Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2770/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. a i c, art 135
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, Sędziowie: sędzia WSA Monika Sawa, sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi P. K., M. N., P. U., W. C. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 września 2022 r. nr DAP-WOSR-7280-72/2022/AM w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 17 maja 2022 r. nr SN.VIII.TH.7725-1-1954-07; SN.VIII.TH.7725-1-1582-08; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz P. K., M. N., P. U., W. C. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z 23 września 2022 r., nr DAP-WOSR-7280-72/2022/AM, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej również jako "Minister/organ"), po rozpatrzeniu odwołania P. K. , M. N., W. C. i P. U. (dalej również jako "Skarżący"), reprezentowanych przez radcę prawnego T. S. , utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego (dalej również jako "Wojewoda/organ I instancji) z 17 maja 2022 r., nr SN.VIII.TH.7725-1-1954-07, SN.VIII.TH.7725-1-1582-08, odmawiającą potwierdzenia P. K. , M. N., W. C. , P. U. i T. O. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. O. majątków [...] i [...] z folwarkiem [...] , położonych poza obecnymi granicami RP w gminie [...] , pow. [...] , woj. [...] .

Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Wnioskami z 22 października 2004 r. i 5 kwietnia 2005 r. L. O. wystąpił do Wojewody Małopolskiego o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. O. nieruchomości poza obecnymi granicami RP w postaci majątku [...] .

Następnie wnioskiem z 13 grudnia 2006 r. L. O. wystąpił do Wojewody Małopolskiego o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia na Kresach majątku [...] , zaś pismem z 18 grudnia 2006 r. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia na Kresach majątku [...] .

W piśmie z 27 grudnia 2012 r. L. O. doprecyzował wniosek wskazując, że E. O. posiadał 760 ha gruntu położonego na terenie folwarków [...] i [...] , K. O. posiadał 810 ha gruntu na terenie folwarków [...] i [...] , a rodzinna fundacja w [...] , którą zarządzali K. O. i E. O. , obejmowała gospodarstwo leśne o pow. ok. 1500 ha. Na terenie tych folwarków istniała zabudowa folwarczna w postaci budynków dla pracowników, magazynów i stodół. Na terenie folwarku [...] znajdował się również dwór, kuchnia, wozownia i gajówka.

W piśmie z 2 kwietnia 2009 r. Wojewoda Małopolski poinformował L. O. , że sprawa o przyznanie prawa do rekompensaty za pozostawienie majątku [...] zarejestrowana jest pod sygnaturą SN.VIII.KG.7725-1-1954-07, zaś sprawa o przyznanie prawa do rekompensaty za pozostawienie majątku [...] zarejestrowana jest pod sygnaturą SN.VIII.KG.7725-1-1582-08.

Pismem z 12 stycznia 2016 r. L. O. , reprezentowany przez pełnomocnika R. K. , wystąpił do Wojewody Małopolskiego o zawieszenie postępowania.

Postanowieniami z 8 lutego 2016 r., nr SN.VIII.TH.7725-1-1954-07 oraz SN.VIII.TH.7725-1-1582-08, Wojewoda Małopolski zawiesił postępowanie dotyczące potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. O. oraz przez E. O. nieruchomości w postaci folwarku [...] oraz w miejscowości [...] , położonych w gminie [...] , pow. [...] , woj. [...] , w trybie art. 98 § 1 k.p.a.

Wnioskiem z 23 lipca 2018 r., P. K. , reprezentowany przez adw. A. S. , wystąpił do Wojewody Małopolskiego o dopuszczenie w charakterze strony do postępowania w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. O. nieruchomości poza obecnymi granicami RP, zarejestrowanej pod sygn. akt: SN.VIII.7725-1-1954-07.

Wnioskiem z 28 sierpnia 2018 r., M. N. , W. C. oraz P. U. zwrócili się do Wojewody Małopolskiego o dopuszczenie ich w charakterze strony do postępowania w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. O. nieruchomości poza obecnymi granicami RP, zarejestrowanej pod sygn. akt SN.VIIL7725-1-1954-07.

W piśmie z 25 listopada 2019 r. T. O. przyłączył się do prowadzonego postępowania.

Decyzjami z 12 kwietnia 2019 r. Wojewoda Małopolski umorzył postępowania administracyjne w sprawie odpowiednio potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez E. O. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości [...] , gm. [...] , pow. [...] , woj. [...] (decyzja nr SN.VIII.TH.7725-1-1954-07) oraz potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez E. O. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości [...] , gm. [...] , pow. [...] , woj. [...] (decyzja nr SN.VIII.TH.7725-1-1582-08). Postanowieniami nr 1 i 2 z 5 września 2019 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji odmówił przywrócenia terminu do wniesienia przez L. O. odwołania od decyzji Wojewody Małopolskiego z 12 kwietnia 2019 r., nr SN.VIII.TH.7725-1-1954-07 nr oraz SN.VIII.TH.7725-1-1582-08. Wyrokami z 26 maja 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi L. O. na ww. postanowienia Ministra nr 1 (sygn. akt I SA/Wa 2484/19) oraz nr 2 (sprawa o sygn. akt I SA/Wa 2485/19). Wyrokami z 26 kwietnia 2021 r. (sygn. akt I OSK 332/21 oraz I OSK 231/21), Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargi kasacyjne od ww. wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 maja 2020 r.

Pismami z 24 marca 2021 r. L. O. wniósł o podjęcie zawieszonego postępowania w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. O. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej majątku [...] , obj. whl [...] , z folwarkiem [...] , oraz majątku [...] , obj. whl [...] , położonych w gminie [...] , pow. [...] , woj. [...] . Postanowieniami z 2 kwietnia 2021 r., nr SN.VIII.TH.7725-1-1582-08, nr SN.VIII.TH.7725-1-1954-07, Wojewoda Małopolski odmówił podjęcia zawieszonych postępowań, wskazując w uzasadnieniu, że wnioski o podjęcie został złożone po upływie terminu określonego w art. 98 § 2 k.p.a. Postanowieniami nr 1 i 2 z 17 czerwca 2021 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy ww. postanowienia Wojewody Małopolskiego z 2 kwietnia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokami z 19 października 2022 r. uchylił zaskarżone postanowienia Ministra oraz oba postanowienie Wojewody Małopolskiego z 2 kwietnia 2021 r. i umorzył postępowania administracyjne w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. O. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej majątku [...] , obj. whl [...] , z folwarkiem [...] , oraz majątku [...] , obj. whl [...] , położonych w gminie [...] , pow. [...] , woj. [...] (sygn. akt I SA/Wa 1951/21 – wyrok prawomocny dotyczący majątku [...] , obj. whl [...] , z folwarkiem [...] , oraz I SA/Wa 2205/21 – wyrok nieprawomocny dotyczący majątku [...] ).

Decyzjami z 22 czerwca 2021 r. Wojewoda Małopolski umorzył postępowanie administracyjne dotyczące potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. O. majątku [...] , obj. whl [...] (nr SN.VIII.TH.7725-1-1954-07) oraz majątku [...] , obj. whl [...] , z folwarkiem [...] (nr SN.VIII.TH.7725-1-1582-08), położonych w gminie [...] , pow. [...] , woj. [...] . Decyzjami nr 1 i 2 z 3 sierpnia 2021 r., nr DAP-WOSR-7280-97/2021/AM, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy ww. rozstrzygnięcia organu I instancji. Minister wyjaśnił, że termin początkowy trzyletniego terminu, zakreślonego na złożenie wniosku o podjęcie postępowania, należy liczyć od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu. W związku z powyższym, ustawowy termin zakreślony na złożenie przez strony wniosku o podjęcie przedmiotowego postępowania upływał z dniem 8 lutego 2019 r. Organ podniósł, że w terminie trzech lat od chwili zawieszenia postępowania strona nie zwróciła się o jego podjęcie. Prawidłowo zatem, w ocenie Ministra, Wojewoda – po upływie trzyletniego terminu na złożenie wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania – uznał wniosek strony za wycofany i postępowanie umorzył. Wyrokami z 20 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2376/21 (wyrok nieprawomocny dotyczący majątku [...] ) oraz I SA/Wa 2375/21 (wyrok prawomocny dotyczący majątku [...] , obj. whl [...] , z folwarkiem [...] ), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi na ww. decyzje nr 1 i 2 Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 3 sierpnia 2022 r.

Pismem z 23 kwietnia 2021 r., nr SN.VIII.TH.7725-1-1954-07, SN.VIII.TH.7725-1-1582-08, organ I instancji wezwał P. K. , M. K. , W. C. , P. U. oraz T. O. do wskazania, czy ich wnioski dotyczą wniosku złożonego przez L. O. , odnoszącego się do nieruchomości pozostawionej przez E. O. a także o ewentualne wykazanie, że wnioski te są tożsame w zakresie właściciela nieruchomości.

W piśmie 21 czerwca 2021 r., pełnomocnik P. K. , M. N., W. C. oraz P. U. wskazał, że wnioski Skarżących dotyczą wszystkich spraw prowadzonych przez Wojewodę Małopolskiego w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez E i K. O. poza obecnymi granicami RP. Wskazał, że spadkobierca zarówno E. jak i K. O. - tj. L. O. złożył stosowny wniosek, a zatem zasadne jest dołączenie ww. osób do spraw o sygn.: SN.VIII.TH.7725-1-1954-07, oraz SN.VIII.TH.7725-1-1582-08.

Decyzją z 17 maja 2022 r., nr SN.VIII.TH.7725-1-1582-07 oraz SN.VIII.TH.7725-1-1582-08, Wojewoda Małopolski odmówił P. K. , M. N., Panu W. C. oraz T. O. potwierdzenia prawa do rekompensaty w zakresie pozostawienia przez K. O. poza obecnymi granicami RP majątków [...] i [...] z folwarkiem [...] , gm. [...] , pow. [...] , woj. [...] . W uzasadnieniu wskazano, że L. O. skutecznie zainicjował jedynie postępowanie w zakresie mienia zabużańskiego pozostawionego przez E. O. . Natomiast żaden ze spadkobierców K. O. w tym Skarżący, nie wystąpili ze stosownym wnioskiem w ustawowym terminie, tj. do dnia 31 grudnia 2008 r., lecz dopiero w 2018 r., co oznacza że taki wniosek należy uznać za spóźniony.

Od powyższej decyzji Wojewody Małopolskiego z 17 maja 2022 r., odwołanie złożyli Skarżący, reprezentowani przez r.pr. T. S. .

Decyzją z 23 września 2022 r., nr DAP-WOSR-7280-72/2022/AM, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu odwołania P. K. , M. N., W. C. i P. U. , utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 17 maja 2022 r., nr SN.VIII.TH.7725-1-1954-07, SN.VIII.TH.7725-1-1582-08.

W uzasadnieniu swojej decyzji Minister wskazał, że ustawodawca ograniczył w czasie możliwość złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty do dnia 31 grudnia 2008 r. Warunkiem koniecznym do pozytywnego rozpatrzenia żądania w sprawie rekompensaty jest złożenie stosownego wniosku do dnia 31 grudnia 2008 r. Zachowanie tego terminu stanowi zatem dodatkową przesłankę, od której ustawodawca uzależnił możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia. Jak natomiast wynika z akt sprawy, Skarżący złożyli stosowne wnioski w dniach: 23 lipca 2018 r. (P. K. ) oraz 28 sierpnia 2018 r. (M. N. , W. U. oraz P. U. ). Jak zauważył Minister, Skarżący sprecyzowali (w piśmie z 21 czerwca 2021 r.), że ich wnioski dotyczą dołączenia ich do wszelkich spraw toczących się przed Wojewodą Małopolskim, dotyczących wniosku L. O. o potwierdzenie prawa do rekompensaty po K. O. i E. O. .

Organ wskazał następnie, że postępowania wszczęte z wniosku L. O. dotyczące potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. O. nieruchomości w miejscowościach [...] oraz [...] , gm. [...] , pow. [...] , woj. [...] , zostały zakończone ostatecznymi decyzjami Wojewody Małopolskiego z 12 kwietnia 2019 r. umarzającymi postępowania nr SN.VIII.TH.7725-l-1954-07 oraz SN.VIII.7725-l-1582-08. Natomiast postępowania wszczęte z wniosku L. O. dotyczące potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. O. ww. nieruchomości zostały zakończone ostatecznymi decyzjami umarzającymi Wojewody Małopolskiego z 22 czerwca 2022 r.

Powyższe oznacza, zdaniem organu, że skutki prawne wynikające z ww. decyzji umarzających postępowania administracyjne mają kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ponieważ postępowania w przedmiocie rekompensaty wszczęte z wniosku L. O. , ze względu na prawne domniemanie cofnięcia złożonego wniosku, zakończyły się umorzeniem dla wszystkich potencjalnych jego stron, w tym i Skarżących. Dlatego też, jak podniósł organ, wnioski M. N., W. C. , P. U. z 28 sierpnia 2018 r. oraz wniosek P. K. z 23 lipca 2018 r., prawidłowo zostały uznane przez Wojewodę Małopolskiego za nowe wnioski o wszczęcie postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty, skoro poprzednie wnioski zostały uznane za wycofane. Wobec tego wnioski Skarżących nie mogły zatem wywrzeć oczekiwanego skutku ze względu na złożenie ich po dniu 31 grudnia 2008 r.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli Skarżący, reprezentowani przez r.pr. T. S. , zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest naruszenie:

1) art. 9 w zw. z art. 28 w zw. z art. 61 § 4 k.p.a. poprzez naruszenie obowiązku ustalenia wszystkich stron postępowania i informowania o przebiegu postępowania, podczas gdy Wojewoda Małopolski dysponował wiedzą o kręgu spadkobierców po K. O. uprawnionych do realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. O. nieruchomości poza obecnymi granicami RP;

2) art. 98 § 1 w zw. z art. 101 § 1 i 2 k.p.a. poprzez zaniechanie przez Wojewodą Małopolskiego poinformowania Skarżących o zawieszeniu postępowania na wniosek L. O. oraz zaniechaniu pouczenia Skarżących o treści przepisu art. 98 § 2 k.p.a.;

3) art. 98 § 2 k.p.a. poprzez umorzenie postępowania wobec L. O. mimo faktycznego podjęcia przez Wojewodę Małopolskiego zawieszonego postępowania (przy braku formalnego postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania) i przeprowadzenia szeregu czynności w celu załatwienia sprawy, w tym występowania do Urzędu Stanu Cywilnego w W. o akty zgonu spadkobierców, ustalania organu właściwego miejscowo w przedmiocie rozpatrzenia sprawy, czy zawiadamiania stron o przekazaniu sprawy według właściwości Wojewodzie Mazowieckiemu;

4) art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP poprzez odmowę potwierdzenia prawa Skarżących do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. O. nieruchomości poza obecnymi granicami RP;

5) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego oraz nie wyczerpujące zebranie i błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego, w tym wadliwe przyjęcie, że Skarżący złożyli wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. O. nieruchomości poza obecnymi granicami RP dopiero w dniu 23 lipca 2018 r. (P. K. ) oraz 28 sierpnia 2018 r. (M. N. , W. C. oraz P. U. ) podczas gdy przedmiotowy wniosek został złożony w grudniu 2006 roku;

Powołując się na powyższe Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody Małopolskiego oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest zasadna, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się trafne.

Kontroli Sądu w niniejszej sprawie podlegała decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 17 maja 2021 r. odmawiającą P. K. , M. N., W. C. oraz T. O. potwierdzenia prawa do rekompensaty w zakresie pozostawienia przez K. O. poza obecnymi granicami RP majątków [...] i [...] z folwarkiem [...] , gm. [...] , pow. [...] , woj. [...] .

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2097, dalej jako "ustawa z dnia 8 lipca 2005 r./ustawa zabużańska"). Na kanwie tej ustawy organ wskazał na uregulowanie zawarte w art. 5 ust. 1, zgodnie z którym potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r.

Organ wskazał również na przepisy art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 98 § 2 k.p.a. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Z kolei art. 98 § 2 k.p.a. stanowi, że jeżeli w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania żadna ze stron nie zwróci się o podjęcie postępowania, żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane.

Z akt sprawy wynika, że postanowieniem z 8 lutego 2016 r., nr SN.VIII.TH.7725-1-1954-07 oraz SN.VIII.TH.7725-l-1582-08, Wojewoda Małopolski zawiesił postępowanie dotyczące potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. O. nieruchomości w postaci majątku [...] , obj. whl [...] , "folwarku [...] " oraz majątku [...] , obj. whl [...] , w trybie art. 98 § 1 k.p.a. W powyższym postanowieniu zawarto jednocześnie pouczenie o treści art. 98 § 2 k.p.a. Akta sprawy potwierdzają również, że powyższe postanowienie z 8 lutego 2016 r. o zawieszeniu postępowania zostało skutecznie doręczone ówczesnemu pełnomocnikowi L. O. . Zatem, jak prawidłowo wskazał organ odwoławczy, trzyletni termin na złożenie wniosku o podjęcie postępowania upłynął w dniu 8 lutego 2019 r. W wyżej wskazanym terminie do organu nie złożono wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania.

Biorąc powyższe pod uwagę, w sytuacji gdy w terminie trzech lat od daty zawieszenia postępowania na podstawie art. 98 § 1 k.p.a. strona postępowania nie zażądała podjęcia tego postępowania, decyzjami z 22 czerwca 2021 r. Wojewoda Małopolski umorzył postępowanie administracyjne dotyczące potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. O. majątku [...] , obj. whl [...] (nr SN.VIII.TH.7725-1-1954-07) oraz majątku [...] , obj. whl [...] , z folwarkiem [...] (nr SN.VIII.TH.7725-1-1582-08), położonych w gminie [...] , pow. [...] , woj. [...] (oryginały ww. decyzji Wojewody znajdują się w aktach administracyjnych przy sprawie sądowej o sygn. akt I SA/Wa 2376/22). Powyższe decyzje zostały następnie utrzymane w mocy w administracyjnym toku instancji (decyzje Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr 1 i 2 z 3 sierpnia 2021 r., nr DAP-WOSR-7280-97/2021/AM), oraz zostały skontrolowane przez sąd administracyjny, który wyrokami z 20 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2376/21 (dotyczący majątku [...] ) oraz I SA/Wa 2375/21 (dotyczący majątku [...] , obj. whl [...] , z folwarkiem [...] ), oddalił skargi na ww. decyzje nr 1 i 2 Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 3 sierpnia 2022 r. Zaznaczyć przy tym należy, że wyrok WSA w Warszawie w sprawie I SA/Wa 2375/21 jest prawomocny. Sąd w uzasadnieniach powyższych orzeczeń stwierdził, że Wojewoda – po upływie trzyletniego terminu na złożenie wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania – prawidłowo uznał wniosek strony za wycofany i postępowanie umorzył.

Wbrew jednak stanowisku organów obu instancji, pisma P. K. z 23 lipca 2018 r., M. N., W. C. , P. U. z 28 sierpnia 2018 r., oraz T. O. z 25 listopada 2019 r. o dopuszczenie do udziału w sprawie, błędnie zostały uznane za nowe wnioski o wszczęcie postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty – skoro jak same organy podniosły – zgodnie z uchwałą siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17, zainicjowanie sprawy przez jedną uprawnioną osobę (w tym przypadku przez L. O. ) wywołuje konsekwencje prawne dla wszystkich pozostałych stron (w tym i dla Skarżących), nawet nieujawnionych sukcesorów, gdyż prawo do rekompensaty ma charakter jednolity. Nie jest nawet niezbędne aby sukcesorzy wystąpili ze stosownym wnioskiem w tym zakresie. Zainicjowanie postępowania przez jednego wnioskodawcę skutkuje bowiem wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 ustawy zabużańskiej. Jak przy tym wyjaśnił skład poszerzony NSA – za niedopuszczalne uznać należy różnicowanie sytuacji poszczególnych spadkobierców. Organ administracji powinien z urzędu ustalić, komu przysługuje prawo strony oraz zadbać o to, aby każda z nich została zawiadomiona. Osoba uprawniona powinna następnie wyrazić indywidualną wolę uczestnictwa w postępowaniu, co w realiach niniejszej sprawy nastąpiło właśnie we wspomnianym powyżej pismach Skarżących z 2018 r. oraz T. O. z 2019 r., i co równie istotne zanim decyzjami z 22 czerwca 2021 r. Wojewoda Małopolski umorzył postępowanie administracyjne dotyczące potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawionego przez K. O. mienia. Dodatkowo zauważyć należy, że Skarżący wyrazili jednoznaczną wolę uczestnictwa w tym postępowaniu, zanim upłynął przewidziany w art. 98 § 2 k.p.a. trzyletni termin (co miało miejsce 8 lutego 2019 r.), w którym zainicjowane wnioskiem L. O. postępowanie mogło nadal się toczyć. Jak wynika z uzasadnień decyzji organów obu instancji, organy dokonały jednak całkowicie błędnej oceny powyższych okoliczności.

Powyższe świadczy, zdaniem Sądu, o zasadności zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz 80 k.p.a., poprzez niepełne wyjaśnienie przez organy stanu faktycznego, jak i błędną jego ocenę, w tym wadliwe uznanie, że Skarżący dopiero w 2018 r. złożyli nowy wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. O. nieruchomości poza obecnymi granicami RP, podczas gdy na mocy uchwały NSA z 9 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17, złożenie wniosku przez L. O. wywołało skutek prawny w postaci skutkuje wszczęcia przedmiotowego postępowania również w stosunku do Skarżących.

W konsekwencji powyższego za zasadny uznać należało także zarzut naruszenia przez organy art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej, który w realiach niniejszej sprawy w ogóle nie miał zastosowania.

Sąd nie podzielił jednak zarzutów skargi dotyczących, najogólniej mówiąc, pozbawienia możliwości udziału Skarżących w postępowaniu, czego Skarżący upatrują w naruszeniu przez Wojewodę przepisów art. 98 § 1 i 2 w zw. z art. 101 § 1 i 2 k.p.a. Zdaniem Skarżących, Wojewoda Małopolski całkowicie pominął Skarżących na etapie zawieszenia postępowania, nie doręczając im postanowienia o zawieszeniu oraz nie pouczając o uprawnieniu wynikającym z art. 98 § 2 k.p.a., skutkiem czego Skarżący nie mieli wiedzy o tym, że postepowanie w sprawie jest zawieszone, jak też zostali pozbawieni możliwości wystąpienia z wnioskiem o jego podjęcie przed upływem trzyletniego terminu, o którym mowa art. 98 § 2 k.p.a. W ocenie Skarżących, zaniedbania Wojewody doprowadziły do przedwczesnego umorzenia postępowania w sprawie.

Wskazać należy przede wszystkim, że zagadnienie ewentualnego zaistnienia powyższych naruszeń nie stanowi w ogóle przedmiotu oceny w ramach kontroli legalności obecnie przeprowadzanej przez Sąd jedynie wobec decyzji Ministra z 23 września 2022 r., nr DAP-WOSR-7280-72/2022/AM, utrzymującej w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 17 maja 2022 r., nr SN.VIII.TH.7725-1-1954-07, SN.VIII.TH.7725-1-1582-08. Kwestia bowiem tego czy wskazane naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy były już przedmiotem oceny przez WSA w Warszawie, rozpatrującego skargi na ostateczne decyzje Ministra utrzymujące w mocy decyzję Wojewody z 22 czerwca 2021 r. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu nieprawomocnego wyroku z 20 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2376/21 (dotyczącym majątku [...] ) Sąd wyjaśnił wówczas, że z uwagi na upływ przewidzianego w art. 98 § 2 k.p.a. terminu i niezłożenia w tym okresie przez stronę wniosku o podjęcie postępowania bez wpływu na wynik sprawy pozostaje podniesiona w skardze okoliczność niezapewnienia czynnego udziału w postępowaniu wszystkim stronom i zaniechania wznowienia postępowania pomimo ujawnienia kolejnych stron. Zdaniem Sądu, konsekwencją fakultatywnego zawieszenia postępowania na podstawie art. 98 § 1 k.p.a. jest objęcie zawieszonego postępowania regulacją art. 98 § 2 k.p.a. Zgodnie zaś z jasną i nie budzącą wątpliwości interpretacyjnych treścią powołanego przepisu niezłożenie przez stronę postępowania w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania żądania podjęcia postępowania powoduje, że żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane. Wypada powtórzyć raz jeszcze, że wyrok WSA w Warszawie w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 2375/21 (dotyczącym umorzenia postępowania w sprawie rekompensaty za pozostawiony przez K. O. majątek [...] , obj. whl [...] , z folwarkiem [...] ) – jest prawomocny. A zatem obecnie sformułowane w skardze zarzuty w zakresie pominięcia kolejnych stron postępowania, w świetle przedmiotu kontroli sądowej w niniejszym postępowaniu, tj. decyzji Ministra z 23 września 2023 r., pozostają zdaniem Sądu w składzie orzekającym, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Przechodząc natomiast do oceny samej zaskarżonej decyzji Ministra z 23 września 2022 r., to w ocenie Sądu, rozstrzygnięcie organu – podobnie jak poprzedzające je rozstrzygnięcie Wojewody z 17 maja 2022 r. – jest nieprawidłowe.

W tym miejscu przywołać należy pogląd zaprezentowany przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 19 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 1088/17, który podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie, zgodnie z którym: "Zasadniczo z przesłanką powagi rzeczy rozstrzygniętej (res iudicata) mamy do czynienia gdy wydana zostaje decyzja rozstrzygająca sprawę co do jej istoty albo w inny sposób kończąca sprawę. Decyzja o umorzeniu postępowania administracyjnego nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach stron. Wywiera za to inny skutek prawny, bowiem przyjmuje, że nie ma przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy i kończy zawisłość sprawy w danej instancji. Tym samym uznaje, że ze względu na określone przeszkody, niepozwalające na ukształtowanie stosunku materialnoprawnego, postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Skutki decyzji umarzającej postępowanie mają zatem charakter procesowy i prowadzą do zniweczenia dotychczas toczącego się postępowania."

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zważyć, że decyzje Wojewody Małopolskiego z 22 czerwca 2021 r. umarzające postępowanie administracyjne dotyczące potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. O. majątku [...] , obj. whl [...] (nr SN.VIII.TH.7725-1-1954-07) oraz majątku [...] , obj. whl [...] , z folwarkiem [...] (nr SN.VIII.TH.7725-1-1582-08), położonych w gminie [...] , pow. [...] , woj. [...] – są ostateczne (decyzja nr SN.VIII.TH.7725-1-1954-07 jest również prawomocna) i nie zostały wyeliminowane z obrotu prawnego co oznacza, że Wojewoda jest tymi decyzjami nadal związany. Należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 110 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej, który wydał decyzję jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia. Wydana decyzja wywołuje skutki zarówno materialnoprawne, jak i procesowe. Związanie organu własną decyzją trwa do ustania jej mocy obowiązującej. Jeżeli decyzja jest ostateczna wyeliminowanie jej z obrotu prawnego może nastąpić tylko w przepadkach przewidzianych w k.p.a. lub ustawach szczególnych, co wynika z art. 16 § 1 k.p.a. wyrażającego zasadę trwałości decyzji ostatecznych.

Wprawdzie powołanymi decyzjami Wojewoda umorzył postępowanie to nie można pominąć motywów przedmiotowych rozstrzygnięć. Z uzasadnienia tych decyzji wynika bowiem, że Wojewoda wówczas uznał, iż niezłożenie przez stronę postępowania w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania żądania podjęcia postępowania powoduje, że żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane, a tym samym prowadzenie przedmiotowego postępowania organ ten uznał za bezprzedmiotowe.

Rozstrzyganie więc obecnie sprawy przez Wojewodę co do meritum (vide decyzja z 17 maja 2022 r.) pozostaje w oczywistej sprzeczności z decyzjami tego organu o umorzeniu postępowania (vide decyzje z 22 czerwca 2021 r.). Jak wskazano powyżej, Wojewoda jest związany swoim stanowiskiem zaprezentowanym w decyzjach umarzających. Wszak w wydanej decyzji wyraża się akt woli organu. Skoro zatem w pozostających w obrocie prawnym decyzjach Wojewoda uznał, że dalsze prowadzenie postępowania jest bezprzedmiotowe z uwagi na wycofanie wniosku je wszczynającego, to tym stanowiskiem Wojewoda jest związany w każdej sprawie dotyczącej rekompensaty za mienie zabużańskie pozostawione przez K. O. Dopóty w obrocie prawnym pozostają ostateczne decyzji Wojewody Małopolskiego z 22 czerwca 2021 r. dopóki wydanie w tej sprawie decyzji merytorycznej jest niedopuszczalne.

W niniejszej sprawie Wojewoda naruszył zatem przepis art. 110 § 1 k.p.a. w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. W takiej sytuacji brak było również podstaw do utrzymania w mocy przez Ministra decyzji Wojewody z 17 maja 2022 r., czym Minister naruszył przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, poprzez wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzji Ministra z 23 września 2022 r., jak i poprzedzającej ją decyzji Wojewody z 17 maja 2022 r. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.).

Końcowo Sąd wyjaśnia, że pomimo uwzględnienie skargi, z uwagi jednak na specyficzne uwarunkowania tej konkretnej sprawy, w szczególności fakt, że sprawa rekompensaty za mienie zabużańskie pozostawione przez K. O. została już ostatecznie zakończona decyzjami umarzającymi Wojewody z 22 czerwca 2021 r. (na chwile obecną sprawa nie będzie więc ponownie przez organy rozpatrywana), za zbyteczne uznać należało formułowanie wskazań dla Wojewody co do dalszego postępowania, o których mowa w art. 141 § 4 p.p.s.a.