Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 143/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2016-06-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 2, 12, 16, 17a, art. 4 ust.1 i 2, art. 23 ust.4, art. 23 a, art. 27 ust.1 i 2, art. 30 ust.2 pkt 3
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 134 par.1, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 23 czerwca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), Protokolant Pomocnik sekretarza Izabela Bielińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2016 roku sprawy ze skargi K. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i przypisania do zwrotu świadczeń rodzinnych stwierdza nieważność zaskarżanej decyzji, poprzedzającej ją decyzji Marszałka Województwa [...] z dnia [...] nr [...] oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] i poprzedzającej ją decyzji Marszałka Województwa [...] z dnia [...] nr [...]. LS


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 12 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013r., poz. 267 ze zm.) – w skrócie: "K.p.a." – oraz art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 3 pkt 16, art. 6 ust. 1, art. 7 pkt 6, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 3, ust. 4, ust. 5, ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003r o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2015r., poz. 114 z późn. zm.) – powoływanej dalej jako: "u.ś.r." – utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] nr [...], w sprawie nienależnie pobranych przez K. Ł. świadczeń rodzinnych i ich zwrotu.

Kolegium przytoczyło w pierwszej kolejności stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że syn wnioskodawczyni M. M. urodził się w dniu 1 sierpnia 2010r. i mieszka z matką w Polsce. Ojciec dziecka M. M. od dnia 1 sierpnia 2013r. mieszka i pracuje w Norwegii. Ma przyznane norweskie świadczenia rodzinne na dziecko w okresie od dnia 1 września 2013r. do 31 grudnia 2013r. oraz od dnia 1 kwietnia 2015r. w pełnej wysokości, tj. 970,00 koron norweskich.

Dalej organ II instancji wyjaśnił, że Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z dnia 19 marca 2013r., sygn. akt [...], rozwiązał przez rozwód związek małżeński M. M. z K. W. M., powierzając wykonanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem M. M. obojgu rodzicom, ustalając jednocześnie, że miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania matki – K. M., a nadto zobowiązał oboje rodziców do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania małoletniego dziecka stron i w ramach tego obowiązku ojca zasądził od M. M. na rzecz małoletniego syna M. M. kwoty po 1.000,00 zł miesięcznie, płatne do rąk matki dziecka – K. M..

Następnie organ odwoławczy wskazał, że wniosek K. Ł. (wcześniej M.) o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2012/2013 został złożony w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Z. w dniu 26 kwietnia 2013r. i zawierał pouczenie o kryteriach, jakie należy spełniać do otrzymywania świadczeń rodzinnych i kiedy świadczenia te nie przysługują. W pouczeniu między innymi wprost wskazano, że zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli na dziecko przysługuje zasiłek rodzinny za granica, chyba, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Strona została zobowiązana m.in. do niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenia rodzinne między innymi o wyjeździe członka rodziny poza granice Rzeczypospolitej Polskiej, jak również o innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych.

Wobec powyższego Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia [...] nr [...], przyznał stronie zasiłek rodzinny na dziecko M. M. w wysokości 77,00 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 kwietnia 2013r. do 31 października 2013r. Powyższa decyzja również zawierała pouczenie zobowiązujące stronę do niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia między innymi o wystąpieniu zmian w liczbie członków rodziny, uzyskaniu dochodu lub innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych.

Kolegium wyjaśniło następnie, że w dniu 27 marca 2015r. do Regionalnego Centrum Polityki Społecznej w Ł. wpłynął formularz unijny F027 z norweskiej instytucji właściwej ds. świadczeń rodzinnych, z którego wynika, że norweskie świadczenia rodzinne na dziecko M. M. zostały przyznane ojcu dziecka od dnia 1 września 2013r. do 31 grudnia 2013r. w pełnej wysokości, tj. 970,00 koron norweskich. Z uwagi zatem na fakt, że w sprawie świadczeń rodzinnych dla strony od dnia 1 sierpnia 2013r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia [...]., nr [...], na podstawie art. 20 w związku z art. 23a ust. 2 i 5 u.ś.r. uchylił od dnia 1 sierpnia 2013r. swoją własna decyzję z dnia [...] nr [...], przyznającą stronie prawo do świadczeń rodzinnych na dziecko M. M..

W związku z powyższym organ l instancji decyzją z dnia [...]., nr [...], orzekł o przyznaniu stronie zasiłku rodzinnego na dziecko M. M. w okresie od dnia 1 sierpnia 2013r. do dnia 31 sierpnia 2013r. oraz o odmowie przyznania zasiłku rodzinnego na dziecko M. M. w okresie od dnia 1 września 2013r. do dnia 31 października 2013r. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...].

Nie czekając jednak na rozstrzygnięcie organu II instancji, w sprawie rozstrzygnięcia odwołania od decyzji odmawiającej przyznania prawa do wnioskowanych świadczeń rodzinnych, organ l instancji zawiadomił K. Ł. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych przez stronę świadczeń rodzinnych, a następnie decyzją z dnia z dnia[...] nr [...], orzekł, że K. Ł. nienależnie pobrała zasiłek rodzinny na dziecko M. M. w wysokości 77,00 zł miesięcznie za okres od dnia 1 września 2013r. do dnia 31 października 2013r. oraz orzekł o przypisaniu do zwrotu przez stronę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od dnia 1 września 2013r. do dnia 31 października 2013r. w kwocie głównej 154,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Dalej Kolegium zaznaczyło, że w odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji z dnia [...] K. Ł. podniosła, że formularz F001 z dnia 6 czerwca 2014r nadany przez NAV [...] w Norwegii do RCPS w Ł. zawiera adnotację, z której wynika, że pomimo orzeczonego rozwodu ojciec dziecka pobierał i ubiega się świadczenia norweskie na dziecko. Strona oświadcza, że ojciec dziecka zataił, iż pobiera świadczenia rodzinne na syna i nigdy ich nie przekazał do Polski na potrzeby dziecka. Zdaniem strony przy orzeczonym rozwodzie małżonków nie można uznać zbiegu prawa do świadczeń oraz pierwszeństwa do wypłaty tych świadczeń w Norwegii.

Organ odwoławczy, po przytoczeniu treści art. 3 pkt 16 i art. 4 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. oraz powołaniu się na orzecznictwo sądów administracyjnych wyjaśnił, że rodzice dzieci i pozostające na ich utrzymaniu dzieci stanowią w rozumieniu tego przepisu rodzinę, bez względu na to, czy rodzice są małżeństwem lub uzyskali rozwód, albo czy orzeczona została wobec nich separacja. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w ogóle nie przewidują możliwości badania faktycznych okoliczności dotyczących statusu rodziny dotyczących na przykład wspólnego gospodarowania. Dlatego w stanie faktycznym sprawi oraz w świetle art. 7 pkt 6 u.ś.r. zasiłek rodzinny K. Ł. nie przysługiwał.

Dalej Kolegium przytoczyło treść art. 30 ust. 1-5 i ust. 8 u.ś.r. i wyjaśniło zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i stwierdziło, że zostały spełnione wszystkie przesłanki art. 30 ust. 2 pkt. 3 u.ś.r., a tym samym zaistniała podstawa prawna do ustalenia świadczenia nienależnie pobranego za okres od dnia 1 września 2013r. do 31 października 2013r. Natomiast skoro strona pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, to jest zobowiązana do zwrotu tych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami.

W ocenie organu odwoławczego organ l instancji przeprowadził szczegółowo postępowanie wyjaśniające. Organ dodał, że w ustawie o świadczeniach rodzinnych ustawodawca precyzyjnie określił definicję nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego oraz uregulował zwrot nienależnie pobranych świadczeń. Kolegium zaznaczyło, że co prawda w dniu orzekania przez organ I instancji o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane i ich zwrocie, decyzja wydana w tym przedmiocie była przedwczesna, bowiem poprzedzająca ją decyzja Marszałka Województwa [...] z dnia [...] orzekająca m.in. o odmowie przyznania zasiłku rodzinnego na dziecko M. M. w okresie od dnia 1 września 2013r. do 31 października 2013r. stała się ostateczna dopiero w dniu 25 listopada 2015r. (na skutek utrzymania jej w mocy przez organ II instancji), to jednak - w dniu orzekania przez Kolegium w niniejszej sprawie - decyzja o odmowie przyznania prawa do świadczeń we wskazanym wyżej okresie była już ostateczna. Na tej podstawie Kolegium uznało, że w świetle art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 8 u.ś.r decyzja organu l instancji o nienależnie pobranych świadczeniach rodzinnych oraz ich zwrocie wraz z ustawowymi odsetkami jest prawidłowa, odpowiednia do dokumentów zebranych w aktach sprawy i unormowań dotyczących świadczeń rodzinnych.

Kolegium podkreśliło również, że w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, na podstawie art. 30 ust. 1 u.ś.r. do zwrotu jest obowiązana osoba, która pobrała nienależne świadczenie. Dopiero gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot. Nie jest natomiast możliwe orzekanie o tych sprawach równocześnie, czyli w jednej decyzji. Jednakże organ odwoławczy wskazał, że ustawodawca ustawą z dnia 24 lipca 2015r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015r., poz. 1302) dokonał kolejnej nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tą nowelizacją od dnia 18 października 2015r. zmieniło się między innymi brzmienie art. 30 ust. 3 i ust. 5 u.ś.r., gdzie ustawodawca wprost mówi o "decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych". Wobec tego zdaniem Kolegium organ l instancji prawidłowo w jednej decyzji orzekł, że strona nienależnie pobrała świadczenia rodzinne i przypisał stronie do zwrotu te świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami.

Odnosząc się natomiast do zarzutów strony Kolegium uznało, że w świetle ustawowej definicji rodziny zawartej w art. 3 pkt. 16 u.ś.r. rodzice i pozostające na ich utrzymaniu dzieci stanowią rodzinę pomimo, że rodzice nie są już małżeństwem. Na podstawie akt sprawy ustalono, że wyrokiem sądu ojciec dziecka jest zobowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowywania swojego dziecka. Skoro prawo do zasiłku rodzinnego przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, to jeżeli świadczenie rodzinne na dziecko pobrał jeden z rodziców to drugiemu z rodziców na to samo dziecko świadczenie rodzinne nie przysługuje. Nie jest winą organów administracji, że rodzice dziecka nie uzgodnili między sobą, kto będzie występował o świadczenia rodzinne.

Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożyła K. Ł., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów art. 3 ust. 16, art. 7, art. 30 ust. 1 i 2 i 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jej niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię.

W uzasadnieniu skargi K. Ł. podniosła, że wobec tego, iż jest osobą rozwiedzioną, posiada status osoby samotnie wychowującej dziecko w rozumieniu art. 3 ust. 17a u.ś.r. Skarżąca podkreśliła, że prawo do zasiłku rodzinnego zostało jej przyznane indywidualnie, bowiem prawo do zasiłku rodzinnego nie przysługuje samemu dziecku. Okoliczność ta ma decydujące znaczenie w odniesieniu do kwestii interpretacji pojęcia członek rodziny w rozumieniu art. 3 ust. 16 u.ś.r. oraz art. 23a u.ś.r. M. M. jest członkiem rodziny M. M., natomiast z uwagi na orzeczenie rozwodu prawomocnym wyrokiem nie jest członkiem rodziny K. Ł.. Odmienna literalna interpretacja brzmienia przepisu art. 3 ust. 16 u.ś.r. jest nie tylko sprzeczna z łączną wykładnią przepisów art. 3 ust. 16 u.ś.r. i art. 3 ust. 17a u.ś.r., ale i z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego związanymi z instytucjami małżeństwa i rozwodu. Wykładnia przepisu art. 3 ust. 16 u.ś.r. w stosunku do brzmienia przepisu art. 3 ust. 17a u.ś.r. została całkowicie pominięta przez organ administracyjny, który zupełnie dowolnie przeprowadził wykładnię pojęcia członka rodziny osoby uprawnionej do zasiłku, a więc - osoby K. Ł.. Przepis art 3 ust. 16 u.ś.r. w podkreślonym przez organ zdaniu odnoszącym się do rodziny -"rodziców dziecka" dotyczy bowiem w istocie osób, które tworzą rodzinę nie będąc w związku małżeńskim. Niedopuszczalna jest natomiast interpretacja, iż dotyczy on również osób, w stosunku do których prawomocnie orzeczono rozwód i faktycznie żyją w rozłączeniu.

Zdaniem skarżącej organ wydając zaskarżoną decyzję nie odniósł się do sytuacji rodziny osoby wnioskującej o zasiłek K. Ł., która wraz z M. M. tworzy rodzinę niepełną składającą się jedynie z dwóch wymienionych osób, a w sposób dowolny rozszerzył pojęcie rodziny na osobę M. M.. Jednocześnie skarżąca zwróciła uwagę na brak konsekwencji w działaniach organu, który przyznał świadczenie z tytułu zasiłku rodzinnego ubiegającej się o nie K. Ł. nie wliczając do dochodów rodziny osoby M. M., co jednoznacznie wskazuje na to, że organ administracyjny uznał, że M. M. nie należy do członków rodziny K. Ł.. Rezultatem takiego zastosowania przepisu art. 4 u.ś.r. jest przyznanie zasiłku rodzinnego na dziecko w okresie od dnia 1 sierpnia 2013r. do dnia 31 sierpnia 2013r. (pkt 1 decyzji Marszałka Województwa z [...] nr [...]). Natomiast jako trzeciego członka rodziny skarżącej organ uznaje ojca dziecka M. M. tylko w okresach, co do których dochodzony jest zwrot - jak twierdzi organ - nienależnie pobranych świadczeń a więc w okresie od dnia 1 września 2013r. do 31 grudnia 2013r.

Następnie skarżąca powołała się także na przepisy Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, zgodnie z którymi określenie "członek rodziny" oznacza m.in. każdą osobę określona lub uznaną za członka rodziny lub określona jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, na mocy którego przyznawane są świadczenia (art. 1 lit. i) akapit 1i) ww. Rozporządzenia). Zdaniem skarżącej, również w rozumieniu przepisów prawa unijnego nie można uznać, iż M. M. należy do kręgu członków rodziny K. Ł.. Organ przyznając świadczenie rodzinne K. Ł. słusznie nie uznał M. M. jako członka jej rodziny.

Dalej skarżąca zaznaczyła, że choć przepis art. 7 pkt 6 u.ś.r. stanowi jedną z przesłanek wyłączających możliwość ubiegania się o zasiłek rodzinny w związku z przysługiwaniem zasiłku rodzinnego na dziecko za granicą, to w jej ocenie przepis ten zapobiega kumulacji świadczeń o tych samych funkcjach (zasiłków rodzinnych) w ramach tej samej rodziny, wypłacanych w kraju i za granicą na to samo dziecko. Taka sytuacja nie występuje w jej sprawie, albowiem M. M. nie jest członkiem mojej rodziny, ale jedynie członkiem rodziny ich syna M. M.. Poza tym jak dotąd żadne pieniądze z tego tytułu nie zostały jej przekazane przez ojca dziecka.

Skarżąca podniosła także, że wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu nie zostałam pouczona o obowiązku poinformowania organu, że ojciec dziecka wyjechał i podjął pracę za granicą. We wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego brak takiego pouczenia. Wymaganie tego rodzaju oświadczenia od skarżącej było niemożliwe do spełnienia w kontekście tego, iż skarżąca nie utrzymuje z ojcem dziecka jakichkolwiek kontaktów, jest on dla niej osobą obcą i nie odpowiada w żaden sposób za jego zachowanie, nie zna jego sytuacji życiowej. Skarżąca oświadczyła, że jest świadoma i odpowiada jedynie za sytuację materialną swoją i dziecka, nie zaś osoby, która nie jest członkiem jej rodziny.

Skarżąca podniosła, że została ukarana finansowo za postępowanie jej byłego męża, który nie poinformował organu przyznającego świadczenia i jej samej, iż wystąpił o świadczenia rodzinne za granicą na ich wspólne dziecko. Została ukarana również za postępowanie organów przyznających świadczenia, które jak wskazuje sprawa, nie zweryfikowały należycie sytuacji rodzinnej dziecka, za co winą i karą finansową chce się teraz obarczyć skarżącą, mimo że to nie ona a organy przyznające świadczenia mają prawo żądać przedstawienia wszelkiej dokumentacji niezbędnej do właściwej oceny przysługiwania świadczeń ze skutkiem odmowy przyznania świadczeń w przypadku jej niedostarczenia.

Na koniec skarżąca wskazała, że przepis art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. odsyła do normy art. 23a ust. 5 u.ś.r., jednakże w jej ocenie przepis art. 23a ust. 1 u.ś.r., który jest podstawą dalszego stosowania art. 23a ust. 5 u.ś.r. nie powinien mieć zastosowania. Skarżąca, która jest osobą uprawnioną do świadczeń rodzinnych, jak też członek rodziny tej osoby tj. M. M. nie przebywają poza granicami Polski. Ponadto skarżąca wskazała, że nawet gdyby uznać, że pobrania nienależne świadczenia rodzinnego, to żądanie od niej zwrotu tych świadczeń wyklucza fakt, że nie miała ona świadomości, że M. M. uzyskał prawo do świadczeń rodzinnych na ich wspólne dziecko za granicą.

Z tych względów wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy podkreślić, że granice rozstrzygnięcia sądu ze względu na treść art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) – w skrócie: "P.p.s.a." – zakreśla sprawa administracyjna. Sąd może stosować, w myśl art. 135 P.p.s.a, przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa jedynie w stosunku do aktów lub czynności podjętych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, a zatem tylko wtedy, gdy występuje tzw. "tożsamość sprawy". Sąd nie może natomiast uczynić przedmiotem rozpoznania innej sprawy administracyjnej, niż ta, w której wniesiono skargę. Z "tożsamością sprawy" mamy do czynienia, gdy zarówno elementy podmiotowe jak i przedmiotowe są tożsame, a zatem dla właściwego zastosowania art. 135 P.p.s.a. konieczne jest ustalenie "tożsamości sprawy", na którą składają się elementy podmiotowe i przedmiotowe. Tożsamość ta zachodzi, gdy istnieje związek przyczynowy pomiędzy wcześniejszą decyzją, która wchodziła w skład szeroko rozumianej podstawy prawnej zaskarżonej decyzji, a treścią tej ostatniej. Na podstawie art. 135 P.p.s.a. sąd administracyjny jest zatem uprawniony nie tylko do kontroli legalności zaskarżonej decyzji, ale również wszystkich decyzji ją poprzedzających, jeżeli są one obarczone istotnymi wadami prawnymi, świadczących o ich nieważności. Dotyczy to również tych decyzji, które nie zostały zaskarżone do sądu w przewidzianym dla nich trybie zaskarżenia.

Tak pojmowana tożsamość sprawy pozwala na wniosek, że granice sprawy administracyjnej w niniejszym postępowaniu wyznacza wszczęcie postępowania przez Marszałka Województwa w trybie art. 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych i wydanie decyzji z dnia [...] nr [...]. Marszałek Województwa uruchomił w ten sposób procedurę weryfikującą wcześniejsze postępowanie i rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta Ł. przyznające K. M. zasiłek rodzinny z dodatkami na syna M. w okresie od dnia 1 kwietnia do dnia 31 października 2013 roku. Postępowanie to obejmuje zatem ponowne orzekanie o zasadności przyznania świadczeń w zamkniętym okresie, który już upłynął w dacie procedowania przez Marszałka Województwa. Podstawą wydania wszystkich decyzji stanowi przepis art. 23a u.ś.r. Decyzje bezpośrednio zaskarżone do sądu przez K. M. są prostą konsekwencją wszczęcia postępowania w trybie art. 23a ust.2 u.ś.r. i ponownego ustalenia, w których miesiącach danego okresu świadczeniowego zasiłek jej przysługuje.

W ocenie sądu mamy zatem do czynienia z szeroko rozumianą sprawą administracyjną, prowadzoną w trybie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, prowadzoną na podstawie art. 23a u.ś.r. co pozwala sądowi na ocenę decyzji już ostatecznych, stanowiących niezbędną przesłankę rozstrzygnięć bezpośrednio zaskarżonych. Nie zmienia tego wniosku fakt, że skarżącą nie zaskarżyła do sądu decyzji Marszałka Województwa z [...] i utrzymującej ją decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], którymi w istocie pozbawiono ją prawa do świadczeń za część okresu świadczeniowego. Należy bowiem zwrócić uwagę na istotną, a marginalizowaną przez organ odwoławczy okoliczność, że rozstrzygniecie o nienależnie pobranym świadczeniu i obowiązku jego zwrotu zostało wydane, gdy toczyło się postępowanie odwoławcze od decyzji z [...]. To mogło wprowadzić skarżącą w błąd co do celowości zaskarżenia rozstrzygnięcia organu odwoławczego o decyzji z [...], skoro toczyło się kolejne postępowanie.

Stosując przytoczoną we wcześniejszych rozważaniach wykładnię art. 135 p.p.s.a. stwierdzić trzeba, że już przy wydaniu decyzji Marszałka Województwa [...] z dnia [...]., orzekającej o przyznaniu stronie zasiłku rodzinnego na syna M. M. w okresie od dnia 1 do 31 sierpnia 2013 roku i o odmowie przyznania zasiłku rodzinnego od dni 1 września do 31 października 2013r. doszło do rażącego naruszenia prawa, a więc decyzja ta obarczona jest wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

W związku z tym sąd uznał na podstawie powołanego już art. 135 P.p.s.a., że niezbędnym dla końcowego załatwienia sprawy jest wyeliminowanie z obrotu prawnego nie tylko zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Marszałka Województwa [...] z dnia [...] nr [...], ale również decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], nr [...], wraz z poprzedzającą ją decyzją Marszałka Województwa [...] z dnia [...]., nr [...], która w oparciu o art. 30 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 23a ust. 5 i ust. 6 u.ś.r. stanowiła podstawę do wydania decyzji objętej skargą w sprawie niniejszej.

Prezentowane powyżej stanowisko wynika z przekonania sądu, że w sprawie niniejszej nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, o których mowa w art. 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wobec czego bezpodstawne było prowadzenie postępowania w tym trybie.. Zgodnie z powołanym unormowaniem w przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, marszałek województwa ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 3 w zw. z ust. 2 u.ś.r.). W przypadku gdy marszałek województwa ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje on decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, po uprzednim uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23 ust. 6 w zw. z ust. 5 u.ś.r.).

Trafne są zarzuty, podniesione przez skarżącą, że przepisy powyższe nie mają zastosowania w jej sytuacji, bowiem ani ona, ani jej syn nie przebywają za granicą, zaś były mąż nie jest członkiem rodziny w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dla organów prowadzących postępowanie w sprawie niniejszej przesadzającą okolicznością zdaje się być fakt, iż ojciec dziecka uzyskał prawo do zasiłku w Norwegii. Organ nie powinien jednak poprzestać na stwierdzeniu, że ojciec dziecka uzyskuje świadczenie w Norwegii i to rodzice powinni się między sobą porozumieć co do pozyskiwania świadczeń. Należało zbadać, czy M. M. uzyskał je zgodnie z prawem, w szczególności czy byłby uprawniony do tego świadczenia na gruncie prawa polskiego. Istotą koordynacji zabezpieczenia społecznego jest uniknięcie kumulacji świadczeń, ale także ochrona osób uprawnionych przed bezpodstawnym pozbawieniem prawa do świadczeń obywatela Polski. Do takiej zaś sytuacji doszło w rozpoznawanej sprawie. To skarżąca została obciążona wszelkimi konsekwencjami niewyjaśnienia prawnej sytuacji ojca dziecka i niezbadania zasadności przyznania mu świadczeń.

Kluczową kwestią, którą należy w sprawie rozstrzygnąć, jest należyte wyjaśnienie użycia w przepisach art. 23a u.ś.r. pojęcia "rodziny" i "osoby uprawnionej. Tylko bowiem wówczas, gdy świadczenie przysługiwałoby ojcu dziecka na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych, można rozważać, czy wchodzi w grę koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego, dotyczy ona bowiem członków rodziny i osób uprawnionych na gruncie prawa polskiego.

Legalna (na potrzeby ustawy) definicja "rodziny" zawarta została w art. 3 pkt 16 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka (...); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.

W definicji pojęcia rodziny ustawodawca posłużył się zwrotem "odpowiednio", wskazując na różnych członków rodziny. Dlatego stosowanie tego pojęcia również winno zwrot ten uwzględniać. Oczywistym jest zatem to, że w omawianym przepisie chodzi o rodzinę, którą tworzą aktualni, a nie byli małżonkowie, a także rodzice dziecka pozostający w nieformalnym związku (nadal mogą to być rozwiedzeni małżonkowie), pod warunkiem wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego, w ramach którego wychowują wspólne dzieci. Stanowisko to potwierdza orzecznictwo sądowoadministracyjne (vide wyroki NSA z dnia 14 lutego 2012r., sygn. akt I OSK 1709/11, dnia 21 lutego 2008r., sygn.. akt I OSK 627/07, wyrok WSA w Bydgoszczy z 9 lipca 2013, sygn.. akt II SA/Bd 550/13, WSA w Krakowie z dnia 28 stycznia 2014r., sygn. akt III SA/Kr 715/13, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Należy też wskazać, że w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych przez osoby pozostające na utrzymaniu należy rozumieć członków rodziny utrzymujących się z połączonych dochodów tych osób (art. 3 pkt 12 u.ś.r.). Byli małżonkowie co do zasady nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, nie tworzą rodziny.

A contrario zatem, w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, były małżonek nie należy on do rodziny swojego dziecka, jeżeli nie prowadzi z nim wspólnie gospodarstwa domowego.

Na taką wykładnię pojęcia rodziny wskazują też przepisy regulujące uprawnienia do zasiłku rodzinnego. Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 4 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.). To oznacza, że beneficjentem świadczenia jest rodzic, a nie dziecko, w odróżnieniu od np. od świadczenia alimentacyjnego, choć nie ulega wątpliwości, że otrzymane świadczenia muszą być przeznaczone na dziecko, bowiem taki jest ich cel. Oczywistym jest również to, że w przypadku rozwodu prawo do świadczeń przysługuje wyłącznie temu rodzicowi, któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Jeżeli władza rodzicielska została pozostawiona obojgu rodzicom, to wówczas uprawniony do świadczeń rodzinnych jest ten rodzic, u którego dzieci mieszkają, a dopiero wówczas, gdy rozwiedzeni małżonkowie nadal mieszkają razem i nadal prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, to wówczas decyduje, kto pierwszy z rodziców złoży wniosek (chyba, że taki wniosek składają jednocześnie oboje rodzice na jednym formularzu).

Powyższe zasady możemy odczytać z następujących przepisów. Po pierwsze ustalenie prawa do zasiłków rodzinnych oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek małżonków, rodziców, jednego z rodziców (to dotyczy zasiłków rodzinnych i wynika wprost z art. 4 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.), opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka (...). Osoba ubiegająca się o prawo do zasiłku rodzinnego obowiązana jest do wniosku dołączyć odpowiednio m.in. prawomocny wyrok sądu rodzinnego orzekający rozwód lub separację (art. 23 ust. 4 u.ś.r.). Po drugie w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów faktycznych dziecka lub opiekunów prawnych dziecka do świadczeń rodzinnych świadczenia te wypłaca się temu z rodziców, opiekunów faktycznych dziecka lub opiekunów prawnych dziecka, który pierwszy złożył wniosek (art. 27 ust. 1 u.ś.r.). Dotyczy to jednak sytuacji, gdy oboje rodzice stanowią rodzinę w rozumieniu art. 3 pkt 16, a więc gdy pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym.

Co istotne, jeżeli dziecko nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców, świadczenia rodzinne wypłaca się temu z rodziców, pod którego opieką dziecko się znajduje (art. 27 ust. 2 u.ś.r.). Co prawda przepisy art. 27 ust. 1 i 2 u.ś.r. odnoszą się już do realizacji świadczeń (wypłaty), ale nie ulega wątpliwości, że są one ściśle związane z przyznawaniem prawa do świadczeń, a więc decydują one o pierwszeństwie ubiegania się o prawo do omawianych świadczeń.

Powyższe oznacza, że co do zasady każdemu z rodziców przysługuje prawo do zasiłku na dziecko, pod warunkiem, że dziecko z nim mieszka.

Jeszcze raz należy przypomnieć, że utrzymanie dziecka w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych to utrzymywanie go z połączonych dochodów rodziny (art. 3 pkt 12 u.ś.r.). Dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny – a więc tylko tych osób, które wchodzą w skład gospodarstwa domowego (art. 3 pkt 2 u.ś.r.). Poza tym nie można zapominać o tym, że przecież celem zasiłku rodzinnego jest częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka (art. 4 ust. 1 u.ś.r.). Zatem utwierdza to w przekonaniu, że uprawnionym do ubiegania się o przyznanie prawa do tego świadczenia jest wyłącznie ten rodzic, na którego bieżącym utrzymaniu znajduje się dziecko – w rozumieniu art. 3 pkt 12 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Przeciwne rozumowanie prowadziłoby do kuriozalnej sytuacji, w której przy ustalaniu dochodu rodziny należałoby uwzględnić łącznie dochody rozwiedzionych małżonków, nieprowadzących wspólnego gospodarstwa domowego. Jak słusznie wskazała skarżącą pozostawałoby to również w sprzeczności z przepisem definiującym pojęcie osoby samotnie wychowującej dziecko. Zgodnie bowiem z art. 3 pkt 17a u.ś.r. osobą samotnie wychowującą dziecko jest m.in. osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Przyjęcie w takiej sytuacji, że były małżonek stanowi rodzinę osoby wnioskującej o przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych z tytułu samotnego wychowywania dziecka, pomimo tego, że nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego oznaczałoby, że osoba ta, na skutek wadliwej interpretacji przepisów, mogłaby zostać pozbawiona przysługującego jej prawa.

W niniejszej sprawie z wyroku rozwodowego wynika, że władza rodzicielska została powierzona obojgu małżonkom, ale miejsce zamieszkania dziecka ustalono przy matce. Przy ustalaniu prawa świadczeń rodzinnych nie można wliczać do dochodu rodziny dochodów byłego męża, jako nieprowadzącego wspólnego gospodarstwa domowego, M. M. nie utrzymuje się połączonych dochodów obojga rodziców.

Oznacza to, że rodzinę skarżącej stanowią wyłącznie ona i jej syn M. M., bowiem skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe tylko z synem, Innymi słowy w świetle powołanej wyżej ustawy były mąż skarżącej nie należy do kręgu rodziny skarżącej i ich wspólnego dziecka.

Reasumując, wszystkie powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że skarżąca nie popełniła żadnego uchybienia, gdy składając wniosek o zasiłek rodzinny z dodatkami wskazała, iż rodzinę stanowi jedynie ona i jej syn M..

Zdaniem sądu niedopuszczalne jest w demokratycznym państwie prawa, aby w tym samym stanie faktycznym, jako członka rodziny M. M. raz postrzegać tylko jego matkę, a innym razem do tej rodziny zaliczać także jego ojca. Najlepszym tego przykładem jest decyzja Marszałka Województwa [...] z dnia [...]., nr [...] w której to z jednej strony organ uznał, że na rodzinę skarżącej składają się wyłącznie ona i jej syn i w związku z tym orzekł o przyznaniu stronie zasiłku rodzinnego na dziecko M. M. w sierpniu 2013 roku, ., ale jednoczenie organ przyjął, że były mąż skarżącej w okresie pobierania świadczeń z instytucji norweskiej wchodził nagle w skład rodziny swojego syna, co skutkowało odmową przyznania zasiłku rodzinnego na dziecko M. M. w okresie wrzesień - październik 2013 roku..

Dotychczasowe rozważania prowadzą zatem do konstatacji, że były mąż skarżącej w świetle ustawy o świadczeniach rodzinnych, a więc w świetle ustawodawstwa polskiego, nie jest uprawniony do ubiegania się o przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych na ich wspólne dziecko, a więc nie dochodzi do kumulacji praw do świadczeń rodzinnych w dwóch krajach podlegających ustawodawstwu unijnemu. Nie mają zatem zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, bowiem nie został spełniony żaden z warunków, o których mowa w przepisach art. 23a u.ś.r.. Innymi słowy skoro potencjalny beneficjent świadczeń nie jest uprawniony do tych świadczeń w jednym z dwóch państw, w których zastosowanie mają przepisy unijne, to oczywistym jest to, że koordynacja nie ma miejsca. Prawo unijne wchodzi bowiem w grę tylko i wyłącznie wtedy, gdy przepisy każdego z krajów podlegających ustawodawstwu wspólnotowemu będą miały zastosowanie, zaś koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego będzie miała na celu ustalenie, które prawo krajowe danego Państwa Członkowskiego będzie miało pierwszeństwo. Zasada ta wynika wprost z art. 68 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72). Przepis ten określa zasady pierwszeństwa w przypadkach, w których na podstawie ustawodawstwa więcej niż jednego Państwa Członkowskiego udzielane są świadczenia w tym samym okresie i dla tych samych członków rodziny. Jego zastosowanie ma miejsce wyłącznie wtedy, gdy dochodzi do zbiegu ustawodawstw przynajmniej dwóch Państw Członkowskich i tylko wtedy, gdy zbieg przepisów dotyczy udzielania świadczeń rodzinnych dla tych samych członków rodziny, w rozumieniu art. 1 lit. i) ww. rozporządzenia. Zgodnie tym przepisem określenie "członek rodziny" oznacza każdą osobę określoną lub uznaną za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, na mocy którego przyznawane są świadczenia. Jeżeli jednak ustawodawstwo Państwa Członkowskiego, które ma zastosowanie zgodnie z akapitem pierwszym, nie dokonuje rozróżnienia pomiędzy członkami rodziny a innymi osobami, do których się ono stosuje, to za członków rodziny uważa się małżonków, nieletnie dzieci i dzieci pozostające na utrzymaniu, które osiągnęły pełnoletniość. Natomiast w sytuacji, gdy na podstawie ustawodawstwa, które ma zastosowanie zgodnie z akapitem pierwszym i drugim, osoba jest uważana za członka rodziny lub członka gospodarstwa domowego tylko wtedy, gdy mieszka ona w tym samym gospodarstwie co ubezpieczony albo emeryt lub rencista, to warunek ten uważa się za spełniony, jeśli wspomniana osoba pozostaje głównie na utrzymaniu ubezpieczonego albo emeryta lub rencisty.

Z powyższego wynika, że także przepisy cytowanego rozporządzenia, definiując pojęcie "członka rodziny" uzależniły spełnienie tego warunku od prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, a sytuacji braku rozróżnienia pomiędzy członkami rodziny a innymi osobami, do których stosuje się ustawodawstwo danego Państwa Członkowskiego, od warunków pozostawania w związku małżeńskim lub posiadania na swym utrzymaniu dzieci zarówno nieletnich, jak i tych, które osiągnęły pełnoletniość. Skoro zatem były mąż skarżącej nie spełnia żadnego z tych warunków, to znaczy, że również w rozumieniu ww. rozporządzenia unijnego, nie może on być traktowany jako rodzina swojej byłej żony i ich wspólnego syna. Nie może on być zatem postrzegany, jako "osoba uprawniona" w rozumieniu przepisów art. 23a u.ś.r. Jedyną osobą uprawnioną w Polsce do świadczeń rodzinnych na M. M. jest jego matka K. Ł. .

Przepisy art. 23a u.ś.r. nie mają również zastosowania dlatego, że M. M. nie stanowił rodziny nie tylko ze skarżącą, ale również z ich wspólnym synem. Zatem fakt, że ojciec dziecka przebywał w Norwegii w dniu wydania decyzji w sprawie przyznania skarżącej prawa do świadczeń rodzinnych, jak również fakt, że pobierał on na ich wspólne dziecko świadczenia z instytucji norweskiej pozostaje w niniejszej sprawie bez znaczenia, skoro żaden z ww. warunków zastosowania przepisów art. 23a u.ś.r. nie został spełniony.

W związku z tym, że były mąż dziecka nie stanowi rodziny ze skarżącą i ich wspólnym dzieckiem w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie jest uprawniony do świadczeń rodzinnych w Polsce, co wyklucza zastosowanie przepisów o koordynacji. Oznacza to również,, że Prezydent Miasta Z. nie był uprawniony do wydania decyzji, o której mowa w art. 23a ust. 5 u.ś.r. Natomiast Marszałek nie był uprawniony do wydania decyzji w oparciu o art. 23a ust. 6 u.ś.r. W sprawie winien natomiast znaleźć zastosowanie przepis art. 23a ust. 7 pkt 2 u.ś.r., czyli w przypadku gdy marszałek województwa ustali, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego: informuje o tym fakcie organ właściwy.

Powyższe również dowodzi, ze nietrafnie organ powołuje się na normę zwartą w art. 7 ust.6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli członkowi rodziny przysługuje zasiłek rodzinny za granicą, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub umowy dwustronne stanowią inaczej. Tymczasem, co wykazano wyżej, były mąż skarżącej nie jest członkiem rodziny w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani osobą uprawnioną do zasiłku rodzinnego w myśl powołanego rozporządzenia unijnego. Jeżeli natomiast przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie znajdują w danej sprawie zastosowania, to odmowa przyznania prawa do świadczeń rodzinnych w oparciu o art. 7 pkt 6 u.ś.r. jest bezpodstawna. Okoliczność, że takowe świadczenie za granicą ojciec dziecka otrzymał, ma drugorzędne znaczenie dla oceny uprawnień skarżącej na gruncie prawa polskiego.. Należy zatem dojść do wniosku, że skarżąca miała pełne prawo do wystąpienia o świadczenia rodzinnego do polskiej instytucji i nie było podstaw do odebrania jej tego prawa.

Warto zauważyć, że chociaż z przepisów art. 23a u.ś.r. nie wynika, w jakiej formie prawnej marszałek województwa ustala, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, to praktyce przyjęło się, że marszałek informuje w formie pisma organ dotychczasowy, że jest on właściwy w danej sprawie. Pismo takie nie może stanowić osobnego przedmiotu zaskarżenia, co wszakże nie oznacza, że stanowisko w nim wyrażone nie podlega żadnej kontroli, a dla organu właściwego pozostaje bezwzględnie wiążące. Kontrola wspomniana dokonywana jest bowiem na etapie rozpoznawania odwołań, czy skarg na wydawane w sprawie rozstrzygnięcia, co z kolei obliguje organy do uzasadnienia stanowiska w tym zakresie (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 listopada 2015r., sygn. akt II SA/Łd 787/11 – orzeczenie dostępne j.w.).

W rozpoznawanej sprawie pismo Regionalnego Centrum Polityki Społecznej w Ł. z dnia 10 września 2014r. spowodowało, że decyzje wydane przez Marszałka Województwa [...] oraz utrzymujące je w mocy decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. zostały dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Brak bowiem było spełnienia jakichkolwiek przesłanek z przepisów art. 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a więc brak było jakichkolwiek podstaw do orzekania przez Marszałka Województwa [...] w sprawie prawa K. Ł. do świadczeń rodzinnych na dziecko M. M., a co za tym idzie również do orzekania w sprawie uznania za nienależne pobrane świadczenia rodzinne i ich zwrotu, w oparciu o art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r.

Z tych wszystkich względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 134 § 1 i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Na marginesie warto też wskazać, że wadliwie organ I instancji orzekł jedną decyzją - a organ odwoławczy ten stan zaakceptował - o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane i jednocześnie o obowiązku ich zwrotu. Podstawę orzekania i o tym, że świadczenie zostało pobrane nienależnie i o przypisaniu określonych kwot do zwrotu następuje na podstawie art. 23a ust.9 u.ś.r. . Utrwalony jest jednak pogląd orzecznictwa, ż najpierw należy ostateczną decyzją orzec o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane a dopiero w dalszej kolejności o obowiązku jego zwrotu. Przy tym wbrew opinii SKO powołany przepis nie został znowelizowany ustawą z dnia 14 lipca 2015 roku, obowiązuje w niezmienionej wersji od 2009 roku.

W toku dalszych czynności organy administracji uwzględnią wskazania zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku, a przede wszystkim mając na względzie istotę spornego świadczenia rodzinnego oraz krąg osób uprawnionych do ubiegania się o przyznanie tego prawa w kontekście właściwej wykładni użytych przez ustawodawcę pojęć, a także definicji użytych w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organy rozważą podjęcie działań, zmierzających do umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i ich zwrotu, jako wszczętego bezpodstawnie, a więc bezprzedmiotowego. Sąd nie zdecydował się na umorzenie tego postępowania, w oparciu o art. 145 § 3 P.p.s.a., z uwagi na pozostawanie w obrocie prawnym decyzji Prezydenta Miasta Z. decyzją z dnia [...]., nr [...], której wyeliminowanie w trybie nadzwyczajnym należy rozważyć wobec braku podstaw do zastosowania trybu przewidzianego w art. 23a ustaw o świadczeniach rodzinnych.. Sąd nie był jednak uprawniony do stwierdzenia nieważności ww. decyzji, gdyż wykraczałoby to poza "tożsamość sprawy", w rozumieniu art. 135 P.p.s.a. Warunek tożsamości podmiotowej występujących w tej sprawie organów administracji dotyczy bowiem wyłącznie Marszałka Województwa [...] oraz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł.

B.A.