Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 889/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędziowie WSA Danuta Kania (spr.), Janusz Walawski, , Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2014 r. sprawy ze skargi K.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę –


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] stycznia 2014 r., stosując art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), odmówił przyznania K. S. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu organ podał, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ww. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania.

Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia.

Wskazał, iż z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 56 lat życia wnioskodawcy, tj. do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, udokumentowano zaledwie 21 lat, 2 miesiące i 8 dni łącznego okresu ubezpieczenia. Ponadto, zarówno w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, jak i w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - nie udokumentowano żadnego z tych okresów.

W latach 1989 - 1990, 1992 - 1995 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne. Z dniem [...] listopada 1998 r. wnioskodawca zaprzestał opłacania składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i do powstania całkowitej niezdolności do pracy w dniu [...] sierpnia 2013 r., tj. przez ponad 14 lat nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

W ocenie organu, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach nie orzeczono wobec strony całkowitej niezdolności do pracy.

Końcowo organ wskazał, iż przy rozpatrywaniu sprawy ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawcy, lecz nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. S. wskazał, iż po zwolnieniu go z pracy w przedsiębiorstwie [...] zmuszony był pracować dorywczo, ponieważ miał na utrzymaniu córkę, która po ukończeniu 18 lat życia wstąpiła do zamkniętego zakonu w E.. W wieku 58 lat uległ wypadkowi, w wyniku którego jest sparaliżowany. Zaopiekowali się nim obcy ludzie. Nie posiada środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych - otrzymuje zasiłek stały i zasiłek pielęgnacyjny z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. w łącznej kwocie [...] zł.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej: "k.p.a.", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż po ponownym rozpatrzeniu wniosku nie stwierdzono istnienia przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy.

Podał, iż z akt sprawy nie wynika, aby zaistniały szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń społecznych, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Ponownie zauważył, iż w okresie 56 lat życia wnioskodawcy (do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy) udokumentowano 21 lat, 2 miesiące i 8 dni łącznego okresu ubezpieczenia. W dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy oraz w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - nie udokumentowano żadnego z tych okresów.

Z przedłożonej dokumentacji wynika, że od dnia [...] lipca 1989 r. do dnia [...] grudnia 1990 r., od dnia [...] lipca 1992 r. do dnia [...] maja 1995 r. oraz od dnia [...] grudnia 1998 r. do dnia [...] sierpnia 2013 r., tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy, wnioskodawca nie wykonywał żadnej pracy ani innej działalności popartej opłacaniem składek. We wskazanych okresach nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec.

Analiza akt sprawy nie wskazuje, aby w ww. przerwach w ubezpieczeniu wnioskodawca nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została ustalona orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] grudnia 2013 r. - od dnia [...] sierpnia 2013 r. na stałe. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności, które były powodem niespełnienia warunków na zasadach ogólnych.

Organ zaznaczył, że załączona do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dokumentacja medyczna nie ma wpływu na zmianę orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] grudnia 2013 r., gdyż była znana członkom komisji przy wydawaniu powyższego orzeczenia.

Odnośnie oświadczenia wnioskodawcy, iż wykonywał on prace bez opłacania składek na ubezpieczenia, organ zauważył, iż wykonywania pracy bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego nie można traktować jako okoliczności usprawiedliwiającej brak uzyskania uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych. Fakt ten nie może być uznany za zdarzenie wyjątkowe i niezależne od ubezpieczonego w rozumieniu okoliczności szczególnej z art. 83 ust. 1 ww. ustawy.

Końcowo organ wskazał, iż niemożność podjęcia przez stronę zatrudnienia ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy oraz jej trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2014 r. K. S. wniósł o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku akcentując swą trudną sytuację zdrowotną i materialną.

Podniósł, iż organ pominął okoliczność, iż okres pracy od dnia [...] kwietnia 1977 r. do dnia [...] kwietnia 1977 r. oraz od dnia [...] maja 1979 r. do dnia [...] czerwca 1989 r. "należy liczyć 1 rok za 14 miesięcy zgodnie z art. 43 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tj. okres pracy w [...] jest okresem zatrudnienia w szczególnych warunkach". Podał również, iż w okresie od dnia [...] października 2010 r. do dnia [...] listopada 2013 r. był zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, natomiast w okresie od dnia [...] lipca 1989 r. do dnia [...] grudnia 1990 r. przebywał na urlopie bezpłatnym z uwagi na zaburzenia [...]. Z kolei w okresie kwiecień - czerwiec 2008 r. przebywał w szpitalu.

Wskazał, iż w pozostałych okresach, po zakończeniu zatrudnienia w [...], prowadził działalność gospodarczą, nie miał jednak wystarczających środków na odprowadzanie podatków.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta polega na ocenie zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenia prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie, mając na względzie wniosek skarżącego – K. S. - o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku zauważyć należy, że sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku stanowiącego przedmiot postępowania administracyjnego, a w szczególności nie przyznaje odpowiednich świadczeń. Mając uprawnienia wyłącznie kasacyjne, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia - odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu - przez osoby, które nie spełniają warunków do jego uzyskania w zwykłym trybie. Świadczenia z ww. przepisu nie mają charakteru roszczeniowego, są bowiem finansowane z budżetu państwa (art. 84 ww. ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie.

Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Należy w tym miejscu podkreślić, że omawiane świadczenie nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie nieznacznego, w zakresie wymaganego okresu ubezpieczenia, niedopełnienia warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych. Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynika, iż przede wszystkim konieczne jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "zwykłego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności.

Jak już wyżej wskazano, wydając decyzję na podstawie art. 83 ust. 1 ww. ustawy Prezes Zakładu kieruje się uznaniem administracyjnym. Ocena, czy w sprawie zaistniały szczególne okoliczności, usprawiedliwiające brak wymaganych okresów w opłacaniu składek, należy do organu, który okoliczności danej sprawy musi poddać należytej analizie czyniąc zadość regułom postępowania dowodowego określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego. To jednak podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania w sprawie powinien wykazać wszelkie okoliczności, wiążące się z dochodzonym świadczeniem. Nałożony na organ obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgodnie z regułami określonymi w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku.

W sprawie nie jest kwestionowane, że K. S. nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy (orzeczenie komisji lekarskiej z dnia [...] grudnia 2013 r.), a ponadto nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Skarżący otrzymuje z instytucji pomocy społecznej środki w kwocie [...] zł miesięcznie (k. 38 i 39 akt admin.), a więc niższej od wysokości najniższej emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, której wysokość w dacie orzekania przez organ wynosiła 844,45 zł (por. Komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 lutego 2014 r., M.P. z 2014 r., poz. 165).

Ocenie Sądu podlegają zatem ustalenia organu pod kątem "szczególnych okoliczności" dla zbadania, czy przesłanka ta w sprawie niniejszej została spełniona.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 kwietnia 2010r. (sygn. akt I OSK 130/10, publ.: https://orzeczenia.nsa.gov.pl), przesłanka "szczególnych okoliczności" określona została przez ustawodawcę w postaci zwrotu ocennego, wymagającego od organu ustalenia odpowiednich faktów oraz ich oszacowania co do skali czy natężenia ich wystąpienia tak, aby można było tym faktom przypisać status okoliczności szczególnych. Dopiero kiedy ma miejsce ustalenie wystąpienia powyższych przesłanek, uruchomiona zostaje konstrukcja decyzji uznaniowej, na gruncie której organ może przyznać przedmiotowe świadczenie. Oznacza to, że nawet wówczas, gdy przesłanki te wystąpią, decyzja organu nie musi być decyzją przyznającą świadczenie, jeśli jakieś inne okoliczności (np. stan środków finansowych) to uniemożliwiają. Ponadto, świadczenie to może być przyznane "na zasadzie wyjątku", co wzmacnia uznaniowy charakter decyzji oraz wskazuje na zaostrzenie sposobu szacowania w ramach oceny faktów "szczególnych okoliczności", stanowiących najistotniejszą przesłankę merytoryczną, decydującą o zaktualizowaniu się możliwości przyznania tego świadczenia.

Za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2000 r. o sygn. akt II SA 306/00, niepubl.), przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby.

W ocenie Sądu, organ orzekający zasadnie przyjął, iż w niniejszej sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności w rozumieniu ww. przepisu.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że w okresie 56 lat życia skarżącego (do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy - [...] sierpnia 2013 r.) udokumentowano 21 lat, 2 miesiące i 8 dni łącznego okresu ubezpieczenia. W dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy oraz w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - nie udokumentowano żadnego z tych okresów. W dniach od [...] lipca 1989 r. do [...] grudnia 1990 r., od [...] lipca 1992 r. do [...] maja 1995 r. oraz od [...] grudnia 1998 r. do [...] sierpnia 2013 r. nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczeniem społeczne.

We wskazanych okresach nie była wobec skarżącego orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do uzyskania renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia uniemożliwiający kontynuowanie zatrudnienia bądź inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli skarżącego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została ustalona - orzeczeniem komisji lekarskiej z dnia [...] grudnia 2013 r. - dopiero od dnia [...] sierpnia 2013 r.

Z akt sprawy wynika, że skarżący w dniach od [...] listopada 1991 r. do [...] października 1992 r., od [...] stycznia do [...] maja 1993 r., od [...] kwietnia do [...] listopada 2008 r., od [...] października 2009 r. do [...] maja 2010 r. oraz od [...] września 2010 r. do [...] listopada 2013 r. był zarejestrowany w Urzędzie Pracy w B. jako osoba bezrobotna, przy czym wyłącznie okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych (od [...] listopada 1991 r. do [...] lipca 1992 r.) został mu zaliczony do stażu pracy. Natomiast okresy pozostawania bez pracy, nawet potwierdzone formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy, nie mogą być zaliczane do okresu ubezpieczenia, bowiem nie stanowią okresu składkowego, ani nieskładkowego. Ponadto, trudna sytuacja na rynku pracy i zjawisko bezrobocia nie stanowią okoliczności szczególnych w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych usprawiedliwiających niewypracowanie wymaganego okresu w celu uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych (por. wyrok NSA z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I OSK 378/08, wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 października 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1008/09, publ.: https://www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skarżący podnosił, iż w latach 1996, 1997, 1998 i 2006 prowadził działalność gospodarczą, jednak - jak wynika z ustaleń poczynionych przez Oddział ZUS w B. (pismo z dnia [...] grudnia 2013 r.) - od początku 1999 r. skarżący nie odprowadzał z tego tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zaznaczyć należy, że podejmowanie zatrudnienia bez odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne nie może być uznane za szczególną okoliczność, o której mowa w art. 83 ust. 1 ww. ustawy (por. wyrok NSA z dnia 24 lipca 2001 r., sygn. akt I OSK 444/01, publ. LEX nr 53781). Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które osoba uprawniona odprowadzała w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne lub rentowe stanowi więc wypadkową okresu, przez który osoba uprawniona budowała kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenie. Skarżący sam przyznał w toku postępowania, iż wykonywał prace dorywcze, jednak nie ponosił kosztów ubezpieczenia i nie płacił podatków, ponieważ - jak twierdził - nie posiadał wystarczających środków. Okoliczność wykonywania prac dorywczych z pominięciem ubezpieczenia, jakkolwiek może być zrozumiała ze względu na przymus ekonomiczny, jednak nie może być uznana za okoliczność szczególną, na której zaistnienie sam zainteresowany nie miał wpływu. Osoba decydująca się na taką formę wykonywania pracy winna liczyć się z negatywnymi konsekwencjami w sferze uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Podejmowanie zatrudnienia bez ubezpieczenia jest świadomym wyborem zainteresowanego a tym samym nie może być uznane za okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Mając na względzie pozostałe argumenty podniesione w skardze, Sąd zauważa, że dysponując specjalistyczną wiedzą oraz stosowną dokumentacją medyczną (począwszy od 2008 r.) lekarze orzecznicy ZUS, jak i członkowie Miejskiego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w B. (którzy orzeczeniem z dnia [...] września 2013 r. ustalili znaczny stopień niepełnosprawności od dnia [...] sierpnia 2013 r.), nie znaleźli podstaw, aby uznać skarżącego za niezdolnego do pracy (choćby częściowo) przed sierpniem 2013 r. Okoliczność, iż skarżący we wcześniejszych okresach poddawał się leczeniu ze względu na określone schorzenia, z których żadne nie jest przyczyną obecnej niezdolności do pracy - nie oznacza, że spełniona została przesłanka szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ww. ustawy. Choroba nie jest okolicznością szczególną, którą można by identyfikować z przyczyną zaprzestania opłacania składek na ubezpieczenia społeczne (co nastąpiło w istocie od [...] grudnia 1998 r.), skoro niezdolność do pracy powstała u skarżącego nagle, w wyniku wypadku, po okresie ponad 14 lat pozostawania poza wszelkim ubezpieczeniem.

Z powyższych względów nie mogą stanowić podstaw do uwzględnienia skargi dokumenty złożone przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego, a także na rozprawie przed Sądem w dniu 22 października 2013 r. Znajdujące się wśród nich dokumenty medyczne były znane członkom komisji lekarskiej ZUS, co wynika z treści orzeczenia z dnia [...] grudnia 2013 r. Pozostałe zaś, to ww. zaświadczenie z PUP w B. potwierdzające wskazane powyżej okresy rejestracji skarżącego jako osoby bezrobotnej oraz "Wykaz porad ambulatoryjnych i wizyt domowych" z lat 1988 - 1991, który jakkolwiek wskazuje na korzystanie przez skarżącego m.in. z porad specjalisty chorób [...], to jednak w żaden sposób nie potwierdza istnienia "szczególnych okoliczności", z powodu których skarżący nie nabył uprawnienia do świadczenia w trybie zwykłym. Dodatkowo zaznaczyć należy, że skarżący - jak sam wskazał - w okresie od [...] lipca 1989 r. do [...] grudnia 1990 r. nie przebywał na zwolnieniu lekarskim, lecz na urlopie bezpłatnym, co nie stanowi okoliczności usprawiedliwiającej brak ubezpieczenia.

Wbrew twierdzeniom skarżącego, w sprawie przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie znajduje zastosowania przepis art. 43 ust. 2 tej ustawy. Dla celów rentowych nie można bowiem liczyć "podwójnie" żadnych okresów ubezpieczenia, niezależnie od tego, czy miały charakter pracy w szczególnych warunkach.

W świetle powyższych rozważań, wobec niespełnienia przesłanki "szczególnych okoliczności" uzasadniających niedopełnienie przez skarżącego wymagań, od których uzależnione jest przyznanie prawa do świadczenia w trybie zwykłym, organ nie miał podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy na zasadzie art. 83 ust. 1 ww. ustawy. Wydając rozstrzygnięcie w sprawie organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Sama trudna sytuacja życiowa i materialna skarżącego, którą dostrzega Sąd w składzie orzekającym, nie może skutkować eliminacją zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.