Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 274/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Maria Mikolik Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 19 stycznia 2024 r. nr SKO.405.ZA.2527.46.2023 w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych wierzycielowi świadczeń z funduszu alimentacyjnego - skargę oddala –


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu (dalej: "Kolegium") decyzją z 19 stycznia 2024 r., nr SKO.405.ZA.2527.46.2023, utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt") z dnia 8 listopada 2023 r., nr FA. 534.1.2023 odmawiającą J.W. (dalej: "Wnioskodawca"/"Skarżący") umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że Wójt odmówił Skarżącemu udzielenia ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych w kwocie (...) zł na rzecz dzieci: B., A. i A. W odwołaniu Skarżący podał, że powodem zadłużenia jest brak możliwości podjęcia przez niego pracy i brak dochodów. Przywołał historię starań o uzyskanie zatrudnienia oraz stwierdził, że jest w kiepskim stanie zdrowia i sam opiekuje się chorą matką.

Kolegium odwołania nie uwzględniło. Podkreśliło, że zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci mają charakter obligatoryjny, co wynika wprost z art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Wskazało, że Skarżący kolejny raz wnioskuje o umorzenie przedmiotowych zobowiązań; wcześniejsze wnioski były przez organy administracyjne rozpatrywane negatywnie, a słuszność takiego stanowiska potwierdzały sądy administracyjne obu instancji. Kolegium wskazało na art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2023 r., poz. 1993, dalej: "ustawa"), który ma w sprawie zastosowanie. Uznało, że Wójt przeprowadził postępowanie w sprawie w sposób prawidłowy, szczegółowo wyjaśniał i zgromadził pełny materiał dowodowy pozwalający na poczynienie ustaleń faktycznych i podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego. Ustalono wysokość zobowiązań Skarżącego, jego aktualne dochody oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, stan zdrowia, ogólną sytuację finansową i życiową - przeprowadzony został wywiad środowiskowy. Tak zebrany w sprawie materiał dowodowy Kolegium uznało za wystarczający dla prawidłowego rozstrzygnięcia. Według tych ustaleń Skarżący prowadzi z matką wspólnie gospodarstwo domowe. Pobiera świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką. Dochód rodziny to (...) zł i przewyższa kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania wsparcia ze środków z pomocy społecznej. Z kolei wiek i stan zdrowia Skarżącego nie wyklucza możliwości podjęcia w przyszłości zatrudnienia i spłaty powstałego zadłużenia, dlatego nie można przyjąć, że aktualna sytuacja Skarżącego przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia, dodatkowo w przyszłości istnieje możliwość uregulowania chociażby części ciążących na nim zobowiązań. W ocenie Kolegium sytuacja i status Skarżącego nie jest wyjątkowy czy mniej korzystny od innych dłużników alimentacyjnych, a sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką nie jest sytuacją wyjątkową i wynika z ciążącego na Skarżącym obowiązku alimentacyjnym syna wobec matki. Kolegium zaznaczyło, że zadłużenie jest wynikiem niewywiązywania się przez Skarżącego z obowiązków w stosunku do własnych dzieci. Przyczyną było niepodejmowanie pracy zarobkowej w latach 1999-2014 (od 2014 r. sprawuje on opiekę nad matką). Fakt, że organy przyznały Skarżącemu prawo najpierw do specjalnego zasiłku opiekuńczego a potem do świadczenia pielęgnacyjnego świadczy, że Skarżący miał możliwość podejmowania zatrudniania - tak by wypełnić ciążący na nim obowiązek alimentacyjny. W całym okresie powstania zadłużenia nie był obarczony obowiązkiem opieki nad niepełnosprawną matką i mógł w tym czasie podjąć zatrudnienie z przeznaczeniem części wynagrodzenia na regulowanie swoich zobowiązań alimentacyjnych. Zatem sytuacja Skarżącego, w tym wysokość zadłużenia, nie jest wynikiem zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych - a to jest głównym wyznacznikiem zastosowania ulgi w ramach art. 30 ust. 2 ustawy, lecz zaniedbań i bierności wobec narastania długu. Jak stwierdziło Kolegium, zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowania w całości kosztów utrzymania dzieci z barków rodziców tychże dzieci na barki podatników. Wszelkiego rodzaju zwolnienia z tego obowiązku mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający, bowiem obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Fakt wypłaty przez państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów, nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka. Pomoc w regulowaniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy powinna mieć miejsce w wyjątkowych okolicznościach, a w rozpoznawanej sprawie takie wyjątkowe okoliczności nie zaistniały; sytuacja dochodowa i rodzinna Skarżącego nie dawała podstaw do wydania decyzji o rozłożeniu na raty i umorzeniu należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skarżący otrzymuje co miesiąc kwotę (...) zł. (od 1 stycznia 2024 r. kwotę (...) zł) zastępującą wynagrodzenie za pracę. W tych warunkach spłata spornej należności powinna być przez niego rozpoczęta i kontynuowana do czasu pełnego uregulowania zobowiązań alimentacyjnych.

W skardze Skarżący wniósł o uchylenie decyzji Kolegium argumentując, że nie ma możliwości spłaty zadłużenia, które powstało bez jego winy, z braku miejsc pracy. Nie otrzymał żadnej oferty pracy w latach 1999 do 2015. Podał, że alimenty płaci ile może, sam jest chory (6% stałego uszczerbku na zdrowiu). Doprecyzował, że emerytura matki przeznaczana jest na jej wydatki, w tym leki. Pozostałe koszty ponosi on, a źródłem ich pokrycia jest świadczenie opiekuńcze na niepełnosprawną matkę. W konkluzji skargi Skarżący zawnioskował o uzyskanie ulgi w spłacie zadłużenia alimentacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

skarga jest nieuzasadniona.

I. Stan sprawy jest następujący. Wnioskiem z 12 października 2023 r. Skarżący, w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy, wystąpił o udzielenie ulgi w spalacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych podając, że jest dłużnikiem alimentacyjnym na kwotę 237.759,58 zł. Procedując w przedmiocie wniosku organ przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy i uzyskał od właściwego komornika informację o dokonanych przez Wnioskodawcę wpłatach alimentów podczas trwania egzekucji od 1 września 2016 r. do 21 września 2023 r. W oparciu o te dowody oraz oświadczenia Wnioskodawcy, Wójt decyzją z 8 listopada 2023 r. odmówił udzielenia ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych na dzieci B., A. i A. Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego, Kolegium decyzją z dnia 19 stycznia 2024 r., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Decyzja Kolegium stanowi przedmiot skargi.

Z urzędu Sądowi jest wiadome, że Skarżący rokrocznie od ponad 10 lat składa wnioski w trybie art. 30 ustawy a następnie wnosi skargi na decyzje o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych wierzycielowi świadczeń alimentacyjnych - sprawy o sygn. akt II SA/Rz 223/14, II SA/Rz 153/15, II SA/Rz 1627/16, II SA/Rz 263/17, II SA/Rz 407/18, II SA/Rz 163/19, II SA/Rz 72/20, II SA/Rz 56/21, II SA/Rz 123/22 oraz sygn. II SA/Rz 222/23. Poza wyrokami w sprawach sygn. II SA/Rz 263/17 i II SA/Rz 72/20, w których skargi zostały uwzględnione, w pozostałych wymienionych wyżej sprawach WSA skargi oddalił.

Wyrok WSA z 7 czerwca 2017 r. sygn. II SA/Rz 263/17 uchylający decyzje organów obu instancji o odmowie umorzenia należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego został uchylony wyrokiem NSA z 5 czerwca 2019 r. sygn. I OSK 2043/17 z jednoczesnym oddaleniem skargi. Podobnie wyrok WSA w sprawie sygn. II SA/Rz 72/20 uchylający decyzje organów obu instancji o odmowie umorzenia należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego został uchylony wyrokiem NSA z 24 listopada 2022 r. 2019 r. sygn. I OSK 1851/20 z jednoczesnym oddaleniem skargi. Natomiast w sprawach sygn. II SA/Rz 153/15 oraz sygn. II SA/Rz 56/21, w których WSA oddalił skargi na decyzje odmawiającą umorzenia zadłużenia, NSA odpowiednio wyrokiem z 7 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2622/15 oraz wyrokiem z dnia 8 września 2023 r. sygn. I OSK 1791/21, skargi kasacyjne Skarżącego oddalił.

II. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 30 ust. 2 ustawy. Przepis ten umożliwia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, umorzenie jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty, z uwzględnieniem sytuacji dochodowej i rodzinnej.

W sprawach dotyczących Skarżącego wskazany przepis był przedmiotem wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego. I tak, w wyroku z 7 lipca 2017 r., sygn. I OSK 2265/15 NSA podkreślił, że instytucja umorzenia świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego uregulowana w art. 30 ust. 2 ustawy zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, co wprawdzie nie oznacza dowolności decyzji organu administracyjnego (podjęte rozstrzygnięcia wymagają przekonującego i jasnego uzasadnienia), ale też tylko organ może ją zastosować (umarzając w całości lub w części umorzenia świadczeń alimentacyjnych). Takie okoliczności w niniejszej sprawie nie zachodziły. Okoliczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką była znana organom administracji publicznej i znalazła swoje odzwierciedlenie w aktach sprawy. Sam fakt bezrobocia osoby zobowiązanej nie jest sytuacją nadzwyczajną uzasadniającą zastosowanie instytucji umorzenia z art. 30 ust. 2 ustawy.

Natomiast w wyroku z 5 czerwca 2019 r. sygn. I OSK 2043/17 NSA podkreślił, że Skarżący nie podejmował zatrudnienia od 1994 r. i przez 20 lat pozostawał na utrzymaniu matki. Wobec powyższego nie można uznać, że sytuacja finansowa, w której się znalazł związana jest z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zadłużenie alimentacyjne występuje od 2009 roku i nie jest rezultatem okoliczności obiektywnych, niezależnych od wnioskodawcy. Z kolei w wyroku NSA z dnia 8 września 2023 r. sygn. I OSK 1791/21 wskazano, że sądy administracyjne wypracowały jednolite stanowisko odnośnie do sposobu interpretacji przepisu art. 30 ust. 2 ustawy, jako wyjątku od zasady z art. 27 ust. 1 tej ustawy, przewidującej obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela kwot wypłaconych zastępczo za dłużnika na rzecz osób uprawnionych do alimentów, łącznie z ustawowymi odsetkami. Regres ten jest jednym z elementów systemu dyscyplinującego dłużników alimentacyjnych do uregulowania swoich zobowiązań i w ten sposób nawiązuje do treści preambuły ustawy alimentacyjnej o zwiększaniu odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Państwo nie przejmuje zatem ciążącego na osobach zobowiązanych do alimentacji obowiązku, lecz wykonuje swoją powinność pomocy osobom ubogim (vide: wyrok TK z dnia 23 listopada 2010 r., K 5/10, OTK-A2010/9/106; wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2022 r., I OSK 807/20). Innymi słowy, umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest wyjątkiem podlegającym ścisłej interpretacji. Zachodzić może wyłącznie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności (niezależnych od dłużnika alimentacyjnego) jego sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Ponadto sytuacja wnioskującego o udzielenie ulgi na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy powinna być także oceniana na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych, a nie całego społeczeństwa (por. np. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2022 r., I OSK 807/20, wyrok NSA z dnia 24 listopada 2022 r., I OSK 1851/20).

Sąd podziela taką wykładnię prawa materialnego a nadto stwierdza, że uwagi zawarte w tych wyrokach dotyczące istniejącego w owym czasie stanu faktycznego pozostają nadal aktualne. Sytuacja Skarżącego, występującego co roku z wnioskiem o umorzenie świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie uległa pogorszeniu. Zwiększeniu uległa jedynie kwota zadłużenia. Z zaświadczenia Komornika, wg stanu na 23 października 2023 r. wynika, że z Funduszu Alimentacyjnego wypłacono (...) zł, zaległe odsetki na rzecz Funduszu to dalsza kwota (...) zł – łącznie – (...) zł.

Sąd stwierdza, że organy przeprowadziły postępowanie i zgromadziły dowody, które oceniły zgodnie z wymogami określonymi w art. 80 K.p.a. Zatem na aprobatę zasługują ustalenie organów, że Skarżący ma stale źródło dochodu w postaci świadczenia pielęgnacyjnego, jest osobą w wieku produkcyjnym, nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką, która również ma stałe źródło dochodu w postaci emerytury. Skarżący, zanim zaczął sprawować opiekę nad matką nie pozostawał w zatrudnieniu, a jedynie sporadycznie podejmował pracę dorywczą, przez co doprowadził do sytuacji, w której przez wiele lat koszty utrzymania jego dzieci ponoszone były przez Państwo. Natomiast fakt zajmowania się chorą matką nie zwalnia z obowiązków względem trojga swoich dzieci, wobec których również ciąży na Skarżącym obowiązek alimentacyjny. Dostarczanie swoim dzieciom środków utrzymania jest podstawowym obowiązkiem, z którego Skarżący przez lata się nie wywiązywał, nie podejmując zatrudnienia. Co do braku zainteresowania podjęciem pracy wskazać należy, że w poprzednich latach Skarżący nie korzystał z propozycji zatrudnienia i postępowaniem takim powodował zwiększanie zaległości wobec Funduszu Alimentacyjnego. Mając powyższe na uwadze a także wiek Skarżącego (... lata) zgodzić należy się z konkluzją, że aktualna sytuacja Skarżącego nie jest wynikiem zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych. Nie jest to również sytuacja nadzwyczajna i wyjątkowa na tle porównywalnych typowych sytuacji rodzinnych i dochodowych, w jakich znajdują się dłużnicy alimentacyjni.

Wszystko to prowadzi do wniosku, że w ustalonym stanie faktycznym organy nie naruszyły przepisu art. 30 ust. 2 ustawy.

Z tych przyczyn skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "P.p.s.a.").