Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1874/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Insfrastruktury i Budownictwa~Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Sędzia del. WSA Joanna Skiba Protokolant: Starszy asystent sędziego Agnieszka Kozik po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Województwa [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1053/19 w sprawie ze skargi Województwa [...] na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 20 marca 2019 r. nr DLI.6.6615.26.2017.AS w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Województwa [...] na rzecz Ministra Rozwoju i Technologii kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 22 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1053/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Województwa [...] na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z 20 marca 2019 r. nr DLI.6.6615.26.2017.AS w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Nieruchomość położona w [...], gminie [...], oznaczona, jako działki nr 126/1 o pow. 0,1065 ha oraz nr 126/2 o pow. 0,0265 ha, decyzją Wojewody [...] (dalej: Wojewoda) z 27 lipca 2012 r., nr I-IX.7820.1.3.2012, utrzymaną w mocy decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z 15 maja 2013 r., nr BOII-1łch-772-98-536/12/13, o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, została przeznaczona pod rozbudowę drogi klasy [...] na odcinku od km [...] do drogi wojewódzkiej Nr [...] w km [...] wraz ze skrzyżowaniem oraz niezbędną infrastrukturą techniczną, budowlami i urządzeniami budowlanymi.

Następnie decyzją z 9 kwietnia 2014 r. nr N.III.7570.1.3.2014, Wojewoda ustalił odszkodowanie w wysokości 45.022,00 złotych na rzecz T. R. z tytułu nabycia z mocy prawa przez Województwo [...] (dalej: Skarżący/Województwo) prawa własności ww. nieruchomości, przeznaczonej pod ww. inwestycję, a także zobowiązał do wypłaty ustalonego odszkodowania Zarząd Województwa [...] w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

Wnioskiem z 9 lipca 2014 r. syndyk masy upadłości [...] w upadłości likwidacyjnej, zwrócił się do Ministra Infrastruktury i Rozwoju o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody z 9 kwietnia 2014 r., wskazując, że jest ona dotknięta wadą nieważności. Została, bowiem skierowana do T. R., w sytuacji, gdy Sąd Rejonowy w [...] Wydział V Gospodarczy Sekcja Upadłościowa w [...], postanowieniem z 25 lipca 2013 r.. sygn. akt [...] ogłosił upadłość obejmującą likwidację majątku dłużnika [...].

Decyzją z 24 listopada 2016 r. nr DO.10.6615.390.2016.AP, Minister Infrastruktury i Budownictwa stwierdził nieważność decyzji Wojewody ustalającej odszkodowanie.

Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Województwa oraz T. R. – Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z 20 marca 2019 r. nr DLI.6.6615.26.2017.AS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu podniósł, że zgodnie z art. 62 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, ze zm., dalej: "ustawa prawo upadłościowe") w skład masy upadłości wchodzi majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty przez upadłego w toku postępowania upadłościowego, z wyjątkami określonymi w art. 63-67a. Zdaniem Ministra, majątek nabyty przez upadłego w toku postępowania upadłościowego wchodzi w skład masy upadłości niezależnie od podstawy nabycia i dotyczy każdego mienia. W skład masy upadłości wchodzi wszystko, co ma charakter majątkowy i może być użyte do zaspokojenia roszczeń wierzycieli. Obejmuje, zatem ona: ruchomości, wierzytelności i prawa majątkowe.

W związku z powyższym, zdaniem Ministra, brak było podstaw do uznania jakoby odszkodowanie, ustalone w decyzji Wojewody z 9 kwietnia 2014 r., należne T. R., będące świadczeniem pieniężnym należnym upadłemu, nie wchodziło w skład masy upadłości. Ponadto nie ma znaczenia fakt, iż w dacie ogłoszenia upadłości nieruchomość nie stanowiła własności T. R., tylko własność Województwa. W skład masy upadłości wchodzą, bowiem m.in. świadczenia pieniężne należne upadłemu, gdyż służą one do zaspokojenia roszczeń wierzycieli, a tym samym przyczyniają się do realizacji podstawowej zasady określonej w prawie upadłościowym, jaką jest zasada prowadzenia postępowań upadłościowych w taki sposób, aby roszczenia wierzycieli mogły zostać zaspokojone w jak najwyższym stopniu, a jeśli racjonalne względy na to pozwolą - dotychczasowe przedsiębiorstwo dłużnika zostało zachowane (art. 2 ust. 1 ustawy prawo upadłościowe).

W konsekwencji Minister uznał, że organ nadzorczy w decyzji z 24 listopada 2016 r. prawidłowo wskazał, że z dniem ogłoszenia upadłości, tj. z dniem 25 lipca 2013 r. T. R. utracił prawo zarządu oraz możliwość korzystania z mienia wchodzącego do masy upadłości i rozporządzania nim, jak również utracił możliwość występowania w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym mienia wchodzącego w skład masy upadłości. Tak, więc stroną takiego postępowania może być jedynie syndyk masy upadłości, działający w imieniu własnym, ale na rachunek upadłego.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: Sąd I instancji) wniosło Województwo.

Opisanym na wstępie wyrokiem dnia z 22 listopada 2019 r. - Sąd I instancji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") oddalił wniesioną skargę.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że stroną postępowania zakończonego decyzją Wojewody z 9 kwietnia 2014 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania z tytułu nabycia z mocy prawa przez Województwo prawa własności nieruchomości był T. R., na rzecz, którego przyznano odszkodowanie. Adresatem decyzji winien być podmiot będący stroną postępowania, bowiem decyzja dotyczy jego interesu prawnego lub obowiązku.

Dalej Sąd I instancji podał, że zgodnie z art. 144 ust. 1 ustawy prawo upadłościowe, jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. Przywołany przepis określa, więc to, komu przysługuje przymiot strony w postępowaniu sądowym i administracyjnym w sytuacji, gdy dany podmiot został postawiony w stan upadłości z opcją likwidacji. Regulacja ta jest zaś wiążąca dla wszystkich uczestników obrotu prawnego i jako nosząca znamiona regulacji szczególnej, znajduje pierwszeństwo zastosowania przed innymi przepisami dotyczącymi omawianej materii. Ponadto zgodnie z art. 62 ustawy prawo upadłościowe w skład masy upadłości wchodzi majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty przez upadłego w toku postępowania upadłościowego, z wyjątkami określonymi w art. 63-67a.

Sąd I instancji wskazał przy tym, że okolicznością niesporną jest to, że decyzja z 9 kwietnia 2014 r. została skierowana do T. R. Poza sporem pozostaje również to, że w dacie wydania powyższej decyzji była już ogłoszona upadłość obejmująca likwidację majątku dłużnika [...] na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 25 lipca 2013 r. W tej sytuacji, zdaniem Sądu I instancji, w świetle przywołanych wyżej przepisów oczywiste jest, że stroną postępowania zakończonego decyzją z 9 kwietnia 2014 r. powinien być syndyk masy upadłości. Sąd I instancji zgodził się przy tym z organem nadzoru, że ustalone w kwestionowanej decyzji odszkodowanie wchodzi w skład masy upadłości i ma znaczenia okoliczność, że w dacie ogłoszenia upadłości nieruchomość nie stanowiła już własności T. R., a Województwa. W skład masy upadłości, zdaniem Sadu I instancji, jak słusznie wskazał Minister, wchodzą, bowiem m.in. świadczenia pieniężne należne upadłemu, jako służące do zaspokojenia roszczeń wierzycieli. Zatem stroną postępowania o ustalenie odszkodowania powinien być syndyk masy upadłości, działający w imieniu własnym, ale na rachunek upadłego, nie zaś T. R.

Podsumowując Sąd I instancji uznał, że stwierdzone naruszenie prawa poprzez skierowanie decyzji do podmiotu niebędącego stroną, prawidłowo organ nadzoru zakwalifikował, jako naruszenie prawa określone w art. 156 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej: "k.p.a.") prowadzące do stwierdzenia nieważności decyzji. Ponadto skutkiem decyzji odszkodowawczej była wypłata ustalonego odszkodowania za odjęcie prawa własności nieruchomości. Zdaniem Sądu I instancji, jest to jednak zdarzenie faktyczne, które nie może być rozpatrywane w kategoriach nieodwracalnych skutków prawnych.

Konsekwencją stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej odszkodowanie skutkować będzie tym, że organ będzie ponownie ustalał odszkodowanie za przejętą z mocy prawa nieruchomość i zobowiązany będzie do wzięcia pod uwagę również treści prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w [...] z 25 czerwca 2015 r., sygn. akt II K 1258/14, na które powołuje się Województwo w zakresie zobowiązania T. R. do wydania syndykowi masy upadłości kwoty odszkodowania wypłaconej na podstawie decyzji z 9 kwietnia 2014 r.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Województwo, zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie:

a) prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 18 ust. 1 w związku z art. 12 ust. 4f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. 2018 r. poz. 1474, dalej: "specustawa") i art. 4 pkt 17 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm., dalej: "u.g.n.") w związku z art. 28 i art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., poprzez przyjęcie, że T. R. nie miał interesu prawnego do udziału w postępowaniu o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość na podstawie ostatecznego zezwolenia na realizację inwestycji drogowej, a tym samym nie mógł być stroną w postępowaniu odszkodowawczym;

b) naruszenie art. 80 i art. 156 § 2 k.p.a., poprzez pominiecie faktu zaistnienia nieodwracalnego skutku prawnego w postaci wypłaty przyznanego decyzją Wojewody z 9 kwietnia 2014 r. odszkodowania oraz prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w [...] z 25 czerwca 2015 r., sygn. akt II K 1258/14, uznającego T. R. winnym popełnienia przestępstwa oraz nakazującego zwrot wypłaconego odszkodowania syndykowi masy upadłości.

Wobec powyższego Województwo wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Nadto, wniosło o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

Pismem z 17 listopada 2023 r., pełnomocnik syndyka masy upadłości poinformował Naczelny Sąd Administracyjny, że w Monitorze Sądowym i Gospodarczym z 23 lutego 2021 r. nr [...] zamieszczono obwieszczenie pod poz. 12958, o tym, że Sąd Rejonowy w [...] Wydział V Gospodarczy postanowieniem z 12 lutego 2021 r., stwierdził zakończenie postępowania upadłościowego [...].

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Zakres sądowej kontroli instancyjnej jest, zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku sądu I instancji. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach (art. 174 p.p.s.a.):

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 18 ust. 1 w związku z art. 12 ust. 4f specustawy i art. 4 pkt. 17 u.g.n. w związku z art. 28 k.p.a. i art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Ponadto zarzucono naruszenie art. 80 k.p.a. i art. 156 § 2 k.p.a.

Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga ta nie zasługuje na uwzględnienie.

Postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją toczyło się w trybie nadzwyczajnym i dotyczyło stwierdzenia nieważności decyzji, z uwagi na to, że weryfikowana w tym postępowaniu decyzja, w ocenie organu nadzoru dotknięta jest wadą kwalifikowaną wymienioną w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Powyższe stanowisko Sąd I instancji również uznał za prawidłowe i oddalił wniesioną skargę.

Przedmiotem oceny Ministra Infrastruktury i Budownictwa, a następnie Ministra Inwestycji i Rozwoju na skutek wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy, dokonanym w trybie nieważnościom, była decyzja Wojewody z 9 kwietnia 2014 r., którą ustalono na rzecz T. R. odszkodowanie w wysokości 45.022,00 złotych z tytułu nabycia z mocy prawa przez Województwo prawa własności nieruchomości położonej w [...], gminie [...], oznaczonej, jako działki nr 126/1 o pow. 0,1065 ha oraz nr 126/2 o pow. 0,0265 ha, przeznaczonej pod rozbudowę drogi klasy [...] na odcinku od km [...] do drogi wojewódzkiej Nr [...] w km [...] wraz ze skrzyżowaniem oraz niezbędną infrastrukturą techniczną, budowlami i urządzeniami budowlanymi, a także zobowiązano do wypłaty ustalonego odszkodowania Zarząd Województwa w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

Wydanie powyższej decyzji było następstwem orzeczenia przez Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z 15 maja 2013 r., którą utrzymano w mocy decyzję Wojewody z 27 lipca 2012 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, na podstawie, których ww. nieruchomość została przeznaczona pod rozbudowę drogi klasy [...] na odcinku od km [...] do drogi wojewódzkiej Nr [...] w km [...] wraz ze skrzyżowaniem oraz niezbędną infrastrukturą techniczną, budowlami i urządzeniami budowlanymi.

W pierwszej kolejności, więc wyjaśnić należy, że postępowanie nieważnościowe (nadzorcze) prowadzone na podstawie art. 156-158 k.p.a. choć podlega takim samym regułom procesowym jak postępowanie zwykłe, to różni się przedmiotem. Prowadząc postępowanie zwykłe organ zmierza, bowiem do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, a więc dokonuje subsumcji stanu faktycznego do norm prawa materialnego i kształtuje w formie władczego rozstrzygnięcia materialnoprawny stosunek administracyjnoprawny, zaś w postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest decyzja i ustalenie, czy jest ona obarczona materialnoprawnymi wadami, o których stanowi art. 156 § 1 k.p.a. Ma, więc ono charakter wyłącznie kontrolny, w którym ocenie podlega jedynie legalność decyzji wydanej w trybie zwykłym, w aspekcie jej zgodności z obowiązującymi w dacie jej podejmowania przepisami prawa. Istotą, zatem tego postępowania jest ocena, czy w świetle stanu faktycznego ustalonego przez organ w postępowaniu zwykłym, mógł on na gruncie obowiązujących wówczas przepisów prawa podjąć rozstrzygnięcie o treści określonej w decyzji, a nie ponowne rozstrzyganie sprawy zakończonej tą decyzją.

Ponadto wskazać należy, że system weryfikacji decyzji na drodze administracyjnej oparty jest na zasadzie niekonkurencyjności tzn., że poszczególne tryby nadzwyczajne mają na celu usunięcie tylko określonego rodzaju wadliwości decyzji i nie mogą być stosowane zamiennie ( por. J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, C.H. Beck Warszawa 1996, s. 702, B. Adamiak, tamże, s. 612-613, wyrok Naczelnego sądu Administracyjnego z dnia 9 sierpnia 1990 r., sygn. akt IV SA 543/90 z glosą B. Adamiak, J. Borkowskiego – OSP 1992/5/120, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 1988 r., sygn. akt I SA 636/87, ONSA 1988/1/45, E. Mzyk, Wznowienie postępowania administracyjnego, Warszawa- Zielona Góra 1994, s. 23- 24). Uruchomienie trybu stwierdzenia nieważności decyzji i trybu wznowieniowego powoduje odmienne następstwa dla weryfikowanej decyzji i sprawy administracyjnej. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte, co najmniej jedną z kwalifikowanych wadliwości procesowych wyliczonych wyczerpująco w art. 145 § 1 k.p.a. Stwierdzenie nieważności jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość eliminacji z obrotu prawnego decyzji dotkniętych wadami materialnoprawnymi, a zatem wadami wyliczonymi w art. 156 § 1 k.p.a. Stwierdzenie nieważności decyzji oznacza, iż weryfikowana decyzja jest dotknięta ciężką wadliwością od chwili jej wydania - skutek ex tunc ( por. J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, C.H. Beck Warszawa 1996, s.699).

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą winno być ustalenie, czy dana decyzja dotknięta została jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., a nie ponowne rozpoznanie sprawy, co do istoty, jak w postępowaniu odwoławczym (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 22 maja 1987 r., sygn. akt IV SA 1062/86, ONSA 1987 r., nr 1, poz. 35 i z dnia 28 maja 1985 r., sygn. akt I SA 89/85, GAP 1987, nr 23, s. 43).

W orzecznictwie i doktrynie podkreśla się przy tym, że art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. odnosi się natomiast do takiej sytuacji, w której osoba, do której skierowana została decyzja istnieje, tj. w przypadku osoby fizycznej, osoba taka żyje, choć nie powinna być stroną tego postępowania administracyjnego, bowiem nie może wykazać się w nim przymiotem strony w rozumieniu art. 28 k.p.a.

W niniejszej sprawie okolicznością niesporną jest to, iż decyzja odszkodowawcza skierowana została do T. R. Poza sporem pozostaje również to, że w dacie wydania ww. decyzji odszkodowawczej ogłoszona już była upadłość obejmująca likwidację majątku dłużnika T. R., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą T. R.- [...] na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z 25 lipca 2013 r. Ponadto w księdze wieczystej prowadzanej dla przedmiotowej nieruchomości zostało wpisane ostrzeżenie o wszczęciu egzekucji z tej nieruchomości na wniosek wierzyciela. W tej sytuacji, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, za prawidłowe uznać należy stanowisko organów nadzoru oraz Sądu I instancji, zgodnie, z którym w świetle art. 62 i art. 144 ust. 1 ustawy prawo upadłościowe oczywistym jest, że stroną postępowania zakończonego decyzją z 9 kwietnia 2014 r. powinien być syndyk masy upadłości. Zauważyć, bowiem należy, że stroną w znaczeniu materialnym, do której skierowana była decyzja, pozostał upadły. Natomiast stroną w znaczeniu procesowym, której powinna zostać doręczona decyzja dotycząca upadłego – był syndyk. Prawidłowo, zatem organy nadzoru zakwalifikowały powyższe, jako naruszenie prawa określone w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. i takie stanowisko zasadnie również zaakceptował Sąd I instancji. Ustalone w kwestionowanej decyzji odszkodowanie wchodziło, bowiem w skład masy upadłości i nie ma znaczenia okoliczność, że w dacie ogłoszenia upadłości nieruchomość nie stanowiła już własności T. R. a Województwa. Zgodnie, bowiem z art. 62 ustawy prawo upadłościowe w skład masy upadłości wchodzą, bowiem m.in. świadczenia pieniężne należne upadłemu, jako służące do zaspokojenia roszczeń wierzycieli. Zatem stroną postępowania o ustalenie odszkodowania powinien być syndyk masy upadłości, działający w imieniu własnym, ale na rachunek upadłego, nie zaś T. R.

Ponadto zauważyć należy, w myśl przepisów art. 144 ust. 1 i 2 tej ustawy prawo upadłościowe: "Po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Postępowania te syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym". Przepis ten należy stosować do wszelkich postępowań dotyczących mienia wchodzącego w skład masy upadłości, jako jej pozycje czynne (aktywa) i pozycje bierne (pasywa), bez względu na to czy chodzi o postępowanie będące już w toku, czy też o postępowanie, które ma być dopiero wszczęte. Nie ma przy tym znaczenia, w jakiej roli występuje dłużnik w danym postępowaniu, w żadnym, bowiem razie nie może on reprezentować masy upadłości.

W orzecznictwie podniesiono (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 lutego 2008 r., sygn. akt I FSK 1736/07, niepubl.), że legitymację syndyka określa się w nauce, jako tzw. legitymację formalną lub jako podstawienie (substytucja) procesowe. Syndyk jest, więc stroną w znaczeniu formalnym (procesowym), tzn. działa w postępowaniu we własnym imieniu. Natomiast stroną w znaczeniu materialnym, pomimo ogłoszenia upadłości, pozostaje upadły. On, bowiem jest podmiotem stosunku prawnego, na tle, którego wyniknął spór. Prowadzenie sporu przez syndyka odbywa się, więc na rzecz upadłego (stosownie do art. 160 ust. 1 ustawy prawa upadłościowego). Użyte w art. 144 ust. 2 prawa upadłościowego wyrażenie, iż postępowania dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone "wyłącznie" przez syndyka lub przeciwko niemu oznacza, że upadły będąc stroną w znaczeniu materialnym, pozbawiony jest legitymacji formalnej do występowania w tych postępowaniach.

Z tego powodu za niezasadne należało uznać zarzuty naruszenia art. 18 ust. 1 w związku z art. 12 ust. 4f specustawy i art. 4 pkt 17 u.g.n. w związku z art. 28 k.p.a. i art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.

Za niezasadny uznać należy również zarzut naruszenia art. 80 k.p.a. i art. 156 § 2 k.p.a. Zgodnie, bowiem z art. 156 § 2 k.p.a. nie stwierdza się nieważności decyzji w sytuacji, kiedy wywołała ona nieodwracalne skutki prawne. Nieodwracalność skutków prawnych oznacza w szczególności sytuację, w której poprzedni stan prawny nie może zostać przywrócony, gdyż przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło, lub też podmiot, któremu prawo przysługiwało, utraciło zdolność do zachowania tego prawa albo wygasła instytucja stanowiąca źródło prawa. Jak zaś przyjął to Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 kwietnia 1995 r. (sygn. akt III ARN 8/95, OSNAPiUS 1995 Nr 18, poz. 223), jeśli skutki prawne decyzji mogą być zniesione w toku postępowania administracyjnego, oznacza to, że nie mają one charakteru nieodwracalnego. Nieodwracalność skutków prawnych z zasady nie dotyczy skutków wynikających z faktu wydania decyzji nieważnej, lecz wynika z podjęcia kolejnej czynności prawnej dokonanej w związku ze skutkami decyzji obarczonej wadą nieważności. Kwestię tę należy rozpatrywać, mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencje, tzn. umocowanie do stosowania władczych i jednostronnych prawnych form działania. Jeżeli zatem cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może też skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wówczas skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić, trzeba, że wskazana w skardze kasacyjnej wypłata ustalonego odszkodowania T. R., jak słusznie wskazał Sąd I instancji, jest zdarzeniem faktycznym i nie możne być rozpatrywana w kategoriach nieodwracalnych skutków prawnych, a tym samym nie jest przeszkodą do stwierdzenia nieważności decyzji. O nieodwracalnych skutkach prawnych w niniejszej sprawie nie przesądza również powoływany prawomocny wyroku Sądu Rejonowego w [...] z 25 czerwca 2015 r., sygn. akt II K 1258/14, na który powołuje się Województwo, w zakresie zobowiązania T. R. do wydania syndykowi masy upadłości kwoty odszkodowania wypłaconej na podstawie decyzji z 9 kwietnia 2014 r. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, konsekwencją stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej odszkodowanie skutkować będzie tym, że organ będzie ponownie ustalał odszkodowanie za przejętą z mocy prawa nieruchomość i zobowiązany będzie do wzięcia pod uwagę również treści ww. prawomocnego wyroku.

Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto zgodnie z art. 209 w zw. z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a.