Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 3571/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Protokolant sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2015 r. sprawy ze skargi A.N. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącej A. N. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2014 r. [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego o nałożeniu kary w wysokości 5000 zł na A. N., prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą M. w P.

Podstawą prawną decyzji były przepisy: art. 64 ust. 1, 2, art. 64 c, art. 140 aa ust. 1, 3 pkt 1, 4, art. 140 ab ust. 1 pkt 2, ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity z dnia 30 sierpnia 2012 r. Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 - zwanej dalej prd), art. 41 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 260 - zwanej dalej udp), § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2013 r. poz. 951).

Podstawą faktyczną ustaleń były czynności kontroli drogowej przeprowadzonej w dniu [...] października 2013 r. na drodze krajowej nr [...], której poddano pojazd członowy składający się z dwuosiowego ciągnika marki [...] o nr rej. [...] wraz z trzyosiową naczepą marki [...] o nr rej. [...]. Pojazdem członowym kierował Pan J. Z., który wykonywał przejazd drogowy z ładunkiem buraków cukrowych (ładunek podzielny) w imieniu przedsiębiorcy Pani A. N. prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą: M. Przebieg kontroli utrwalono protokołem nr [...] z dnia [...] października 2013 r.

Podczas kontroli stwierdzono, iż kontrolowany pojazd członowy poruszając się drogą krajową nr [...] przekraczał dopuszczalną masę całkowitą pojazdu. Kontrola drogowa nie wykazała przekroczenia innych dopuszczalnych parametrów.

Dopuszczalna masa całkowita pojazdu członowego mając na uwadze treść rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. 2013 r. poz. 951) wynosi do 40 ton włącznie. Wyjątek od tej reguły wprowadza § 3 ust. 1 pkt 3 lit. c) ww. rozporządzenia, zgodnie z którym dopuszczalna masa całkowita pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 2-13, nie może przekraczać w przypadku trzyosiowego ciągnika siodłowego i trzyosiowej naczepy przewożącej 40-stopowy kontener ISO w transporcie kombinowanym 44 tony. Ponadto § 57 ust. 3 stanowi, że dopuszczalna masa całkowita pojazdu członowego lub zespołu złożonego z pojazdu silnikowego i przyczepy, zarejestrowanych po raz pierwszy przed dniem 13 marca 2003 r. może wynosić 42 tony. Ciągnik marki [...] został po raz pierwszy zarejestrowany dnia [...] stycznia 1999 r., a naczepa marki [...] dnia [...] lipca 2001 r., co oznacza, że ww. wyjątek znajduje zastosowanie.

W wyniku pomiarów kontrolowanego pojazdu członowego, stwierdzono następujące naruszenia dopuszczalnych norm:

- rzeczywista masa całkowita pojazdu 43,72 t - przekroczenie dmc o 1,72 t,

- podmiot wykonujący przejazd nie legitymował się zezwoleniem na przejazd pojazdu nienormatywnego.

Podczas kontroli nie stwierdzono innych naruszeń.

Zgodnie z przepisem art. 41 ust. 1 udp po drogach publicznych dopuszcza się ruch pojazdów o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3 tejże ustawy. W przepisie art. 41 ust. 1 udp znalazła się delegacja ustawowa dla Ministra właściwego do spraw transportu, do ustalenia w drodze rozporządzenia, wykazu:

1) dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t,

2) dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8

- mając na uwadze potrzebę ochrony dróg oraz zapewnienia ruchu tranzytowego.

Na podstawie powyższej delegacji ustawowej, wykaz dróg krajowych i dróg wojewódzkich, na których obowiązuje nacisk osi do 8 t i 10 t został określony rozporządzeniem Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia z dnia 6 września 2012 r. w sprawie wykazu dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t, oraz wykazu dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t (Dz. U. z 2012 r. poz. 1061).

Droga krajowa nr [...] na odcinkach K. /droga [...]/ - G. – L. – P. – B. – D. – C. – R. – O. /droga [...]/ została zaliczona do kategorii dróg, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t.

Stosownie do ust. 3 art. 41 udp drogi wojewódzkie inne niż drogi określone na podstawie ust. 2 pkt 1 (a więc określone ww. rozporządzeniu), drogi powiatowe oraz drogi gminne stanowią sieć dróg, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t.

W ustalonym stanie faktycznym karę pieniężną należy nałożyć jak za brak zezwolenia kategorii V, które stosownie do lp. 5 załącznika nr 1 do prd jest wydawane na przejazd pojazdu po drodze publicznej:

a) o naciskach osi nie większych od dopuszczalnych dla danej drogi,

b) o szerokości nieprzekraczającej 3,4 m,

c) o długości nieprzekraczającej:

- 15 m dla pojedynczego pojazdu,

- 23 m dla zespołu pojazdów,

- 30 m dla zespołu pojazdów o skrętnych osiach,

d) o wysokości nieprzekraczającej 4,3 m,

e) o rzeczywistej masie całkowitej nieprzekraczającej 60 t.

Stosownie do treści art. 140ab ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym: karę pieniężną, o której mowa w art. 140aa ust. 1, ustala się w wysokości 5000 zł - za brak zezwolenia kategorii III-VI.

W niniejszej sprawie kara pieniężna wynosi: 5000 złotych.

W dniu kontroli ww. pojazdem członowym kierował Pan J. Z., który wykonywał przejazd drogowy z ładunkiem buraków cukrowych (ładunek podzielny). Rodzaj przewożonego ładunku został ustalony na podstawie w toku kontroli drogowej.

Ustalając kategorię wymaganego zezwolenia organ kieruje się wymiarami, masą, naciskami osi pojazdów nienormatywnych uprawnionych do poruszania się na podstawie zezwoleń kategorii I-VII oraz drogi, po których pojazdy te mogą się poruszać. Powyższe warunki zostały określone przez ustawodawcę w załączniku nr 1 do prd. Następnie organ dokonuje wyboru kategorii zezwolenia, której posiadanie zwalniałoby stronę postępowania z konsekwencji prawnych wynikającymi z treści art. 140ab ust. 1 prd. Przy dokonywaniu kwalifikacji kategorii zezwolenia bez znaczenia jest okoliczność w postaci podzielności ładunku. Stosownie bowiem do treści art. 140ab ust. 2 prd w przypadku naruszeń zakazu, o którym mowa w art. 64 ust. 2, za przejazd pojazdem nienormatywnym nakłada się karę jak za przejazd bez zezwolenia.

Organ ustalając kategorię zezwolenia, którą powinna legitymować się strona postępowania kieruje się następującymi kryteriami. Po pierwsze, rodzajem drogi na której stwierdzono nienormatywność pojazdu. Eliminowane są te kategorie zezwoleń, które nie mogłyby zostać przyznane na przejazd po drodze, na której stwierdzono naruszenie. Po drugie, rodzajem parametrów normatywnych pojazdów, od spełnienia których ustawodawca uzależnił uzyskanie zezwolenia. Parametry tego rodzaju nie mogą być przekroczone, co oznacza, że w tym zakresie muszą być normatywne. Przy ich wyodrębnieniu posłużono się zwrotem "nie większe od dopuszczalnych". Organ zatem bada, spośród kategorii zezwoleń odpowiadającej drodze, na której stwierdzono naruszenie, parametry normatywne pojazdu, eliminując następnie te kategorie zezwoleń, które nie spełniają tego rodzaju warunków. Po trzecie, organ kieruje się rodzajem parametrów nienormatywnych pojazdów, od spełnienia których ustawodawca uzależnił uzyskanie zezwolenia. Parametry tego rodzaju mogą zostać przekroczone, ale jedynie do górnej granicy określonej przepisami prawa. Przy ich wyodrębnieniu posłużono się zwrotem np. "o szerokości nie przekraczającej 3,2 m", "o długości nie przekraczającej 23 m dla zespołu pojazdów", "o wysokości nieprzekraczającej 4,3 m", "o rzeczywistej masie całkowitej nieprzekraczającej 60 t", "o naciskach osi nieprzekraczających wielkości przewidzianych dla dróg o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t". Kolejną czynnością jest zatem zakwalifikowanie przekroczonego parametru do kategorii zezwolenia, dla której możliwe byłoby jego uzyskanie i które nie przekraczałoby maksymalnych, ściśle określonych wielkości dla danej kategorii zezwolenia.

Jeżeli pomimo tego nie jest możliwe ustalenie kategorii zezwolenia od I do VI, to kwalifikacja stwierdzonego naruszenia jest dokonywana w oparciu o zezwolenie kategorii VII. Jeżeli zatem kontrolowany pojazd nie spełnia warunków normatywnych lub warunków nienormatywnych, albo poruszał się po kategorii drogi, dla której nie przewidziano przekroczenia parametru ustalonego podczas kontroli dla kategorii zezwoleń od I do VI, to wówczas możliwa jest kwalifikacja prawna stwierdzonego naruszenia jedynie w oparciu o brak zezwolenia kategorii VII. Zezwolenie na tę kategorię wydaje się bowiem, gdy przekroczono wielkości dopuszczalnych odstępstw określonych w zezwoleniach kategorii I-VI.

Pojazd został zważony przy pomocy stacjonarnej wagi do pomiarów statycznych o nr DWT 4 NZS 1/93, która w dniu kontroli legitymowała się ważnym świadectwem legalizacji ponownej wydanym przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w [...] z datą ważności do 30 czerwca 2015 r.

Kierowca został poinformowany o sposobie przeprowadzania pomiarów oraz o przysługujących mu uprawnieniach. Po dokonaniu pomiarów sporządzono protokół kontroli nr [...] z dnia [...] października 2013 r.

Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie następującego materiału dowodowego: protokołu kontroli nr [...] z dnia [...] października 2013 r., dowodu rejestracyjnego kontrolowanego pojazdu członowego, prawa jazdy kontrolowanego kierowcy, wypisu nr [...] z licencji nr [...] na wykonywanie krajowego transportu drogowego rzeczy, wykresówki kontrolowanego kierowcy, dokumentacji fotograficznej sporządzonej podczas kontroli.

Zgromadzony materiał dowodowy w sposób pełny odzwierciedla ustalony w rozpatrywanej sprawie stan faktyczny. Z całokształtu materiału dowodowego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że doszło do naruszenia obowiązku w zakresie posiadania zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym.

Przede wszystkim podczas kontroli stwierdzono przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu członowego. Rzeczywista masa całkowita kontrolowanego pojazdu wyniosła 43,72 t, co stanowiło przekroczenie dmc o 1,72 t. Podczas kontroli nie stwierdzono żadnego innego naruszenia. Pojazd został zważony przy pomocy stacjonarnej wagi do pomiarów statycznych o nr DWT 4 NZS 1/93, która w dniu kontroli legitymowała się ważnym świadectwem legalizacji ponownej wydanym przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w [...] z datą ważności do 30 czerwca 2015 r.

Przedmiotem przewozu były buraki cukrowe, a więc ładunek podzielny. Stosownie do treści art. 140ab ust. 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym, w przypadku naruszeń zakazu, o którym mowa w art. 64 ust. 2, za przejazd pojazdem nienormatywnym nakłada się karę jak za przejazd bez zezwolenia. Zgodnie z art. 64 ust. 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym, który stanowi, że zabrania się przewozu pojazdem nienormatywnym ładunków innych niż ładunek niepodzielny, z wyłączeniem pojazdów nienormatywnych uprawnionych do poruszania się na podstawie zezwoleń kategorii I lub kategorii II, należy wymierzyć karę pieniężną jak za brak zezwolenia. Natomiast jest zakaz umieszczania ładunku podzielnego na pojazdach nienormatywnych za wyjątkiem pojazdów poruszających się na podstawie zezwoleń kategorii I i II. Przejazd pojazdem nienormatywnym należy uznać za odstępstwo od normy. Co do zasady ładunki podzielne powinny być przewożone pojazdem normatywnym. W niniejszym przypadku organ stwierdził, iż występuje brak zezwolenia kategorii V ze względu na parametry uzyskane podczas czynności kontrolnych.

Strona wniosła odwołanie od decyzji I instancji, w którym zakwestionowała podstawę swojej odpowiedzialności.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podtrzymał ustalenia faktyczne oraz poglądy prawne organu I instancji.

Strona w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podniosła następujące zarzuty:

- naruszenie prawa materialnego poprzez wadliwe zastosowanie przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. 1137 z 2012 r. ze zmianami),

- rażące naruszenie treści art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. 2013 r. poz. 267, zwany dalej k.p.a. poprzez oparcie decyzji tylko na części materiału dowodowego, co miało znaczący wpływ na wadliwość skarżonego rozstrzygnięcia,

- naruszenie treści art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 poprzez porzucenie obowiązku należytego wyjaśnienia sprawy,

- naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez sformułowanie uzasadnienia decyzji w sposób nie budzący zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej,

- naruszenie art. 75 § 1 k.p.a. (legalność dowodu) poprzez uznanie za dowód wyników użycia wag do pomiaru nacisku osi niezgodnie ze wskazaniami producenta wagi.

W szczególności strona podkreśliła, iż pomiaru rzeczywistej masy całkowitej pojazdu dokonano przy pomocy wagi DWT – 4, co do której w protokole kontroli brak bliższych danych odnośnie urządzenia kontrolno-pomiarowego oraz sposobu przeprowadzenia pomiaru. Strona wskazała, iż brak jest w aktach dowodu ważnej kontroli metrologicznej wagi, wskazania, czy waga użyta do pomiaru znajduje się w urzędowym punkcie kontrolnym, czyją stanowi własność, zaś sam protokół kontroli zawiera pouczenie o procedurze ważenia przy pomocy różnych typów wag, przy czym brakuje informacji o użytej do kontroli wagi DWT – 4, co budzi wątpliwości w zakresie zastosowanej procedury kontrolnej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, iż użyta w trakcie kontroli waga DWT 4 NZ S 1/93 legitymowała się ważnym świadectwem legalizacji ponownej Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w [...], a świadectwo legalizacji znajduje się w aktach. W ocenie organu prawidłowość ważenia przy pomocy użytej wagi o klasie dokładności III nie budzi wątpliwości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zawiera usprawiedliwiony zarzut naruszenia procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie.

Procedura kontrolna, będąca źródłem zasadniczych ustaleń faktycznych, będących podstawą nakładania kar na podmioty prowadzące działalność transportową, nie może budzić wątpliwości co do jej prawidłowości.

Elementem faktycznym kontroli, niemożliwym do konwalidacji w późniejszym toku postępowania, jest ważenie pojazdu celem ustalenia spełniania wymogów normatywności.

Z uwagi na doniosłość parametrów wagowych, będących podstawą nakładania kar, procedura ważenia winna być w sposób szczególnie precyzyjny opisana i udokumentowana. W przeciwnym razie trudno mówić o rzeczywistej możliwości skontrolowania prawidłowości ważenia od strony proceduralnej przez organ odwoławczy, a następnie – Sąd.

W niniejszej stronie brak jest dokumentów takich, jak świadectwo homologacji oraz instrukcja obsługi wagi użytej do sprawdzenia parametrów pojazdu skarżącej.

Co więcej – zgodnie z twierdzeniem strony – protokół kontroli zawiera "wariantowo" pouczenie o sposobie ważenia różnymi typami wag – co jedynie zaciemnia obraz procedury ważenia, uniemożliwiając całkowicie kierowcy wyrobienie poglądu, czy waga została zastosowana we właściwy sposób.

Powyższe wątpliwości winny być wyjaśnione w postępowaniu, które będzie ponownie prowadzone przez organ odwoławczy, który po dokonaniu właściwej analizy i dołączeniu stosownych dokumentów, o których mowa powyżej oceni, czy ustalenia dokonane w sprawie są miarodajne i czy pozwalają w sposób niezbity potwierdzić nienormatywny charakter przejazdu, który był podstawą wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie.

W sytuacji opisanej powyżej brak było możliwości oceny sprawy pod kątem zarzutów naruszenia prawa materialnego. Możliwość taka zaistnieje dopiero po prawidłowym zgromadzeniu materiału dowodowego i poddaniu go wnikliwej ocenie zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.

Z uwagi na istotne naruszenie art. 7, 77 § 1 oraz 107 § 3 k.p.a. Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 152 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku (pkt 1 i 2), a o kosztach rozstrzygnął na podstawie art. 200 p.p.s.a.