Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 194/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 21 kwietnia 2006 r w trybie uproszczonym sprawy ze skargi H. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzją oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2005 r., nr [...] 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz Skarżącego kwotę 100,- (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/M. Dybowski


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2003 r., nr [...], utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] października 2004 r., nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: Kierownik Urzędu) odmówił H. S. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym w Łodzi na ul. Żeligowskiego. Na potwierdzenie wiarygodności swoich oświadczeń H. S. przedłożył oświadczenia dwóch świadków, A. K. oraz M. L. (z domu K.). W uzasadnieniu organ podnosił, iż zeznania te nie zostały uznane za wiarygodne, gdyż świadkowie wysiedleni zostali z innych niż Skarżący miejscowości, przeciętny stan osobowy w obozach przesiedleńczych wynosił od kilkuset do kilku tysięcy osób, a pobyt w obozie trwał od kilku dni do kilku tygodni. W ocenie Kierownika Urzędu, nie sposób przyjąć, by świadkowie mogli zapamiętać Skarżącego. Zeznania świadków nie znajdują potwierdzenia w dokumentach urzędowych.

Owe decyzje Kierownika Urzędu zostały uchylone prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 marca 2005 r., sygn. IV SA/Po 1505/04. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że organ rozpatrujący sprawę nie zebrał i nie rozpatrzył materiału dowodowego w sposób pozwalający na stanowcze rozstrzygnięcie sprawy. Negatywna ocena zeznań świadków była przedwczesna. Nie zostało wyjaśnione, czy rodziny znały się przed wysiedleniem, co z uwagi na niewielką odległość (ok. 20 km) pomiędzy ich miejscami zamieszkania było prawdopodobne. Organ przeoczył ponadto, że pisownia nazwiska Skarżącego (S.) różni się od pisowni nazwiska Jego rodziców (S.), co również winno zostać uwzględnione w wywiadzie w Archiwum Państwowym i Instytucie Pamięci Narodowej. Jeśli wymienione instytucje nie posiadają pełnej dokumentacji, to brak dokumentów dotyczących Skarżącego nie stanowiłby dowodu przesądzającego przy istnieniu wiarygodnych świadków.

Pismem z dnia [...] czerwca 2005 r. Kierownik Urzędu zwrócił się do Archiwum Państwowego w Łodzi z prośbą o podanie informacji, czy w jednym z obozów przesiedleńczych w Łodzi przebywał H. S. /H. S./ s. Franciszka. W odpowiedzi, w piśmie z dnia [...] lipca 2005 r. Archiwum Państwowe podało, iż w aktach Centrali Przesiedleńczej w P. Oddziału w Łodzi z lat 1939-1945 i na listach osób i rodzin wysiedlonych nie odnaleziono wskazanego nazwiska (k.73).

Decyzją z dnia [...] października 2005 r., nr [...], Kierownik Urzędu na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. 42/02/371 ze zm., dalej: uok) odmówił przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu osadzenia w obozie w Łodzi, ul. Żeligowskiego 41. Wskazano, że nie uznano za wiarygodne oświadczeń świadków, będących wówczas 11- i 13-letnimi dziećmi, gdy przeciętny stan w obozie wynosił od kilkuset do kilku tysięcy osób, a pobyt w obozie trwał od kilku dni do kilku tygodni. Nie sposób przyjąć, by świadkowie mogli zapamiętać Stronę. Na listach wysiedlonych nie odnaleziono nazwiska H.S. (S.).

Pismem z dnia [...] października 2005 r. H. S. zwrócił się do Kierownika Urzędu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podnosił, iż został pokrzywdzony; jeden świadek już nie żyje a drugi jest chory.

Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r., nr [...], na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 98/00/1071 ze zm., dalej: kpa), i art. 4 ust. 1 pkt 1 lit c) uok utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Ponownie wskazał, że zeznania świadków nie są wiarygodne. Nie sposób przyjąć, by świadkowie mogli zapamiętać zupełnie im nieznane osoby (w tym 11-letniego chłopca); w ich zeznaniach nie ma informacji, które mogłyby w wystarczający sposób uprawdopodobnić znajomość i wspólny pobyt w obozie. Świadkowie ci składali dużą ilość zeznań dla osób pochodzących również z oddalonych miejscowości. W uzasadnieniu wskazano nadto, że z pism Archiwum Państwowego z dnia [...] września 2004 r. i [...]czerwca 2005 r. wynika, że w zasobach archiwalnych brak jest nazwiska strony na listach osób i rodzin wysiedlonych z powiatu Wągrowiec oraz nie odnaleziono nazwy miejscowości Grabowo. W ramach postępowania zwrócono się również do Instytutu Pamięci Narodowej Oddziału w P., który w piśmie z dnia [...] września 2005 r. stwierdził, że w materiałach Instytutu nie znaleziono danych dotyczących wysiedlenia z podanej miejscowości. Z informacji historycznych wynika, że nie wszystkie osoby zostawały objęte wysiedleniem, a także nie wszystkie wysiedlane osoby przebywały w obozach przesiedleńczych. Z ankiety kierowanej do Powiatowego Biura Dowodów Osobistych wynika jedynie, że strona była wysiedlona w czasie okupacji.

H. S. zaskarżył decyzję Kierownika Urzędu do Sądu Administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżący w ustawowym terminie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy; podkreślił, że obawia się, iż nie doczeka zakończenia postępowania (k.4,7-9). Wobec powyższego Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 1 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. 153/02/1270 ze zm-dalej upsa).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

I. W przedmiotowej sprawie Kierownik Urzędu prowadząc postępowanie po uchyleniu jego wcześniejszych decyzji przez Sąd Administracyjny, winien był - zgodnie z art. 153 upsa - uwzględnić ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, wyrażone w orzeczeniu Sądu. Z uzasadnienia wyroku z dnia 4 marca 2005 r. wynikało, iż w ocenie Sądu postępowanie dowodowe było wadliwe. Negatywna ocena zeznań świadków była przedwczesna. Dopiero zeznania szczegółowo uzupełnione mogły podlegać ocenie organu orzekającego.

Analiza akt administracyjnych wskazuje, że Kierownik Urzędu, ponownie rozpatrując sprawę, nie podjął żadnych kroków celem zbadania wskazanych przez Sąd okoliczności dotyczących znajomości między rodziną Skarżącego a rodziną świadków-czy ich rodziny znały się przed wysiedleniem, czy poznały się w czasie transportu, czy w obozie (k.64). Ze skargi wynika, że rodziny te miały ze sobą kontakt po wojnie. Jednakże organ, nie analizując wskazanych przez Sąd kwestii ponownie stwierdził, że w zeznaniach świadków nie ma informacji, które by potwierdzały znajomość i wspólny pobyt w obozie. W ocenie Sądu badającego niniejszą sprawę, ustalenie takie - w obliczu braku przeprowadzenia wskazanego wcześniej przez Sąd Administracyjny ponownego dowodu z zeznań świadków i ewentualnie zeznań strony (art. 75§ 1, art. 86 kpa) - uznać należy za bezpodstawne. Organ nie zrobił nic, aby zweryfikować twierdzenia świadków i Skarżącego, poprzestał na stwierdzeniu, że należy im odmówić wiarygodności. Takie postępowanie jest w oczywisty sposób sprzeczne z dyrektywami prowadzenia postępowania dowodowego, w szczególności z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 kpa). Na marginesie wskazać należy, że okoliczność, że Skarżący miał w 1940 r. 11 lat, a świadkowie odpowiednio 11 i 13 lat, przemawiać może - przeciwnie do konkluzji zaprezentowanej przez Kierownika Urzędu - za uznaniem, iż rzeczywiście osoby te, z uwagi na zbliżony wiek oraz bliskość miejscowości, w których wcześniej mieszkały, mogły zapamiętać ewentualne wspólne przebywanie w obozie przesiedleńczym.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w odpowiedzi na skargę organ powołuje się na pismo Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] września 2005 r. Wskazać należy, że pisma opatrzonego tą datą nie ma w aktach sprawy; jest w nich natomiast pismo z dnia [...] września 2004 r. (k. 47 akt administracyjnych). Pismo to uzyskane zostało w trakcie postępowania poprzedzającego wydanie decyzji uchylonych następnie przez Sąd Administracyjny. Podkreślić należy, że Sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia 4 marca 2005 r. zwrócił organowi uwagę na zaniedbanie w postaci pominięcia okoliczności wskazanych przez Skarżącego w piśmie z dnia [...]sierpnia 2004 r. (k. 44-46 akt administracyjnych), a mianowicie tego, iż pisownia Jego nazwiska (S.) odbiega od pisowni nazwiska Jego rodziców (S.). Sąd wskazał, że kwestia ta winna być szczegółowo wyjaśniona, w drodze ewentualnego wywiadu w Archiwum Państwowym oraz Instytucie Pamięci Narodowej. Organ wystąpił do Archiwum Państwowego (k. 66, 73 akt administracyjnych), natomiast nie skierowano ponownego zapytania do Instytutu Pamięci Narodowej.

II. Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdza, że z materiałów historycznych

( nie przywołanych konkretnie przez Kierownika Urzędu) wynika okoliczność "iż nie wszystkie osoby zostawały objęte wysiedleniem, a także nie wszystkie osoby wysiedlane przebywały w obozach przesiedleńczych". Zgodnie z art. 106 § 3 upsa, Sąd Administracyjny bierze pod uwagę fakty powszechnie znane, nawet bez powołania się na nie strony; do postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3, stosuje się odpowiednio kpc (art. 106 § 5 upsa). Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie jest pogląd, że ustwowe określenie "fakty powszechnie znane" (art. 228 § 1 kpc, art. 77 § 4 kpa, art. 153 kpk z 1969 r., art. 168 kpk z 6 czerwca 1997 r.-Dz.U. 89/97/555 ze zm.) obejmuje również fakty historyczne, utrwalone w piśmiennictwie naukowym- te relacje o pewnych mających miejsce w przeszłości zdarzeniach, w tym także politycznych, które w sposób zgodny z zasadami metodologii naukowej, a więc w oparciu o różnorakie źródła, ujawnione zostały przez historyków ( wyrok SN z 9.3.1993-WRN 8/93-OSNKW 7-8/93/49; OSP 6/94/117 z glosą J. Tylmana; WPP 2/94/101 z glosą S. Przyjemskiego; PS 4/96/67 z omówieniem J. Gudowskiego; PS 5/96/38 z omówieniem Z. Dody i J. Grajewskiego, akceptowane przez J. Gudowskiego "Kpc-tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W.Pr. 1998 t. 1 s. 473 uw. 8). Z najnowszej i najpełniejszej monografii traktującej o wysiedleniach ludności polskiej z Wielkopolski (Marii Rutowskiej " Wysiedlenia ludności polskiej z Kraju Warty do Generalnego Gubernatorstwa 1939-41"- Instytut Zachodni 2003) wynika, że od wiosny 1940 r., wszystkich wysiedlonych Polaków z Kraju Warty kierowano bezpośrednio do kilku obozów przesiedleńczych, utworzonych w Łodzi, które przetrwały do końca okupacji. W obozie przy ul. Żeligowskiego 41, zorganizowanym w połowie 1940 r., osiedlano przeważnie ludność z Łodzi i najbliższych okolic (op.cit.-s.33-34, 209). Z zestawienia liczbowego wysiedlonej ludności polskiej z Kraju Warty w okresie od 1. 12. 1939 r. do 20.1.1941 r. wynika, że w okresie od 15 marca 1940 r. do 20 stycznia 1941 r. z powiatu wągrowieckiego wysiedlono 759 osób (M.Rutowska-op.cit. s. 55). Wieś Grabowo przed 1 września 1939 r. należała do gminy Grabowo w powiecie wągrowieckim, w województwie poznańskim; odległa była o 1 km od stacji kolejowej Konary ("Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej" opracowany pod kierunkiem inż.T.Bystrzyckiego s. 482). We wrześniu i październiku 1940 r. akcje wywózek do Generalnego Gubernatorstwa objęły cały obszar Kraju Warty ( M. Rutowska-op. cit. s. 214).

Kierownik Urzędu przyznaje, iż w aktach sprawy znajduje się ankieta kierowana do Powiatowego Biura Dowodów Osobistych (k. 45-45v akt administracyjnych), z której wynika, że Skarżący był w czasie okupacji w Sitnie w powiecie zamojskim, w województwie lubelskim (a nie jak błędnie ustalił Kierownik Urzędu-w "Sitnowie"-k. 76,55,45 v). Tak więc uznać trzeba, że w przedmiotowej sprawie uwagi organu o tym, iż nie wszystkie osoby były objęte wysiedleniem, nie mają znaczenia dla jej rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 4 marca 2005 r. Sąd wskazał nadto, iż dla oceny stwierdzonych w postępowaniu okoliczności znaczenie będzie miała kwestia, czy instytucje, które udzielają informacji na temat Skarżącego, są w posiadaniu kompletnych dokumentów, gdyby tak bowiem nie było, brak dokumentów dotyczących Skarżącego nie stanowiłby przesądzającego dowodu. Kierownik Urzędu prowadząc ponownie postępowanie nie zbadał tej okoliczności, w szczególności nie wystąpił z odpowiednim zapytaniem do Archiwum Państwowego oraz Instytutu Pamięci Narodowej. Nie odniósł się do tej kwestii również w uzasadnieniach wydanych decyzji.

W ocenie Sądu Kierownik Urzędu prowadząc postępowanie naruszył dyspozycje

art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa. Organowi należy nadto zarzucić naruszenie art. 153 upsa. W ocenie Sądu, wskazane uchybienia mogły mieć wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpatrując sprawę Kierownik Urzędu winien przeprowadzić postępowanie dowodowe, które realizować będzie wszystkie obowiązujące w tym zakresie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W szczególności, przedmiotem badania winna się stać kwestia czasu, na który datuje się znajomość między rodzinami Skarżącego a świadków oraz problem stanu dokumentacji będącej w posiadaniu właściwych instytucji. Istotnych dokumentów Kierownik Urzędu poszukiwać może w publikacjach źródłowych ( w szczególności Biuletynie Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce-nr XII/1960 i XXI/1970; Documenta Occupationis t. VIII-Poznań 1969); w Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie- w szczególności w zespole Akta Der Chef der Sicheheistpolizei und des SD-Umwandererzentralstelle Posen-sygn.210; we właściwym Urzędzie Gminy,gdzie na podstawie ksiąg meldunkowych obejmujących lata przedwojenne i II wojny światowej oraz dokumentacji podatkowej ustalić często można co do dnia dzień wysiedlania poszczególnych rodzin.

Przy dokonywaniu ustaleń Kierownik Urzędu sięgać może także do domniemania faktycznego (art. 231 kpc; Z. Janowicz "Kpa. Komentarz" PWN 1999 uw. 1 b-d, uw.5 do art. 75). Wynik ustaleń, szczegółową ocenę dowodów i akt subsumcji Kierownik Urzędu zaprezentuje w uzasadnieniu, spełniającym wymogi art. 107 § 3 kpa.

W takim stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) upsa orzekł, jak w pkt. 1 sentencji wyroku.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie 200 oraz 210 § 2 upsa.

/-/M. Dybowski

MB