rzeczoznawcę majątkowego (M2. B.) do oszacowania wartości użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości.

W oparciu m.in. o oględziny, rzeczoznawca majątkowy sporządził 15 lutego 2023r. operat szacunkowy nr [...] dla przedmiotowej nieruchomości, określając wartość prawa użytkowania wieczystego działki wraz z prawem własności budynku na kwotę 62.000 zł, a prawa użytkowania działki na 46.000 zł.

Naczelnik US 4 lipca 2023 r. sporządził obwieszczenie o terminie opisu i oszacowania wartości przedmiotowej nieruchomości, które zaplanowano na 13 września 2023 r. Zawiadomienie to doręczono Skarżącym 17 lipca 2023 r.

Naczelnik US 13 września 2023 r. sporządził protokół opisu i oszacowania wartości przedmiotowej nieruchomości, doręczony Skarżącym wraz z operatem szacunkowym.

2.2. Pismem z 26 września 2023 r. Skarżący wnieśli zarzuty do opisu i oszacowania wartości przedmiotowej nieruchomości, podnosząc, że wartość nieruchomości jest zaniżona. W ocenie Skarżących do sporządzenia oceny wartości biegły przyjął założenia i nieruchomości do porównań nieadekwatne do przedmiotu opracowania, w konsekwencji czego oszacowanie zostało ustalone na wartości niewłaściwej dla tej nieruchomości.

2.3. Postanowieniem z 16 października 2023 r. Naczelnik US postanowił zgłoszone zarzuty 1. zaniżenia wartości nieruchomości, 2. przyjęcia założeń i nieruchomości do porównań, nieadekwatnych do przedmiotu opisu i szacowania, uznać za nieuzasadnione.

Organ pierwszej instancji wskazał, że rzeczoznawca majątkowy w sporządzonym operacie szacunkowym:

- szczegółowo opisał co jest przedmiotem wyceny (lokalizacja, opis stanu techniczo-użytkowego, zagospodarowanie działki, jej uzbrojenie oraz otoczenie i sąsiedztwo, przeznaczenie nieruchomości);

- dokonał wnikliwej analizy i charakterystyki rynku lokalnego;

- przeprowadził badanie rynku nieruchomości zabudowanych oraz niezabudowanych oraz ustalił dla nich trend czasowy;

- przedstawił jakie podejście, metodę oraz technikę wyceny przyjął dla określenia wartości nieruchomości oraz uzasadnienie ich przyjęcia;

- zawarł szczegółowe przedstawienie obliczeń oraz wynik wyceny wraz z uzasadnieniem.

Naczelnik US uznał, że sporządzony operat szacunkowy jest logiczny i spójny, zawiera uzasadnienie przyjętych metod i zasad, zawiera niezbędne obliczenia oraz uzyskane wyniki. Ponadto zawiera on informacje niezbędne przy dokonywaniu wyceny nieruchomości przez rzeczoznawcę majątkowego, w tym wskazanie podstaw prawnych i uwarunkowań dokonanych czynności, rozwiązań merytorycznych, przedstawienia toku obliczeń oraz wyniku końcowego. Mając na uwadze powyższe, organ egzekucyjny nie powziął wątpliwości co do operatu, a więc inicjatywa wystąpienia do organizacji rzeczoznawców należy do strony.

2.4. Pismem z 13 listopada 2023 r. Skarżący wnieśli zażalenie na ww. postanowienie organu pierwszej instancji, zarzucając, że:

- nastąpiło przyjęcie do porównań wartości nieruchomości nieaktualnych i wybiórczych danych transakcyjnych,

- biegły nie uwzględnił kilkanaście transakcji nieruchomościami zabudowanymi garażami boksowymi odbytych po ostatniej dacie transakcji, których ceny ustalane były pomiędzy 79.000 zł a 200.000 zł,

- niewłaściwie określono trend cenowy dla nieruchomości zabudowanych garażami, bez analizy danych w tym zakresie,

- arbitralnie i nietrafnie przyjęta zależność pomiędzy wartościami prawa użytkowania wieczystego i prawa własności (współczynnik K=0.95)

- nietrafnie określono trend cenowy dla nieruchomości niezabudowanych - brak analizy danych w tym zakresie.

Nadto Skarżący wnieśli o zawieszenie postępowania do czasu uzyskania oceny prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego przez Pomorskie Towarzystwo Rzeczoznawców Majątkowych, do zażalenia dołączając pismo z 13 listopada 2023r. adresowane do Pomorskiego Towarzystwa Rzeczoznawców Majątkowych

2.5. W wyniku rozpatrzenia wniesionego przez Skarżących zażalenia, Dyrektor IAS postanowieniem z dnia 20 grudnia 2023 r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ drugiej instancji wskazał, że z operatu szacunkowego sporządzonego 15 lutego 2023 r. wynika, że rzeczoznawca majątkowy dokonując określenia wartości rynkowej przedmiotowej nieruchomości zastosował podejście porównawcze, metodę porównywania parami. Pomimo opisu na czym ten sposób wyceny i metoda polega, z ww. operatu szacunkowego nie wynika, dlaczego biegły uznał wybrane przez siebie nieruchomości za najbardziej podobne do nieruchomości szacowanej. Z przedstawionej tabelki nr 2 zatytułowanej "zestawienie transakcji nieruchomości zabudowanych domami mieszkalnymi jednorodzinnymi o badanych parametrach" poza datą i ceną transakcji oraz położeniem nieruchomości, nie ma żadnych innych informacji o nieruchomościach podobnych przyjętych do porównania. Nadto stwierdzenie w operacie: "Większość transakcji stanowią garaże z rynku wtórnego sprzedawane przez osoby fizyczne" jest mało precyzyjne. Brak jest również uzasadnienia dla wyboru podejścia i metody wyceny. Jakkolwiek, organ egzekucyjny nie posiada wiadomości specjalnych, którymi dysponuje biegły, jednak ma obowiązek ocenić operat szacunkowy jako dowód w sprawie, mając na uwadze przepisy prawa oraz to, czy został sporządzony prawidłowo pod względem formalnym oraz czy treść operatu jest logiczna i kompletna, a także czy sporządzona wycena została należycie uzasadniona. W razie powzięcia jakichkolwiek wątpliwości co do prawidłowości operatu lub zgłoszenia zastrzeżeń przez stronę postępowania organ winien wystąpić do rzeczoznawcy majątkowego celem ich wyjaśnienia. Rzeczoznawca majątkowy występujący w postępowaniu administracyjnym w roli biegłego zobowiązany jest bowiem nie tylko do sporządzenia opinii o wartości nieruchomości, ale również do wyjaśnienia organowi wszystkich zarzutów i wątpliwości zgłoszonych w postępowaniu do tej opinii.

Przy czym, Dyrektor IAS zgodził się ze stanowiskiem Naczelnika US, że organ prowadzący postępowanie nie może wkraczać w merytoryczną zasadność opinii rzeczoznawcy majątkowego, ponieważ nie dysponuje wiadomościami specjalnymi, które posiada biegły. Dokonuje oceny operatu szacunkowego jedynie pod względem formalnym. Organ nie może m.in. kwestionować wyboru podejścia i metody szacowania nieruchomości czy też wyboru nieruchomości podobnych, gdyż kwestie te mieszczą się wyłącznie w kompetencjach biegłego. Zatem organ egzekucyjny prawidłowo wskazał, że prawidłowość operatu szacunkowego pod względem merytorycznym może być kwestionowana jedynie przed organizacją zawodową zrzeszającą rzeczoznawców majątkowych. Z kolei by skorzystać z prawa przewidzianego w art. 157 ustawy z 21 sierpnia 1997r. (Dz.U. z 2023 r. poz. 344) o gospodarce nieruchomościami nie wystarczy samo złożenie wniosku do Pomorskiego Towarzystwa Rzeczoznawców Majątkowych Zgodnie z Regulaminem działania komisji arbitrażowej Pomorskiego Towarzystwa Rzeczoznawców Majątkowych Zamawiający ocenę prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego winien zawrzeć umowę, w której zleca dokonanie takiej oceny (§13.04 Regulaminu). Na moment wydania postanowienia Skarżący takiej umowy nie przedstawiliście.

Wobec braku oceny operatu szacunkowego w dostateczny sposób organ drugiej instancji postanowił uchylić postanowienie do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Naruszone zostały bowiem przepisy art. 77 i art. 80 K.p.a. Wskazane naruszenia przepisów prawa nie mogą zostać usunięte przez organ drugiej instancji bez naruszenia wyrażonej w art. 15 K.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, z której wynika prawo strony do dwukrotnego merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez dwa różne organy administracyjne.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Naczelnik US, po wyjaśnieniach uzyskanych od Rzeczoznawcy majątkowego, dokona ponownej oceny operatu szacunkowego oraz oceny podniesionych przez Skarżących zarzutów. Przy czym, ponowne rozpatrzenie sprawy nie może ograniczać się jedynie do zbadania okoliczności wskazanych przez organ drugiej instancji, bowiem organ pierwszej instancji jest zobowiązany do kompleksowego rozpoznania sprawy i wydania stosownego rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie.

Końcowo Dyrektor IAS wskazał, że u.p.e.a. nie przewiduje możliwości zawieszenia postępowania w innych okolicznościach, niż wynikające z ustawy. Natomiast wszelkie "inne przyczyny" muszą być "przewidziane w ustawach". W tej kategorii nie mieści się fakt złożenia pisma zwracającego się do Pomorskiego Towarzystwa Rzeczoznawców Majątkowych o ocenę prawidłowości sporządzenia przedmiotowego operatu szacunkowego.

3. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżący wnieśli o wnikliwą ocenę prowadzonego postępowania i wskazanie organom postępowania właściwego z punktu przepisów prawa. Zgadzając się z koniecznością ponownego rozpatrzenia sprawy, Skarżący wobec nieścisłości i sprzeczności podniesionych przez organ drugiej instancji, wskazali, że nie można powodować konieczności ponoszenia wydatków na uruchomienie oceny przez zespół stowarzyszenia, gdy do obrotu prawnego weszła tak nieprecyzyjna ocena, a organy nie są zgodne co do zasadności takiego stanu rzeczy.

4. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

5.1. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

5.2. Kontroli Sądu poddano postanowienie Dyrektora IAS z dnia 20 grudnia 2023 r., uchylające postanowienie Naczelnika US w przedmiocie zarzutów zgłoszonych do opisu i oszacowania wartości nieruchomości oraz przekazujące sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Jednocześnie podkreślić należy, że organ odwoławczy rozpatrując kwestię zasadności oddalenia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości działał w wyniku wniesienia przez Skarżących środka zaskarżenia (zażalenia z dnia 13 listopada 2023 r.), które wszczęło postępowanie odwoławcze. Przedmiotem postępowania odwoławczego jest natomiast ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej rozstrzygniętej decyzją organu pierwszej instancji. Druga instancja postępowania administracyjnego to także instancja merytoryczna, co wynika m.in. z treści art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla decyzję organu pierwszej instancji w całości lub części - i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy. Przyznanie przez ustawodawcę temu organowi uprawnień reformatoryjnych oznacza, że organ ten ma obowiązek oceny nie tylko ustaleń dokonanych przez organ pierwszej instancji, ale również rozpatrzenia sprawy w pełnym zakresie. Podkreślić ponadto należy, że organ odwoławczy rozpatruje sprawę, a nie odwołanie (zażalenie). Zasada dwuinstancyjności oznacza, że w wyniku złożenia odwołania lub zażalenia sprawa administracyjna będzie w całości przedmiotem postępowania przed organem drugiej instancji. Rodzi to obowiązek dwukrotnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, dwukrotnego ustalenia stanu faktycznego i dwukrotnej wykładni przepisów prawa. Zasada ta nie wyklucza przy tym dokonania odmiennej oceny materiału dowodowego zgromadzonego już w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Organ odwoławczy nie jest bowiem organem stricte kontrolującym prawidłowość rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, ale samodzielnie, w oparciu o już zgromadzone (ewentualnie uzupełnione) dowody, ponownie rozstrzyga sprawę. Ponowne rozstrzygnięcie sprawy oznacza zatem dokonanie ponownych ustaleń faktycznych (w tym w oparciu o okoliczności podniesione w zażaleniu strony), a nie tylko przyjęcie tych, które wynikają z rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji.

Innymi słowy, wyrażona w art. 15 K.p.a. zasada dwuinstancyjności postępowania oznacza, że każda sprawa administracyjna, jeżeli zawiśnie przed organem drugiej instancji na skutek wniesienia przez stronę środka zaskarżenia, wymaga przede wszystkim ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Obowiązujący model postępowania odwoławczego nie ma zatem charakteru kasacyjnego, co wyklucza ograniczenie postępowania przed organem drugiej instancji jedynie do kontroli orzeczenia wydanego przez organ pierwszej instancji. Zasada dwuinstancyjności jest zrealizowana, gdy rozstrzygnięcia obu organów zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez nie postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone, czyli postępowania merytorycznego w zakresie ustalenia stanu faktycznego, zebrania i oceny dowodów, przeanalizowania wszystkich argumentów i żądań strony oraz rozważań prawnych stosownych dla rozstrzygnięcia, a wszystko to powinno znaleźć dodatkowo odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Podstawowym celem zasady przekonywania zawartej w art. 11 K.p.a. jest bowiem wyjaśnienie stronom przesłanek, jakimi organ kierował się przy załatwieniu sprawy.

5.3. Tak rozumianą zasadę dwuinstancyjności powinien mieć na uwadze również organ wydający – jak w rozpatrywanej sprawie – rozstrzygnięcie na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. Przepis ten stanowi, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Jeżeli organ pierwszej instancji dokonał w zaskarżonej decyzji błędnej wykładni przepisów prawa, które mogą znaleźć zastosowanie w sprawie, w decyzji, o której mowa w § 2, organ odwoławczy określa także wytyczne w zakresie wykładni tych przepisów (art. 138 § 2a K.p.a.).

Ustawodawca wyodrębnił zatem dwie przesłanki wydania przez organ odwoławczy decyzji kasatoryjnej, a mianowicie:

1) stwierdzenie przez organ odwoławczy, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, czyli przepisów K.p.a. lub przepisów o postępowaniu zawartych w ustawach szczególnych,

2) uznanie przez organ odwoławczy, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Przepis art. 138 § 2 K.p.a. wymaga kumulatywnego spełnienia ww. przesłanek. Oznacza to, że samo stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania, chociaż jest konieczną przesłanką uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia, nie jest jeszcze wystarczające. Niezbędne jest bowiem dodatkowo wykazanie, że "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie". Zacytowane stwierdzenie "koniecznego do wyjaśnienia zakresu sprawy" jest równoznaczne z nieprzeprowadzeniem przez organ pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

Regulacja art. 138 § 2 K.p.a. stanowi wyjątek od omówionej powyżej zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 K.p.a.), zgodnie z którą każda sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta decyzją organu pierwszej instancji podlega w wyniku wniesienia odwołania przez legitymowany podmiot, ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ drugiej instancji. Zatem dopiero w sytuacji zaistnienia przeszkód do ponownego rozpatrzenia sprawy administracyjnej i zakończenia jej merytorycznym rozstrzygnięciem drugoinstancyjnym, dopuszczalne jest podejmowanie rozstrzygnięcia kasacyjnego, tj. decyzji uchylającej decyzję organu pierwszej instancji i przekazującej sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.

Istotne jest również to, że decyzja kasacyjna może zapaść, jeżeli wątpliwości organu drugiej instancji co do stanu faktycznego nie można wyeliminować w trybie art. 136 K.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Niewątpliwie konieczność uzupełnienia w niewielkim zakresie postępowania dowodowego, np. przeprowadzenia określonego dowodu, mieści się w kompetencjach organu odwoławczego, wyłączając dopuszczalność decyzji kasacyjnej.

Podkreślić przy tym należy, że instytucja uchylenia sprawy do ponownego rozpatrzenia ma charakter wyjątkowy. Wydanie decyzji kasacyjnej jest uzasadnione tylko w przypadkach wyjątkowych, to jest takich, gdy organ pierwszej instancji przy rozpatrywaniu sprawy nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego lub naruszył przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym uznanie sprawy za niewyjaśnioną i przez to niekwalifikującą się do merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ drugiej instancji (por. wyrok NSA z 14 lutego 2017 r., II OSK 1386/15 oraz wyroki WSA w Szczecinie z 7 grudnia 2017 r., II SA/Sz 1279/17 oraz WSA w Łodzi z 29 listopada 2017 r., II SA/Łd 654/17, powołane orzeczenia dostępne są w CBOSA na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z powyższego wynika zatem, że współczesny kształt postępowania odwoławczego kładzie nacisk na reformatoryjny i merytoryczny charakter rozpatrywania sprawy, co sprzyja sprawności i szybkości postępowania administracyjnego.

5.4. Zdaniem Sądu w kontrolowanej sprawie jednakże zaistniał przypadek uzasadniający podjęcie przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia kasacyjnego.

Podkreślić należy, że ocena merytorycznej prawidłowości odniesienia się przez organ pierwszej instancji do podniesionych zarzutów do opisu i oszacowania nieruchomości, należy do organu odwoławczego. Organ drugiej instancji dokonuje własnej analizy i merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, kolejno ocenia prawidłowość przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji postępowania, ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz dokonanej jego subsumpcji pod przepisy prawa, a następnie porównuje własne stanowisko w sprawie z treścią rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, w kontekście przedstawionych w środku zaskarżenia zarzutów.

W niniejszej sprawie podstawą rozstrzygnięcia Dyrektora IAS o charakterze kasacyjnym było stwierdzenie, że organ pierwszej instancji nie przeprowadził w dostateczny sposób – w kontekście podniesionych przez Skarżących zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości – oceny operatu szacunkowego, naruszając przepisy art. 77 i art. 80 K.p.a., zaś wskazane naruszenia przepisów prawa nie mogą zostać usunięte przez organ drugiej instancji bez naruszenia wyrażonej w art. 15 K.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

Przeciwnie do organu pierwszej instancji, organ odwoławczy powziął wątpliwości co do prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego przez rzeczoznawcę majątkowego. Organ drugiej instancji wprost wskazał okoliczności, które świadczą – w jego ocenie – o braku cechy spójności i logiczności kwestionowanego operatu, wskutek m.in. braku uzasadnienia wyboru nieruchomości jako najbardziej podobnych do przedmiotowej nieruchomości, braku dostatecznych danych o nieruchomościach wybranych jako podobne, braku precyzyjności określeń zastosowanych w operacie, braku uzasadnienia wyboru podejścia i metody wyceny przez rzeczoznawcę. Podane okoliczności przesądziły o niemożności uznania, iż organ pierwszej instancji przeprowadził ocenę operatu szacunkowego w sposób dostateczny, uwzględniający zakres, w jakim organ jest kompetentny go kwestionować. Jakkolwiek bowiem, organ egzekucyjny nie posiada wiadomości specjalnych, którymi dysponuje biegły, a tym samym nie może wkraczać w merytoryczną zasadność opinii rzeczoznawcy, to jednak ma obowiązek ocenić operat szacunkowy jako dowód w sprawie, mając na uwadze przepisy prawa oraz to, czy został sporządzony prawidłowo pod względem formalnym (tj. zbadać np. czy został sporządzony przez osobę uprawnioną, czy zawiera wymagane przepisami prawa elementy, czy nie zawiera niejasności, pomyłek bądź innych braków, które powinny zostać sprostowane lub uzupełnione, aby dokument ten miał wartość dowodową) oraz czy treść operatu jest logiczna i kompletna, a także czy sporządzona wycena została należycie uzasadniona (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 19 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Gd 1294/19).

Zasadnie uznał organ odwoławczy, że ww. kwestie nie nadawały się do usunięcia w postępowaniu odwoławczym, bez uchybienia zasadzie dwuinstancyjności, zwłaszcza w kontekście przedstawionych w zażaleniu konkretnych zarzutów w odniesieniu do operatu szacunkowego, które nie stanowiły przedmiotu rozważań organu pierwszej instancji. Co więcej, jak wskazał Dyrektor IAS, organ pierwszej instancji zaniechał wystąpienia do rzeczoznawcy majątkowego celem wyjaśnienia wątpliwości dotyczących prawidłowości operatu szacunkowego bądź – co miało miejsce w niniejszej sprawie – w sytuacji zgłoszenia zastrzeżeń przez stronę postępowania. Rzeczoznawca majątkowy występujący w postępowaniu administracyjnym w roli biegłego zobowiązany jest bowiem nie tylko do sporządzenia opinii o wartości nieruchomości, ale również do wyjaśnienia organowi wszystkich zarzutów i wątpliwości zgłoszonych w postępowaniu do tej opinii.

Prawidłowo wskazał również Dyrektor IAS, że zakwestionowanie sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego operatu szacunkowego pod względem merytorycznym, a nie tylko czysto formalnym, wykracza poza uprawnienia przysługujące organowi egzekucyjnemu, bowiem stanowi kompetencję Pomorskiego Towarzystwa Rzeczoznawców Majątkowych. Ocena prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego jest zaś dokonywana na podstawie umowy zawartej przez zlecającego z Towarzystwem. Skarżący nie wykazali, aby takaż umowa została przez nich zawarta, ani stanowiącej jej realizację oceny dokonanej przez ww. Towarzystwo.

Wskazać należy, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia Dyrektora IAS pozwala stwierdzić, iż organ odwoławczy rozpatrując zażalenie Skarżących wywiązał się z obowiązków orzeczniczych wynikających z zasady dwuinstancyjności postępowania i zasady przekonywania. Bezzasadne są przy tym, w kontekście przywołanych powyżej rozważań, zarzuty Skarżących dotyczące braku spójności czy wewnętrznej sprzeczności zaskarżonego postanowienia. Przeprowadzone przez organ drugiej instancji w sposób prawidłowy postępowanie doprowadziło do podjęcia właściwego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia, bowiem przeprowadzona przez organ pierwszej instancji ocena operatu szacunkowego została słusznie oceniona jako niewystarczająca i niesłuszna. Ocena ta, jak i podniesiona przez organ pierwszej instancji argumentacja (w ocenie Sądu wysoce ogólnikowa i pozbawiona stosownej wnikliwości), przy uwzględnieniu podniesionych w zażaleniu Skarżących zarzutów, nie mogła się ostać, co skutkowało uchyleniem postanowienia kończącego postępowanie pierwszoinstancyjne i powrotem sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Naczelnika US. Co więcej, nie wszystkie dowody niezbędne dla pełnego rozpoznania sprawy zostały zgromadzone w toku postępowania, albowiem akta pozbawione są dowodu w postaci zasięgnięcia opinii rzeczoznawcy majątkowego, który sporządzał operat szacunkowy, a którego stanowisko w odniesieniu do postawionych przez Skarżących zarzutów jest istotne. W kontekście powyższego, nie było możliwości dokonania przez organ odwoławczy merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy we własnym zakresie, co czyni zaskarżone postanowienie kasatoryjne przekazujące sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji uzasadnionym w zaistniałych okolicznościach. Ziściły się bowiem przesłanki podjęcia rozstrzygnięcia kasacyjnego, gdyż postanowienie organu pierwszej instancji zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania (art. 77 i art. 80 K.p.a.), a sprawa nie była wyjaśniona w stopniu dostatecznym do jej rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy prawidłowo sformułował również wskazania co do dalszego postępowania dla organu pierwszej instancji. Podkreślenia wymaga jednak, że wytyczne organu odwoławczego co do ponownego rozpatrzenia sprawy nie mają charakteru decydującego, ani nawet sugerującego sposób załatwienia sprawy przez organ pierwszej instancji. Zaskarżone postanowienie nie rozstrzyga bowiem sprawy co do meritum, ma wyłącznie charakter procesowy, cofa sprawę na etap postępowania przed organem pierwszej instancji.

Reasumując, zastosowanie przez organ odwoławczy przepisu art. 138 § 2 w zw. z art. 144 K.p.a., w sytuacji wystąpienia uzasadniających rozstrzygnięcie kasacyjne przesłanek, skutkowało w istocie uwzględnieniem konieczności zachowania zasady prawdy obiektywnej i zasady dwuinstancyjności, poprzez skierowanie sprawy do jej ponownego merytorycznego rozpatrzenia w całości przez organ pierwszej instancji.

5.5. Po dokonaniu kontroli Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a ocena przeprowadzonego postępowania nie ujawniła wad, o których mowa w art. 145 p.p.s.a., dających podstawę do jego wyeliminowania z obrotu prawnego.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako nieuzasadnioną.

Na mocy art. 119 pkt 3 p.p.s.a., sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.