Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 35/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak (spr.) Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 15 listopada 2022 r., nr SKO Gd/3115/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasadza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącego M. H. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

M. H. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 15 listopada 2022 r., nr SKO Gd/3115/22, którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy Stegna, w imieniu którego działał Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Stegnie, z 2 czerwca 2022 r., nr 5231.000238.OPŚ.06.22, o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

M. H. złożył do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Stegnie wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną żoną K. H.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że żona skarżącego, K. H. (ur. 24 marca 1961 r.) legitymuje się orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 7 października 2020 r. Orzeczenie zostało wydane do 31 sierpnia 2022 r., a ponadto wynika z niego, że niepełnosprawność istnieje od 56-go roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 8 czerwca 2018 r.

W toku postępowania, w tym na podstawie przeprowadzonego w dniu 1 kwietnia 2022 r. wywiadu środowiskowego, organ I instancji ustalił, że w 2018 r. u K. H. wykryto nowotwór płuc (rak gruczołowy płuca prawego). Żona skarżącego przeszła w związku z tym chemioterapię i naświetlanie. W lipcu 2020 r. wykryto u niej zmiany przerzutowe w płacie potylicznym lewym. Od tego momentu stan zdrowia K. H. uległ pogorszeniu, odczuwa bardzo silne bóle głowy. W okresie od 7 marca 2022 r. do 14 marca 2022 r. przebywała na Oddziale Neurochirurgii i Neurotraumatologii i Chirurgii Kręgosłupa, gdzie rozpoznano u niej mnogie guzy płata potylicznego lewego, w dniu 9 marca 2022 r. została poddana operacji usunięcia guza mózgu.

Jak ustalił organ I instancji, K. H. jest osobą siedząco - leżącą, ze względu na zawroty głowy potrzebuje pomocy przy wstawaniu i siadaniu, wstaje tylko do toalety - przy pomocy męża. Żona skarżącego potrzebuje pomocy przy ubieraniu i rozbieraniu, kontroluje potrzeby fizjologiczne. Pracownik socjalny ustalił, że na dzień sporządzenia wywiadu środowiskowego żona skarżącego nie była pampersowana, jednak skarżący wyjaśnił, że rozważa rozpoczęcie korzystania z pampersów, z uwagi na pogarszający się stan zdrowia żony. Podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że przygotowanie dla niepełnosprawnej żony śniadania zajmuje skarżącemu około 20 minut, przekąski – około 20 minut, obiadu – około 2 godzin, kolacji – 20 minut.

Małżeństwo prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie ma przy tym innych osób, które mogłyby sprawować opiekę nad K. H. Gdy zachodzi potrzeba zrobienia zakupów czy wykupienia leków, skarżący prosi wówczas o pomoc sąsiadkę.

Organ I instancji ustalił ponadto, że skarżący posiada wykształcenie średnie i po raz ostatni był zatrudniony w okresie od maja 2021 r. do sierpnia 2021 r. w gospodarstwie rolnym, była to praca sezonowa.

Na wezwanie organu I instancji skarżący przesłał oświadczenie, w którym wyjaśnił, że jego żona choruje na niedosłuch oraz niedowidzenie, zdiagnozowano u niej nowotwór oskrzeli i płuca, w związku z którym przeszła radioterapię, doskwiera jej także przewlekły kaszel oraz duszności w sezonie letnim. Ponadto, u K. H. wykryto nowotwór złośliwy mózgu i opon mózgowych, w związku z którym przeszła dwukrotnie radioterapię. Żonie skarżącego doskwierają uporczywe bóle głowy oraz drżenie rąk. Skarżący wyjaśnił, że K. H. porusza się przy jego asyście za pomocą laski, wymaga pomocy w czynnościach higienicznych oraz czynnościach dnia codziennego. Jako czynności wykonywane w związku ze sprawowana opieką nad żoną skarżący wymienił: pomoc w czynnościach higienicznych, prowadzenie do toalety, wymianę pieluchomajtek, przygotowywanie ubrań i pomoc w ubieraniu się, pomoc w wykonywaniu ćwiczeń fizycznych, mierzenie ciśnienia, przygotowywanie i podawanie leków, przygotowywanie i podawanie posiłków, codzienne sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, realizację recept, umawianie wizyt lekarskich, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, wychodzenie na spacery, czytanie pism urzędowych, masaże, układanie do snu i czuwanie w nocy.

Decyzją z 2 czerwca 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia, wskazując jako przyczynę odmowy niespełnienie warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ niepełnosprawność żony skarżącego nie powstała przed ukończeniem przez nią 25. roku życia. Jednocześnie organ I instancji stwierdził, że w sprawie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy zawodowej przez skarżącego, a koniecznością zapewnienia opieki niepełnosprawnej żonie. W ocenie organu, skarżący nie ma możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia.

W toku postępowania odwoławczego strona przedłożyła aktualne orzeczenie (z dnia 2 listopada 2022 r.) o znacznym stopniu niepełnosprawności K. H., wydane na okres do 30 listopada 2024 r.

Na skutek wniesionego odwołania decyzją z 15 listopada 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki, wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stwierdził natomiast, że w sprawie nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy zawodowej przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną.

Jak wskazało Kolegium, ostatnie zatrudnienie skarżącego zakończyło się w sierpniu 2021 r., zaś znaczny stopień niepełnosprawności K. H. datuje się od 8 czerwca 2018 r., co oznacza, że do sierpnia 2021 r. wnioskodawca pozostawał w zatrudnieniu sprawując jednocześnie opiekę nad niepełnosprawną żoną. Zatem zakres sprawowanej opieki pozwalał mu na jednoczesne zatrudnienie.

Zdaniem Kolegium, także obecnie wymiar sprawowanej opieki nad K. H. nie uniemożliwia skarżącemu podjęcia zatrudnienia. Z akt sprawy, w tym wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń wnioskodawcy nie wynika bowiem, by rozmiar i zakres opieki wymuszał na nim niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jak wskazał organ odwoławczy, K. H. nie jest osobą leżącą, może samodzielnie siedzieć, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki i leki, oraz jest samodzielna w zakresie załatwiania potrzeb fizjologicznych i higienicznych, nie używa pampersów, czy też pieluchomajtek. Czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącego i związane z osobą niepełnosprawną to pomoc przy toalecie, przygotowanie leków (3 razy dziennie), przygotowanie posiłków, uczestniczenie w wizytach lekarskich i spacerach. Pozostałe czynności wskazane przez wnioskodawcę - jak sprzątanie, pranie, prasowanie, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, itp. są czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w którym zresztą zamieszkuje również wnioskodawca.

W ocenie Kolegium, powyższe okoliczności pozwalają stwierdzić, że szereg podstawowych czynności żona skarżącego wykonuje samodzielnie albo przy jego pomocy. Organ odwoławczy podkreślił, że skarżący w zasadzie nie wykonuje przy żonie czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż K. H. nie będąc osobą leżącą nie wymaga szczególnej pielęgnacji, tj. leczenia odleżyn, czy ran, nie potrzebuje również pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Pomoc skarżącego zasadniczo sprowadza się zatem do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują i nie wiąże się ze świadczeniem bezpośredniej, osobistej i stałej opieki nad żoną.

Kolegium uznało, że czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką nad niepełnosprawną żoną, nie zajmują stale czasu skarżącemu, są realizowane w pewnych odstępach czasowych, jak np. czynności higieniczne, przygotowywanie posiłków i leków, asekuracja przy codziennych spacerach, i nie świadczą o stałym i tak dużym zaangażowaniu skarżącego, by nie mógł on podjąć zatrudnienia. W ocenie Kolegium, skarżący przy właściwej organizacji, tj. wcześniejszym zrobieniu zakupów, przygotowaniu posiłków i leków dla żony, obiektywnie mógłby podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Reasumując, w ocenie Kolegium, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, nie można uznać istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawcę pracy zarobkowej, a sprawowaniem przez niego opieki nad żoną z uwagi na rzeczywisty zakres i charakter sprawowanej opieki.

Skarżący wniósł skargę na opisaną wyżej decyzję organu II instancji, której zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że z normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie sposób zatem przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącego żonie nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując wyrażone w zaskarżonej decyzji stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 15 listopada 2022 r., utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy Stegna, w imieniu którego działał Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Stegnie, z 2 czerwca 2022 r. o odmowie przyznania skarżącemu na jego wniosek świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną, stwierdził, że narusza ona prawo.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615), zwanej dalej u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W niniejszej sprawie bezsporna jest zarówno okoliczność posiadania przez żonę skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak i zaliczenie skarżącego, jako męża osoby wymagającej opieki, do kręgu podmiotów zobowiązanych do opieki i uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ I instancji w wydanej decyzji jako przyczynę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia wskazał niespełnienie warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ niepełnosprawność żony skarżącego nie powstała przed ukończeniem przez nią 25. roku życia. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki, wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium stwierdziło natomiast, że z uwagi na rzeczywisty zakres i charakter sprawowanej opieki, w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia a podjęciem się opieki nad niepełnosprawną żoną.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że niewątpliwie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, jak słusznie wskazało Kolegium, przepis ten winien być, interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18. roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W tej sytuacji ocenie należało poddać stanowisko Kolegium co do braku związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia a podjęciem się opieki nad niepełnosprawną żoną. W niniejszej sprawie organ odwoławczy zaakcentował przede wszystkim, że przyczyny niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie stanowi konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną, ponieważ opieka sprawowana nad żoną we wskazanym przez skarżącego zakresie nie uniemożliwia podjęcia przez niego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Zdaniem Sądu, analiza całokształtu materiału dowodowego prowadzi do odmiennych od przyjętych przez Kolegium wniosków co do niepodejmowania przez skarżącego zatrudnienia w celu realizacji niezbędnej potrzeby sprawowania opieki nad żoną. Należy przy tym dodać, że stanowisko organu odwoławczego jest sprzeczne z oceną dokonaną przez organ I instancji, który weryfikując zgromadzony materiał dowodowy stwierdził, że w sprawie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy zawodowej przez skarżącego, a koniecznością zapewnienia opieki niepełnosprawnej żonie, oraz że skarżący nie ma możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia.

W toku przeprowadzonego w dniu 1 kwietnia 2022 r. wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że w 2018 r. u K. H. wykryto nowotwór płuc. Żona skarżącego przeszła w związku z tym chemioterapię i naświetlanie. W lipcu 2020 r. wykryto u niej zmiany przerzutowe w płacie potylicznym lewym. Od tego momentu stan zdrowia K. H. uległ pogorszeniu, odczuwa bowiem bardzo silne bóle głowy. W okresie od 7 marca 2022 r. do 14 marca 2022 r. żona skarżącego przebywała na Oddziale Neurochirurgii i Neurotraumatologii i Chirurgii Kręgosłupa, gdzie rozpoznano u niej mnogie guzy płata potylicznego lewego, a w dniu 9 marca 2022 r. usunięto guza mózgu. Pracownik socjalny ustalił ponadto, że K. H. jest osobą siedząco - leżącą, ze względu na zawroty głowy potrzebuje pomocy przy wstawaniu i siadaniu, wstaje tylko do toalety - przy pomocy męża. Żona skarżącego potrzebuje pomocy przy ubieraniu i rozbieraniu, kontroluje potrzeby fizjologiczne. Pracownik socjalny ustalił, że na dzień sporządzenia wywiadu środowiskowego żona skarżącego nie była pampersowana, jednak skarżący wyjaśnił, że rozważa rozpoczęcie korzystania z pampersów, z uwagi na pogarszający się stan zdrowia żony. Podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że przygotowanie dla niepełnosprawnej żony śniadania zajmuje skarżącemu około 20 minut, przekąski – około 20 minut, obiadu – około 2 godzin, kolacji – 20 minut.

Na wezwanie organu I instancji skarżący przesłał oświadczenie, w którym wyjaśnił, że jego żona choruje na niedosłuch oraz niedowidzenie, zdiagnozowano u niej nowotwór oskrzeli i płuca, w związku z którym przeszła radioterapię, doskwiera jej także przewlekły kaszel oraz duszności w sezonie letnim. Ponadto, u K. H. wykryto również nowotwór złośliwy mózgu i opon mózgowych, w związku z którym przeszła dwukrotnie radioterapię. Żonie skarżącego doskwierają uporczywe bóle głowy oraz drżenie rąk. Skarżący wyjaśnił, że K. H. porusza się przy jego asyście za pomocą laski, wymaga pomocy w czynnościach higienicznych oraz czynnościach dnia codziennego. Jako czynności wykonywane w związku ze sprawowana opieką nad żoną skarżący wymienił: pomoc w czynnościach higienicznych, prowadzenie do toalety, wymianę pieluchomajtek, przygotowywanie ubrań i pomoc w ubieraniu się, pomoc w wykonywaniu ćwiczeń fizycznych, mierzenie ciśnienia, przygotowywanie i podawanie leków, przygotowywanie i podawanie posiłków, codzienne sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, realizację recept, umawianie wizyt lekarskich, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, wychodzenie na spacery, czytanie pism urzędowych, masaże, układanie do snu i czuwanie w nocy.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy w sposób właściwy opisuje, na czym polega opieka skarżącego nad żoną, która jest znacznie ograniczona w samodzielnej egzystencji. Konfrontacja potwierdzonego w orzeczeniu znacznego stopnia niepełnosprawności K. H. wymagającej stałej i długotrwałej opieki innej osoby w związku ze stwierdzoną znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji ze wskazanymi czynnościami opiekuńczymi świadczonymi żonie w sposób ciągły i stały przez skarżącego, nie pozostawia, w ocenie Sądu, wątpliwości, że zakres tej opieki i pomocy uniemożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze. Przy tym, organ nie przedstawił żadnych przekonywujących argumentów przemawiających za możliwością pogodzenia niezbędnej opieki nad żoną z zajęciem zarobkowym.

W niniejszej sprawie organ odwoławczy, uzasadniając tezę o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zaprzestaniem wykonywania pracy lub jej niepodejmowaniem przez skarżącego a koniecznością sprawowania opieki nad żoną starał się uwypuklić okoliczności, mające świadczyć o samodzielności żony skarżącego. Kolegium zwróciło bowiem uwagę, że żona skarżącego nie jest osobą leżącą, może samodzielnie siedzieć, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki oraz leki, jest samodzielna w zakresie załatwiania potrzeb fizjologicznych i higienicznych, nie używa pampersów czy też pieluchomajtek. Ponadto, organ odwoławczy podkreślił, że K. H. nie wymaga szczególnej pomocy, tj. leczenia odleżyn czy ran, nie potrzebuje pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Teza o samodzielności podopiecznej w zakresie umożliwiającym podjęcie przez skarżącego pracy chociażby w niepełnym wymiarze nie została potwierdzona żadnymi dowodami zgromadzonymi w sprawie, a przeczą jej z kolei okoliczności wskazywane przez skarżącego i potwierdzone w wywiadzie środowiskowym. W ocenie Sądu, organy administracji publicznej, które rozpoznają wnioski w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, nie mogą samodzielnie miarkować czy też oceniać skali niezdolności do samodzielnej egzystencji osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sam fakt, że podopieczny jest w stanie wykonywać pewne proste czynności samodzielnie, spożywać posiłki, czy poruszać się, nie może przesądzać, że zakres świadczonej opieki nie wymaga od opiekuna rezygnacji z pracy czy nie usprawiedliwia jej niepodejmowania.

Należy w tym miejscu wyjaśnić, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę. Sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Powyższy przepis wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała.

W ocenie Sądu, zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego jest adekwatny do wymogów określonych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Przedstawiony przez skarżącego zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez niego w stosunku do żony każdego dnia świadczy o tym, że opieka ta ma w istocie charakter całodobowy i stały. K. H. ze względu na swój stan zdrowia wymaga pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego. Pomimo tego, że nie jest osobą leżącą i wykazuje pewne przejawy samodzielności, wymaga ciągłej asysty i wsparcia, zarówno w czynnościach opiekuńczych (pomoc w higienie osobistej), jak i w czynnościach życia codziennego. W tej sytuacji związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a zakresem sprawowanej opieki i świadczonej nieustannie pomocy przez skarżącego jest w tej konkretnej sprawie bezpośredni i ścisły.

Nie można się także zgodzić ze stanowiskiem Kolegium, które z zakresu czynności opiekuńczych wykluczyło czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj. pranie, sprzątnie, robienie zakupów itd. Zdaniem Sądu, wszystkie wskazane przez skarżącego czynności są konieczne, aby zapewnić osobie ograniczonej w możliwościach samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do wieku i orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych, prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny (por. wyrok WSA w Gdańsku z 10 czerwca 2021 r., III SA/Gd 319/21, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Za nieprawidłowe należy uznać ponadto stanowisko organu odwoławczego, który oceniając związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zaprzestaniem wykonywania pracy lub jej niepodejmowaniem przez skarżącego a koniecznością sprawowania opieki nad żoną, istotne znaczenie nadał okoliczności, że ustalony stopień niepełnosprawności żony skarżącego datuje się od 8 czerwca 2018 r, a skarżący w tym czasie wykonywał sezonową pracę w gospodarstwie rolnym i dopiero w sierpniu 2021 r. z niej zrezygnował, godząc do tego czasu obowiązki związane z pracą i z opieką nad żoną. W ocenie Sądu, okoliczności te nie zaprzeczają aktualnemu związkowi pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a potrzebą sprawowania opieki nad mężem. Dokumentacja zgromadzona w sprawie oraz wyjaśnienia skarżącego potwierdzają, że skarżący sprawuje opiekę nad żoną. Podejmowana w tym czasie aktywność zawodowa nie może być traktowana obecnie jako okoliczność wykluczająca związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością opieki nad chorą żoną. Wręcz przeciwnie, stanowi to potwierdzenie aktywnej postawy skarżącego, który wyrażał wolę kontynuowania pracy zawodowej i łączenia tych obowiązków ze sprawowaniem opieki nad żoną. Okazało się jednak, że zakres potrzebnej żonie pomocy uniemożliwił połącznie obowiązków zawodowych i opieki nad nią, nawet w ograniczonym czy nienormowanym czasie pracy. Wbrew stanowisku Kolegium, powyższe okoliczności potwierdzają, że konieczność opieki nad chorą żoną uniemożliwia skarżącemu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Należy zaznaczyć, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki (por. wyrok WSA w Łodzi z 24 czerwca 2020 r., II SA/Łd 218/20, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem oczywiście, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa (por. wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r., II SA/Po 827/19, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce ona wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia. Nie można również podważać prawa do uzyskania świadczenia w sytuacji, gdy strona wnioskująca wcześniej nie podejmowała aktywności zawodowej z innych przyczyn niż opieka, jednak u podstaw rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania (przy obiektywnej zdolności do podjęcia zatrudnienia) na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną.

W toku kontrolowanego postępowania nie wykazano, aby K. H., w sposób niezaprzeczalny wymagającej opieki i pomocy we wszystkich sferach życia, pomoc świadczył kto inny niż skarżący. Ustalenia faktyczne wskazują, że skarżący zakresem i charakterem swoich działań daje żonie wsparcie, zaspokaja jej potrzeby, pomaga zachować właściwy stan zdrowia i jakość życia.

Podsumowując powyższe rozważania, Sąd uznał, że organ odwoławczy dokonał wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. wydając decyzję naruszającą w konsekwencji zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego. Uchybienie organu odwoławczego polega przede wszystkim na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a opieką sprawowaną przez skarżącego.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800), zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie w skardze złożył skarżący, a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.