Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 38/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6133 Informacja o środowisku
658
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 9 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 2373
law: Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Masternak–Kubiak Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Korzeniowski Sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski (spr.) Protokolant: Starszy asystent sędziego Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 października 2022 r. sygn. akt II SAB/Lu 107/22 w sprawie ze skargi Fundacji [...] z siedzibą w [...] na bezczynność Nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] w przedmiocie udostępnienia informacji o środowisku oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 11 października 2022 r., sygn. akt II SAB/Lu 107/22, w sprawie ze skargi Fundacji [...] z siedzibą w [...] (dalej jako "Fundacja") na bezczynność Nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] (dalej jako "Nadleśniczy" albo "organ") w przedmiocie udostępnienia informacji o środowisku:

- zobowiązał Nadleśniczego do rozpoznania wniosku Fundacji z 15 lutego 2022 r., w terminie 30 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku (punkt pierwszy sentencji wyroku);

- stwierdził, że bezczynność Nadleśniczego nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (punkt drugi sentencji wyroku);

- zasądził od Nadleśniczego na rzecz Fundacji 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (punkt trzeci sentencji wyroku).

W uzasadnieniu wydanego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 15 lutego 2022 r. Fundacja powołując się na art. 3 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2022 r. poz. 1029 ze zm.), dalej jako "u.o.u.i.ś.", zwróciła się do organu o udostępnienie informacji związanej z procesem konsultacji społecznych, zgłaszania uwag, wniosków i petycji oraz współuczestniczenia strony społecznej w decyzjach o gospodarce leśnej. W tym zakresie zawnioskowała o przesłanie listy przypadków z okresu od 1 stycznia 2018 r. do momentu udzielenia odpowiedzi, gdy przedstawiciele strony społecznej zgłaszali postulaty, pytania, wnioski i uwagi dotyczące prowadzenia gospodarki leśnej na terenie Nadleśnictwa. W szczególności Fundacja wniosła o podanie:

a. kto zgłaszał postulaty, pytania, wnioski i uwagi dotyczące prowadzenia gospodarki leśnej na terenie Nadleśnictwa?;

b. zagadnień, których dotyczyły pytania, wnioski i uwagi zgłaszane przez stronę społeczną;

c. rezultatów zgłaszania pytań, postulatów, wniosków i uwag przez stronę społeczną, w szczególności informacji czy w wyniku zaangażowania strony społecznej Nadleśnictwo zmodyfikowało swoje plany prowadzenia gospodarki leśnej i jeżeli tak, to w jaki sposób; d. dokumentacji komunikacji Nadleśnictwa ze stroną społeczną.

W odpowiedzi organ pismem z dnia 2 marca 2022 r. wezwał Fundację do wskazania, czy wniosek należy traktować jako wniosek o dostęp do informacji publicznej w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej czy też jako wniosek o dostęp do informacji o środowisku w rozumieniu u.o.u.i.ś., czy też pismo innej kategorii. Jednocześnie organ wyraził stanowisko, że żądane informacje nie są bezpośrednio związane z informacją o środowisku.

Na powyższe wezwania Fundacja odniosła się wskazując, że domaga się udzielenia odpowiedzi w trybie przepisów powołanej we wniosku ustawy u.o.u.i.ś., a stanowisko organu, że żądane informacje dotyczące gospodarki leśnej nie dotyczą środowiska jest błędne.

Odpowiadając na powyższe organ pismem z dnia 17 marca 2022 r. znak KF.0172.4.2022 podtrzymał wcześniej wyrażone stanowisko, że informacja wskazana we wniosku nie stanowi informacji o środowisku i ochronie w rozumieniu art. 8 ust. 1 u.o.u.i.ś.

W skardze na bezczynność Nadleśniczego w przedmiocie rozpoznania wniosku o udostępnienie informacji o środowisku skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Fundacja zarzuciła organowi naruszenie art. 74 ust. 3 Konstytucji RP, art. 8 ust. 1 i art. 9 ust. 1 pkt 3 u.o.u.i.ś, art. 74 ust. 4 Konstytucji RP i art. 8 ust. 2 u.o.u.i.ś. oraz art. 14 ust. 1 tej ustawy i wniosła o zobowiązanie Nadleśniczego do załatwienia wniosku z dnia 15 lutego 2022 r. oraz o stwierdzenie, że Nadleśniczy dopuścił się bezczynności. Nadto Fundacja wniosła o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Nadleśniczy wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie z uwagi na jej bezzasadność.

Uwzględniając skargę i orzekając jak w sentencji wyroku na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i pkt 3 oraz § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", Sąd meriti wskazał w pierwszej kolejności, że skarga jest dopuszczalna. W myśl art. 20 u.o.u.i.ś. do skarg rozpatrywanych w postępowaniu o udostępnienie informacji o środowisku i jego ochronie stosuje się przepisy P.p.s.a., które wymagają przed wniesieniem skargi na bezczynność złożenia ponaglenia (art. 53 § 2b P.p.s.a.). Jednakże zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych skarga na bezczynność w postępowaniu toczącym się na podstawie u.o.u.i.ś., analogicznie jak w przypadku informacji publicznej udzielanej na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej, nie musi być poprzedzona środkiem zaskarżenia, tzn. nie jest wymagane "wyczerpanie środków zaskarżenia" w rozumieniu art. 52 § 1 i 2 P.p.s.a. (przywołano postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2016 r.; sygn. akt II OSK 1391/16 oraz wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Warszawie z dnia 6 maja 2021 r.; sygn. akt IV SAB/Wa 1335/20, w Opolu z dnia 3 lipca 2020 r.; sygn. akt II SAB/Op 39/20 i w Kielcach z dnia 3 października 2018 r.; sygn. akt II SAB/Ke 55/18). Odnosząc się z kolei do kwestii merytorycznych Sąd pierwszej instancji podniósł, że zgodnie z art. 8 ust. 1 u.o.u.i.ś. władze publiczne są obowiązane do udostępniania każdemu informacji o środowisku i jego ochronie, które są informacjami znajdującymi się w posiadaniu władz publicznych lub informacjami przeznaczonymi dla władz publicznych, w zakresie, w jakim nie dotyczy to ich działalności ustawodawczej, a w przypadku sądów i trybunałów – działalności orzeczniczej. Nie ulega przy tym wątpliwości, że na zasadzie art. 3 pkt 9 lit. a. i b. oraz pkt 15a u.o.u.i.ś., do podmiotów powołanych na mocy prawa do wykonywania zadań publicznych dotyczących środowiska i jego ochrony, należą jednostki organizacyjne Państwowego Gospodarstwa Leśnego - Lasy Państwowe, realizującego zadania publiczne związane z ochroną lasów na podstawie ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2020 r. poz. 1463 ze zm.), dalej jako "u.o.l.". W konsekwencji Nadleśniczy należy do podmiotów zobowiązanych do udostępniania informacji o środowisku i jego ochronie zgodnie z art. 8 w zw. z art. 3 pkt 9 i 15a u.o.u.i.ś.

Sąd meriti wskazał dalej, że zakres przedmiotowy informacji o środowisku i jego ochronie, które podlegają udostępnieniu, w trybie u.o.u.i.ś., określa art. 9 ust. 1 u.o.u.i.ś. W myśl tego przepisu udostępnieniu podlegają m.in. informacje dotyczące: stanu elementów środowiska, takich jak: powietrze, woda, powierzchnia ziemi, kopaliny, klimat, krajobraz i obszary naturalne, w tym bagna, obszary nadmorskie i morskie, a także rośliny, zwierzęta i grzyby oraz inne elementy różnorodności (pkt 1); środków, takich jak: środki administracyjne, polityki, przepisy prawne dotyczące środowiska i gospodarki wodnej, plany, programy oraz porozumienia w sprawie ochrony środowiska, a także działań wpływających lub mogących wpłynąć na elementy środowiska, o których mowa w pkt 1, oraz na emisje i zanieczyszczenia, o których mowa w pkt 2, jak również środków i działań, które mają na celu ochronę tych elementów (pkt 3); raportów na temat realizacji przepisów dotyczących ochrony środowiska (pkt 4); analiz kosztów i korzyści oraz innych analiz gospodarczych i założeń wykorzystanych w ramach środków i działań, o których mowa w pkt 3 (pkt 5).

Podkreślono, że plan urządzenia lasu to podstawowy dokument gospodarki leśnej opracowywany dla określonego obiektu, zawierający opis i ocenę stanu lasu oraz cele, zadania i sposoby prowadzenia gospodarki leśnej art. 6 ust. 1 pkt 6 u.o.l., według którego prowadzi się trwale zrównoważoną gospodarkę leśną (art. 7 ust. 1 ustawy o lasach), prowadzoną również z zachowaniem m.in. zasad: powszechnej ochrony lasów, trwałości ich utrzymania oraz ciągłości i zrównoważonego wykorzystania wszystkich funkcji lasów (art. 8 pkt 1-3 ustawy o lasach). Każde więc działanie związane z realizacją planu urządzenia lasu, ma związek ze środowiskiem oraz jego ochroną. Zatem Sąd pierwszej instancji przyznał rację Fundacji wskazując, że jej wniosek podlega rozpoznaniu w trybie u.o.u.i.ś. Tym samym ocena organu wyrażona w pismach z dnia 2 i 17 marca 2022 r., że wnioskowana informacja nie stanowi informacji o środowisku jest błędna, co prowadzi do konkluzji, że niedopuszczalne było załatwienie wniosku skarżącej w ten sposób. Terminy udostępniania informacji o środowisku zostały określone szczegółowo w art. 14 u.o.u.i.ś. Z przepisu tego wynika, że z zasady udostępnianie informacji o środowisku i jego ochronie powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca od dnia otrzymania wniosku, przy czym termin ten może zostać przedłużony do 2 miesięcy ze względu na stopień skomplikowania sprawy.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że wniosek o udzielnie informacji skarżąca złożyła w dniu 15 lutego 2022 r., po czym została wezwana do jego sprecyzowania (bez zastrzeżenia terminów dla dokonania tej czynności). Ostatecznie 9 marca 2022 r. Fundacja przedłożyła pismo stanowiące odpowiedź na powyższe wezwanie. Od tego też dnia zaczął organowi biec określony w art. 14 ust. 1 u.o.u.i.ś. termin na rozpoznanie wniosku. Z akt sprawy wynika, że do momentu wniesienia skargi Fundacja nie uzyskała wnioskowanej informacji lub innej merytorycznej odpowiedzi organu na zgłoszone żądania. Nie ulegało zatem wątpliwości, że organ pozostawał bezczynny.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł Nadleśniczy, zaskarżając wyrok w całości. Wydanemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 4, art. 8 ust. 1 w zw. z art. 9 ust. 1 w zw. z art. 14 ust. 1 i 2 u.o.u.i.ś. w zw. z art. 74 ust. 3 Konstytucji RP, oraz w związku z art. 6 ust. 1 pkt 6 i art. 7 ust. 1 u.o.l. poprzez bezzasadne przyjęcie, że żądane informacje objęte wnioskiem strony spełniają kryteria informacji o środowisku i jego ochronie;

2) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 149 § 1 pkt 1, pkt 3 P.p.s.a. w związku z art. 8 ust. 1 i art. 14 ust. 1 i 2 u.o.u.i.ś, poprzez ich zastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że organ dopuścił się bezczynności w udzieleniu informacji o środowisku.

Wskazując na powyższe naruszenia skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i oddalenie skargi. Ponadto skarżący kasacyjnie organ wniósł o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto skarżący kasacyjnie organ wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

W dniu 11 kwietnia 2023 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynęło zgłoszenie udziału w postępowaniu Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] wraz z pismem zawierającym żądanie oddalenia skargi kasacyjnej organu. Postanowieniem z dnia 9 maja 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny dopuścił Stowarzyszenie [...] z siedzibą w [...] do udziału w postępowaniu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna usprawiedliwionych podstaw nie zawiera.

Stosownie do art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w treści art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki determinujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.),

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).

Wskazać należy, że przepis art. 174 pkt 1 P.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga także, że o skuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania nie decyduje każde uchybienie, lecz tylko i wyłącznie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa na gruncie art. 174 pkt 2 P.p.s.a., rozumieć z kolei należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego pierwszej instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy.

W realiach rozpatrywanej sprawy skarżący kasacyjnie organ zarzucił zaskarżonemu wyrokowi Sądu pierwszej instancji zarówno naruszenie przepisu prawa materialnego jak i naruszenie przepisów postępowania. W takim przypadku, co do zasady, rozpoznaniu w pierwszej kolejności winny podlegać zarzuty naruszenia przepisów postępowania, gdyż zarzut naruszenia prawa materialnego winien być rozpoznany na tle ustalonego, niewątpliwego stanu faktycznego. Analiza treści zawartych w petitum skargi kasacyjnej zarzutów determinuje jednakże uznanie, że zarzut procesowy został postawiony wyłącznie jako konsekwencja naruszeń materialnoprawnych. W związku z powyższym, w pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się do zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego.

Wskazać należy, że w warstwie opisowej tego zarzutu skarżący kasacyjnie organ przywołał m.in. art. 9 ust. 1 u.o.u.i.ś. oraz art. 74 ust. 3 Konstytucji RP, co przesądza o tym że skarżący kasacyjnie zakwestionował przyjętą przez Sąd pierwszej instancji ocenę charakteru żądanej we wniosku informacji jako informacji o środowisku. Aby rozstrzygnąć zaistniały spór należy przedstawić treść art. 9 ust. 1 u.o.u.i.ś., który określa tzw. zakres przedmiotowy podlegających udostępnieniu informacji o środowisku. W myśl tego przepisu udostępnieniu podlegają m.in. informacje dotyczące: stanu elementów środowiska, takich jak: powietrze, woda, powierzchnia ziemi, kopaliny, klimat, krajobraz i obszary naturalne, w tym bagna, obszary nadmorskie i morskie, a także rośliny, zwierzęta i grzyby oraz inne elementy różnorodności (pkt 1); środków, takich jak: środki administracyjne, polityki, przepisy prawne dotyczące środowiska i gospodarki wodnej, plany, programy oraz porozumienia w sprawie ochrony środowiska, a także działań wpływających lub mogących wpłynąć na elementy środowiska, o których mowa w pkt 1, oraz na emisje i zanieczyszczenia, o których mowa w pkt 2, jak również środków i działań, które mają na celu ochronę tych elementów (pkt 3); raportów na temat realizacji przepisów dotyczących ochrony środowiska (pkt 4); analiz kosztów i korzyści oraz innych analiz gospodarczych i założeń wykorzystanych w ramach środków i działań, o których mowa w pkt 3 (pkt 5). Z kolei art. 74 ust. 3 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) stanowi, że każdy ma prawo do informacji o stanie i ochronie środowiska. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że opisane wyżej prawo podmiotowe ma zakres znacznie szerszy, aniżeli wynikałoby to z literalnej treści art. 9 ust. 1 u.o.u.i.ś. (zob. w tej materii m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 stycznia 2020 r.; sygn. akt I OSK 3483/18 oraz z dnia 17 kwietnia 2024 r.; sygn. akt III OSK 1045/23). Udostępnieniu podlega bowiem każda informacja o środowisku, niezależnie od tego, czy została wymieniona w art. 9 ust. 1 u.o.u.i.ś., chyba że organ ochrony środowiska, na podstawie przepisów ustawy wykaże, że w konkretnej sprawie nie ma możliwości udostępnienia informacji o środowisku i jego ochronie. Ustalając zaś przedmiotowy zakres informacji o środowisku, które mają być udostępnione, należy mieć na uwadze, że prawo do tych informacji jest gwarantowane konstytucyjnie, a skonkretyzowane w art. 4 u.o.u.i.ś., wprowadzającym powszechny dostęp do informacji o środowisku. Oznacza to, że udostępnienie informacji o środowisku jest swoistą regułą, a odstępstwa od niej mają charakter wyjątkowy i powinny wprost wynikać z przepisów prawa jednoznacznie określających, jakiego rodzaju informacje nie podlegają udostępnieniu (art. 16 u.o.u.i.ś.).

Podkreślenia nadto wymaga, że przepis art. 9 ust. 1 pkt 1 u.o.u.i.ś. stanowi transpozycję do polskiego systemu prawnego dyrektywy 2003/4/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2003 r. w sprawie publicznego dostępu do informacji dotyczących środowiska i uchylającej dyrektywę Rady 90/313/EWG (Dz. Urz. WE seria L nr 41 poz. 26), dalej jako "dyrektywa". W motywie 10 dyrektywy wskazano, że: "definicja informacji o środowisku powinna zostać sprecyzowana, tak by uwzględniać informacje w dowolnej formie dotyczące stanu środowiska, czynników, środków lub działań, które wpływają lub mogą wpłynąć na środowisko lub mają na celu jego ochronę, analizy kosztów i korzyści oraz analizy gospodarcze wykorzystywane w ramach takich środków lub działań, jak również informacje dotyczące stanu ludzkiego zdrowia i bezpieczeństwa, łącznie ze skażeniem łańcucha pokarmowego, warunkami życia człowieka, obiektami kultury i budowlami w stopniu, w jakim ulegają one lub mogą ulec, wpływowi tych elementów". Prawodawca unijny zaznaczył przy tym, że przepisy o dostępie do informacji o środowisku mają zastosowanie do zjawisk związanych z funkcjonowaniem elementów o charakterze przyrodniczym.

Co istotne, u.o.u.i.ś. nie zawiera własnej definicji "środowiska". Ustawodawca zdefiniował przedmiotowe pojęcie w art. 3 pkt 39 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 54 ze zm.), dalej "P.o.ś.", stanowiąc, że poprzez środowisko rozumie się ogół elementów przyrodniczych, w tym także przekształconych w wyniku działalności człowieka, a w szczególności powierzchnię ziemi, kopaliny, wody, powietrze, krajobraz, klimat oraz pozostałe elementy różnorodności biologicznej, a także wzajemne oddziaływania pomiędzy tymi elementami. W orzecznictwie sądowym - na tle analizy powyższej definicji - wskazano, że wiodącym w tej definicji jest rozumienie środowiska w sensie środowiska przyrodniczego, jednak z wzięciem pod uwagę jego stanu aktualnego (środowisko przyrodnicze to nie środowisko pierwotne), stanu wynikającego z faktu korzystania ze środowiska przez człowieka. U.o.u.i.ś dotyczy zatem informacji o elementach środowiska o charakterze przyrodniczym i ewentualnych działaniach władz w zakresie utrzymania właściwego stanu środowiska przyrodniczego (tak Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 maja 2019 r.; sygn. akt I OSK 2158/17).

W ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać należy - wbrew zapatrywaniom wyrażonym przez autora skargi kasacyjnej - że informacje dotyczące wszelkich procesów konsultacji społecznych, zgłaszania uwag i współuczestniczenia strony społecznej w decyzjach o gospodarce leśnej, które odbyły się poza procesem tworzenia planu urządzania lasu (tj. dotyczących wdrażania już zatwierdzonego planu, a nie tworzenia nowego), mieszczą się w pojęciu informacji o środowisku i jego ochronie. Wskazać należy, że lasy są elementem środowiska, co jest aksjomatem w naukach przyrodniczych, i co znajduje potwierdzenie w art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 530 ze zm.), dalej jako "u.o.l.", z uwagi na potraktowanie zasobów leśnych jako jednego z elementów środowiska, w związku z art. 3 pkt 39 P.o.ś. Z kolei plan urządzenia lasu, według art. 6 ust. 1 pkt 6 u.o.l., to podstawowy dokument gospodarki leśnej opracowywany dla określonego obiektu, zawierający opis i ocenę stanu lasu oraz cele, zadania i sposoby prowadzenia gospodarki leśnej. Z art. 7 ust. 1 u.o.l. wynika zaś, że trwale zrównoważoną gospodarkę leśną prowadzi się według planu urządzenia lasu lub uproszczonego planu urządzenia lasu, z uwzględnieniem w szczególności następujących celów:

1) zachowania lasów i korzystnego ich wpływu na klimat, powietrze, wodę, glebę, warunki życia i zdrowia człowieka oraz na równowagę przyrodniczą;

2) ochrony lasów, zwłaszcza lasów i ekosystemów leśnych stanowiących naturalne fragmenty rodzimej przyrody lub lasów szczególnie cennych ze względu na:

a) zachowanie różnorodności przyrodniczej,

b) zachowanie leśnych zasobów genetycznych,

c) walory krajobrazowe,

d) potrzeby nauki;

3) ochrony gleb i terenów szczególnie narażonych na zanieczyszczenie lub uszkodzenie oraz o specjalnym znaczeniu społecznym;

4) ochrony wód powierzchniowych i głębinowych, retencji zlewni, w szczególności na obszarach wododziałów i na obszarach zasilania zbiorników wód podziemnych;

5) produkcji, na zasadzie racjonalnej gospodarki, drewna oraz surowców i produktów ubocznego użytkowania lasu.

W świetle powyższych regulacji zasadną jest konstatacja, że plan urządzenia lasu to kluczowy dokument nierozłącznie związany z aspektami środowiskowymi i ochronnymi gospodarki leśnej. Mając na uwadze strukturę treściową planu, zwłaszcza w kontekście związków programu ochrony przyrody z celami gospodarczymi leśnictwa, nie sposób nie zauważyć, że żądane przez skarżącą Fundację informacje są informacjami dotyczącymi środowiska. Plan urządzenia lasu, poprzez włączenie w jego ramy programu ochrony przyrody, jest także instrumentem ochrony środowiska, a z tego wynika, że dane dotyczące opracowania czy realizacji takiego instrumentu, także pod względem podmiotów uczestniczących w tym procesie, są informacjami dotyczącymi środowiska. Wskazane działania wynikające z planu urządzenia lasu są bowiem jednoznacznie nakierowane na ochronę środowiska. Mają zatem wpływ na stan środowiska, którego elementem jest las. W świetle powyżej wyrażonych zapatrywań stwierdzić należy, że w realiach rozpatrywanej sprawy zaistniała zatem sytuacja, w której aktualizuje się dla skarżącej Fundacji ustawowo gwarantowany dostęp do informacji o środowisku. Nie można zatem podzielić kategorycznego stanowiska skarżącego kasacyjnie organu, że żądane informacje nie dotyczą środowiska. Skład orzekający w tej sprawie w pełni aprobuje pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2023 r. (sygn. III OSK 6352/21), w którym wskazano, że informacje o podjętych przez stronę społeczną działaniach w postaci postulatów, wniosków i uwag, które kierowane są do organu i dotyczą realizacji planów urządzenia lasów oraz informacje o sprzężonych z nimi działaniach podjętych w ich następstwie przez organ, mieszczą się w pojęciu informacji o środowisku i jego ochronie, zdefiniowanym szeroko w art. 9 ust. 1 pkt 3 ustawy środowiskowej.

Konsekwencją przyjęcia trafności poglądu w zakresie charakteru informacji objętych wnioskiem dostępowym Fundacji musi być uznanie niezasadności opisanego wyżej zarzutu naruszenia art. 4, art. 8 ust. 1 w zw. z art. 9 ust. 1 u.o.u.i.ś. w zw. z art. 74 ust. 3 Konstytucji RP, oraz w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 6 i art. 7 ust. 1 u.o.l. Skoro bowiem informacja, której udostępnienia żądała Fundacja, stanowi informację o środowisku, to jej udostępnienie winno nastąpić z zachowaniem terminu określonego w art. 14 ust. 1 u.o.u.i.ś., a odmowa udostępnienia powinna przybrać formę decyzji administracyjnej, o czym przesądza art. 20 ust. 1 tej ustawy. Należy w tym miejscu podkreślić, że postanowienia art. 16 w zw. z art. 20 u.o.u.i.ś. zawierają enumeratywny katalog sytuacji, w których władze publiczne mogą odmówić udostępnienia informacji oraz wskazują decyzję administracyjną jako formę odmowy udostępnienia informacji. Jeżeli nie zachodzi żadna przesłanka odmowy, a organ nie odmówił udostępnienia informacji w drodze decyzji, to zastosowanie znajduje wskazany wyżej przepis art. 14 ust. 1 u.o.u.i.ś. Oznacza to, że organ udostępnia wnioskowane informacje zasadniczo bez zbędnej zwłoki, a udostępnienie takie przybiera formę czynności materialno-technicznej. W przedmiotowej sprawie organ nie wydał jakiejkolwiek decyzji odmownej. Ponadto nie udzielił skarżącej Fundacji stosownych informacji argumentując, że nie stanowią one informacji o środowisku.

Odnosząc się do z kolei do wskazanego w warstwie opisowej zarzutu naruszenia prawa materialnego w postaci art. 14 ust. 1 i ust. 2 u.o.u.i.ś. podkreślić należy, że zgodnie z art. 14 ust. 1 tej ustawy władze publiczne udostępniają informację o środowisku i jego ochronie bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca od dnia otrzymania wniosku. Termin, o którym mowa w ust. 1, może zostać przedłużony do 2 miesięcy ze względu na stopień skomplikowania sprawy. W tym przypadku przepisy art. 35 § 5 i art. 36 Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio (art. 14 ust. 2 u.o.u.i.ś.). Podkreślenia wymaga, że przepisy te, wbrew wskazaniom autora skargi kasacyjnej, nie mają charakteru materialnego, lecz procesowy. Nie stanowią bowiem norm prawnych kształtujących uprawnienia lub obowiązki zewnętrznego w odniesieniu do administracji publicznej podmiotu, lecz określają obowiązki organu w ramach prowadzonego postępowania o udostępnienie informacji o środowisku. Winny być zatem powiązane z podstawą skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 2 P.p.s.a., czego we wniesionym środku odwoławczym nie uczyniono.

W świetle powyższych zapatrywań zamierzonego skutku nie mógł odnieść zarzut naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 i pkt 3 P.p.s.a. (powiązany w warstwie opisowej z art. 8 ust. 1 i art. 14 ust. 1 i ust. 2 u.o.u.i.ś.).

Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 149 § 1 P.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:

1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;

2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;

3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

Mając na uwadze opisane wyżej realia sprawy uznać należy, że Sąd pierwszej instancji zastosował regulację art. 149 § 1 pkt 1 i pkt 3 P.p.s.a. w pełni prawidłowo, w konsekwencji prawidłowego ustalenia, że podmiot zobowiązany do udostępnienia informacji o środowisku (skarżący kasacyjnie organ) pozostawał w zarzucanej skargą bezczynności.

Jak wskazano na wstępie, przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych we wniesionym środku odwoławczym. W realiach rozpatrywanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, w związku z czym, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, o jej oddaleniu.