Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 982/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1, i art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia WSA (del.) Tomasz Smoleń (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 15/19 w sprawie ze skargi M.-I. Sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 24 września 2018 r., nr 1387/2018/Ub w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 15/19 po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.-I. Sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 24 września 2018 r. nr 1387/2018/Ub w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 29 stycznia 2015 r.

Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (organ, skarżący kasacyjnie). Zaskarżając orzeczenie w całości wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie, w przypadku gdyby Sąd nie potwierdził zasadności zarzutów procesowych i uznał, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Ponadto wniósł o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W skardze kasacyjnej zarzucono:

1) naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o którym mowa w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.), polegające na naruszeniu art. 141 § 4 P.p.s.a., a w konsekwencji art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 151 p.p.s.a. i uchyleniu zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ w oparciu o niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym ustalenia wyroku w zakresie:

- przyjęcia przez Sąd, że organ II instancji nieprawidłowo ustalił stan faktyczny, gdyż zebrał materiał dowodowy w sposób niewyczerpujący, bez ustalenia rodzaju, charakteru i sposobu realizacji umów zawartych ze skarżącym, nie dokonał szczegółowej analizy umów łączących strony, co doprowadziło do błędnego uznania przez Sąd, że organ dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1, i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego , a w konsekwencji także art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz skutkowało błędnym uchyleniem przez Sąd decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., podczas gdy organ w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny sprawy, w szczególności wyjaśnił okoliczności istotne dla niniejszej sprawy, to jest okoliczności odnoszące się do przedmiotu i charakteru zawartych przez strony umów, i w tak ustalonym stanie faktycznym przy prawidłowej analizie zgromadzonego materiału dowodowego, wyciągając z niego logiczne i uzasadnione wnioski, dokonał prawidłowej oceny, iż zawarte przez strony umowy miały cechy właściwe dla umów zlecenia,

- przyjęcia przez Sąd, że organ II instancji wydał decyzję bez ustalenia zamiaru i celu stron, nie przeprowadził szczegółowej analizy umów łączących strony niezbędnej, co doprowadziło do błędnego uznania przez Sąd, że organ dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a w konsekwencji także art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz skutkowało błędnym uchyleniem przez Sąd decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., podczas gdy organ II instancji przeprowadził szczegółową analizę umów łączących strony w oparciu nie tylko o treść umowy, lecz także o inne dokumenty (m.in. dokumentację przekazaną przez ZUS, protokół kontroli sporządzony przez ZUS, zastrzeżenia skarżącego do protokołu kontroli, protokół przesłuchania Pani H. B.), oceniając także ich cel i zamiar stron, dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji, a jedynie nie podzielił stanowiska wyrażanego w sprawie przez skarżącego,

- nieodniesieniu się w wyroku do stanowiska organu II instancji, wskazującego na okoliczności przesądzające o kwalifikacji prawnej umowy (jako umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia), jak również braku jakiegokolwiek wyjaśnienia, z jakich przyczyn zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był zdaniem Sądu niewystarczający dla ustalenia kwalifikacji prawnej umowy i w konsekwencji wydania wyroku nieodpowiadającemu wymogom określonym w art. 141 § 4 p.p.s.a.;

2) naruszenie prawa materialnego, o którym mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., poprzez - błędną wykładnię z art. 77 § 1 k.p.a., polegającą na przyjęciu, że bez przyporządzania dowodu z przesłuchania strony nie jest możliwe dokonanie ustaleń co do przedmiotu i charakteru umowy, a tym samym nie jest możliwa szczegółowa analiza umowy, nawet gdy treść umowy nie budzi wątpliwości, a jej postanowienia jednoznacznie przesądzają o charakterze umowy, a elementy przedmiotowo istotne umowy są ukształtowane w sposób charakterystyczny dla danego typu umowy.

W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie przedstawił argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.

Zarządzeniem z 13 września 2022 r. sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczeniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz.U. z 2021, poz. 2095 ze zm.).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji, mimo nieprawidłowego uzasadnienia.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

Oceniając skargę kasacyjną przy zastosowaniu powyższych kryteriów oceny, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna okazała się nieuzasadniona.

Skarżący kasacyjnie oparł skargę kasacyjną na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a.

Pośród tych zarzutów najdalej idącym jest zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. do którego według organu doszło poprzez przyjęcia przez WSA, że organ II instancji nieprawidłowo ustalił stan faktyczny, wydał decyzję bez ustalenia zamiaru i celu stron, nie przeprowadził szczegółowej analizy umów łączących strony. Wyjaśnić trzeba, że art. 141 § 4 ustawy p.p.s.a. ma formalny charakter, jako że wskazuje elementy, które powinno zawierać uzasadnienie wyroku. Zgodnie z tym przepisem ma ono zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji - wskazania co do dalszego postępowania. Oznacza to, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skuteczny tylko w przypadku, gdy uzasadnienie kontrolowanego wyroku nie spełnia warunków określonych w tym przepisie. W przedmiotowej sprawie organ stawiając taki zarzut kasacyjny nie twierdzi, że uzasadnienie wyroku nie posiada elementów z art. 141 § 4 p.p.s.a., ale domaga się uznania naruszenia tego przepisu z tego powodu, że Sąd I instancji zakwestionował kompletność ustaleń faktycznych i ocenę stanu faktycznego sprawy dokonaną przez organ. Stanowisko Sądu I instancji w tym zakresie nie może być kwestionowane z odwołaniem się do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Jeżeli skarżący kasacyjnie dopatruje się naruszenia ustaleń i oceny stanu faktycznego sprawy, to tego rodzaju wady postępowania należało kwestionować w ramach zarzutów odnoszących się do naruszeń właściwych przepisów k.p.a. regulujących postępowanie wyjaśniające i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uwzględnieniu skargi w sytuacji, gdy istniały podstawy do jej oddalenia. Ponieważ rozpoznawany zarzut tej kwestii nie ujmuje w taki sposób, ale podnosi naruszenie formalnych wymogów uzasadnienia wyroku, to stwierdzić należy, że jest on niezasadny. Pamiętać należy, że przez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie kwestionować ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09; wyrok NSA z 26 listopada 2014 r., II OSK 1131/13; wyrok NSA z 12 marca 2015 r., I OSK 2338/13).

W ocenie składu orzekającego Sąd I instancji trafnie stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie osią problemu jest ocena charakteru prawnego umów zawartych przez spółkę z uczestnikiem postępowania oraz rozstrzygnięcie czy są to umowy dzieło (jak twierdzi spółka), czy umowy o świadczenie usług (jak uważa organ). Zgodzić należy się z WSA, że organ ograniczył się do przytoczenia przepisów dotyczących umowy o dzieło i umowy zlecenia i porównał ich cechy wynikające z ustawy, ale nie dokonał wyliczenia i przeanalizowania poszczególnych cech spornych w tej sprawie umów, ze wskazaniem, które z nich świadczą o tym, że mają one charakter umów o świadczenie usług. Organ wskazał wprawdzie na poglądy orzecznictwa i doktryny dotyczące określonych cech umowy o dzieło (samodzielność, twórczy charakter, itd.), ale ich nie analizował w kontekście spornych w tej sprawie umów. Zauważyć trzeba, że o charakterze prawnym umowy decyduje jej treść, czyli zadania, jakie zatrudniona osoba ma do wykonania oraz istota obowiązków umownych, które na siebie zawierający umowę przyjmuje. To nie nazwa umowy, a jej cel i przedmiot decydują o charakterze współpracy. W sprawach dotyczących ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, w których spór sprowadza się do zakwalifikowania łączącej strony umowy jako umowy o świadczenie usług lub jako umowy o dzieło, niezbędne jest, by o charakterze umowy wnioskować zarówno z jej treści, biorąc przy tym pod uwagę wszystkie jej postanowienia, jak również z okoliczności towarzyszących jej podpisaniu. Niezbędne jest bowiem precyzyjne ustalenie, co było przedmiotem umowy, innymi słowy do czego zobowiązały się strony i jaki miał być założony przez nie rezultat. Dopiero po dokonaniu takich ustaleń możliwe będzie określenie, czy badane umowy stanowią umowy o dzieło, czy też umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, poprzez skonfrontowanie treści tych umów z będącymi przedmiotem szerokich rozważań doktryny i orzecznictwa (zarówno Sądu Najwyższego, jak i sądów administracyjnych) przepisami kodeksu cywilnego definiującymi umowę o dzieło. Przedmiotem umowy określonej w art. 627 k.c. jest zobowiązanie do wykonania określonego dzieła poprzez stworzenie czegoś lub przetworzenie do postaci, w jakiej dotychczas nie istniało. Dzieło może mieć charakter zarówno materialny jak i niematerialny – przy czym rezultat niematerialny – przedmiot umowy o dzieło, nie musi odpowiadać kryteriom dzieła (utworu) w rozumieniu prawa autorskiego. W świetle powyższego Sąd I instancji zasadnie stwierdził, że doszło do naruszenia przepisów art. 6, 7, 8, 77 § 1, 80 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a., w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 151 p.p.s.a., należy wyjaśnić, że powyższe przepisy nie mogą stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej, gdyż błąd w postaci uwzględnienia lub oddalenia skargi sąd I instancji popełnia w fazie wcześniejszej, niż etap orzekania, czyli w fazie kontroli zaskarżonego aktu lub czynności poprzedzającej wydanie orzeczenia. Podstawą skargi kasacyjnej, wymienioną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., mogą być jedynie przepisy regulujące proces dochodzenia do rozstrzygnięcia, a nie przepisy określające samo rozstrzygnięcie. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy sąd nadał rozstrzygnięciu inną formułę niż przewidziana w przepisie. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w rozpoznawanej sprawie.

W skardze kasacyjnej podniesiono również zarzut naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię z art. 77 § 1 k.p.a. W związku z tym zaważyć trzeba, że zarzut ten jest wadliwie skonstruowany albowiem art. 77 § 1 k.p.a. jest przepisem proceduralnym i ewentualne jego naruszenie winno być podnoszone w ramach drugiej podstawy kasacyjnej to jest art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Przy czym wnoszący skargę kasacyjną jest zobligowany do wykazania wpływu naruszenia przepisów prawa procesowego na wynik sprawy, które stosownie do treści tej normy prawnej winno wykazywać przymiot istotności. Z powyższych względów omawiany zarzut nie można zaaprobować.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a.