Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 281/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-08-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 31 stycznia 2024 r., nr SKO Gd/5228/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącego M. K. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Skarga M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 31 stycznia 2024 r., nr SKO Gd/5228/23, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

W dniu 18 lipca 2023 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem – Z. K., legitymującym się wydanym na stałe orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Wejherowie z dnia 26 kwietnia 2023 r.

Wójt Gminy Łęczyce decyzją z dnia 17 sierpnia 2023 r., nr 5211.180.157.2023.SP.OD, wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Organ stwierdził bowiem, że w niniejszej sprawie występuje negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych a nadto nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy albowiem nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo ich niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki nad ojcem.

Organ wskazał przy tym, że podczas przeprowadzonego wywiadu ustalono, że sprawowana przez skarżącego opieka uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia nawet w minimalnym zakresie. Z przedstawionych przez skarżącego dokumentów wynika, że ostatnie zatrudnione ustało z dniem 8 lutego 2022 r. w firmie P. Skarżący był tam zatrudniony na umowę pracę w okresie od 1 marca 2019 r. do 8 lutego 2022 r., stosunek pracy ustał na mocy porozumienia stron. Następnie, skarżący był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Wejherowie w okresie od 20 marca 2022 r. do 21 listopada 2022 r. jako osoba bezrobotna, i w okresie od 18 czerwca 2022 r. do 15 września 2022 r. skarżący pobierał zasiłek dla bezrobotnych. Z dniem 22 listopada 2022 r. skarżący został wyrejestrowany z Powiatowego Urzędu Pracy w Wejherowie, powodem wyrejestrowania było niestawienie się w urzędzie w wyznaczonym terminie oraz niepowiadomienie o uzasadnionej przyczynie tego niestawiennictwa. Po tym okresie skarżący nie podejmował żadnego zatrudnienia. Ojciec skarżącego ze względu na swój stan zdrowia wymaga stałej opieki osoby drugiej. Stan jego zdrowia pogorszył się w sierpniu 2022 r. z powodu udaru niedokrwiennego pnia mózgu. Ojciec skarżącego ma niedowład połowiczy lewostronny, ponadto cierpi na przewlekłą niewydolność serca, jest po zabiegu wymiany zastawki, cierpi na nadciśnienie tętnicze, niedowład mięśni twarzy, ma zaburzenia mowy. Jest pod stałą kontrolą poradni kardiologicznej oraz neurologicznej. W styczniu 2023 r. przeszedł amputację piątego palca lewej nogi z powodu suchej martwicy w przebiegu miażdżycy tętnic kończyn dolnych. Samodzielnie spożywa jedynie posiłki przygotowane przez skarżącego, poza tym wszelkie czynności wykonuje z pomocą osoby drugiej. Ojciec skarżącego jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, wymaga całodobowej opieki i pielęgnacji. Podczas przeprowadzenia środowiskowego wywiadu rodzinnego, skarżący oświadczył, że mógłby podjąć pracę na pół etatu w okresie letnim, w okresie zimowym jest to niemożliwe, ponieważ zimą pali w piecu i dba o ciepło w mieszkaniu. Skarżący posiada własną rodzinę - żonę i dwoje niepełnoletnich dzieci. Żona skarżącego wraz z dziećmi zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe w domku gospodarczym, natomiast skarżący wraz ze swoim ojcem zamieszkują nieopodal w mieszkaniu w bloku. Rodzina skarżącego utrzymuje się z pracy dorywczej żony oraz świadczeń rodzinnych. Natomiast skarżący obecnie nie pracuje, ponieważ opiekuje się swoim niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, który utrzymuje się z emerytury. Rodzice i żona ojca skarżącego nie żyją. Ojciec ma jeszcze dwie córki, które mieszkają poza miejscem zamieszkania ojca.

Nadto, organ wskazał, że w pismach z dnia 18 lipca 2023 r. i 3 sierpnia 2023 r. skarżący oświadczył, że opiekę nad swoim ojcem sprawuje od 30 sierpnia 2022 r. i ze względu na sprawowaną opiekę nie może podjąć żadnego zatrudnienia. Ojciec skarżącego choruje przewlekle, jest po udarze i ma bezwład lewostronny. Aktualny stan zdrowia ojca skarżący określił jako dobry. Czynności opiekuńcze wykonywane przy ojcu polegają głównie na utrzymaniu higieny osobistej ojca, pomocy przy myciu i ubieraniu się, podawaniu leków. Skarżący wykonuje też obowiązki domowe, tj. gotowanie, pranie, sprzątanie mieszkania, zakupy, realizacja recept ojca, opłaty, organizacja transportu do lekarza. Skarżący oświadczył, że czas, jaki poświęca na opiekę nad swoim ojcem to około 8 godzin dziennie. Opieka rozpoczyna się o siódmej rano, skarżący pomaga ojcu ubrać się, ścieli łóżko, przygotowuje śniadanie, po czym pomaga ojcu w porannej toalecie a następnie robi zakupy. Od godziny jedenastej ojciec skarżącego udaje się na drzemkę, bądź ogląda telewizję, trwa to od trzech do czterech godzin, jest to czas w jakim skarżący nie sprawuje opieki nad ojcem. Na godzinę 15 lub 16 skarżący przygotowuje obiad, po obiedzie sprząta. Około godziny 21:00 ojciec skarżącego udaje się na spoczynek nocny. Jednym z głównych obowiązków skarżącego jest rozpalanie w piecu i przygotowanie opału na zimę. Ojciec skarżącego jest w stanie samodzielnie zjeść oraz załatwić się w razie potrzeby do tzw. kaczki. Jest on niesamodzielny w podstawowych czynnościach z powodu paraliżu lewej strony ciała. Zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad ojcem uniemożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, skarżący nie ma też pomocy od innych członków rodziny.

Mając to na uwadze organ stwierdził, że każde z dzieci ojca skarżącego ma obowiązek opieki nad nim i dzieci powinny się stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była obciążona tylko jedna osoba. Nie występują przy tym obiektywne przeszkody do podjęcia się przez nich takiej opieki nad niepełnosprawnym ojcem, choćby poprzez wsparcie finansowe. Wykonywanie pracy nie zwalnia z wykonywania względem ojca obowiązku alimentacyjnego - albo osobiście, albo poprzez osoby trzecie. Nadto, organ zauważył, że skarżący, jak sam oświadczył, opiekuje się ojcem około 8 godzin dziennie, trudno tu więc mówić o stałej, permanentnej, wręcz całodobowej opiece. Co więcej, jak podkreślił organ, do czynności związanych z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym osobą nie można uznać wykonywanych przez skarżącego obowiązków typu sprzątanie mieszkania, pranie, prasowanie, gotowanie, palenie w piecu, czy też zakupy, które i tak muszą być wykonane bez względu na to, czy w rodzinie jest osoba niepełnosprawna wymagająca opieki czy też nie ma takiej osoby. Dlatego takie obowiązki wykonywane przez skarżącego jak przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, czy sprzątanie mieszkania, załatwianie wizyt u lekarza, zakupy lekarstw, wizyty u lekarza czy opłacanie rachunków, odpoczynek itp. nie są czynnościami związanymi ze stałą opieką nad niepełnosprawnym ojcem, są to zajęcia dnia codziennego wykonywane także w sytuacji, gdy w rodzinie nie ma osoby niepełnosprawnej. Przy tym, jak zauważył organ, czynności te nie są dokonywane przez cały dzień, lecz sporadycznie, czyli przez krótki czas w ciągu dnia. Jednocześnie, organ podkreślił, że ostatnie zatrudnienie skarżącego ustało z dniem 8 lutego 2022 r. na mocy porozumienia stron. O braku aktywności zawodowej skarżącego świadczy fakt, że został on zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, jednakże został wyrejestrowany od dnia 22 listopada 2022 r. z powodu niestawienia się w wyznaczonym terminie. Na podstawie zebranych w sprawie informacji trudno stwierdzić, aby nieaktywność zawodowa skarżącego była spowodowana objęciem w sierpniu 2022 r. opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 31 stycznia 2024 r., wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając wydaną decyzję, Kolegium wskazało na wstępie, że przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia nie może być art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem uwzględnić należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 17 ust. 1b, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Jednocześnie, Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika aby istniał związek przyczynowy, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Kolegium wskazało przy tym, że z akt sprawy, w tym wywiadu środowiskowego; dokumentacji medycznej oraz oświadczeń strony wynika, że ojciec skarżącego w dniu 21 sierpnia 2022 r. przeszedł udar niedokrwienny pnia mózgu pod postacią dyzartrii oraz niedowładu połowicznego lewostronnego. Ponadto, zdiagnozowano u niego przewlekłą niewydolność serca, ciężką stenozę aortalną, nadciśnienie tętnicze; hipercholesterolemię i otyłość. W listopadzie 2022 r. wymieniona została zastawka aortalna, a z powodu krytycznego niedokrwienia kończyny dolnej lewej dokonano udrożnienia i plastyki tętnicy udowej wspólnej i głębokiej lewej. W styczniu 2023 r. wykonano amputację palca V lewej stopy, a w maju angio -TK kończyn dolnych (miażdżyca). Ojciec skarżącego samodzielnie spożywa podane posiłki. Poza tym, wszystkie czynności wykonuje z pomocą osoby drugiej. Ma problemy z poruszaniem się i wysławianiem. Jest pod stałą kontrolą poradni kardiologicznej i neurologicznej. Wymaga wsparcia podczas korzystania z toalety, w nocy jest pampersowany, nie porusza się samodzielnie, nie wychodzi na spacery, pozostaje przez cały czas w domu. Skarżący od sierpnia 2022 r. sprawuje opiekę nad ojcem. Rano budzi ojca, przygotowuje odzież, potem pomaga mu w toalecie i przy ubieraniu, przygotowuje śniadanie. W ciągu dnia skarżący sprząta mieszkanie, pierze i prasuje. Następnie, przygotowuje obiad, okresowo umawia wizyty lekarskie i domowe, wykupuje leki oraz podaje je ojcu. Około 18:30 skarżący przygotowuje kolację, którą podaje ojcu, potem pomaga ojcu przy toalecie wieczornej. Do godziny 21 ojciec odpoczywa a potem udaje się na spoczynek nocny. W ciągu dnia ojciec skarżącego ogląda programy telewizyjne, filmy i słucha dużo muzyki. Gdy skarżącego nie ma w domu to nie ma osoby, która zastąpiłaby go w opiece nad ojcem. Skarżący ma dwie siostry aktywne zawodowo. Jedna mieszka w Niemczech i odwiedza ojca sporadycznie. Druga siostra mieszka w L. i nie jest w stanie pomóc w opiece nad niepełnosprawnym ojcem. Jak oświadczył skarżący jego ojciec wymaga pomocy drugiej osoby, jednak w okresie letnim mógłby podjąć zatrudnienie na ½ etatu. Natomiast, w zimie jest to niemożliwe z uwagi na konieczność palenia w piecu. Skarżący ma swoją rodzinę - niepracującą żonę, prowadzącą gospodarstwo domowe oraz dwójkę uczących się dzieci. Żona z dziećmi mieszka w domku gospodarczym, natomiast skarżący mieszka z ojcem nieopodal w bloku. Czasami żona skarżącego pracuje dorywczo.

Organ zauważył przy tym, że z akt sprawy wynika, że ostatnie zatrudnienie skarżący zakończył 8 lutego 2022 r. za porozumieniem stron. Potem, został zarejestrowany jako bezrobotny w okresie marzec - listopad 2022 r. z prawem do zasiłku od 18 czerwca 2022 r. do 15 września 2022 r. Z uwagi na to, że znaczny stopień niepełnosprawności ojca skarżącego został orzeczony po roku od rozwiązania umowy o pracę to nie sposób uznać, że skarżący zrezygnował z zatrudnienia - w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy - z powodu sprawowania opieki nad ojcem, który przeszedł udar pół roku później, a znaczny stopień niepełnosprawności posiada od 7 lutego 2023 r.

Zdaniem nadto Kolegium, rozmiar sprawowanej opieki nie uniemożliwia skarżącemu podjęcie aktywności zawodowej. Czynności opiekuńcze są wykonywane przez skarżącego z zasady rano, wieczorem i w godzinach posiłków. Dotyczy to pomocy przy czynnościach higienicznych i ubieraniu się (rano), podawaniu posiłków (3 razy dziennie) i lekarstw (raz dziennie), pomoc przy wizytach lekarskich (raz w miesiącu), ćwiczenia (3 razy dziennie), mierzenie ciśnienia (raz dziennie). Właściwa organizacja dnia przez skarżącego z uwzględnieniem konieczności oraz czasu wykonywania tych czynności - nie uniemożliwia żadnej aktywności zawodowej z uwagi na wyżej ustalony zakres opieki. Co więcej, sam skarżący wskazał, że mógłby podjąć zatrudnienie na ½ etatu w okresie letnim. Innych czynności opisanych przez skarżącego, tj.: przygotowywanie posiłków, załatwianie spraw urzędowych, opłacanie rachunków, sprzątanie, pranie, robienie zakupów, palenie w piecu - zdaniem Kolegium – nie sposób uznać za czynności opiekuńcze wykonywane w stosunku do niepełnosprawnego ojca. Są to czynności wykonywane w każdym gospodarstwie domowym i łączone także z aktywnością zawodową członków gospodarstwa domowego, w którym są zarówno osoby wymagające opieki (niepełnosprawne), jak też gdy nie ma takich osób. Ponadto, skarżący ma swoją rodzinę - nieaktywną zawodowo żonę i dwójkę dzieci w wieku szkolnym. Zdaniem Kolegium, nie można z takiej sytuacji wywieść poglądu, że na jednej nieruchomości prowadzone są odrębne gospodarstwa domowe, jedno to niepełnosprawny ojciec i sprawujący opiekę syn, a drugie to niepracująca żona z dwójka dzieci, zamieszkujący budynek gospodarczy a także, że robienie zakupów, pranie i sprzątanie oraz przygotowywanie posiłków robione są oddzielnie w każdym z tych gospodarstw. Co więcej, jak ustalił organ, żona skarżącego z pracy dorywczej, czyli takiej, która raz jest, a raz jej nie ma, uzyskuje dochód w kwocie 1000 zł. Do tego dochodzą zasiłki rodzinne w wysokości 248 zł. Emerytura ojca skarżącego to 2800 zł. Takie ustalenia muszą prowadzić do wniosku, że posiłki są przygotowywane w jednym miejscu dla wszystkich członków rodziny i raczej nie przez skarżącego, tylko przez jego niepracującą żonę. Nawet przy przeciwnym poglądzie i w sytuacji, gdy faktycznie prowadzone byłyby oddzielnie dwa gospodarstwa domowe, to przygotowywanie posiłków przez skarżącego nie sposób ograniczyć tylko do niepełnosprawnego ojca, ale też są one robione dla niego. O ile podawanie posiłków niepełnosprawnemu ojcu uwzględniając jego stan zdrowia, można uznać za czynności związane w wykonywaną opieką, to skarżący przygotowuje także te posiłki dla siebie - prowadząc wspólnie z ojcem gospodarstwo domowe. Oznacza to, że zarówno robienia zakupów jak i przygotowywania posiłków przez skarżącego nie można uznać za wykonywanie opieki. Należy przy tym przypomnieć, że niepełnosprawny ojciec skarżącego w czasie pomiędzy posiłkami (śniadanie, obiad, kolacja) ogląda telewizję i słucha muzykę. Wtedy skarżący wykonuje zwykłe czynności gospodarstwa domowego.

Mając na uwadze wskazany wyżej zakres czynności wykonywanych przez skarżącego związanych ze sprawowaną opieką nad ojcem, ich charakter oraz częstotliwość, nie sposób uznać - zdaniem Kolegium - że sprawowana przez skarżącego opieka nad ojcem uniemożliwia mu aktywność zawodową.

We wniesionej do Sądu skardze, skarżący wniósł o uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o oddalenie skargi, w pełni podtrzymując stanowisko i argumentację, przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając wniesioną skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zważył co następuje:

Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 659) - zwanej dalej p.p.s.a., kontrola legalności wykazała, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 31 stycznia 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Łęczyce z dnia 17 sierpnia 2023 r., wydana została z naruszeniem przepisów prawa.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) - zwanej dalej u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może jedynie osoba określona w punktach od 1 do 4 tego przepisu, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Przy tym, niewątpliwie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, jak słusznie wskazało Kolegium, przepis ten winien być, interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Skarżący, jako syn, niewątpliwie jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad ojcem. Nadto, w sprawie niesporne jest, że ojciec skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Wejherowie w dniu 26 kwietnia 2023 r. ze wskazaniem, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Jednakże, w ocenie Sądu, dokonana w okolicznościach niniejszej sprawy przez organ I instancji i w pełni zaakceptowana przez orzekające w sprawie Kolegium ocena, że nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad ojcem – budzi wątpliwości co do jej zasadności, w świetle przedstawionej przez orzekające w sprawie organy argumentacji na tle ustalonego i niekwestionowanego stanu faktycznego.

Wskazać bowiem należy, że w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże, to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zarówno organy, jak i sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Przy czym, samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.

W niniejszej sprawie orzekające w sprawie organy oceniły, że nie zachodzi związek przyczynowo–skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad ojcem, wskazując przy tym, że rozmiar i zakres opieki skarżącego nad ojcem nie wymusza na nim niepodejmowania zatrudnienia, ponieważ skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem a ponadto skarżący ma rodzeństwo, z którym powinien podzielić się tym obowiązkiem. Tymczasem, podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego stwierdzono, że ojciec skarżącego wymaga stałej, permanentnej opieki osoby drugiej a skarżący nie powinien podejmować zatrudnienia nawet w minimalnym zakresie, jako że skarżący poświęca obecnie swój czas aby opiekować się niepełnosprawnym ojcem. Nie jest kwestionowane przy tym, że ojciec skarżącego samodzielnie spożywa jedynie posiłki przygotowane przez skarżącego, poza tym wszelkie czynności musi wykonywać z pomocą innych osób, jako że jest niezdolny do samodzielnej egzystencji i wymaga całodobowej opieki i pielęgnacji.

Wskazać przy tym należy, że miarodajny dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest stan faktyczny istniejący w dacie złożenia wniosku o świadczenie a także w dacie orzekania przez organy. Jak bowiem wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie obowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W każdym razie związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. Dla uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma znaczenia, od kiedy utrzymuje się taki stan rzeczy, a zatem rezygnacja z zatrudnienia podyktowana opieką mogła nastąpić miesiąc, rok, a nawet kilka lat przed złożeniem wniosku o świadczenie, najważniejsze, by oba te elementy pozostawały w związku przyczynowo-skutkowym (tak NSA w wyroku z dnia 22 września 2022 r., sygn. akt I OSK 2156/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Co więcej, przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wymaga wyłącznie rezygnacji z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, lecz równorzędną przesłanką jest brak możliwości podjęcia pracy z uwagi na sprawowaną opiekę.

Tym samym, racjonalnego uzasadnienia dokonanej przez orzekające w sprawie organy oceny braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad ojcem nie mogło stanowić stwierdzenie, że skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad ojcem.

Jednocześnie, wskazać należy, że pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć przy tym należy, że artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 215/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 354/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą potrzebującą oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 359/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jednocześnie, wyjaśnić należy, że w sytuacji, gdy opieki podejmuje się jeden z członków rodziny, który należy do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, brak jest podstaw do odmowy przyznania świadczenia z uwagi na istnienie innych osób, które mogłyby świadczyć pomoc osobie niepełnosprawnej. Ustawodawca nie przewidział bowiem takiej negatywnej przesłanki przyznania świadczenia (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 22 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 675/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego, która z osób, tj. czy wnioskodawca, czy może ktoś z rodzeństwa, winna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, iż rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W sytuacji zatem, gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji, gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2086/23, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeżeli zatem skarżący, jako syn osoby wymagającej opieki znajduje się wraz z rodzeństwem wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., którym w razie spełnienia pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to do niej należy wybór, czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem matki poprzez sprawowanie osobistej opieki (nie podejmując bądź rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni jej opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie, dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z rodzeństwem (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 737/21, LEX nr 3221221; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Po 834/21, LEX nr 3339198). Organ nie jest upoważniony, by decydować tu za stronę.

Tym samym, racjonalnego uzasadnienia dokonanej przez orzekające w sprawie organy oceny braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad ojcem nie mogło stanowić stwierdzenie, że skarżący ma jeszcze dwie siostry, z którymi powinien podzielić się obowiązkiem opieki nad ojcem.

W świetle powyższego, stwierdzić należy, że dokonana przez orzekające w sprawie organy ocena dotycząca braku związku przyczynowo – skutkowego w światle przedstawionej przy tym argumentacji budzi wątpliwości co do jej zasadności i nie zasługuje na akceptację.

W konsekwencji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Kolegium, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego. Przy czym, Sąd stwierdził, że dostrzeżone wadliwości mogą zostać usunięte przez organ odwoławczy, zgodnie z wiążącą na podstawie art. 153 p.p.s.a. oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uwzględnił skargę i uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 31 stycznia 2024 r.

O kosztach postępowania Sąd orzekł zaś na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącego kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., wobec wniosku skarżącego o rozpoznanie sprawy w tym trybie i braku sprzeciwu organu